Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 390 9349961 9004844 2026-04-08T20:07:47Z Sj1mor 12103 9349961 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Anatole France (metroo de Rennes)|Anatole France (pariza metrostacio)}} {{Informkesto gravulo}} '''Anatole FRANCE''' (naskiĝis la [[16-a de aprilo|16-an de aprilo]] [[1844]] en [[Parizo|Parizo, Francio]], mortis la [[12-a de oktobro|12-an de oktobro]] [[1924]] en [[Tours|Tours, Francio]]; vera nomo François-Anatole Thibault) estis [[Francio|franca]] [[verkisto]]. En 1921 li gajnis la [[Premio Nobel de Literaturo|Nobel-premion pri literaturo]].[[Dosiero:Anders Zorn - Anatole France.jpg|eta|Anatole France, portretita de Anders Zorn, 1906]] Li naskiĝis en [[Parizo]] kaj mortis en sia bieno ''La Béchellerie'' ĉe [[Tours]]. Li kreskis kiel filo de klera [[librovendisto]] kaj jam frue interesiĝis pri literaturo. En [[1866]] li konatiĝis kun eldonisto Alphonse Lemerre kaj eklaboris kiel [[sendependa kunlaboristo]] redaktante ekzemple plurvoluman [[antologio]]n de samepoka [[liriko]]. En [[1876]] li eklaboris kiel [[bibliotekisto]], por havi sufiĉan regulan enspezon por fondi familion, kaj restis sur tiu posteno ĝis 1890, poste povis vivteni la familion kiel libera verkisto. Lia vivpercepto estas esprimita en ĉiuj liaj skribaĵoj, sed precipe en la kolekto de diraĵoj kaj artikoloj ''Le Jardin d’Épicure'' "La ĝardeno de Epikuro" (1895). En [[1896]] li estis akceptita kiel membro de la [[Franca Akademio]]. France interesiĝis pri siatempaj sociaj demandoj kaj emis al [[socialismo]]. Li engaĝiĝis en la [[Dreyfus-afero|afero Dreyfus]] kaj subtenis la manifeston de [[Emile Zola]] favore al Dreyfus, juda armeoficiro, kiu false estis akuzita kaj arestita pro [[spionado]]. France verkis pri la afero en sia novelo ''Monsieur Bergeret'' (1901). Lia respondo al unu aserto, ke Dreyfus estas kulpa, ĉar tridek milionoj da francoj tiel pensas, "''Eĉ se tridek milionoj da homoj diras la samajn sensencaĵojn, ĝi restas sensencaĵo''", estis historia diraĵo, kiun multaj uzis. En [[1921]] li gajnis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] pro "rekone al liaj brilaj literaturaj atingoj, karakterizitaj de nobeleco de stilo, profunda homa simpatio, graco kaj vera gaŭla temperamento". Tamen, la [[31-a de majo|31-an de majo]] [[1922]], liaj tutaj verkoj ekaperis en la Indekso ''Librorum Prohibitorum'' ([[Indekso de malpermesitaj libroj]]) de la [[Katolika Eklezio]]. Li rigardis ĉi tion kiel "distingon". Ĉi tiu Indekso estis aboliciita en [[1966]]. Li estis unu el la fondintoj de la [[Franca ligo pri la defendo de la homaj rajtoj kaj de la civitano]] kaj dum la tuto de sia vivo batalis por la [[apartigo de eklezio kaj ŝtato]]. Dum pli ol kvindek jaroj France verkis: romanojn, noveloj, eseojn kaj diraĵojn pri la socio kaj historio. Post lia morto ĉiuj liaj verkoj estis reeldonitaj en 25 volumoj (1925-1935). France batalis kontraŭ [[klerikalismo]], [[Militarismo|militismo]] kaj [[antisemitismo]]. En sia libro ''L’Île des Pingouins'' "La Insulo de la Pingvenoj", li luktis kun la konceptoj de Dio, [[privata proprieto]], [[patrujo]] kaj la [[Kulto al personeco|kultado de grandaj personecoj]]. Li estis ateisto, kiu mokis la religian kredon kaj defendis [[Nihilismo|vivon de plezuro]], malgraŭ esti socialisto kaj membro en la [[Tria Internacio|tria internacio]]. == Listo de verkoj == * ''Le crime de Sylvestre Bonnard'' (La krimo de Slvestr' Bonar') - romano, 1881 * ''Thais'' - romano, 1891 * ''La rotisserie de la Reine Pédauque''(Rostejo "ĉe reĝino Pédauque") - rakonto, 1893 * ''Histoire contemporaine'' (Nuntempa historio) - 4 volumoj, 1897-1901 * ''Histoire Comique'' dusenca titolo, signifas fakte teatrula rakonto - kiel en [[Scarron]] "Roman Comique" - (romano, 1903) * ''Les dieux ont soif'' (La dioj soifas) - romano, 1912 * ''La révolte des anges'' (Ribelo de la anĝeloj) - romano, 1914 == En [[Esperanto]] aperis == * ''Pensées de Riquet ; Les juges intègres = Pensoj de Henĉjo ; La neriproĉeblaj juĝistoj = Pensi di Riquet ; La judiciisti yustega.'' - Paris: Chaix, 1921. - 48 p. Broŝuro en la franca lingvo, en Esperanto kaj [[Ido (lingvo)|Ido]] * ''Thais'' de Anatole France. Resumis, adaptis kaj esperantigis el angla trad. de la france verkita romano [[Edward S. Payson]]. - West Newton, Mass.: Dow, 1921 * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html| Domserva ŝtelo]'' novelo tradukita de [[Thierry Tailhades]] * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html| La sinjorino Chiara]'' novelo tradukita de Thierry Tailhades == Vidu ankaŭ == * [[Anatole France (metroo de Rennes)]] * [[Anatole France (pariza metrostacio)]] * [[Liberpensuloj]] == Eksteraj ligiloj == * {{Gutenberga aŭtoro|id=Anatole_France|nomo=Anatole France}} * http://www.nobel-winners.com/Literature/anatole_france.html <!-- en:Anatole France Biography en->eo:Anatole FRANCE _Biography_ fi:Lyhyt elämäkerta englanniksi it:Biografia di Anatole France (in inglese) it->eo:_Biografia_ _di_ Anatole FRANCE (_in_ _inglese_) --> * http://www.surlalunefairytales.com/bluebeard/fiction/anatolefrance.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060212011209/http://www.surlalunefairytales.com/bluebeard/fiction/anatolefrance.html |date=2006-02-12 }} <!-- en:The Seven Wives of Bluebeard (English) by Anatole France en->eo:La Sep _Wives_ (da, de) _Bluebeard_ (Angla) (by, pera, ĉe, de, fare de, per, preter) Anatole FRANCE it:Le sette spose di Barbablu (in inglese) it->eo:_Le_ sep _spose_ _di_ _Barbablu_ (_in_ _inglese_) --> * http://www.surlalunefairytales.com/sleepingbeauty/fiction/anatolefrance.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060212011259/http://www.surlalunefairytales.com/sleepingbeauty/fiction/anatolefrance.html |date=2006-02-12 }} <!-- en:The Story of the Duchess of Cicogne and of Monsieur de Boulingrin (English) by Anatole France en->eo:La (Etaĝo, Historio) (da, de) la _Duchess_ (da, de) _Cicogne_ kaj (da, de) _Monsieur_ de _Boulingrin_ (Angla) (by, pera, ĉe, de, fare de, per, preter) Anatole FRANCE it:La storia della Duchessa di Cicogne e di Monsieur de Boulingrin (in inglese) it->eo:La (historio, vikipediista diskuto:Rob Hooft) _della_ _Duchessa_ _di_ _Cicogne_ e _di_ _Monsieur_ _de_ _Boulingrin_ (_in_ _inglese_) --> * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0c&datum=1907&size=45&pos=32 Pensoj de Henĉjo] * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0c&datum=1907&size=45&pos=183 La neriproĉeblaj juĝistoj] {{Vikicitaro}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1901-1925}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Ateistoj]] [[Kategorio:Socialistoj]] pb12y4auhste2c44tn5110xg0ccq65s 0 1312 9349853 9313815 2026-04-08T15:14:18Z Sj1mor 12103 /* Rete legeblaj verkoj */ 9349853 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | priskribo = ĉeĥa esperantisto, vivinta en Brazilo | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = | loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|20px]] [[Zbyslav]], [[Bohemio]], [[Aŭstrio-Hungario]] | nacieco = [[ĉeĥoj|ĉeĥo]] | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = {{flago|Brazilo}} [[Dom Feliciano]], [[Brazilo]] | verkis = [[Francisko Valdomiro Lorenz#Listo de verkoj de F.V.Lorenz|liaj verkoj]] | aliaj aktivecoj = }} [[Dosiero:LORENZ.JPG|eta|250px|<center>Francisko Valdomiro Lorenz</center>|alternative=|maldekstra]] '''Francisko Valdomiro LORENZ''' [fran'''sis'''kŭ valdo'''mi'''rŭ '''lo'''renz laŭ brazila prononco] (ĉeĥe: ''František Vladimír LORENC;'' germane: ''Franz Vladimir LORENZ''; naskiĝis la {{daton|24|decembro|1872}} en [[Zbyslav (Vrdy)|Zbyslav]], en la nuna [[Ĉeĥio]], mortis la {{daton|24|majo|1957}} en [[Dom Feliciano]], [[Brazilo]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], kiu vivis la plejparton de sia vivo en Brazilo. Li alvenis en Brazilo kiel politika rifuĝinto kun falsa pasporto. Li sukcese obtenis laborpermeson kaj estis dungita en la enlanda servo por enmigrado post lingvotesta ekzameno en pli ol 10 lingvoj. Li estis probable la plej granda [[poligloto]] en la mondo. Li eniris en la historion de Esperanto kiel la aŭtoro de la 27-paĝa ''Plena lernolibro de la lingvo internacia de dro. Esperanto por Bohemoj'' – la unua lernolibro de Esperanto por ĉeĥoj<ref name=":0">Halina Gorecka, ''Neordinara vivo de la ĉeĥdevena brazila esperantisto'', p. 80, [[Esperanto (revuo)|revuo Esperanto]], n-ro 1334(4), Aprilo 2019.</ref>. == Vivo == Li estis filo de la dungita [[muelejo|muelisto]] František Lorenc kaj de Tereza, naskita Viktová; li havis kvar gefratojn. Kiam li estis 15-jaraĝa en [[Kolín]], li lernis [[Volapuko]]n kaj du jarojn poste ankaŭ [[Esperanto]]n. Estante nur 17-jara li verkis la unuan lernolibron de Esperanto por ĉeĥoj, eldonitan en [[Pardubice]] jam en la jaro [[1890]], tri jarojn post la apero de la [[Unua Libro]] de [[L.L. Zamenhof|Zamenhof]]. Ankoraŭ en 1890 li proponis al L.L. Zamenhof konsili ke la presejoj kiuj ne havas superliterajn signetojn metu [[apostrofo]]n returnitan post la literon. Tiu aperis en ''[[La Esperantisto]]'' (1890, p.&nbsp;54-55). Zamenhof akceptis la eblecon, se oni metu en la komenco de la verko indikon pri tio. === Politika rifuĝinto === En [[1889]] li gvidis la kurson pri Esperanto en la gastejo [[U Pštrosů]], laborista kunvenejo, en [[Prago]]. La gastejo estis en duetaĝa [[domo]] en la [[strato Pštrossova]], numeroj 189/16, kie nun staras pli nova domo kun la samaj domnumeroj. Tiam en Prago – skribas [[František Hájek]] – Esperanto havis karakteron soci-revolucian, kun firma celdirekto al internacia paco. Tio ne taŭgis al la tiama [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstria monarĥio]], regata de [[imperiismo]]. En [[1893]], pro politikaj kialoj, li venis en Brazilon kun falsa pasporto. Li alvenis en [[Rio-de-Ĵanejro]], la tiama ĉefurbo. Tie li sciiĝis ke li ne povos daŭrigi la vojaĝon ĝis la subŝtato [[Suda Rio-Grando]], ĉar tie komenciĝis ribelo kontraŭ la prezidanto [[Floriano Peixoto]]. Tiel li dungiĝis en la orminejoj de [[Mariana]] kaj [[Morro Velho]] en la subŝtato [[Minas-Ĝerajso]]. === Enmigrada funkciulo === Fine en januaro [[1894]] li sukcesis atingi la urbon [[Porto Alegro|Porto-Alegron]]. Tiam li estis elektita por labori en la fako de enmigrado de la Sekretario por Internlando pro ordono de [[Júlio de Castilhos]], tiam subŝtatestro en legenda intervjuo kiu daŭris tutan tagon kaj li estis publike ekzamenita en pli ol 10 lingvoj. Samtempe, li sukcesis krome dungiĝi ĉe la industriisto [[Otto Schoenwald]]. === Instruisto === Finfine en [[1894]] li ekloĝis en la terkultura kolonio [[San-Feliciano]] kaj ricevis, kiel libera homo, pecon de tero de la registaro. Li kultivis sian terpecon kaj starigis privatan lernejon en la vilaĝo, en herba kabano. En [[1903]] li estis nomumita de la sekretario por internlandaj aferoj provizore gvidi la naŭan porknaban lernejon de la Kolonio San-Feliciano. De [[1909]] ĝis [[1943]] li estis instruisto en la vilaĝo. En la fino de januaro [[1950]] li transloĝiĝis al [[Porto Alegro]]. == Interlingvisto kaj poligoto == [[Dosiero:Úplná učebnice mezinárodní řeči dra. Esperanta 001.pdf|eta|La Plena Lernolibro de la lingvo internacia de dro. Esperanto.|alternative=|maldekstra]]Li aprobis la [[Ido (lingvo)|idistajn reformojn]], sed poste deklaris sin fidela al Esperanto ([[Bohema Esperantisto]], [[1910]], V. p: 39.). Tamen en [[1915]] li kun [[Francisco Schaden]] redaktis la periodaĵon ''[[Brazilia]]'', “revuo redaktata en la lingvo internacia [[Ido (lingvo)|Ido]] ed en [[Portugala lingvo|portugala]], oficiala organo di la Braziliana federuro por la línguo internaciona”, kune kun: “omno koncernanta la revuo devas sendesar a sro. Fr. Schaden”. En [[1930]] li aliĝis al [[Nov-Esperanto]], rezigninte pri sia propra projekto „[[Mundial]]“. Fine, li revenis al Esperanto kaj restis fidela al ĝi. Li estis ne nur aŭtoro de la ''Plena lernolibro de la lingvo internacia de dro. Esperanto por Bohemoj'' – la unua lernolibro de Esperanto por ĉeĥoj, sed ankaŭ aŭtoro de lernolibro de Esperanto por portugaloj, por kiuj li ankaŭ ellaboris [[stenografio]]n. Kiam li mortis, li estis la lasta esperantisto el la jaro [[1887]] kaj pro tio [[Radio Roma]] faris omaĝon al li en [[1957]]. === Poligloto === Francisko Lorenz estis [[poligloto]], sciis pli ol 80 lingvojn kaj entute li estas aŭtoro de cento da verkoj, el kiuj 56 prese aperis; inter ili estas studoj pri [[jogo]] kaj gramatikoj de diversaj indianaj lingvoj. Lia plej grava traduko estas la ''Bhagavad-Gita'' el [[sanskrito]]. ''Diverskolora bukedeto'' estas poemtradukoj el 80 lingvoj. Poemoj mediume verkitaj aperis en la libro ''[[Voĉoj de poetoj el la spirita mondo]]<ref>Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1944?</ref>''. ====Recenzoj pri ''Voĉoj de Poetoj el la Spirita Mondo''==== {{citaĵo|Estante Esperantanoj, ni bonvenigas kaj priĝojas la progreson de la lingvo en ĉiu [[sfero]] de la homa socio. Estante anoj de iu socio, iu politiko, iu religio, ni objektive rigardas librojn en Esperanto, kiuj venas de kultoj fremdaj por ni. La jena bela eldonita verko en Esperanto el Brazilo memorigas nin, ke nia lingvo faris multe da amikoj en rondoj de la [[Spiritismo]]. Ĝi konsistas el interesa enkonduko de sinjoro [[Ismael Gomes Braga]] pri la temo, kaj poemaroj de Zamenhof, [[Antoni Grabowski|Grabowski]], [[Stanislav Schulhof|Schulhof]], kaj multaj aliaj [[mortinto]]j, kiujn laŭpretende iu sinjoro Lorenz ricevis, estante mediumo, el la [[spirita mondo]]. Por tiu, kiu ne akceptas la Spiritismanajn pretendojn, estos evidente, ke la poemoj estas verkitaj de la “[[subkonscio]]” de sinjoro Lorenz, tiom pli, ĉar iliaj stiloj ŝajnas malsimilaj al la stiloj de Zamenhof, Grabowski, kaj Schulhof, kaj tre similaj al la stilo de poemoj jam eldonitaj en la nomo de sinjoro Lorenz. Iuj protestos, iuj mokos, iuj kredos. [[Esperanto]] apartenas al ĉiuj, ankaŭ al Spiritistoj kaj spiritoj. Miaj spertoj pri [[anestezado]], kaj pri konversacioj kun [[dormanto]]j, konvinkis min, ke ekzistas multaj aferoj en la mondo, kiujn ne povas percepti niaj intelektoj. Mi kredas, ke sinjoro Lorenz estas tute sincera en sia [[pretendo]]. Sed mi ne kredas, ke Zamenhof, se li ekzistas en alia mondo, tute perdis sian literaturan genion.|K. R. C. Sturmer. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 481-482_maj-jun 1945}} == Interesokampoj == Krom lingvoj, Lorenz okupiĝis pri [[stenografio]], [[jogo]], esotera filozofio, [[spiritismo]], [[okultismo]], [[kabalo]], [[framasonismo]], [[kiromancio]], [[astrologio]] kaj [[rozkrucismo]]<ref name=":0" />. La [[spiritismo|spiritistoj]] kredas, ke li estis [[mediumo]] kaj transsendis multajn esperantajn mesaĝojn de spiritoj en kaj pri Esperanto. Li dum multaj jaroj redaktis la astrologian almanakon "Almanaque do Pensamento", kiu ekzistas ĝis nun. Li estis ano de ''Círculo Esotérico da Comunhão do Pensamento'' (Esotera Rondo de la Komunumo de Pensado), kaj estis "doktoro pri [[kabalo]]<nowiki/>de la [[Rozkrucismo|Societo Rozkruca]]. Li estis ankaŭ [[Framasonismo|framasono]]. == Memoro == Estis Esperanto-grupo kun lia nomo en la urbo [[Santos]]. Ekzistas en [[Brazilo]] la [[Eldona Spirita Societo Francisko Valdomiro Lorenz]] kaj eldonejo "Dr. Francisco Valdomiro Lorenz" (neesperantista). Estas framasonisma loĝio kun lia nomo en [[Porto Alegro]]. Estas strato kun lia nomo en urbo [[Americana]]. La {{daton|4|decembro|2012}} en la urbo [[Dom Feliciano]] estis inaŭgurita monumento honore al li, enhavanta restaĵojn de la omaĝito.<ref>https://1.bp.blogspot.com/-HEy72hNlVQQ/V-alZgHujcI/AAAAAAAACeE/Wo0lqee4X-sTPxXtHOLRw8CMtP9Hkqd0QCK4B/s1600/MEMORIAL%2BLORENZ%2B1.jpg</ref>, <ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://esperantoilustrita.blogspot.com.br/2012/12/nepoj-de-f.html | titolo = Pioniro de Esperanto omaĝita en la suda regiono de Brazilo | titolo-aldono = | alirdato = 2012-12-23 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Fabiano Henrique | lasta = | unua = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktanto = | dato = 2012-12-09 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = [[Esperanto Ilustrita]] | paĝoj = | lingvo = {{eo}} | arkivurl = https://www.webcitation.org/6D7pcJ49g?url=http://esperantoilustrita.blogspot.com.br/2012/12/nepoj-de-f.html | arkivdato = 2012-12-23 | citaĵo = }}</ref> == Listo de verkoj de F. V. Lorenz == # Esperanto por Bohemoj, 1890 # Gramatyka jezika Portugalskiego, 1908 (Baza gramatiko de Portugallingvo, Pollingve); # Slovník Polsko-Portugalski, 1910 (Vortaro Pola-Portugala); # Ensinos Paternos, 1909 (Patraj instruoj); # Diálogos Iniciáticos (Iniciaj Dialogoj); # Receituário dos Melhores Remédios Caseiros (Aro de plibonaj hejmaj sanigiloj); # Homeopathia Doméstica Brasileira (Hejma Brazila homeopatio); # Contos e Apólogos, 1910 (Rakontoj kaj Fabeloj); # Pequeno Consultório Hermético, 1919 (Malgranda Hermetika Sanigilumo); # Noções Elementares de Cabala (Elementaj Nocioj pri Kabalo); # No Jardim da Alma (En Anima Ĝardeno); # Moysés e Siphoráh, 1920 (Moseo kaj Siforo); # Krishna, o Salvador da India (Krŝno, la Hinda Savanto); # Estenographia Ideal (Ideala Stenografio); # A sorte Revelada pelo Horoscopo Kabalistico (La sorto revelaciita per kabala horoskopo); # Elementos de Chiromancia (Elementoj pri Ĥiromancio); # O Filho de Zanoni (La filo de Zanonio); # Chamas de ódio e a Luz do Puro Amor 1927 (Flamoj de malamo kaj lumo de pura amo); # Um Apótolo de Progresso (Apostolo de Progreso); # Pequena Antologia Tcheque, 1928 (Malgranda Ĉeha antologio); # A Mentalidade Ameríndia, 1921 (La Amerikindiĝena penso); # Iniciação Linguistica, 1929 (Lingvistika Enkonduko); # Lições Práticos de Ocultismo Utilitário, 1942 (Praktikaj lecionoj pri utilema okultismo); # Raios de Luz Espiritual, 1944 (Radikoj de Spirita Lumo); # A Voz do Antigo Egito, 1946 (Voĉo el Malnova Egiptio); # Mensagens Rosacrucianas (Rozakrucaj mesaĝoj); # Diverskolora Bukedeto, 1941 # [[Esperanto sem mestre]], 1937 (''Esperanto sen majstro''); # Voĉoj de Poetoj el la Spirita Mondo, 1944 # [[La Brazilaj Aruakoj]] # Kompleta Gramatiko de la Tupia Lingvo # [[Brazila Antologio Poezia]] # [[Bhagavad-Gitâ, tio estas, Sublima Kanto pri la Senmorteco]], [[Bagavadgito]] Esperanten tradukita # Lingua "Ido" (Gramatica e Dicionario), 1913 (Lingvo Ido, Gramatiko kaj Vortaro); # Viagens no Mundo dos Espiritos (Vojaĝo al Spirita Mondo); # Deutsch-Chinesisch, Chinesisch-Deutsch Wörterbuch (Germana-Ĉina, Ĉina-Germana vortaro); # Deutsch-Japanisch, Japanisch-Deutsch Wörterbuch (Japana-Germana, Germana-Japana vortaro); # Vocabulário Portugues-Egipcio (Portugala-Egipta vortaro); # Vocabulário Persa Portugues (Persa-Portugala vortaro); # Vocabulário Basco-Portugues (Eŭska-Portugala vortaro); # Vocabulário Turco-Portugues (Turka-Portugala vortaro); # Vocabulário Yoruba-Portugues (Jorubaa-Portugala vortaro); # Ainu-Mongol-Mandchú (Ajnua-Mongola-Manĉua); # Tibetano-Tamil (Tibeta-Tamila); # A Lingua Tigré (Provincia da Etiopia),(Tigrea lingvo el ia Etiopa provinco); # Hupa (Hu-pé é um provincia da China), (Hupaa lingvo el ia Ĉina provinco); # Etrusco-Rásena (Etruska-Rasena lingvo); # Maláio-Portugues (Malaja-Portugala lingvo); # Maya-Portugues (Maja-Portugala lingvo); # Dacota, Ossage (Dakota, Osaĝo); # Marathi-Portugues (Maratia-Portugala lingvo); # Chinuk e Siuslavan (Ĉinuika kaj Siuslavana lingvoj); # Machichi Kashiana (Maĉiĉia Kaŝiana lingvo); # Cakchiquel (Kakĉikela lingvo); # Micmac (Mikmaka lingvo); # Mapuche (Mapuĉo); # Aimará (Ajmaraa lingvo); # Huioto e Megat (Huiotoa kaj Megata lingvoj); # Kvakiutl (Kvzkiutla lingvo); # Eskimó (Inuita lingvo); # Ouiché (Uiĉea lingvo); # Haida (Haida lingvo); # Navajo (Navaĥa lingvo); # Algonkin (Meskva); # Chukchee (Ĉukĉea lingvo); # Takelma (Takelma lingvo); # Maidú (Maidua lingvo); # Almanaque d'O Pensamento (Almanako de Revuo O Pensamento ekde 1912 ĝis 1964) (kompletigita post lia morto 24. majo 1957) # Monogeismo Linguistico (Lingva Monogenismo 2000 paĝoj en pli ol 80 lingvoj – manuskripto) # Estre a Vida Espiritual e a Vida Submissa (Inter la Spirita kaj Submisa vivo); # 14 Lições de Filosofia Yogi e Ocultismo Oriental (14 lecionoj pri Joga filozofio kaj Orienta Okultismo); # Curso Adiantado de Filosofia Yogi e Ocultismo Oriental (Progresa kurso pri Joga filozofio kaj Orienta Okultismo); # A Vida Depois da Morte (La vivo post la morto); # Raja Yoga (Raja Jogo); # O Cristanismo Místico (Mistika Kristanismo); # Filosofias e Religiões da India (Filozofio kaj Religioj de Hindio); # O Renascimento e a Lei do Karma (Renaskiĝo kaj Karma Leĝo); # Estudo da Religião (Studo pri Religio); # Da Pobreza ao Poder (Ekde Malriĉeco al Povo); # Zanoni, romance ocultista (Zanonio, okultisma romano); # Bhagavad Gítá (traduko); # O Labirinto do Mundo e o Paraiso dos Corações de Jan Amos Komenský (La Labirinto de la Mondo kaj la Paradizo de la Koroj. Traduko el Rumana al Portugala de verko de Komenský); # A Semântica das Letras (La Semantiko de la literoj). En manuskripto ankoraŭ restis ''[[Antologio de brazilaj poetoj]]''. Post la morto, tio estas verkaĵoj de li skribitaj, ne nur eldonitaj, post lia morto (vidu [[psikografio]]): # Esperanto kiel Revelacio (diktita al [[mediumo]] [[Chico Xavier]] de la spirito de F.V.L. el la spirita mondo [[1976]]); # Enfoques Espíritas (Spiritismaj vidpunktoj). == Bibliografio == Vlastimil Novobilský, ''Francisko Valdomiro Lorenz. Atesto pri la vivo kaj verko de eksterordinara homo''. Dobřichovice, Kava-Pech, 2017, 160 p., Ilustrita. == Eksteraj ligiloj == * [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=francisko+valdomiro+lorenz&vid=ONB&fn=search Verkoj de kaj pri Francisko Valdomiro Lorenz]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.zbysovvcechach.cz/lorenc01.htm Naskiĝvilaĝo Zbýšov dediĉis al Lorenz multe da loko kaj proponas elŝuton de lia lernolibro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100309063908/http://www.zbysovvcechach.cz/lorenc01.htm |date=2010-03-09 }} * [http://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/2015/05/conheca-historia-do-agricultor-que-sabia-falar-mais-de-100-idiomas.html Dokumenta biografia filmeto, produktita de brazila televida kanalo] * [https://www.mzv.cz/brasilia/cz/kultura_krajane_skolstvi/vyznamni_cesi_v_brazilii/descerramento_do_monumento_a_francisco.html Senvualigo de monumento omaĝe al Lorenz en 2012 en Brazilo - retejo de la ĉeĥa ambasadorejo en Brazilo] * [https://www.obecvrdy.cz/volny-cas/knihovna/index.php?option=com_search&Itemid=67 Urba biblioteko de FVL en Vrdy apud Čáslav, proksime de Zbyslav, naskiĝloko de Lorenz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180707172348/https://www.obecvrdy.cz/volny-cas/knihovna/index.php?option=com_search&Itemid=67 |date=2018-07-07 }} == Referencoj == {{Referencoj}} == Rete legeblaj verkoj == {{Projekto vizaĝoj}}{{Projektoj}} la hiperligoj ne funkcias! * [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/plansprachen_100fruehdrucke.htm Verkoj de Francisko Valdomiro Lorenz en la skan-projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080531162610/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/plansprachen_100fruehdrucke.htm |date=2008-05-31 }} de la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} {{EdE|L}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Lorenz, Francisko Valdomiro}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj]] [[Kategorio:Brazilaj spiritistoj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj idistoj]] [[Kategorio:Volapukistoj de Ĉeĥio]] [[Kategorio:Lingvokreintoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de decembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 24-an de majo]] lwntt5x59vpcodn6tl0rnnu3s07egxm 0 2009 9349946 9334354 2026-04-08T19:39:04Z Sj1mor 12103 9349946 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = Jack London |dosiero = JackLondon2.jpeg |grandeco de dosiero = 220px |priskribo = |pseŭdonimo = |naskonomo = John Griffith Chaney |dato de naskiĝo = [[12-a de januaro]] [[1876]] |loko de naskiĝo = {{flago|Usono}} |dato de morto = [[22-a de novembro]] [[1916]] |loko de morto = {{flago|Usono}} |profesio = [[verkisto]] |nacieco = [[usonanoj|usona]] |etno = |civitaneco = [[Usono]] |edukado = |alma_mater = |aktivaj jaroj = |ĝenro = [[romano]]j, [[novelo]]j, [[rakonto]]j |temo = |movado = |notindaj verkoj = ''The Call of the Wild'' |edzo/ino = |partnero = |infanoj = |rilatoj = |influoj = |influituloj = |premioj = |subskribo = Jack London Signature.svg |ttt = |montri portalon = }} '''John Griffith "Jack" London''' ['d͡ʒæk 'lʌndən] (naskiĝinte kiel '''John Griffith Chaney'''; naskiĝis la [[12-an de januaro]] [[1876]], mortis la [[22-an de novembro]] [[1916]]) estis [[Usono|Usona]] verkisto. == Vivo == Li pasigis sian infanaĝon en granda malriĉeco. Kiel 14-jarulo li forlasis sian hejmon, por serĉi aventurojn. Komence li laboris en fabriko, poste kiel maristo. Pro vagabondado oni arestis lin en [[1894]]. Unu jaron poste li jam sukcese trapasis la abiturientan ekzamenon kaj ekstudis en la [[Universitato de Kalifornio, Berkeley|Universitato de Berkeley]]. En [[1897]] Jack London ĉesigis la studadon sen diplomo, por serĉi oron en [[Alasko]]. Sensukcese li revenis post iom da tempo. Ne trovinte konstantan laborpostenon, li tiam decidis vivteni sin per verkado. La libroj de London pritraktas la travivon de homoj kaj bestoj en la naturo, sed ankaŭ sociajn problemojn. Ili respegulas la vivon de la aŭtoro, liajn spertojn kiel vagabondo, aventuremulo, maristo, orserĉisto, verkisto kaj alkoholulo. En [[1916]] Jack London mortis en sia [[ranĉo]] en [[Kalifornio]], verŝajne pro malsano, aŭ kiel pluraj esploristoj supozas eĉ pro [[memmortigo]]. == Famaj verkoj == * The Son of the Wolf, [[1900]] (La Filo de la lupo) * ''[[The Call of the Wild (libro)|The Call of the Wild]]'', [[1903]] (La Voko de la sovaĝo) * The People of the Abyss, [[1903]] (La Popolo de la abismo) * The Sea-Wolf, [[1904]] (La Marolupo) * ''[[White Fang (libro)|White Fang]]'', [[1906]] (Blanka dentego, kojndento aŭ kaniko) * The Iron Heel, [[1907]] (La Fera Kalkanumo) * [[Martin Eden]], [[1909]], membiografia romano * To build a fire, [[1910]] (Konstrui fajron) * The Cruise of the Snark, [[1911]] (La Krozado de Snark) * The Strength of the Strong, [[1914]] (La Forto de la fortoj) === Aperis en [[Esperanto]] === [[Dosiero:La balenodento.JPG|eta|220px|Kovrilpaĝo de ''La Balenodento'']] [[Dosiero:1977 La Forto de la Fortaj.jpeg|eta]] {{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Jack London}} * [https://eo.wikisource.org/wiki/La_forto_de_la_fortaj La forto de la fortaj] [[1914]]. Trad. [[Karl Hjalmar Fröding]], [[Internacia Socia Revuo]] * Malbona ŝerco kaj ĝiaj konsekvencoj (Heroldo de Esperanto, n-ro 45/1928 (489), p. 3-4, tradukinto ne indikita) * [[La Fera Kalkanumo|La fera kalkanumo]] [[1930]]. Trad. [[Georgo Saville]], [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]] * Ĥinago [[1924]]. Trad. [[Kalinsky]]. Vidu ankaŭ la tradukon de [[Thierry Tailhades]]: [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] * [[s:Rakonto pri Kiŝ|Rakonto pri Kiŝ]] [[1922]]. Trad. [[E.H. Collinson]] * Leopard-dresisto rakontas. Trad. [[Georgo Saville]], Literatura Mondo, 3/1936, p. 79-80 * [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. Tradukis el la angla Thierry Tailhades * Norda odiseado kaj aliaj rakontoj [[1988]]. Trad. [[Fernando de Diego]]. * La balenodento. tr. [[William Auld]]; Maitland; sen eldonjaro. * La meksikiano [[2003]]. Trad. E. Grobe. * [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (Tradukis Thierry Tailhades, La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) * [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (To the man on the trail) (Tradukis Thierry Tailhades, La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) * [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki](tradukis Thierry Tailhades) * * [https://esperanto-ondo.ru/Tl-ang12.htm Aloha Oe] (Aloha Oe) (Tradukis Scott Page, La Ondo de Esperanto, numero 188, 2010 numero 6) ==== Tio estas rete legebla ==== * [http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr14/dio.html Dio de liaj prapatroj] (Trad. [[Reto Rossetti]]) *[https://eo.mondediplo.com/article2461.html Jack London aŭ la nedresita potenco] (en: ''Le Monde diplomatique'' en esperanto) *[https://eo.mondediplo.com/2026/02/article3361 Jack London, ankaŭ sociologo] (en: ''Le Monde diplomatique'' en esperanto) ====Recenzoj==== Pri ''La balenodento'' {{citaĵo| Eldonita de nia simpatia skota amiko S-ro Maitland, ni ricevis por recenzoj ĉi tiun broŝuron. Vere ĝi estas tre interesa kaj temas pri la aventuroj de kristana misiisto, inter la kanibala popolo de la Fiĝi-insuloj. La nomo de la tradukinto estas bona garantio pri ĝusteco en la traduko kaj perfekta esperanta stilo. Antaŭ la komenco de ĉi tiu rakonto, troviĝos listo pri tri vortoj netroveblaj en « Plena Vortaro » : ''Degni'': bonvoli fari ion al malaltranguloj, afable, sed tamen sentigante sian moŝtecon. ''Devanci'': atinginte lasi post si, antaŭiĝi. ''Tripango'': komuna nomo de specoj de holonturioj (maraj limakoj) loĝantaj en certaj maroj kaj uzataj en kelkaj orientaj landoj, por fari ŝatatan supon. Mi varme rekomendas tiun verketon al nia legantaro!|J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ---- Pri ''Ĥinago'' {{citaĵo|Jak London estas dekonata nuntempa angla rakontisto, [[majstro]] de la rakontado. La nelonga rakonto „Ĥinago“ donas ĝustan ideon pri la naturo de lia talento. Sub facila stilo li kaŝas teruran sarkasmon kontraŭ la reprezentantoj "civilizitaj" de la «civilizita“ blanka raso. Per la petola tono, en kiu la leganto ekkaptas la maldolĉan kernon de parolo de homo profunde tuŝita de la maljusteco en la mondo, en tiu rakonto estas elportita unu grandaga socia demando, kiu konfuzos la animon de ĉiu homo. —„Ĥinago" (tiel oni nomas la ĥinajn laborantojn en Tahitio) — kion ja valoras „hinago"? — Kaj legante, oni sentas, oni konscias, ke „ĥinagoj" estas ankaŭ inter ni — kvankam ne kun [[harligajo]]j kaj kun flavkolora haŭto. La verko estas bone tradukita, kun flua esperanta stilo. Ni rekomendas ĝin al niaj legantoj.|[[Bulgara Esperantisto]], j 05 n 07, mar. 1924}} == Vidu ankaŭ == *[[Jack Kerouac]] == Originaloj rete == *[http://www.americanliterature.com/YR/CW/CWINDX.HTML The Call of the Wild] <gallery> Dosiero:JackLondon.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Jack LONDON. Foti. --> Dosiero:Jacklondongrave.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|(enkadrigita, kadrita)|Maltrankviliga de Ĵako kaj _Charmian_ Londono --> Dosiero:Turtlesoftasmancover.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Kovri de ''_Turtles_ de _Tasman_'' per Jack LONDON --> Dosiero:Jack London`s cabin.JPG|<!-- thumb|maldekstra|180px|Jack LONDON's _cabin_ _in_ [[_Dawson_ _City_, _Yukon_]] --> </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/norda-odiseado-de-jack-london.html | titolo = Norda Odiseado de Jack London: kontraŭdiraj impresoj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-19 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-12-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170919155536/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/norda-odiseado-de-jack-london.html | arkivdato = 2017-09-19 | citaĵo = }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|London, Jack}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Proleta literaturo]] hd0rbl8p8k0bdartjebh682ij6e6jhg 0 2314 9349913 9336540 2026-04-08T18:40:00Z Sj1mor 12103 9349913 wikitext text/x-wiki {{Alinomu|Krimromano|kialo=ĉar temas pri romanoj kiel en aliaj lingvoj}}{{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Murdo_en_Esperantujo.jpg|dekstra|eta|285x285ra|<center>Kovrilo de la krimromano''Murdo en Esperantujo''de [[Daniel Moirand]]</center>]] '''Krimliteraturo''' ankaŭ nomata '''krimromano''' estas proza [[verko]], konsistanta el longa rakonto, kiu priskribas la rivelon de [[krimo]]j. '''Famaj aŭtoroj de krimromano:''' * [[Serge Brussolo]], franca nuntempa verkisto * [[Raymond Chandler]] * [[Agatha Christie]] * [[Arthur Conan Doyle]] * [[Friedrich Glauser]] * [[Dashiell Hammett]] * [[Patricia Highsmith]] * [[Edgar Allan Poe]] * [[Edogawa Ranpo]] * [[Georges Simenon]] * [[Edgar Wallace]] * [[Albert Cornelis Baantjer]] * [[Janwillem van de Wetering]] '''En [[Esperanto]] aperis, interalie''' * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''Murdo en la teatro'' (2017) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''Briĝo kun veneno'' (2014) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''Mortiga ekskurso'' (2006) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''La vidvino kaj la profesoro'' (1997) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''Refoje krimnoveloj sep'' (1994) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''Morto de sciencisto'' (1994) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''Sep krimnoveloj'' (1993) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''Kolera afero'' (1993) * [[Ronald Cecil Gates|Gates, Ronald Cecil]]: ''La septaga murdenigmo'' (1993) * [[Edwin Grobe|Grobe, Edwin]]: ''Murdo en la preĝejo'' (1995) * [[Sten Johansson|Johansson, Sten]]: ''Falĉita kiel fojno'' (1997) * [[Sten Johansson|Johansson, Sten]]: ''Trans maro kaj morto'' (1999) * [[Sten Johansson|Johansson, Sten]]: ''Neĝo kaŝas nur...'' (2001) * [[Sten Johansson|Johansson, Sten]]: ''Memor' mortiga'' (2003) * [[Julian Modest|Modest, Julian]]: ''Averto pri murdo'' (2018) * [[Julian Modest|Modest, Julian]]: ''Murdo en la parko'' (2018) * [[Julian Modest|Modest, Julian]]: ''Serenaj matenoj'' (2018) * [[Daniel Moirand|Moirand, Daniel]]: ''[[Murdo en Esperantujo]]'' (1988) * [[István Nemere|Nemere, István]]: ''Nesto de viperoj'' (1994) * [[Claude Piron]]: ''[[Ĉu vi kuiras ĉine?]]'' (krimromano 1976; 3-a eldono: 1996) * [[Claude Piron]]: ''[[Ĉu li bremsis sufiĉe?]]'' (krimromano 1978; 2-a eldono: 1979; 3-a eldono: 2022) * [[Claude Piron]]: ''[[Ĉu li venis trakosme?]]'' (krimromano 1980) * [[Claude Piron]]: ''[[Ĉu ni kunvenis vane?]]'' (krimromano 1982) * [[Claude Piron]]: ''[[Ĉu ŝi mortu tra-fike?]]'' (krimromano 1982, sub la pseŭdonimo Johán BALANO, memkompreneble; 2-a eldono: 2000) * [[Lode Van de Velde|Van de Velde, Lode]]: ''[[Aspiroj]]'' (2020) * [[Albert Cornelis Baantjer]]: [[De Cock kaj la morto en preĝo]] [https://www.esperanto-nederland.nl/esp/eLibrejo/AC%20Baantjer-De%20Cock%20kaj%20la%20morto%20en%20pregho-2023.pdf libere elŝutebla] [[bitlibro]] (2023). == En Esperanto aperis == "Kiam realo mordas: kio altiras nin al verkrimo?" de Rachel Franks, esperantigis [[Mao Zifu]] (Ĉinio), paĝoj 44-47 en [[Unesko-Kuriero]] "''Arkeologio: vivanta pasinteco"'' (53-paĝa) de la julio-septembro, 2025. senpage elŝutebla (en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]]) en la retejo de [[Unesko]]. == Vidu ankaŭ == * [[Krimfikcio]] * [[Nigra romano]] * [[Trilero]] * [[Granda premio de krimromano]] {{Unua}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://literaturo.esperanto.net/roman/libr/sezonkrim.html Sezonaj krimoj] de Sten Johansson {{eo}} [[Kategorio:Krimromanoj| ]] [[Kategorio:Fikcio]] [[Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj]] [[Kategorio:Filmoj laŭ ĝenroj]] [[Kategorio:Detektivaj filmoj]] 1xwc459lej652xx81nj47co04yaacu0 0 2451 9349933 9254749 2026-04-08T19:04:33Z Sj1mor 12103 9349933 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Skatolo komunismo}} [[Dosiero:Karl Marx.jpg|eta|140px|[[Karl Marx]]]] [[Dosiero:Plato.png|eta|140px|[[Platono]]]] '''Komunismo''' (de {{lang-la|communis|t=signifante ''komuna'', ''universala''}}) estas teorio kaj sistemo de [[Socia scienco|socia]] kaj [[Politika scienco|politika]] organizado, kiu fariĝis grava forto en [[Monpolitiko|mondpolitiko]] dum la plej granda parto de la [[20-a jarcento]]. Kiel politika movado, komunismo serĉis renvers(iĝ)i [[Kapitalismo|kapitalismon]] per laborista [[revolucio]] kaj establi sistemon en kiu la [[produktadrimedoj]] (kiel ekzemple [[Fabriko|fabrikoj]]) devus aparteni al la tuta loĝantaro anstataŭe esti [[privata posedaĵo]] de individuoj. La Komunismo kiel estas konata plejparte en la historio de la 20-a jarcento estas [[politiko|politikaj]] [[ideologio]] kaj movado, kiu de [[1849]] baziĝas sur [[marksismo]]. Unu el la celoj de komunismo estas forigi la [[Privata posedo|privatan posedadon]] de [[Produktilo|produktiloj]], finigi la sistemon de [[kapitalismo]] per alia sistemo. Anstataŭe, la produktiloj estu posedataj kolektive. Sistemo fondita sur la devizo "[[De ĉiu laŭ ties kapabloj, al ĉiu laŭ ties bezonoj]]". Komunismo evidente estas tre malnova nocio. Komunoj kaj komunumoj jam ekzistis antaŭ skribita historio, antaŭ apero de [[ŝtato]]j. Marks mem priskribis tian evoluon provante ekkoni iujn firmajn evoluleĝojn en [[ekonomio]] kaj [[kulturo]]; aliaj filozofoj diras, ke tiaj firmaj leĝoj de historia kaj socia evoluoj estas [[iluzio]], tiel ke fidindaj [[Prognozo|prognozoj]] ne eblas. Jam ekzistis la vorto "komunismo" en epoko de [[Platono]]. Nuntempe eŭropa komunumo celas la evoluon kaj egalrajtan ekonomian distribuon sur bazo de [[Novliberalismo|novliberala]] ideologio aŭ de socia [[Merkata ekonomio|merkatekonomio]], do tute for de komunismo. La {{Retarkivo|2007|http://www.luin.se/inko/142-9.pdf '' Manifesto de la Komunista partio''}} redaktita fare de [[Karl Marx]] en jaro [[1849]], en Londono, por la [[Ligo de la Justuloj]], iĝinta "ligo de la komunistoj" kaj poste [[Komunista partio]] estas la historie baza dokumento por komunistoj. Ĝi konstatas la evoluon de la homa socio kaj prognozas la venkon de [[laborista klaso]], kiu poste evoluigos [[socio]]n sen divido en klasoj. La [[koncepto]] de [[socio]] bazita de la sola posedanto de [[posedaĵo]] kaj [[riĉaĵo]] iras reen centojn da jaroj sed estis adoptita de la amasoj nur kiam [[Eŭropo]] estis blovita de la socialisma vento en la [[19-a jarcento]]. En tiu tempo, Eŭropo travivis [[Industria revolucio|industrian revolucion]] kaj socian ŝanĝon kaj la kritikistoj riproĉis kapitalismon por evoluigado de malriĉa klaso, fabriklaboristoj kiuj estis poziciigitaj en malfacilajn viv- kaj [[Laborkondiĉoj|laborkondiĉojn]], kaj por larĝigo de la dispartigo inter la riĉuloj kaj la senhavuloj. La unua aŭtoro (antaŭmarksisma), kiu uzis tiun terminon, por difini sian socian projekton, estis la franca frua socialisto [[Cabet]], aŭtoro de ''Voyage en Icarie'' (Vojaĝo en Ikario, Londono, [[1839]]). La vorto iĝis sufiĉe populara en la postaj jaroj inter adeptoj de [[socialismo]], kaj kondukis al kreado de la unua "Komunista partio", sub influo de Karl Marx kaj [[Friedrich Engels]]. En teorio, komunismo serĉis establi senklasan socion de kontento kaj [[libereco]], en kiu ĉiuj homoj ĝuas sian socian kaj ekonomian statuson. En praktiko, tamen, komunistaj reĝimoj prenis la formon de [[Aŭtoritatismo|aŭtoritatema]] [[registaro]], kiu zorgis nesufiĉe pri la [[laborista klaso]] kaj prenis sian ŝtatan potencon kiel prioritaton. Eĉ pli, multaj regantoj, kiuj nomis sin komunistoj, faris grandajn krimojn en la nomo de la estonta (teorie plej [[Humanismo|humanisma]] kaj liberiga) komunismo. Malsatmortis 3-5 milionoj da homoj en [[Ukrainio]] en la [[1930-aj jaroj]] (vidu [[Holodomoro]]), milionoj malsatmortis en [[Ĉinio]] en la [[1960-aj jaroj]] (vidu [[Kultura Revolucio]]) kaj la [[Ruĝaj Kmeroj]] en [[Kamboĝo]] murdis milionojn el sia popolo. La amasbuĉadoj dum [[Enlanda milito|enlandaj militoj]] ligitaj kun [[revolucio]], la [[persekuto]] de kontraŭuloj aŭ luktoj inter konkuraj komunismaj rondoj (vidu artikolon [[Stalinismo]]), kies plej konata efektiviĝo estis la tiel nomata sovetia [[Gulago]], ankaŭ kaŭzis amasojn da kruelaĵoj kaj milionojn da mortoj. Kontraste ankaŭ multaj pacaj kaj bonvolaj komunistoj estis persekutataj, arestitaj, torturitaj, enprizonigitaj kaj ekzekutitaj en tre diversaj landoj kaj epokoj kaj fare de tre diversaj kontraŭantoj, ĉu ekonomie (bienuloj, tiel nomata [[kulako]]), ĉu politike ([[konservativuloj]]), ĉu ideologie ([[religiuloj]]) ktp. Same multaj komunistoj mortis en enlandaj aŭ internaciaj militoj, okazigitaj ne rekte de ili, sed de la kontraŭa parto ([[kontraŭrevolucio]]j), ekzemple en la [[Hispana Enlanda Milito]], [[Dua Mondmilito]], [[Greka Enlanda Milito]], [[Vjetnama Milito]] ktp.<!--[[Dosiero:Lutte continue.jpg|eta|dekstra|300px|Laborista kolektivo kontraŭ la kapitalismo ({{Lang-fr|La konflikto daŭras}})]]--> == Komunismo en la historio == Kvankam jam estis antaŭe klopodoj sukcesigi komunismajn revoluciojn, ĉefe en [[Eŭropo]], estis la [[Rusia revolucio de 1917]], kio montris al la mondo kaj ĉefe al la komunismaj, socialismaj kaj laborismaj movadoj, ke eblas komunisma revolucio. De tiam jam estis almenaŭ unu socialisma ŝtato en la mondo. Poste sekvante la rusa ekzemplon, [[Mongolio]] fariĝis la dua komunisma lando. Je la fino de la Dua Mondmilito, kaj pro la alianco inter la [[Ruĝa Armeo]] kaj la luktintoj kontraŭnaziaj de la landoj de [[Orienta Eŭropo]], la [[Sovetunio]] helpis la starigon de komunismaj ŝtatoj en tiu mondoregiono; tiu klopodoj estis agnoskita de la [[Jalta konferenco]]. Tiele en Eŭropo krom Sovetunio, ekzistis jam sep komunismaj ŝtatoj kiuj starigis kun Sovetunio la [[Varsovia Kontrakto|Varsovian Kontrakton]] krom [[Jugoslavio]], kiu decidis sian propran vojon al komunismo. [[Dosiero:Malvarma Milito en 1980.gif|eta|450px|Mapo de la mondo en 1980 montras disdividon de landoj inter la du konfliktantaj landaroj.]] En la cetero de la mondo kaj samtempe kun la [[Sendependiĝo de Afriko]] kaj similaj situacioj en [[Azio]] kaj [[Ameriko]] aliaj ŝtatoj alproksimigis siajn idearojn al tiuj de la komunisma bloko. Tio okazigis dum la [[Malvarma Milito]], ke la mondo estis disdividita en du landaroj, nome tiu de la [[Pakto de Varsovio]] kaj tiuj aliancanoj de [[Usono]] aŭ membroj de [[NATO]]. En kelkaj lokoj tio okazigis ne nur streĉigon, sed ankaŭ verajn militojn, kiel la [[Vjetnama milito]] aŭ la ne tiom longdaŭra [[Korea milito]], sed ankaŭ malfacilajn epokojn de antaŭvidebla nova mondmilito, kio feliĉe ne okazis, kiel ĉe la [[Kariba krizo]]. Dum tiu epoko okazis aparte kontraŭstaro inter la du plej gravaj komunismaj ŝtatoj en la mondo, nome Sovetunio kaj [[Ĉinio]], kio okazigis malfacilaĵojn inter la respektivaj aliancanoj, kiel en Hindoĉinio aŭ Afriko, foje rezulte en enlandaj militoj inter du flankoj apogitaj respektive de Sovetunio kaj Ĉinio. [[Dosiero:BerlinWall.jpg|eta|240px|Detruita parto de la muro ĉe la [[Brandenburga pordego]], soldato gardas la restaĵojn, novembro [[1989]].]] Fine la propra Sovetunio komencis ian politikon ŝanĝi iamaniere la politikajn kaj ekonomiajn principojn de komunismo, sed ankoraŭ ene de la komunisma hegemonio. Tio nomiĝis [[Perestrojko]] kaj ekokazis ĉirkaŭ 1985. En [[Pollando]] kaj aliaj landoj de [[Orienta Eŭropo]] okazis insurekcioj kaj finfine la [[Falo de la muro de Berlino]] okazis en [[1989]]. La geopolitiko ŝanĝiĝis. [[Sovetio]] anoncis senvenkan foriron el [[Afganio]]. [[Lech Walesa]] iĝis [[prezidanto]] de [[Pollando]]. {{Ĉefartikolo|Revolucioj de 1989}} [[Hungario]] malfermis la [[fera kurteno|feran kurtenon]]. Pretekstante feriojn en [[Hungario]], kie la landlimoj estis malfermitaj ekde la [[11-a de septembro]], orientgermanoj forlasis la landon centope kaj milope. 25 000 civitanoj tiel alvenis en Okcidenta Germanio tra [[Hungario]] kaj [[Aŭstrio]] dum tri semajnoj. En [[Prago]] kaj [[Varsovio]] dekoj da miloj da orientgermanoj sieĝis la ambasadorejon de [[Okcidenta Germanio]].<ref>Sep mil orientgermanoj sukcesis atingi okcidentan Germanion post rifuĝo en la ambasadejoj de la du ĉefurboj: {{Retarkivo|2008|http://www.menara.ma/infos/includes/detail.asp?article_id{{=}}6232&lmodule{{=}}usa La falo de la berlina muro, disfalo de simbolo}}</ref> En orienta Germanio protestoj grandiĝis. En [[Protestantismo|protestantaj]] [[preĝejo]]j, kiel tiu de Sankta Nikolao en [[Leipzig]], homoj preĝadis por [[paco]]. Tio estis la ĝermo de la [[Lundaj manifestacioj (Leipzig)|Lundaj manifestacioj]] ekde septembro.<ref>29-a Konferenco de la internacia socio pri sociologio de la religioj, julio 2007, Leipzig, Germanio</ref> 20 000 manifestaciantoj paŝis laŭ la stratoj de [[Leipzig]] la [[2-an de oktobro]] [[1989]]. [[Miĥail Gorbaĉov]], veninte al orienta Berlino por festi la kvardekan datrevenon de la estiĝo de la Germana Demokratia Respubliko, indikis al la registaranoj, ke nepre ne estu uzata armea subpremado.<ref>Philippe Moreau Defarges, les relations internationales (internaciaj rilatoj), T 2: les questions mondiales (mondaj aferoj), Le Seuil, [[2004]], p. 37</ref> Malgraŭ provo fare de renoviguloj de la komunista partio la manifestacioj daŭris: unu miliono da manifestaciantoj en [[Orienta Berlino]] la [[4-an de novembro]], centoj da miloj en aliaj grandaj urboj de [[GDR]].<ref>{{Retarkivo|2008|http://www.menara.ma/infos/includes/detail.asp?article_id{{=}}6232&lmodule{{=}}usa La falo de la berlina muro, disfalo de simbolo}}</ref> La rezulto de ĉio tio estas, ke pli kaj pli komunismaj registaroj estis forigitaj en ĉiuj eŭropaj landoj, kaj kiel konsekvenco en granda parto de la cetero de la mondo, ĉefe en [[Afriko]] kaj en [[Azio]] (kaj ĉefe en [[Hindoĉinio]]). Tio estas la procezo nomita [[falo de komunismo]]. Tamen restis komunismaj ŝtatoj en [[Ameriko]], nome [[Kubo]], en Azio, nome [[Ĉinio]], [[Vjetnamio]] kaj en pli etaj lokoj. == Posthistorio de komunismo == [[Dosiero:RIAN archive 159271 Nikita Khrushchev, Valentina Tereshkova, Pavel Popovich and Yury Gagarin at Lenin Mausoleum.jpg|eta|Maldekstre dekstren: [[Jurij Aleksejeviĉ Gagarin]], [[Pavel Popoviĉ]], [[Valentina Tereŝkova]] kaj [[Nikita Ĥruŝĉov]] ne la [[Maŭzoleo de Lenin]] en 1963.]] En la 9a de aprilo 2015 la [[Parlamento de Ukrainio]] aprobis leĝon per kiu oni malpermesis la komunismajn [[simbolo]]jn kiaj la [[rikoltilo kaj martelo]], figuroj de la [[Sovetunio]], aŭ ties luktantoj kontraŭ la [[naziismo]] dum la [[Dua Mondmilito]], dum oni egaligas [[propagando]]n por komunismo kaj propagandon por naziismo, sen konsidero al la plej amasmurdaj konsekvencoj de tiu lasta reĝimo kaj partikulare en la landoj de Orienta Eŭropo.<ref> ''Ucrania prohíbe la hoz y el martillo. El Parlamento de Kiev aprueba una ley que equipara el comunismo al nazismo'', Pilar Bonet, [[El País]], 9 APR 2015 [http://internacional.elpais.com/internacional/2015/04/09/actualidad/1428606271_425245.html] Konsultita la 10an de aprilo 2015</ref> == Laboranta komunismo == ''Laboranta komunismo'' estas politika ideologio kaj movado, kiu de la 1980-aj kaj [[1990-aj jaroj]] estis proponita de [[Mansur Hekmat]], irana komunista teoriisto. Hekmat ne prezentis ĉi tiun ideologion kiel nova, sed kiel komunismo de Karl Marx, Friedrich Engels kaj Lenin. Li nomis sian movadon ''Laboranta komunismo'' por apartigi tiun el aliaj movadoj kiuj nomis sin mem kiel komunismaj je la 20-a jarcento kaj li (Hekmat) opiniis, ke ne estas komunismaj sed burĝaraj kaj mallaborantaj. == Nacia kaj tutmonda komunismoj == [[Nacia komunismo]] estas termino kiu referencas al la diversaj formoj en kiuj komunismo estis adoptita kaj/aŭ plenumita fare de estroj en diversaj landoj. En ĉiu lando, la rilato inter klaso kaj lando havis siajn proprajn partikularecojn. Plej grava ekzemplo estis sekvita post 1945 de la prezidanto de [[Jugoslavio]] nome [[Josip Broz Tito]], kiam li sekvis politikon tute sendependa de la tiama komunisma potenco, nome [[Sovetunio]]. Komunismo, kiel imagita de [[Karl Marx]] kaj [[Friedrich Engels]], estis destinita al internaciismo, ĉar oni esperis, ke la proletara internaciismo metos la [[klasbatalo]]n tre multe antaŭ naciismo kiel prioritato por la [[laborista klaso]]. [[Tutmonda komunismo]], konata ankaŭ kiel '''monda komunismo''', estas formo de komunismo kiu havas internacian konsideron. La longdaŭra celo de la monda komunismo estas tutmonda [[Komunisma socio|komunisma socio]] kiu estus senŝtata (sen ajna [[ŝtato]]), kio povas esti atingita tra intermeza celo ĉu de [[asocio]] de [[Suverena ŝtato|suverenaj ŝtatoj]] (tutmonda [[Politika koalicio|alianco]]) ĉu de [[monda registaro]] (unusola tutmonda ŝtato). Serio de internacioj laboris por monda komunismo kaj inter ili estis la [[Unua Internacio]], la [[Dua Internacio]], la [[Tria Internacio]] (Komunista Internacio aŭ [[Kominterno]]), la [[Kvara Internacio]], la Revolucia Internaciisma Movado, la Monda Socialisma Movado kaj variaj derivaĵoj. Tiuj estas tre heterogena grupo spite sian komunan lastan celon de senŝtata kaj tutmonda komunisma socio. == Komunismaj partioj == {{Ĉefartikolo|Komunista partio}} Komunista partio estas [[politika partio]], kiu defendas komunismon, kaj baziĝas sur la instruoj de Karl Marx kaj plejofte ankaŭ Lenin. Ne ĉiuj komunismaj partioj uzas la vorton "komunista" en siaj nomoj. La komunistaj partioj tre ofte sekvis la tradiciojn bazitajn en la [[Oktobra Revolucio]] en Sovetunio, sed ne nepre. Komunistaj partioj regis en pluraj landoj, kaj ankoraŭ regas en kelkaj. En multaj aliaj landoj, komunistaj partioj estas aŭ estis malpermesitaj. Multaj komunistaj partioj partoprenas en la normala demokratia politiko de siaj ŝtatoj (balotoj), foje kunlabore kun alitendencaj partioj. Kontraste, en kelkaj landoj kaj epokoj, komunistaj partioj elektis pli eksterparlamentajn politikajn agadojn sen ekskludi eksterleĝajn aŭ armitajn agadojn. La demokratia agado de komunistaj partioj foje kondukis ilin al akiro de [[registaro]]j en diversaj instancoj, nome municipaj, regionaj, ŝtataj ktp., kaj ne nepre al instalado de komunismaj unupartiaj ŝtatoj, alternante sin kun aliaj partioj en la plenumo de la registaraj postenoj. Tio okazis ekzemple en barataj ŝtatoj, [[Kipro]], urboj de [[Italio]], urboj de [[Hispanio]], [[Portugalio]] ktp. == Komunisma ŝtato == {{Ĉefartikolo|Komunisma ŝtato}} Komunisma ŝtato estas [[ŝtato]] kiu estas kutime administraciata kaj regata de ununura [[politika partio]] teorie reprezentanta la proletaron, gvidita de marksism-leninisma filozofio, kun la celo atingi komunismon. Ekzistas pluraj ekzemploj de komunismaj ŝtatoj kun funkciad-politikaj partopren-procezoj implikantaj plurajn aliajn ne-partiajn [[organizaĵo]]jn ,(kiel, ekzemple, [[sindikato]]jn kaj fabrik-[[komitato]]jn) kaj partoprenadon en [[rekta demokratio]]. La esprimo "Komunisma ŝtato" estas uzata fare de okcidentaj historiistoj, politikaj sciencistoj kaj [[amaskomunikilo]]j por rilati al tiuj landoj. Tamen, kontraŭe al okcidenta uzokutimo, tiuj ŝtatoj ne priskribas sin kiel "komunisma" nek ili asertas esti atinginta komunismon; ili nomas sin mem socialismaj ŝtatoj aŭ la ŝtatoj de laboristoj kiuj estas en la procezo de konstruado de socialismo. Aliaj titoloj estas "popola respubliko", "socialisma respubliko" aŭ "demokratia respubliko". == Esperanto kaj komunismo == [[Dosiero:1965 Pri la Pseŭdokomunismo de Ĥruŝĉov.jpeg|eta|''Pri la Pseŭdokomunismo de Ĥruŝĉov'', 1965.]] Esperanton apogis pluraj gvidantaj komunistoj, inkluzive [[Anatolo Lunaĉarskij]], [[Josip Broz Tito]], [[Ho Chi Minh]], [[Fidel Castro]]. Aliflanke, esperantismo estis kelkfoje persekutata de komunismaj registaroj, notinde en Sovetio sub [[Stalino]]. [[Ernest Drezen]] estis eble la plej fervora kaj optimisma adepto samtempe de Esperanto kaj [[Sovetio|Sovetia komunismo]], li pensis, ke la du movadoj alportos emancipiĝon kaj feliĉon al la popoloj en la mondo. Sed nur kelkajn jarojn poste, kiam li verkis siajn plej famajn librojn pri tiu emancipiĝo, li estis arestita de Stalino kaj pafmortigita, kulpigita pri … "[[spionado]] favore al la kapitalistoj", "[[trockiismo]]" kaj "[[terorismo]]" (evidente falsaj akuzoj). Granda parto de la sovetia esperantistaro ricevis similan sorton aŭ estis senditaj en la [[Gulag]]on. La ceteraj pro timo silentis dum jaroj, ĝis la morto de Stalino. Dum la [[Malvarma Milito]], la ĉeĥa komunisto [[Rudolf Burda]] energie defendis Esperanton. Oni forpelis lin el la partio; sed li travivis, kaj helpis la Esperantan kulturon travivi en la landoj de la [[Varsovia Pakto]]. Li estis la fondinto de la gazeto ''La Pacdefendanto'' kaj la unua prezidanto de la [[Mondpaca Esperantista Movado]].<ref>Lins, Ulrich: La Danĝera Lingvo. Gerlingen: Bleicher Eldonejo, 1988. [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/EBook/chap07.html History of Esperanto (angla: Historio de Esperanto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101201024512/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/EBook/chap07.html |date=2010-12-01 }}</ref> [[Ulrich Lins]] en sia artikolo ''Ruĝ-verda malakordo. Observoj pri komunistaj esperantistoj'',<ref>[[Ulrich Lins]], ''Ruĝ-verda malakordo. Observoj pri komunistaj esperantistoj'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], [[Roterdamo]], 2010, [[UEA]] (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 443-461.</ref> baze sur enketo farita en 1982/83 havigas detalojn pri kiel vivis komunistaj esperantistoj, sian aktivadon por Esperanto kaj komunismo kaj la interrilaton inter ambaŭ aferoj. Dume, li havigas personajn informojn el diversaj esperantistoj, ĉefe el la menciita enketo, sed ne nur. La unua demando temas pri kiel ili aliĝis al ambaŭ tendaroj, kelkaj venis al Esperanto el komunisma agado, kaj aliaj inverse, dum malmultaj samtempe venis kaj restis ([[Franz Schick]], [[Bill Keable]]). Kelkaj estis filoj de aktivuloj (patro kaj filo [[Peter Zlatnar]], familio de [[Pierre Lévy]]), kaj kelkaj el malriĉaj familioj, kio logike kondukis tiujn al revolucia aktiveco. La dua demando celis la evoluon de la rilatoj inter ambaŭ aferoj. Inter la menciitoj, "nur malmultaj ludis elstaran rolon en kaj la Esperanta kaj la komunista movado."<ref>Samloke, paĝo 449.</ref> Ĉar ĝenerale neesperantistaj komunistoj malaprezis la esperantan aktivecon, komunistaj esperantistoj pli malpli frue devis elekti inter ambaŭ agadoj. [[Ivo Lapenna]] elektis Esperanton, [[Walter Kampfrad]] komunismon. Sovetaj esperantistoj devis nek paroli nek emfazi pri la "[[interna ideo]]" por eviti akuzon de burĝeco kaj [[kosmopolitismo]]. La tria afero frontis la manieron kiel esperantistaj komunistoj vivis la konfliktojn inter ambaŭ tendaroj, kaj partikulare la persekutadon de ili en Sovetunio. Plej ofte nesovetaj esperantistoj lasis komunismon post specifa historia okazaĵo; kelkaj inverse. Kiel lasta afero, ĉe kelkaj komunistaj esperantistoj la scio akirita per Esperanto helpis ilin forlasi la stalinisman komunismon, ĉe kelkaj ambaŭ aferojn. [[Kurisu Kei]] klare priskribis sian forlason de "komunismaj [[Dogmo|dogmoj]]", ekzemple per sia rilato al [[Nikola Aleksiev]].<ref>Samloke, pp. 457-459.</ref> == Verkoj en Esperanto == En Esperanto aktuale ekzistas interalie jenaj tekstoj pri komunismo: === De [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]] === * Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: "Manifesto de la Komunista Partio" en la tradukoj de [[Detlev Blanke]] (1990), Emil Pfeffer (1923), Arturo Baker (1908), (T. Veder [1933]) kaj la germana originalo, komp. Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), [Embres-et-Castelmaure], 2011, 289 paĝoj, ISBN 978-2-918300-45-8 (= MAS-libro 52). * [[Karlo Markso]] kaj [[Frederiko Engelso]]: ''[[Manifesto de la Komunista Partio]]'', kun enkonduko de [[Eric Hobsbawm]], tradukitaj de [[Vilhelmo Lutermano]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), Embres-et-Castelmaure, 2015, 126 paĝoj, bindita, ISBN 978-2-36960-015-2 (= MAS-libro 100a) * Karlo Markso: ''La interna milito de Francio (La Pariza Komunumo 1871)'', kun antaŭparolo de [[Frederiko Engelso]], elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 2-a, reviziita eldono, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 128 paĝoj, ISBN 978-2-36960-017-6 (= MAS-libro 112). * Karlo Markso: ''Salajro, prezo kaj profito''; Thomas Kuczynski: ''Markso popularigas Markson''. Enkonduko al Karlo Markso: ''Salajro, prezo kaj profito''., trad. de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 110 paĝoj, ISBN 978-2-918300-01-4 (= MAS-libro 159). * ''Karlo Markso hodiaŭ - Nerefuteblaj citaĵoj'', elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2008 (= MAS-libro 7). * Karlo Markso: ''Dunglaboro kaj kapitalo'', elgermanigita de Vilhelmo Luter­mano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009 (= MAS-libro 11). * Karlo Markso: ''Pri liberkomerco'', kun antaŭparolo de Frede­riko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009 (= MAS-libro 12). * Karlo Markso: ''Kritiko de la Gotaa Programo'', kun antaŭ­paro­lo de Frederiko Engelso, elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, 3-a eldono, Monda Asembleo Socia (MAS), 68 paĝoj, 2016, ISBN 978-2-36960-072-5 (= MAS-libro 13a). * Karlo Markso: ''La mizero de la filozofio, respondo al J.B. Prudono: „La filozofio de la mizero”''; kun antaŭparoloj de Frederiko Engelso; ''Pri J. B. Prudono''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2009, 196 paĝoj, ISBN 978-2-918300-08-3 (= MAS-libro 17). * Karlo Markso; Frederiko Engelso: ''Tezoj pri Fojerbaĥo, Principoj de komunismo kaj aliaj verketoj'', elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Monda Asembleo Socia (MAS), 2010, 62 paĝoj, ISBN 978-2-918300-17-5 (= MAS-libro 25). * Frederiko Engelso: ''[[La origino de la familio, de la privata proprieto kaj de la ŝtato]]''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]], (MAS), 2010, 204 paĝoj, ISBN 978-918300-16-8 (= MAS-libro 26). * Karlo Markso: ''Pri la juda demando''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 49 paĝoj, ISBN 978-2-918300-29-8 (= MAS-libro 38). * Karlo Markso: ''Kontribuaĵo al la kritiko de la hegela jurfilozofio. Enkonduko; Kontribuaĵo al la kritiko de la politika ekonomio. Antaŭparolo''. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 36 paĝoj, ISBN 978-2-918300-38-0 (= MAS-libro 44). * Frederiko Engelso: ''Ludoviko Fojerbaĥo kaj la fino de la klasika germana filozofio''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 57 paĝoj, ISBN 978-2-918300-48-9 (MAS-libro 56). * Karlo Markso: ''Respondo al V.I. Sasuliĉ [Zasuliĉ], kun Klaus Gietinger: La miskompreno''. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 59 paĝoj, ISBN 978-2-918300-71-7 (= MAS-libro 73). * Frederiko Engelso: ''La evoluo de la socialismo de utopio al scienco''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2012, 65 paĝoj, ISBN 978-2-918300-65-6 (= MAS-libro 74). * Frederiko Engelso: ''Enkonduko al Karlo Markso: Klasbataloj en Francujo 1848 ĝis 1850 (1895)''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 23 paĝoj, 2013, ISBN 978-2-918300-89-2 (= MAS-libro 92). * Frederiko Engelso: ''La libro de revelacio (La apokalipso de Johano)''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-97-7 (= MAS-libro 101). * Frederiko Engelso: ''La loĝejproblemo''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 80 paĝoj, ISBN 978-2-91800-98-4 (= MAS-libro 103). * Frederiko Engelso: ''Malfruaj verketoj''. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 102 paĝoj, ISBN 978-2-36960-008-4 (= MAS-libro 113). * Karlo Markso kaj Frederiko Engelso: ''Leteroj al Ludwig Kugelmann en la jaroj 1871 kaj 1872''. Elgermanigitaj kaj kun postparolo de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 58 paĝoj, ISBN 978-2-36960-033-6 (MAS-libro 133). * Karlo Markso: ''Enkonduko al "Kontribuaĵo al la kritiko de la politika ekonomio"''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 54 paĝoj, ISBN 978-2-36960-056-5 (= MAS-libro 152). * Karlo Markso: ''La kapitalo. Kritiko de la politika ekonomio. Vol. 1.'' Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. 3-a eldono, bindita, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 924 paĝoj, ISBN 978-2-36860-071-8 (MAS-libro 166). * Karlo Markso: ''La dekoka de brumero de Luizo Bonaparto''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2016, 146 paĝoj, ISBN 978-2-36960-075-6. === Marksismaj verkoj de aliaj aŭtoroj en Esperanto === * [[Fidel Castro Ruz]]: ''Dialogo de civilizacioj (2 paroladoj)'', elhispanigita de Amparado Cisnero, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2009, 84 paĝoj, ISBN 978-2-95953-7-1 (= MAS-libro 8). * ''[[Oktobra Revolucio]] kaj la sekvoj.'' Moshe Levin: ''La Oktobra Revolucio rezistas al la historio''; Hansgeorg Conert: ''Bazoj kaj evoluo de la sovetsocio''; Robert Steigerwald: ''Socialismo kaj ŝtato - dek tezoj''. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2009, 48 paĝoj, ISBN 978-2-918300-07-6 (MAS-libro 21). * Jörg Goldberg k.a.: ''Ekonomia krizo ‒ Analizoj n-ro 1''. Jörg Goldberg: ''La historia procezo de la nuna ekonomia krizo - pli da demandoj ol respondoj''; Horst Hensel: ''La nomoj de la mono - kontribuaĵo al karakterizo de la nuna kapitalismo''; Harald Werner: ''Notoj pri la psiĥologio de la krizo''; Sarah Wagenknecht: ''Brulfaristoj kiel fajrobrigado - Kritiko de la krizmastrumado''. Elgerma­ni­g­oj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2009, 57 paĝoj, ISBN 978-2-918300-09-0 (MAS-libro 18). * ''Kien Ĉinio? Dek du analizoj el diversaj landoj kaj vidpunktoj.'' François Jullien: ''Ĉinscienco en la sakstrato - Ĉinio en la spegulo de Okcidento''; Manfred Szameitat: ''Sukcesa, sed ne socialisma''; Ingo Nentwig: ''Naciaj malplimultoj kaj politiko pri naciaj malplimultoj en la PR Ĉinio''; Barry Sautman: ''Protestoj kaj separismo en Tibeto''; Michael Parenti: ''La mito de Tibeto''; Enfu Cheng: ''Fundamentaj trajtoj de la socialisma merkatekonomio''; Jian Xinhua: ''Harmonia socio, salajrolaboro kaj klasbataloj''; [[Theodor Bergmann]]: ''La socialisma disvolvo-strategio de la PR Ĉinio''; Rolf Berthold: ''Pri la interna kaj ekstera politiko de la KP de Ĉinio''; Li Bingyan: ''Ĉinio sub influo de la novliberalismo''; Helmut Peters: ''Popolrespubliko Ĉinio: 30 jaroj da reform- kaj malferm-politiko''; Jean-Louis Rocca: ''Ĉu la ĉina meza klaso estas revolucia?'' Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2009, 142 paĝoj, ISBN 978-2-918300-06-9 (MAS-libro 16). * ''Ekonomia krizo n-ro 2.'' Joachim Bischoff: ''La financkrizo kaj alternativoj''; Andreas Fisahn: ''Demokratia stirado de la ekonomio''; Manfred Sohn: ''Dek tezoj por sociigo de la cirkuladsfero''; Luciano c. Mortorano: ''Socialismo, sociigo, demokratio''; Manfred Lauermann: ''La dialektika plan-ekonomio de Ĉinio - respondo al la financkrizo''. Elgermanigoj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2009, ISBN 978-2-918300-12-0 (MAS-libro 22). * ''La homo kaj lia naturo. La bildo pri la homo en kapitalisma socio kaj en marksismaj sciencoj''. Eseoj. Lucien Sève: Ĉu la homo? - La marksa antropologio kaj ĝiaj bazaj konceptoj; Werner Seppmann: Mond- kaj hom-bildoj - Pri la formoj de ideologiaj potencreproduktado; Helga E. Hörz: Ĉu la hombildo krizas? Hans-Peter Brenner: Biopsiĥosocia unuo homo - kogna cerbesplorado kaj ties impulsoj por la marksisma hombildo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2009, 72 paĝoj, ISBN 978-2-918300-15-1 (MAS-libro 23). * Arnold Petersen: "Komentoj al la "Komunista Manifesto", tradukis el la angla kaj kompilis T. Veder (reviziita reeldono de la sama, [[S.A.T.]], Parizo 1933), [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 49 paĝoj, ISBN 978-2-918300-19-9 (MAS-libro 27). * ''Ekonomia krizo, Analizoj n-ro 3.'' Werner Seppmann: Riskokapitalismo; Richard Sorg: Domenico Losurdo interpretas [[Niĉeo|Niĉeon]]; Christina Kaindl: Subjektiveco en la krizo; Harald Werner: La krizo en la ordinara konscio; Christoph Butterwegge: Mondekononmia krizo, evoluo de la socialŝtato kaj malriĉeco. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 80 paĝoj, ISBN 979-2-918300-22-9 (MAS-libro 28). * Werner Seppmann: ''Laboro kaj dialektiko - Pri la emancip-horizonto de la Marksa pensado''; Harald Neubert: La "historia misio de la laborista klaso" ĉe Markso kaj Engelso kaj la historia realeco; Hans Kölsch: Kubo - Heinz Dieterich - kontraŭece; Otto Meyer: Teologio de liberigo - ĉu etikedo-trompo aŭ paŝoj al emancipiĝo? Eseoj elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 79 paĝoj, ISBN 978-2 918300-18-2 (MAS-libro 29). * Domeniko Losurdo: ''Ĉu fuĝi el la historio? La rusa kaj la ĉina revolucioj hodiaŭ''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 199 paĝoj, ISBN 978-2-918300-26-7 (MAS-libro 33) * ''Kien la klimato? Post Kopenhago kaj Koĉabambo. Eseoj kaj raportoj.'' Alexis Passadakis kaj Hendrik Sander: Konkurenco en la forcejo. Klimatpolitikaj perspektivoj pot la fiasko de Kopenhago; Hans-Jörg Schimmel: La ideologia dimensio de la CO2-diskuto; Karl Hermann Tjaden: Kapitalmoviĝo kaj klimata okaziĝo. Raportoj tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 59 paĝoj, ISBN 978-2-918300-31-1 (MAS-libro 36). * Georgo Pleĥanov: ''Pri rolo de la persono en la historio''. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 59 paĝoj, ISBN 978-2-918300-36-6 (MAS-libro 37). * Jozefo Ŝlejfŝtejno: ''Enkonduko en la studadon de Markso, Engelso kaj Lenino''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), (1-a eld. 2010, 271 p., ISBN 978-2-918300-27-4), 2-a eldono 2016, 282 paĝoj, ISBN 978-2-36960-050-3 (= MAS-libro 41). * Roger Martelli: ''La komunismo estas bona partio - diru al ĝi JES''. Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010.80 paĝoj (MAS-libro 43). * ''Kien Afriko en la 21-a jarcento?'' Bruno Jaffré: Ĉu viva heredaĵo de la murdita burkina prezidanto [[Tomaso Sankara]] aŭ la digneco de Afriko; Tsenay Serequeerhan: Afriko en ŝanĝiĝanta mondo - Ĉu bilando? "Transiro estas la infero" - interparolado kun Denis Goldberg; Augusta Conchiglia: Afriko trans la kliŝoj; [[Jean Ping]]: La Afrika Unio marŝas -- Ambicio por la kontinento; André-Michel Essoungou: Afriko moviĝas - Rajtoj de la homo kaj … de la popoloj; [[Ignacio Ramonet]]: Afriko diras NE; Anne-Cécile Robert: Kritika parolado - Afriko laŭ la prezidanto Sarkozy; Thomas Deltombe: Negoco, amaskomunikiloj kaj homhelpo - La afrikaj militoj de Vincent Bolloré; Christian Jacquiau: Kiel la Sudo ribelas - [[Max Havelaar]] aŭ la ambigueco de la justa komerco; Thomas Deltombe: "Direct 8", tv-kanalo de la industria afrik-optimismo; Jean-Christophe Servant: Investo de Barato en Suda Afriko - Ĉu ĉesigi la suferojn de zambiaj ministoj?; Anne-Cécile Robert: "Malmultaj estas la agrokulturistoj, kiuj kultivas tritikon"; Jörg Goldberg: La 1stato en Afriko - la fremda monstro; Jeremy Cronin: La nuna ekonomia krizo kaj la perspektivoj de la sudafrika maldekstro; [[Élisée Byelongo]]: Kondolenco pro la forpaso de [[Axel von Blottnitz]]. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS) kaj [[Le Monde diplomatique en Esperanto]], 2010, 157 paĝoj, ISBN 978-2-918300-39-7 (= MAS-libro 46). * ''Paŭlo Popo: Ĉu sekso [[subfoso|subfosas]]? Maldekstraj teorioj de seksa liberiĝo kaj de malkonstruo de seksa identeco.'' Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 80 paĝoj, ISBN 978-2-918300-41-0 (= MAS-libro 47). * Ŝtejgervaldo, Roberto: ''Komunistaj star- kaj disput-punktoj''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 151 paĝoj, ISBN 978-2918300-40-3 (= MAS-libro 48). * Jürgen Albohn: ''Teorio sen revolucia praktiko estas opio por la popolo - Kritiko de la "Wertkritik"''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2010, 27 paĝoj, ISBN 978-2-918300-42-7 (= MAS-libro 49). * V.I. Lenin: ''Ŝtato kaj revolucio. La instruo de la marksismo pri la ŝtato kaj taskoj de la proletaro en revolucio''. Tradukita el la rusa de G. Demidjuk, redaktis [[Jurij Finkel]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 181 paĝoj, ISBN 978-2-918300-43-4 (= MAS-libro 50). * Georgo Dimitrofo: ''Raporto al la 7-a Kongreso de la [[Komunista Internacio]]''; Harald Neubert: La Kominterno en la 1930-aj jaroj kaj la koncepto de unueco; kun enkonduko de Günther Judick. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 113 paĝoj, ISBN 978-2-918300-49-6 (= MAS-libro 57). * ''Ekonomia krizo n-ro 4.'' Joachim Becker: EU - de la ekonomia al la integriĝa krizo. Jörg Goldberg: La mondo de la du rapidoj. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 52 paĝoj, ISBN 978-2-918300-52-6 (= MAS-libro 59). * ''[[Frederiko Engelso]] en aktualaj diskutoj''. Werner Seppmann: Privilegia loko por rigardi en la laborejon de la marksisma pensado. Notoj pri la korespondado inter Markso kaj Engelso; Erwin Marquit: Engelso kaj logikaj kontraŭdiroj; Karl Hermann Tjaden: Kial ne estiĝis vera engelsismo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 35 paĝoj, ISBN 978-2-918300-50-2 (= MAS-libro 60). * V.I. [[Lenino]]: ''Tri fontoj kaj tri partoj de la [[marksismo]]; [[Anarĥiismo]] kaj [[socialismo]]; Pri la slogano de [[Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo]]; La [[oportunismo]] kaj la kolapso de la [[2-a Internacio]]; La diferencoj en la eŭropa laborista movado; Antaŭparolo al la broŝuro de N. [[Buĥarin]]: "Mondekonomio kaj imperiismo".'' Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2001, 40 paĝoj, ISBN 978-2-918300-53-3 (= MAS-libro 61). * ''Daŭrigo de la Manifesto. Moderna poziciiĝo de komunista partio. La programo de la Germana Komunista Partio DKP, kun antaŭparolo de [[Helmut Dunkhase]],'' elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 63 paĝoj, ISBN 978-2-918300-54-0 (= MAS-libro 62). * Werner Seppmann: ''La malkonfesata klaso. Pri la laborista klaso hodiaŭ''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 176 paĝoj, ISBN 978-2-918300-57-1 (= MAS-libro 65). * Roberto Ŝtejgervaldo: ''Sen laborista klaso okazas nenio esenca, sed sole kun ĝi - ankaŭ ne''; Werner Seppmann: Remalkovro de la klasoj. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 35 paĝoj, ISBN 978-2-918300-58-8 (= MAS-libro 66). * ''Kien la klimato? N-ro 2''. Werner Fuss: [[Klimatovarmiĝo]]; Rebecca Harms: Gazetara informo pri Kankuno - La libro de la Verduloj; Hans-Peter Brenner: Nur ĝuste preter totala fiasko; Herbert Schui: Ĉu solvi la mediproblemon per malriĉeco kaj askezo?; Ralf Krämer: Kreskokritiko aŭ socialisma politiko; [[Wangari Muta Maathai]] - mortraporto. Eseoj elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 61 paĝoj, ISBN 978-2-918300-61-8 (= MAS-libro 69). * Alfredo Bauer: ''Kritika historio de la judoj, vol. 1'', elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2011, 459 paĝoj, ISBN 978-2-918300-64-9 (= MAS-libro 72). * Georgo Fulberto: ''"La kapitalo" koncize''. Kun recenzo de Lucas Zeise. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2012, 98 paĝoj, ISBN 978-2-918300-72-4 (= MAS-libro 75). * V.I. Lenin: ''Imperiismo, kiel la plej alta stadio de kapitalismo (populara eseo)''. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]]. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2012, 99 paĝoj, ISBN 978-2-918300-77-9 (MAS-libro 80). * ''Kien la klimato? N-ro 3 (2012). Pri la roloj de kresko kaj de merkato en la tasko protekti la klimaton. Kvin eseoj.'' Gerd Deumlich: Ĉu atendi la mondpereon?; Karl Unger: La kreskoparadigno kaj la ekologiaj krizoj; Klaus Müller: Pli mallongan labortempon anstataŭ pli da kresko; Mohhsen Massarrat: La "paradokso" de Sinn aŭ kial merkatfortoj ne povas protekti la klimaton; Klaus-Hermann Tjaden: Rimarkoj pri la "kresko"-kritiko; Klaus Engert kaj Peter Schüren: Ekologio kaj moviĝo; Conrad Schuhler: La Granda Krizo. Ĉu ni povas atingi la transformadon al solidara ekonomio trans la kapitalismo? Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2012, 62 paĝoj, ISBN 978-2-918300-80-9 (= MAS-libro 82). * Rolfo Lotero: ''Ĉu evolucio aŭ kreado?'' Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2012, 22 paĝoj, ISBN 978-2-918300-81-6). * Domeniko Losurdo: ''Libereco kiel privilegio. Kontraŭhistorio de la [[liberalismo]]''. Esperantigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]], (MAS), 2012, 379 paĝoj, ISBN 978-2-918300-82-3 (= MAS-libro 85). * Lothar Peter: ''Postmoderna maldekstra radikalismo - ĉu vojo al nova estonteco?'' Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2013, 25 paĝoj, ISBN 978-2-918300-85-4 (= MAS-libro 88). * ''Ontologio kaj fremdiĝo nuntempe.'' Domeniko Losurdo: [[Hegelo]], [[Markso]] kaj la [[Ontologio]] de la socia esto; Claudius Vellay: Fremdiĝo el la vidpunkto de la ontologio de [Lukaĉo. Materiisma etiko ĉi-flanke de religio kaj kredo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2013, 61 paĝoj, ISBN 978-2-918300-86-1 (= MAS-libro 89). * Roberto Ŝtejgervaldo: ''Postmoderno estas nova melodio al malnova teksto''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2013, 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-87-8 (= MAS-libro 90). * [[Heinz Dieterich]]: ''Transiroj al la socialismo de la 21-a jarcento''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2013, 22 paĝoj, ISBN 978-2-918300-88-5 (= MAS-libro 91). * V. Adoradskij: ''Kio estas marksismo kaj leninismo''. El la rusa lingvo tradukis F. Robiĉek, lingve kontrolis [[Ernesto Drezen|E. Drezen]]. Reeldono de la verko aperinta ĉe [[EKRELO]] laŭ vortrekona skano de la [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) fare de Roy McCoy, redaktita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2013, 36 paĝoj, ISBN 978-2-918300-92-2 (= MAS-libro 96). * [[Lenino]]: ''Pri [[religio]]: Du artikoloj. Socialismo kaj religio'', trad. M. Lapin kaj G. Demidjuk; Pri rilato de laborista partio al religio, trad. G. Demidjuk. Redaktita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2013, 28 paĝoj, ISBN 978-2-918300-96-0 (= MAS-libro 97). * Instituto Markso-Engelso-Lenino: ''La instruo de [[Karlo Markso]]''. El la rusa lingvo tradukis P. Gavrilov, N. Incertov, V. Polakov, E. Ŝvedova. Lingve konntrolis V. Polakov. [[EKRELO]], Amsterdamo, 1933. Reeldono ĉe MAS laŭ vortrekona skanado de la [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) fare de Roy McCoy, redaktita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 39 paĝoj, ISBN 978-2-918300-95-3 (= MAS-libro 98). * Karlo Radeko: ''Kapitalisma sklaveco kaj socialisma labor-organizo''. [[EKRELO]], [[Lepsiko]], 1931, reeldonita de MAS, laŭ vortrekona skanado de la [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) fare de Roy McCoy, redaktita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 43 paĝoj, ISBN 978-2-918300-94-6 (= MAS-libro 102). * ''Historio estas farata. Kontribuaĵoj al la materiisma koncepto de historio.'' Georg Fülberth: La invento de meztavolo; Lucas Zeise: Pri la homo oeconomicus, pri la ekonomio kaj pri la laboro; Hans-Peter Brenner: La rilato inter homo kaj naturo. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 37 paĝoj, ISBN 978-2-36960-001-5 (= MAS-libro 105). * Thomas Metscher: ''Lingvo kiel praktika mondkonscio. Rimarkoj pri la marksa kaj engelsa lingvokoncepto kaj pri ĝiaj sekvoj''; Roberto Ŝtejgervaldo: Tutsimple marksismo (recenzo); Thomas Metscher: Breĥto kaj la alta arto de simpleco. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 46 paĝoj, ISBN 978-2-36960-000-8 (= MAS-libro 106). * ''Milito kaj paco''. [[Berto Breĥto]]: La memoro de la homaro; Andrew Murray: Milito kaj kontraŭstaro al milito; Erhard Crome: Ĉu jarcento pacifika? Bernd Müller: Du strategioj de la ekspansio orienten; [[Hermann Kopp]]: Recenzo de la libro de Peter Struynski pri senpilotaj flugmaŝinoj por batalo (sepavoj); Thomas Metscher: "Malbenita estu la milito". Politika poezio - pensadoj pri disputata nocio; 15 jaroj NATO-agreso kontraŭ la [[Federacia Respubliko Jugoslavio]]; Werner Ruf: La ĝihadisma internacio. Ĉu variaĵo de privata milita entreprenismo?; Andreas Wehr: Pri la aktualeco de la imperiismo-demando. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 82 paĝoj, ISBN 978-2-36960-002-2 (= MAS-libro 107). * Thomas Metscher: ''Socialisma avangardo kaj realismo. Pri la estetiko de [[Dmitri Ŝostakoviĉ]]''. Elgermanigis Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2014, 40 paĝoj, ISBN 978-2-36960-003-9 (MAS-libro 108). * ''[[Berto Breĥto]] kaj la komunismo.'' [[Manfred Wekwerth]]: Breĥto 2006 - kelkaj proponoj; Werner Seppmann: Breĥto kaj la perspektivoj de ŝanĝo; Ernst Schumacher: Pensado pri Breĥto en la epoko de tutmondiĝinta kapitalismo; Hans Heinz Holz: La plumarbo kaj la komunismo. Pri la partieco de breĥta liriko; Uwe Jens Heuer: Pri scio kaj kredo; Jost Hermand: Breĥto kiel instruisto de "senburĝeco"; Klaus Höpcke: "Breĥto sur la tagordon"; Sabine Kebir: [[Berto Breĥto]] - sendependa komunista intelektulo. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 116 paĝoj, ISBN 978-2-36960-004-6 (= MAS-libro 109). * Thomas Metscher: ''La koncepto de integra [[marksismo]]. Teoria koncepto kaj pensado de nova [[kulturo]]''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 33 paĝoj, ISBN 978-2-36960-005-3 (= MAS-libro 110). * Paul Cockshott kaj Allin Cottrell: ''Socialismo fareblas. Alternativoj el la komputilo''. Kun antaŭparolo de [[Helmut Dunkhase]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 348 paĝoj, ISBN 978-2-36960-009-1 (= MAS-libro 114). * Alfredo Kozingo: ''[[Stalinismo]], [[leninismo]] kaj [[marksismo]]''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 110 paôj, ISBN 978-2-36960-019-0 (= MAS-libro 117). * Evald Vasiljeviĉ Iljenkov: ''Markso kaj la okcidenta mondo''. Elrusigita de [[Jurij Finkel]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 42 paĝoj, ISBN 978-2-36960-016-9 (= MAS-libro 121). * [[Vilhelmo Lutermano]] (eld.): ''La [[Eŭropa Unio]], [[Greklando]] kaj la eŭropanoj. Diversaj konceptoj por la estonteco''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 150 paĝoj, ISBN 978-2-36960-027-5 (Mas-libro 126). * Luĉano Kanforo: ''Mallonga historio de la [[demokratio]]. De [[Ateno]] ĝis la [[liberalismo]]''. Kun postparolo de [[Oskar Lafontaine]]. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 124 paĝoj, ISBN 978-2-36960-029-9 (= MAS-libro 128). * Georgo Fulberto: ''[[Marksismo]]''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 106 paĝoj, ISBN 978-2-36960-030-5 (= MAS-libro 130). * Martemjan Nikitiĉ Rjutin: ''[[Stalino]] kaj krizo de la proletara diktaturo''. El la rusa tradukis [[Jurij Finkel]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 168 paĝoj, ISBN 978-2-36960-034-3 (= MAS-libro 134). * [[Ernesto Che Guevara]]: ''La [[socialismo]] kaj la homo en [[Kubo]]. - El socialismo y el hombre en Cuba''. Elhispanigita de Norberto Díaz Guevara. Dulingva eldono. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2015, 74 paĝoj, ISBN 978-2-36960-036-7 (= MAS-libro 136). * [[Leo Trocko]]: ''Antaŭparolo kaj enkonduko al la germana eldono de "La konstanta revolucio" kaj La malsano de [[Lenino]]''. Kun biografietoj de [[Jurij Finkel]]. Traduko el la germana kaj postparolo de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 62 paĝoj, ISBN 978-2-36960-045-9 (= MAS-libro 143). * Danielle Bleitrach; Marianne Dunlop: ''[[Sovetio]] dudek jarojn poste. Reveno el [[Ukrainujo]] en milito''. Elfrancigita de Roland Platteau kaj Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 240 paĝoj, ISBN 978236960-047-3 (= MAS-libro 145). * [[Leo Trocko]]: ''La testamento de [[Lenino]]''. Elangligis Vilhelmo Lutermano. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 102 paĝoj, ISBN 978-2-36960-052-7 (= MAS-libro148). * Roberto Ŝtejgervaldo: ''"Koba, por kio vi bezonas mian morton?" Pri la moskvaj procesoj 1936 ĝis 1938. [[Socialismo]] kaj [[ŝtato]]''. Kun biografietoj de [[Jurij Finkel]]. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 128 paĝoj, ISBN 978-2-36960-054-1 (= MAS-libro 150). * [[Hans Modrow]]: ''Survoje por progreso. Renkontiĝoj de diplomato. [[Sovetio]], [[Gorbaĉovo]], [[Ruslando]] kaj [[Latinameriko]]''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 124 paĝoj, ISBN 978-2-36960-057-2 (= MAS-libro 153). * [[Jozefo V. Stalino]]: ''Pri la mankoj de la partilaboro kaj la disponoj por likvidi la [[trockismo|trosckistajn]] kaj ceterajn falslangulojn. Refereaĵo kaj finparolo en la plenkunsido de la CK de la VKP(b), la 3-an kaj 5-an de marto [[1937]]''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Kun biografietoj de [[Jurij Finkel]], [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 232 paĝoj, ISBN 978-2-36960-058-9). * [[Leo Trocko]]: ''La daŭrigata revolucio''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 416 paĝoj, ISBN 978-2-36960-059-6 (= MAS-libro 155). * [[Rozo Luksemburgo]]: ''Pri la [[oktobra revolucio|rusa revolucio]]''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 60 paĝoj, ISBN 978-2-36960-060-2 (= MAS-libro 156). * [[Vilhelmo Lutermano]] (eld.): ''[[Roza Luksemburgo]]. Biografieto''. Redaktita laŭ Vikipedio, parte tradukita el la germanlingva Vikipedio. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 96 paĝoj, ISBN 978-2-36960-061-9 (= MAS-libro 157). * Alfredo Kozingo: ''Kiom socialisma estis la [[reala socialismo]]?'' Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 60 paĝoj, ISBN 978-2-36960-067-1 (MAS-libro 164). * A. Zimin: ''[[Socialismo]] kaj novstalinismo''. Traduko el la rusa kaj postparolo de [[Jurij Finkel]]. [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 2016, 144 paĝoj, ISBN 978-2-36960-073-2 (= MAS-libro 167). * [[Leo Trocko]]: ''Tekstoj antaŭ kaj dum la germana katastrofo''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, [[Monda Asembleo Socia]] (MAS), 86 paĝoj, ISBN 978-2-36960-074-9 (= MAS-libro 168). * [[Fidel Castro Ruz]]: ''La historio absolvos min''. Elhispanigita de la Kuba Esperanto-Asocio (KEA), 2-a, korektita eld., 2016, Monda Asembleo Socia (MAS), 178 paĝoj, ISBN 978-2-36960-076-3. * Hans Heinz Holz; [[Leo Trocko]]: ''La konstitucio de la USSR de 1936; La USSR en la spegulo de sia nova konstitucio''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 80 paĝoj, ISBN 978-2-36960-087-9. * [[Leo Trocko]]: ''La rusa revolucio. La kopenhaga parolado''. Tradukita de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 70 paĝoj, ISBN 978-2-36960-089-3. * [[Leo Trocko]]: ''La Cimervalda Manifesto; Pri la aktualeco de la slogano „Unuiĝintaj Ŝtatoj de Eŭropo”; Rozo Luksemburgo kaj la 4-a Internacio; Burĝa demokratio kaj la batalo kontraŭ la faŝismo; Bolŝevismo kaj stalinismo''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 78 paĝoj, ISBN 978-2-36960-092-3 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-102-9). * [[Leo Trocko]]: ''La laborista ŝtato, termidoro kaj bonapartismo; Pri dialektika materiismo. Eltiraĵoj el la notlibro de Trocko de 1933 ĝis 1935; Naŭdek jaroj da Komunista Manifesto''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 56 paĝoj, ISBN 978-2-36960-091-6 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-094-7). * Alfredo Kozingo: ''„Stalinismo”. Esploro pri origino, esenco kaj efikoj''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 480 paĝoj, ISBN 978-2-36960-093-0. * [[Theodor Bergmann]]: ''Strukturproblemoj de la komunista movado. Erarvojoj, kritiko, novigo''. Elgermanigita de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 302 paĝoj, ISBN 978-2-36960-095-4. * [[Leo Trocko]]: ''1917. La instruoj de la Oktobro (1924)''. Tradukita de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 76 paĝoj, ISBN 978-2-36960-096-1 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-103-6). * [[Le Monde diplomatique en Esperanto]]: ''La Oktobra Revolucio centjara''. Elfrancigita de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 84 paĝoj, ISBN 978-2-36960- 109-8 (Epub-versio: ISBN 978-2-3696-110-4). * [[Leo Trocko]]: ''Ilia moralo kaj la nia; Por Grynspan. Kontraŭ faŝistaj pogromklikoj kaj stalinistaj friponoj; Pri la teroro; La usona pacismo; La aŭstra krizo, la socialdemokrataro kaj la komunismo; Arto kaj revolucio''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 92 paĝoj, ISBN 978-2-36960-111-1 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-115-9). * [[Leo Trocko]]: ''Antaŭ nova mondmilito (1937); Instruoj de Hispanujo, lasta averto (1937); La ĝemelaj steloj Hitlero-Stalino (1939)''. Tradukitaj de Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2017, 74 paĝoj, ISBN 978-2-36960-114-2 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-116-6). * [[Rozo Luksemburgo]]; [[Lenino]]: ''La krizo de la socialdemokrataro (Junius-broŝuro). Kun Lenino: Pri la Junius-broŝuro''. Elgermanigitaj de Vilhelmo Lutermano, Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (MAS), 2018, 226 paĝoj, ISBN 978-2-36960-149-4 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-150-0). * [[Alberto Ejnŝtejno]] k.a.: ''Socialismo kaj komunismo''. Tradukitaj de Norberto García Guevara kaj Vilhelmo Lutermano. Embres-et-Castelmaure, Monda Asembleo Socia (AS), 2018, 88 paĝoj, ISBN 978-2-36960-148-7 (Epub-versio: ISBN 978-2-36960-151-7). == Vidu ankaŭ == * [[Internacia Kunveno de Komunistaj kaj Laboristaj Partioj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://eo.mondediplo.com/article2939.html Jérôme DOYON: Kio restas de la komunismo en Ĉinujo?] en [[Le Monde diplomatique en Esperanto]] * [https://satesperanto.org/spip.php?rubrique84 Komunista Frakcio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210809093904/https://satesperanto.org/spip.php?rubrique84 |date=2021-08-09 }} de [[SAT]] {{Projektoj|q=Komunismo|ReVo=komun.0ismo}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunismo| ]] [[Kategorio:Anarkiismo]] [[Kategorio:Kontraŭkapitalismo]] [[Kategorio:Kontraŭfaŝismo]] [[Kategorio:Ekonomiaj ideologioj]] [[Kategorio:Maldekstra ekstremismo]] [[Kategorio:Politikaj ideologioj]] [[Kategorio:Politika kulturo]] [[Kategorio:Socialismo]] 0ps9ydwl7fmvvl09iy3a83feobfqytd 0 2706 9349908 9337727 2026-04-08T18:12:37Z Sj1mor 12103 9349908 wikitext text/x-wiki {{informkesto filozofo |priskribo de bildo = Portreto de Niccolò Machiavelli fare de [[Santi di Tito]] }} '''Niccolò di Bernardo dei MACHIAVELLI''' [nikkolo makjavelli], esperantigite: '''Makiavelo''' (naskiĝis la {{daton|3|majo|1469}}, mortis la {{daton|21|junio|1527}}) estis [[Politika filozofio|politika filozofo]] de la [[Renesanco|renesanca]] [[Florenco]]. Li estis la aŭtoro de ''[[La Princo]]'' ([[1513]]), [[manlibro]] por la [[regnestro]], en kiu Makiavelo konsilis la princon agi eĉ [[Hipokriteco|hipokrite]] kaj [[Malmoralo|malmorale]] por forsavi kaj prosperigi sian [[Regno (politiko)|regnon]]. Makiavelo verkis la libron por [[Lorenzo De Medici]], [[duko de Urbino]], nevo de [[papo]] [[Leono la 10-a]], sed Lorenzo estis pli interesita pri [[hundo]]j. Makiavelo amis Florencon kaj [[Italio]]n kaj deziris princon, kiu povus unuigi la landon kaj liberigi ĝin de la ''[[barbaroj]]'' (t.e., la [[Francio|francoj]] kaj [[Hispanio|hispanoj]]). Lia scio kaj sperto pri [[politiko]] estis tre profunda kaj ampleksa, pro studado de [[antikva historio]], pro sperto kiel "alilanda [[sekretario]]" de Florenco ([[ambasadoro]]) kaj eĉ pro sperto kiel [[politika malliberulo]]. Li estis dum multaj jaroj [[funkciulo]] de la [[Respubliko de Florenco|Florenca Respubliko]], kun respondeco en [[Diplomatio|diplomatiaj]] kaj militaj aferoj. Li estas konsiderata fondinto de moderna [[politika scienco]], kaj pli specife de la [[politika etiko]]. Li verkis ankaŭ [[komedio]]jn, [[Karnavalo|karnavalajn]] [[kanto]]jn, kaj [[poezio]]n. Lia [[Korespondado|persona leteraro]] estas rekonita kiel fama verko en la [[itala lingvo]]. Li estis Sekretario de la Respubliko Florenco el 1498 al 1512, kiam la [[Medici]] estis jam elpostenigitaj. Fakte li verkis sian [[majstroverko]]n, ''La Princo'', post kiam la Medici jam estis rekuperinta la povon kaj li jam ne plu havis postenon de alta respondeco en Florenco. <!--[[Dosiero:Portrait_of_Niccolò_Machiavelli_by_Santi_di_Tito.jpg|alternative=Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|eta|Portreto de Niccolò Machiavelli fare de [[Santi di Tito]]]]--> "[[Makiavelismo]]" estas amplekse uzata negativa termino por karakterizi senskrupulajn [[politikisto]]jn kiel tiuj kiujn Makiavelo priskribis en ''La Princo''. La libro mem akiris enorman rimarkindecon kaj multnombran legantaron ĉar la aŭtoro ŝajne konsilis kutimaron plej ofte kondamnita kiel malica, maldeca kaj kontraŭmorala. == Vivo == [[Dosiero:Machiavel Offices Florence.jpg|eta|maldekstre|Statuo de Makiavelo ĉe la [[Uffizi]]]] Makiavelo estis la tria ido kaj unua filo de Bernardo di Niccolò Machiavelli, nome malnobla leĝisto kaj bienposedanto, kaj filo de [[advokato]], kaj de lia edzino, Bartolomea di Stefano Nelli.<ref>de Grazia, 1989</ref>. La familio Machiavelli ŝajne descendas el la malnova [[stirpo]] de [[markizo]]j de [[Toskanio]] kiu produktis dektri postenuloj en Florenco nome ''Gonfaloniere di Giustizia'',<ref>Katol. Encikl. Niccolò Machiavelli</ref> nome oficuloj de grupo de naŭ civitanoj selektitaj ĉiun duan monaton kaj kiu formis la [[registaro]]n, aŭ [[Signoria de Florenco|Signoria]]; tamen, li neniam estis kompleta [[civitano]] de Florenco, pro la naturo de la Florenca civitaneco en tiu epoko, eĉ dum la respublika reĝimo.<ref>{{Harvcoltxt|Guarini|1999|p=21}}</ref> Makiavelo naskiĝis en tumulta epoko, kiam papoj entreprenis [[milito]]jn por akiri [[teritorio]]jn kontraŭ la italaj [[Urboŝtato|urbo-ŝtatoj]], kaj [[popolo]]j kaj [[urbo]]j ofte estis elpovigitaj. Kun la papo, kaj la ĉefaj urba respublikoj kiaj [[Venecia respubliko|Venecio]] kaj Florenco, eksterlandaj povoj kiaj [[Francio]], [[Hispanio]], la [[Sankta Romia Imperio]], kaj eĉ [[Svisio]] batalis por regionaj influo kaj kontrolo. Politik-militaj aliancoj kontinue ŝanĝis, ĉefe ĉe la ''[[Condottiero|condottieri]]'' (porsalajraj soldatestroj kaj [[lusoldato]]j), kiuj ŝanĝis de flanko al flanko sen averto, kaj pro la ascendo kaj falo de multaj mallongdaŭraj registaroj.<ref>Maurizio Viroli, ''Niccolò's Smile: A Biography of Machiavelli'' (2000), ch 1</ref>[[Dosiero:Santa Croce Firenze Apr 2008 (20).JPG|eta|Cenotafo de Makiavelo en la [[Baziliko Santa Croce (Florenco)|Baziliko Santa Croce]] de Florenco]]Makiavelo lernis [[gramatiko]]n, [[retoriko]]n, kaj la [[Latina lingvo|latina]]. Oni diras, ke li ne lernis la [[Greka lingvo|grekan]], kvankam Florenco estis tiam unu el la centroj de greka [[Instruo|instruado]] en [[Eŭropo]]. Lia patro havis nemalgrandan [[biblioteko]]n kaj li ŝatis legi: foje li gajnis ekzempleron de [[Tito Livio]] kiel [[pago]] por [[Indekso (skribado)|indeksado]]. Makiavelo ankaŭ ŝatis legi kaj gajnis profundan scion pri [[historio]] el la [[biblioteko]] de sia patro. En [[1494]], la [[Mediĉoj]] (kiuj estis regantoj dum dekses jaroj) estis renversitaj kaj la florenca respubliko ekestiĝis. En [[1498]], Makiavelo, malnoblulo, post la [[ekzekuto]] de [[Savonarola]], fariĝis la alilanda sekretario por la respubliko post plenumado de aliaj pli malaltrangaj [[posteno]]j. Aldone al sia scio pri historio, li posedis menson tre inteligentan kaj subtilan. Li legis verkojn de homoj ne nur laŭ vorto, sed ankaŭ laŭ [[Agado|ago]], [[Mienoj|mieno]] kaj motivo. Li fidis sian analizon kaj scion, ne la [[opinio]]n de la multaj. Kiel sekretario pri eksterlandaj aferoj, komence de la 16a jarcento li vojaĝis tra Italio kaj al [[Francio]], [[Svislando]] kaj [[Germanio]]. Li parolis kun [[reĝo]]j, [[papo]]j, [[generalo]]j kaj [[kardinalo]]j kaj gajnis grandan sperton pri efektiva politiko. Li plenumis kelkajn [[Diplomatia misio|diplomatiajn misiojn]]: ĉefe ĉe la Papoj en [[Romo]], en la Italiaj ŝtatoj. Tamen, el 1502 al 1503, li atestis pri la [[Humana|malhumana]] realo de la ŝtat-konstruaj metodoj de [[Cesare Borgia]] (1475–1507) kaj de lia patro, la papo [[Aleksandro la 6-a]], kiu estis tiam engaĝita en la procezo klopodi enmeti grandan parton de centra Italio ene de sia posedteritorio. La ekskuzo defendi la ekleziajn interesojn estis uzata kiel parta justigo fare de la familio Borgia. Aliaj veturoj al la kortego de [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a de Francio]] kaj al la hispana kortego influis siajn verkojn kiaj ''La Princo''. Inter 1503 kaj 1506, Makiavelo estis responsa pri la florenca [[milico]]. Li malfidis el [[pagsoldato]]j (malfido kiun li klarigis en siaj verkoj (oficialaj informoj unue kaj poste en siaj teoriaj verkoj), pro manko de [[Patriotismo|patriota]] sento kaj neinvestita naturo en milito, kio faras ties neceso danĝera kaj ofte nefidinda kiam plej necesa), kaj anstataŭe li organizis [[armeo]]n el civitanoj, politiko kiu montriĝis sukcesa multajn fojojn. Sub lia estrado, la florencaj civitan-soldatoj venkis super [[Pisa]] en 1509; tamen, la sukceso de Makiavelo ne daŭris. En Aŭgusto de 1512, la Medici, helpitaj de la papo [[Julio la 2-a]], uzis hispanajn [[Trupo (armeo)|trupojn]] por venki super la florencanoj ĉe [[Prato]], kvankam multaj historiistoj asertis, ke tio okazis pro mallerto de [[Piero Soderini]] por negoci kun la Medici kiu havis [[Prato (komunumo)|Prato]] sub [[sieĝo]]. Dume, Piero Soderini rezignis kiel florenca [[ŝtatestro]] kaj foriris al [[ekzilo]]. Tiu sperto, same kiel la estado de Makiavelo ĉe eksterlandaj kortegoj kaj kun la Borgia, ege influis sian politikan verkadon. En [[1512]], la respubliko falis kaj la Mediĉoj revenis kaj sendis Makiavelon, post elpostenigo, al [[malliberejo]] en 1513, akuzita je [[konspiro]]. [[Torturo|Torturinte]] lin (per [[ŝovnodo]]) kaj ne trovinte [[Kulpo (juro)|kulpon]] en li, ili fine liberigis lin post tri semajnoj. Sen posteno, Makiavelo forlasis Florencon kaj iris al la [[bieno]], kiun li heredis de lia patro, por loĝi. Tie li studis la antikvulojn kaj verkis siajn majstraĵojn: ''La Princo'' ([[1513]]) kaj la ''Diskursoj'' ([[1519]]). Spite oportunon resti rekte implikita en politikaj aferoj, post iom da tempo Makiavelo ekpartoprenis en intelektaj grupoj en Florenco kaj verkis kelkajn [[teatraĵo]]jn kiuj (male al liaj verkoj pri [[politika teorio]]) estis kaj popularaj kaj amplekse konata dum sia vivo. Ankoraŭ politiko restis lia ĉefa [[pasio]] kaj, por plenumi tiun intereson, li havis bone konatan [[korespondado]]n kun pli politike konektitaj amikoj, kio kondukis lin denove al politika vivo.<ref>Machiavelli, Niccolò (1996), Machiavelli and his friends: Their personal correspondence, [[Northern Illinois University|Northern Illinois University Press]]. Tradukita kaj eldonita de James B. Atkinson kaj David Sices.</ref> Spite de lia konsilo al princoj, laŭkaraktere Makiavelo mem ne havis koron glacian kaj kruelan. Li estis [[Amikeco|amikema]], sprita kaj grandanima. Li estis bona amiko, bona patro, bona civitano. Li iris al [[meso]], sed ne aŭskultis al la [[prediko]], ĉar "mi ne praktikas tion". Li parolis kun princoj, ludis kun [[buĉisto]]j kaj [[muelisto]]j kaj vizitis [[Publikano|publikinojn]] <!-- ĉiesulinoj? --> kaj [[Astrologio|astrologojn]]. Inter aŭtoroj, Makiavelo ŝatis legi [[Lukrecio]]n, [[Danto]]n, [[Vergilio]]n kaj, super ĉiuj, [[Livio]]n. Lukrecion li kopiis propramane. Li ankaŭ legis verkojn de [[Tukidido]], [[Tacito]], [[Plutarĥo]], [[Ovidio]], [[Terencio]], [[Petrarko]], [[Boccaccio]] kaj [[Diogeno Laertio]]. Ĝenerale, Makiavelo ŝatis legi pri [[historio]] kaj [[amo]], la du pasioj de lia vivo estintaj politiko kaj [[virino]]j. Makiavelo estis amiko de [[Leonardo da Vinci]]. Ili amikiĝis kiam Leonardo laboris por [[Cesare Borgia]]. Makiavelo mortiĝis en 1527 je dekkvinokjaraĝa, post ricevi sian [[funebro]]n.<ref>"Even such men as Malatesta and Machiavelli, after spending their lives in estrangement from the Church, sought on their death-beds her assistance and consolations. Both made good confessions and received the Holy Viaticum." - Ludwig von Pastor, ''History of the Popes'', Vol. 5, p. 137, [https://archive.org/stream/historyofthepope05pastuoft#page/136/mode/2up]</ref> Li estis [[Entombigo|entombigita]] ĉe la [[Baziliko Santa Croce (Florenco)|Baziliko Santa Croce]] de Florenco. Oni surmetis [[epitafo]]n honore al li sur lia [[monumento]]. La latina diraĵo estas: {{Lang-la|TANTO NOMINI NULLUM PAR ELOGIUM}} ("ne estas sufiĉa [[Laudo|laŭdo]] por tiom granda [[nomo]]"). == Verko == [[Dosiero:Machiavelli Principe Cover Page.jpg|eta|maldekstre|230px|Kovrilpaĝo de ''La Princo''.]] ''[[La Princo]]'' estas praktika gvidlibro por [[regnestroj]]. Tra la epokoj, saĝuloj konsilas al la princo esti justa, prudenta, modera kaj celi la amon de sia regataro. [[Cicerono]] estas bona ekzemplo de tia konsilo. Sed Makiavelo, kiu ĵus vidis la disfalon de la florenca respubliko en [[1512]] pro la justa koro de Soderini, ne volis pensi pri la princo ideala sed la princo praktika kaj efika. La agoj de princoj kaj homoj, diris Makiavelo, ĉiam estas pelataj de la samaj pasioj tra la epokoj. Tial, per scio pri la agoj de granduloj lernita de Makiavelo per longa sperto de la tiama epoko kaj senĉesa legado de la antikva, Makiavelo posedis grandan praktikan scion pri la arto de regnestro, pri la ago kiu profitas la regnon, kaj pri la ago kiu malprofitas. En ''La Princo'' Makiavelo konsilas la princon pri siaj aferoj: [[milito]]j, [[ribelo]]j, [[armeo]]j, interligoj, [[provinco]]j, la sento de la popolo, ktp. La princo, laŭ Makiavelo, por gajni kaj reteni [[Potenco (filozofio)|potenco]]<nowiki/>n, iafoje devas agi senmorale: [[mensogo]], [[perforto]], [[perfido]], [[ĉantaĝo]], [[mortigo]], hipokriteco, ktp. [[Leĝo]] kaj [[moralo]] estas sub la princo, ne super la princo. Tiele la celo pravigas la rimedon. La [[respekto]] de la princo por leĝo, moralo, [[tradicio]], ktp, estas tute oportuna, ne sincera aŭ bonkora. Pro tio, Makiavelo ''admiris'' la malbonajn [[papo]]jn, [[Aleksandro la 6-a]] kaj [[Julio la 2-a]]. Pluraj indikis, ke Makiavelo neniam diris aferojn ne jam konatajn al regnestroj; inter aliaj, [[Baruĥ Spinozo]], [[Jean-Jacques Rousseau]] kaj [[Ugo Foscolo]] opiniis, ke la ĉefverko de Makiavelo intencis fakte montri al la popolo la praktikan konduton de la regnestroj. == Alia verkaro == [[Dosiero:Mandragola.jpg|eta|dekstre|220px|Frua reeldono de ''[[La Mandragoro]]'' (Florenco, 1556).]] * '''Diskursoj''': Kvankam ''La Princo'' estas la plej fama el liaj libroj, la plej grava estis ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' ([[1519]]), [[diskurso]]j pri la historio de Livio pri la [[Romia Respubliko]]. En la ''Diskursoj'' Makiavelo klarigas sian tutan [[filozofio]]n pri [[historio]], [[politiko]] kaj la fondo de respubliko forta kaj daŭra. Laŭ Makiavelo, la [[romia respubliko]] estas la plej bona modelo (kvankam tiu de [[Venecia respubliko|Venecio]] estis pli longdaŭra kaj paca). * '''Historio florenca''': historio de Florenco ekde la [[Disfalo de la Romia Imperio|disfalo de la romia imperio]] al [[1492]]. Verkita kaj dediĉita al papo [[Klemento la 7-a]] ([[Giulio de Medici]]). Per komparo al la [[romia respubliko]], Makiavelo montras kial Florenco estas tiel malforta kaj politike malfeliĉa. En la libro, Makiavelo kritikis la [[Mediĉoj]]n per la buŝoj de iliaj malamikoj. Makiavelo, kiu en juneco estis arda [[Respublikismo|respublikano]], kiu deziris la liberecon de Florenco, en maljuneco estis arda [[naciismo|naciisto]], kiu deziris la liberecon de Italio el fremduloj. Do en juneco Makiavelo estis malamiko de la Mediĉoj, sed en maljuneco penis instrui kaj instigi ilin, kiel la ununura espero por la [[unuiĝo de Italio]]. Makiavelo ankaŭ verkis [[poezio]]n kaj [[komedio]]jn (i.a. ''[[La Mandragoro]]'', tradukita de [[Kiril Draĵev]] kaj surscenigita en 1971 de [[Bulgara Esperanto-Teatro|BET]] (Bulgara Esperanto-Teatro), laŭ [[Reĝisoro|reĝisorado]] de [[Krestju Mirski]]). Li neniam verkis [[tragedio]]n. La lingvo kaj stilo de lia [[prozo]] estis tre bona, sed lia poezio estis meza. Li skribis en la [[itala lingvo]] (la [[toskana lingvo|toskana]], pli precize), ne en la [[latina lingvo|latina]]. Li regis la latinan, sed ĝenerale li skribis por Italio, ne por [[Eŭropo]]. == La politika pensaro de Nikolao Makiavelo == Kvankam fakte li neniam diris tion, oni atribuas al li la [[slogano]]n "la celo justigas la rimedojn", ĉar ĝi resumas multajn de la ideojn enhavataj en la ĉapitro 18a de ''La princo'': nur la rezulto justigas la agadon, kaj tiel oni konsideras ĝin krome la kreinto de la koncepto de la "[[racio de ŝtato]]", fundamenta en politiko, kaj kiu reaperos finfine en [[Francesco Guicciardini]] kaj [[Giovanni della Casa]], kvankam nur ĉe [[Giovanni Botero]] ĝi estos disvolvigita kiel [[doktrino]] (''Della Ragion di Stato'', 1589). Makiavelo eksponis en siaj ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' (lib. III, ĉap. 41): «ke la [[patrio]] devas esti defendata ĉiam ĉu maldece ĉu glore, kaj per ajna maniero ĝi estos defendita»: {{citaĵo|Tio estas io kiu meritas notadon kaj imitadon fare de ĉiu civitano kiu deziras konsili sian patrion, ĉar en la debatoj en kiuj temas pri la savo de la patrio, oni ne devas atenti pri ajna konsidero al tio justa aŭ maljusta, tio pia aŭ kruela, tio laŭdinda aŭ homtiga, sed male, flankenlasante ajnan alian respekton, oni sekvu tiun vojon kiu savu la vivon de la patrio kaj retenu ties liberecon.}} [[Dosiero:Firenze.PalVecchio.Machiavelli.JPG|eta|maldekstre|230px|Busto de Makiavelo en la "Palazzo Vecchio" de Florenco.]] Oni konsideras Makiavelon kiel uno de la [[politika filozofio|politikaj teoriuloj]] plej elstaraj de la [[Renesanco]], ĉar per sia kontribuo oni malfermas vojon al la [[moderneco]] en lia koncepto pri [[politiko]] kaj al la [[socia restrukturigo]]. Li diris, ke "se unu persono deziras fondi [[ŝtato]]n kaj krei ĝiajn leĝojn, oni devas starti per la akcepto de la [[fakto]] ke ĉiuj homoj estas perversaj kaj ke ili estas pretaj montri sian naturon, kondiĉe ke ili trovu la oportunan okazon."<ref>«28». Literature for Composition (en angla). Pearson. p. 1299. ISBN 978-0-321-82917-7.</ref> Tradicie, oni trovis [[aporio]]n en la makiavela pensaro kiel [[konsekvenco]] de la malfacila kongruigo de liaj du ĉefaj verkoj nome ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' kaj ''[[La princo]]''. En la ''Discorsi'', Makiavelo deklaras sin partiano de la [[respubliko]] (sinonime de [[ŝtato]]), elirante de la supozo ke ĉiu [[komunumo]] havas du kontraŭmetitajn spiritojn: tiu de la popolo kaj tiu de la granduloj (kiuj deziras regi la popolon), kiuj estas en konstanta [[konflikto]]. Por Makiavelo la plej bonkvalita [[reĝimo]] estas [[Respubliko]] bone organizata (kaj li uzas kiel ekzemplon la [[Romia Respubliko|Romian Respublikon]]), nome tiu kiu sukcesu partoprenigu la du [[Partio (politiko)|partiojn]] de la komunumo kaj tial ĝi sukcesu reteni la politikan konflikton ene de la [[publika sfero]]. Makiavelo notas, kaj de tie la kvalifikigon de bone organizata, kio estas esenca ke en tiu respubliko oni disponu de la necesaj institucioj por kanaligi la konflikton ene de tiuj kaj sen kiuj la respubliko iĝu senarma. ''[konsideru redakti]'' Neniu el la aliaj manieroj de registaro, ĉu estu la bonaj; nome la [[monarkio]], la [[aristokratio]] kaj la [[demokratio]], ĉu la malbonaj; nome la [[tiraneco]], la [[oligarkio]] kaj la maldeca registaro, sukcesas atingi la [[ekvilibro]]n de la partioj ene de la reĝimo, pro kio ili estas nestabilaj. {{citaĵo|La tri bonaj estas tiuj jam cititaj; la tri malbonaj estas degradaĵoj el tiuj,... la monarkio facile iĝas tiraneco; la aristokratia reĝimo iĝas oligarkio, kaj la demokratia iĝas maldeco. ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio''. Ĉapitro II, Unua Libro}} La interpretistoj tendencemaj al la respublikanaj tezoj intencis, ekde Rousseau, kongruigi la kontraŭdiron inter la ''Discorsi'' kaj ''La princo'' konsiderante ke tiu lasta supozas ekzercon de [[ironio]] kiu simple nudigis antaŭ la publika lumo la verajn praktikojn de la povo. [[Dosiero:Portrait of Lorenzo di Medici.jpg|eta|dekstre|240px|Makiavelo dediĉis sian verkon ''La Princo'' al [[Lorenzo di Piero de' Medici]].]] Tamen, pri la opozicio al la respubliko kiu povus esti deduktita el ''La princo'', oni devas konsideri, ke kiam Makiavelo verkis ĝin, faris tion por montri al [[Lorenzo di Piero de' Medici|Lorenzo la 2-a]] kiel oni devas elturniĝi se oni volas unuigi Italion kaj eligi ĝin for el la krizo en kiu ĝi troviĝas. Makiavelo klarigas ankaŭ ke povas ekzisti homo kies politika [[virto]] (scii profiti la momentojn de bona [[sorto]] kaj eviti la malfavorajn) superu la respublikon entute; sed tiu politika virto mortos kun la mortulo kiu posedu ĝin, kio ne okazos en respubliko bone organizata. Krom tio, oni devas memori, ke ''La princo'' montras [[analogio]]jn kun la romia kaj respublika bildo de la [[diktatoro]], kiu posedas [[Absolutismo|absolutajn povojn]] dum mallonga periodo kaj poste devas esti kontrolita de la respubliko. Tiukadre, la kontraŭdiro inter la du ĉefaj tekstoj de Makiavelo ne estas tia. Se tio estas tia, tiam la [[princlando]] kaj la respubliko devus esti komprenita kiel formoj de registaro subigitaj al la aŭtenta politika priokupo de Makiavelo: nome la formado de moderna ŝtato en Italio siatempa. {{citaĵo|Tial, princo, devigita adopti bestoj, havis la devon elekti inter [[vulpo]] kaj [[leono]], ĉar la leono ne povas defendi sin kontraŭ la kaptiloj kaj la vulpo ne povas defendi sin kontraŭ la lupoj. Tial necesas esti vulpo por malkovri la kaptilojn kaj leono por timigi la lupojn. (Makiavelo, 1993: 137-138).<ref>Torres, Carlos Alberto. [https://books.google.es/books?id=vcGW_89AeaEC&pg=PA25&dq=Maquiavelo+zorro+le%C3%B3n&hl=en&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAWoVChMI-OGe3OLGxwIVyDYaCh2-HwhK#v=onepage&q=Maquiavelo%20zorro%20le%C3%B3n&f=false ''Democracia, educación y multiculturalismo: dilemas de la ciudadanía en un mundo global'', p. 25. Siglo XXI, 2001.] En Google Books. Konsultita la 26an de Aŭgusto 2015.</ref>}} Makiavelo defendas, ke ĉiu [[princo]] devas posedi kaj virton kaj [[fortuno]]n por ascendi al povo: virton farante bonajn [[decido]]jn kaj fortunon por klopodi konkeri teritorion kaj trafi situacion (kiu ne estu okazigita de li mem) kiu helpas aŭ profitas al la [[konkero]]. Tiu princo kiu akiros la povon pere de [[krimo]] kaj mistrakto, estante tiu malnobla kaj [[Despotismo|despota]], devas kompreni, ke post la ascendo al la povo, li devas ŝanĝi tiun sintenon al la popolo. Havigante [[Libereco|liberon]] al la popolo, por ricevi la favoron de tiu, ĉar finfine la popolo estos tiu kiu decidos lian [[estonteco]]n. Li subtenis, ke la popolo, diference disde la [[nobelaro]] kaj la [[klerikaro]], "estas la [[Medolo (botaniko)|medolo]] de la [[nacio]]j; tamen, tiu sama popolo devis konvertiĝi en [[vakso]] en la manoj de politikisto".<ref name=":0">[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Machiavelli,_Niccol%C3%B2 «Machiavelli, Niccolò».] 1911 [[Encyclopædia Britannica]]. Volume 17. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> Tamen, la eraroj fifaritaj de la popolo submetita al lia [[aŭtoritato]] "estas la rezulto entute de lia propra [[neglekto]] aŭ malbona ekzemplo", ĉar laŭ Lorenzo de Medici konfirmis: “La ekzemplo de la princo estas sekvata de la [[homamaso]]j“.<ref name=":1">[https://www.marxists.org/reference/archive/machiavelli/works/discourses/ch03.htm «Discourses. Chapter XXIX. The faults of the people spring from the faults of their rulers. (1513)».] En www.marxists.org. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> [[Dosiero:Tobu World Square St Peters Basilica 2.jpg|eta|260px|maldekstre|Makiavelo konsideris la rolon de la religio en la politika sfero.]] Pri la [[religio]], kaj la [[kristanismo]] partikulare, Makiavelo konsideris ĝin kiel parto de la ŝtata [[Maŝino|maŝinaro]] por elteni la [[justeco]]n kaj honorigi la virton de iliaj civitanoj.<ref name=":0" /> Por ekzemplo, la romianoj "turnis sin al la religio cele al la inspiro de [[konfido]] al siaj armeoj"<ref>[https://www.marxists.org/reference/archive/machiavelli/works/discourses/ch03.htm «Discourses. Chapter XXXIII. To insure victory the troops must have confidence in themselves as well as in their commander. (1513)».] En www.marxists.org. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> aŭ kiam la princo [[Timasiteo]] "inspiris al homamaso senton de religio, kaj ĉiam imitas siajn regantojn".<ref name=":1" /> Laŭ Makiavelo en la ''Diskursoj'', la principoj de [[Sankta Francisko]] kaj [[Sankta Dominiko]] pri volonta [[malriĉeco]] ([[modera vivstilo]]) kaj la ekzemplo de la vivo de [[Kristo]] "atingis tiom da influo sur la homoj, ke ili estis kapablaj komprenigi ilin ke estas perversa eĉ malbone paroli pri perversaj regantoj, kaj ke estas taŭga obei ilin kaj lasi la punon de iliaj [[eraro]]j al [[Dio]]".<ref>[https://www.marxists.org/reference/archive/machiavelli/works/discourses/ch03.htm «Discourses. Chapter I. To insure a long existence to religious sects or republics, it is necessary frequently to bring them back to their original principles. (1513)».] En www.marxists.org. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> Tamen, Makiavelo parolas disdegne kaj admire en ''La princo'' pri la [[Katolika Eklezio]] kaj la [[Papo]], kio kondukis multajn fakulojn konsideri Makiavelon kiel kontraŭkristano kiu preferis la civilajn religiojn [[Paganismo|paganajn]]. Por aliaj, kiel Cary Nederman, oni vidas variajn [[Kristanaj doktrinoj|kristanajn doktrinojn]] (nome la [[graco]] kaj la [[libera volo]]) kiel gravaj elementoj de la pensaro de Makiavelo.<ref>Nederman, Cary (2019). Zalta, Edward N., eld. [https://plato.stanford.edu/archives/sum2019/entries/machiavelli/ Niccolò Machiavelli] (Somero 2019). The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> Makiavelo estis krome aŭtenta pioniro de la laboro de la {{J|politika analizisto}} kaj nuntempaj [[Ĵurnalisto|ĵurnalistaj]] [[Kolumno|kolumnistoj]]: «ĉiuj tiuj niaj princoj havas unu celon, kaj ĉar maleblas al ni koni iliajn [[sekreto]]jn, ni vidas nin devigitaj parte [[Dedukto|dedukti]] tion el la parolo kaj la faktoj kiujn ili faras, kaj parte imagi ĝin».<ref>(Letero al Francesco Vettori, julio 1513).</ref> Ĉiuokaze, diversaj tekstoj de la pensulo havigas kaj lumojn kaj ombrojn sur la interna kohereco de lia verkaro. Tiel, la florencano eĉ asertis [[Ironio|ironiete]] ke «ekde antaŭ iom da tempo ĝis nun, mi neniam diras tion kion mi kredas, nek kredas tion kion mi diras, kaj se fuĝas el mi iu [[vero]] de tempo al tempo, mi kaŝas ĝin inter tiom da mensogoj, ke estas malfacile rekoni ĝin».<ref>(Letero al la historiisto florenca [[Francesco Guicciardini]], majo 1521).</ref> [[Dosiero:Thomas Hobbes.jpeg|eta|dekstre|220px|[[Thomas Hobbes]] disvolvigis kelkajn ideojn pri politiko kiujn Makiavelo estis skizinta.]] Sed la fakto estas ke tio kion Makiavelo proponas estas la dubinda [[morala relativismo]]. [[Hannah Arendt]] verkis, ke "la malforteco de la [[argumento]] de la [[minora malbono]] estis ĉiam ke tiuj kiuj elektis la minoran malbonon forgesas tre rapide ke ili elektis fakte la [[malbono]]n".<ref>Hannah Arendt, ''Responsabilité et jugement'', 2003, p. 79: "Politiquement, la faiblesse de l'argument du moindre mal a toujours été que ceux qui choisissent le moindre mal oublient très vite qu'ils ont choisi le mal".</ref> Sed insistante en la relativismaj ideoj de la makiavelismo, [[Hobbes]] asertis: «Dum la homoj vivas sen esti kontrolitaj de komuna povo, kiu tenu ilin ĉiujn timigitaj, ili estas en militkondiĉo, milito de ĉiu homo kontraŭ ĉiu homo». Tio estas, ke la kolektiva [[politika povo]] timigas la homojn (''keep them all in awe'') kaj pere de tiu «adorata timo», tio estas, pere de la timo, oni konstituas politikan korpon kapablan bremsi pere de [[Dominado (etologio)|dominado]] kaj [[violento]] (tio estas, pere de la malbono) la [[milito]]n kaj la konstantan [[ĥaoso]]n. La malica kliniĝo de homoj faras denove necesa la aliancon de la povo kun la malbono mem por produkti la taŭgajn rezultojn de la kunvivado kaj la [[paco]]. Por la [[liberalismo]], la povo estas malbono, certe... kaj malbono necesa, sed, pro tio mem, se oni volas ĝui la sekurecon produktitan antaŭ la [[anarkio]], oni devas ankaŭ ''kontroli'' kaj ''limigi'' ĝin, ĉar sen tiu retenado ĝi ne estas utila, ĝi ne produktas la atribuitajn funkciojn, kiuj estas la [[sekureco]], la paco kaj la kunvivado; la malbono, tiel, ĉar ĝi al ni estas necesa, ĝi devas esti kontrolita (svingante antaŭ tiu niajn [[rajto]]jn), submetita (al la konsento de la obeantoj), klinigita al niaj interesoj (pere de la [[Reprezenta demokratio|reprezentado]]), [[Disigo de povoj|disigita]] (dividante siajn povojn), regulita (submetante ĝin al la [[hegemonio]] de la [[Leĝo|leĝaro]]). Kaj moderne [[Peter Sloterdijk]] kritikis la troan disvolvigon de la makiavela koncepto de [[racio de ŝtato]] kaj la enorman malbonon kiun ĝi faris en sia libro ''Kritik der zynischen Vernunft'' (Kritiko de la [[Ciniko|cinika]] [[racio]], 1983). Laŭ li, la «[[falsa konscio]] kleriga» adoptas formon de agado tian ke eĉ sciante ke la [[Idealo (filozofio)|idealoj]] kiujn ĝi etendis (racio, [[Progreso (filozofio)|progreso]], vereco, [[dialogo]]) ne estas (kaj neniam estis) eblaj, «ili klopodas reteni en la [[Socia ordo|establitan ordon]], produktante tipon de personoj kiuj, kvankam publike ne [[Pridemandado|pridemandu]] tiujn idealojn, ili vivas ekster tiuj kaj kun kompleta libereco kaj supereco en tio kion Sloterdijk nomas ''[[kinismo]]'' <!-- Kainismo? -->».<ref>Gamero Cabrera, Isabel G. «Los medios de comunicación como agentes del cinismo (según Peter Sloterdijk).» En Gonzalo Abril Curto ''El cuarto bios. Estudios sobre comunicación e información'' Editorial Complutense, 2010 p. 73. [https://books.google.es/books?id=hV9UuD70OWkC&dq=sloterdijk+maquiavelo&hl=es&source=gbs_navlinks_s]</ref> ==Verkoj== [[Dosiero:Art of War-1573.jpg|eta|dekstre|230px|Anglalingva traduko de Peter Whitehorne de 1573 de la verko ''Dell'arte della guerra'' kiel ''The Arte of Warre''.]] * ''Discorso fatto al magistrato de' Dieci sopra le cose di Pisa'' (1499) * ''Parole da dirle sopra la provvisione del danaio'' (1503) * ''Descrizione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini'' (1503) * ''De natura Gallorum'' (1510) * ''Ritratto delle cose di Francia'' (1510) * ''Ritratto delle cose della Magna'' (1512) * ''[[Il Principe]]'' (1513) – [https://it.wikisource.org/wiki/Il_Principe En Wikisource] * ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' (1513 –1519) * ''Dell'arte della guerra'' (1519 – 1520) * ''La vita di Castruccio Castracani da Lucca'' (1520) * ''Istorie fiorentine'' (1520 – 1525) – ''Istorie fiorentine'', Venezia, 1546. * ''Discorso o dialogo intorno alla nostra lingua'' (publikigita en 1730) * ''Decennali'' * ''[[La Mandragoro]]'' (1518), komedio * ''Belfagor arcidiavolo'' (1518 - 1527) * ''Epistolario'' (1497 – 1527) * ''L'asino'' (1517) == En Esperanto aperis == [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=7658 La Princo] ==Bildaro== <gallery> Dosiero:Santi_di_Tito_-_Niccolo_Machiavelli's_portrait_headcrop.jpg|Makiavelo, ĉirkaŭ [[1500]], en la oficiala vesto de Florencaj funkciuloj. Dosiero:Niccolo Machiavelli.jpg|Makiavelo. Dosiero:Macchiavelli01.jpg|Statuo je la ''[[Uffizi]]''. Dosiero:Lorenzo de' Medici-ritratto.jpg|Lorenzo de Mediĉoj, por kiu Makiavelo verkis sian faman verkon ''La Princo''. Dosiero:CoA fam ITA macchiavelli.png|Blazono de la familio Makiavelo. </gallery> == Referencoj == {{referencoj|2}} ==Literaturo== * Gómez Miguel, Raúl. ''Política. El poder de las palabras, las ideas y el ingenio'', Trillas, México, 2008. * Quentin Skinner, ''Maquiavelo'', Madrid, Alianza Editorial (Teoría Política), 2008. * Maurizio Viroli, ''La sonrisa de Maquiavelo,'' Barcelona, Tusquets, 2000. **''La redención de El príncipe: el significado de la obra maestra de Maquiavelo'', Bogotá, Universidad de los Andes: Ediciones Uniandes, 2016. * ''The Cambridge Companion to Machiavelli''. Eldonita de John M. Najemy. Cambridge : [[Cambridge University Press]], 2010. ISBN 978-0-521-67846-9. DOI : [http://dx.doi.org/10.1017/CCOL9780521861250 10.1017/CCOL9780521861250]. * Dirk Hoeges: ''Niccolò Machiavelli, Die Macht und der Schein'', C.H. Beck, München 2000, ISBN 3-406-45864-5. * Dirk Hoeges, ''Niccolò Machiavelli. Dichter-Poeta. Mit sämtlichen Gedichten, deutsch/italienisch. Con tutte le poesie,tedesco/italiano'', Reihe: Dialoghi/Dialogues: Literatur und Kultur Italiens und Frankreichs, Band 10, Peter Lang Verlag, Frankfurt/M. u.a. 2006, ISBN 3-631-54669-6. * Mascia Ferri, ''L'opinione pubblica e il sovrano in Machiavelli'', en «The Lab's Quarterly», n.2 aprile-giugno,Università di Pisa,2008, pp.&nbsp;420–433. ===Biografioj=== * {{cite journal |last1=Baron |first1=Hans |title=Machiavelli: The Republican Citizen and the Author of 'the Prince' |journal=The English Historical Review |date=April 1961 |volume=76 |issue=299 |pages=217–253 |doi=10.1093/ehr/LXXVI.CCXCIX.217 |jstor=557541 |issn=0013-8266}} * Burd, L. A., "Florence (II): Machiavelli" en ''Cambridge Modern History'' (1902), vol. I, ch. vi. pp.&nbsp;190–218 [https://books.google.com/books?id=d7kFAAAAIAAJ&pg=RA3-PA720&dq=Burd++Machiavelli+intitle:Cambridge+intitle:Modern+intitle:History&lr=&num=30&as_brr=0#PRA1-PA190,M1 reta Google eldono] * Capponi, Niccolò. ''An Unlikely Prince: The Life and Times of Machiavelli'' (Da Capo Press; 2010) 334 pp. * Celenza, Christopher S. ''Machiavelli: A Portrait'' (Cambridge, Massachusetts: [[Harvard University Press]], 2015) 240 pp. {{ISBN|9780674416123}} * {{Citation|last=Godman|first=Peter|title=From Poliziano to Machiavelli: Florentine Humanism in the High Renaissance|year=1998|publisher=Princeton University Press}} * Hale, J. R. ''Machiavelli and Renaissance Italy'' (1961) [https://www.questia.com/read/10359207?title=Machiavelli%20and%20Renaissance%20Italy reta eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090619174443/http://www.questia.com/read/10359207?title=Machiavelli%20and%20Renaissance%20Italy |date=2009-06-19 }} * Hulliung, Mark. ''Citizen Machiavelli'' (Oxfordshire, UK: Routledge, 1983) * Lee, Alexander. ''Machiavelli: His Life and Times'' (London: Picador, 2020) * Oppenheimer, Paul. ''Machiavelli: A Life Beyond Ideology'' (London; New York: Continuum, 2011) {{ISBN|9781847252210}} * Ridolfi, Roberto. ''The Life of Niccolò Machiavelli'' (1963) * Schevill, Ferdinand. ''Six Historians'' (1956), pp.&nbsp;61–91 * Skinner, Quentin. ''Machiavelli'', in ''Past Masters'' series. Oxford, UK: [[Oxford University Press]], 1981. pp. vii, 102. {{ISBN|0-19-287516-7}} pbk. * Skinner, Quentin. ''Machiavelli: A Very Short Introduction'' (2a eld., 2019) {{ISBN|978-0-19-883757-2}} pbk. * Unger, Miles J. ''Machiavelli: A Biography'' (Simon & Schuster, 2011) * Villari, Pasquale. ''The Life and Times of Niccolò Machiavelli'' (2 vol. 1892) ([https://archive.org/details/lifeandtimesnic00villgoog Vol 1]; [https://archive.org/details/lifeandtimesnic01villgoog Vol 2]) * {{Citation|last=Viroli|first=Maurizio|title=Niccolò's Smile: A Biography of Machiavelli|publisher=Farrar, Straus & Giroux|year=2000|title-link=Niccolò's Smile: A Biography of Machiavelli}} [https://www.amazon.com/dp/0374221871 resumo kaj teksto] * Viroli, Maurizio. ''Machiavelli'' (1998) [https://www.questia.com/read/23271960?title=Machiavelli reta eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171020021045/https://www.questia.com/read/23271960?title=Machiavelli |date=2017-10-20 }} * Vivanti, Corrado. ''Niccolò Machiavelli: An Intellectual Biography'' ([[Princeton University Press]]; 2013) 261 pp. == Vidu ankaŭ == * [[Makiavelismo]] * [[Militfilozofio]] * [[Racio de ŝtato]] * [[Tiraneco]] * [[Francesco Guicciardini]] * [[Francesco Vettori]] * [[Scipione Ammirato]] * [[Itala Renesanco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (en [[Esperanto]]) [http://www.enxarxa.com/esperanto/ALKASARO%20Reala%20princo%20kaj%20necesa%20princo.pdf Jurgo Alkasaro: Reala princo kaj necesa princo]. Leciono de ''La Princo'' de N. Machiavelli. * [https://www.britannica.com/biography/Niccolo-Machiavelli Niccolò Machiavelli | Biografio | Encyclopedia Britannica] * [https://www.iep.utm.edu/machiave/ Machiavelli, Niccolò] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210501084403/https://iep.utm.edu/machiave/ |date=2021-05-01 }}- ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' * [https://plato.stanford.edu/entries/machiavelli/ Niccolò Machiavelli]- ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' * [http://archive.org/search.php?query=creator%3A%22Machiavelli%2C+Niccol%3F%2C+1469-1527%22 Verkoj de Nikolao Makiavelo] en [[Internet Archive]]. * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/Aut242.HTM Verkoj de Nikolao Makiavelo] * [https://web.archive.org/web/20121016062230/http://www.laeditorialvirtual.com.ar/pages/maquiavelo/maquiavelo_elprincipe.htm ''El príncipe''] de Nicolás Maquiavelo en hispana lingvo * [http://majfud.org/2011/01/10/el-principe-y-la-utopia El príncipe y la utopía: Nicolás Maquiavelo y Tomás Moro] * [http://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S0187-57952013000200012&script=sci_arttext García Jurado, Roberto: ''La influencia de los Borgia en el pensamiento político de Maquiavelo''. Argumentos (México), volumen 26, número 72. México, mayo/agosto de 2013] {{Bibliotekoj}} {{havenda artikolo}} {{Vivtempo|Makiavelo}} [[Kategorio:Italaj filozofoj]] [[Kategorio:Kancelieroj de Florenco]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1469]] [[Kategorio:Mortintoj en 1527]] [[Kategorio:Florencanoj]] mo803iiftnae7fpnezuihezpqjpomn4 9349909 9349908 2026-04-08T18:12:57Z Sj1mor 12103 9349909 wikitext text/x-wiki {{informkesto filozofo |priskribo de bildo = Portreto de Niccolò Machiavelli<br> fare de [[Santi di Tito]] }} '''Niccolò di Bernardo dei MACHIAVELLI''' [nikkolo makjavelli], esperantigite: '''Makiavelo''' (naskiĝis la {{daton|3|majo|1469}}, mortis la {{daton|21|junio|1527}}) estis [[Politika filozofio|politika filozofo]] de la [[Renesanco|renesanca]] [[Florenco]]. Li estis la aŭtoro de ''[[La Princo]]'' ([[1513]]), [[manlibro]] por la [[regnestro]], en kiu Makiavelo konsilis la princon agi eĉ [[Hipokriteco|hipokrite]] kaj [[Malmoralo|malmorale]] por forsavi kaj prosperigi sian [[Regno (politiko)|regnon]]. Makiavelo verkis la libron por [[Lorenzo De Medici]], [[duko de Urbino]], nevo de [[papo]] [[Leono la 10-a]], sed Lorenzo estis pli interesita pri [[hundo]]j. Makiavelo amis Florencon kaj [[Italio]]n kaj deziris princon, kiu povus unuigi la landon kaj liberigi ĝin de la ''[[barbaroj]]'' (t.e., la [[Francio|francoj]] kaj [[Hispanio|hispanoj]]). Lia scio kaj sperto pri [[politiko]] estis tre profunda kaj ampleksa, pro studado de [[antikva historio]], pro sperto kiel "alilanda [[sekretario]]" de Florenco ([[ambasadoro]]) kaj eĉ pro sperto kiel [[politika malliberulo]]. Li estis dum multaj jaroj [[funkciulo]] de la [[Respubliko de Florenco|Florenca Respubliko]], kun respondeco en [[Diplomatio|diplomatiaj]] kaj militaj aferoj. Li estas konsiderata fondinto de moderna [[politika scienco]], kaj pli specife de la [[politika etiko]]. Li verkis ankaŭ [[komedio]]jn, [[Karnavalo|karnavalajn]] [[kanto]]jn, kaj [[poezio]]n. Lia [[Korespondado|persona leteraro]] estas rekonita kiel fama verko en la [[itala lingvo]]. Li estis Sekretario de la Respubliko Florenco el 1498 al 1512, kiam la [[Medici]] estis jam elpostenigitaj. Fakte li verkis sian [[majstroverko]]n, ''La Princo'', post kiam la Medici jam estis rekuperinta la povon kaj li jam ne plu havis postenon de alta respondeco en Florenco. <!--[[Dosiero:Portrait_of_Niccolò_Machiavelli_by_Santi_di_Tito.jpg|alternative=Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|eta|Portreto de Niccolò Machiavelli fare de [[Santi di Tito]]]]--> "[[Makiavelismo]]" estas amplekse uzata negativa termino por karakterizi senskrupulajn [[politikisto]]jn kiel tiuj kiujn Makiavelo priskribis en ''La Princo''. La libro mem akiris enorman rimarkindecon kaj multnombran legantaron ĉar la aŭtoro ŝajne konsilis kutimaron plej ofte kondamnita kiel malica, maldeca kaj kontraŭmorala. == Vivo == [[Dosiero:Machiavel Offices Florence.jpg|eta|maldekstre|Statuo de Makiavelo ĉe la [[Uffizi]]]] Makiavelo estis la tria ido kaj unua filo de Bernardo di Niccolò Machiavelli, nome malnobla leĝisto kaj bienposedanto, kaj filo de [[advokato]], kaj de lia edzino, Bartolomea di Stefano Nelli.<ref>de Grazia, 1989</ref>. La familio Machiavelli ŝajne descendas el la malnova [[stirpo]] de [[markizo]]j de [[Toskanio]] kiu produktis dektri postenuloj en Florenco nome ''Gonfaloniere di Giustizia'',<ref>Katol. Encikl. Niccolò Machiavelli</ref> nome oficuloj de grupo de naŭ civitanoj selektitaj ĉiun duan monaton kaj kiu formis la [[registaro]]n, aŭ [[Signoria de Florenco|Signoria]]; tamen, li neniam estis kompleta [[civitano]] de Florenco, pro la naturo de la Florenca civitaneco en tiu epoko, eĉ dum la respublika reĝimo.<ref>{{Harvcoltxt|Guarini|1999|p=21}}</ref> Makiavelo naskiĝis en tumulta epoko, kiam papoj entreprenis [[milito]]jn por akiri [[teritorio]]jn kontraŭ la italaj [[Urboŝtato|urbo-ŝtatoj]], kaj [[popolo]]j kaj [[urbo]]j ofte estis elpovigitaj. Kun la papo, kaj la ĉefaj urba respublikoj kiaj [[Venecia respubliko|Venecio]] kaj Florenco, eksterlandaj povoj kiaj [[Francio]], [[Hispanio]], la [[Sankta Romia Imperio]], kaj eĉ [[Svisio]] batalis por regionaj influo kaj kontrolo. Politik-militaj aliancoj kontinue ŝanĝis, ĉefe ĉe la ''[[Condottiero|condottieri]]'' (porsalajraj soldatestroj kaj [[lusoldato]]j), kiuj ŝanĝis de flanko al flanko sen averto, kaj pro la ascendo kaj falo de multaj mallongdaŭraj registaroj.<ref>Maurizio Viroli, ''Niccolò's Smile: A Biography of Machiavelli'' (2000), ch 1</ref>[[Dosiero:Santa Croce Firenze Apr 2008 (20).JPG|eta|Cenotafo de Makiavelo en la [[Baziliko Santa Croce (Florenco)|Baziliko Santa Croce]] de Florenco]]Makiavelo lernis [[gramatiko]]n, [[retoriko]]n, kaj la [[Latina lingvo|latina]]. Oni diras, ke li ne lernis la [[Greka lingvo|grekan]], kvankam Florenco estis tiam unu el la centroj de greka [[Instruo|instruado]] en [[Eŭropo]]. Lia patro havis nemalgrandan [[biblioteko]]n kaj li ŝatis legi: foje li gajnis ekzempleron de [[Tito Livio]] kiel [[pago]] por [[Indekso (skribado)|indeksado]]. Makiavelo ankaŭ ŝatis legi kaj gajnis profundan scion pri [[historio]] el la [[biblioteko]] de sia patro. En [[1494]], la [[Mediĉoj]] (kiuj estis regantoj dum dekses jaroj) estis renversitaj kaj la florenca respubliko ekestiĝis. En [[1498]], Makiavelo, malnoblulo, post la [[ekzekuto]] de [[Savonarola]], fariĝis la alilanda sekretario por la respubliko post plenumado de aliaj pli malaltrangaj [[posteno]]j. Aldone al sia scio pri historio, li posedis menson tre inteligentan kaj subtilan. Li legis verkojn de homoj ne nur laŭ vorto, sed ankaŭ laŭ [[Agado|ago]], [[Mienoj|mieno]] kaj motivo. Li fidis sian analizon kaj scion, ne la [[opinio]]n de la multaj. Kiel sekretario pri eksterlandaj aferoj, komence de la 16a jarcento li vojaĝis tra Italio kaj al [[Francio]], [[Svislando]] kaj [[Germanio]]. Li parolis kun [[reĝo]]j, [[papo]]j, [[generalo]]j kaj [[kardinalo]]j kaj gajnis grandan sperton pri efektiva politiko. Li plenumis kelkajn [[Diplomatia misio|diplomatiajn misiojn]]: ĉefe ĉe la Papoj en [[Romo]], en la Italiaj ŝtatoj. Tamen, el 1502 al 1503, li atestis pri la [[Humana|malhumana]] realo de la ŝtat-konstruaj metodoj de [[Cesare Borgia]] (1475–1507) kaj de lia patro, la papo [[Aleksandro la 6-a]], kiu estis tiam engaĝita en la procezo klopodi enmeti grandan parton de centra Italio ene de sia posedteritorio. La ekskuzo defendi la ekleziajn interesojn estis uzata kiel parta justigo fare de la familio Borgia. Aliaj veturoj al la kortego de [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a de Francio]] kaj al la hispana kortego influis siajn verkojn kiaj ''La Princo''. Inter 1503 kaj 1506, Makiavelo estis responsa pri la florenca [[milico]]. Li malfidis el [[pagsoldato]]j (malfido kiun li klarigis en siaj verkoj (oficialaj informoj unue kaj poste en siaj teoriaj verkoj), pro manko de [[Patriotismo|patriota]] sento kaj neinvestita naturo en milito, kio faras ties neceso danĝera kaj ofte nefidinda kiam plej necesa), kaj anstataŭe li organizis [[armeo]]n el civitanoj, politiko kiu montriĝis sukcesa multajn fojojn. Sub lia estrado, la florencaj civitan-soldatoj venkis super [[Pisa]] en 1509; tamen, la sukceso de Makiavelo ne daŭris. En Aŭgusto de 1512, la Medici, helpitaj de la papo [[Julio la 2-a]], uzis hispanajn [[Trupo (armeo)|trupojn]] por venki super la florencanoj ĉe [[Prato]], kvankam multaj historiistoj asertis, ke tio okazis pro mallerto de [[Piero Soderini]] por negoci kun la Medici kiu havis [[Prato (komunumo)|Prato]] sub [[sieĝo]]. Dume, Piero Soderini rezignis kiel florenca [[ŝtatestro]] kaj foriris al [[ekzilo]]. Tiu sperto, same kiel la estado de Makiavelo ĉe eksterlandaj kortegoj kaj kun la Borgia, ege influis sian politikan verkadon. En [[1512]], la respubliko falis kaj la Mediĉoj revenis kaj sendis Makiavelon, post elpostenigo, al [[malliberejo]] en 1513, akuzita je [[konspiro]]. [[Torturo|Torturinte]] lin (per [[ŝovnodo]]) kaj ne trovinte [[Kulpo (juro)|kulpon]] en li, ili fine liberigis lin post tri semajnoj. Sen posteno, Makiavelo forlasis Florencon kaj iris al la [[bieno]], kiun li heredis de lia patro, por loĝi. Tie li studis la antikvulojn kaj verkis siajn majstraĵojn: ''La Princo'' ([[1513]]) kaj la ''Diskursoj'' ([[1519]]). Spite oportunon resti rekte implikita en politikaj aferoj, post iom da tempo Makiavelo ekpartoprenis en intelektaj grupoj en Florenco kaj verkis kelkajn [[teatraĵo]]jn kiuj (male al liaj verkoj pri [[politika teorio]]) estis kaj popularaj kaj amplekse konata dum sia vivo. Ankoraŭ politiko restis lia ĉefa [[pasio]] kaj, por plenumi tiun intereson, li havis bone konatan [[korespondado]]n kun pli politike konektitaj amikoj, kio kondukis lin denove al politika vivo.<ref>Machiavelli, Niccolò (1996), Machiavelli and his friends: Their personal correspondence, [[Northern Illinois University|Northern Illinois University Press]]. Tradukita kaj eldonita de James B. Atkinson kaj David Sices.</ref> Spite de lia konsilo al princoj, laŭkaraktere Makiavelo mem ne havis koron glacian kaj kruelan. Li estis [[Amikeco|amikema]], sprita kaj grandanima. Li estis bona amiko, bona patro, bona civitano. Li iris al [[meso]], sed ne aŭskultis al la [[prediko]], ĉar "mi ne praktikas tion". Li parolis kun princoj, ludis kun [[buĉisto]]j kaj [[muelisto]]j kaj vizitis [[Publikano|publikinojn]] <!-- ĉiesulinoj? --> kaj [[Astrologio|astrologojn]]. Inter aŭtoroj, Makiavelo ŝatis legi [[Lukrecio]]n, [[Danto]]n, [[Vergilio]]n kaj, super ĉiuj, [[Livio]]n. Lukrecion li kopiis propramane. Li ankaŭ legis verkojn de [[Tukidido]], [[Tacito]], [[Plutarĥo]], [[Ovidio]], [[Terencio]], [[Petrarko]], [[Boccaccio]] kaj [[Diogeno Laertio]]. Ĝenerale, Makiavelo ŝatis legi pri [[historio]] kaj [[amo]], la du pasioj de lia vivo estintaj politiko kaj [[virino]]j. Makiavelo estis amiko de [[Leonardo da Vinci]]. Ili amikiĝis kiam Leonardo laboris por [[Cesare Borgia]]. Makiavelo mortiĝis en 1527 je dekkvinokjaraĝa, post ricevi sian [[funebro]]n.<ref>"Even such men as Malatesta and Machiavelli, after spending their lives in estrangement from the Church, sought on their death-beds her assistance and consolations. Both made good confessions and received the Holy Viaticum." - Ludwig von Pastor, ''History of the Popes'', Vol. 5, p. 137, [https://archive.org/stream/historyofthepope05pastuoft#page/136/mode/2up]</ref> Li estis [[Entombigo|entombigita]] ĉe la [[Baziliko Santa Croce (Florenco)|Baziliko Santa Croce]] de Florenco. Oni surmetis [[epitafo]]n honore al li sur lia [[monumento]]. La latina diraĵo estas: {{Lang-la|TANTO NOMINI NULLUM PAR ELOGIUM}} ("ne estas sufiĉa [[Laudo|laŭdo]] por tiom granda [[nomo]]"). == Verko == [[Dosiero:Machiavelli Principe Cover Page.jpg|eta|maldekstre|230px|Kovrilpaĝo de ''La Princo''.]] ''[[La Princo]]'' estas praktika gvidlibro por [[regnestroj]]. Tra la epokoj, saĝuloj konsilas al la princo esti justa, prudenta, modera kaj celi la amon de sia regataro. [[Cicerono]] estas bona ekzemplo de tia konsilo. Sed Makiavelo, kiu ĵus vidis la disfalon de la florenca respubliko en [[1512]] pro la justa koro de Soderini, ne volis pensi pri la princo ideala sed la princo praktika kaj efika. La agoj de princoj kaj homoj, diris Makiavelo, ĉiam estas pelataj de la samaj pasioj tra la epokoj. Tial, per scio pri la agoj de granduloj lernita de Makiavelo per longa sperto de la tiama epoko kaj senĉesa legado de la antikva, Makiavelo posedis grandan praktikan scion pri la arto de regnestro, pri la ago kiu profitas la regnon, kaj pri la ago kiu malprofitas. En ''La Princo'' Makiavelo konsilas la princon pri siaj aferoj: [[milito]]j, [[ribelo]]j, [[armeo]]j, interligoj, [[provinco]]j, la sento de la popolo, ktp. La princo, laŭ Makiavelo, por gajni kaj reteni [[Potenco (filozofio)|potenco]]<nowiki/>n, iafoje devas agi senmorale: [[mensogo]], [[perforto]], [[perfido]], [[ĉantaĝo]], [[mortigo]], hipokriteco, ktp. [[Leĝo]] kaj [[moralo]] estas sub la princo, ne super la princo. Tiele la celo pravigas la rimedon. La [[respekto]] de la princo por leĝo, moralo, [[tradicio]], ktp, estas tute oportuna, ne sincera aŭ bonkora. Pro tio, Makiavelo ''admiris'' la malbonajn [[papo]]jn, [[Aleksandro la 6-a]] kaj [[Julio la 2-a]]. Pluraj indikis, ke Makiavelo neniam diris aferojn ne jam konatajn al regnestroj; inter aliaj, [[Baruĥ Spinozo]], [[Jean-Jacques Rousseau]] kaj [[Ugo Foscolo]] opiniis, ke la ĉefverko de Makiavelo intencis fakte montri al la popolo la praktikan konduton de la regnestroj. == Alia verkaro == [[Dosiero:Mandragola.jpg|eta|dekstre|220px|Frua reeldono de ''[[La Mandragoro]]'' (Florenco, 1556).]] * '''Diskursoj''': Kvankam ''La Princo'' estas la plej fama el liaj libroj, la plej grava estis ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' ([[1519]]), [[diskurso]]j pri la historio de Livio pri la [[Romia Respubliko]]. En la ''Diskursoj'' Makiavelo klarigas sian tutan [[filozofio]]n pri [[historio]], [[politiko]] kaj la fondo de respubliko forta kaj daŭra. Laŭ Makiavelo, la [[romia respubliko]] estas la plej bona modelo (kvankam tiu de [[Venecia respubliko|Venecio]] estis pli longdaŭra kaj paca). * '''Historio florenca''': historio de Florenco ekde la [[Disfalo de la Romia Imperio|disfalo de la romia imperio]] al [[1492]]. Verkita kaj dediĉita al papo [[Klemento la 7-a]] ([[Giulio de Medici]]). Per komparo al la [[romia respubliko]], Makiavelo montras kial Florenco estas tiel malforta kaj politike malfeliĉa. En la libro, Makiavelo kritikis la [[Mediĉoj]]n per la buŝoj de iliaj malamikoj. Makiavelo, kiu en juneco estis arda [[Respublikismo|respublikano]], kiu deziris la liberecon de Florenco, en maljuneco estis arda [[naciismo|naciisto]], kiu deziris la liberecon de Italio el fremduloj. Do en juneco Makiavelo estis malamiko de la Mediĉoj, sed en maljuneco penis instrui kaj instigi ilin, kiel la ununura espero por la [[unuiĝo de Italio]]. Makiavelo ankaŭ verkis [[poezio]]n kaj [[komedio]]jn (i.a. ''[[La Mandragoro]]'', tradukita de [[Kiril Draĵev]] kaj surscenigita en 1971 de [[Bulgara Esperanto-Teatro|BET]] (Bulgara Esperanto-Teatro), laŭ [[Reĝisoro|reĝisorado]] de [[Krestju Mirski]]). Li neniam verkis [[tragedio]]n. La lingvo kaj stilo de lia [[prozo]] estis tre bona, sed lia poezio estis meza. Li skribis en la [[itala lingvo]] (la [[toskana lingvo|toskana]], pli precize), ne en la [[latina lingvo|latina]]. Li regis la latinan, sed ĝenerale li skribis por Italio, ne por [[Eŭropo]]. == La politika pensaro de Nikolao Makiavelo == Kvankam fakte li neniam diris tion, oni atribuas al li la [[slogano]]n "la celo justigas la rimedojn", ĉar ĝi resumas multajn de la ideojn enhavataj en la ĉapitro 18a de ''La princo'': nur la rezulto justigas la agadon, kaj tiel oni konsideras ĝin krome la kreinto de la koncepto de la "[[racio de ŝtato]]", fundamenta en politiko, kaj kiu reaperos finfine en [[Francesco Guicciardini]] kaj [[Giovanni della Casa]], kvankam nur ĉe [[Giovanni Botero]] ĝi estos disvolvigita kiel [[doktrino]] (''Della Ragion di Stato'', 1589). Makiavelo eksponis en siaj ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' (lib. III, ĉap. 41): «ke la [[patrio]] devas esti defendata ĉiam ĉu maldece ĉu glore, kaj per ajna maniero ĝi estos defendita»: {{citaĵo|Tio estas io kiu meritas notadon kaj imitadon fare de ĉiu civitano kiu deziras konsili sian patrion, ĉar en la debatoj en kiuj temas pri la savo de la patrio, oni ne devas atenti pri ajna konsidero al tio justa aŭ maljusta, tio pia aŭ kruela, tio laŭdinda aŭ homtiga, sed male, flankenlasante ajnan alian respekton, oni sekvu tiun vojon kiu savu la vivon de la patrio kaj retenu ties liberecon.}} [[Dosiero:Firenze.PalVecchio.Machiavelli.JPG|eta|maldekstre|230px|Busto de Makiavelo en la "Palazzo Vecchio" de Florenco.]] Oni konsideras Makiavelon kiel uno de la [[politika filozofio|politikaj teoriuloj]] plej elstaraj de la [[Renesanco]], ĉar per sia kontribuo oni malfermas vojon al la [[moderneco]] en lia koncepto pri [[politiko]] kaj al la [[socia restrukturigo]]. Li diris, ke "se unu persono deziras fondi [[ŝtato]]n kaj krei ĝiajn leĝojn, oni devas starti per la akcepto de la [[fakto]] ke ĉiuj homoj estas perversaj kaj ke ili estas pretaj montri sian naturon, kondiĉe ke ili trovu la oportunan okazon."<ref>«28». Literature for Composition (en angla). Pearson. p. 1299. ISBN 978-0-321-82917-7.</ref> Tradicie, oni trovis [[aporio]]n en la makiavela pensaro kiel [[konsekvenco]] de la malfacila kongruigo de liaj du ĉefaj verkoj nome ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' kaj ''[[La princo]]''. En la ''Discorsi'', Makiavelo deklaras sin partiano de la [[respubliko]] (sinonime de [[ŝtato]]), elirante de la supozo ke ĉiu [[komunumo]] havas du kontraŭmetitajn spiritojn: tiu de la popolo kaj tiu de la granduloj (kiuj deziras regi la popolon), kiuj estas en konstanta [[konflikto]]. Por Makiavelo la plej bonkvalita [[reĝimo]] estas [[Respubliko]] bone organizata (kaj li uzas kiel ekzemplon la [[Romia Respubliko|Romian Respublikon]]), nome tiu kiu sukcesu partoprenigu la du [[Partio (politiko)|partiojn]] de la komunumo kaj tial ĝi sukcesu reteni la politikan konflikton ene de la [[publika sfero]]. Makiavelo notas, kaj de tie la kvalifikigon de bone organizata, kio estas esenca ke en tiu respubliko oni disponu de la necesaj institucioj por kanaligi la konflikton ene de tiuj kaj sen kiuj la respubliko iĝu senarma. ''[konsideru redakti]'' Neniu el la aliaj manieroj de registaro, ĉu estu la bonaj; nome la [[monarkio]], la [[aristokratio]] kaj la [[demokratio]], ĉu la malbonaj; nome la [[tiraneco]], la [[oligarkio]] kaj la maldeca registaro, sukcesas atingi la [[ekvilibro]]n de la partioj ene de la reĝimo, pro kio ili estas nestabilaj. {{citaĵo|La tri bonaj estas tiuj jam cititaj; la tri malbonaj estas degradaĵoj el tiuj,... la monarkio facile iĝas tiraneco; la aristokratia reĝimo iĝas oligarkio, kaj la demokratia iĝas maldeco. ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio''. Ĉapitro II, Unua Libro}} La interpretistoj tendencemaj al la respublikanaj tezoj intencis, ekde Rousseau, kongruigi la kontraŭdiron inter la ''Discorsi'' kaj ''La princo'' konsiderante ke tiu lasta supozas ekzercon de [[ironio]] kiu simple nudigis antaŭ la publika lumo la verajn praktikojn de la povo. [[Dosiero:Portrait of Lorenzo di Medici.jpg|eta|dekstre|240px|Makiavelo dediĉis sian verkon ''La Princo'' al [[Lorenzo di Piero de' Medici]].]] Tamen, pri la opozicio al la respubliko kiu povus esti deduktita el ''La princo'', oni devas konsideri, ke kiam Makiavelo verkis ĝin, faris tion por montri al [[Lorenzo di Piero de' Medici|Lorenzo la 2-a]] kiel oni devas elturniĝi se oni volas unuigi Italion kaj eligi ĝin for el la krizo en kiu ĝi troviĝas. Makiavelo klarigas ankaŭ ke povas ekzisti homo kies politika [[virto]] (scii profiti la momentojn de bona [[sorto]] kaj eviti la malfavorajn) superu la respublikon entute; sed tiu politika virto mortos kun la mortulo kiu posedu ĝin, kio ne okazos en respubliko bone organizata. Krom tio, oni devas memori, ke ''La princo'' montras [[analogio]]jn kun la romia kaj respublika bildo de la [[diktatoro]], kiu posedas [[Absolutismo|absolutajn povojn]] dum mallonga periodo kaj poste devas esti kontrolita de la respubliko. Tiukadre, la kontraŭdiro inter la du ĉefaj tekstoj de Makiavelo ne estas tia. Se tio estas tia, tiam la [[princlando]] kaj la respubliko devus esti komprenita kiel formoj de registaro subigitaj al la aŭtenta politika priokupo de Makiavelo: nome la formado de moderna ŝtato en Italio siatempa. {{citaĵo|Tial, princo, devigita adopti bestoj, havis la devon elekti inter [[vulpo]] kaj [[leono]], ĉar la leono ne povas defendi sin kontraŭ la kaptiloj kaj la vulpo ne povas defendi sin kontraŭ la lupoj. Tial necesas esti vulpo por malkovri la kaptilojn kaj leono por timigi la lupojn. (Makiavelo, 1993: 137-138).<ref>Torres, Carlos Alberto. [https://books.google.es/books?id=vcGW_89AeaEC&pg=PA25&dq=Maquiavelo+zorro+le%C3%B3n&hl=en&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAWoVChMI-OGe3OLGxwIVyDYaCh2-HwhK#v=onepage&q=Maquiavelo%20zorro%20le%C3%B3n&f=false ''Democracia, educación y multiculturalismo: dilemas de la ciudadanía en un mundo global'', p. 25. Siglo XXI, 2001.] En Google Books. Konsultita la 26an de Aŭgusto 2015.</ref>}} Makiavelo defendas, ke ĉiu [[princo]] devas posedi kaj virton kaj [[fortuno]]n por ascendi al povo: virton farante bonajn [[decido]]jn kaj fortunon por klopodi konkeri teritorion kaj trafi situacion (kiu ne estu okazigita de li mem) kiu helpas aŭ profitas al la [[konkero]]. Tiu princo kiu akiros la povon pere de [[krimo]] kaj mistrakto, estante tiu malnobla kaj [[Despotismo|despota]], devas kompreni, ke post la ascendo al la povo, li devas ŝanĝi tiun sintenon al la popolo. Havigante [[Libereco|liberon]] al la popolo, por ricevi la favoron de tiu, ĉar finfine la popolo estos tiu kiu decidos lian [[estonteco]]n. Li subtenis, ke la popolo, diference disde la [[nobelaro]] kaj la [[klerikaro]], "estas la [[Medolo (botaniko)|medolo]] de la [[nacio]]j; tamen, tiu sama popolo devis konvertiĝi en [[vakso]] en la manoj de politikisto".<ref name=":0">[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Machiavelli,_Niccol%C3%B2 «Machiavelli, Niccolò».] 1911 [[Encyclopædia Britannica]]. Volume 17. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> Tamen, la eraroj fifaritaj de la popolo submetita al lia [[aŭtoritato]] "estas la rezulto entute de lia propra [[neglekto]] aŭ malbona ekzemplo", ĉar laŭ Lorenzo de Medici konfirmis: “La ekzemplo de la princo estas sekvata de la [[homamaso]]j“.<ref name=":1">[https://www.marxists.org/reference/archive/machiavelli/works/discourses/ch03.htm «Discourses. Chapter XXIX. The faults of the people spring from the faults of their rulers. (1513)».] En www.marxists.org. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> [[Dosiero:Tobu World Square St Peters Basilica 2.jpg|eta|260px|maldekstre|Makiavelo konsideris la rolon de la religio en la politika sfero.]] Pri la [[religio]], kaj la [[kristanismo]] partikulare, Makiavelo konsideris ĝin kiel parto de la ŝtata [[Maŝino|maŝinaro]] por elteni la [[justeco]]n kaj honorigi la virton de iliaj civitanoj.<ref name=":0" /> Por ekzemplo, la romianoj "turnis sin al la religio cele al la inspiro de [[konfido]] al siaj armeoj"<ref>[https://www.marxists.org/reference/archive/machiavelli/works/discourses/ch03.htm «Discourses. Chapter XXXIII. To insure victory the troops must have confidence in themselves as well as in their commander. (1513)».] En www.marxists.org. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> aŭ kiam la princo [[Timasiteo]] "inspiris al homamaso senton de religio, kaj ĉiam imitas siajn regantojn".<ref name=":1" /> Laŭ Makiavelo en la ''Diskursoj'', la principoj de [[Sankta Francisko]] kaj [[Sankta Dominiko]] pri volonta [[malriĉeco]] ([[modera vivstilo]]) kaj la ekzemplo de la vivo de [[Kristo]] "atingis tiom da influo sur la homoj, ke ili estis kapablaj komprenigi ilin ke estas perversa eĉ malbone paroli pri perversaj regantoj, kaj ke estas taŭga obei ilin kaj lasi la punon de iliaj [[eraro]]j al [[Dio]]".<ref>[https://www.marxists.org/reference/archive/machiavelli/works/discourses/ch03.htm «Discourses. Chapter I. To insure a long existence to religious sects or republics, it is necessary frequently to bring them back to their original principles. (1513)».] En www.marxists.org. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> Tamen, Makiavelo parolas disdegne kaj admire en ''La princo'' pri la [[Katolika Eklezio]] kaj la [[Papo]], kio kondukis multajn fakulojn konsideri Makiavelon kiel kontraŭkristano kiu preferis la civilajn religiojn [[Paganismo|paganajn]]. Por aliaj, kiel Cary Nederman, oni vidas variajn [[Kristanaj doktrinoj|kristanajn doktrinojn]] (nome la [[graco]] kaj la [[libera volo]]) kiel gravaj elementoj de la pensaro de Makiavelo.<ref>Nederman, Cary (2019). Zalta, Edward N., eld. [https://plato.stanford.edu/archives/sum2019/entries/machiavelli/ Niccolò Machiavelli] (Somero 2019). The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Konsultita la 20an de Junio 2021.</ref> Makiavelo estis krome aŭtenta pioniro de la laboro de la {{J|politika analizisto}} kaj nuntempaj [[Ĵurnalisto|ĵurnalistaj]] [[Kolumno|kolumnistoj]]: «ĉiuj tiuj niaj princoj havas unu celon, kaj ĉar maleblas al ni koni iliajn [[sekreto]]jn, ni vidas nin devigitaj parte [[Dedukto|dedukti]] tion el la parolo kaj la faktoj kiujn ili faras, kaj parte imagi ĝin».<ref>(Letero al Francesco Vettori, julio 1513).</ref> Ĉiuokaze, diversaj tekstoj de la pensulo havigas kaj lumojn kaj ombrojn sur la interna kohereco de lia verkaro. Tiel, la florencano eĉ asertis [[Ironio|ironiete]] ke «ekde antaŭ iom da tempo ĝis nun, mi neniam diras tion kion mi kredas, nek kredas tion kion mi diras, kaj se fuĝas el mi iu [[vero]] de tempo al tempo, mi kaŝas ĝin inter tiom da mensogoj, ke estas malfacile rekoni ĝin».<ref>(Letero al la historiisto florenca [[Francesco Guicciardini]], majo 1521).</ref> [[Dosiero:Thomas Hobbes.jpeg|eta|dekstre|220px|[[Thomas Hobbes]] disvolvigis kelkajn ideojn pri politiko kiujn Makiavelo estis skizinta.]] Sed la fakto estas ke tio kion Makiavelo proponas estas la dubinda [[morala relativismo]]. [[Hannah Arendt]] verkis, ke "la malforteco de la [[argumento]] de la [[minora malbono]] estis ĉiam ke tiuj kiuj elektis la minoran malbonon forgesas tre rapide ke ili elektis fakte la [[malbono]]n".<ref>Hannah Arendt, ''Responsabilité et jugement'', 2003, p. 79: "Politiquement, la faiblesse de l'argument du moindre mal a toujours été que ceux qui choisissent le moindre mal oublient très vite qu'ils ont choisi le mal".</ref> Sed insistante en la relativismaj ideoj de la makiavelismo, [[Hobbes]] asertis: «Dum la homoj vivas sen esti kontrolitaj de komuna povo, kiu tenu ilin ĉiujn timigitaj, ili estas en militkondiĉo, milito de ĉiu homo kontraŭ ĉiu homo». Tio estas, ke la kolektiva [[politika povo]] timigas la homojn (''keep them all in awe'') kaj pere de tiu «adorata timo», tio estas, pere de la timo, oni konstituas politikan korpon kapablan bremsi pere de [[Dominado (etologio)|dominado]] kaj [[violento]] (tio estas, pere de la malbono) la [[milito]]n kaj la konstantan [[ĥaoso]]n. La malica kliniĝo de homoj faras denove necesa la aliancon de la povo kun la malbono mem por produkti la taŭgajn rezultojn de la kunvivado kaj la [[paco]]. Por la [[liberalismo]], la povo estas malbono, certe... kaj malbono necesa, sed, pro tio mem, se oni volas ĝui la sekurecon produktitan antaŭ la [[anarkio]], oni devas ankaŭ ''kontroli'' kaj ''limigi'' ĝin, ĉar sen tiu retenado ĝi ne estas utila, ĝi ne produktas la atribuitajn funkciojn, kiuj estas la [[sekureco]], la paco kaj la kunvivado; la malbono, tiel, ĉar ĝi al ni estas necesa, ĝi devas esti kontrolita (svingante antaŭ tiu niajn [[rajto]]jn), submetita (al la konsento de la obeantoj), klinigita al niaj interesoj (pere de la [[Reprezenta demokratio|reprezentado]]), [[Disigo de povoj|disigita]] (dividante siajn povojn), regulita (submetante ĝin al la [[hegemonio]] de la [[Leĝo|leĝaro]]). Kaj moderne [[Peter Sloterdijk]] kritikis la troan disvolvigon de la makiavela koncepto de [[racio de ŝtato]] kaj la enorman malbonon kiun ĝi faris en sia libro ''Kritik der zynischen Vernunft'' (Kritiko de la [[Ciniko|cinika]] [[racio]], 1983). Laŭ li, la «[[falsa konscio]] kleriga» adoptas formon de agado tian ke eĉ sciante ke la [[Idealo (filozofio)|idealoj]] kiujn ĝi etendis (racio, [[Progreso (filozofio)|progreso]], vereco, [[dialogo]]) ne estas (kaj neniam estis) eblaj, «ili klopodas reteni en la [[Socia ordo|establitan ordon]], produktante tipon de personoj kiuj, kvankam publike ne [[Pridemandado|pridemandu]] tiujn idealojn, ili vivas ekster tiuj kaj kun kompleta libereco kaj supereco en tio kion Sloterdijk nomas ''[[kinismo]]'' <!-- Kainismo? -->».<ref>Gamero Cabrera, Isabel G. «Los medios de comunicación como agentes del cinismo (según Peter Sloterdijk).» En Gonzalo Abril Curto ''El cuarto bios. Estudios sobre comunicación e información'' Editorial Complutense, 2010 p. 73. [https://books.google.es/books?id=hV9UuD70OWkC&dq=sloterdijk+maquiavelo&hl=es&source=gbs_navlinks_s]</ref> ==Verkoj== [[Dosiero:Art of War-1573.jpg|eta|dekstre|230px|Anglalingva traduko de Peter Whitehorne de 1573 de la verko ''Dell'arte della guerra'' kiel ''The Arte of Warre''.]] * ''Discorso fatto al magistrato de' Dieci sopra le cose di Pisa'' (1499) * ''Parole da dirle sopra la provvisione del danaio'' (1503) * ''Descrizione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini'' (1503) * ''De natura Gallorum'' (1510) * ''Ritratto delle cose di Francia'' (1510) * ''Ritratto delle cose della Magna'' (1512) * ''[[Il Principe]]'' (1513) – [https://it.wikisource.org/wiki/Il_Principe En Wikisource] * ''Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio'' (1513 –1519) * ''Dell'arte della guerra'' (1519 – 1520) * ''La vita di Castruccio Castracani da Lucca'' (1520) * ''Istorie fiorentine'' (1520 – 1525) – ''Istorie fiorentine'', Venezia, 1546. * ''Discorso o dialogo intorno alla nostra lingua'' (publikigita en 1730) * ''Decennali'' * ''[[La Mandragoro]]'' (1518), komedio * ''Belfagor arcidiavolo'' (1518 - 1527) * ''Epistolario'' (1497 – 1527) * ''L'asino'' (1517) == En Esperanto aperis == [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=7658 La Princo] ==Bildaro== <gallery> Dosiero:Santi_di_Tito_-_Niccolo_Machiavelli's_portrait_headcrop.jpg|Makiavelo, ĉirkaŭ [[1500]], en la oficiala vesto de Florencaj funkciuloj. Dosiero:Niccolo Machiavelli.jpg|Makiavelo. Dosiero:Macchiavelli01.jpg|Statuo je la ''[[Uffizi]]''. Dosiero:Lorenzo de' Medici-ritratto.jpg|Lorenzo de Mediĉoj, por kiu Makiavelo verkis sian faman verkon ''La Princo''. Dosiero:CoA fam ITA macchiavelli.png|Blazono de la familio Makiavelo. </gallery> == Referencoj == {{referencoj|2}} ==Literaturo== * Gómez Miguel, Raúl. ''Política. El poder de las palabras, las ideas y el ingenio'', Trillas, México, 2008. * Quentin Skinner, ''Maquiavelo'', Madrid, Alianza Editorial (Teoría Política), 2008. * Maurizio Viroli, ''La sonrisa de Maquiavelo,'' Barcelona, Tusquets, 2000. **''La redención de El príncipe: el significado de la obra maestra de Maquiavelo'', Bogotá, Universidad de los Andes: Ediciones Uniandes, 2016. * ''The Cambridge Companion to Machiavelli''. Eldonita de John M. Najemy. Cambridge : [[Cambridge University Press]], 2010. ISBN 978-0-521-67846-9. DOI : [http://dx.doi.org/10.1017/CCOL9780521861250 10.1017/CCOL9780521861250]. * Dirk Hoeges: ''Niccolò Machiavelli, Die Macht und der Schein'', C.H. Beck, München 2000, ISBN 3-406-45864-5. * Dirk Hoeges, ''Niccolò Machiavelli. Dichter-Poeta. Mit sämtlichen Gedichten, deutsch/italienisch. Con tutte le poesie,tedesco/italiano'', Reihe: Dialoghi/Dialogues: Literatur und Kultur Italiens und Frankreichs, Band 10, Peter Lang Verlag, Frankfurt/M. u.a. 2006, ISBN 3-631-54669-6. * Mascia Ferri, ''L'opinione pubblica e il sovrano in Machiavelli'', en «The Lab's Quarterly», n.2 aprile-giugno,Università di Pisa,2008, pp.&nbsp;420–433. ===Biografioj=== * {{cite journal |last1=Baron |first1=Hans |title=Machiavelli: The Republican Citizen and the Author of 'the Prince' |journal=The English Historical Review |date=April 1961 |volume=76 |issue=299 |pages=217–253 |doi=10.1093/ehr/LXXVI.CCXCIX.217 |jstor=557541 |issn=0013-8266}} * Burd, L. A., "Florence (II): Machiavelli" en ''Cambridge Modern History'' (1902), vol. I, ch. vi. pp.&nbsp;190–218 [https://books.google.com/books?id=d7kFAAAAIAAJ&pg=RA3-PA720&dq=Burd++Machiavelli+intitle:Cambridge+intitle:Modern+intitle:History&lr=&num=30&as_brr=0#PRA1-PA190,M1 reta Google eldono] * Capponi, Niccolò. ''An Unlikely Prince: The Life and Times of Machiavelli'' (Da Capo Press; 2010) 334 pp. * Celenza, Christopher S. ''Machiavelli: A Portrait'' (Cambridge, Massachusetts: [[Harvard University Press]], 2015) 240 pp. {{ISBN|9780674416123}} * {{Citation|last=Godman|first=Peter|title=From Poliziano to Machiavelli: Florentine Humanism in the High Renaissance|year=1998|publisher=Princeton University Press}} * Hale, J. R. ''Machiavelli and Renaissance Italy'' (1961) [https://www.questia.com/read/10359207?title=Machiavelli%20and%20Renaissance%20Italy reta eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090619174443/http://www.questia.com/read/10359207?title=Machiavelli%20and%20Renaissance%20Italy |date=2009-06-19 }} * Hulliung, Mark. ''Citizen Machiavelli'' (Oxfordshire, UK: Routledge, 1983) * Lee, Alexander. ''Machiavelli: His Life and Times'' (London: Picador, 2020) * Oppenheimer, Paul. ''Machiavelli: A Life Beyond Ideology'' (London; New York: Continuum, 2011) {{ISBN|9781847252210}} * Ridolfi, Roberto. ''The Life of Niccolò Machiavelli'' (1963) * Schevill, Ferdinand. ''Six Historians'' (1956), pp.&nbsp;61–91 * Skinner, Quentin. ''Machiavelli'', in ''Past Masters'' series. Oxford, UK: [[Oxford University Press]], 1981. pp. vii, 102. {{ISBN|0-19-287516-7}} pbk. * Skinner, Quentin. ''Machiavelli: A Very Short Introduction'' (2a eld., 2019) {{ISBN|978-0-19-883757-2}} pbk. * Unger, Miles J. ''Machiavelli: A Biography'' (Simon & Schuster, 2011) * Villari, Pasquale. ''The Life and Times of Niccolò Machiavelli'' (2 vol. 1892) ([https://archive.org/details/lifeandtimesnic00villgoog Vol 1]; [https://archive.org/details/lifeandtimesnic01villgoog Vol 2]) * {{Citation|last=Viroli|first=Maurizio|title=Niccolò's Smile: A Biography of Machiavelli|publisher=Farrar, Straus & Giroux|year=2000|title-link=Niccolò's Smile: A Biography of Machiavelli}} [https://www.amazon.com/dp/0374221871 resumo kaj teksto] * Viroli, Maurizio. ''Machiavelli'' (1998) [https://www.questia.com/read/23271960?title=Machiavelli reta eldono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171020021045/https://www.questia.com/read/23271960?title=Machiavelli |date=2017-10-20 }} * Vivanti, Corrado. ''Niccolò Machiavelli: An Intellectual Biography'' ([[Princeton University Press]]; 2013) 261 pp. == Vidu ankaŭ == * [[Makiavelismo]] * [[Militfilozofio]] * [[Racio de ŝtato]] * [[Tiraneco]] * [[Francesco Guicciardini]] * [[Francesco Vettori]] * [[Scipione Ammirato]] * [[Itala Renesanco]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (en [[Esperanto]]) [http://www.enxarxa.com/esperanto/ALKASARO%20Reala%20princo%20kaj%20necesa%20princo.pdf Jurgo Alkasaro: Reala princo kaj necesa princo]. Leciono de ''La Princo'' de N. Machiavelli. * [https://www.britannica.com/biography/Niccolo-Machiavelli Niccolò Machiavelli | Biografio | Encyclopedia Britannica] * [https://www.iep.utm.edu/machiave/ Machiavelli, Niccolò] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210501084403/https://iep.utm.edu/machiave/ |date=2021-05-01 }}- ''Internet Encyclopedia of Philosophy'' * [https://plato.stanford.edu/entries/machiavelli/ Niccolò Machiavelli]- ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' * [http://archive.org/search.php?query=creator%3A%22Machiavelli%2C+Niccol%3F%2C+1469-1527%22 Verkoj de Nikolao Makiavelo] en [[Internet Archive]]. * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/Aut242.HTM Verkoj de Nikolao Makiavelo] * [https://web.archive.org/web/20121016062230/http://www.laeditorialvirtual.com.ar/pages/maquiavelo/maquiavelo_elprincipe.htm ''El príncipe''] de Nicolás Maquiavelo en hispana lingvo * [http://majfud.org/2011/01/10/el-principe-y-la-utopia El príncipe y la utopía: Nicolás Maquiavelo y Tomás Moro] * [http://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S0187-57952013000200012&script=sci_arttext García Jurado, Roberto: ''La influencia de los Borgia en el pensamiento político de Maquiavelo''. Argumentos (México), volumen 26, número 72. México, mayo/agosto de 2013] {{Bibliotekoj}} {{havenda artikolo}} {{Vivtempo|Makiavelo}} [[Kategorio:Italaj filozofoj]] [[Kategorio:Kancelieroj de Florenco]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1469]] [[Kategorio:Mortintoj en 1527]] [[Kategorio:Florencanoj]] s3th1pm7wjl866giroom8pcghkxgx3h 0 3681 9350066 9321319 2026-04-09T06:52:29Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9350066 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Romo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-it|Roma}} | kategorio = urbo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Roma | moto = [[SPQR]] | kromnomo = Eterna urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = RomaMontage1..jpg | dosiero2 = Rome Montage 2017.png | dosiero3 = Collage Rome.jpg | dosiero4 = Collage Roma.jpg | dosiero5 = Romacollage.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo }} | dosiero_grandeco = 300px <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Rome.svg | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Italio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Itala duoninsulo|Apenino]] | ŝtato_tipo = Duoninsulo | regiono = Latio | distrikto = | municipo = Provinco de Romo | municipo_tipo = Provinco | histregiono_faldo = | histregiono = Romio | histregiono1 = Itala reĝlando | histregiono2 = | histregiono3 = | urbo = | urbo_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Vatikanurbo | parenco_tipo = Situas en Romo | parto_tipo = Sep montetoj | parto = Aventino | parto1 = [[Kapitolo (Romo)|Kapitolo]] | parto2 = Kaelio | parto3 = Palatino | parto4 = Viminalo | parto5 = [[Kvirinalo (Romo)|Kvirinalo]] | parto6 = Eskvilino | parto_faldo = 1 | rivero = Tibero | rivero1 = | memorindaĵo_faldo = 1 | memorindaĵo_tipo = Kelkaj memorindaĵoj | memorindaĵo = Koloseo | memorindaĵo1 = Roma Forumo | memorindaĵo2 = Banejoj de Karakalo | memorindaĵo3 = Kastelo de Sankta Anĝelo | memorindaĵo4 = Fontano di Trevi | memorindaĵo5 = Panteono de Romo | memorindaĵo6 = [[Baziliko de Sankta Petro de Romo|Baziliko de Sankta Petro]] | memorindaĵo7 = [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|Imperiestraj Forumoj]] | ŝoseo = | montaro = | montaro1 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Romo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 20 | lat_d = 41 | lat_m = 54 | lat_s = 00 | lat_NS = N | long_d = 12 | long_m = 30 | long_s = 00 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = 64 | plej_alta_situo = Eskvilino | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1285.31 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 2731996 | loĝantaro_dato = 2009 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = [[21-a de aprilo]] [[-753|753 a.K.]] | establita_tipo = Fondo | dato = | urbestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}<br> <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 00121 – 00199 | areo_kodo = 06 | areo_kodo_tipo = | kodo = 058091 | kodo_tipo = [[ISTAT]] | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = Historic Centre of Rome, the Properties of the Holy See in that City Enjoying Extraterritorial Rights and San Paolo Fuori le Mura | unesko_tipo = kultura heredaĵo | unesko_jaro = 1980 | unesko_numero = 91 | unesko_regiono = 4 | unesko_kriterioj = i, ii, iii, iv, vi <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[Sankta Petro]],<br />[[Sankta Paŭlo]] | libera_tipo = Patronoj | libera1 = 29-a de junio | libera1_tipo = Festa tago | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Eŭropo | mapo_lokumilo = Eŭropo | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo de Romo enkadre de Italio | mapo1_lokumilo = Italio | mapo2 = Map_of_comune_of_Rome_(metropolitan_city_of_Capital_Rome,_region_Lazio,_Italy).svg | mapo2_fono = | mapo2_priskribo = La teritorio de la distriktokomunumo (''Roma Capitale'', ruĝe) ene de la Metropolitena Urbo de Romo (''Città Metropolitana di Roma'', flave). La blanka punkto en la centro estas Vatikanurbo. | mapo2_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.comune.roma.it www.comune.roma.it] | commons = Rome <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Demonimo : Romani<br />{{mapligilo urbo|zomo=9}} }} '''Romo''' ({{Lang-it|Roma}}) estas la ĉefurbo de [[Italio]] kaj antikvece de [[Romio]]. Ene de Romo situas la ŝtateto [[Vatikano]], kie loĝas la [[papo]] kaj kie lokiĝas la centra administrejo de la Roma [[Katolika Eklezio]]. La mitaj fondintoj de la urbo estas la ĝemeloj [[Romulo kaj Remo]]. Romo estas la "Eterna Urbo" kaj ankaŭ la "urbo de sep montetoj". Ĝi estas la plej granda urbo en Italio. [[SPQR]] = ''Senatus Populusque Romanus'' = '''Senato Kaj Popolo Roma''' estas la devizo de la urbo. La nuna italia ĉefurbo Romo situas en la [[Regionoj kaj provincoj de Italio|regiono]] [[Latio]] kaj en la [[provinco Romo]], kiu ekde 2015 havas novan nomon [[metropola urbo Romo]]. Komence de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta [[{{#invoke:Wikidata|claim|P417}}]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. De 150 a.K. ĝis ĉirkaŭ 400 p.K., Romo estis la plej potenca regno de la baseno de [[Mediteraneo]], konkerinte grandan, ĉirkaŭmaran imperion, nome la [[romia imperio]]. De 500 p.K. ĝis 1500, Romo estis la [[metropolo]] de la nomita [[Okcidento]]: ĝiaj [[latina lingvo]], [[latina skribo]], juro, religio nome [[katolikismo]], [[julia kalendaro]], [[romia mezuro]], ktp, fariĝis la normo en Okcidento dum tiu tempo. Post 1500, Okcidento fariĝis [[naciismo|naciisma]] kaj naciaj normoj emis renversi la antikvajn normojn de Romo. == Etimologio == La etimologio de la vorto ''Roma'' ne estas klara, kaj ekde la antikvo ekzistas pri ĝi la plej diversaj teorioj. Neprobabla ŝajnas la deveno de la greka ''Ρώμη'' (Romē), kiu signifas ''kuraĝo, braveco''. Pliverŝajne estas rilato al la radiko ''*rum-'', ''[[mamo]]'', kun eventuala indiko al la lupino, kiu mamnutrintus la ĝemelojn. Eblas ankaŭ, ke la nomo ''Roma'' devenas de [[etruskoj|etruska]] familio, la Rumina. == Historio == {{Ĉefartikolo|Historio de Romo}} === Fondo, Reĝeco kaj Respubliko === {{Ĉefartikolo|Fondo de Romo}} [[Dosiero:Capitoline she-wolf Musei Capitolini MC1181.jpg|eta|maldekstra|La lupino kun [[Romulo kaj Remo]].]] Laŭ la roma mitologio Romo fondiĝis la [[21-an de aprilo]] [[753 a.K.]] fare de [[Romulo kaj Remo|Romulo]]. Romulo poste mortigis sian ĝemelan fraton [[Romulo kaj Remo|Remo]], kiam tiu mokis la de Romulo starigitan urbomuron. La ĝemeloj estis laŭlegende la gefiloj de la dio [[Marso (dio)|Marso]] kaj de la [[vestalo]] Rhea Silvia. Ili estus mamnutritaj de lupino, kaj poste trovitaj de la ŝafisto Faustulus ĉe la Velabrum sub la [[Palatino]] kaj edukitaj de li. La tradicia fondiĝdato de Romo estas la komenco de la temposkalo de la [[romia kalendaro]], [[latine]] ''ab urbe condita'', mallongigite ''a.u.c.'', esperante "depost la fondiĝo de la urbo (Romo)". Elfosadoj sur la Palatino montris setlejajn restaĵojn el la epoko de [[1000 a.K.]], verŝajne iuj latinaj kaj sabinaj vilaĝoj estis ĉirkaŭ [[800 a.K.]] unuigitaj al urbo, eble fare de [[etruskoj]]. [[Dosiero:Die sieben Hügel Roms.png|eta|maldekstra|La [[sep montetoj de Romo]].]] La kuniĝo de unuopaj setlejoj al urbo laŭ historiistoj eble okazis ĉirkaŭ la legenda fondiĝdato. La proverbaj sep montetoj de Romo estas: * [[Aventino]], 47 m * [[Kapitolo (Romo)|Kapitolo]], 50 m * [[Kaelio]], 50 m * [[Palatino]], 51 m * [[Viminalo]], 60 m * [[Kvirinalo (Romo)|Kvirinalo]], 61 m * [[Eskvilino]], 64 m Nuntempe la urbo entenas ankaŭ la montetojn [[Gianicolo]], [[Vatikana monteto|Vaticano]] kaj [[Pincio]]. Komence de sia historio Romo estis reĝlando. La unua de la legendaj posteuloj de Romulo nomiĝis [[Numa Pompilius]] laŭ [[Tito Livio]]. Post forpelo de la lasta etruska reĝo [[Tarquinius Superbus]] – laŭdire en la jaro [[509 a.K.]] – Romo iĝis respubliko – kvankam tio verŝajne okazis nur ĉirkaŭ [[475 a.K.]]. Post tio estiĝis internaj bataloj inter la senrajtaj kvankam liberaj [[plebo|plebanoj]] kaj la nobelaj [[patricio]]j. Romo grandiĝis kaj kuniĝis kun ĉirkaŭaj teritorioj. Kvankam Romo apenaŭ povis kontraŭstari invadon de la [[keltoj]] en [[390 a.K.]] la urbo daŭre pligrandiĝis. Kiel protekto kontraŭ aliaj atakoj estis starigita la [[serviana muro]]. En [[312 a.K.]] estis konstruita la unua [[akvedukto]] kaj la [[Via Appia]]. Ankaŭ la sukcesaj [[Punikaj Militoj]] ([[-264|264]]–[[146 a.K.]]) kontraŭ la nordafrika [[Kartago]] grandigis la influon de Romio en la tuta okcidenta [[Mediteraneo]]. Post kiam estis murditaj la gefratoj [[Tiberius Sempronius Gracchus|Tiberius]] kaj [[Gaius Sempronius Gracchus]], kiuj provis kiel popoltribunoj starigi grundreformojn, estiĝis epoko de nestabileco, kiu kulminis per la romiaj civitanaj militoj. La [[Interaliancana milito romia]] (latine: ''Bellum Marsicum'') inter 90-88 a.K. gravis ĉar post ĝi la nacioj de [[Italujo]] kunfandiĝis en la [[Latianoj]]. En 91 tribuno M. Livius Drusus renovigis la ideon de [[Gaius Sempronius Gracchus]] koncesii al ĉiuj [[italoj|italaj]] aliancanoj la ŝtatanecon romian. Post kiam la [[Romia senato]] malakceptis tiun peton kaj Drusus estis murdita, multaj italaj komunumoj ribelis. Estinte trompitaj jam plurfoje ili intencis formi novan federacian ŝtaton. En la ĉefurbo [[Corfinio|Korfinio]] - kiu nomiĝis tiam ''Italica'' - kunsidadis konsilantaro de 500 viroj el ĉiuj ribelantaj komunumoj. La milito eksplodis en 91 en [[Ascoli Satriano|Asculum]] kaj estis ĝis 90 malavantaĝa por la Romianoj. Kondiĉo por romia civitaneco estis ke oni registriĝus en 60 tagoj ĉe la pretoro. Sekve la milito finitis en 89 ĉefe de [[Gnaeus Pompeius Strabo]] (patro de [[Pompeo]]) kaj de [[Lucio Kornelio Sulao]]. Sed la [[Samnitoj]] venkitis nur en la jaro 82-a ĉe batalo antaŭ la pordegoj de Romo. [[Julio Cezaro]] faris kelkajn reformojn kiel roma diktatoro, sed estis murdita en la jaro [[44 a.K.]]. Tiam la konstruaĵdenseco de la [[Roma Forumo]] estis jam tiel granda, ke necesis pligrandigi la areon. Tial Cezaro komencis la konstruon de la [[Julia Forumo]]. === Imperio === [[Dosiero:RomaBasilicaMassenzioDaPalatino.JPG|eta|maldekstra|Baziliko de Maksencio.]] En la [[1-a jarcento a.K.]] Romo estis jam urbo kun miliono da loĝantoj kaj samtempe la geografia kaj la politika centro de la [[Romia Imperio]]. Ĝi havis funkciantan freŝakvan kaj akvoforportan sistemon, stratoreton kaj funkciantajn popolprotektajn grupojn (''Vigiles''), kiu similis al fajrobrigadistoj kun policaj rajtoj. Malgraŭ tio la konstruado de Romo, kiun antaŭenigis ĉefe la posteulo de Cezaro, [[Aŭgusto Cezaro]], estis portempe bremsita de la [[granda incendio de Romo]] sub [[Nero]] en la jaro [[64]]. Sub la rego de la [[flavioj|flavia dinastio]] ([[69]]–[[96]]) komenciĝis vastaj konstrulaboroj. Iuj el tiuj konstruaĵoj, kiel la [[Koloseo]] kaj parto de la [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|Imperiestraj Forumoj]] estas nuntempe inter la plej famaj monumentoj de Romo. Tiun epokon oni konsideras ofte kiel la kulminon de la romia imperio. Grandaj [[termoj]] kiel tiuj de [[Karakalo]] kaj [[Diokleciano]], kiuj entenis eĉ [[biblioteko]]jn, iĝis ĉiutaga parto de la roma vivo. La imperiestroj konstruis pli kaj pli grandajn konstruaĵojn kiel la baziliko de Maksentio. Krome estis starigita en la [[3-a jarcento]] la [[Aŭrelia Murego]], ĉar la urbo jam kreskas trans la servianan muron. === Malfrua antikvo kaj deklino === [[Dosiero:Roma Plan.jpg|eta|maldekstra|Romo en antikveco.]] Komence de la malfrua antikvo Romo verŝajne atingis sian plej grandan nombron de loĝantoj. Plej ofte oni taksas la loĝantojn je ĉirkaŭ 1,5 milionoj.<ref>La taksoj varias inter 450.000 kaj tri milionoj kaj duono.</ref> Sed la urbo baldaŭ perdis sian politikan signifon, ĉar la imperiestroj preferis aliajn loĝlokojn, interalie [[Konstantinopolo]], [[Milano]], [[Treviro]], [[Tesaloniko]] aŭ [[Split]]. En la [[5-a jarcento|5-a]] kaj [[6-a jarcento]]j okazis katastrofoj, kiuj signis la finon de la antikva beleco de la urbo. Eĉ la aŭreliana muro konstruita en la [[3-a jarcento]] ne malhelpis, ke dum la popolmigradoj Romo [[Rabado de Romo (410)|estis elrabita]] de la okcidentaj [[Gotoj]] en [[410]] kaj de la [[Vandaloj]] en [[455]]. Post la oficiala neniigo de la [[Okcident-Romia Imperio]] en la jaro [[476]] la urbo dum preskaŭ 80 jaroj apartenis al la [[Regno de Ostrogotoj]]; daŭre funkciis konataj urboj instalaĵoj kiel la [[termoj]] de [[Diokleciano]]. Malgraŭ malaltiĝantaj nombroj de loĝantoj daŭre ekzistis la antikva vivmaniero. Prokopios menciis, ke la urbaj monumentoj estis prizorgataj dum la regno de la orientaj [[Gotoj]]. Ĉirkaŭ la jaro [[530]] vivis ankoraŭ ĉirkaŭ 100.000 homoj en Romo. La civiliza katastrofo okazis nur per la gota milito, kiam la [[bizanca Imperio|orientromia imperio]] milite rekonkeris la urbon de la Regno de Ostrogotoj. La militagadoj detruis preskaŭ ĉiujn romajn [[akvedukto]]jn ĝis [[537]]. La urbo apenaŭ eskapis kompletan detruiĝon. Ekde [[554]] Romo ja oficiale denove apartenis al la [[bizanca Imperio|orientromia imperio]], estis tamen ordigita en tiu epoko pli kaj pli de la papeco. La lasta malfruantikva monumento de la urbo estas la kolono de Fokas starigita en [[608]]. Inter la [[8-a jarcento|8-a]] kaj [[11-a jarcento]] sekvis aliaj sieĝoj, atakoj kaj priraboj fare de [[Langobardoj]], [[Saracenoj]] kaj [[Normandoj]], tiel ke portempe la priloĝata urboareo eĉ ne transiris la riverbordojn de la [[Tibero]]. === Mezepoko === [[Dosiero:Sacre de Charlemagne.jpg|eta|La kronigo de [[Karolo la Granda]] en la [[Baziliko de Sankta Petro]] de Romo la 25an de decembro de la jaro 800. Miniaturo de la ''Grandaj Kronikoj de Francio'', de [[Jean Fouquet]] (15-a jarcento).]] Je la [[Falo de la Okcidenta Romia Imperio|fino de la Okcidenta Romia Imperio]], en Romo okazis periodo markita de la [[Barbaroj|alveno de ĝermanaj milit-elitoj]] en tuta Italio kaj ĉefe de la plifirmigo de la [[katolika eklezio|eklezio]] en la povo (kun la [[papo]] kiel ĉefa estro), kiu anstataŭis la Imperion kaj faligis ''la ponton kiu estus unuiginta la Antikvecon kun la nova mondo''.<ref>[[Ferdinand Gregorovius]], citita de {{Harvsp|Rendina|2007|p=257}}.</ref> La malmultaj luktoj kaj en Romo kaj en Eŭropo malhelpis la starigon de konstanta politika strukturo en Romo, kiu tial trairis tiuepoke diversajn regosistemojn: Ĝi estis regata unue de [[gotoj]] kaj poste de [[Bizanca imperio|bizancanoj]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=257-304}}.</ref> En tiu periodo oni kreis [[duklando|romian duklandon]], kies limoj koincidis pli malpli kun urbo kaj la ĉirkaŭa teritorio.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=297}}.</ref> En la jaro 756, definitive malaperis la reĝo [[Lombardoj|langobardo]] [[Astolfo]]. [[Pipino la pli juna]], reĝo de la [[Frankoj|frankoj]], cedis liajn konkeritajn terojn al la papo [[Stefano la 2-a]], per kio naskiĝis la ''Patrimonium Sancti Petri'' (Heredo de Sankta Petro), nome la [[Papa Ŝtato|Papaj Ŝtatoj]], kies ĉefurbo iĝis Romo.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=304-325}}.</ref> La nokton de Kristnasko de la jaro 800, la papo [[Leono la 3-a]] kronis kiel imperiestron la fran-ĝermanan reĝon [[Karolo la Granda|Karolon la Grandan]] en la [[Antikva baziliko Sankta Petro]], kaj tiel konstituiĝis la [[Karolida Imperio]]: Romo ne estis ĝia ĉefurbo (fakte en [[Aachen|Akeno]]), sed Romo funkciis kiel religia centro de la nova [[Teokratio|teokratia ŝtato]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=326}}.</ref> [[Dosiero:17 Estancia del Incendio del Borgo (Incendio del Borgo).jpg|eta|maldekstre|''[[Incendio ĉe Borgo]]'', nome fresko de [[Rafaelo Sanzio|Rafaelo]] montranta la papon [[Leono la 4-a|Leonon la 4-an]].]] Ĉirkaŭ la duono de la 9-a jarcento, la papo [[Leono la 4-a]], post islama invadatako de 846, ordonis la fortikigon de la tiel nomita ''[[Leona muro|Civitas Leonina]]'' (Leona Urbo, kiu koincidis pli malpli kun la aktuala [[Vatikanurbo]]), konfirmante la politikan povon alprenita de la papoj, kiuj estis protektitaj de la nobelaj familioj.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=335}}.</ref> Ankaŭ tiuj familioj fortikigis siajn domegojn ĝis igi ilin aŭtentaj kasteloj: temas pri la periodo inter la jaroj 1100 kaj 1200, periodo en kiu Romo plifotigis siajn rilatojn kun la najbaraj komunumoj.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=404-418}}.</ref> Meze de la 12-a jarcento la romiaj civitanoj starigis la Konsulan Municipon (kun sidejo sur la montopinto Campidoglio), rivalo kaj de la papa aŭtoritateco kaj de la aŭtonomeco de la nobeloj; en tiu periodo Romo havigis al si novajn kaj efikajn defendosistemojn.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=419-449}}.</ref> Krome la Mezepoko karakteriziĝis per la luktoj inter la nobelaj familioj ligitaj al la papoj kaj tiuj ligitaj al la formortinta imperio, kio bremsis la disvolvigon de la centra areo de la urbo ĝis la 16-a jarcento. Romo, politika centro de la mondo pere de la povo de la papoj, konfirmiĝis kiel papa urbo kiam [[Bonifaco la 8-a]], en 1300, proklamis la unuan [[Jubileo]]n (evento kiu altiris en la urbon ĉirkaŭ du milionojn de [[pilgrimanto]]j kiuj venis laŭ iuj el la [[romiaj vojoj]]); la sama papo tri jarojn poste fondis la [[Universitato 'Sapienza' de Romo|Universitaton 'Sapienza']].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=449-450}}.</ref> Sed kiam en 1309 la papo [[Klemento la 5-a]] retiriĝis al [[Avinjono]], Romo estis regata de la nobelaj familioj en kontinua luktado inter ili: la urbo suferis krizon kaj en la 15-a jarcento ĝi registris apenaŭ 20 000 loĝantojn.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=453-465}}.</ref> La radikala transformado de la mezepoka Romo estis komencita de la papo [[Nikolao la 5-a]], kiu decidis realigi ''ex&nbsp;novo'' (elnule) la reformon de la nova centro de Romo, nome ankaŭ la centro de la kristanaro, diferenca de la pagana centro de la antikva Romo. Li forlasis [[Laterano]]n kaj planis la ideon de la konstruado de la nova [[baziliko de Sankta Petro]]:<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=491-493}}.</ref> ekde tiam, dum preskaŭ kvar jarcentoj, Romo estis sub la kompleta dominado de la papoj.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=486}}.</ref> === Moderna epoko === [[Dosiero:View of the Tiber Looking Towards the Castel Sant'Angelo, with Saint Peter's in the Distance (adj).jpg|eta|''Sankta Petro kaj [[Castel Sant'Angelo]]'' (18-a jarcento), de [[Giuseppe Zocchi]].]] Post la [[protestantismo|lutera reformacio]] (1517) kaj la [[Disrabado de Romo (1527)|Disrabado de Romo]] fare de trupoj de [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 5-a]] (1527), okazis la [[Koncilio de Trento]], kulminita en 1563, kiu konfirmis Romon kiel ĉefurbo de la Papa Ŝtato, kvankam ekde tiu momento la figuro de la papo suferis malpliigon de siaj influoj super la eŭropa politiko.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=527-536}}.</ref> La periodo post la Koncilio de Trento estis karakterizita per tuta renovigo de la urbo: la nobeloj kaj la povegaj familioj kiuj monopolis la kardinalajn postenojn abandonis siajn palacojn en la centro por konstrui novajn domegojn sur la montetoj; sed la vera verkanto de la grandaj vorkoj de arkitektura, kultura kaj ekonomia modernigo de la ĉefurbo Romo, estis la papo [[Siksto la 5-a]], papo nur dum kvin jaroj (1585-1590).<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=537-568}}.</ref> En 1626 estis inaŭgurita la nova [[baziliko de Sankta Petro]], simbolo de la papa dominado. [[Dosiero:Giacomo van Lint (attr) Piazza del popolo Roma.jpg|eta|maldekstre|[[Piazza del Popolo]] en la 18-a jarcento.]] Tiu papa dominado estis interrompita nur unu jarcenton kaj duonon poste, kiam la 15an de februaro 1798 estis proklamita la Roma Respubliko (kiel unu el la satelitaj ŝtatoj de la Franca Respubliko) kaj estis elpostenigita la papo [[Pio la 6-a]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=651}}.</ref> La nova regosistemo daŭris nur unu jaron, ĉefe pro ĝenerala malkontento de la pastraro kaj ne entuziasma akcepto fare de la romianoj, sed je la enpovigo de [[Napoleono Bonaparte]], Romo estis okupaciita de la 2a de februaro 1808 kaj ĝi ekformis parton de la [[Unua Franca Imperio]] en 1809. Napoleono mem komisiis al la artisto [[Antonio Canova]] modernigon de la antikva imperia ĉefurbo: sub la ordonoj de la franca imperiestro, krome, komenciĝis la arkeologiaj elfosaĵoj (precize en la [[Roma Forumo]]) gviditaj de la franca [[Antoine Chrysostome Quatremère de Quincy]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=654-677}}.</ref> La napoleona epoko finiĝis per serio de definitivaj bataloj, inter kiuj la [[batalo de Leipzig]] (1813) kaj la [[batalo de Waterloo]] (1815): Romo estis konkerita la 19an de januaro 1814 fare de la bofrato de la imperiestro nome [[Joaĥimo Murat|Murat]], kiu estis apartiĝinta el Napoleono kaj estis aliancaniĝinta kun Aŭstrio, kaj retiriĝis la lastaj francaj trupoj for de la [[Kastelo de Sankta Anĝelo]] la 10an de marto. La 23an de januaro Napoleono liberigis la papon [[Pio la 7-a]], ĝis tiam enfermita en prizono fare de la francoj: la papo revenis al Romo la 24an de majo, starigis denove en la ĉefurbon la papan dominadon kaj redonis aŭtonoman regadon al la urba ŝtato.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=677-678}}.</ref> === Nuntempa epoko === [[File:Roma municipi locator map with numbers.svg|maldekstre|eta|Kvartaloj en Romo|alt=Kvartaloj en Romo]] [[dosiero:Location map Italy Rome.png|maldekstre|eta|urba mapo]] Post la [[Viena kongreso]] kaj la reveno de Pio la 7-a al Romo, la ĉefurbo trairis tumultan periodon kiu finiĝis per la konkero de la urbo kaj la fino de la politika povo de la papoj. En 1849 oni starigis la Duan Romian Respublikon, regatan de [[Carlo Armellini]], [[Giuseppe Mazzini]] kaj [[Aurelio Saffi]]; tiu daŭris iom malpli ol kvin monatoj, pro la invado de la [[Franca Terarmeo|Franca Armeo]] de [[Napoleono la 3-a]] komandita de la generalo [[Nicolas Charles Oudinot|Oudinot]].<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=679-742}}.</ref> En 1861, post la [[Unuiĝo de Italio]] estrita de [[Camillo Benso di Cavour|Cavour]], komenciĝis la premoj de la reĝo [[Viktoro Emanuelo la 2-a (Italio)|Viktoro Emanuelo la 2-a]] kontraŭ la papo [[Pio la 9-a]], kiu estis invitita ripete forlasi la politikan povon.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=743-756}}.</ref> Malsukcesis la klopodoj fare de nombraj patriotoj por aneksi Romon al la Regno Italio, kaj la situacio restis sama dum la regado de [[Napoleono la 3-a]], franca imperiestro kiu opoziciis al la malapero de la Papa Ŝtato. Tamen, kiam falis la [[Dua Franca Imperio|Dua Imperio]] en 1870, Italio ne havis baron kaj povis aligi la teritoriojn de la eklezio al la itala ŝtato. La 20an de septembro, la "bersaglieri", estritaj de la generalo [[Raffaele Cadorna]], malfermis enirtruon en la muregoj aŭreliaj, proksime al [[Porta Pia]], kaj [[Konkero de Romo|eniris en Romo]]: Pio la 9-a estis devigita retiriĝi; oni donis al li nur la konstruaĵojn de la [[Palaco Vatikano]], la [[Palaco de Laterano|Laterano]] kaj la [[Castel Gandolfo|papa palaco]] de [[Castel Gandolfo]]. La cetero de Romo tiukadre estis aligita al la [[Itala Reĝlando]], kies ĉefurbo ĝi iĝis.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=756-766}}.</ref> [[Dosiero:Naples Fascist rally on 24 October 1922 (2).jpg|eta|[[Marŝo al Romo|Marŝo de faŝistoj al Romo]] en 1922.]] Post la nomita "giolittia epoko", kiu estis grava trajto de la unuaj jaroj de la 20-a jarcento (en kiu alterniĝis la registaroj de [[Giovanni Giolitti]]), kaj de la [[Unua Mondmilito]], finigita en Romo kaj en Italio per la «mutilita venko» denoncita de [[Gabriele D'Annunzio]],<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=822-853}}.</ref> la urbo troviĝis en misorda situacio kaj politika necerteco kio, en 1922, favoris la ascendon al la povo fare de la faŝisma [[Benito Mussolini]] (28an de oktobro, pere de la [[puĉo]] konata kiel la [[Marŝo al Romo]]).<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|p=854}}.</ref> Dum la faŝisma jardudeko, Romo estis la celo de drasta urba revolucio desegnita kaj plenumita fare de Mussolini mem: la ''duce'' [DUĉe] en itala, ordonis la detruadon de kelkaj areoj, nombraj mezepokaj konstruaĵoj kaj de la 16-a jarcento, kaj dekretis la malfermon de grandaj avenuoj, kiel la Via dei Fori Imperiali (apud la roma Koliseo), la Viale Regina Margherita kaj la Via della Conciliazione, kiu kunigas Romon kun la [[Vatikanurbo]], sendependa ŝtato starigita la 11an de februaro 1929 per la subskribado de la [[Lateranaj Traktatoj]].<ref name=muss/> Naskiĝis ankaŭ novaj kvartaloj kaj novaj etosoj, kiel la kvartalo [[Esposizione Universale Roma|EUR]] (konstruita por esti hejmo de la Universala Ekspozicio de Romo de 1942, sed neniam inaŭgurita pro la malfacilaĵoj de la [[Dua Mondmilito]]), la ĝardenurbo Aniene, la [[Universitato 'Sapienza' de Romo|universitata urbo "Sapienza"]], la sporta komplekso ''Foro Italico'' tiam inaŭgurita kiel Forumo Mussolini kaj [[Cinecittà]], ampleksa areo dediĉita al la kinarta produktado.<ref name=muss>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=854-888}}.</ref> [[Dosiero:TD al Colosseo 1944.jpg|eta|maldekstre|Usonaj tankoj apud la [[Koliseo]] de Romo la 5an de junio 1944, tago de la liberigo de la urbo el la faŝisma kontrolo dum la [[Dua Mondmilito]].]] En 1940 Italio eniris en la [[Dua Mondmilito]]; Romo, scenejo de atakoj kaj masakroj kiel tiu okazinta en la vía Rasella kaj tiu de la [[Masakro de la Ardeaj Kavernoj|Ardeaj Kavernoj]], post esti deklarita de la germanaj okupaciantoj kiel [[Malferma urbo|malferma urbo]], estis konkerita/liberigita de la [[Aliancanoj]] la 4an de junio 1944.<ref>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=890-910}}.</ref> Je la fino de la milito, post la [[referendumo]] de la 2a kaj 3a de junio [[1946]], Roma iĝis denove la ĉefurbo de la [[Itala Respubliko]]. En la 1950-aj kaj [[1960-aj jaroj]] la ĉefurbo disvolviĝis kaj urboplane kaj demografie kaj, ekde la [[Jubileo]] de 1950, ĝi iĝis unu de la plej dezirataj turismaj celoj kaj iom post iom transformiĝis en la tutmonda centro de la distrado kaj de la kinarto, pere de nombraj filmoj de famaj kinreĝisoroj, ĉefe la ''[[La Dolce Vita]]'' kaj ''[[Roma (filmo, 1972)|Roma]]'' de [[Federico Fellini]], ''[[Roma, città aperta]]'' de [[Roberto Rossellini]], ''[[Roman Holiday]]'' de [[Billy Wilder]], inter multaj aliaj.<ref name=boom>{{Harvsp|Rendina|2007|pp=911-938}}.</ref> En tiu periodo la urbo etendiĝis vertiĝe: oni disvolvis novajn kvartalojn kaj la periferiaj zonoj, ĝis nun en la kamparo kiu ĉirkaŭis Romon, estis urbigitaj. Oni konstruis la trajnstacion "{{stacidomo|Roma Termini}}" kaj oni konstruis novajn infrastrukturojn, kiel la unua sektoro de la [[Metroo de Romo|metroo]] kaj la Ringan Aŭtoŝoseon A90 same kiel la sportajn kompleksojn por la [[Somera Olimpiko 1960|Somera Olimpiko]] por kiuj Romo estis gastiganto en 1960. La 25an de marto 1957, krome, oni subskribis en Romo la [[Traktatoj de Romo|du traktatojn]] kiuj konsistigis la komencon de la [[Eŭropa Ekonomia Komunumo]] (nome [[Traktato pri la fondo de la Eŭropa Komunumo]]) kaj del [[Eŭropa Komunumo pri Atomenergio|Eŭratomo]]; ekde 1962 ĝis 1965 oni okazigis en la baziliko de Sankta Petro la [[Dua Vatikana Koncilio|Duan Vatikanan Koncilion]].<ref name=boom/> Nuntempe, Romo, la plej loĝata kaj granda urbo de Italio, estas la centro de la itala politika vivo kaj de la katolika religio; kiel ŝtata ĉefurbo, ĝi ĝuas specialajn administraciajn povojn, iĝante el simpla municipo al metropola urbo.<ref>Komunuma statuto, ĉapitro I, art. 3.</ref> Preskaŭ ĉiuj naciaj sociaj organizaĵoj kaj ankaŭ lobiaj oficejoj de iuj interesogrupoj troviĝas en la urbo. El multaj grandaj kaj malgrandaj centraj oficejoj de asocioj estas interalie ankaŭ la porjunulara organizo ''[[Associazione Italiana Genitori]]''. Pri la Esperanto-movado vidu sube. == Monumentoj kaj vidindaĵoj == === Antikvaj === * la [[koloseo]] * la [[Roma Forumo|forumo]] * [[Banejoj de Karakalo]] * la [[akvedukto]]j. Entute 11 akveduktoj transportis akvon al Romo. La plej longa estas la akvedukto [[Aqua Marcia]] kun longeco de 91,2&nbsp;km. 80&nbsp;km estas subteraj, 800m sur la tero kaj 10,4&nbsp;km estas pontoj. Imponaj restoj de la akveduktoj [[Aqua Claudia]] kaj [[Aqua Anio Novus]], unu super la alia, estas videblaj ĉe la Porta Maggiore. * ''[[Ara Pacis]]'' * ''[[Cloaca Maxima]]'', La plej konata subtera kanalo por forigi akvon (de pluvo, fekaĵoj, kuirejoj ktp.). Entute estis tre multaj. * [[Testaccio]] estas monteto arte konstruita el amforoj ujintaj la imposton ''[[annona]]'' el olivoleo inter la [[1-a jarcento|1-a]] kaj la [[3-a jarcento]]j. * [[Tarpeja roko]] * [[Ponto Nomentano]] * [[Ponto Milvio]] === Modernaj === [[Dosiero:Fontana di Trevi di notte.JPG|eta|280ra|La Fontano Trevi nokte.]] * [[Placo Sankta Petro]] * [[Baziliko de Sankta Petro de Romo]] * [[Fontano Trevi]] * [[Fontano de la Barĝo]] * [[Placo Navona]] * [[Placo Popolo]] * [[Placo de Hispanio (Romo)|Placo de Hispanio]] * [[Campo de' Fiori]] * [[San Pietro in Montorio]] * [[Santa Maria della Pace]] * [[Santa Maria del Popolo]] * [[Preĝejo Trinità dei Monti]] * [[Kastelo de Sankta Anĝelo]] * [[Kvirinala palaco]] * [[Tombejo malkatolika (Romo)|Tombejo malkatolika]] * Statuo [[Paskvino]] * [[Parolantaj statuoj de Romo]] === Nuntempaj === [[Dosiero:Piazza Venezia - Il Vittoriano (cropped).jpg|eta|250ra|Skribmaŝino, Tajpilo aŭ [[Vittoriano]]]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Romo]] * [[Itala Muzeo de Civilizoj]] * [[Muzeo de Romia Civilizo]] * [[Nacia Etruska Muzeo de Vilao Giulia]] * [[Placo de la Respubliko (Romo)|Placo de la Respubliko]] * [[Romia Nacia Muzeo]] * Skribmaŝino, Tajpilo aŭ [[Vittoriano]] == Servoj == * [[Akademio de Francio en Romo]] * [[Eksperimenta Centro de Kinematografio]] * [[Internacia Centro por la Studo de Konservado kaj Restarigo de Kulturaj Propraĵoj]] * [[Istituto Centrale per il Catalogo Unico]] * [[Libera Universitato Maria SS. Assunta]] * [[Nacia Akademio de Sankta Cecilia]] * [[Roma Universitato de Belartoj]] * [[Sapienza Universitato de Romo]] * [[Universitato de Romo “Tor Vergata”]] * [[Universitato Guglielmo Marconi]] === Amaskomunikiloj === ''[[Il Messaggero]]'' (signifante La Mesaĝisto) estas nacia itala ĉiutaga gazeto bazita en Romo kaj fondita en 1878. Laŭ eldonkvanto, ĝi estas la sesa plej granda itala ĉiutaga gazeto kaj la plej vendata ĉiutaga gazeto en Romo kaj centra Italio, kvankam ĝi ne havas multajn vendojn aŭ legantojn en la cetero de la lando. == Sporto == La [[Stadiono Olimpiko]] (itale ''Stadio Olimpico'', oficiale ''Stadio Olimpico di Roma'', foje simple nomita ''Olimpico'') estas futbala stadiono kun atletikaj instalaĵoj en Romo, kiu ankaŭ estas uzata por rugbeaj matĉoj. Kun kapacito de pli ol 72 000 spektantoj, ĝi estas la granda sporta servo en Romo kaj la dua-plej granda en Italio, post San Siro (Stadiono Giuseppe Meazza) en [[Milano]]. == Administracio == Romo estas dividitaj en kvartaloj. [[Ostia (nuntempa)|Ostio]] estas kvartalo por la historia haveno de Romo, nome Ostia. == Famuloj == * [[Vincenzo Albrici]], ([[1631]]) muzikisto. * [[Klára Ambrus]], hungara [[kuracisto]]. * [[Giulio Andreotti]], ([[1919]]-[[2013]]) politikisto. * [[Pál Arató]], hungardevena [[bibliografo]]. * [[Marko Aŭrelio]], ([[121]]-[[180]]) imperiestro. * [[Boecio]], ([[480]]-[[525]]) filozofo. * [[Camillo Boito]], arĥitekto kaj verkisto. * [[Angelo Brelich]], itala-hungara historiisto. * [[Arnaldo Fusinato]] (1817-1888), poeto. * [[Angela Campanella]], ([[1963]]) aktorino. * [[Julio Cezaro]], (100 a.K.-44 a.K.) imperiestro. * [[Franca Falcucci]], ([[1926]]-[[2014]]) politikistino, la unua itala virino kiu fariĝis Ministro pri Edukado. * [[Milena Miconi]], ([[1971]]) aktorino. * [[Federico Moccia]], ([[1963]]) verkisto. * [[Alberto Moravia]], ([[1907]]-[[1990]]) verkisto. * [[Ennio Morricone]], ([[1928]]) komponisto. * [[Luciano Onder]], ([[1943]]) [[ĵurnalisto]] kaj televida [[moderigisto]]. * [[Pier Paolo Pasolini]], ([[1922]]-[[1975]]) kinisto kaj verkisto. * [[Edith Pásztor]], hungardevena [[historiisto]] * [[Pio la 12-a]], ([[1876]]-[[1958]]) la lasta papo denaska en Romo. * [[Alberto Rabagliati]], (1906-1974) kantisto * [[Alberto Sordi]], ([[1920]]-[[2003]]) [[aktoro]] * [[Gaia Zucchi]], ([[1970]]) [[aktoro|aktorino]] * [[Brigitta Boccoli]], ([[1972]]) aktorino * [[Anna Favella]], (1986) aktorino ** En Romo mortis: belga [[kuracisto]] kaj [[farmakologo]] [[Paul Janssen]] (en 2003), hungardevena [[skulptisto]] [[Amerigo Tot]], ([[1909]]-[[1984]]), [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]], hungara-germana-itala baletisto [[Aurél Milloss]], hungardevena aktoro [[Erzsi Paál]], hungardevena dancisto [[Nándor Gallai]], hungara paŭlano [[Miklós Rosty]], hungarlandanaj [[pentristo]]j [[Edit Basch]], [[Adolf Hirémy-Hirschl]], [[János Hajnal]] kaj [[Ferenc Szoldatits]], hungara [[reĝisoro]] [[Pál Gábor]], hungara skulptisto [[János Götz]], hungara [[violonisto]] [[Ferenc Vecsey]], piaristo [[Vince Tomek]]. == Esperanto en Romo == La unua Esperanto-grupo en Romo estis fondita en [[1905]] de [[Luigi Giambene]]. Ekde 1908 aperis gazeto ''Roma Esperantisto.'' Hodiaŭ la klubo aliĝinta al [[Itala Esperanto-Federacio|IEF]]/[[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] nomiĝas Roma Esperanto-Centro "Luigi Minnaja" kaj renkontiĝas kutime lunde.<ref>{{citaĵo el la reto |url=https://www.esperanto.it/grupoj-kaj-kursoj/ |titolo=Grupoj kaj kursoj |aŭtoro=Itala Esperantista Federacio (FEI) |alirdato=2019-12-22}}</ref><ref>[https://www.facebook.com/romaesperanto Paĝo de la Roma Esperanto-Centro en Fejsbuko]</ref> En Romo estas ankaŭ la oficiala sidejo de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista|IKUE]], kvankam ĝiaj aktivuloj en Romo ne estas loka grupo en tiu tempo (2019). === Esperanto-kongresoj en Romo === En 1913 la 4-a internacia katolika Esperanto-kongreso okazis en Romo; pluaj [[IKUE-kongreso|kongresoj de IKUE]] okazis en Romo en la jaroj 1927, 1935, 1950, 1962, 1975, 1983, 1997, 2000 (kelkfoje kune kun aliaj lokoj). En aŭgusto 1935 okazis en Romo la [[UK 1935|27-a Universala Kongreso de Esperanto]]. === Famaj esperantistoj en Romo === En Romo naskiĝis [[Hjalmar Johannes Runeberg]], [[Primo Dottarelli]], [[Francesco Barbèri]], kaj [[Maŭro La Torre]], loĝis kaj movadis [[Stefano la Colla]] kaj [[Ranieri Clerici]], kaj studis [[Théophile Cart]]. == Romo kaj Esperanto == En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el [[Eŭropo]]. Jen kiel oni prezentas Romon: :Ambaŭ vojaĝas plue al Roma urbo riĉlaŭra: :-Jen l'alta [[Koloseo]] kun marmorŝtono polura, :la [[Konstantena arko]] kaj statuego de [[Febo]], :nobela [[Panteono]] kaj civitana [[Forumo]]. :Tie la [[Katedralo de Sankta Petro]] videblas :kun la skulptaĵo fajna de l'[[Pietato Sidanta]] :kaj freskoj surplafonaj en la [[Finjuĝa Kapelo]].<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 118.</ref> == Bildoj == <gallery mode="packed" heights="200"> Dosiero:Colosseo 2020.jpg|<!-- eta|maldekstra|180ra| -->Koloseo en Romo Dosiero:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|<!-- eta|maldekstra|180ra| -->Koloseo nokte Dosiero:Sicht vom petersdom roma.jpg|<!-- eta|dekstra|180ra| -->[[Placo de Sankta Petro]] </gallery> {{Granda dosiero|Italien_Rom_pan1.JPG|1300ra|Panoramo de Romo je 2004 (prenita el la kupolo de [[sankta Petro]])}} == Vidu ankaŭ == * [[Roma (filmo, 1972)]] * [[Romia Imperio]] * [[Imperiestraj Forumoj (Romo)|Imperiestraj Forumoj]] * [[Metroo de Romo]] * [[Tramtransporto en Romo]] * [[Trolebusa transporto en Romo]] * [[Fervojoj de Latio]] * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1991]] == Notoj == <references group="noto"/> {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Romo|ReVo=rom}} * {{oficiala retejo}} ({{it}}) * [http://www.ikue.org/roma/indekso.htm Cent jaroj da Esperanto en Romo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060213210730/http://www.ikue.org/roma/indekso.htm |date=2006-02-13 }} (itale kaj esperante) * [http://www.romestate.it/fotobook.php?lang=eng Fotoj de monumentoj en Romo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060712031810/http://www.romestate.it/fotobook.php?lang=eng |date=2006-07-12 }} ({{en}}) * [http://www.compart-multimedia.com/virtuale "Romo virtuala", turisma informa retejo] en la angla kaj itala {{Havenda artikolo|Romo}} {{Eŭropaj ĉefurboj}} {{metropola urbo Romo}} {{Metrooj kaj tramoj en Italio}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Romo| ]] [[Kategorio:Urboj de Italio]] [[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]] [[Kategorio:Milionurboj]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Latio]] [[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]] e6whowe17nj2k2e1nudezqls3u56wxb 0 3963 9350043 9276252 2026-04-09T05:01:04Z Sj1mor 12103 9350043 wikitext text/x-wiki {{Informkesto skribo |nomo = Ŝava alfabeto<br />[[Dosiero:Shavian in Shavian.svg|200ra]] |tipo = [[Alfabeto]] |inventinto = [[:en:Ronald Kingsley Read|Ronald Kingsley Read]] ({{ref-en}}) |jaro = |lingvoj = [[Angla lingvo|Angla]] |epoko = ekde 1960 |regionoj = |oficiale = |fam1 = |fam2 = |idoj = Quikscript |parencaj = |Besonderheiten = |unikodo = U+10450..U+1047F |iso15924 = Shaw |ekzemplo = }} La '''Ŝava alfabeto''' estas planita fonetika [[alfabeto]] por la [[angla lingvo]]. La irlanda aŭtoro kaj teatraĵisto [[George Bernard Shaw]] en 1941 priskribis, kia devus esti tia skribsistemo. Li postlasis fonduson por premii la plej bonan proponon. El la 467 proponoj venkis tiu de [[:en:Ronald Kingsley Read|Ronald Kingsley Read]] ({{ref-en}}) kaj la sistemo ricevis la nomon laŭ SHAW (angle ''shavian''). En 1962 publikiĝis la teatraĵo de {{fremdlingve|en|SHAW}} ''Androklo kaj la leono'' duskribe. == Signoj == === Literoj === La sistemo havas fonemajn literojn, krome kelkajn signojn por oftaj songrupoj aŭ vortetoj. La tiel nomaj altaj literoj (kun [[malpendaĵo]]) servas por senvoĉaj konsonantoj. La profundaj literoj (kun [[pendaĵo]]) estas la renversitaj (pli ĝuste, turnitaj je 180°) formoj de la unuaj, kaj ili prezentas la respondajn voĉajn konsonantojn. Mezaltaj literoj prezentas vokalojn kaj teneblajn konsonantojn (nazajn konsonantojn plus l kaj r). {| style="text-align: center" |- ! !! colspan=10 | Altaj kaj profundaj literoj: |- ! Ŝava litero | [[Dosiero:shavian Peep.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Tot.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Kick.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Thigh.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Fee.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian So.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Sure.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Church.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Yea.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Hung.svg|12ra]] |- ! Unikode | 𐑐 || 𐑑 || 𐑒 || 𐑔 || 𐑓 || 𐑕 || 𐑖 || 𐑗 || 𐑘 || 𐑙 |- ! [[Internacia Fonetika Alfabeto|Prononco]] | [p] || [t] || [k] || [θ] || [f] || [s] || [ʃ] || [tʃ] || [j] || [ŋ] |- ! Nomo/ekzemplo | <small>'''p'''eep</small> || <small>'''t'''ot</small> || <small>'''k'''ick</small> || <small>'''th'''igh</small> || <small>'''f'''ee</small> || <small>'''s'''o</small> || <small>'''s'''ure</small> || <small>'''ch'''urch</small> || <small>'''y'''ea</small> || <small>hu'''ng'''</small> |- | &nbsp; |- ! rowspan="19" | &nbsp; | [[Dosiero:shavian Bib.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Dead.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Gag.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian They.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Vow.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Zoo.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Measure.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Judge.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Woe.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ha-ha.svg|12ra]] |- | 𐑚 || 𐑛 || 𐑜 || 𐑞 || 𐑝 || 𐑟 || 𐑠 || 𐑡 || 𐑢 || 𐑣 |- | [b] || [d] || [g] || [ð] || [v] || [z] || [ʒ] || [dʒ] || [w] || [h] |- | <small>'''b'''ib</small> || <small>'''d'''ead</small> || <small>'''g'''ag</small> || <small>'''th'''ey</small> || <small>'''v'''ow</small> || <small>'''z'''oo</small> || <small>mea'''s'''ure</small> || <small>'''j'''udge</small> || <small>'''w'''oe</small> || <small>'''h'''a-ha</small> |- ! colspan=11 | <hr>Literoj mezaltaj: |- | [[Dosiero:shavian Loll.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Roar.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Mime.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Nun.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian If.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Eat.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Egg.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Age.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ash.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ice.svg|12ra]] |- | 𐑤 || 𐑮 || 𐑥 || 𐑯 || 𐑦 || 𐑰 || 𐑧 || 𐑱 || 𐑨 || 𐑲 |- | [l] || [r] || [m] || [n] || [ɪ] || [i:] || [e] || [eɪ] || [æ] || [aɪ] |- | <small>'''l'''oll</small> || <small>'''r'''oar</small> || <small>'''m'''ime</small> || <small>'''n'''un</small> || <small>'''i'''f</small> || <small>'''ea'''t</small> || <small>'''e'''gg</small> || <small>'''a'''ge</small> || <small>'''a'''sh</small> || <small>'''i'''ce</small> |- | &nbsp; |- | [[Dosiero:shavian Ado.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Up.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian On.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Oak.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Wool.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ooze.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Out.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Oil.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ah.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Awe.svg|12ra]] |- | 𐑩 || 𐑳 || 𐑪 || 𐑴 || 𐑫 || 𐑵 || 𐑬 || 𐑶 || 𐑭 || 𐑷 |- | [ə] || [ʌ] || [ɒ] || [əʊ] || [ʊ] || [u:] || [aʊ] || [ɔɪ] || [ɑː] || [ɔ:] |- | <small>'''a'''do</small> || <small>'''u'''p</small> || <small>'''o'''n</small> || <small>'''oa'''k</small> || <small>w'''oo'''l</small> || <small>'''oo'''ze</small> || <small>'''ou'''t</small> || <small>'''oi'''l</small> || <small>'''ah'''</small> || <small>'''awe'''</small> |- ! colspan="10" | <hr>Ligaĵoj: |- | [[Dosiero:shavian Are.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Or.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Air.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Err.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Array.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ear.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ian.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Yew.svg|12ra]] |- | 𐑸 || 𐑹 || 𐑺 || 𐑻 || 𐑼 || 𐑽 || 𐑾 || 𐑿 |- | [ɑ:r] || [ɔ:r] || [eər] || [ɜ:r] || [ər] || [ɪər] || [ɪə] || [ju:] |- | <small>'''ar'''e</small> || <small>'''or'''</small> || <small>'''air'''</small> || <small>'''err'''</small> || <small>'''arr'''ay</small> || <small>'''ear'''</small> || <small>'''Ia'''n</small> || <small>'''yew'''</small> |} === Interpunkcio === La ŝava skribo ne havas usklecon. Mezalta punkto markas la proprajn nomojn. Cetere, oni uzas la ordinaran [[interpunkcio]]n. == Perla tradukilo == [[Dosiero:Shaw chat.png|eta|300ra|dekstra|Ekzempla dialogo kun <tt>shaw_chat</tt>]] ''Thomas Thurman'' verkis [[Perl]]an modulon<ref>Thomas Thurman: [http://search.cpan.org/perldoc?Lingua%3A%3AEN%3A%3AAlphabet%3A%3AShaw Lingua::EN::Alphabet::Shaw] — aŭtomata transskribo de anglaj vortoj el la alfabeto latina en la ŝavan.</ref> kiu ebligas, surbaze de angla vortaro, transskribi anglajn vortojn aŭ tutajn frazojn per la ŝava alfabeto. La modulo eĉ faras iom da analizo por distingi inter «to ''read'' a book» kaj «the book ''read''» ktp. Jen ekzemplo pri uzo de la modulo en dialoga programeto <tt>shaw_chat</tt>: <syntaxhighlight lang="perl"> #!/usr/bin/perl -l use Lingua::EN::Alphabet::Shaw; binmode STDOUT, ":encoding(UTF-8)"; my $shaw = Lingua::EN::Alphabet::Shaw->new(); print "Tell me something, or ^D to end: "; while(<>){ print $shaw->transliterate($_); } print "Bye!"; </syntaxhighlight> kaj ekzempla dialoga seanco kun tiu skripto (sur la apuda bildo). == Variaĵoj == === Por la angla lingvo === ''Reed'' poste plu prilaboris la sistemon kaj liveris la rezulton sub la nomo '''rapidskribo''' (angle [https://en.wikipedia.org/wiki/Quikscript Quikscript]). [[Paul Vanderbrink]] proponas [http://www.shawalphabet.com/ modifitan version] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190321144541/http://shawalphabet.com/ |date=2019-03-21 }} de la ŝava skribo — sen averti, ke temas pri konsiderinde ŝanĝita dizajno. === Por Esperanto === [[Dosiero:La Sxava Alfabeto.svg|eta|256x256ra|La adapto Starlinga de la ŝava alfabeto: literoj k ligaĵoj]] [[Dosiero:mia_penso-blue.png|eta|256ra|<center>''«Mia penso» de L.L. Zamenhof en la Starlinga-Ŝava alfabeto''</center>]] Estas pluraj adaptoj de la ŝava alfabeto por skribi Esperanton. Neniu el ili serioze celas anstataŭigi la tradician esperantan skribon novlatinan; en ĉiu okazo temas pri intelekta ludo. ==== La adapto Starlinga ==== [[Ĝan Ŭesli Starling]] kaj aliaj en [[1996]]–[[1997]] adaptis la ŝavan alfabeton al [[Esperanto]], pretigante tiparon kaj publikigante broŝuran priskribon<ref>Ĝan Ŭesli Starling: [http://esperanto.us/sxava_alfabeto Lerno-libreto por skribi per la Ŝava alfabeto en Esperanto]</ref>. La celon de tiu adapto la broŝuro priskribas jene: <blockquote> Mi supozas ke ĝi servos bone ĝian celon: ke ĝi estu facila kaj pli rapida skribmaniero por preskaŭ ajna Esperantisto kiu tion deziras. Ankaŭ, kaj eble pli realisme, kiel sekreta skrib-maniero inter junuloj. </blockquote> Ĝ.Ŭ. Starling kredas, ke la [[esperanta alfabeto]] estas fonema, kaj tial lia adapto estas izomorfa al la tradicia; nur la [[signobildo]]j estas ŝanĝitaj. Interalie, li kredas ke ''ŭ'' = /w/, tio evidentas en lia adapto kaj eĉ en la esperantigo de lia nomo (Ŭesli). La originala angla versio de la ŝava alfabeto havas 48 signojn, la literaro de Esperanto havas nur 28. Kaj la plej oftaj literoj (aŭ parolsonoj) anglaj ne nepre estas tiaj en Esperanto. Ĝan Starling tre racie ŝanĝis la valorojn de 9 signobildoj, por doni al la pli oftaj literoj de Esperanto pli simplajn formojn; aŭ por ebligi kreon de pli elegantaj ligaĵoj. Interalie li permutis la signifojn de [[Dosiero:shavian Woe.svg|12ra]] kaj [[Dosiero:shavian Yea.svg|12ra]] (''w'' kaj ''j'', respektive ''j'' kaj ''ŭ''). Efektive, la pli oftaj vortofinaj ''-aj'' kaj ''-oj'' en tia atribuo aspektas pli elegante (kaj facile kombiniĝas en ligaĵojn). Ĉi-sube emfazitaj per '''graseto''' estas sonvaloroj malsamaj de la angla alfabeta. {| style="text-align: center" |- ! Ŝava litero | [[Dosiero:shavian Ash.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Bib.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Thigh.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Church.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Dead.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Egg.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Fee.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Gag.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Judge.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ha-ha.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Hung.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian If.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Woe.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Measure.svg|12ra]] |- ! Unikode | 𐑨 || 𐑚 || 𐑔 || 𐑗 || 𐑛 || 𐑧 || 𐑓 || 𐑜 || 𐑡 || 𐑣 || 𐑙 || 𐑦 || 𐑢 || 𐑠 |- ! rowspan="10" valign="top" | Tradicia ortografio | a || b || c || ĉ || d || e || f || g || ĝ || h || ĥ || i || j || ĵ |- | &nbsp; |- | [[Dosiero:shavian Kick.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Loll.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Wool.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ooze.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Ado.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Peep.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Roar.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian So.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Sure.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Tot.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian On.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Yea.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Vow.svg|12ra]] || [[Dosiero:shavian Zoo.svg|12ra]] |- | 𐑒 || 𐑤 || 𐑫 || 𐑵 || 𐑩 || 𐑐 || 𐑮 || 𐑕 || 𐑖 || 𐑑 || 𐑪 || 𐑘 || 𐑝 || 𐑟 |- | k || l || m || n || o || p || r || s || ŝ || t || u || ŭ || v || z |- ! colspan="14" | <hr><br />Ligaĵoj |- | [[Dosiero:shavian-la.png]] || [[Dosiero:shavian-kaj.png]] || [[Dosiero:shavian-au.png]] || [[Dosiero:shavian-aj.png]] |- | la || kaj || aŭ || aj |} ==== La diftonga adaptaĵo de Sergio Pokrovskij ==== Tamen en sia studaĵo<ref>[[Sergio Pokrovskij]]: «Duonvokaloj kaj diftongoj» (disponebla [http://lingvakritiko.com/2014/01/21/duonvokaloj-kaj-diftongoj en HTML] kaj [http://kovro.heliohost.org/eo/artikoloj/diftongoj/diftongoj.pdf en PDF]).</ref> [[Sergio Pokrovskij]] kontestas la opinion, ke la esperanta alfabeto estas tute fonologia. Laŭ li, la litero ''ŭ'' en la normalaj vortoj esperantaj aperas nur en la [[diftongo]]j ''aŭ'' kaj ''eŭ'' (la esceptaj vortoj kiel la liternomo ''ŭo'', la interjekcioj ''ŭa'' kaj ''kŭaks'' fonologie ne estas «normalaj vortoj», kiel klarigite en la indikita studaĵo; el la vortoj kun ''oŭ'' nur ''poŭpo'' ricevis rimarkindan uzatecon, kvankam ĝi ja sentiĝas fremda, kaj estas forpuŝata de la senproblema ''pobo''). Tial pli ĝusta fonologia priskribo postulas ke ĉiun el la son(kombin)oj /aŭ/ kaj /eŭ/ oni traktu kiel unu neanalizindan fonemon; kaj sekve, la duliteraj «aŭ» kaj «eŭ» estas devioj de la fonologia principo: ilin devas reprezenti po unu litero. La litero ''ŭ'' estas, laŭ tiu interpreto, diakritilo simila al ''h'' en la surogata skribo ''ch, sh, jh'', ĝi transformas la vokalojn ''a'' kaj ''e'' en diftongojn, por kiuj la latina alfabeto malhavas taŭgan literon; sed la interesaĵo de la ŝava alfabeto konsistas en tio, ke tiajn literojn oni povas en ĝi trovi. Do, eblas uzi la apartajn literojn 𐑲 ([[Dosiero:shavian Ice.svg|12ra]]) por ''aŭ'' kaj 𐑱 ([[Dosiero:shavian Age.svg|12ra]]) por ''eŭ'', forprenante la literon 𐑘 ([[Dosiero:shavian Yea.svg|12ra]]), kiu lasta en la Starlinga adapto respondis al ''ŭ'' kaj ''w''. Tiu solvo<ref>Sergio Pokrovskij: La Ŝava alfabeto por Esperanto. La teksto de la studaĵo [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/sxava.html en HTML].</ref> konformas al la interna strukturo de la lingvo, sed devias disde la teorio prezentita en la ''Fundamento''. Aliflanke, post la forigo de 𐑘 (''yea'') rompiĝas la malregula paro reprezentanta la duonvokalojn en la angla kaj en la Starlinga versioj de la Ŝava skribo, kaj tio ebligas uzi por /j/ apartan (neparan) literon 𐑰 (''eat''). Tio forigas tri malregulaĵojn de la ŝava alfabeto (alta litero por voĉa parolsono; eksterliniaj literoj por la duonvokaloj — dum la ceteraj [[sonoranto]]j /lrmn/ = 𐑤𐑮𐑫𐑵 estas mezliniaj; kaj malregula konsisto de la simetria paro, kiu ne estas formita laŭ la kontrasto «senvoĉa — voĉa»). Alia afero sugestata de la trajteca sistemo estas enkonduko de aparta litero por /dz/, kiu formu paron kun la vidva ekfrota sono /ts/ = ''c'' = 𐑔. Evidente, tia litero devas esti 𐑞 (''they''). Ĉi-suba bildo prezentas la ideale fonologian adapton de la ŝava alfabeto kun la diftongoj kaj sen aparta litero por ''ŭ''; ĝin sekvas kelkaj ekzemplaj vortoj kaj [[ĉiuliteraĵo]] por tiu alfabeto: [[Dosiero:Sxava-aux-eux.png|eta|661ra|centra|Diftonga adapto de la Ŝava alfabeto al Esperanto]] Reale la diferenco disde la Starlinga adapto estas tre malgranda. Disponeblas specimenaj tekstoj en tiu adaptaĵo de la Ŝava alfabeto<ref>[[Unuel]]: [[Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia]]. La ŝava-diftonga transskribo [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/esxe.pdf en PDF] kaj [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/esxe.html en HTML]. </ref><ref>[[Luyken]]: [[Pro Iŝtar]]. La ŝava-diftonga transskribo [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/pro_isxtar.pdf en PDF] kaj [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/isxtar.html en HTML].</ref><ref>[http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/transfun.html Transskribo de la Fundamento de Esperanto].</ref>. ==== La novŝava adapto ==== Kiam Starling adaptis la ŝavan alfabeton al Esperanto, li emis pli atenti la formon de la literoj ol ilia efektiva uzo en la angla lingvo, kaj la ŝavaj puristoj ne estis kontentaj pri tio. Ili sentis, ke la alfabeto ne estis sufiĉe respekte adaptita al Esperanto.<ref name="kresko-enkonduko">[https://www.youtube.com/watch?v=sP2ZvcNcubY Historio kaj enkonduko al la nov-ŝava alfabeto (English subtitles)], Kresko, la 19-an de oktobro 2025, [[YouTube]]</ref> Kresko kune kun kelkaj aliaj kunmetis novan version de la ŝava alfabeto, ĉirkaŭ 15 jarojn post la adapto de Sergio Pokrovskij, kaj ĉirkaŭ 30 jarojn post tiu de Starling. La ĉefa avantaĝo de ĉi tiu adapto estas pli alta fideleco al la originala alfabeto.<ref name="kresko-enkonduko"/> {| style="text-align: center" |- ! Ŝava litero | [[Dosiero:Shavian Ash.svg|12ra|𐑨]] || [[Dosiero:Shavian Bib.svg|12ra|𐑚]] || [[Dosiero:Shavian Thigh.svg|12ra|𐑔]] || [[Dosiero:Shavian Church.svg|12ra|𐑗]] || [[Dosiero:Shavian Dead.svg|12ra|𐑛]] || [[Dosiero:Shavian Egg.svg|12ra|𐑧]] || [[Dosiero:Shavian Fee.svg|12ra|𐑓]] || [[Dosiero:Shavian Gag.svg|12ra|𐑜]] || [[Dosiero:Shavian Judge.svg|12ra|𐑡]] || [[Dosiero:Shavian Ha-ha.svg|12ra|𐑣]] || [[Dosiero:Shavian Hung.svg|12ra|𐑙]] || [[Dosiero:Shavian If.svg|12ra|𐑦]] || [[Dosiero:Shavian Eat.svg|12ra|𐑰]] || [[Dosiero:Shavian Measure.svg|12ra|𐑠]] || [[Dosiero:Shavian Kick.svg|12ra|𐑒]] || [[Dosiero:Shavian Loll.svg|12ra|𐑤]] || [[Dosiero:Shavian Mime.svg|12ra|𐑥]] || [[Dosiero:Shavian Nun.svg|12ra|𐑯]] || [[Dosiero:Shavian Oak.svg|12ra|𐑴]] || [[Dosiero:Shavian Peep.svg|12ra|𐑐]] || [[Dosiero:Shavian Roar.svg|12ra|𐑮]] || [[Dosiero:Shavian So.svg|12ra|𐑕]] || [[Dosiero:Shavian Sure.svg|12ra|𐑖]] || [[Dosiero:Shavian Tot.svg|12ra|𐑑]] || [[Dosiero:Shavian Ooze.svg|12ra|𐑵]] || [[Dosiero:Shavian Wool.svg|12ra|𐑫]] || [[Dosiero:Shavian Vow.svg|12ra|𐑝]] || [[Dosiero:Shavian Zoo.svg|12ra|𐑟]] |- ! Unikode | 𐑨 || 𐑚 || 𐑔 || 𐑗 || 𐑛 || 𐑧 || 𐑓 || 𐑜 || 𐑡 || 𐑣 || 𐑙 || 𐑦 || 𐑰 || 𐑠 || 𐑒 || 𐑤 || 𐑥 || 𐑯 || 𐑴 || 𐑐 || 𐑮 || 𐑕 || 𐑖 || 𐑑 || 𐑵 || 𐑫 || 𐑝 || 𐑟 |- ! rowspan="10" valign="top" | Tradicia ortografio | a || b || c || ĉ || d || e || f || g || ĝ || h || ĥ || i || j || ĵ || k || l || m || n || o || p || r || s || ŝ || t || u || ŭ || v || z |} == Tiparoj == La sekvaj tiparoj disponigas plenan unikodan signaron por la ŝava alfabeto: * [http://www.i18nguy.com/unicode/unicode-font.html Andagii] * [[:en:Apple Symbols]], parto de [[macOS]] 10.5 Leopard * [[:en:Everson Mono]] * [http://shavian.ravenscall.net/fonts/ ESL Gothic Unicode] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080502164632/http://shavian.ravenscall.net/fonts/ |date=2008-05-02 }} * [[:en:MPH 2B Damase]] * [https://fonts.google.com/noto/specimen/Noto+Sans+Shavian Noto Sans Shavian] * [[:en:Segoe#Variations|en:Segoe UI Historic]] (parto de [[Windows 10]]) * [https://fontlibrary.org/en/font/trabajo Trabajo] * [https://github.com/Shavian-info/interalia Inter Alia] == Literaturo == [http://esperanto.us/Pejno.html La respondo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130929004041/http://esperanto.us/Pejno.html |date=2013-09-29 }} fare de Ĝan Ŭesli Starling al Pejno Simono. Monato, internacia magazino sendependa, numero 1999/01, paĝo 15 : Ŝavaj ŝokaĵoj verkita de [[Simon Edward Adrian Payne|Pejno Simono]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/sxava.sed Programeto en sed por traduki normajn literojn de Esperanto en la unikodan HTML-prezenton ŝavan.] [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Sxava/bul2dift.pdf La Bulonja Deklaracio en la alfabetoj kutima kaj Ŝava] (paralelaj tekstoj). == Vidu ankaŭ == [[Esperanta alfabeto]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Alfabeto]] [[Kategorio:Trajteca alfabeto]] [[Kategorio:Esperantaj skribsistemoj]] 07205r8jn2ebpsyw4w9f6xq4ep3geh6 0 4761 9349860 9203535 2026-04-08T15:20:25Z ~2026-21526-58 254799 /* Eventoj */ koncizigo 9349860 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''5-a de oktobro''' estas la 278-a tago de la jaro (la 279-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 87 tagoj restas. Je la 5-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[610]]: [[Heraklio]] kroniĝis kiel [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|bizanca imperiestro]] * [[1056]]: [[Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] iĝis reĝo de Germanio * [[1285]]: [[Filipo la 4-a (Francio)|Filipo la 4-a]] ektroniĝis en Francio * [[1550]]: Fondo de la urbo [[Koncepciono (Ĉilio)|Koncepciono]] en Ĉilio * [[1582]]: Pro reformo de la [[gregoria kalendaro]] tiu ĉi tago malestis en [[Hispanio]], [[Italio]], [[Pollando]] kaj [[Portugalio]] * [[1614]]: Unua diplomatia misio alvenis al [[Eŭropo]] de [[Japanio]], gvidita de ambasadoro [[Hasekura Tsunenaga]] * [[1665]]: [[Germanio]]: fondo de universitato en [[Kijlo|Kielo]] * [[1709]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: en [[Toruń]] renkontiĝis pola reĝo [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] kaj rusia [[imperiestro]] [[Petro la Granda]] * [[1762]]: [[Vieno]]: en [[burgoteatrejo]] okazis premiero de la opero [[Orfeo ed Euridice|''Orfeo kaj Eŭridika'']] * [[1793]]: En [[Francio]] [[Nacia Konvencio]] dekretis [[Franca respublika kalendaro|respublikan kalendaron]] * [[1807]]: En [[Varsovia Duklando]] kreiĝis registaro de Stanisław Małachowski * [[1823]]: Unua [[medicino|medicina]] revuo "[[The Lancet]]" aperis en [[Britio]] * [[1827]]: En [[distrikto Bjalistoko]] falis [[meteorŝtono]] Bjalistoko * [[1831]]: Pola armeo kun la lasta komandanto de la [[Novembra ribelo]] generalo Maciej Rybiński transpaŝis apud [[Brodnica]] [[landlimo]]n kun [[Prusio]] deponante armilaron — la lasta [[evento]] de la [[insurekcio]] * [[1833]]: [[Unua Karlisma Milito]]: kun ribelo en [[Eŭskio]] unua [[karlismo|karlista]] milito eksplodis en Hispanio * [[1842]]: Unua kvanto da [[biero]] [[Pilsner Urquell]] estis farita en [[Plzeň]] sub la gvidado de ĉeĥa [[bierfaristo]] Josef Groll * [[1855]]: Germanaj astronomoj [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt|Hermann Goldschmidt]] kaj [[Karl Theodor Robert Luther]] malkovris respektive [[asteroido]]n [[36 Atalante|Atalante]] kaj [[37 Fido|Fido]] * [[1864]]: [[Okcident-Bengalo]]: 60 mil personoj pereis post [[ciklono]] en [[Kolkato]] * [[1868]]: [[Pollando]]: en [[Galicio]] [[marmoto]] kaj [[ĉamo]] iĝis protektataj [[bestoj]] en [[Tatroj]] * [[1905]]: Usona pioniro de [[aviado]] [[Fratoj Wright|Wilbur Wright]] dum 39-minuta [[flugo]] atingis distancon de 24,5 [[mejlo]]j * [[1908]]: [[Aŭstrio-Hungario]] aneksis [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnion kaj Hercegovinon]]; [[Bulgario]] proklamis sendependecon (de [[Turkio]]) * [[1910]]: [[Portugalio]] iĝis respubliko * [[1914]] [[Unua Mondmilito]]: Franca [[piloto]] kun mekanikisto-pafisto sukcesis detrui germanan aviadilon - unua aera batalo de la milito * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Usona prezidento [[Woodrow Wilson]] subskribis dekreton permesanta al [[poloj]] el [[Usono]] formi sian armeon * [[1918]]: En [[Kievo]] komenciĝis paroloj pri eniro de [[Krimeo]] en [[Ukrainio]]n; Nacia Konsilio de [[slovenoj]], [[kroatoj]] kaj [[serboj]] estis fondita en [[Zagrebo]] * [[1921]]: [[Londono]]: [[PEN-klubo internacia]] fondiĝis * [[1924]]: [[Dua Pola Respubliko]]: aperis unua eldono de la [[revuo]] "Młody Lotnik" (Juna [[Piloto]]) * [[1925]]: Konferenco en [[Traktatoj de Locarno|Locarno]] komenciĝis * [[1933]]: Ukraina reĝisoro [[Lesj Kurbas]] estis maldungita de teatro pro "[[burĝa naciismo]]" - pafmortigita en amasa ekzekuto de 1116 malliberuloj en [[Sandarmoĥ]] * [[1938]]: Prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] [[Edvard Beneš]] demisiis; aŭtonoma [[slovakoj|slovaka]] registaro estis formita en [[Žilina]] * [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: en [[Varsovio]] [[Wehrmacht]] paradis antaŭ [[Adolf Hitler]] kaj 5 generaloj; Pola Fronto: apud [[Kock]] brigada generalo [[Franciszek Kleeberg]] kun siaj [[soldato]]j de Memstara Operaca Grupiĝo "[[Polesio]]" venkis germanojn en la lasta kelktaga [[batalo]] - post ekmanko de [[municio]] redonis la [[armilo]]jn; taĉmento de [[Wehrmacht]] pafmortigis en Serokomla (proksime al [[Łuków]]) 32 personojn; taĉmento de [[SS (organizo)|SS]] en Buszków pafmortigis 66 personojn devenantajn de [[Koronowo]]; en Miedzyn, apud [[Bydgoszcz]], okazis amasa ekzekuto de 400 poloj, kaj en [[Gdańsk]] germanoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 38 defendantojn de la Pola Poŝtoficejo; germanoj establis en [[Piotrków Trybunalski]] judan [[geto]]n, unuan en la [[okupado|okupata]] Pollando * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: regopovoj de [[Tria Regno]] ordonis retirigi polajn [[monero]]jn en enkorpigitaj teritorioj ĝis la fino de oktobro * [[1941]]: En [[Kievo]] fondiĝis la Ukraina Nacia Konsilio; en [[Japanio|Japana]] Armea Akademio okazis [[stabo|staba]] milita ludo pri konkero de gravaj regionoj de [[Suda Azio]] * [[1943]]: membroj de pola diasporo el Germanio, malliberigitaj en koncentrejo [[Buchenwald]], fondis [[konspiro|konspiran]] Kolegan Komitaton; [[Jugoslavaj Partizanoj]]: oni kreis [[partizano|partizanan]] 1-an Proletan Sturman Korpuson * [[1944]]: La duan tagon post falo de la [[Ribelo de Varsovio]] al germana mallibero iris ĉirkaŭ 11 700 soldatoj; en [[Varsovio]] aperis lasta numero de "Rzeczpospolita Polska" (Pola Respubliko); pola generalo [[Stanisław Maczek]] kun sia Kirasita Divizio liberigis en Nederlando [[Baarle-Nassau]] kaj [[Alphen aan den Rijn|Alphen]]; germana urbo [[Saarbrücken]] estis bombita de [[Royal Air Force]] pro kio pereis 361 personoj * [[1945]]: Dua [[soveta okupado de Pollando]]: sur la pola teritorio la [[Ruĝa Armeo]] kreis [[enklavo]]n de [[Police (Pollando)|Police]] — ĝis la 25-a de septembro 1946 laboris ĉi tie 20 mil germanaj [[militkaptito]]j kaj laboristoj; [[Korenica]] iĝis Korenica de [[Josip Broz Tito|Tito]] * [[1947]]: Kreo de la [[Kominformo]] sukcedanta la [[Tria Internacio|Trian Internacion]]; [[vegetarismo]]: prezidento de Usono [[Harry Truman]] apelaciis al [[usonanoj]] pri rezigno de [[viando]]-manĝado dum kelkaj tagoj [[semajno|semajne]] por tiamaniere ŝparitan monon transdoni al [[malsato|malsatantaj]] loĝantoj de [[Eŭropo]] * [[1948]]: En [[Fontainebleau]] dum Internacia kongreso de [[naturprotekto]] fondiĝis posta [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]]; [[Turkmenio]]: dum tertremo en [[Aŝgabato]] pereis 110 miloj de personoj * [[1950]]: [[Stalinismo]]: ĉe Regiona Militista Juĝejo en [[Varsovio]] komenciĝis proceso kontraŭ la asocio [[Libero kaj Sendependo]] - oni verdiktis sep mortpunojn * [[1953]]: [[Usono]]: en [[Los-Anĝeleso]] okazis unua dokumentita renkonto de [[Anonimaj Narkotuloj]] * [[1962]]: Premiero de la brita filmo [[Dr. No|''D-ro No'']] * [[1964]]: [[Malvarma milito]]: 57 personoj fuĝis de [[GDR]] al [[Okcidenta Berlino]] per tunelo sub la [[Berlina muro]]; pola verkisto [[Melchior Wańkowicz]] estis arestita pro riproĉo kunlabori kun [[Radio Libera Eŭropo]] pro sendo de la [[letero de 34]] intelektuloj protestantaj kontraŭ [[cenzuro]] * [[1967]]: [[Hassanal Bolkiah]] iĝis [[sultano]] de [[Brunejo]] * [[1969]]: Televido [[BBC]] montris unuan epizodon de la angla komedia grupo [[Monty Python]] * [[1970]]: Usona publika televidkanalo [[Public Broadcasting Service]] kreiĝis; membroj de Liberiga Fronto de [[Kebekio]] [[homforkapto|forkaptis]] britan diplomaton, kaŭzante [[oktobra krizo|oktobran krizon]] en [[Montrealo]] * [[1972]]: Franca politikisto [[Jean-Marie Le Pen]] fondis [[Front National (Francio)|Fronton Nacian]] * [[1982]]: Militista Ĉambro de Supera Tribunalo kontumace verdiktis [[mortpuno]]n al [[Romuald Spasowski]], ambasadoro de [[Pola Popola Respubliko]] en [[Usono]], kiu post enkonduko de [[milita stato en Pollando]] petis politikan [[azilo]]n * [[1983]]: ĉeĥa astronomo [[Antonín Mrkos]] malkovris asteroidon [[9007 Ĝemzbondo|Ĝemzbondo]] * [[1986]]: Okcidenta gazetaro sciigis pri la nukle-armila programo de [[Israelo]] malkaŝita de [[Mordechai Vanunu]] * [[1988]]: [[Brazilo]] akiris sian konstitucion kaj kreiĝis du [[subŝtato]]j [[Amapao]] kaj [[Rorajmo]] * [[1989]]: usona prezidento [[George H. W. Bush]] aprobis rezolucion indikantan ĉi tiun tagon Monda Memortago de [[Raoul Wallenberg]] * [[1992]]: [[Lennart Meri]] iĝis prezidento de Estonio * [[1995]]: [[Flago de Makedonio]] oficialiĝis * [[1999]]: Ĉeĥa tenisistino [[Jana Novotná]] anoncis finon de sia sporta [[kariero]] * [[2000]]: [[Serbio]]: amasaj manifestacioj en [[Beogrado]] kaj aliaj urboj kondukis al eksiĝo de [[Slobodan Milošević]] * [[2003]]: [[Aĥmed Kadirov]] iĝis prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) * [[2004]]: [[Monako]] aniĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]] * [[2007]]: Pola ministro pri nacia defendo Aleksander Szczygieł nomumis postmorte 7842 oficirojn, viktimojn de la [[Masakro de Katin]], al pli supera rango * [[2012]]: [[Flughaveno]] [[Prago]]-Ruzyně ricevis la nomon de [[Václav Havel]] * [[2014]]: Franca [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] [[Jules Bianchi]] grave vundiĝis debutante en [[Formulo 1]] dum la Granda Premio de [[Japanio]] kaj poste mortis; en antaŭtempa baloto al [[parlamento]] en [[Bulgario]] venkis opozicia partio [[GERB]] * [[2015]]: 12 landoj de [[Azio]] kaj [[Pacifiko]] subskribis [[komerco|komercan]] pakton Transpacifika Partnereco * [[2016]]: Oni malfermis fervojlinion inter [[Etiopio]] kaj [[Ĝibutio]] liganta la ĉefurbojn [[Adis-Abebo]] kaj [[Ĝibuto]] * [[2019]]: Solena ŝtata-eklezia adiaŭo de la pola [[marŝalo]]-[[Pola Senato|senatano]] [[Kornel Morawiecki]] * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: [[Putin]] subskribis ratifitajn de parlamento traktatojn pri [[anekso]] de kvar regionoj de Ukrainio; [[ambasado]] de [[Japanio]] en [[Ukrainio]] oficiale rekomencis agadon en [[Kievo]] * [[2023]], [[2024]] kaj [[2025]]: La [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]] senŝanĝe daŭras == Naskiĝoj == * [[440]]: [[Bodhidharmo]], ĉina [[budhano]], lasta barata patriarko de [[zen-budhismo]], unua patriarko de [[ĉan-budhismo]] (m. nekonata) * [[1609]]: [[Paul Fleming]], germana kuracisto, verkisto, poeto, enestanta en ''[[Germana antologio]]'' (m. [[1640]]) * [[1640]]: [[Françoise-Athénaïs de Rochechouart de Mortemart]], amatino de franca reĝo Ludoviko la 14-a (m. [[1707]]) * [[1658]]: [[Maria de Modena]], reĝino de Anglio, Skotlando kaj Irlando (m. [[1718]]) * [[1713]]: [[Denis Diderot]], franca filozofo, verkisto, [[enciklopediistoj|enkciklopediisto]], unu el ĉefkreintoj de ''[[Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Enciklopedio]]'' (m. [[1784]]) * [[1781]]: [[Bernard Bolzano]], ĉeĥa pastro, matematikisto, filozofo, teologo, [[pacismo|pacisto]] (m. [[1848]]) * [[1786]]: [[Vikencij Ravinski]], belorusa poeto kaj dramisto (n. [[1855]]) * [[1795]]: [[Karl Ludwig Sand]], germana studento kaj atencanto, ekzekutita (m. [[1820]]) * [[1830]]: [[Chester A. Arthur]], prezidento de Usono (m. [[1886]]) * [[1848]]: [[Edouard Detaille]], franca pentristo (m. [[1912]]) * [[1848]]: [[Guido von List]], aŭstra [[okultismo|okultisto]] kaj verkisto, kies ideoj inspiris [[nacisocialismo]]n (m. [[1919]]) * [[1851]]: [[Placyd Dziwiński]], pola matematikisto (m. [[1936]]) * [[1851]]: [[Mór Ditrói]], hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro (m. [[1945]]) * [[1860]]: [[William Harvey (esperantisto)|William Harvey]], angla esperantisto, vortaristo, parolisto, sekretario de [[UK 1926]], prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Skotlando]], membro de [[Lingva Komitato]] (m. nekonata) * [[1863]]: [[Klara Zamenhof]], filino de litova-pola komercisto [[Aleksandro Silbernik]], edzino de [[Ludwik Zamenhof]] kontribuinta al eldono de ''[[Unua libro]]'' kaj fondo de societo [[Konkordo (societo)|Konkordo]] populariganta [[interna ideo|internan ideon]] (m. [[1924]]) * [[1864]]: [[Fratoj Lumière|Louis Lumière]], franca inventisto, pioniro de [[kino]] (m. [[1948]]) * [[1872]]: [[Kálmán Vakarcs]], hungara etnografo, kolektisto kaj instruisto (m. [[1952]]) * [[1880]]: [[Lajos Vékás]], rumania hungara ekonomikisto, advokato, fakverkisto (m. [[1962]]) * [[1881]]: [[Hans von Hammerstein-Equord]], aŭstra verkisto kaj politikisto (m. [[1947]]) * [[1882]]: [[Robert Goddard]], pionira usona [[raketo|raketfaristo]] (m. [[1945]]) * [[1884]]: [[Georges Warnier]], franca administranto de komercaj societoj, kunfondinto de la [[Domo de Esperanto]] (m. [[1953]]) * [[1887]]: [[René Cassin]], franca juristo, diplomato kaj politikisto Nobelpremiita (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Ernő Kázmér]], hungara ĵurnalisto, kritikisto (m. [[1941]]) * [[1897]]: [[Emília Csűrös]], hungara porjunulara verkistino (m. [[1970]]) * [[1902]]: [[Albert Nagy]], rumania hungara pentristo (m. [[1970]]) * [[1909]]: [[Bohdan-Ihor Antoniĉ]], ukraina poeto (m. [[1937]]) * [[1917]]: [[Magda Szabó]], hungara verkistino, enestanta en "[[Horizonto (gazeto)|Horizonto]]" kaj ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[2007]]) * [[1919]]: [[Vojtech Zamarovský]], slovaka historiisto kaj verkisto (m. [[2006]]) * [[1919]]: [[Boris Ŝĉerbina]], sovetia kaj partia gvidanto, [[Heroo de Socialisma Laboro]], unu el kreintoj de la [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]], gvidanta likvidon de la sekvoj de la [[nuklea akcidento de Ĉernobilo]] kaj de la [[Spitaka tertremo]] (m. [[1990]]) * [[1920]]: [[Meliton Kantaria]], soveta [[serĝento]], ano de triopo hisinta la [[Flago de Sovetunio|flagon de Sovetunio]] super [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]], [[Heroo de Sovetunio]] (m. [[1993]]) * [[1922]]: [[András Kiss (arkivisto)|András Kiss]], rumania hungara historiisto, arkivisto, fakverkisto (m. [[2013]]) * [[1924]]: [[José Donoso]], ĉilia verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1996]]) * [[1926]]: [[Zoltán Náhlik]], rumania hungara, hungara edukhistoriisto * [[1930]]: [[Pavel Popoviĉ]], sovetia, rusia [[kosmonaŭto]] kaj la unua [[ukrainoj|ukraina]] (m. [[2006]]) * [[1930]]: [[Reinhard Selten]], germana Nobelpremiita ekonomikisto, [[Honoraj membroj de AIS|honora membro de AIS]], membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]], rektoro de [[Internacia Kongresa Universitato]], aŭtoro de esperanta-germana libro ''Por dulingveco en Eŭropo'' (m. [[2016]]) * [[1935]]: [[Oswald Wiener]], aŭstra verkisto (m. [[2021]]) * [[1936]]: [[Václav Havel]], ĉeĥa verkisto, lasta prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj unua de [[Ĉeĥio]] (m. [[2011]]) * [[1941]]: [[Eduardo Duhalde]], argentina politikisto, advokato kaj notario, [[prezidento de Argentino]] * [[1944]]: [[László Csiki]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (m. [[2008]]) * [[1948]]: [[Stefan MacGill]], novzelanda esperantisto, [[Prezidantoj de TEJO|prezidanto de TEJO]], volontulo en la [[Centra Oficejo de UEA]], kunordiganto de la [[Jarlibro de UEA]], teknika redaktoro de "[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]" kaj redaktoro de "[[Juna Amiko]]", prezidanto de la [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]], aŭtoro de la lernilo-serio ''[[Tendaraj tagoj]]'' * [[1951]]: [[Bob Geldof]], irlanda kantisto, [[kantaŭtoro]], politika [[aktivismo|aktivisto]] * [[1952]]: [[Emomalii Raĥmon]], prezidento de [[Taĝikio]] * [[1955]]: [[Ángela Molina]], hispana aktorino * [[1958]]: [[Neil deGrasse Tyson]], usona [[astrofizikisto]], sciencopopularigisto * [[1974]]: [[Colin Meloy]], usona kantisto kaj muzikisto de [[sendependa roko]] * [[1975]]: [[Kate Winslet]], angla aktorino * [[1976]]: [[Matt Hamill]], usona surda luktisto * [[1976]]: [[Ramzan Kadirov]], ĉefministro kaj prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) * [[1978]]: [[Koppány Zsolt Nagy]], hungara verkisto kaj tradukisto * [[1985]]: [[Gergely Illyés]], rumania hungara politika analisto, ĵurnalisto == Mortoj == * [[610]]: [[Fokas]], [[Bizanca imperio|bizanca]] imperiestro (n. ĉirkaŭ [[570]]) * [[877]]: [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]], [[listo de francaj reĝoj|okcidentfranka reĝo]] (n. [[823]]) * [[1056]]: [[Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 3-a]], romia-germana imperiestro (n. [[1017]]) * [[1112]]: [[Sigebert de Gembloux]], benedikta monaĥo el [[Namuro (provinco)|Namuro]], [[humanismo|humanisto]], hagiografo, historiisto, teologo, mezepoka kronikisto (n. [[1030]]) * [[1214]]: [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]], [[reĝo de Kastilio]] (n. [[1155]]) * [[1225]]: [[An-Nasir]], [[abasida]] [[kalifo]] (n. [[1158]]) * [[1285]]: [[Filipo la 3-a (Francio)|Filipo la 3-a]], reĝo de Francio (n. [[1245]]) * [[1354]]: [[Giovanni Visconti]], itala episkopo, [[senjoro]] de [[Milano]] (n. [[1290]]) * [[1470]]: [[Matteo Carreri]], itala [[dominikanoj|dominikano]], [[stigmato|stigmatito]], katolika beatulo (n. [[1420]]) * [[1607]]: [[Matthäus Dresser]], germana filologo, historiisto, pedagogo, [[humanismo|humanisto]] (n. [[1536]]) * [[1725]]: [[Johann Sinapius (rektoro)|Johann Sinapius]], slovaka erudiciulo, historiisto, filologo, bibliotekisto, genealogo kaj rektoro de Gimnazio en [[Legnica]] (n. [[1657]]) * [[1763]]: [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 3-a]], [[princo-elektisto]] de [[Saksio]] kaj [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]], [[mecenato]] de arto (n. [[1696]]) * [[1777]]: [[János András Segner]], hungara-germana kemiisto, matematikisto, kuracisto, fizikisto, astronomo, universitata instruisto (n. [[1704]]) * [[1782]]: [[Heinrich Sander]], germana instruisto, teologo kaj verkisto (n. [[1754]]) * [[1791]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]], favorato de [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]] (n. [[1739]]) * [[1813]]: [[Tecumseh]], [[indianoj|indiana]] tribestro de [[Shawnee]], adepto de indiana konfederacio (n. ĉirkaŭ [[1768]]) * [[1813]]: [[Eleonore Prochaska]], germana kuiristino kaj heroino kontraŭnapoleona (n. [[1785]]) * [[1816]]: [[Camilo Torres Tenorio]], kolombia [[advokato]] kaj movadestro por sendepenceco de [[Kolombio]], ekzekutita (n. [[1766]]) * [[1855]]: [[Salamon János Petényi]], hungara pastro, zoologo, ornitologo, [[iĥtiologio|iĥtiologo]], [[paleontologo]], kavernisto (n. [[1799]]) * [[1857]]: [[Wenzel Scholz]], aŭstra aktoro (n. [[1787]]) * [[1864]]: [[Imre Madách]], hungara verkisto (n. [[1823]]) * [[1880]]: [[William Lassell]], angla astronomo (n. [[1799]]) * [[1880]]: [[Jacques Offenbach]], franca-germana komponisto kaj muzikisto (n. [[1819]]) * [[1883]]: [[Joachim Barrande]], franca [[paleontologo]] kaj geologo (n. [[1799]]) * [[1904]]: [[Frédéric Auguste Bartholdi]], franca [[skulptisto]] (n. [[1834]]) * [[1913]]: [[Patrick Augustine Sheehan]], irlanda pastro, politikisto kaj verkisto (n. [[1852]]) * [[1925]]: [[Anna Schäffer]], germana stigmatita mistikulino, katolika beatulino (n. [[1882]]) * [[1933]]: [[Nikolaj Judeniĉ]], rusa generalo, komandanto de la [[Blanka Armeo]] (n. [[1862]]) * [[1934]]: [[Jean Vigo]], franca filmreĝisoro (n. [[1905]]) * [[1936]]: [[Jan Jacob Slauerhoff]], nederlanda ŝipkuracisto, poeto kaj romanverkisto (n. [[1898]]) * [[1938]]: [[Marian Zdziechowski]], pola filozofo, [[filologo]], historiisto (n. [[1861]]) * [[1938]]: [[Faustyna Kowalska]], pola [[monaĥo|monaĥino]], [[mistikismo|mistikulino]], katolika sanktulino kaj [[vizio|viziistino]] (n. [[1905]]) * [[1946]]: [[István Bethlen]], grafo, ĉefministro de Hungario (n. [[1874]]) * [[1953]]: [[Friedrich Wolf]], germana kuracisto, verkisto, diplomato kaj soldato de [[Internaciaj Brigadoj]] (n. [[1888]]) * [[1955]]: [[Andor Tevan]], hungara presisto kaj eldonisto (n. [[1889]]) * [[1960]]: [[Alfred Kroeber]], usona [[antropologo]] (n. [[1876]]) * [[1962]]: [[Edwin Müller]], aŭstra-usona filatelisto (n. [[1898]]) * [[1975]]: [[Karl Lechner]], aŭstra historiisto kaj arkivisto (n. [[1897]]) * [[1986]]: [[Géza Kozma]], hungara komponisto (n. [[1902]]) * [[1996]]: [[Károly Székely]], rumania hungara kuracisto, universitata profesoro (n. [[1913]]) * [[2000]]: [[Elemér Bakó]], hungara lingvisto, bibliotekisto, redaktoro, kunlaboranto de [[Kongresa Biblioteko]] (n. [[1915]]) * [[2000]]: [[Zef Luigj Mjeda]], albana esperantisto, [[Esperanto-vortaristo]], eldoninto de la [[Listo de Esperanto-vortaroj|albana vortaro]], [[honora membro de UEA]] (n. [[1921]]) * [[2003]]: [[Timothy Treadwell]], usona [[ekologio|ekologo]] (n. [[1957]]) * [[2005]]: [[Ferenc Visky]], rumania hungara reformita teologo (n. [[1918]]) * [[2010]]: [[Bernard Clavel]], franca verkisto (n. [[1923]]) * [[2011]]: [[Steve Jobs]], usona entreprenisto, kunkreinto de ''[[Apple]]'' (n. [[1955]]) * [[2012]]: [[Claude Pinoteau]], franca reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1925]]) * [[2015]]: [[Henning Mankell]], sveda verkisto de [[krimfikcio]], [[porinfana literaturo]], kaj dramisto, [[socia kritikisto]] (n. [[1948]]) * [[2016]]: [[György Márkus]], hungara [[marksismo|marksista]] filozofo, pro protesto kontraŭ [[Invado en Ĉeĥoslovakio]] forigita de la partio, elmigrinta al [[Aŭstralio]] (n. [[1934]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Anna Schäffer]], germana sanktulino; [[Faustyna Kowalska]], pola [[monaĥino]], mistikulino, sanktulino * Monda Tago de [[Raoul Wallenberg]], ekde 1989 * [[Internacia tago de instruistoj|Monda Tago de Instruisto]] - proklamita de [[Unesko]] en 1994 == Tagoj de [[semajno]] == La '''5-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:5-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|05]] [[Kategorio:5-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1005]] 56dgxmf0z8q71bwttkupsusbzrqgq80 9349864 9349860 2026-04-08T15:26:00Z ~2026-21526-58 254799 /* Naskiĝoj */ koncizigo 9349864 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''5-a de oktobro''' estas la 278-a tago de la jaro (la 279-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 87 tagoj restas. Je la 5-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[610]]: [[Heraklio]] kroniĝis kiel [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|bizanca imperiestro]] * [[1056]]: [[Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] iĝis reĝo de Germanio * [[1285]]: [[Filipo la 4-a (Francio)|Filipo la 4-a]] ektroniĝis en Francio * [[1550]]: Fondo de la urbo [[Koncepciono (Ĉilio)|Koncepciono]] en Ĉilio * [[1582]]: Pro reformo de la [[gregoria kalendaro]] tiu ĉi tago malestis en [[Hispanio]], [[Italio]], [[Pollando]] kaj [[Portugalio]] * [[1614]]: Unua diplomatia misio alvenis al [[Eŭropo]] de [[Japanio]], gvidita de ambasadoro [[Hasekura Tsunenaga]] * [[1665]]: [[Germanio]]: fondo de universitato en [[Kijlo|Kielo]] * [[1709]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: en [[Toruń]] renkontiĝis pola reĝo [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] kaj rusia [[imperiestro]] [[Petro la Granda]] * [[1762]]: [[Vieno]]: en [[burgoteatrejo]] okazis premiero de la opero [[Orfeo ed Euridice|''Orfeo kaj Eŭridika'']] * [[1793]]: En [[Francio]] [[Nacia Konvencio]] dekretis [[Franca respublika kalendaro|respublikan kalendaron]] * [[1807]]: En [[Varsovia Duklando]] kreiĝis registaro de Stanisław Małachowski * [[1823]]: Unua [[medicino|medicina]] revuo "[[The Lancet]]" aperis en [[Britio]] * [[1827]]: En [[distrikto Bjalistoko]] falis [[meteorŝtono]] Bjalistoko * [[1831]]: Pola armeo kun la lasta komandanto de la [[Novembra ribelo]] generalo Maciej Rybiński transpaŝis apud [[Brodnica]] [[landlimo]]n kun [[Prusio]] deponante armilaron — la lasta [[evento]] de la [[insurekcio]] * [[1833]]: [[Unua Karlisma Milito]]: kun ribelo en [[Eŭskio]] unua [[karlismo|karlista]] milito eksplodis en Hispanio * [[1842]]: Unua kvanto da [[biero]] [[Pilsner Urquell]] estis farita en [[Plzeň]] sub la gvidado de ĉeĥa [[bierfaristo]] Josef Groll * [[1855]]: Germanaj astronomoj [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt|Hermann Goldschmidt]] kaj [[Karl Theodor Robert Luther]] malkovris respektive [[asteroido]]n [[36 Atalante|Atalante]] kaj [[37 Fido|Fido]] * [[1864]]: [[Okcident-Bengalo]]: 60 mil personoj pereis post [[ciklono]] en [[Kolkato]] * [[1868]]: [[Pollando]]: en [[Galicio]] [[marmoto]] kaj [[ĉamo]] iĝis protektataj [[bestoj]] en [[Tatroj]] * [[1905]]: Usona pioniro de [[aviado]] [[Fratoj Wright|Wilbur Wright]] dum 39-minuta [[flugo]] atingis distancon de 24,5 [[mejlo]]j * [[1908]]: [[Aŭstrio-Hungario]] aneksis [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnion kaj Hercegovinon]]; [[Bulgario]] proklamis sendependecon (de [[Turkio]]) * [[1910]]: [[Portugalio]] iĝis respubliko * [[1914]] [[Unua Mondmilito]]: Franca [[piloto]] kun mekanikisto-pafisto sukcesis detrui germanan aviadilon - unua aera batalo de la milito * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Usona prezidento [[Woodrow Wilson]] subskribis dekreton permesanta al [[poloj]] el [[Usono]] formi sian armeon * [[1918]]: En [[Kievo]] komenciĝis paroloj pri eniro de [[Krimeo]] en [[Ukrainio]]n; Nacia Konsilio de [[slovenoj]], [[kroatoj]] kaj [[serboj]] estis fondita en [[Zagrebo]] * [[1921]]: [[Londono]]: [[PEN-klubo internacia]] fondiĝis * [[1924]]: [[Dua Pola Respubliko]]: aperis unua eldono de la [[revuo]] "Młody Lotnik" (Juna [[Piloto]]) * [[1925]]: Konferenco en [[Traktatoj de Locarno|Locarno]] komenciĝis * [[1933]]: Ukraina reĝisoro [[Lesj Kurbas]] estis maldungita de teatro pro "[[burĝa naciismo]]" - pafmortigita en amasa ekzekuto de 1116 malliberuloj en [[Sandarmoĥ]] * [[1938]]: Prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] [[Edvard Beneš]] demisiis; aŭtonoma [[slovakoj|slovaka]] registaro estis formita en [[Žilina]] * [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: en [[Varsovio]] [[Wehrmacht]] paradis antaŭ [[Adolf Hitler]] kaj 5 generaloj; Pola Fronto: apud [[Kock]] brigada generalo [[Franciszek Kleeberg]] kun siaj [[soldato]]j de Memstara Operaca Grupiĝo "[[Polesio]]" venkis germanojn en la lasta kelktaga [[batalo]] - post ekmanko de [[municio]] redonis la [[armilo]]jn; taĉmento de [[Wehrmacht]] pafmortigis en Serokomla (proksime al [[Łuków]]) 32 personojn; taĉmento de [[SS (organizo)|SS]] en Buszków pafmortigis 66 personojn devenantajn de [[Koronowo]]; en Miedzyn, apud [[Bydgoszcz]], okazis amasa ekzekuto de 400 poloj, kaj en [[Gdańsk]] germanoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 38 defendantojn de la Pola Poŝtoficejo; germanoj establis en [[Piotrków Trybunalski]] judan [[geto]]n, unuan en la [[okupado|okupata]] Pollando * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: regopovoj de [[Tria Regno]] ordonis retirigi polajn [[monero]]jn en enkorpigitaj teritorioj ĝis la fino de oktobro * [[1941]]: En [[Kievo]] fondiĝis la Ukraina Nacia Konsilio; en [[Japanio|Japana]] Armea Akademio okazis [[stabo|staba]] milita ludo pri konkero de gravaj regionoj de [[Suda Azio]] * [[1943]]: membroj de pola diasporo el Germanio, malliberigitaj en koncentrejo [[Buchenwald]], fondis [[konspiro|konspiran]] Kolegan Komitaton; [[Jugoslavaj Partizanoj]]: oni kreis [[partizano|partizanan]] 1-an Proletan Sturman Korpuson * [[1944]]: La duan tagon post falo de la [[Ribelo de Varsovio]] al germana mallibero iris ĉirkaŭ 11 700 soldatoj; en [[Varsovio]] aperis lasta numero de "Rzeczpospolita Polska" (Pola Respubliko); pola generalo [[Stanisław Maczek]] kun sia Kirasita Divizio liberigis en Nederlando [[Baarle-Nassau]] kaj [[Alphen aan den Rijn|Alphen]]; germana urbo [[Saarbrücken]] estis bombita de [[Royal Air Force]] pro kio pereis 361 personoj * [[1945]]: Dua [[soveta okupado de Pollando]]: sur la pola teritorio la [[Ruĝa Armeo]] kreis [[enklavo]]n de [[Police (Pollando)|Police]] — ĝis la 25-a de septembro 1946 laboris ĉi tie 20 mil germanaj [[militkaptito]]j kaj laboristoj; [[Korenica]] iĝis Korenica de [[Josip Broz Tito|Tito]] * [[1947]]: Kreo de la [[Kominformo]] sukcedanta la [[Tria Internacio|Trian Internacion]]; [[vegetarismo]]: prezidento de Usono [[Harry Truman]] apelaciis al [[usonanoj]] pri rezigno de [[viando]]-manĝado dum kelkaj tagoj [[semajno|semajne]] por tiamaniere ŝparitan monon transdoni al [[malsato|malsatantaj]] loĝantoj de [[Eŭropo]] * [[1948]]: En [[Fontainebleau]] dum Internacia kongreso de [[naturprotekto]] fondiĝis posta [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]]; [[Turkmenio]]: dum tertremo en [[Aŝgabato]] pereis 110 miloj de personoj * [[1950]]: [[Stalinismo]]: ĉe Regiona Militista Juĝejo en [[Varsovio]] komenciĝis proceso kontraŭ la asocio [[Libero kaj Sendependo]] - oni verdiktis sep mortpunojn * [[1953]]: [[Usono]]: en [[Los-Anĝeleso]] okazis unua dokumentita renkonto de [[Anonimaj Narkotuloj]] * [[1962]]: Premiero de la brita filmo [[Dr. No|''D-ro No'']] * [[1964]]: [[Malvarma milito]]: 57 personoj fuĝis de [[GDR]] al [[Okcidenta Berlino]] per tunelo sub la [[Berlina muro]]; pola verkisto [[Melchior Wańkowicz]] estis arestita pro riproĉo kunlabori kun [[Radio Libera Eŭropo]] pro sendo de la [[letero de 34]] intelektuloj protestantaj kontraŭ [[cenzuro]] * [[1967]]: [[Hassanal Bolkiah]] iĝis [[sultano]] de [[Brunejo]] * [[1969]]: Televido [[BBC]] montris unuan epizodon de la angla komedia grupo [[Monty Python]] * [[1970]]: Usona publika televidkanalo [[Public Broadcasting Service]] kreiĝis; membroj de Liberiga Fronto de [[Kebekio]] [[homforkapto|forkaptis]] britan diplomaton, kaŭzante [[oktobra krizo|oktobran krizon]] en [[Montrealo]] * [[1972]]: Franca politikisto [[Jean-Marie Le Pen]] fondis [[Front National (Francio)|Fronton Nacian]] * [[1982]]: Militista Ĉambro de Supera Tribunalo kontumace verdiktis [[mortpuno]]n al [[Romuald Spasowski]], ambasadoro de [[Pola Popola Respubliko]] en [[Usono]], kiu post enkonduko de [[milita stato en Pollando]] petis politikan [[azilo]]n * [[1983]]: ĉeĥa astronomo [[Antonín Mrkos]] malkovris asteroidon [[9007 Ĝemzbondo|Ĝemzbondo]] * [[1986]]: Okcidenta gazetaro sciigis pri la nukle-armila programo de [[Israelo]] malkaŝita de [[Mordechai Vanunu]] * [[1988]]: [[Brazilo]] akiris sian konstitucion kaj kreiĝis du [[subŝtato]]j [[Amapao]] kaj [[Rorajmo]] * [[1989]]: usona prezidento [[George H. W. Bush]] aprobis rezolucion indikantan ĉi tiun tagon Monda Memortago de [[Raoul Wallenberg]] * [[1992]]: [[Lennart Meri]] iĝis prezidento de Estonio * [[1995]]: [[Flago de Makedonio]] oficialiĝis * [[1999]]: Ĉeĥa tenisistino [[Jana Novotná]] anoncis finon de sia sporta [[kariero]] * [[2000]]: [[Serbio]]: amasaj manifestacioj en [[Beogrado]] kaj aliaj urboj kondukis al eksiĝo de [[Slobodan Milošević]] * [[2003]]: [[Aĥmed Kadirov]] iĝis prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) * [[2004]]: [[Monako]] aniĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]] * [[2007]]: Pola ministro pri nacia defendo Aleksander Szczygieł nomumis postmorte 7842 oficirojn, viktimojn de la [[Masakro de Katin]], al pli supera rango * [[2012]]: [[Flughaveno]] [[Prago]]-Ruzyně ricevis la nomon de [[Václav Havel]] * [[2014]]: Franca [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] [[Jules Bianchi]] grave vundiĝis debutante en [[Formulo 1]] dum la Granda Premio de [[Japanio]] kaj poste mortis; en antaŭtempa baloto al [[parlamento]] en [[Bulgario]] venkis opozicia partio [[GERB]] * [[2015]]: 12 landoj de [[Azio]] kaj [[Pacifiko]] subskribis [[komerco|komercan]] pakton Transpacifika Partnereco * [[2016]]: Oni malfermis fervojlinion inter [[Etiopio]] kaj [[Ĝibutio]] liganta la ĉefurbojn [[Adis-Abebo]] kaj [[Ĝibuto]] * [[2019]]: Solena ŝtata-eklezia adiaŭo de la pola [[marŝalo]]-[[Pola Senato|senatano]] [[Kornel Morawiecki]] * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: [[Putin]] subskribis ratifitajn de parlamento traktatojn pri [[anekso]] de kvar regionoj de Ukrainio; [[ambasado]] de [[Japanio]] en [[Ukrainio]] oficiale rekomencis agadon en [[Kievo]] * [[2023]], [[2024]] kaj [[2025]]: La [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]] senŝanĝe daŭras == Naskiĝoj == * [[440]]: [[Bodhidharmo]], ĉina [[budhano]], lasta barata patriarko de [[zen-budhismo]], unua patriarko de [[ĉan-budhismo]] (m. nekonata) * [[1609]]: [[Paul Fleming]], germana kuracisto, verkisto, poeto (m. [[1640]]) * [[1640]]: [[Françoise-Athénaïs de Rochechouart de Mortemart]], amatino de franca reĝo Ludoviko la 14-a (m. [[1707]]) * [[1658]]: [[Maria de Modena]], reĝino de Anglio, Skotlando kaj Irlando (m. [[1718]]) * [[1713]]: [[Denis Diderot]], franca filozofo, verkisto, [[enciklopediistoj|enkciklopediisto]] (m. [[1784]]) * [[1781]]: [[Bernard Bolzano]], ĉeĥa pastro, matematikisto, filozofo, teologo, [[pacismo|pacisto]] (m. [[1848]]) * [[1786]]: [[Vikencij Ravinski]], belorusa poeto kaj dramisto (n. [[1855]]) * [[1795]]: [[Karl Ludwig Sand]], germana studento kaj atencanto (m. [[1820]]) * [[1830]]: [[Chester A. Arthur]], prezidento de Usono (m. [[1886]]) * [[1848]]: [[Edouard Detaille]], franca pentristo (m. [[1912]]) * [[1848]]: [[Guido von List]], aŭstra [[okultismo|okultisto]] kaj verkisto (m. [[1919]]) * [[1851]]: [[Placyd Dziwiński]], pola matematikisto (m. [[1936]]) * [[1851]]: [[Mór Ditrói]], hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro (m. [[1945]]) * [[1860]]: [[William Harvey (esperantisto)|William Harvey]], angla esperantisto, vortaristo, parolisto, sekretario de [[UK 1926]], prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Skotlando]], membro de [[Lingva Komitato]] (m. nekonata) * [[1863]]: [[Klara Zamenhof]], filino de litova-pola komercisto [[Aleksandro Silbernik]], edzino de [[Ludwik Zamenhof]] kontribuinta al eldono de ''[[Unua libro]]'' kaj fondo de societo [[Konkordo (societo)|Konkordo]] populariganta [[interna ideo|internan ideon]] (m. [[1924]]) * [[1864]]: [[Fratoj Lumière|Louis Lumière]], franca inventisto, pioniro de [[kino]] (m. [[1948]]) * [[1872]]: [[Kálmán Vakarcs]], hungara etnografo, kolektisto kaj instruisto (m. [[1952]]) * [[1880]]: [[Lajos Vékás]], rumania hungara ekonomikisto, advokato, fakverkisto (m. [[1962]]) * [[1881]]: [[Hans von Hammerstein-Equord]], aŭstra verkisto kaj politikisto (m. [[1947]]) * [[1882]]: [[Robert Goddard]], pionira usona [[raketo|raketfaristo]] (m. [[1945]]) * [[1884]]: [[Georges Warnier]], franca administranto de komercaj societoj, kunfondinto de la [[Domo de Esperanto]] (m. [[1953]]) * [[1887]]: [[René Cassin]], franca juristo, diplomato kaj politikisto Nobelpremiita (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Ernő Kázmér]], hungara ĵurnalisto, kritikisto (m. [[1941]]) * [[1897]]: [[Emília Csűrös]], hungara porjunulara verkistino (m. [[1970]]) * [[1902]]: [[Albert Nagy]], rumania hungara pentristo (m. [[1970]]) * [[1909]]: [[Bohdan-Ihor Antoniĉ]], ukraina poeto (m. [[1937]]) * [[1917]]: [[Magda Szabó]], hungara verkistino (m. [[2007]]) * [[1919]]: [[Vojtech Zamarovský]], slovaka historiisto kaj verkisto (m. [[2006]]) * [[1919]]: [[Boris Ŝĉerbina]], sovetia kaj partia gvidanto, unu el kreintoj de la [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]], gvidanta likvidon de la sekvoj de la [[nuklea akcidento de Ĉernobilo]] kaj de la [[Spitaka tertremo]] (m. [[1990]]) * [[1920]]: [[Meliton Kantaria]], soveta [[serĝento]], ano de triopo hisinta la [[Flago de Sovetunio|flagon de Sovetunio]] super [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]] (m. [[1993]]) * [[1922]]: [[András Kiss (arkivisto)|András Kiss]], rumania hungara historiisto, arkivisto, fakverkisto (m. [[2013]]) * [[1924]]: [[José Donoso]], ĉilia verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1996]]) * [[1926]]: [[Zoltán Náhlik]], rumania hungara, hungara edukhistoriisto (m. [[2004]]) * [[1930]]: [[Pavel Popoviĉ]], sovetia, rusia [[kosmonaŭto]] kaj la unua [[ukrainoj|ukraina]] (m. [[2006]]) * [[1930]]: [[Reinhard Selten]], germana Nobelpremiita ekonomikisto, [[Honoraj membroj de AIS|honora membro de AIS]], membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]], rektoro de [[Internacia Kongresa Universitato]], aŭtoro de esperanta-germana libro ''Por dulingveco en Eŭropo'' (m. [[2016]]) * [[1935]]: [[Oswald Wiener]], aŭstra verkisto (m. [[2021]]) * [[1936]]: [[Václav Havel]], ĉeĥa verkisto, lasta prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj unua de [[Ĉeĥio]] (m. [[2011]]) * [[1941]]: [[Eduardo Duhalde]], prezidento de Argentino * [[1944]]: [[László Csiki]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (m. [[2008]]) * [[1948]]: [[Stefan MacGill]], novzelanda esperantisto, [[Prezidantoj de TEJO|prezidanto de TEJO]], volontulo en la [[Centra Oficejo de UEA]], kunordiganto de la [[Jarlibro de UEA]], teknika redaktoro de "[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]" kaj redaktoro de "[[Juna Amiko]]", prezidanto de la [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]], aŭtoro de la lernilo-serio ''[[Tendaraj tagoj]]'' * [[1951]]: [[Bob Geldof]], irlanda kantisto, [[kantaŭtoro]], politika [[aktivismo|aktivisto]] * [[1952]]: [[Emomalii Raĥmon]], prezidento de [[Taĝikio]] * [[1955]]: [[Ángela Molina]], hispana aktorino * [[1958]]: [[Neil deGrasse Tyson]], usona [[astrofizikisto]], sciencopopularigisto * [[1974]]: [[Colin Meloy]], usona kantisto kaj muzikisto de [[sendependa roko]] * [[1975]]: [[Kate Winslet]], angla aktorino * [[1976]]: [[Matt Hamill]], usona surda luktisto * [[1976]]: [[Ramzan Kadirov]], ĉefministro kaj prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) * [[1978]]: [[Koppány Zsolt Nagy]], hungara verkisto kaj tradukisto * [[1985]]: [[Gergely Illyés]], rumania hungara politika analisto, ĵurnalisto == Mortoj == * [[610]]: [[Fokas]], [[Bizanca imperio|bizanca]] imperiestro (n. ĉirkaŭ [[570]]) * [[877]]: [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]], [[listo de francaj reĝoj|okcidentfranka reĝo]] (n. [[823]]) * [[1056]]: [[Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 3-a]], romia-germana imperiestro (n. [[1017]]) * [[1112]]: [[Sigebert de Gembloux]], benedikta monaĥo el [[Namuro (provinco)|Namuro]], [[humanismo|humanisto]], hagiografo, historiisto, teologo, mezepoka kronikisto (n. [[1030]]) * [[1214]]: [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]], [[reĝo de Kastilio]] (n. [[1155]]) * [[1225]]: [[An-Nasir]], [[abasida]] [[kalifo]] (n. [[1158]]) * [[1285]]: [[Filipo la 3-a (Francio)|Filipo la 3-a]], reĝo de Francio (n. [[1245]]) * [[1354]]: [[Giovanni Visconti]], itala episkopo, [[senjoro]] de [[Milano]] (n. [[1290]]) * [[1470]]: [[Matteo Carreri]], itala [[dominikanoj|dominikano]], [[stigmato|stigmatito]], katolika beatulo (n. [[1420]]) * [[1607]]: [[Matthäus Dresser]], germana filologo, historiisto, pedagogo, [[humanismo|humanisto]] (n. [[1536]]) * [[1725]]: [[Johann Sinapius (rektoro)|Johann Sinapius]], slovaka erudiciulo, historiisto, filologo, bibliotekisto, genealogo kaj rektoro de Gimnazio en [[Legnica]] (n. [[1657]]) * [[1763]]: [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 3-a]], [[princo-elektisto]] de [[Saksio]] kaj [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]], [[mecenato]] de arto (n. [[1696]]) * [[1777]]: [[János András Segner]], hungara-germana kemiisto, matematikisto, kuracisto, fizikisto, astronomo, universitata instruisto (n. [[1704]]) * [[1782]]: [[Heinrich Sander]], germana instruisto, teologo kaj verkisto (n. [[1754]]) * [[1791]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]], favorato de [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]] (n. [[1739]]) * [[1813]]: [[Tecumseh]], [[indianoj|indiana]] tribestro de [[Shawnee]], adepto de indiana konfederacio (n. ĉirkaŭ [[1768]]) * [[1813]]: [[Eleonore Prochaska]], germana kuiristino kaj heroino kontraŭnapoleona (n. [[1785]]) * [[1816]]: [[Camilo Torres Tenorio]], kolombia [[advokato]] kaj movadestro por sendepenceco de [[Kolombio]], ekzekutita (n. [[1766]]) * [[1855]]: [[Salamon János Petényi]], hungara pastro, zoologo, ornitologo, [[iĥtiologio|iĥtiologo]], [[paleontologo]], kavernisto (n. [[1799]]) * [[1857]]: [[Wenzel Scholz]], aŭstra aktoro (n. [[1787]]) * [[1864]]: [[Imre Madách]], hungara verkisto (n. [[1823]]) * [[1880]]: [[William Lassell]], angla astronomo (n. [[1799]]) * [[1880]]: [[Jacques Offenbach]], franca-germana komponisto kaj muzikisto (n. [[1819]]) * [[1883]]: [[Joachim Barrande]], franca [[paleontologo]] kaj geologo (n. [[1799]]) * [[1904]]: [[Frédéric Auguste Bartholdi]], franca [[skulptisto]] (n. [[1834]]) * [[1913]]: [[Patrick Augustine Sheehan]], irlanda pastro, politikisto kaj verkisto (n. [[1852]]) * [[1925]]: [[Anna Schäffer]], germana stigmatita mistikulino, katolika beatulino (n. [[1882]]) * [[1933]]: [[Nikolaj Judeniĉ]], rusa generalo, komandanto de la [[Blanka Armeo]] (n. [[1862]]) * [[1934]]: [[Jean Vigo]], franca filmreĝisoro (n. [[1905]]) * [[1936]]: [[Jan Jacob Slauerhoff]], nederlanda ŝipkuracisto, poeto kaj romanverkisto (n. [[1898]]) * [[1938]]: [[Marian Zdziechowski]], pola filozofo, [[filologo]], historiisto (n. [[1861]]) * [[1938]]: [[Faustyna Kowalska]], pola [[monaĥo|monaĥino]], [[mistikismo|mistikulino]], katolika sanktulino kaj [[vizio|viziistino]] (n. [[1905]]) * [[1946]]: [[István Bethlen]], grafo, ĉefministro de Hungario (n. [[1874]]) * [[1953]]: [[Friedrich Wolf]], germana kuracisto, verkisto, diplomato kaj soldato de [[Internaciaj Brigadoj]] (n. [[1888]]) * [[1955]]: [[Andor Tevan]], hungara presisto kaj eldonisto (n. [[1889]]) * [[1960]]: [[Alfred Kroeber]], usona [[antropologo]] (n. [[1876]]) * [[1962]]: [[Edwin Müller]], aŭstra-usona filatelisto (n. [[1898]]) * [[1975]]: [[Karl Lechner]], aŭstra historiisto kaj arkivisto (n. [[1897]]) * [[1986]]: [[Géza Kozma]], hungara komponisto (n. [[1902]]) * [[1996]]: [[Károly Székely]], rumania hungara kuracisto, universitata profesoro (n. [[1913]]) * [[2000]]: [[Elemér Bakó]], hungara lingvisto, bibliotekisto, redaktoro, kunlaboranto de [[Kongresa Biblioteko]] (n. [[1915]]) * [[2000]]: [[Zef Luigj Mjeda]], albana esperantisto, [[Esperanto-vortaristo]], eldoninto de la [[Listo de Esperanto-vortaroj|albana vortaro]], [[honora membro de UEA]] (n. [[1921]]) * [[2003]]: [[Timothy Treadwell]], usona [[ekologio|ekologo]] (n. [[1957]]) * [[2005]]: [[Ferenc Visky]], rumania hungara reformita teologo (n. [[1918]]) * [[2010]]: [[Bernard Clavel]], franca verkisto (n. [[1923]]) * [[2011]]: [[Steve Jobs]], usona entreprenisto, kunkreinto de ''[[Apple]]'' (n. [[1955]]) * [[2012]]: [[Claude Pinoteau]], franca reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1925]]) * [[2015]]: [[Henning Mankell]], sveda verkisto de [[krimfikcio]], [[porinfana literaturo]], kaj dramisto, [[socia kritikisto]] (n. [[1948]]) * [[2016]]: [[György Márkus]], hungara [[marksismo|marksista]] filozofo, pro protesto kontraŭ [[Invado en Ĉeĥoslovakio]] forigita de la partio, elmigrinta al [[Aŭstralio]] (n. [[1934]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Anna Schäffer]], germana sanktulino; [[Faustyna Kowalska]], pola [[monaĥino]], mistikulino, sanktulino * Monda Tago de [[Raoul Wallenberg]], ekde 1989 * [[Internacia tago de instruistoj|Monda Tago de Instruisto]] - proklamita de [[Unesko]] en 1994 == Tagoj de [[semajno]] == La '''5-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:5-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|05]] [[Kategorio:5-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1005]] my1ovb541jvh240vxwtcpktb75agsdj 9349865 9349864 2026-04-08T15:29:09Z ~2026-21526-58 254799 /* Mortoj */ koncizigo 9349865 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{Oktobro}} La '''5-a de oktobro''' estas la 278-a tago de la jaro (la 279-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 87 tagoj restas. Je la 5-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[610]]: [[Heraklio]] kroniĝis kiel [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|bizanca imperiestro]] * [[1056]]: [[Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 4-a]] iĝis reĝo de Germanio * [[1285]]: [[Filipo la 4-a (Francio)|Filipo la 4-a]] ektroniĝis en Francio * [[1550]]: Fondo de la urbo [[Koncepciono (Ĉilio)|Koncepciono]] en Ĉilio * [[1582]]: Pro reformo de la [[gregoria kalendaro]] tiu ĉi tago malestis en [[Hispanio]], [[Italio]], [[Pollando]] kaj [[Portugalio]] * [[1614]]: Unua diplomatia misio alvenis al [[Eŭropo]] de [[Japanio]], gvidita de ambasadoro [[Hasekura Tsunenaga]] * [[1665]]: [[Germanio]]: fondo de universitato en [[Kijlo|Kielo]] * [[1709]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: en [[Toruń]] renkontiĝis pola reĝo [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] kaj rusia [[imperiestro]] [[Petro la Granda]] * [[1762]]: [[Vieno]]: en [[burgoteatrejo]] okazis premiero de la opero [[Orfeo ed Euridice|''Orfeo kaj Eŭridika'']] * [[1793]]: En [[Francio]] [[Nacia Konvencio]] dekretis [[Franca respublika kalendaro|respublikan kalendaron]] * [[1807]]: En [[Varsovia Duklando]] kreiĝis registaro de Stanisław Małachowski * [[1823]]: Unua [[medicino|medicina]] revuo "[[The Lancet]]" aperis en [[Britio]] * [[1827]]: En [[distrikto Bjalistoko]] falis [[meteorŝtono]] Bjalistoko * [[1831]]: Pola armeo kun la lasta komandanto de la [[Novembra ribelo]] generalo Maciej Rybiński transpaŝis apud [[Brodnica]] [[landlimo]]n kun [[Prusio]] deponante armilaron — la lasta [[evento]] de la [[insurekcio]] * [[1833]]: [[Unua Karlisma Milito]]: kun ribelo en [[Eŭskio]] unua [[karlismo|karlista]] milito eksplodis en Hispanio * [[1842]]: Unua kvanto da [[biero]] [[Pilsner Urquell]] estis farita en [[Plzeň]] sub la gvidado de ĉeĥa [[bierfaristo]] Josef Groll * [[1855]]: Germanaj astronomoj [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt|Hermann Goldschmidt]] kaj [[Karl Theodor Robert Luther]] malkovris respektive [[asteroido]]n [[36 Atalante|Atalante]] kaj [[37 Fido|Fido]] * [[1864]]: [[Okcident-Bengalo]]: 60 mil personoj pereis post [[ciklono]] en [[Kolkato]] * [[1868]]: [[Pollando]]: en [[Galicio]] [[marmoto]] kaj [[ĉamo]] iĝis protektataj [[bestoj]] en [[Tatroj]] * [[1905]]: Usona pioniro de [[aviado]] [[Fratoj Wright|Wilbur Wright]] dum 39-minuta [[flugo]] atingis distancon de 24,5 [[mejlo]]j * [[1908]]: [[Aŭstrio-Hungario]] aneksis [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnion kaj Hercegovinon]]; [[Bulgario]] proklamis sendependecon (de [[Turkio]]) * [[1910]]: [[Portugalio]] iĝis respubliko * [[1914]] [[Unua Mondmilito]]: Franca [[piloto]] kun mekanikisto-pafisto sukcesis detrui germanan aviadilon - unua aera batalo de la milito * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Usona prezidento [[Woodrow Wilson]] subskribis dekreton permesanta al [[poloj]] el [[Usono]] formi sian armeon * [[1918]]: En [[Kievo]] komenciĝis paroloj pri eniro de [[Krimeo]] en [[Ukrainio]]n; Nacia Konsilio de [[slovenoj]], [[kroatoj]] kaj [[serboj]] estis fondita en [[Zagrebo]] * [[1921]]: [[Londono]]: [[PEN-klubo internacia]] fondiĝis * [[1924]]: [[Dua Pola Respubliko]]: aperis unua eldono de la [[revuo]] "Młody Lotnik" (Juna [[Piloto]]) * [[1925]]: Konferenco en [[Traktatoj de Locarno|Locarno]] komenciĝis * [[1933]]: Ukraina reĝisoro [[Lesj Kurbas]] estis maldungita de teatro pro "[[burĝa naciismo]]" - pafmortigita en amasa ekzekuto de 1116 malliberuloj en [[Sandarmoĥ]] * [[1938]]: Prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] [[Edvard Beneš]] demisiis; aŭtonoma [[slovakoj|slovaka]] registaro estis formita en [[Žilina]] * [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: en [[Varsovio]] [[Wehrmacht]] paradis antaŭ [[Adolf Hitler]] kaj 5 generaloj; Pola Fronto: apud [[Kock]] brigada generalo [[Franciszek Kleeberg]] kun siaj [[soldato]]j de Memstara Operaca Grupiĝo "[[Polesio]]" venkis germanojn en la lasta kelktaga [[batalo]] - post ekmanko de [[municio]] redonis la [[armilo]]jn; taĉmento de [[Wehrmacht]] pafmortigis en Serokomla (proksime al [[Łuków]]) 32 personojn; taĉmento de [[SS (organizo)|SS]] en Buszków pafmortigis 66 personojn devenantajn de [[Koronowo]]; en Miedzyn, apud [[Bydgoszcz]], okazis amasa ekzekuto de 400 poloj, kaj en [[Gdańsk]] germanoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] 38 defendantojn de la Pola Poŝtoficejo; germanoj establis en [[Piotrków Trybunalski]] judan [[geto]]n, unuan en la [[okupado|okupata]] Pollando * [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: regopovoj de [[Tria Regno]] ordonis retirigi polajn [[monero]]jn en enkorpigitaj teritorioj ĝis la fino de oktobro * [[1941]]: En [[Kievo]] fondiĝis la Ukraina Nacia Konsilio; en [[Japanio|Japana]] Armea Akademio okazis [[stabo|staba]] milita ludo pri konkero de gravaj regionoj de [[Suda Azio]] * [[1943]]: membroj de pola diasporo el Germanio, malliberigitaj en koncentrejo [[Buchenwald]], fondis [[konspiro|konspiran]] Kolegan Komitaton; [[Jugoslavaj Partizanoj]]: oni kreis [[partizano|partizanan]] 1-an Proletan Sturman Korpuson * [[1944]]: La duan tagon post falo de la [[Ribelo de Varsovio]] al germana mallibero iris ĉirkaŭ 11 700 soldatoj; en [[Varsovio]] aperis lasta numero de "Rzeczpospolita Polska" (Pola Respubliko); pola generalo [[Stanisław Maczek]] kun sia Kirasita Divizio liberigis en Nederlando [[Baarle-Nassau]] kaj [[Alphen aan den Rijn|Alphen]]; germana urbo [[Saarbrücken]] estis bombita de [[Royal Air Force]] pro kio pereis 361 personoj * [[1945]]: Dua [[soveta okupado de Pollando]]: sur la pola teritorio la [[Ruĝa Armeo]] kreis [[enklavo]]n de [[Police (Pollando)|Police]] — ĝis la 25-a de septembro 1946 laboris ĉi tie 20 mil germanaj [[militkaptito]]j kaj laboristoj; [[Korenica]] iĝis Korenica de [[Josip Broz Tito|Tito]] * [[1947]]: Kreo de la [[Kominformo]] sukcedanta la [[Tria Internacio|Trian Internacion]]; [[vegetarismo]]: prezidento de Usono [[Harry Truman]] apelaciis al [[usonanoj]] pri rezigno de [[viando]]-manĝado dum kelkaj tagoj [[semajno|semajne]] por tiamaniere ŝparitan monon transdoni al [[malsato|malsatantaj]] loĝantoj de [[Eŭropo]] * [[1948]]: En [[Fontainebleau]] dum Internacia kongreso de [[naturprotekto]] fondiĝis posta [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]]; [[Turkmenio]]: dum tertremo en [[Aŝgabato]] pereis 110 miloj de personoj * [[1950]]: [[Stalinismo]]: ĉe Regiona Militista Juĝejo en [[Varsovio]] komenciĝis proceso kontraŭ la asocio [[Libero kaj Sendependo]] - oni verdiktis sep mortpunojn * [[1953]]: [[Usono]]: en [[Los-Anĝeleso]] okazis unua dokumentita renkonto de [[Anonimaj Narkotuloj]] * [[1962]]: Premiero de la brita filmo [[Dr. No|''D-ro No'']] * [[1964]]: [[Malvarma milito]]: 57 personoj fuĝis de [[GDR]] al [[Okcidenta Berlino]] per tunelo sub la [[Berlina muro]]; pola verkisto [[Melchior Wańkowicz]] estis arestita pro riproĉo kunlabori kun [[Radio Libera Eŭropo]] pro sendo de la [[letero de 34]] intelektuloj protestantaj kontraŭ [[cenzuro]] * [[1967]]: [[Hassanal Bolkiah]] iĝis [[sultano]] de [[Brunejo]] * [[1969]]: Televido [[BBC]] montris unuan epizodon de la angla komedia grupo [[Monty Python]] * [[1970]]: Usona publika televidkanalo [[Public Broadcasting Service]] kreiĝis; membroj de Liberiga Fronto de [[Kebekio]] [[homforkapto|forkaptis]] britan diplomaton, kaŭzante [[oktobra krizo|oktobran krizon]] en [[Montrealo]] * [[1972]]: Franca politikisto [[Jean-Marie Le Pen]] fondis [[Front National (Francio)|Fronton Nacian]] * [[1982]]: Militista Ĉambro de Supera Tribunalo kontumace verdiktis [[mortpuno]]n al [[Romuald Spasowski]], ambasadoro de [[Pola Popola Respubliko]] en [[Usono]], kiu post enkonduko de [[milita stato en Pollando]] petis politikan [[azilo]]n * [[1983]]: ĉeĥa astronomo [[Antonín Mrkos]] malkovris asteroidon [[9007 Ĝemzbondo|Ĝemzbondo]] * [[1986]]: Okcidenta gazetaro sciigis pri la nukle-armila programo de [[Israelo]] malkaŝita de [[Mordechai Vanunu]] * [[1988]]: [[Brazilo]] akiris sian konstitucion kaj kreiĝis du [[subŝtato]]j [[Amapao]] kaj [[Rorajmo]] * [[1989]]: usona prezidento [[George H. W. Bush]] aprobis rezolucion indikantan ĉi tiun tagon Monda Memortago de [[Raoul Wallenberg]] * [[1992]]: [[Lennart Meri]] iĝis prezidento de Estonio * [[1995]]: [[Flago de Makedonio]] oficialiĝis * [[1999]]: Ĉeĥa tenisistino [[Jana Novotná]] anoncis finon de sia sporta [[kariero]] * [[2000]]: [[Serbio]]: amasaj manifestacioj en [[Beogrado]] kaj aliaj urboj kondukis al eksiĝo de [[Slobodan Milošević]] * [[2003]]: [[Aĥmed Kadirov]] iĝis prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) * [[2004]]: [[Monako]] aniĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]] * [[2007]]: Pola ministro pri nacia defendo Aleksander Szczygieł nomumis postmorte 7842 oficirojn, viktimojn de la [[Masakro de Katin]], al pli supera rango * [[2012]]: [[Flughaveno]] [[Prago]]-Ruzyně ricevis la nomon de [[Václav Havel]] * [[2014]]: Franca [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] [[Jules Bianchi]] grave vundiĝis debutante en [[Formulo 1]] dum la Granda Premio de [[Japanio]] kaj poste mortis; en antaŭtempa baloto al [[parlamento]] en [[Bulgario]] venkis opozicia partio [[GERB]] * [[2015]]: 12 landoj de [[Azio]] kaj [[Pacifiko]] subskribis [[komerco|komercan]] pakton Transpacifika Partnereco * [[2016]]: Oni malfermis fervojlinion inter [[Etiopio]] kaj [[Ĝibutio]] liganta la ĉefurbojn [[Adis-Abebo]] kaj [[Ĝibuto]] * [[2019]]: Solena ŝtata-eklezia adiaŭo de la pola [[marŝalo]]-[[Pola Senato|senatano]] [[Kornel Morawiecki]] * [[2022]]: [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]]: [[Putin]] subskribis ratifitajn de parlamento traktatojn pri [[anekso]] de kvar regionoj de Ukrainio; [[ambasado]] de [[Japanio]] en [[Ukrainio]] oficiale rekomencis agadon en [[Kievo]] * [[2023]], [[2024]] kaj [[2025]]: La [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]] senŝanĝe daŭras == Naskiĝoj == * [[440]]: [[Bodhidharmo]], ĉina [[budhano]], lasta barata patriarko de [[zen-budhismo]], unua patriarko de [[ĉan-budhismo]] (m. nekonata) * [[1609]]: [[Paul Fleming]], germana kuracisto, verkisto, poeto (m. [[1640]]) * [[1640]]: [[Françoise-Athénaïs de Rochechouart de Mortemart]], amatino de franca reĝo Ludoviko la 14-a (m. [[1707]]) * [[1658]]: [[Maria de Modena]], reĝino de Anglio, Skotlando kaj Irlando (m. [[1718]]) * [[1713]]: [[Denis Diderot]], franca filozofo, verkisto, [[enciklopediistoj|enkciklopediisto]] (m. [[1784]]) * [[1781]]: [[Bernard Bolzano]], ĉeĥa pastro, matematikisto, filozofo, teologo, [[pacismo|pacisto]] (m. [[1848]]) * [[1786]]: [[Vikencij Ravinski]], belorusa poeto kaj dramisto (n. [[1855]]) * [[1795]]: [[Karl Ludwig Sand]], germana studento kaj atencanto (m. [[1820]]) * [[1830]]: [[Chester A. Arthur]], prezidento de Usono (m. [[1886]]) * [[1848]]: [[Edouard Detaille]], franca pentristo (m. [[1912]]) * [[1848]]: [[Guido von List]], aŭstra [[okultismo|okultisto]] kaj verkisto (m. [[1919]]) * [[1851]]: [[Placyd Dziwiński]], pola matematikisto (m. [[1936]]) * [[1851]]: [[Mór Ditrói]], hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro (m. [[1945]]) * [[1860]]: [[William Harvey (esperantisto)|William Harvey]], angla esperantisto, vortaristo, parolisto, sekretario de [[UK 1926]], prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Skotlando]], membro de [[Lingva Komitato]] (m. nekonata) * [[1863]]: [[Klara Zamenhof]], filino de litova-pola komercisto [[Aleksandro Silbernik]], edzino de [[Ludwik Zamenhof]] kontribuinta al eldono de ''[[Unua libro]]'' kaj fondo de societo [[Konkordo (societo)|Konkordo]] populariganta [[interna ideo|internan ideon]] (m. [[1924]]) * [[1864]]: [[Fratoj Lumière|Louis Lumière]], franca inventisto, pioniro de [[kino]] (m. [[1948]]) * [[1872]]: [[Kálmán Vakarcs]], hungara etnografo, kolektisto kaj instruisto (m. [[1952]]) * [[1880]]: [[Lajos Vékás]], rumania hungara ekonomikisto, advokato, fakverkisto (m. [[1962]]) * [[1881]]: [[Hans von Hammerstein-Equord]], aŭstra verkisto kaj politikisto (m. [[1947]]) * [[1882]]: [[Robert Goddard]], pionira usona [[raketo|raketfaristo]] (m. [[1945]]) * [[1884]]: [[Georges Warnier]], franca administranto de komercaj societoj, kunfondinto de la [[Domo de Esperanto]] (m. [[1953]]) * [[1887]]: [[René Cassin]], franca juristo, diplomato kaj politikisto Nobelpremiita (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Ernő Kázmér]], hungara ĵurnalisto, kritikisto (m. [[1941]]) * [[1897]]: [[Emília Csűrös]], hungara porjunulara verkistino (m. [[1970]]) * [[1902]]: [[Albert Nagy]], rumania hungara pentristo (m. [[1970]]) * [[1909]]: [[Bohdan-Ihor Antoniĉ]], ukraina poeto (m. [[1937]]) * [[1917]]: [[Magda Szabó]], hungara verkistino (m. [[2007]]) * [[1919]]: [[Vojtech Zamarovský]], slovaka historiisto kaj verkisto (m. [[2006]]) * [[1919]]: [[Boris Ŝĉerbina]], sovetia kaj partia gvidanto, unu el kreintoj de la [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]], gvidanta likvidon de la sekvoj de la [[nuklea akcidento de Ĉernobilo]] kaj de la [[Spitaka tertremo]] (m. [[1990]]) * [[1920]]: [[Meliton Kantaria]], soveta [[serĝento]], ano de triopo hisinta la [[Flago de Sovetunio|flagon de Sovetunio]] super [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]] (m. [[1993]]) * [[1922]]: [[András Kiss (arkivisto)|András Kiss]], rumania hungara historiisto, arkivisto, fakverkisto (m. [[2013]]) * [[1924]]: [[José Donoso]], ĉilia verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1996]]) * [[1926]]: [[Zoltán Náhlik]], rumania hungara, hungara edukhistoriisto (m. [[2004]]) * [[1930]]: [[Pavel Popoviĉ]], sovetia, rusia [[kosmonaŭto]] kaj la unua [[ukrainoj|ukraina]] (m. [[2006]]) * [[1930]]: [[Reinhard Selten]], germana Nobelpremiita ekonomikisto, [[Honoraj membroj de AIS|honora membro de AIS]], membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]], rektoro de [[Internacia Kongresa Universitato]], aŭtoro de esperanta-germana libro ''Por dulingveco en Eŭropo'' (m. [[2016]]) * [[1935]]: [[Oswald Wiener]], aŭstra verkisto (m. [[2021]]) * [[1936]]: [[Václav Havel]], ĉeĥa verkisto, lasta prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj unua de [[Ĉeĥio]] (m. [[2011]]) * [[1941]]: [[Eduardo Duhalde]], prezidento de Argentino * [[1944]]: [[László Csiki]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (m. [[2008]]) * [[1948]]: [[Stefan MacGill]], novzelanda esperantisto, [[Prezidantoj de TEJO|prezidanto de TEJO]], volontulo en la [[Centra Oficejo de UEA]], kunordiganto de la [[Jarlibro de UEA]], teknika redaktoro de "[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]" kaj redaktoro de "[[Juna Amiko]]", prezidanto de la [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]], aŭtoro de la lernilo-serio ''[[Tendaraj tagoj]]'' * [[1951]]: [[Bob Geldof]], irlanda kantisto, [[kantaŭtoro]], politika [[aktivismo|aktivisto]] * [[1952]]: [[Emomalii Raĥmon]], prezidento de [[Taĝikio]] * [[1955]]: [[Ángela Molina]], hispana aktorino * [[1958]]: [[Neil deGrasse Tyson]], usona [[astrofizikisto]], sciencopopularigisto * [[1974]]: [[Colin Meloy]], usona kantisto kaj muzikisto de [[sendependa roko]] * [[1975]]: [[Kate Winslet]], angla aktorino * [[1976]]: [[Matt Hamill]], usona surda luktisto * [[1976]]: [[Ramzan Kadirov]], ĉefministro kaj prezidento de [[Ĉeĉenio]] ([[Rusio]]) * [[1978]]: [[Koppány Zsolt Nagy]], hungara verkisto kaj tradukisto * [[1985]]: [[Gergely Illyés]], rumania hungara politika analisto, ĵurnalisto == Mortoj == * [[610]]: [[Fokas]], [[Bizanca imperio|bizanca]] imperiestro (n. ĉirkaŭ [[570]]) * [[877]]: [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]], [[listo de francaj reĝoj|okcidentfranka reĝo]] (n. [[823]]) * [[1056]]: [[Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 3-a]], romia-germana imperiestro (n. [[1017]]) * [[1112]]: [[Sigebert de Gembloux]], benedikta monaĥo el [[Namuro (provinco)|Namuro]], [[humanismo|humanisto]], hagiografo, historiisto, teologo, kronikisto (n. [[1030]]) * [[1214]]: [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]], [[reĝo de Kastilio]] (n. [[1155]]) * [[1225]]: [[An-Nasir]], [[abasida]] [[kalifo]] (n. [[1158]]) * [[1285]]: [[Filipo la 3-a (Francio)|Filipo la 3-a]], reĝo de Francio (n. [[1245]]) * [[1354]]: [[Giovanni Visconti]], itala episkopo, [[senjoro]] de [[Milano]] (n. [[1290]]) * [[1470]]: [[Matteo Carreri]], itala [[dominikanoj|dominikano]], [[stigmato|stigmatito]], katolika beatulo (n. [[1420]]) * [[1607]]: [[Matthäus Dresser]], germana filologo, historiisto, pedagogo, [[humanismo|humanisto]] (n. [[1536]]) * [[1725]]: [[Johann Sinapius (rektoro)|Johann Sinapius]], slovaka erudiciulo, historiisto, filologo, bibliotekisto, genealogo (n. [[1657]]) * [[1763]]: [[Aŭgusto la 3-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 3-a]], [[princo-elektisto]] de [[Saksio]] kaj [[listo de reĝoj de Pollando|reĝo de Pollando]] (n. [[1696]]) * [[1777]]: [[János András Segner]], hungara-germana kemiisto, matematikisto, kuracisto, fizikisto, astronomo, universitata instruisto (n. [[1704]]) * [[1782]]: [[Heinrich Sander]], germana instruisto, teologo kaj verkisto (n. [[1754]]) * [[1791]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]] (n. [[1739]]) * [[1813]]: [[Tecumseh]], [[indianoj|indiana]] tribestro de [[Shawnee]], adepto de indiana konfederacio (n. ĉirkaŭ [[1768]]) * [[1813]]: [[Eleonore Prochaska]], germana kuiristino kaj heroino kontraŭnapoleona (n. [[1785]]) * [[1816]]: [[Camilo Torres Tenorio]], kolombia [[advokato]] kaj movadestro por sendepenceco de [[Kolombio]] (n. [[1766]]) * [[1855]]: [[Salamon János Petényi]], hungara pastro, zoologo, ornitologo, [[iĥtiologio|iĥtiologo]], [[paleontologo]], kavernisto (n. [[1799]]) * [[1857]]: [[Wenzel Scholz]], aŭstra aktoro (n. [[1787]]) * [[1864]]: [[Imre Madách]], hungara verkisto (n. [[1823]]) * [[1880]]: [[William Lassell]], angla astronomo (n. [[1799]]) * [[1880]]: [[Jacques Offenbach]], franca-germana komponisto kaj muzikisto (n. [[1819]]) * [[1883]]: [[Joachim Barrande]], franca [[paleontologo]] kaj geologo (n. [[1799]]) * [[1904]]: [[Frédéric Auguste Bartholdi]], franca [[skulptisto]] (n. [[1834]]) * [[1913]]: [[Patrick Augustine Sheehan]], irlanda pastro, politikisto kaj verkisto (n. [[1852]]) * [[1925]]: [[Anna Schäffer]], germana stigmatita mistikulino, katolika beatulino (n. [[1882]]) * [[1933]]: [[Nikolaj Judeniĉ]], rusa generalo (n. [[1862]]) * [[1934]]: [[Jean Vigo]], franca filmreĝisoro (n. [[1905]]) * [[1936]]: [[Jan Jacob Slauerhoff]], nederlanda poeto kaj romanverkisto (n. [[1898]]) * [[1938]]: [[Marian Zdziechowski]], pola filozofo, [[filologo]], historiisto (n. [[1861]]) * [[1938]]: [[Faustyna Kowalska]], pola [[monaĥo|monaĥino]], [[mistikismo|mistikulino]], katolika sanktulino kaj [[vizio|viziistino]] (n. [[1905]]) * [[1946]]: [[István Bethlen]], grafo, ĉefministro de Hungario (n. [[1874]]) * [[1953]]: [[Friedrich Wolf]], germana kuracisto, verkisto, diplomato kaj soldato de [[Internaciaj Brigadoj]] (n. [[1888]]) * [[1955]]: [[Andor Tevan]], hungara presisto kaj eldonisto (n. [[1889]]) * [[1960]]: [[Alfred Kroeber]], usona [[antropologo]] (n. [[1876]]) * [[1962]]: [[Edwin Müller]], aŭstra-usona filatelisto (n. [[1898]]) * [[1975]]: [[Karl Lechner]], aŭstra historiisto kaj arkivisto (n. [[1897]]) * [[1986]]: [[Géza Kozma]], hungara komponisto (n. [[1902]]) * [[1996]]: [[Károly Székely]], rumania hungara kuracisto, universitata profesoro (n. [[1913]]) * [[2000]]: [[Elemér Bakó]], hungara lingvisto, bibliotekisto, redaktoro, kunlaboranto de [[Kongresa Biblioteko]] (n. [[1915]]) * [[2000]]: [[Zef Luigj Mjeda]], albana esperantisto, [[Esperanto-vortaristo]], eldoninto de la [[Listo de Esperanto-vortaroj|albana vortaro]], [[honora membro de UEA]] (n. [[1921]]) * [[2003]]: [[Timothy Treadwell]], usona [[ekologio|ekologo]] (n. [[1957]]) * [[2005]]: [[Ferenc Visky]], rumania hungara reformita teologo (n. [[1918]]) * [[2010]]: [[Bernard Clavel]], franca verkisto (n. [[1923]]) * [[2011]]: [[Steve Jobs]], usona entreprenisto, kunkreinto de ''[[Apple]]'' (n. [[1955]]) * [[2012]]: [[Claude Pinoteau]], franca reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1925]]) * [[2015]]: [[Henning Mankell]], sveda verkisto de [[krimfikcio]], [[porinfana literaturo]], kaj dramisto, [[socia kritikisto]] (n. [[1948]]) * [[2016]]: [[György Márkus]], hungara [[marksismo|marksista]] filozofo (n. [[1934]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Anna Schäffer]], germana sanktulino; [[Faustyna Kowalska]], pola [[monaĥino]], mistikulino, sanktulino * Monda Tago de [[Raoul Wallenberg]], ekde 1989 * [[Internacia tago de instruistoj|Monda Tago de Instruisto]] - proklamita de [[Unesko]] en 1994 == Tagoj de [[semajno]] == La '''5-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; {{Projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]. [[Kategorio:5-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|05]] [[Kategorio:5-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1005]] hmbszqom0n3ofe04ffcrz2kugiobuut 0 6267 9349953 9338012 2026-04-08T20:01:31Z Sj1mor 12103 9349953 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} '''George SAND''' {{prononco|ĵorĵ saⁿd}}, esperante '''Georg' Sand'''', pseŭdonimo de '''Amantine Aurore Lucile DUPIN''' {{prononco|amaⁿtin oror lüsil dü'''peⁿ'''}}, poste baronino '''DUDEVANT''' (naskiĝis la [[1-a de julio|1-an de julio]] [[1804]] en [[Parizo]]; mortis la [[8-a de junio|8-an de junio]] [[1876]] en [[Nohant]]-Vic) estis [[Francio|franca]] [[verkisto|verkistino]] kaj frua [[Feminismo|feministo]] (antaŭ ol la termino estis inventita). Ŝi verkis [[romano]]jn, [[novelo]]jn, [[fabelo]]jn, [[teatraĵo]]jn, [[beletro|beletrajn]] kritikojn, [[politiko|politikajn]] tekstojn, eĉ sian [[biografio]]n. Sand estas konsiderata unu el la plej popularaj verkistoj en Eŭropo en ŝia vivo, ŝi estis pli populara ol [[Victor Hugo]] kaj [[Honoré de Balzac|Honore de Balzac]] en Anglio en la 1830-aj kaj 1840-aj jaroj, Sand estas rekonita kiel unu el la plej elstaraj verkistoj de Eŭropo en la [[romantika epoko]]. Ŝi kaŭzis [[skandalo]]n pro sia bolanta am-vivo, pro sia vir-stila vestado kaj pro sia vira pseŭdonimo, kiun ŝi uzis jam en 1829. Malgraŭ multaj maladmirantoj kiel Karlo Bodlero ([[Charles Baudelaire]]) aŭ [[Jules Barbey d'Aurevilly]], Georg' Sand' iĝis centra figuro en la intelekta vivo de sia epoko, gastigante en Nohanto aŭ en Palezo ([[Palaiseau]]) Liston ([[Liszt]]), [[Marie d'Agoult]]-n, Balzakon ([[Balzac]]), Flaŭberon ([[Flaubert]]), Delakrucon ([[Delacroix]]) kaj [[Victor Hugo]]-n, jen konsilante iujn jen kuraĝigante aliajn. Ŝi ankaŭ famiĝis per aktiva politika engaĝiĝo ekde 1848, inspirante al [[Alexandre Ledru-Rollin]], partoprenante al lanĉo de tri ĵurnaloj : « La Cause du peuple » (La afero de l' popolo), « Le Bulletin de la République » (La respublika bulteno), « l'Éclaireur » (La lumiganto), pledante ĉe [[Napoleon]]o la tria favore al kondamnitoj, i.a. V. Hugo kies verkaron ŝi admiris. Ŝia verkaro tre ampleksas, kaj Berio oftas kiel fono. Ŝiaj unuaj romanoj, kiel «Indiana» (1832) forpuŝas la sociajn konvenciojn kaj emfazas la virinajn ribelojn. Poste ŝi malfermas siajn romanojn al la socialaj problemoj, defendante la laboristojn kaj la malriĉulojn («Le Compagnon du Tour de France») kaj bildigante senklasan kaj senluktan societon (Mauprat, 1837 - Le Meunier d'Angibault, 1845). Ŝi poste sin turnas al la agraruloj, kaj verkas idealigitajn kamparajn romanojn kiel «[[La Mare au diable]]» (1846), «La Petite Fadette» (1849), «François le Champi» (1850), «Les Maîtres sonneurs» (1853). Georg' Sand' verkis ankaŭ laŭ aliaj ĝenroj, kiel membiografio («Histoire de ma vie», 1855) kaj la historia romano kiel «Consuelo» (1843) en kiu ŝi bildigas tra la figuro de itala belkantistino la artan kuntekston en Eŭropo de l' dekoka jarcento; aŭ kiel «Les Beaux Messieurs de Bois-Doré» (1858) en kiu svarmas la amoraj aventuroj en kunteksto de la religiaj luktoj dum la regno de [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]]. == La junaĝo == Ŝi estis la filino de Maurice François Dupin de Francueil kaj de Sophie Victoire Delaborde. Ŝia pradeveno estis kaj popola (tra sia patrino, pranepino de iu birdokaptisto de l' Châtelet) kaj aristokrata (tra sia patro, pranepino de [[Maŭrico de Saksio]], Marŝalo de Francio, legitimita bastardo de la pola reĝo [[Aŭgusto la 2-a (Pollando)|Aŭgusto la 2-a]]). Tiu duobla pradeveno profunde ŝin influis, kaj grandparte klarigas ŝian politikajn engaĝiĝojn. Aurore Dupin estis kvarjara kiam mortis ŝia patro, kaj vartis ŝin, ŝia avino , en Nohanto en departemento Indrio. La tutan vivon, ŝi konservis ligojn kun Nohanto kaj la kamparo, kies vivon ŝi pastorale priskribis en siaj kamparaj romanoj. En 1822, en printempo, ŝi ekkonatiĝis kun Barono François Casimir Dudevant. Ŝi edziniĝis kun li la 17an de septembro. Ili naskis du infanojn : Maurice (1823-1889) kaj Solange (1828-1899), kun kiu ŝi tre konflikte rilatis. Solange edziniĝis kun la skulptisto Augusto Klesinĝero (Auguste Clésinger). En 1831, la baronino Dudevant forlasas sian edzon, kun kiu ŝi neniam akordiĝis, por sekvi Parizen sian amanton Julo Sandeo (Jules Sandeau), okjare pli juna ol ŝi. Kune, ili ekas ĵurnalistan karieron, sub la komuna subskribo «J. Sand» Post kunverkado kun Julo Sandeo de sia unua romano «Rose et Blanche», ŝi publikigis sian unuan romanon, verkitan tute sole «Indiana» (1832), tuj sekvita en 1833 de «Valentine» kaj de «Lélia». «Indiana-n» ŝi subskribis per la pseŭdonimo G. Sand, kaj ekde la sekvonta per la kompleta antaŭnomo «George», sen fina «s» kio konsistigas strangaĵon en la franca. Tiu pseŭdonimo «George Sand», kiun ŝi konstante uzis, estis la nura nomo per kiu oni konis ŝin. La sukceso de «Lélia» tiama furorlibro, ebligis al Georg' Sand' eniri definitive la rondon de la tiamaj gravaj verkistoj, kaj lukri per sia skribilo. == La skandalulino == Ne raris en la deknaŭa jarcento, ke verkistino uzis viran pseŭdonimon : la verkantajn virinojn oni malestimis. Male, Georg' Sand' estis la nura el sia epoko, pri kiu oni parolis uzante «li», kaj kiun oni ne taksis «verkistino» sed ja «verkisto» samgrade kiel Balzako aŭ Hugo. Same, Sand' ne estis la nura virino sin vestanta virece, celante cedigi la limojn truditajn al la virinoj, kaj eniri la malpermesitajn lokojn, kiel la teatraj orkestrejoj aŭ la publikaj procesoj. Cetere, en sia membiografio ŝi klarigas ke ŝi virece vestis sin unue pro mona kialo: sen mono kiam ŝi alvenis en Parizon, (ŝia edzo plu havis aŭtoritatecon sur ŝia monhavaĵo kaj bieno), ŝi konstatis ke sin vesti vire, ne nur malpli kostis, sed estis eĉ pli komforta - sed tio ne estis ĉiutaga kutimo, ŝi ja estis virino, kiu sciis tute virinece plaĉi kiam bezonate, male al la fitravestia figuro, kiun oni celas kredigi hodiaŭ. Tamen eĉ se sufiĉe oftis por virinoj sin vesti vire por cedigi pordojn, la mensa kaj mora libereco, la persista sendependeco, la ĝisfunda rifuzo de la virina ŝablono trudata de la tiamaj viroj, la kontraŭstaro al la geedziĝo estis ĉe Sand' rimarkinde esceptaj. Ŝi ankaŭ estis unu el la malmultaj virinoj, kiuj fumis [[pipo]]n. Tamen ŝi multe malpli skandalis pro siaj vestoj kaj moroj, ol pro siaj verkoj. Ŝiaj tri unuaj verkoj estis tri pamfletoj kontraŭ geedziĝo, en kiu la edzo estis kokrita, la amanto, iu poltrono, kaj la edzino emfazigita per kaj pro sia ribelo kontraŭ la socialaj konvencioj kaj la vira povo. Ŝiaj postaj romanoj, subtenantaj la socialajn ribelojn kaj reiron al la respubliko, ne malfortigis ŝian skandalan famon. Post la [[Feminismo|feminisma revolucio]], ekzistas nova intereso pri ŝia laboro en Francio. == Ŝia sentimentala vivo == Ŝi havis multajn amantojn, kaj kelkajn pasiojn kiuj multe influis ŝin : la verkisto Jules Sandeau, la poeto [[Alfred de Musset]], la advokato Michel de Bourges. Ŝi ankaŭ sekrete travivis pasion kun Marie Dorval, [[aktorino]] de la «Comédie Française» ([[Franca Komedio]]), kiun ŝi renkontis en 1833, kaj kiu inspiris al ŝi la romanon «Lelia». Post Jules Sandeau, kaj post mallonga kaj malfeliĉa aventuro kun la verkisto [[Prosper Mérimée]], ŝi enamiĝis al Alfred de Musset, sesjare pli juna ol ŝi. Iliaj rilatoj, malkvietaj, pasiaj, kun iom da malfidelaĵoj (kiel en la fama restado en Venecio, kie Musset diboĉis kun malprudulinoj dum malsanis Georg' Sand, kiu tuj poste kokrigis lin siavice malsanan, kun ties kuracisto Pietro Pagello), kaj ankaŭ kun rompiĝoj, kio naskis abundan korespondadon, en kiu troviĝas kelkaj el la plej belaj amleteroj en la franca lingvo. Post la morto de Afred de Musset, Georg' Sand aperigis «Elle et lui» (Ŝi kaj li) kiu rakontas ilian historion. Ŝokita pri la rolo kiun Sand ludigis al lia frato, Paul de Musset respondis per «Lui et elle» (Li kaj ŝi), kaj Louise Colet, iama amantino de A. de Musset rebatis per «Lui» (li). De 1835 ĝis 1837, Georg' Sand' iĝis la amatino de Michel de Bourges, ŝia advokato, fervora respublikisto kaj onta [[deputito]]. Li alkondukis ŝin al respublikemo kaj socialismo. Li advokatis favore al ŝi en la disiĝa proceso kontraŭ Casimir Dudevant, kaj sukcesis regajni la bienon de Nohanto. Ŝi renkontis [[Frédéric Chopin|Frederikon Ŝopenon]] en 1836, kaj restis kun li preskaŭ dek jarojn (de 1838 ĝis 1847). En [[Majorko]], eblas viziti la Kartuzion de Valldemossa, kie ŝi restadis dum la vintro 1838-39 kun Frederiko Ŝopeno kaj siaj infanoj. Ili travivis komplikan rilaton. Unue amikoj, poste amantoj, pli poste, ĉar Ŝopeno malsana, la rilato iĝis senseksa, por fine aspekti «filo-patrina». == Ŝia politika engaĝiĝo == Ŝia rilato kun Michel de Bourges ne nur alkondukis ŝin al socialismo, sed plie al aktiva partoprenado en politiko. En 1841, ŝi fondis kun Pierre Leroux «la Revue Indépendante» (La sendependan revuon). Georg' Sand sin ligis kun demokratuloj kiel [[François Arago]], [[Armand Barbès]], [[Miĥail Bakunin]], kaj aplaŭdis en 1848 la falon de la reĝo [[Louis-Philippe]] kaj la finon de la «Monarchie de Juillet» ([[Julia monarkio]]) fiere elmontrante sian engaĝiĝon politikan kaj socialan, eĉ sin deklarante komunisto. Dum la Respublikana Revolucio de 1848, Sand neoficiale funkciis kiel [[Propagando|propaganda]] ministro. Ŝi kompilis broŝurojn kaj kontraŭbatalis la [[Napoleona kodo|Napoleonan Kodon]] kiu metis fraŭlajn virinojn sub la patronecon de ilia patro. Sed post la juniaj tagoj en 1848, kaj ties violentaj ribeloj, ŝi retiriĝis en Nohanto, kie ŝi lukris, verkante kelkajn teatraĵojn, pro financa bezono. Tamen ŝi ne konstante restadis en Nohanto, vojaĝante dise ĉien, sed precipe ĉe sian amikegon Charles Robin Duvernet ĉe la kastelo de l' «Petit Coudray». == La lastaj jaroj == Kun Alexandre Manceau, amiko de ŝia filo Maurice, ŝi instaliĝas en iu paca rilato. Dum 15 jaroj, li estis kaj ŝia amanto, kaj ŝia sekretario. Ŝi perletere amikiĝis kun Flauberto, kaj estis la nura virino akceptita ĉe la vespermanĝoj de Magny, kie ŝi renkontiĝadis kun [[Théophile Gautier]], la fratoj Jules kaj [[Edmond de Goncourt]], [[Sainte-Beuve]], [[Hippolyte Taine]]... En 1868, Lina, ŝia bofilino naskis Gabrielle, la lastan kun la nomo 'Sand'. Ŝi ne ĉesis verki, ĝis morto, kiu okazis en Nohanto, la 8an de junio 1876, pro intesta okluzio. Ŝi estis sepdekunujara. == Heredo == ''[[Les enfants du siècle]]'' (La filoj de la jarcento) estas franca biografia drama filmo de 1999 kunverkita kaj reĝisorita de Diane Kurys. Ĝi estas bazita sur la tumulta amafero inter du francaj literaturaj ikonoj de la 19-a jarcento, nome romanisto George Sand ([[Juliette Binoche]]) kaj poeto [[Alfred de Musset]] ([[Benoît Magimel]]). == Listo de verkoj == * '''Le Compagnon du Tour de France''' : La korporaciano de la Francia Rondiro . * '''Mauprat''' (Familinomo) * '''Le Meunier d'Angibault''' : ''La muelisto de Anĝibaŭo'' (Angibault, Loknomo) * '''La Mare au diable''' : ''La marĉeto de l' diablo'' * '''La Petite Fadette''' : ''La eta Fadetino'' (kromnomo laŭ ŝia familinomo Fadet) * '''François le Champi''' : ''Francisko la bastardo.'' * '''Les Maîtres sonneurs''' : ''La Majstroj-sakŝalmistoj'' * '''Histoire de ma vie''' : ''Historio de mia vivo'' * '''Consuelo''' (Persona nomo) * '''Les Beaux Messieurs de Bois-Doré''' : ''La belaj sinjoroj de la Ora Arbaro'' (Bois-Doré, loknomo) * '''Rose et Blanche''' (Personaj nomoj) * '''Indiana''' (Persona nomo) * '''Valentine''' (Persona nomo) * '''Lélia''' (Persona nomo) En esperanto legeblas noveleto tradukita de [[Thierry Tailhades]]: [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] <gallery> Dosiero:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 041.jpg| Dosiero:Die junge George Sand.jpg| </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Gustave Flaubert]] * [[Musée de la Vie romantique]] * [[Louise Aston]] == Eksteraj ligiloj == (franclingve) * https://archive.org/stream/georgesandsaviee03koma#page/n17/mode/2up el arkivo * http://www.biblioweb.org/-SAND-George-.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060208135805/http://www.biblioweb.org/-SAND-George-.html |date=2006-02-08 }} el biblioteko * http://www.georgesand.culture.fr/fr/index.htm el [[Ministerio pri kulturo (Francio)]]<!-- _Magnifique_ _site_ _réalisé_ _par_ _le_ _ministère_ _de_ _la_ kulturo --> * http://www.george-sand.info <!-- _Sito_ _dedicato_ a George SAND --> * http://www.amisdegeorgesand.info <!-- _Site_ _de_ l'_association_ _les_ _amis_ _de_ George SAND --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sand, George}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Rifuzintoj la Honoran Legion]] [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] h85d3nf1cudasviwunrm7ynbzqmrs6o 0 8786 9350175 9306439 2026-04-09T10:34:51Z Sj1mor 12103 9350175 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=kuira ingredienco plejparte konsistanta el natria klorido|apa=#}} [[File:Rio Maior Wikivoyage Banner.jpg|775px]] [[Dosiero:Table salt with salt shaker V1.jpg|eta|Salujo]] [[Dosiero:Salt - close-up.jpg|eta|desktra|[[Kristalo]]j de [[ŝtona salo]]]] [[Dosiero:Selpologne.jpg|eta|dekstra|Pligrandigita [[kristalo]] de salo]] [[Dosiero:DeadSeaIsrael5.jpg|eta|altdekstre=1.35|Salkuŝejoj ĉe la [[Morta Maro]]]] '''Ordinara salo''' aŭ '''kuirsalo''' estas minerala substanco komponita ĉefe el [[Natria klorido]] (NaCl), nome [[kemia kombinaĵo]] apartenanta al pli granda klaso de [[Salo (kemio)|jonaj saloj]]; salo en sia natura formo kiel kristala [[mineralo]] estas konata kiel roksalo aŭ [[halito]]. Ĝi estas konata populare ankaŭ kiel '''tabla salo''' aŭ '''kuirsalo'''. '''Salo''' ĉeestas en grandaj kvantoj en la [[maro]] kie ĝi estas la ĉefa minerala konstituanto, tiele ke en malferma [[oceano]] estas ĉirkaŭ 35 g de solido por litro, nome [[saleco]] de 3.5%. Salo estas esenca por [[Animalo|animala vivo]], kaj salgusto estas unu el la [[Gusto#Bazaj gustoj|bazaj homaj gustoj]]. La [[histo]]j de animaloj enhavas pli grandajn kvantojn el salo ol la plantaj histoj; tiele la tipaj dietoj de nomadoj kiuj vivtenas sin kun siaj gregaroj bezonas malmultan aŭ nenioman aldonitan salon, dum cereal-bazaj dietoj postulas suplementojn. Salo estas unu el plej malnovaj kaj plej ĉieaj manĝo-kondimentoj, kaj [[Peklado|saligo]] estas grava metodo de [[Konservado|manĝo-konservado]]. Kelkaj el la plej fruaj signoj de salpretigo datrilatas al proksimume 6,000 jaroj antaŭe, kiam homoj vivantaj en [[Rumanio]] boligis fontan akvon por eltiri la salon; sal-laborejoj en [[Ĉinio]] estis trovitaj kiuj datas al ĉirkaŭ la sama periodo. Salo estis aprezita fare de la antikvaj [[hebreo]]j, la [[grekoj]], la [[romianoj]], la [[bizancanoj]], la [[hititoj]] kaj la [[egiptoj]]. Salo iĝis grava komercvaro kaj estis transportita per [[boato]] trans la [[Mediteranea Maro]], laŭ speciale konstruitaj salvojoj, kaj trans la [[Saharo]] en kamel-karavanoj. La malabundeco kaj universala bezono de salo igis naciojn esplori eĉ pere de milito salon kaj uzi ĝin por akiri [[imposto]]jn. Salo ankaŭ estas uzita en religiaj ceremonioj kaj havas altan kulturan signifon. Salo estas produktita de salminejoj aŭ per la [[marsalo|vaporiĝo de marakvo]] aŭ mineralriĉa fonta akvo en malprofundaj naĝejoj. Ĝiaj plej gravaj industriproduktoj estas [[natria hidroksido]] kaj [[kloro]], kaj ĝi estas uzita en multaj industriaj procezoj kaj en la fabrikado de [[polivinil-klorido]], [[plasto]]j, [[paperkaĉo]] kaj multaj aliaj produktoj. Pri la jara produktado el proksimume du cent milionoj da [[tuno]]j da salo, nur proksimume 6% estas uzita por homa konsumo; aliaj uzoj inkludas akvopreparajn procezojn, aŭtovojan senglaciigon kaj agrikulturan uzadon. Manĝebla salo estas vendita en formo kiel ekzemple [[mara salo]] kaj tablosalo kiu kutime enhavas kontraŭ-krustiĝantan agenton kaj povas esti [[jodo|jodumita]] por malhelpi jodmankon. Same kiel ĝia uzo en kuirado kaj ĉe la tablo, salo ĉeestas en multaj pretmanĝaĵoj. Tro multe da [[natrio]] en la dieto [[Alta sangopremo|altigas sangopremon]] kaj povas pliigi la riskon de [[koratako]]j kaj [[apopleksio]]. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] rekomendas ke plenkreskuloj devus konsumi malpli ol 2,000&nbsp;mg da natrio kiu estas ekvivalentaj ĝis 5 gramoj da salo je tago. '''Saloj''' estas jonaj [[Kemia kombinaĵo|kombinaĵoj]], kiuj posedas ian ajn negativan [[jono]]n krom [[hidroksido|hidroksida]] jono (OH⁻), kaj ajnan pozitivan jonon krom hidrogena jono (H⁺). Multaj saloj troviĝas en la naturo, kaj miriadoj da aliaj estis preparitaj en [[laboratorio]]. [[Natria klorido]] (NaCl), kuir-salo aŭ tabla salo, estas verŝajne la plej konata el ĉiuj saloj. Sed kiam oni uzas la terminon ''salo'', oni devas pensi en ĝenerala maniero, kaj ne uzi ĝin sole por NaCl. == Historio == [[Dosiero:Salero (alfar zaragozano).jpg|eta|[[Salujo]] por manĝado surtabla.]] === Ĉe fruaj setlejoj === La loko de salkuŝejoj ludis gravan rolon por la elekto de multaj definitivaj pra-[[setlejo]]j, ĉar ties konsumo ne nur estas neceso por homoj, sed salo ankaŭ ebligas konservi la [[manĝaĵo]]jn kaj plilongigi sian utilan daŭron. Unu el la plej fruas kulturoj en la tuta mondo laŭ historiaj registroj pri la uzado kaj elfosado de salo estas la [[Ĉina kulturo|ĉina]] (ekde la [[17-a jarcento a.K.]]).<ref name="Rowan" >Rowan Flad, "Archaeological and chemical evidence for early salt production in China", 12618–12622, PNAS, 30a de Aŭgusto 2005, vol. 102, n.º 35</ref> === La salvojoj === Dum la [[Romia Imperio]] oni kreis en [[Eŭropo]] specifajn vojojn por faciligi la salkomercon inter diversaj regionoj; por ekzemplo, en [[Romo]] ekiras vojo destinata al transporto de sal, nomita ''Via Salaria''. Aliaj ekzemploj estas videblaj ankaŭ en [[Germanio]], ĉe la ''Alte Salzstrasse'', aŭ en [[Francio]], ĉe la ''Route du Sel''.<ref name="Brisay" >KW de Brisay, KA Evans,"Salt: The Study of an Ancient Industry", Colchester Archaeological Group, 1974.</ref><ref>Bloch, David, ''Economics of NaCl: Salt made the world go round'', Mr Block Archive en [http://www.salt.org.il/frame_econ.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070129144818/http://www.salt.org.il/frame_econ.html|date=2007-01-29}} Alirita la 4an de Oktobro 2008.</ref> === Salo kaj militoj === La konfliktoj de interesoj ekzistantaj inter la komercistoj kaj la diversaj ŝtatoj okazigis nombrajn [[milito]]jn cele al kontrolado ne nur de [[salejo]]j, sed ankaŭ de la sal-[[merkato]].<ref name="Sanchez" >James WP, Ralph A, Sanchez-Castillo CP: "The dominance of salt in manufactured food in the sodium intake of affluent societies". [[The Lancet]], 21a de februaro 1987; 1 (8530): 426-429.</ref> === La salo en la etimologio kaj toponimio === [[Dosiero:MaraisSalant.JPG|eta|250ra|maldekstre|Salamasetoj ĉe salproduktejo en la [[Insulo Ré]], Francio.]] La [[etimologio]] de kelkaj vortoj havigas evidentajn ekzemplojn de la gravo kiun havis salo jam ekde la antikveco. Por ekzemplo, la vorto ''[[salajro]]'' estas derivita de la [[latina]] ''salarium'', kiu siavice devenas de “sal” (salo) alude al la kvanto de salo kiun ricevis laboristo (pli precize, la romiaj [[legiano]]j) por povi konservi siajn manĝaĵojn ''(salarium argentum)''.<ref name="Laszlo">Laszlo, P. ''Grain of Life'', Columbia University Press, 2001, ISBN 0-231-12198-9.</ref> La salo delonge ludis gravan rolon en la kulturoj de [[Mediteraneo]] kaj el antaŭ la romia epoko jam oni produktis saligitan [[fiŝsaŭco]]n tre popularan nomita ''[[garum]]'', kies recepto estis poste forgesita en la okcidenta kuirarto,<ref>Rathbone, D. W. "Garum and salsamenta: production and commerce in materia medica", ''Med Hist''. 1992 July; 36(3): 356-357.</ref> kaj poste rekuperita. Simile oni povas konstati, ke en multaj lokoj de la mondo estas loknomoj kiuj aludas al salproduktejoj aŭ al la salkomercaj vojoj. Ekzemple en la latinamerika mondo abundas loĝlokoj kun la nomo [[Salinas]]. === La salo kaj la impostoj === Laŭlonge de la historio, tiom forta estis la gravo de la salkomercado ke kelkaj eŭropaj registaroj faris ĝin [[ŝtata monopolo]] kaj eĉ trudis priajn impostojn. Ekzemplo de tia imposto aplikita al konsumo kaj komercigo de salo ludis gravan rolon en [[Francio]], kie ĝis la [[19-a jarcento]] oni postulis [[imposto]]n al la salo nomita la ''[[Gabelo|gabelle]]'': ĉar temas pri baza manĝobezono, tiu imposto estis tre malpopulara, kaj unu el unuaj decidoj dum la [[Franca Revolucio]] estis ties nuligo, kio estis konsiderata preskaŭ unu el plej gravaj faktoroj kiuj kondukis al la propra revolucio. [[Dosiero:Bail des gabelles-Musée des marais salants (1).jpg|eta|240ra|Dokumento pri gabeloj: ''Bail des gabelles'' (1687).]] Alia grava protesto rilata kun la salimpostado okazis en [[Hindio]] meze de la [[20-a jarcento]]: nome la ''[[Salomarŝo|Salmarŝo]]'' proponita de [[Mahatma Gandhi|Gandhi]] kio poste rezultis en la [[historio de Barato|sendependigo de Barato]] kaj de [[Pakistano]] disde la [[Brita Imperio]]. En [[Ameriko]], la [[Antaŭkolumba Ameriko|antaŭkolumbaj kulturoj]] same komercis per salo, kaj oni scias, ke la [[majaoj]] uzis ĝin kiel [[monero]].<ref>McKillop, Heather Irene. ''Salt: White Gold of the Ancient Maya''. Usono: University Press of Florida, 2002.</ref> === En la koloniado de Ameriko === Dum la [[Konkero de Ameriko]], la centroj de salproduktado iĝis unu de la ĉefaj celoj. La [[Eŭropa koloniado de Ameriko|koloniado de Ameriko fare de eŭropanoj]] en [[Nordameriko]] intencis inter alia kontroli kaj generi novajn fontojn de produktado de salo. La [[Fiŝkapta industrio|fiŝkapta aktiveco]] rezultis en la kresko de la salpeto en Ameriko kaj la neceso serĉi novajn merkatojn por ampleksigi la komercon de la saligita fiŝaĵo. Dum la [[Usona Milito de Sendependeco]] la salo ludis fundamentan rolon por kontroli la bonfarton de la trupoj de la "ribelintaj kolonioj". === Unuaj montroj kontraŭ la troa konsumado === Samtempe, en la periodo el la [[17-a jarcento|17-a]] ĝis la [[20-a jarcento]]j, kreskis la nombro de partianoj kontraŭ la troa konsumado de salo. Por ekzemplo, en [[Hispanio]] la humanisto Bernardino Gómez Miedes verkis en [[1579]] traktaton trivoluman titolitan ''Comentarios sobre la sal'' (Prisalaj komentarioj), nome la unua monografio publikagita en Eŭropo pri la nomita "blanka oro" de la Moderna Epoko, aŭtenta enciklopedio scienc-literatura pri la salo.<ref>Gómez Miedes, Bernardino, ''Comentarios sobre la sal'' (3&nbsp;vol.), eldono de S. I. Ramos Maldonado (Instituto de Estudios Humanísticos-Consejo Superior de Investigaciones Científicas). Alcañiz (Madrid): Laberinto, 2003.</ref> === La informo COMA === La informoj pri la profitoj kaj malprofitoj de la troa konsumado de salo iom post iom klariĝis en la 20-a jarcento, kiam en 1994 la COMA [KOma] (''Committee on Medical Aspects of Food and Nutrition Policy'', nome Komitato por Kontrolo de Medicinaj Aferoj de Nutrado kaj Manĝado) rekomendis ĉiutagan dozon por persono de 6&nbsp;[[gramo|g]].<ref>"The COMA report on nutritional aspects of cardiovascular disease: the scientific evidence", ''British Food Journal'', 1995, Vol. 97, Issue: 9, Page: 30-32.</ref> La tutmonda konsumado de salo en la manĝado malpliiĝis dum la [[19-a jarcento]] pro la teknikaj plibonigoj de la sistemoj de fridigo kaj [[Frostigita manĝaĵo|frostigo]] de manĝaĵoj, kio duarangigis la iaman uzadon de salo por la konservado de kelkaj produktoj.<ref name="Cod" >[[Mark Kurlansky]]: Cod: ''A Biography of the Fish That Changed the World''. Penguin Books, 1998.</ref> === Novaj aplikoj === Spite tiun malpliigon en la salkonsumado ''por persono'', la tutmonda ĝenerala konsumado kreskiĝis pro la ĝenerala kreskado de la tutmonda loĝantaro, la aliro de novaj sektoroj al pli altinivela vivmaniero, same kiel pro la apero de novaj necesoj kaj aplikoj, kiel uzado en la [[kemia industrio]], por la malfrostigo de [[ŝoseo]]j kaj de [[strato]]j ktp. == Mineralriĉaj saloj == [[Dosiero:Marakkanam Salt Pans.JPG|eta|maldekstre|[[Salejo]] en [[Tamil Nadu]], [[Barato]].]] ''Mineralriĉaj'' saloj estas miksaĵoj de multaj ''ordinaraj'' saloj. Por ili ne eblas trovi unu formulon, sed necesas ilin priskribi per multaj aliaj kun elcentaĵo de enhavo. * [[Mara salo]] - salo, kiun oni ricevis boligante [[maro|maran]] [[akvo]]n. * [[Himalaja salo]] - salo, kiun oni trovas en ekzemple [[Pakistano]]. Mineralriĉaj saloj, kiel mara salo kaj Himalaja salo, enhavas 84 mineralojn. Inter ili: [[magnezio]], [[kalio]], [[jodo]], [[seleno]], Kalcio kaj multaj sporaj elementjoj. Fakte la minerala enhavo de malkoncentrita marakvo/Himalaja salo 98% similas al la minerala enhavo de [[sango]]. En la 19-a jarcento franca kuracisto [[René Quinton]] eksperimentis je vagabondaj hundoj, li donis al ili [[marakvo]][[transfuzo]]n. Samtempe estis krizo kiu malsanigis bebojn en la ĉirkaŭaĵo. Li kreis senpagajn malsanulejojn kaj sukcese sanigis infanojn per injektado de malkoncentrita marakvo. Li daŭrigis sian kuradon en Afriko, kie malfacilegis trovi sufiĉe da sango por sanigi ĉiun. Poste Francio malrajtigis lian kurmetodon sub influo de la [[Farmakologio|farmakologia]] industrio. Oni foje demandas sin kio estas la diferenco inter mineralriĉaj saloj kaj la plej ofte uzata tabla salo. Fakte la kialo por malriĉigi salon estas industria. Multaj kemiaj procedoj bezonas natrian kloridon. Tial la industrio malriĉigas salon. La kuireja uzado estas nur flankafero (ĉirkaŭ 2%). Oni povas sin demandi ĉu pli sanas malriĉigi marsalon ĉu ŝtonsalon kiuj ĉie ĉirkaŭ la mondo havas tre similan konsiston... Verŝajne ne! Certe se vi konstatas ke poste multegaj gravedaj virinoj havas krur[[spasmo]]jn pro manko de [[magnezio]] kaj devas preni suplementojn. Krom tio multegaj homoj havas tro altan [[sangopremo]]n (kaj la Eŭropa normo jam estas pli alta ol la Sudamerika). Mineralriĉaj saloj entenas kalion, magnezion kaj kalcion kaj ili malplialtigas sangopremon. Supozeble pli bonas ne uzi pli da salo, sed uzi bonan, mineralriĉan salon. En Aŭstralio Gerry Amena <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.livingfoods-tarwegras.nl/upload/250358891.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304115254/http://www.livingfoods-tarwegras.nl/upload/250358891.pdf |arkivdato=2016-03-04 }}</ref> eĉ uzas la restaĵojn de la salo de marakvo post forigo de natrio por [[Sterko|sterki]] legomojn kaj herbojn. Laŭ li, la herboj kreskegas kaj sanegas, eĉ sen pesticido. La eksperimentoj faritaj de usona kuracisto [[Maynard Murray]], kaj la daŭrigo de lia firmao de Don Jansen donis al Amena eblecon por kreskigi sian firmaon.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.acresusa.com/toolbox/reprints/seaenergy_nov01.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2003-04-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20030414022112/http://www.acresusa.com/toolbox/reprints/seaenergy_nov01.pdf |arkivdato=2003-04-14 }}</ref> == Salo en kuirarto == {{Ĉefartikolo|Saligado}} [[Dosiero:ProsciuttoSeaSalt.JPG|eta|dekstra|200ra|Mar-salo aldonita al [[ŝinko]].]] '''Saligado''' estas la [[Konservado|konservado de manĝo]] kun seka [[manĝebla salo]].<ref name="uog">[http://www.uga.edu/nchfp/publications/nchfp/factsheets/food_pres_hist.html "Historical Origins of Food Preservation."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111015194629/http://www.uga.edu/nchfp/publications/nchfp/factsheets/food_pres_hist.html |date=2011-10-15 }} [http://www.uga.edu/nchfp University of Georgia, National Center for Home Food Preservation]. Alirita en Junio de 2011.</ref> Ĝi estas rilataj al [[peklado]] (preparado de manĝo per [[salaĵo]], tio estas, saligita akvo) kaj estas unu formo de [[salpeklado]]. Ĝi estas unu el plej malnovaj metodoj de konservado de manĝo,<ref name="uog"/> kaj du historie gravaj salplekitaj manĝaĵoj estas [[saligita fiŝo]] (kutime sekigita kaj saligita [[moruo]] aŭ [[Haringo|saligita haringo]]) kaj salplekita [[viando]] (kiaj [[lardo]]). Vegetaloj kiaj [[fazeolo]]j ''Phaseolus coccineus'' kaj [[Blanka brasiko|brasikoj]] estas ankaŭ ofte konservataj en tiu maniero. [[Koŝera salo]] estas variaĵo de manĝebla salo kun multe pli granda salergrando ol kelka komuna manĝosalo. [[Svan-salo]] estas variaĵo de parfumita salo trovebla en [[Kartvelio]]. <!-- dubinde, artikolo temas pri filmo --> == Salfarado en antikva [[Ĉinio]] == Ĉinaj kaj alilandaj sociologoj konstatis, ke en la [[pratempo]] la homoj emis loĝi ne nur ĉe [[fonto]] de [[akvo]] sed ankaŭ ĉe tiu de salo. Salo, samkiel akvo, funkcias kiel magneta kampo por la homa vivo kaj ludis gravan rolon en formiĝo de primitivaj [[tribo]]j, kompreneble, por salo ankaŭ okazis [[batalo]] inter ili. En antikvaj libroj legeblas multaj tekstoj pri specoj de salo: nigra, blanka, kristala, ruĝa kaj verda. Salo kaŝiĝas en [[lago]], [[maro]], [[fonto]], [[puto]] kaj [[roko]], kaj en la nacimalplimultaj lokoj nordokcidente de [[Ĉinio]], salo troviĝas eĉ sur [[arbo]]j kaj [[herbo]]j. Antikvuloj, profitante de la lokaj kondiĉoj, inventis teknikon de salfarado. [[Dosiero:Salt Farmers - Pak Thale-edit1.jpg|eta|maldekstre|Marsala rikolto ĉe Pak Thale, Phetchaburi, [[Tajlando]].]] Salfaristoj ĉe la lago pretigis multajn [[cisterno]]jn kaj kondukis tien salakvon el la lago kaj post sunumado ricevis salon. La [[vento]] de sudo tre favoris salfaradon. Kiam forte blovis vento de sudo, post nokto salo estis pretigita en la tuta cisterno. Se la vento blovis de oriento, nordo kaj okcidento, do la pretigita salo estis [[amara]], kun [[koloro]] malplaĉa, kaj ne estis manĝebla, tian salon oni forskrapis kaj forĵetis. Estas strange, ke por fari salon oni ofte verŝas dolĉan akvon en la cisternon. Se falis pluvo antaŭvespere de la pretiĝo, do la salo estis bonkvalita - la saleroj estis kristalaj. Lertaj salfaristoj estis kapablaj antaŭsenti la [[vetero]]n. En la okcidenta Ĉinio estas multe da [[sallago]]j kaj en la orienta parto de Ĉinio abundas [[mara salo]]. Historia verko notas, ke en la periodo de Huangdi estis Susha, kiu kapablis fari salon el marakvo per boligado. La antikva ĉina [[ideogramo]] kun la signifo "salo" tre similas al la homo, kiu boligas salakvon por akiri salon. Ĉe maro salfaristoj sciis multajn metodojn por akiri densan salakvon. Post fluso oni forskrapis multe da salaj krustoj ĉe maro, ripetfoje lavis ilin en marakvo kaj tiamaniere akiris salon. Oni disŝutis cindron de [[tritiko|tritika]] aŭ [[rizo|riza]] [[pajlo]] aŭ [[fragmito]] sur plaĝon, piedbatis ĝin kaj en la sekvinta mateno, post kiam leviĝis nebulo, aperis salo, kaj kiam ardis la suno en la tagmezo, oni kolektis salon kaj [[cindro]]n kune kaj kuiris ilin por akiri salon. [[Dosiero:SalardeUyuni.jpg|eta|250ra|dekstre|Kolekto de salo en la salakva lago ''Salar de Uyuni'', Bolivio.]] Oni ankaŭ fosis profundan kavon ĉe maro, tegis ĝin per tabuloj, [[bambuo]]j, fragmitaj matoj kaj subtila [[sablo]]. Post [[fluso]] oni forprenis la kovraĵojn kaj prilumis la akvon per lampo. Kiam la salakva [[vaporo]] estingis la lampon, oni do elĉerpis la akvon por fari salon. Oni boligis la salakvon en [[poto]] metala, bambua aŭ [[argilo|argila]]. Poste por ŝpari [[brulligno]]n, oni do rekte sunumis salakvon. En Sichuan kaj Yunnan de sudokcidenta Ĉinio, malproksime de maro, salo kaŝiĝas profunde sub la tero. Jam antaŭ du mil jaroj oni sciis fosi [[puto]]n por ĉerpi salakvon. En putfosado ili ekster sia atendo malkovris [[natura gaso|naturan gason]] kaj nomis tian puton fajra puto. Ili boligis la putakvon rekte per la gaso por akiri salon. En la 3-a jarcento la salputoj de Sichuan senescepte estis malprofundaj kun larĝa aperturo. Kelkaj larĝis 100 metrojn, sed profundis nur 10-100 metrojn. Estis malfacile fari tiajn putojn kaj plie la putomuroj estis facile difekteblaj. En la 11-a jc. Sichuan-anoj fosis per borilo vertikalan puton kun aperturo larĝa kiel tiu de [[bovlo]], t.e. la salfaristoj ne bezonis malsupren iri al la fundo por fari la puton pli profunda. Kiel do ĉerpi salakvon de la fundo? Ili el bambuaj tuboj faris simplan [[pumpilo]]n kun leda [[piŝto]] kaj per ĝi ĉerpis salakvon. Tiu metodo poste estis uzata ankaŭ en Yunnan. En 1835 en la urbo Zigong de Sichuan, oni unuafoje en la mondo boris puton profundan pli ol 1 000 metrojn. Oni diris, ke poste eksterlandanoj uzis tiun metodon en borado de oleputo. == Sanefikoj de konsumado de natrio == [[Dosiero:Na (Sodium).jpg|eta|maldekstre|230ra|Prilaborita natrio.]] Salo konsistas el preskaŭ 40% da [[natrio]] laŭ pezo, do 6 g kvanto (1 tekulero) enhavas ĉirkaŭ 2.400&nbsp;mg da natrio.<ref name="USDA">{{cite web |url=https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show?ndbno=02047 |title=National Nutrient Database for Standard Reference, Basic Report: 02047, Salt, table |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |work=Agricultural Research Service, National Nutrient Database for Standard Reference |access-date=[[21-a de julio]] [[2018]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426013021/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/277 |archive-date=26a de Aprilo 2016 |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160426013021/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/277 |arkivdato=2016-04-26 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160426013021/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/277 |date=2016-04-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/277 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160426013021/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/277 |arkivdato=2016-04-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/277 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160426013021/https://ndb.nal.usda.gov/ndb/foods/show/277 |arkivdato=2016-04-26 }}</ref> La [[homa korpo]] bezonas natrion, pro ĝia rolo kiel elektrolito. Ĝi helpas nervojn kaj muskolojn funkcii ĝuste, kaj ĝi estas faktoro en la [[osmozo|osmoza reguligado]] de akvo en la korpaj organoj ([[fluida bilanco]]).<ref>{{cite web |url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/dietarysodium.html |title=Dietary sodium |publisher=MedLinePlus |access-date=[[17-a de oktobro]] [[2013]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134642/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/dietarysodium.html |archive-date=[[19-a de oktobro]] [[2013]]|df=dmy-all}}</ref> La plejmulto de la natrio en la tipa okcidenta dieto venas el salo.<ref name=CDC>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/salt/ |title=Most Americans should consume less sodium |work=Salt |publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |access-date=[[17-a de oktobro]] [[2013]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019175037/http://www.cdc.gov/salt/ |archive-date=[[19-a de oktobro]] [[2013]]|df=dmy-all}}</ref> La meza salkonsumado en multaj okcidentaj landoj estas ĉirkaŭ 10 g tage, kaj ĝi estas eĉ pli ol tiom en multaj landoj en orienta Eŭropo kaj Azio.<ref name="Strazzullo">Strazzullo, Pasquale; D'Elia, Lanfranco; Kandala, Ngianga-Bakwin; Cappuccio, Francesco P. (2009). "Salt intake, stroke, and cardiovascular disease: meta-analysis of prospective studies". British Medical Journal. 339 (b4567): b4567. doi:10.1136/bmj.b4567. PMC 2782060. PMID 19934192.</ref> La alta nivelo de natrio en multaj procesitaj manĝaĵoj havas grandan efikon sur la kvanto konsumata.<ref>{{cite web |url=https://www.nice.org.uk/guidance/ph25/resources/guidance-prevention-of-cardiovascular-disease-pdf |title=Prevention of cardiovascular disease |date=1a de Junio 2010 |publisher=National Institute for Health and Clinical Excellence |access-date=[[5-a de majo]] [[2015]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518063044/https://www.nice.org.uk/guidance/ph25/resources/guidance-prevention-of-cardiovascular-disease-pdf |archive-date=[[18-a de majo]] [[2015]] |df=dmy-all |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150518063044/https://www.nice.org.uk/guidance/ph25/resources/guidance-prevention-of-cardiovascular-disease-pdf |arkivdato=2015-05-18 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150518063044/https://www.nice.org.uk/guidance/ph25/resources/guidance-prevention-of-cardiovascular-disease-pdf |date=2015-05-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.nice.org.uk/guidance/ph25/resources/guidance-prevention-of-cardiovascular-disease-pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-02-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150518063044/https://www.nice.org.uk/guidance/ph25/resources/guidance-prevention-of-cardiovascular-disease-pdf |arkivdato=2015-05-18 }}</ref> En Usono, 75% de la natrio manĝata venas el procesitaj kaj restaŭrantaj manĝoj, 11% el kuirado kaj uzado ĉe la tablo, kaj la resto el tio, kiu nature troviĝas en manĝaĵoj.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/salt/food.htm |title=Sodium and food sources |work=Salt |publisher=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=[[17-a de oktobro]] [[2013]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019175038/http://www.cdc.gov/salt/food.htm |archive-date=[[19-a de oktobro]] [[2013]]|df=dmy-all}}</ref> Ĉar konsumi tro da natrio pliigas la riskon de [[korvaskula malsano]],<ref name=CDC/> sanaj organizoj ĝenerale rekomendas ke oni reduktu sian konsumadon de salo.<ref name=CDC/><ref name=WHO2013>"WHO issues new guidance on dietary salt and potassium". World Health Organization. 31 January 2013. Archived from the original on 20 July 2016. Retrieved 17 October 2013.</ref><ref name="He2013">He, F.J.; Li, J.; Macgregor, G.A. (3 April 2013). "Effect of longer term modest salt reduction on blood pressure: Cochrane systematic review and meta-analysis of randomised trials". BMJ (Clinical Research Ed.). 346: f1325. doi:10.1136/bmj.f1325. PMID 23558162.</ref><ref name="aha">{{cite web |url=http://www.heart.org/HEARTORG/HealthyLiving/HealthyEating/Nutrition/Sodium-and-Salt_UCM_303290_Article.jsp#.V1jHedQrJkg |title=Sodium and salt |publisher=American Heart Association |date=2016 |access-date=[[8-a de junio]] [[2016]]|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817025149/http://www.heart.org/HEARTORG/HealthyLiving/HealthyEating/Nutrition/Sodium-and-Salt_UCM_303290_Article.jsp#.V1jHedQrJkg |archive-date=[[17-a de aŭgusto]] [[2016]]|df=dmy-all}}</ref> Konsumi multan natrion asociiĝas kun pli alta risko de [[apopleksio]], totala korvaskula malsano kaj [[rena malsano]].<ref name=Strazzullo/><ref name="IOM2013">Committee on the Consequences of Sodium Reduction in Populations; Food Nutrition, Board; Board on Population Health Public Health Practice; Institute Of, Medicine; Strom, B. L.; Yaktine, A. L.; Oria, M. (2013). Strom, Brian L.; Yaktine, Ann L.; Oria, Maria (eds.). Sodium intake in populations: assessment of evidence. Institute of Medicine of the National Academies. doi:10.17226/18311. ISBN 978-0-309-28295-6. PMID 24851297. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 17 October 2013.</ref> Redukti natrion je 1000&nbsp;mg tage eble reduktas la riskon de korvaskula malsano je proksimume 30 elcentoj.<ref name=CDC/><ref name=USDA2015>{{cite book |title=Scientific Report of the 2015 Dietary Guidelines Advisory Committee |date=2015 |publisher=US Department of Agriculture |page=7 |url=http://www.health.gov/dietaryguidelines/2015-scientific-report/PDFs/Scientific-Report-of-the-2015-Dietary-Guidelines-Advisory-Committee.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418002033/http://health.gov/dietaryguidelines/2015-scientific-report/PDFs/Scientific-Report-of-the-2015-Dietary-Guidelines-Advisory-Committee.pdf |archive-date=[[18-a de aprilo]] [[2016]] |df=dmy-all }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160418002033/http://health.gov/dietaryguidelines/2015-scientific-report/PDFs/Scientific-Report-of-the-2015-Dietary-Guidelines-Advisory-Committee.pdf |date=2016-04-18 }}</ref> Ĉe plenkreskuloj kaj infanoj sen akuta malsano, redukti la konsumadon de natrio, de la tipaj altaj niveloj, reduktas sangopremon.<ref name=He2013/><ref name=Abur2013>{{cite journal |last1=Aburto |first1=Nancy J. |last2=Ziolkovska |first2=Anna |last3=Hooper |first3=Lee |last4=Elliott |first4=Paul |last5=Cappuccio |first5=Francesco P. |last6=Meerpohl |first6=Joerg J. |display-authors=3 |year=2013 |title=Effect of lower sodium intake on health: systematic review and meta-analyses |journal=British Medical Journal |volume=346 |issue=f1326 |pages=f1326 |doi=10.1136/bmj.f1326 |pmid=23558163 |pmc=4816261}}</ref> Malalta natrio dieta rezultigas pli grandan plibonigon je sangopremo en homoj kun [[hipertensio]].<ref>{{Cite journal |last1=Graudal |first1=N iels Albert |last2=Hubeck-Graudal |first2=Thorbjorn |last3=Jurgens |first3=Gesche |date=April 9, 2017 |title=Effects of low sodium diet versus high sodium diet on blood pressure, renin, aldosterone, catecholamines, cholesterol, and triglyceride |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=4 |pages=CD004022 |doi=10.1002/14651858.CD004022.pub4 |issn=1469-493X |pmc=6478144 |pmid=28391629}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Adler |first1=A. J. |last2=Taylor |first2=F. |last3=Martin |first3=N. |last4=Gottlieb |first4=S. |last5=Taylor |first5=R.S. |last6=Ebrahim |first6=S. |title=Reduced dietary salt for the prevention of cardiovascular disease |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=[[18-a de decembro]] [[2014]]|volume=12 |issue=12 |pages=CD009217 |pmid=25519688 |pmc=6483405 |doi=10.1002/14651858.CD009217.pub3}}</ref> La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] rekomendas, ke plenkreskuloj konsumu malpli ol 2000&nbsp;mg da natrio (kiun enhavas 5 g da salo) tage.<ref name=WHO2013/> Gvidiloj de Usono rekomendas , ke homoj kun hipertensio, afrikdevenaj usonanoj, kaj mezaĝaj kaj pli aĝaj plenkreskuloj limigu konsumadon al ne pli ol 1500&nbsp;mg da natrio tage kaj plenumu la rekomendon pri kalio, 4700&nbsp;mg tage, kun bonsana dieto de fruktoj kaj legomoj.<ref name=CDC/><ref name=Health.gov2010>{{cite book |title=Dietary Guidelines for Americans |date=2010 |publisher=U.S. Department of Agriculture & U.S. Department of Health and Human Services |page=24 |url=http://www.health.gov/dietaryguidelines/dga2010/DietaryGuidelines2010.pdf |access-date=[[29-a de aprilo]] [[2015]] |quote=African Americans, individuals with hypertension, diabetes, or chronic kidney disease and individuals ages 51 and older, comprise about half of the U.S. population ages 2 and older. While nearly everyone benefits from reducing their sodium intake, the blood pressure of these individuals tends to be even more responsive to the blood pressure-raising effects of sodium than others; therefore, they should reduce their intake to 1,500 mg per day. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160901170759/https://health.gov/dietaryguidelines/dga2010/dietaryguidelines2010.pdf |archive-date=[[1-a de septembro]] [[2016]] |df=dmy-all }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160901170759/https://health.gov/dietaryguidelines/dga2010/dietaryguidelines2010.pdf |date=2016-09-01 }}</ref> Dum evoluintaj landoj rekomendas redukti natrian konsumadon al malpli ol 2300&nbsp;mg tage,<ref name=CDC/> unu revuo rekomendis redukti la konsumadon de natrio al 1200&nbsp;mg (en 3 g da salo) tage, kiel plua redukto por ĉiuj aĝogrupoj kaj etnoj.<ref name=He2013/> Alia revuo indikis, ke pruvoj estas malkonsekvencaj, nesufiĉaj por konkludi ke redukti natrian konsumadon al malpli ol 2300&nbsp;mg tage estas aŭ utila aŭ malutila.<ref>{{Cite book |url=https://www.nap.edu/read/18311/chapter/7#122 |title=5 Findings and Conclusions {{!}} Sodium Intake in Populations: Assessment of Evidence |publisher=The National Academies Press|language=en |doi=10.17226/18311|pmid=24851297 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516040201/https://www.nap.edu/read/18311/chapter/7#122 |archive-date=[[16-a de majo]] [[2017]]|df=dmy-all|year=2013 |isbn=978-0-309-28295-6 |author1=Committee on the Consequences of Sodium Reduction in Populations |last2=Food Nutrition |first2=Board |author3=Board on Population Health Public Health Practice |last4=Institute Of |first4=Medicine |last5=Strom |first5=B. L. |last6=Yaktine |first6=A. L. |last7=Oria |first7=M. }}</ref> Indikaĵoj montras pli kompleksan rilaton inter salo kaj korvaskula malsano. "La asociiĝo inter natria konsumado kaj korvaskula malsano aŭ mortokvanto estas U-forma, kun pli alta risko ĉe kaj la alta kaj la malalta natria konsumado.""<ref name="clinicalkey.com">{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(16)30467-6 |pmid=27216139 |title=Associations of urinary sodium excretion with cardiovascular events in individuals with and without hypertension: A pooled analysis of data from four studies |journal=The Lancet |volume=388 |issue=10043 |pages=465–475 |year=2016 |last1=Mente |first1=Andrew |last2=O'Donnell |first2=Martin |last3=Rangarajan |first3=Sumathy |last4=Dagenais |first4=Gilles |last5=Lear |first5=Scott |last6=McQueen |first6=Matthew |last7=Diaz |first7=Rafael |last8=Avezum |first8=Alvaro |last9=Lopez-Jaramillo |first9=Patricio |last10=Lanas |first10=Fernando |last11=Li |first11=Wei |last12=Lu |first12=Yin |last13=Yi |first13=Sun |last14=Rensheng |first14=Lei |last15=Iqbal |first15=Romaina |last16=Mony |first16=Prem |last17=Yusuf |first17=Rita |last18=Yusoff |first18=Khalid |last19=Szuba |first19=Andrzej |last20=Oguz |first20=Aytekin |last21=Rosengren |first21=Annika |last22=Bahonar |first22=Ahmad |last23=Yusufali |first23=Afzalhussein |last24=Schutte |first24=Aletta Elisabeth |last25=Chifamba |first25=Jephat |last26=Mann |first26=Johannes F E. |last27=Anand |first27=Sonia S. |last28=Teo |first28=Koon |last29=Yusuf |first29=S. |s2cid=44581906 |url=https://www.researchgate.net/publication/303462194 |hdl=10379/16625 |hdl-access=free |access-date=[[3-a de oktobro]] [[2020]]|archive-date=[[9-a de januaro]] [[2022]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109063636/https://www.researchgate.net/publication/303462194_Associations_of_urinary_sodium_excretion_with_cardiovascular_events_in_individuals_with_and_without_hypertension_A_pooled_analysis_of_data_from_four_studies |url-status=live }}</ref> La eltrovaĵoj montris ke pli alta mortokvanto pro troa salkonsumado unuarange asociiĝas kun uloj kun hipertensio. La pli altaj niveloj de mortokvanto inter tiuj kun limigita salkonsumado ŝajne similas sendepende de sangopremo. Dum la indikaĵoj montras ke tiuj kun hipertensio devus ĉefe fokusi redukti natrion al rekomenditaj niveloj, ĉiuj grupoj devus celi daŭrigi bonsanan nivelon de natria konsumado, inter 4 kaj 5 gramoj (ekvivalenta al 10-13 g salo) tage.<ref name="clinicalkey.com"/> Unu el la plej evidentaj dietaj riskoj por malkapableco en la mondo estas dietoj altaj je natrio.<ref>{{Cite journal |last1=Lim |first1=Stephen S. |last2=Vos |first2=Theo |last3=Flaxman |first3=Abraham D. |last4=Danaei |first4=Goodarz |last5=Shibuya |first5=Kenji |last6=Adair-Rohani |first6=Heather |last7=Amann |first7=Markus |last8=Anderson |first8=H. Ross |last9=Andrews |first9=Kathryn G. |date=[[15-a de decembro]] [[2012]]|title=A comparative risk assessment of burden of disease and injury attributable to 67 risk factors and risk factor clusters in 21 regions, 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 |journal=Lancet |volume=380 |issue=9859 |pages=2224–2260 |doi=10.1016/S0140-6736(12)61766-8 |pmc=4156511 |pmid=23245609}}</ref> == Nedieta uzado == {{Ĉefartikolo|natria klorido}} [[Dosiero:Selpologne.jpg|eta|dekstre|230ra|Natria klorido]] Nur ĉirkaŭ 6% de la salo produktata en la mondo uziĝas en manĝaĵoj. El la resto, 12% uziĝas en [[akvopurigado]], 8% kontraŭ glacio sur ŝosejoj, kaj 6% en agrikulturo.<ref name=Ullmann>Westphal, Gisbert; Kristen, Gerhard; Wegener, Wilhelm; Ambatiello, Peter; Geyer, Helmut; Epron, Bernard; Bonal, Christian; Steinhauser, Georg; Götzfried (2010). "Sodium Chloride". Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley-VCH. doi:10.1002/14356007.a24_317.pub4.</ref> Natria klorido estas unu el la plej grandkvante produktataj neorganikaj krudmaterialoj. Ĝiaj ĉefaj kemiaj produktoj estas [[natria hidroksido]] kaj [[kloro]]. Ilin oni uzas en la fabrikado de [[polivinil-klorido]], [[Paperfabrikado|papero]], kaj multaj aliaj neorganikaj kaj organikaj substancoj. Salo ankaŭ utilas kiel fandigaĵo en la produktado de [[aluminio]]. Tiucele, tavolo de fandita salo flosas sur la likva metalo kaj forigas feron kaj aliajn malpuraĵojn. Salon oni uzas en la fabrikado de [[sapo]] kaj [[glicerolo]], kie ĝi utilas por sapigi grasojn. Kiel [[Emulsio|emulsianto]], salo utilas en la produktado de [[sintezita kaŭĉuko]], kaj por baki [[ceramiko]]jn, kiam salo aldonita al la forno vaporiĝas antaŭ ol ĝi kondensiĝas sur la surfacon de la ceramiko, formante fortikan [[glazuro]]n.<ref name=WASG>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wasalt.com.au/SaltUses.html|titolo=Salt uses|alirdato=10-a de oktobro 2013|eldoninto=WA Salt Group|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131011054052/http://www.wasalt.com.au/SaltUses.html|arkivdato=11-a de oktobro 2013}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Gabelo]] * [[Halogenido]] * [[Natrio]] * [[Ambaŭ-jono]] * [[Marsalo]] * [[Salmino]] * [[Salejo]] * [[Sallago]] * [[Saligado]] * [[Salimposto]] == Proverbo == Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri salo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Lernu |alirdato=2010-01-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Pli bone estas sensale, ol tro sale.''}} * {{citaĵo|''Tro multe da salo malbonigas la manĝon.''}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Barber, Elizabeth Wayland (1999). The Mummies of Ürümchi. New York: W.W. Norton & Co. ISBN 0-393-32019-7. OCLC 48426519. * Carusi, Cristina (2008). Il sale nel mondo greco, VI a.C.-III d.C.: luoghi di produzione, circolazione commerciale, regimi di sfruttamento nel contesto del Mediterraneo antico [Salt in the Greek World, from the Sixth Century BC to the Third Century AD: Places of Production, Circulation, and Commercial Exploitation Schemes in the Ancient Mediterranean] (in Spanish). Edipuglia. ISBN 9788872285428. * Dalton, Dennis (1996). "Introduction to Civil Disobedience". Mahatma Gandhi: Selected Political Writings. Hackett Publishing Company. pp.&nbsp;71–73. ISBN 0-87220-330-1. * Kurlansky, Mark (2002). Salt: A World History. New York: Walker & Co. ISBN 0-8027-1373-4. OCLC 48573453. * Livingston, James V. (2005). Agriculture and soil pollution: new research. Nova Publishers. ISBN 1-59454-310-0. * McGee, Harold (2004). On Food and Cooking (2nd ed.). [[Scribner]]. ISBN 9781416556374. * Multhauf, Robert (1996). Neptune's Gift. The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0801854699. * Shahidi, Fereidoon; Shi, John; Ho, Chi-Tang (2005). Asian functional foods. Boca Raton: CRC Press. ISBN 0-8247-5855-2. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=sal.0o}} * [http://www.iccidd.org/index.php International Council for the Control of Iodine Deficiency Disorders] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111103165136/http://www.iccidd.org/index.php |date=2011-11-03 }} * [http://www.saltinstitute.org/ Salt Institute] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121022153818/http://www.saltinstitute.org/ |date=2012-10-22 }} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Salo| ]] [[Kategorio:Manĝaj aldonaĵoj]] [[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]] pxb4d8ui8nt4p2ghcfklk81u88py1st 0 9344 9349991 9257648 2026-04-08T21:00:31Z D.M. from Ukraine 4756 9349991 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Por la esperantlingva [[songazeto]] "Najtingalo" bonvolu rigardi [[Najtingalo (songazeto)]]. Por aliaj signifoj vidu: [[Najtingalo (apartigilo)]]}} {{Taksonomio |nomo = Najtingalo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 =Luscinia megarhynchos - 01.jpg |dosiero=Common Nightingale - Hungary S4E5691 (19175825750).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero = Najtingalo. Voĉo de virbirdo [[Dosiero: XN Luscinia megarhynchos 017.ogg| XN Luscinia megarhynchos 017.ogg]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Muŝkaptuledoj]] ''Muscicapidae'' |genro = ''[[Luscinia]]'' |specio = '''''L. megarhyncos'''''' |statuso = LC |dunomo = ''Luscinia megarhyncos'' |dunomo aŭtoritato = ([[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], [[1831]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Luscinia megarhyncos |komunejo = Luscinia megarhyncos |mapo de vivoteritorioj = LusciniaMegarhynchosIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} </div> |mapo de vivoteritorioj2 =Luscinia megarhynchos, subspecies. Distribution map.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = }} '''Najtingalo''', [[suda najtingalo]] aŭ [[ordinara najtingalo]], ''Luscinia megarhyncos'', estas birdo el [[muŝkaptuledoj]] kiu apartenas al la genro ''Luscinia'' kune kun la [[Blugorĝulo]] kaj la aliaj [[najtingaloj]]. Ĝi estas migrema insektomaĝanta specio vivanta en arbaroj en [[Eŭropo]] kaj sudokcidenta [[Azio]]. Ĝi troviĝas iom pli sude ol la tre proksima [[Norda najtingalo]] ''Luscinia luscinia''. Ĝi nestas malalte ĉegrunde en densaj arbaroj. Ĝi vintras en suda [[Afriko]]. == Aspekto == [[Dosiero:Nachtigall1.jpg|maldekstra|eta]] Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] birdo similas laŭ grandeco al [[Rubekolo]], tio estas 15-16,5&nbsp;cm longa. Ĝi estas '''tute bruna supre krom la brunruĝeca larĝa vosto''' kun ruĝaj makuloj. Ĝi estas blankeca sube. Ambaŭ seksoj similas. La orientaj populacioj ''L. m. hafizi'' kaj ''L. m. africana'' havas suprajn partojn pli helajn kaj tre markitajn vizaĝojn per helaj '''supraokulaj strioj'''. ==Distribuado, habitato kaj migrado== Tiu specio estas migranta insektomanĝanta specio kiu reproduktiĝas en arbaroj kaj arbustaroj en Eŭropo kaj [[Palearkto]], kaj vintrumas en [[Sub-Sahara Afriko]]. Ĝi ne troviĝas nature en Ameriko. La distribuado estas pli suda ol tiu de la tre rilata [[Norda najtingalo]], ''Luscinia luscinia''. Ĝi nestumas sur aŭ proksime de la grundo en densa vegetaĵaro. ===Migrado kaj evoluo=== Esplorteamo de la [[Universidad Complutense de Madrid]] malkovris, analizante informon devenan el [[birdoringado]] en du populacioj de najtingalo de centra Hispanio, ke laŭlonge de dudek jaroj, nome el 1995 ĝis 2014, la flugillongo proporcie al la korpogrando ege malpliiĝis iom post iom. Tio estis surprizo por la esploristoj en birdo kiu vintrumas trans [[Saharo]], ĉar dispono de longaj kaj pintoformaj [[flugilo]]j estas trajto propra de longdistancaj [[migrobirdo]]j, same kiel granda ovodemetado. Estas hipotezo ke tiuj trajtoj estas kunaj ĉe migrobirdoj kaj modifo de unu el ili tuŝas aliajn; tiukadre eble tio rezultas el [[klimata ŝanĝo]] al pli mallongaj printempoj kaj pli seka vetero. Tial la najtingaloj demetas malpli da ovoj ol antaŭe, kio helpas la specion por pli tuja migrado, sed samtempe tio mallongigas iliajn flugilojn, kio absolute malhelpas ilin por la sama celo.<ref>"Aves de España", en ''Aves y naturaleza'', nº 32, 2020, Madrido, SEO BirdLife, paĝo 19. Citita Pérez-Tris, J., de la Puente, J., Rodríguez, C. kaj Remacha, C. (2020). Climate change and maladaptive wing shortening in a long-distance migratory bird. The Auk, 137 (3). [https://www.researchgate.net/publication/340372137_Climate_change_and_maladaptive_wing_shortening_in_a_long-distance_migratory_bird.]</ref> == Voĉo == [[Dosiero:Luscinia megarhynchos Istria 01.jpg|eta|maldekstra|180px|Najtingalo<br />''Luscinia megarhynchos''<br />([[Istrio]])]] [[Dosiero:Luscinia megarhynchos MHNT 232 HdB Bouzareah Algérie.jpg|eta|''Luscinia megarhynchos'']] La fama kanto de la virnajtingalo ne estas la plej riĉa inter la birdkantoj, sed impresas, kiam ĝin oni aŭdas nokte, ĉar ĝi estas la ununura birdo kantanta eĉ tra la nokton, krom dumtage; pro tiu escepto la nomo de la najtingalo enhavas en kelkaj lingvoj, ekzemple ĝermanaj, la radikon signifantan “nokton”, tiele la nomo en [[Esperanto]] devenas el la [[angla]] ''Nightingale'' [najtingeil], kie ''Night'' [najt] signifas ''nokton''; simile okazas en la [[dana]] ''nattergal'', en la [[germana]] ''Nachtigall'', en la [[nederlanda]] ''Nachtegaal'' kaj en la [[sveda]] ''Sydnäktergal''. Tiu voĉo estas laŭta, kun impresa vario da fajfaj triloj kaj klukklukoj. La plej karakteriza trajto estas laŭta kresĉenda fajfo. Ĝi havas ransimilan alarmvokon. Ĵusaj studoj malkovris, ke tiu specio kantas eĉ pli laŭte ĉe urboj por superi la urbajn fonbruojn. Kutime estas la ne ankoraŭ pariĝantaj maskloj kiuj kantas nokte por allogi eventualan partnerinon; diference la mateniĝa kanto utilas por defendi la teritorion. == En kulturo kaj arto == * En la popolaj tradicioj najtingaloj anoncas printempojn kaj estas la birdo de la monato [[majo]], sed ĉefe estas la simbolo de [[amo]]. * La najtingalo estas kerno de la antikva mito de [[Filomela (princino de Ateno)]], kie ŝia fratino Prokneo transformiĝis en birdo. * "A Nightingale Sang in Berkeley Square" estas la titolo de tre konata romantisma brita populara kanto kun vortumado de Eric Maschwitz kaj muziko de Manning Sherwin kaj Jack Strachey. * "Aidoni stin kerasia" (Najtingalo sur la ĉerizarbo, [[Greka|greke]]: Αηδόνι στην κερασιά) estas la titolo de kanto de Dionisos Savopulos de la albumo ''O pyrinas'' (2007). * "Laloun t' aidonia" (najtingaloj kantas, Greke: Λαλούν τ' αηδόνια) de Dionisos Lavrangas estas alia konata verko. * "Mou parigile t' aidoni" (La najtingalo demandis al mi, Greke: Μου παρήγγειλε τ' αηδόνι) estas malnova tradicia greka kanto. * "[[Ode to a Nightingale]]" (Odo al najtingalo) de [[John Keats]]. Ĝi estas ankaŭ temo de poemo titolita "Nightingales" de [[Robert Bridges]]. Similtema estas preskaŭ samtitola soneto de la hispana poeto [[José de Espronceda]]. * Ankaŭ amo de najtingalo por rozo estas tre uzata, ofte metafore en [[Persa literaturo]].<ref>{{cite web| url=http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1034.html| title=The Rose and nightingale in Persian literature| 3=| accessdate=2009-09-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080122005248/http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1034.html| archivedate=2008-01-22}}</ref> * [[Provenco|Provenca]] popolkanto, "La fluganta najtingalo"[http://mtcn.free.fr/lyrics/roussignou-vola.php], inspiris la komponiston [[Pjotr Iliĉ Ĉajkovski|Ĉajkovski]] por komponi sian ''Humoresque'' opus 10-2. * La belo de la kanto de najtingalo estas temo de la rakonto de [[Hans Christian Andersen]] nome "[[La najtingalo]]" el 1843. [http://www.andersen.sdu.dk/vaerk/hersholt/TheNightingale_e.html] * Bildoj de najtingalo aperas en [[ferakonto]] de [[Oscar Wilde]] titolita "The Nightingale and the Rose" (La najtingalo kaj la rozo) el kolekto de porinfanaj rakontoj nomata ''The Happy Prince and Other Stories'' (1888). * Najtingalo aperas en [[Kroatio|kroatia]] [[monero]] de 1 [[Kroatia kunao|kunao]], eldonita ekde 1993.<ref>[http://www.hnb.hr Kroatia Nacia Banko]. [http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621 Kunao kaj Lipao, Moneroj de Kroatio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090622012116/http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621 |date=2009-06-22 }}: [http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1kuna.htm?tsfsg=2f8fb802e4db3c45c05d9feb07991fe6 1 Kunao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090622005600/http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1kuna.htm?tsfsg=2f8fb802e4db3c45c05d9feb07991fe6 |date=2009-06-22 }}. – Konsultita la [[31a de marto]] de 2009.</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Birdoj}} {{projektoj|q=Najtingalo|ReVo=najtin}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-nightingale-luscinia-megarhynchos Fotoj, filmetoj kaj sonoj de najtingaloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306114400/http://ibc.lynxeds.com/species/common-nightingale-luscinia-megarhynchos |date=2016-03-06 }} ĉe Interreta Birdokolekto * [https://camargue.unibas.ch/en/research Kanto kaj konduto] * [http://www.ibercajalav.net/img/329_Luscinia_megarhynchos.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF), de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111125043656/http://www.ibercajalav.net/img/329_Luscinia_megarhynchos.pdf |date=2011-11-25 }} * [http://www.freesound.org/people/reinsamba/sounds/17185/ Sonarkivo], The Freesound Project, (postulas senpagan konton). Konsultita la [[12an de oktobro]] 2010. * [http://www.freesound.org/people/dobroide/sounds/19662/ Sonarkivo], The Freesound Project, (postulas senpagan konton). Konsultita la 12an de oktobro 2010. * ''Royal Society for the Protection of Birds'' (Britia) Najtingalo [http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/n/nightingale/ Nightinghale], Konsultita la 11an de junio 2007. * [http://www.metmuseum.org/toah/ho/10/wai/hod_1993.98.htm Rozo kaj najtingalo en persia arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207121449/http://www.metmuseum.org/toah/ho/10/wai/hod_1993.98.htm |date=2008-12-07 }} [[Kategorio:Muŝkaptuledoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] hf07zwf21h8forml3oyfwwlypp8orye 9349992 9349991 2026-04-08T21:01:07Z D.M. from Ukraine 4756 /* Distribuado, habitato kaj migrado */ 9349992 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Por la esperantlingva [[songazeto]] "Najtingalo" bonvolu rigardi [[Najtingalo (songazeto)]]. Por aliaj signifoj vidu: [[Najtingalo (apartigilo)]]}} {{Taksonomio |nomo = Najtingalo |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 =Luscinia megarhynchos - 01.jpg |dosiero=Common Nightingale - Hungary S4E5691 (19175825750).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px |priskribo de dosiero = Najtingalo. Voĉo de virbirdo [[Dosiero: XN Luscinia megarhynchos 017.ogg| XN Luscinia megarhynchos 017.ogg]] |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Muŝkaptuledoj]] ''Muscicapidae'' |genro = ''[[Luscinia]]'' |specio = '''''L. megarhyncos'''''' |statuso = LC |dunomo = ''Luscinia megarhyncos'' |dunomo aŭtoritato = ([[Christian Ludwig Brehm|Brehm]], [[1831]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = Luscinia megarhyncos |komunejo = Luscinia megarhyncos |mapo de vivoteritorioj = LusciniaMegarhynchosIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} </div> |mapo de vivoteritorioj2 =Luscinia megarhynchos, subspecies. Distribution map.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = }} '''Najtingalo''', [[suda najtingalo]] aŭ [[ordinara najtingalo]], ''Luscinia megarhyncos'', estas birdo el [[muŝkaptuledoj]] kiu apartenas al la genro ''Luscinia'' kune kun la [[Blugorĝulo]] kaj la aliaj [[najtingaloj]]. Ĝi estas migrema insektomaĝanta specio vivanta en arbaroj en [[Eŭropo]] kaj sudokcidenta [[Azio]]. Ĝi troviĝas iom pli sude ol la tre proksima [[Norda najtingalo]] ''Luscinia luscinia''. Ĝi nestas malalte ĉegrunde en densaj arbaroj. Ĝi vintras en suda [[Afriko]]. == Aspekto == [[Dosiero:Nachtigall1.jpg|maldekstra|eta]] Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] birdo similas laŭ grandeco al [[Rubekolo]], tio estas 15-16,5&nbsp;cm longa. Ĝi estas '''tute bruna supre krom la brunruĝeca larĝa vosto''' kun ruĝaj makuloj. Ĝi estas blankeca sube. Ambaŭ seksoj similas. La orientaj populacioj ''L. m. hafizi'' kaj ''L. m. africana'' havas suprajn partojn pli helajn kaj tre markitajn vizaĝojn per helaj '''supraokulaj strioj'''. ==Distribuado, habitato kaj migrado== Tiu specio estas migranta insektomanĝanta specio kiu reproduktiĝas en arbaroj kaj arbustaroj en Eŭropo kaj [[Palearkto]], kaj vintrumas en [[Sub-Sahara Afriko]]. Ĝi ne troviĝas nature en Ameriko. La distribuado estas pli suda ol tiu de la tre rilata [[norda najtingalo]], ''Luscinia luscinia''. Ĝi nestumas sur aŭ proksime de la grundo en densa vegetaĵaro. ===Migrado kaj evoluo=== Esplorteamo de la [[Universidad Complutense de Madrid]] malkovris, analizante informon devenan el [[birdoringado]] en du populacioj de najtingalo de centra Hispanio, ke laŭlonge de dudek jaroj, nome el 1995 ĝis 2014, la flugillongo proporcie al la korpogrando ege malpliiĝis iom post iom. Tio estis surprizo por la esploristoj en birdo kiu vintrumas trans [[Saharo]], ĉar dispono de longaj kaj pintoformaj [[flugilo]]j estas trajto propra de longdistancaj [[migrobirdo]]j, same kiel granda ovodemetado. Estas hipotezo ke tiuj trajtoj estas kunaj ĉe migrobirdoj kaj modifo de unu el ili tuŝas aliajn; tiukadre eble tio rezultas el [[klimata ŝanĝo]] al pli mallongaj printempoj kaj pli seka vetero. Tial la najtingaloj demetas malpli da ovoj ol antaŭe, kio helpas la specion por pli tuja migrado, sed samtempe tio mallongigas iliajn flugilojn, kio absolute malhelpas ilin por la sama celo.<ref>"Aves de España", en ''Aves y naturaleza'', nº 32, 2020, Madrido, SEO BirdLife, paĝo 19. Citita Pérez-Tris, J., de la Puente, J., Rodríguez, C. kaj Remacha, C. (2020). Climate change and maladaptive wing shortening in a long-distance migratory bird. The Auk, 137 (3). [https://www.researchgate.net/publication/340372137_Climate_change_and_maladaptive_wing_shortening_in_a_long-distance_migratory_bird.]</ref> == Voĉo == [[Dosiero:Luscinia megarhynchos Istria 01.jpg|eta|maldekstra|180px|Najtingalo<br />''Luscinia megarhynchos''<br />([[Istrio]])]] [[Dosiero:Luscinia megarhynchos MHNT 232 HdB Bouzareah Algérie.jpg|eta|''Luscinia megarhynchos'']] La fama kanto de la virnajtingalo ne estas la plej riĉa inter la birdkantoj, sed impresas, kiam ĝin oni aŭdas nokte, ĉar ĝi estas la ununura birdo kantanta eĉ tra la nokton, krom dumtage; pro tiu escepto la nomo de la najtingalo enhavas en kelkaj lingvoj, ekzemple ĝermanaj, la radikon signifantan “nokton”, tiele la nomo en [[Esperanto]] devenas el la [[angla]] ''Nightingale'' [najtingeil], kie ''Night'' [najt] signifas ''nokton''; simile okazas en la [[dana]] ''nattergal'', en la [[germana]] ''Nachtigall'', en la [[nederlanda]] ''Nachtegaal'' kaj en la [[sveda]] ''Sydnäktergal''. Tiu voĉo estas laŭta, kun impresa vario da fajfaj triloj kaj klukklukoj. La plej karakteriza trajto estas laŭta kresĉenda fajfo. Ĝi havas ransimilan alarmvokon. Ĵusaj studoj malkovris, ke tiu specio kantas eĉ pli laŭte ĉe urboj por superi la urbajn fonbruojn. Kutime estas la ne ankoraŭ pariĝantaj maskloj kiuj kantas nokte por allogi eventualan partnerinon; diference la mateniĝa kanto utilas por defendi la teritorion. == En kulturo kaj arto == * En la popolaj tradicioj najtingaloj anoncas printempojn kaj estas la birdo de la monato [[majo]], sed ĉefe estas la simbolo de [[amo]]. * La najtingalo estas kerno de la antikva mito de [[Filomela (princino de Ateno)]], kie ŝia fratino Prokneo transformiĝis en birdo. * "A Nightingale Sang in Berkeley Square" estas la titolo de tre konata romantisma brita populara kanto kun vortumado de Eric Maschwitz kaj muziko de Manning Sherwin kaj Jack Strachey. * "Aidoni stin kerasia" (Najtingalo sur la ĉerizarbo, [[Greka|greke]]: Αηδόνι στην κερασιά) estas la titolo de kanto de Dionisos Savopulos de la albumo ''O pyrinas'' (2007). * "Laloun t' aidonia" (najtingaloj kantas, Greke: Λαλούν τ' αηδόνια) de Dionisos Lavrangas estas alia konata verko. * "Mou parigile t' aidoni" (La najtingalo demandis al mi, Greke: Μου παρήγγειλε τ' αηδόνι) estas malnova tradicia greka kanto. * "[[Ode to a Nightingale]]" (Odo al najtingalo) de [[John Keats]]. Ĝi estas ankaŭ temo de poemo titolita "Nightingales" de [[Robert Bridges]]. Similtema estas preskaŭ samtitola soneto de la hispana poeto [[José de Espronceda]]. * Ankaŭ amo de najtingalo por rozo estas tre uzata, ofte metafore en [[Persa literaturo]].<ref>{{cite web| url=http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1034.html| title=The Rose and nightingale in Persian literature| 3=| accessdate=2009-09-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080122005248/http://www.iranica.com/articles/v11f1/v11f1034.html| archivedate=2008-01-22}}</ref> * [[Provenco|Provenca]] popolkanto, "La fluganta najtingalo"[http://mtcn.free.fr/lyrics/roussignou-vola.php], inspiris la komponiston [[Pjotr Iliĉ Ĉajkovski|Ĉajkovski]] por komponi sian ''Humoresque'' opus 10-2. * La belo de la kanto de najtingalo estas temo de la rakonto de [[Hans Christian Andersen]] nome "[[La najtingalo]]" el 1843. [http://www.andersen.sdu.dk/vaerk/hersholt/TheNightingale_e.html] * Bildoj de najtingalo aperas en [[ferakonto]] de [[Oscar Wilde]] titolita "The Nightingale and the Rose" (La najtingalo kaj la rozo) el kolekto de porinfanaj rakontoj nomata ''The Happy Prince and Other Stories'' (1888). * Najtingalo aperas en [[Kroatio|kroatia]] [[monero]] de 1 [[Kroatia kunao|kunao]], eldonita ekde 1993.<ref>[http://www.hnb.hr Kroatia Nacia Banko]. [http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621 Kunao kaj Lipao, Moneroj de Kroatio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090622012116/http://www.hnb.hr/novcan/ekovanic.htm?tsfsg=a89719a221b101407a7b882421d5f621 |date=2009-06-22 }}: [http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1kuna.htm?tsfsg=2f8fb802e4db3c45c05d9feb07991fe6 1 Kunao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090622005600/http://www.hnb.hr/novcan/kovanice/e1kuna.htm?tsfsg=2f8fb802e4db3c45c05d9feb07991fe6 |date=2009-06-22 }}. – Konsultita la [[31a de marto]] de 2009.</ref> == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == *[[Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Birdoj}} {{projektoj|q=Najtingalo|ReVo=najtin}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-nightingale-luscinia-megarhynchos Fotoj, filmetoj kaj sonoj de najtingaloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306114400/http://ibc.lynxeds.com/species/common-nightingale-luscinia-megarhynchos |date=2016-03-06 }} ĉe Interreta Birdokolekto * [https://camargue.unibas.ch/en/research Kanto kaj konduto] * [http://www.ibercajalav.net/img/329_Luscinia_megarhynchos.pdf Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF), de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111125043656/http://www.ibercajalav.net/img/329_Luscinia_megarhynchos.pdf |date=2011-11-25 }} * [http://www.freesound.org/people/reinsamba/sounds/17185/ Sonarkivo], The Freesound Project, (postulas senpagan konton). Konsultita la [[12an de oktobro]] 2010. * [http://www.freesound.org/people/dobroide/sounds/19662/ Sonarkivo], The Freesound Project, (postulas senpagan konton). Konsultita la 12an de oktobro 2010. * ''Royal Society for the Protection of Birds'' (Britia) Najtingalo [http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/n/nightingale/ Nightinghale], Konsultita la 11an de junio 2007. * [http://www.metmuseum.org/toah/ho/10/wai/hod_1993.98.htm Rozo kaj najtingalo en persia arto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081207121449/http://www.metmuseum.org/toah/ho/10/wai/hod_1993.98.htm |date=2008-12-07 }} [[Kategorio:Muŝkaptuledoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] c5oz45n8sg0rd296a64585dnl1tlnyx 0 9404 9349796 7077971 2026-04-08T13:17:44Z Sj1mor 12103 9349796 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de [[islando|Islandaj]] esperantistoj''' kaj aliaj kiu loĝas aŭ iam loĝis en Islando: * [[Árni Böðvarsson]] * [[Kristófer Grímsson]] * [[Ólafur Halldórsson]] * [[Hallgrímur J. Jakobsson]] * [[Ólafur Þ. Kristjánsson]] * [[Hugh Martin]] * [[Stanley D. Nisbet]] * [[Baldur Ragnarsson]] * [[Karl Sigurðsson]] * [[Þorsteinn Þorsteinsson]] * [[Þórbergur Þórðarson]] * [[Hallgrímur Sæmundsson]] * [[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Islandaj]] [[Kategorio:Islandaj esperantistoj| ]] pa692n9koqi6pbmqd9y46cq77bl9awd 0 9504 9349996 9312280 2026-04-08T21:06:50Z D.M. from Ukraine 4756 9349996 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=besto el familio ursedoj|apa=Urso (apartigilo)}} {{Taksonomio |nomo = Urso |troveblo de fosilioj = = frua [[Mioceno]] - Lastatempe |dosiero = Ursidae-01.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Karnovorulo]]j ''Carnivora'' |familio = '''Ursedoj''' ''Ursidae'' |familio aŭtoritato = [[Johann Fischer von Waldheim|G. Fischer de Waldheim]], 1817 |specioj de subdivizio = Genroj kaj subgenroj |subdivizio2 = ''[[Ailuropoda]]''<br /> ''[[Helarctos]]''<br /> ''[[Melursus]]''<br /> ''[[Ursus]]''<br /> ''[[Tremarctos]]''<br /> ''[[Arctodus]]'' † kaj kelkaj pliaj formortintaj genroj |vikispecio = Ursidae |komunejo = Ursidae |mapo de vivoteritorioj =Map of Bear species distribution.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }}[[File:Bear growl.ogg|thumb|right|Urso]] '''Urso''' estas komuna nomo de [[mamuloj]] el familio '''ursedoj'''. Plimulto el ili estas grandaj, [[plandmarŝa]]j kaj preskaŭ senvostaj, [[ĉionvora]]j kaj ofte danĝeraj rabobestoj. Unu el plej konataj kaj popularaj genroj en la familio estas ''[[Ursus]]'', aparte la specio ''Ursus arctos'' ([[bruna urso]]). Ĝi estas inteligenta kaj dresebla besto, kiu tradicie rolis en [[cirko]]j kiel favoratoj de la infana publiko. Ursojn eblas trejni danci, rajdi biciklon, paŝi sur la antaŭaj piedoj ktp. Remburitaj [[Pluŝa urso|pluŝaj ursoformaj pupoj]] estas populara [[ludilo]]. == Priskribo == [[Dosiero:Black bear large.jpg|eta|altdekstre|Malsimile al aliaj kvarpieduloj, ursoj sidas simile al [[homo]]j]] [[Dosiero:Bear foot.jpg|eta|maldekstra|Plandaj piedoj estas unu el karakteraj ecoj, kiuj distingas ursojn de aliaj karnomanĝuloj]] El ĉiuj grandaj karnomanĝulaj familioj, ursoj havas plej konstantan aspekton. Ili estas grandaj, fortikaj bestoj kun relative mallongaj kruroj. Ili havas iun [[seksa duformismo|seksan duformismon]] je grando, kun inoj pli malgrandaj kaj malpezaj ol virseksuloj. Ĝenerale la duformismo estas pli granda kun pli grandaj specioj, kaj estas pli varia en specioj, en kiuj averaĝa grando ankaŭ varias de [[populacio]] al populacio. Ursoj estas la plej grandaj kaj pezaj karnomanĝuloj, kaj iuj brunaj aŭ [[polusa urso|polusaj ursoj]] atingas pezon de pli ol 750&nbsp;kg. Polusa urso havas plej grandan averaĝan pezon inter ĉiuj ursaj specioj, kvankam iuj apartaj individuoj de bruna urso povas esti eĉ pli grandaj. La plej malgranda ursa specio estas [[sunurso]], kies virseksuloj pezas averaĝe ĉirkaŭ 65&nbsp;kg kaj inoj ĉirkaŭ 45&nbsp;kg.<ref name = "HMW">{{Cite book | first = David L. | last = Garshelis | editor-last = Wilson | editor-first = Don| editor2-last =Mittermeier | editor2-first = Russell | contribution = Family Ursidae (Bears) | title = [[Handbook of the Mammals of the World]]. Volume 1: Carnivores | year = 2009 | pages = | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 978-84-96553-49-1 }}</ref> Malsimile al aliaj karnovoruloj, ursoj estas plandomarŝaj, t.e. iliaj malantaŭaj piedoj tenas plejparton de pezo kiam ili marŝas. Ilia marŝmaniero aspektas iom malgracia, sed ili fakte kapablas de relative rapida kurado, ekzemple, bruna urso atingadas rapidon ĝis 48&nbsp;km/h (kvankam [[felisedoj]] aŭ [[kanisedoj]] estas ĝenerale pli rapidaj). Ili povas stari aŭ eĉ marŝi sur iliaj malantaŭaj piedoj kun rimarkinde bona balanco kaj uzas tiun eblon por preni ion de supre aŭ dum ĉasado, batante predon de supre. Ili havas grandajn, neretrakteblajn [[ungego]]jn, kiujn ili uzas por fosado, grimpado aŭ dum ĉaso. Iliaj [[orelo]]j estas malgrandaj kaj rondecaj. Ursoj havas bonegan [[flarpovo]]n, fakte, plej bonan el ĉiuj karnomanĝuloj kaj eble kompareblaj kun tiu de [[orikteropo]]j. Ursoj vaste uzas diversajn odorajn markilojn por komunikiĝo kun samspecianoj (ekzemple, por forpelo de malamikoj aŭ por trovo de seksuma partnero). Krome, flaro estas la plej grava senso por trovo de plimulto el ursa dieto.<ref name = "HMW"/> === Dentiĝo === Malsimile al aliaj [[karnomanĝuloj]], ursoj havas realative nespecialan dentan sistemon kaj iliaj [[rabobestaj dentoj]] ne estas tre disvolvitaj. Iliaj [[kanino]]j estas grandaj kaj akraj, sed la [[molaro]]j estas plataj kaj adaptitaj por kraŝado de herba manĝaĵo. Formo kaj kvanto de dentoj varias eĉ kadre de iu aparta specio. Oni supozas, ke tio signifas ke ursoj estas nun evoluantaj el karnovora al plejparte herbovora dieto. Polusaj ursoj havas ree disvolvitajn rabobestajn dentojn, ĉar ili ree transvenis al preskaŭ plene rabobesta dieto.<ref name=EoM>{{Citaĵo el libro|titolo=The Encyclopedia of Mammals|aŭtoro=Bunnell, Fred|jaro=1984|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Facts on File|ISBN=978-0-87196-871-5|paĝo=87|redaktinto=Macdonald, D.}}</ref> La denta formulo de ĉiuj vivantaj ursoj estas <math>\frac{3.1.2-4.2}{3.1.2-4.3}</math>. == Ekologio kaj arealo == Ursoj plejparte troveblas en la [[norda hemisfero]], kun la sola escepto la [[okulvitra urso]], kiu loĝas en [[Sudameriko]]. La [[atlasa urso]], formortinta subspecio de bruna urso, estis la sola [[endemia]] urso en [[Afriko]]. Ĝia [[arealo]] estis tra tuta [[Norda Afriko]] de [[Moroko]] ĝis [[Libio]], sed ĝi formortis ĉirkaŭ la [[1870-aj jaroj]]. Alia subspecio de bruna urso, la amerika [[griza urso]] estas endemia en [[Norda Ameriko]]. Alia amerika specio estas la [[amerika nigra urso]]. La [[polusa urso]] troveblas tra la tuta bordo de la [[Arkta Oceano]]. Ĉiuj aliaj ursaj specioj troveblas nur en [[Eŭroazio]].<ref name = "HMW"/> Krom la polusa urso, ursoj plejparte vivas en diversspecaj [[arbaro]]j. Iuj specioj, aparte la bruna urso, povas loĝi aŭ sezone viziti aliaj areoj, kiel montajn [[arbustejo]]jn aŭ [[tundro]]jn. == Konduto == Malgraŭ kutima onikredo, ursoj plej ofte estas [[tagulo]]j kaj plejparte aktivas dum tago. La kredo ke ili estas noktulaj plej verŝajne devenas de konduto de ursoj, kiuj vivas proksime al la homoj. Tiuj ursoj ofte invadas homajn rubujojn aŭ kampojn nokte por eviti kontakton kun homoj. La plej noktumema specio de urso estas [[longlipa urso]] de Azio, sed eĉ ĉe ĝi ekzistas sufiĉe granda vario de diurnaj ritmoj inter individuoj, ekzemple, inoj kaj idoj emas esti pli tagumemaj por eviti konkuron kun virseksuloj kaj noktulaj rabobestoj.<ref name = "HMW"/> Ursoj estas solemaj, eble malplej sociemaj el ĉiuj karnomanĝuloj. Rilatoj inter partneroj dum pariĝo estas rapidaj kaj mallongaj, kaj la plejmulto de okazoj kie ursoj spekteblas grupe estas aŭ inoj kun malgrandaj idoj, aŭ apartaj grandaj fontoj de nutro, kiel, ekzemple, reproduktiĝaj migradoj de [[salmo]].<ref name = "HMW"/> == Dieto kaj interspeciaj rilatoj == [[Dosiero:19-Formosan Black Bear.JPG|eta|maldekstra|[[Azia nigra urso]] manĝas berojn]] [[Dosiero:Bear Alaska (3).jpg|eta|[[Bruna urso|Brunaj ursoj]] uzas antaŭvideblajn migradojn de salmo por akumuli grason por hiberniĝo]] Malgraŭ sia rabobesta reputacio, dieto de plimulto de ursaj specioj enhavas pli da plantoj ol animaloj, kaj ĝenerale ursoj estas tute oportunismaj ĉiovoruloj. Kelkaj ursoj surgrimpas arbojn por atingi manĝeblajn partojn de plantoj, kiel [[nukso]]jn aŭ [[glano]]jn. Pli malgrandaj specioj, kiuj pli kapablas grimpi, enhavas pli grandan kvanton de tiuj en sia dieto.<ref name="diet">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.jstor.org/stable/3873160|titolo=Diet and Morphology of Extant and Recently Extinct Northern Bears|familia nomo=Mattson|persona nomo=David J.|jaro=1998|gazeto=Ursus, A Selection of Papers from the Tenth International Conference on Bear Research and Management, Fairbanks, Alaska, July 1995, and Mora, Sweden, September 1995|volumo=10|paĝoj=479–496}}</ref> Por tiuj specioj tiaj plantaĵoj estas tre grava parto de dieto, kaj ilia malhavo povas igi ursojn migri tra longaj distancoj serĉante por alternativoj.<ref>{{Cite journal|last=Ryan|first=Christopher|year=2007|title=Influence of mast production on black bear non-hunting mortalities in West Virginia|journal=Ursus|volume=18|issue=1|pages=46–53| doi = 10.2192/1537-6176(2007)18[46:IOMPOB]2.0.CO;2|last2=Pack|first2=James C.|last3=Igo|first3=William K.|last4=Billings|first4=Anthony| issn=1537-6176 }}</ref> La sola escepto estas la [[polusa urso]], kies dieto konsistas plejparte el fiŝoj kaj maraj mamuloj kaj ne enhavas iun ajn plantaĵojn (plantoj ĝenerale malfacile troveblas en ĉepolusa [[Arktiko]]). La [[granda pando]], kontraŭe, tute forlasis rabobestajn trajtojn kaj adoptis pure plantan dieton, kiu konsistas plejparte el [[bambuo|bambuaj]] ĝermoj. [[Izotopa analizo]] sugestas, ke ankaŭ la [[formortinta]] giganta platvizaĝa urso (''[[Arctodus simus]]'') estis ekskluziva karnovorulo, plej probable [[kadavromanĝanto]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Diet and Co-ecology of Pleistocene Short-Faced Bears and Brown Bears in Eastern Beringia|familia nomo=Matheus|persona nomo=Paul E.|jaro=1995|gazeto=Quaternary Research|volumo=44|numero=3|COI=10.1006/qres.1995.1090|paĝoj=447–453}}</ref> La [[longlipa urso]] ne estas tute speciala, sed ĝi perdis du antaŭajn dentojn kaj disvolvis longan [[lango]]n, preskaŭ kiel ĉe [[formikomanĝulo]], kiel adaptiĝon por insektovorulo. En certaj sezonoj, [[formiko]]j, [[termito]]j kaj aliaj fosantaj [[insekto]]j formas ĉirkaŭ 90% de ĝia dieto.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Seasonal and Habitat-Related Diets of Sloth Bears in Nepal|familia nomo=Joshi|persona nomo=Anup|jaro=1997|gazeto=Journal of Mammalology|volumo=1978|numero=2|paĝoj=584–597}}</ref> Ĉiuj ursoj furaĝas je ĉiuj atingeblaj fontoj de nutraĵo kaj naturo de iliaj dietoj varias de sezono al sezono. Ekzemple, eksploro de aziaj ursoj en [[Tajvano]] trovis, ke ili manĝos grandajn nombrojn de glanoj kiam tiuj estas plej multnombraj, kaj transiras al ĉaso de [[hufuloj]] alisezone.<ref name = "asiablackdiet">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Diets of Asiatic black bears in Taiwan, with Methodological and Geographical Comparisons|familia nomo=Hwang|persona nomo=Mei-Hsiu|jaro=2002|gazeto=Ursus|volumo=13|paĝoj=111–125}}</ref> Kiam ursoj ĉasas mamulojn, ili ĝenerale preferas ataki pli malgrandajn speciojn aŭ idojn de la pli grandaj. Kvankam ambaŭ specioj de la nigra urso kaj la bruna urso kapablas ĉasi pli grandan predon kiel [[hufuloj]]n,<ref name = "asiablackdiet"/><ref>{{Cite journal|last=Zager| first=Peter|year=2006|title=The role of American black bears and brown bears as predators on ungulates in North America|journal=Ursus|volume=17|issue=2|pages=95–108|doi = 10.2192/1537-6176(2006)17[95:TROABB]2.0.CO;2|last2=Beecham|first2=John}}</ref> ili plej ofte trovas plej oldajn, malfortajn aŭ malsanajn animalojn por ĉaso. Ofte ursoj manĝas [[kadavro]]jn de grandaj animaloj, senrigarde ĉu la kadavro estas predo de iu alia rabobesto. En plimulto de siaj ekologiaj niĉoj, ursoj estas la superrabobestoj kaj kapablas mortigi aŭ forpeli iun alian rabobeston de la karkaso. Krome, ursinoj plej ofte kapablas protekti idojn de preskaŭ ĉiuj danĝeroj. La sola animalo kiu regule ĉasas ursojn estas [[tigro]]. Ĝia predo ofte inkluzivas [[longlipa urso|longlipajn ursojn]], [[azia nigra urso|aziajn nigrajn ursojn]], [[granda pando|grandajn pandojn]], [[sunurso]]jn kaj idojn de [[bruna urso]]. == Pariĝo == La aĝo de [[seksa fekundeco]] de ursoj estas tre varia kaj inter kaj ene de specio. Rapido de maturiĝo je nemalgranda parto dependas de sano kaj kondiĉoj de korpo, kiuj, siavice, dependas de klimato kaj kvanto de nutro atingebla por kreskanta individuo. Inoj de pli malgrandaj specioj ofte havas idojn je aĝo de 2 jaroj, dum por pli grandaj specioj oni ofte bezonas kvar ĝis naŭ jarojn por maturiĝi. Je virseksuloj la unua pariĝo povas okazi eĉ pli malfrue pro konkuro kun pli oldaj, grandaj kaj fortaj virseksuloj.<ref name="HMW"/> [[Dosiero:Black Bears mating.jpg|maldekstra|eta|Pariĝo de [[amerika nigra urso|amerikaj nigraj ursoj]].]] La periodo de pariĝo ĉe ursoj estas tre mallonga. Ursoj de nordaj klimatoj reproduktiĝas nur en aparta sezono, plej kutime tuj post hiberniĝo, sed pli tropikaj populacioj reproduktiĝas tutjare. Idoj naskiĝas sendentaj, senharaj kaj blindaj. Ĉe bruna urso naskiĝas 1 ĝis 3 idoj, kiuj restas ĉe sia patrino dum du plenaj sezonoj. Ili trinkas [[lakto]]n de sia patrino dum tuta tiu tempo, kvankam eventuale la nutro iĝas pli rara kaj idoj komencas ĉasi kun sia patrino. Ili loĝas apude de la patrino por tri pliaj jaroj, ĝis ŝi eniras novan [[oestro]]n kaj forpelas la idojn. Virseksuloj, aparte de polusaj kaj brunaj ursoj, mortigos kaj foje formanĝas idojn de aliaj patroj por rapidigi oestron de la ino. Malgraŭ ĝenerale malplia grando kaj forto, inoj plej ofte sukcesas forpeli tiujn kanibalemajn virseksulojn kaj protekti siajn idojn. == Vintra hiberniĝo == [[Dosiero:Cub polar bear is nursing 2.OGG|Ino de [[polusa urso]] kun ido|eta]] Multaj ursoj en malvarmaj areoj eniras [[hiberniĝo]]n vintre. Tio ĉi estas, tamen, ne vera hiberniĝo en la senco en kiu la vorto uziĝas science. Veraj hibernuloj reduktas sian korpan temperaturon ĝis preskaŭ la temperaturo de la medio dum hiberniĝo. Ili, tamen, eliras kaj reeniras la hiberniĝon kelkajn fojojn dum vintro por [[urini]] aŭ [[feki]] aŭ manĝi ion el antaŭŝparitaj nutraĵoj. Ĉe ursoj, male, la temperaturo preskaŭ ne malkreskas kaj la ritmo de [[koro]] restas preskaŭ sama. La ursoj plej ofte ne eliras la hiberniĝon ĝis printempo, kaj do ne manĝas, ne urinas kaj ne fekas dum la tuta periodo. "Vekigita" dum vintro, urso ne povas reeniri hiberniĝon kaj kutime mortas pro malvarmo kaj malsato. Onikrede la pli alta korpa temperaturo kaj pli facila vekiĝo estas reprodukta adaptiĝo, ĉar ursinoj kutime naskas idojn tuj post aŭ eĉ dum vintra hiberniĝo. == Rilato kun homoj == === Ursa danĝero === [[Dosiero:Polar Bear 2004-11-15.jpg|eta|Polusa urso en Wapusk Nacia Parko, [[Kanado]]]] Iuj ursaj specioj, aparte [[polusa urso]], [[amerika nigra urso]], [[longlipa urso]] kaj [[bruna urso]] povas esti konsiderinda danĝero por [[homo]]j, aparte en areoj, kie ili alkutimiĝis al homoj. Ursoj estas sufiĉe grandaj kaj fizike fortaj por kaŭzi severajn traŭmojn aŭ [[morto]]n kiam ili atakas homojn. Tamen ili estas timemaj, facile forpeleblas kaj ĝenerale emas eviti homojn. Ursoj atakoj estas relatives maloftaj, sed ili kutime ricevas vastan pripublikigon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Polar Bear-Human Interactions in Canadian National Parks, 1986-2000|familia nomo=Clark|persona nomo=Douglas|jaro=2003|gazeto=Ursus|volumo=14|numero=1|paĝoj=65–71}}</ref> Vere, danĝero de ursoj estas iom pligrandigita en homa kulturo. Tamen, ekzistas situacioj, kiam ursoj estas agresemaj kaj povas ataki neatentemajn homojn: ekzemple, kiam ino protektas idojn aŭ kiam malsata urso protektas freŝan kadavron. Por homoj estas rekomendite esti atentemaj kun ursoj kaj ne alproksimiĝi al ili, ĉar ilian konduton malfacilas antaŭdiri eĉ por plej spertaj fakuloj.<ref>[http://shpilenok.livejournal.com/5191.html#cutid1 Когда медведь рядом...] - el [[blogo]] de inspektisto de rusa naturrezervejo (ruse)</ref> Ursoj ankaŭ povas kaŭzi konfliktojn kun homoj kiam ili ŝtelas [[greno]]n aŭ [[legomo]]jn de [[kampo]]j aŭ atakas [[bruto]]n.<ref name="crops">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Human–sun bear conflicts in East Kalimantan, Indonesian Borneo|familia nomo=Fredriksson|persona nomo=Gabriella|jaro=2005|gazeto=Ursus|volumo=16|numero=1|COI=10.2192/1537-6176(2005)016[0130:HBCIEK]2.0.CO;2|paĝoj=130–137}}</ref><ref name="livestock">{{Cite journal|last=Goldstein|first=Issac|year=2006|title=Andean bear–livestock conflicts: a review|journal=Ursus|volume=17|issue=1|pages=8–15|doi = 10.2192/1537-6176(2006)17[8:ABCAR]2.0.CO;2|last2=Paisley|first2=Susanna|last3=Wallace|first3=Robert|last4=Jorgenson|first4=Jeffrey P.|last5=Cuesta|first5=Francisco|last6=Castellanos|first6=Armando}}</ref> Tiuj ĉi problemoj povas okazi pro nur unu aŭ kelkaj ursoj el la populacio, sed ofte pro ili farmistoj kaj ranĉistoj ekhavas malamon kontraŭ ursoj kaj klopodas mortigi aŭ forigi ĉiujn ursojn el la areo.<ref name="livestock"/> === Kunekzisto kun ursoj === [[Dosiero:Beardanger.JPG|eta|maldekstra|"Areo estas fermita pro ursa danĝero" - signŝildeto el [[Denali Nacia Parko]] en [[Alasko]]]] En multaj areoj de la mondo la [[ŝtato]]j kreas leĝarojn kiuj protektu ursojn de ĉasistoj kaj [[detruo de habitato]]. Ĝenerale homoj havas pozitivan imagon pri ursoj kaj emas identifikiĝi kun ili pro ilia ĉionvoremo kaj ebleco stari sur malantaŭaj piedoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://jstor.org/stable/3872683|titolo=Public Attitudes toward Bears and Their Conservation|familia nomo=Kellert|persona nomo=Stephen|jaro=1994|gazeto=Bears: Their Biology and Management|volumo=9|numero=1|COI=10.2307/3872683|paĝoj=43–50}}</ref> Do, en multaj socioj ekzistas vasta subteno por protekto de ursoj.<ref>{{Cite journal|last=Andersone|first=Žanete|year=2004|title=Public perception of large carnivores in Latvia|journal=Ursus|volume=15|issue=2|pages=181–187|doi=10.2192/1537-6176(2004)015<0181:PPOLCI>2.0.CO;2|last2=Ozolinš|first2=Jānis}}</ref> En pli vilaĝaj kaj malriĉaj regionoj, tamen, ankaŭ ekzistas malamikemo kontraŭ ursoj pro ilia (vera aŭ ŝajna) danĝero kaj ekonomiaj malgajnoj kiujn ili kaŭzas por kamparanoj.<ref name="livestock"/> En areoj, kie homoj kaj ursoj kunloĝas apude, estas malpermesite manĝigi ursojn aŭ eĉ ebligi ilin atingi rubujojn kaj manĝeblajn forĵetaĵojn. La kialo de tio estas ke ursoj, kiuj alkutimiĝis al bongusta, satiga kaj facile atingebla homa manĝaĵo, ĉesas ĉasi aŭ furaĝi kaj nur serĉas por homaj forĵetaĵoj. Ekzistas okazoj kiam tiuj ursoj eĉ invadas homajn domojn, kaŭzante gravan danĝeron. Kaptitaj ursoj estas popularaj atraktaĵoj en [[zoo]]j tutmonde. Krome, ili ankaŭ ofte rolas en [[cirko]]j, kie ilin eblas dresi danci, boksumi aŭ biciklumi. Tamen nun multaj aktivuloj kaj organizaĵoj por [[bestaj rajtoj]] protestas tiun ĉi uzadon. === Uzo de ursoj en medicino kaj kuirarto === En multaj homaj kulturoj ekzistas tradicio ĉasi ursojn kaj manĝi ilian [[viando]]n. Ursa viando estas malhelkolora kaj malmola, iom simila al bovaĵo. En [[Kantona kuirarto]] piedoj de ursoj estas populara [[delikataĵo]]. La popoloj de [[Ĉinio]], [[Japanio]] kaj [[Koreio]] uzas iujn partojn de ursaj korpoj kaj [[sekrecio]]jn (ekzemple, [[galo]]n kaj [[gala veziko|galajn vezikojn]]) en [[tradicia medicino]]. Ekzistas eĉ specialaj farmoj, kie estas tenataj t.n. "[[gala urso|galaj ursoj]]" por kolekto de galo. Onikrede, tiuj farmoj en [[Ĉinio]], [[Vjetnamio]] kaj [[Suda Koreio]] enhavas entute ĉirkaŭ 12 000 ursojn.<ref name="BBC">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6742671.stm|title=BBC Test kit targets cruel bear trade | date=2007-06-11 | accessdate=2010-01-01|archiveurl = http://www.webcitation.org/5uKg09Jgj |archivedate = 2010-11-18|deadurl=no}}</ref> Kiam oni manĝas ursan viandon, estas rekomendite tre diligente boli aŭ rosti ĝin, ĉar ĝi estas ofte infektita de [[trikino]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cdc.gov/MMWR/preview/mmwrhtml/mm5327a2.htm|titolo=Trichinellosis Associated with Bear Meat|alirdato=2006-10-04}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/41529.stm|titolo=BBC News - Bear meat poisoning in Siberia|alirdato=2006-10-04|dato=1997-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|accessdate=2006-10-04|title=Finnish Food Safety Authority: Bear meat must be inspected before serving in restaurants|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|arkivdato=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|archivedate=2011-07-17}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346 |arkivdato=2011-07-17 }}</ref> == Klasado == La familio Ursedoj estas unu el naŭ familioj en subordo ''[[Caniformia]]'', la "hundsimilaj" rabobestoj, en [[ordo (biologio)|ordo]] [[Karnovoruloj]]. El nun vivantaj familioj, la plej proksime rilataj al ursoj estas [[fokuloj]] kaj [[musteledoj]].<ref name=Hunt2005>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Phylogeny of the Carnivora: basal relationships among the Carnivoramorphans, and assessment of the position of ‘Miacoidea’ relative to Carnivora|aŭtoro=Welsey-Hunt, G.D. & Flynn, J.J.|jaro=2005|gazeto=Journal of Systematic Palaeontology|volumo=3|numero=1|COI=10.1017/S1477201904001518|paĝoj=1–28}}</ref> La sekvaj trajtoj de ostoj kaj dentoj apartigas ursedojn de aliaj rilataj familioj: * ekzisto de [[alisfenoido|alisfenoida]] kanalo * apudokcipitaj eltrudoj, kiuj estas grandaj kaj ne unuigitaj kun [[aŭdaj tuberoj]] * aŭdaj tuberoj ne estas tre grandaj * [[lakrima osto]] estas [[rudimento|rudimenta]] * [[vangodentoj]] estas molaroj, kio sugestas pli vastan (ne nur karnovoran) dieton je plimulto de specioj (kvankam ankaŭ ekskluzive rabobestaj specioj estas konataj en fosilioj)<ref name=Wang>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.nhm.org/expeditions/rrc/wang/documents/Wangetal2005ShandGolarctoids.pdf|titolo=Amphicticeps and Amphicynodon (Arctoidea, Carnivora) from Hsanda Gol Formation, Central Mongolia and Phylogeny of Basal Arctoids with Comments on Zoogeography|aŭtoro=Wang, Xiaoming, Malcolm C. McKenna, and Demberelyin Dashzeveg|jaro=2005|gazeto=American Museum Novitates|numero=3483|paĝo=57}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[rabobestaj dentoj]] estas plataj Krome, membroj de la familioj havas malantaŭen-orientitajn M2-[[molaro]]jn, longigitajn m2-molarojn kaj reduktitajn antaŭmolarojn. Modernaj ursoj havas ok ĝenerale agnoskitajn speciojn en tri subfamilioj: [[Ailuropodinae]] (monotipa kun [[granda pando]]), [[Tremarctinae]] (monotipa kun [[Okulvitra urso]]), kaj [[Ursinae]], kiu havas ses speciojn en unu, du aŭ tri genroj laŭ diversaj taksonomioj. === Fosiliaj ursoj === === Taksonomiaj esploroj de vivantaj specioj === === Moderna klasado === [[Dosiero:Medved mzoo.jpg|dekstra|eta|[[Bruna urso]] ''Ursus arctos'', en [[Moskva Zoo]]]] [[Dosiero:Ursus thibetanus 3 (Wroclaw zoo).JPG|eta|[[Azia nigra urso]] ''Ursus thibetanus'', en Zoo de [[Wrocław]], Pollando]] [[Dosiero:Sun Bear 7.jpg|dekstra|eta|[[Sunurso]] ''Helarctos malayanus'', en [[Columbus Zoo]]]] [[Dosiero:Giant Panda 2004-03-2.jpg|eta|[[Granda pando]] ''Ailuropoda melanoleuca'', "Tian Tian"]] Laŭ plej moderna taksonomio, klasado de la ursa familio estas jena (simbolo † montras formortintaj taksonoj): * '''Familio Ursedoj (Ursidae)''' ** Subfamilio Ailuropodenoj - ''Ailuropodinae'' *** †Ailurarkto - ''Ailurarctos'' **** †''Ailurarctos lufengensis'' **** †''Ailurarctos yuanmouenensis'' *** Ailuropodo - ''[[Ailuropoda]]'' (veraj pandoj) **** †''[[Ailuropoda baconi]]'' **** †''[[Ailuropoda fovealis]]'' **** [[Granda pando]] - ''[[Ailuropoda melanoleuca]]'' ***** Giganta pando - ''[[Ailuropoda melanoleuca melanoleuca]]'' ***** Ĉjinlinga pando - ''[[Ailuropoda melanoleuca qinlingensis]]'' **** †''[[Ailuropoda microta]]'' **** †''[[Ailuropoda wulingshanensis]]'' ** subfamilio Tremarktenoj - Tremarctinae *** [[Okulvitra urso]] - Tremarctos **** Helvizaĝa okulvitra urso - ''Tremarctos ornatus'' **** †''[[Tremarctos floridanus]]'' *** †Arktodo - ''[[Arctodus]]'' **** †''Arctodus simus'' **** †''Arctodus pristinus'' *** †Arktoterio - ''[[Arctotherium]]'' **** †''Arctotherium angustidens'' **** †''Arctotherium bonariense'' **** †''Arctotherium brasilense'' **** †''Arctotherium latidens'' **** †''Arctotherium tarijense'' **** †''Arctotherium vetustum'' **** †''Arctotherium wingei'' *** †Plionarkto - ''[[Plionarctos]]'' **** †''Plionarctos edensis'' **** †''Plionarctos harroldorum'' ** Subfamilio Ursenoj - ''[[Ursinae]]'' *** † Agrioterio - ''Agriotherium'' **** † ''Agriotherium inexpetans'' **** † Agrioterio sivala - ''Agriotherium sivalensis'' **** † Agrioterio de Schneider - ''Agriotherium schneideri'' *** † Indarkto - ''[[Indarctos]]'' **** † Panĝaba indarkto - Indarctos punjabiensis **** † Oregona indarkto - Indarctos oregonensis **** † Ursosimila indarkto - Indarctos arctoides **** †''Indarctos anthraciti'' **** †''Indarctos atticus'' **** †''Indarctos nevadensis'' **** †''Indarctos salmontanus'' **** †''Indarctos vireti'' **** †Indarkto de Zdansky - ''Indarctos zdanskyi'' *** [[Sunurso]] - Helarctos **** Sunurso kurthara - ''Helarctos malayanus'' ***** Malaja sunurso - ''[[Helarctos malayanus malayanus]]'' ***** Bornea sunurso - ''[[Helarctos malayanus euryspilus]]'' *** melurso - Melursus **** [[Longlipa urso]] - ''Melursus ursinus'' ***** Hinda longlipa urso - ''Melursus ursinus ursinus'' <ref>[[Barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj]], [[Narmad-valaj sekaj deciduaj arbaroj]], [[Nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj]]</ref> ***** Cejlona longlipa urso - ''Melursus ursinus inornatus'' *** † Ursavo - Ursavus **** † Elma ursavo - ''Ursavus elmensis'' **** † Juna ursavo - ''Ursavus primaevus'' **** † Ursavo de Deperet - ''Ursavus depereti'' **** †''Ursavus brevirhinus'' **** †''Ursavus pawniensis'' *** Vera urso - ''[[Ursus]]'' **** †''[[Ursus abstrusus]]'' **** Amerika nigra urso - ''[[Ursus americanus]]'' ***** Olimpia nigra urso - ''[[Ursus americanus altifrontalis]]'' ***** Novmeksika nigra urso - ''[[Ursus americanus amblyceps]]'' ***** Eostamerika nigra urso - ''[[Ursus americanus americanus]]'' ***** Kalifornia nigra urso - ''[[Ursus americanus californiensis]]'' ***** Nigra urso de Reĝino Charlotte - ''[[Ursus americanus carlottae]]'' ***** Cinamona urso - ''[[Ursus americanus cinnamomum]]'' ***** Glacia urso - ''[[Ursus americanus emmonsii]]'' ***** Meksika nigra urso - ''[[Ursus americanus eremicus]]'' ***** Florida nigra urso - ''[[Ursus americanus floridanus]]'' ***** Novlanda nigra urso - ''[[Ursus americanus hamiltoni]]'' ***** Kermodea nigra urso - ''[[Ursus americanus kermodei]]'' ***** Luiziana nigra urso - ''[[Ursus americanus luteolus]]'' ***** Uest-meksika nigra urso - ''[[Ursus americanus machetes]]'' ***** Kenaja nigra urso - ''[[Ursus americanus perniger]]'' ***** Nigra urso de Dall - ''[[Ursus americanus pugnax]]'' ***** Vankuvra nigra urso - ''[[Ursus americanus vancouveri]]'' **** [[Bruna urso]] - ''Ursus arctos'' ***** Eŭroazia bruna urso - Ursus arctos arctos ***** [[Alaska urso]] - ''[[Ursus arctos alascensis]]'' ***** [[Kamĉatka urso]] - ''[[Ursus arctos beringianus]]'' ***** †Kalifornia ora urso - ''[[Ursus arctos californicus]]'' ***** †[[Atlasa urso]] - ''[[Ursus arctos crowtheri]]'' ***** †''[[Ursus arctos dalli]]'' ***** Gobia urso - ''[[Ursus arctos gobiensis]]'' (preskaŭ formortinta) ***** [[Griza urso]] - ''Ursus arctos horribilis'' ***** [[Kodiaka urso]] - Ursus arctos middendorffi'' ***** Himalaja ruĝa urso - ''[[Ursus arctos isabellinus]]'' ***** Himalaja blua urso - ''[[Ursus arctos pruinosus]]'' ***** Usuria bruna urso - ''[[Ursus arctos lasiotus]]'' ***** †Meksika griza urso - ''[[Ursus arctos nelsoni]]'' ***** Urso de Bergman - ''[[Ursus arctos piscator]]'' (supozeble formortinta) ***** [[Siria bruna urso]] - ''Ursus arctos syriacus'' ***** ''[[Ursus arctos sitkensis]]'' ***** Jeniseja bruna urso - ''Ursus arctos yeniseensis'' ***** Kaŭkaza bruna urso - ''Ursus arctos meridionalis'' **** †Urso de Deninger - ''[[Ursus deningeri]]'' **** †Etruska urso - ''[[Ursus etruscus]]'' **** †Urso de MacFarlane - ''[[Ursus inopinatus]]'', ([[kaŝbesto]]; se vera specio, formortinta) **** †''[[Ursus minimus]]'' **** [[Polusa urso]] - ''Ursus maritimus'' ***** ''[[Ursus maritimus maritimus]]'' ***** †''[[Ursus maritimus tyrannus]]'' **** †''[[Ursus rossicus]]'' **** †''[[Ursus sackdillingensis]]'' **** †[[Kaverna urso]] - ''[[Ursus spelaeus]]'' **** [[Azia nigra urso]] - ''Ursus thibetanus'' ***** Himalaja nigra urso - ''Ursus thibetanus thibetanus'' ***** Formosa nigra urso - ''[[Ursus thibetanus formosanus]]'' ***** Baluĉistana nigra urso - ''[[Ursus thibetanus gedrosianus]]'' ***** Japana nigra urso - ''[[Ursus thibetanus japonicus]]'' ***** Lanhara nigra urso - ''[[Ursus thibetanus laniger]]'' ***** Mupina nigra urso - ''[[Ursus thibetanus mupinensis]]'' ***** Usuria nigra urso - ''[[Ursus thibetanus ussuricus]]'' ** †Kolponomo - ''[[Kolponomos]]'' *** †''Kolponomos clallamensis'' *** †''Kolponomos newportensis'' Rimarko: La klasado de subfamilio Ursenoj estas iom nebula ĝis nun. Iam la generoj ''Melursus'' kaj ''Helarktos'' ankaŭ estas inkluditaj en ''Ursus''. La [[azia nigra urso]] kaj la [[polusa urso]], laŭ pli malnovaj sistematikoj, havis siajn proprajn genrojn, laŭorde, ''Selenarctos'' kaj ''Thalarctos''. Nun estas ĝenerala konsento ke tiuj taksonoj havas rangon de [[subgenro]]. Amerika nigra urso, bruna urso kaj polusa urso povas interpariĝi kaj ekzistas iu kvanto de interspeciaj [[hibrido]]j inter ili ([[Ursedaj hibridoj]]). == Kulturaj referencoj == === Etimologio === La rekonstruita [[hindeŭropa pralingvo|prahindeŭropa]] radiko kun signifo "urso" estas ''*h₂ŕ̥tḱos''. De ĝi devenas [[sanskrito|sanskrita]] vorto ''r̥kṣa'', [[avesta lingvo|avesta]] ''arša'', [[kimra lingvo|kimra]] ''arth'' (de kiu, supozeble, devenas populara brita vira nomo [[Arthur]]), [[antikva greka lingvo|greka]] ''ἄρκτος'' kaj [[latina lingvo|latina]] ''Ursus''.<ref name="indo-european1959">[[Pokorny (1959)]] [http://www.indo-european.nl/cgi-bin/startq.cgi?flags=endnnnl&root=leiden&basename=\data\ie\pokorny] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101210072140/http://www.indo-european.nl/cgi-bin/startq.cgi?flags=endnnnl&root=leiden&basename=%5Cdata%5Cie%5Cpokorny|date=2010-12-10}}</ref> La lasta poste eniris ankaŭ en [[Esperanto]]n. Do, ''Ursus arctos'', la [[dunoma nomsistemo|dunoma nomo]] por [[bruna urso]], donita de [[Carolus Linnaeus|Linné]], estas simple kombinaĵo de la latina kaj la greka vortoj por urso. Ĉar la besto estas tiom granda kaj danĝera, en multaj kulturoj estis [[tabuo]] uzi ĝian propran nomon, kaj do aperis sennombraj [[eŭfemismo]]j. Ekzemple, en preskaŭ ĉiuj [[ĝermanaj lingvoj]] vorto por "urso" devenas de praĥindoeŭropa radiko ''*beron'', kiu signifas "bruna" (fakte, la Esperanta vorto "bruna" devenas ĝuste de ĝi): [[germana]] ''bär'', [[angla]] ''bear'', [[nederlanda lingvo|nederlanda]] ''beren'', [[sveda lingvo|sveda]] ''björn'', [[dana lingvo|dana]] ''bjørn'' ktp.<ref name="indo-european1959"/> En [[slavaj lingvoj]] oni ekuzis alian eŭfemismon pri urso: ''medved'' (ekz. [[rusa lingvo|ruse]]: медведь), laŭlitere [[mielo|miel]]-manĝulo. En kelkaj slavaj lingvoj tiu ĉi vorto havis pluan deformigon, ekz. [[ukraina lingvo|ukraina]] ''ведмідь'', [[pola lingvo|pola]] ''niedźwiedź'', ankaŭ en kelkaj dialektoj de la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''nedvěd'' anstataŭ ''medvěd''. [[Hungara]] vorto ''medve'' estas pruntita el slavaj lingvoj.<ref>{{cite web |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |title=Bears |accessdate=2009-03-12 |last=Votruba |first=Martin |work=Slovak Studies Program |publisher=University of Pittsburgh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120005733/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |archivedate=2012-01-20 |deadurl=no |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |arkivdato=2009-04-22 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |date=2009-04-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |arkivdato=2009-04-22 }}</ref> Nun eĉ la rusoj, vivantaj en [[Siberio]], [[Kamĉatko]] kaj aliaj regionoj kie ursoj abundas, preferas eviti uzon de la vorto ''медведь'' kaj uzas anstataŭaĵojn kiel "la bruna", "la mastro", "la avo", "Miĥailo" ktp. Ironie, nun oni supozas ke la praĥindoeŭropa radiko mem estas tabu-eŭfemismo, rilata al sanskrita vorto ''rakṣas'', kiun oni povas traduki kiel vundo, detruo, malbono. Ankaŭ rilatas nomo de [[rakŝaso]]j - malicaj [[demono|demon]]-similaj kreaĵoj el [[mitologio]] de multaj [[Barato|barataj]] kulturoj.<ref>{{cite web |url=http://www.cloudline.org/LinguisticArchaeology.html |title=The Brown One, The Honey Eater, The Shaggy Coat, The Destroyer |publisher=Cloudline.org |date= |accessdate=2010-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918182003/http://cloudline.org/LinguisticArchaeology.html |archivedate=2010-09-18 |deadurl=no }}</ref> === Nomoj === En eŭropaj kulturoj urso kaŭzis timon, sed ankaŭ grandan estimon pro siaj forto kaj luktkapablo. En la [[malnova angla lingvo]] vorto ''beorn'' signifis kaj "urso" kaj "batalisto". Do, en ĝermanaj kulturoj ekzistis tradicio doni al knaboj la nomon de urso por ke ili iĝu fortaj kaj batalemaj viroj. Tiu ĉi uzo estas sufiĉe antikva kaj menciita en kelkaj [[runŝtono|runŝtonaj]] ekskriboj.<ref>http://hildebrand.raa.se/arkeologi/uppland.asp{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis nun Björn aŭ Bjørn estas sufiĉe kutimaj viraj nomoj en [[Skandinavio]]. La ina nomo [[Ursula]], popularigita en multaj [[kristanismo|kristanaj]] kulturoj pro [[Sankta Ursula]], laŭlitere signifas "ursineto" en la latina. En [[Svisio]] oni kutime povas renkonti viran nomon Urs, kaj la nomo de la urbo kaj la kantono [[Bern]] devenas de ĝermana radiko por urso. En multaj slavaj kulturoj kutimas familinomoj [[Medved]] kaj [[Medvedev]] (ekzemple, iama [[prezidento de Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]]). Ankaŭ la familinomo de fama ĉeĥa [[futbalo|piedpilkisto]] [[Pavel Nedvěd]] estas dialekta vorto por urso. Kutima [[Irlando|irlanda]] familinomo "McMahon" signifas "filo de urso" en [[irlanda lingvo]]. Ofta familinomo en [[Rumanio]] estas Urs(u). En multaj Eost-Eŭropaj [[judoj|judaj]] komunumoj, vira nomo Ber (de [[jida lingvo|jida]]: בער) estis populara ekde almenaŭ la [[18-a jarcento]], kaj estis nomo de kelkaj famaj [[rabeno]]j. Oni ĝis nun povas renkonti personojn kun tiu nomo en iuj [[ortodoksa judismo|ortodoksaj judaj]] komunumoj en [[Israelo]], [[Usono]] kaj aliaj landoj. Post transloĝiĝo al Israelo kaj pro influo de [[cionismo]], multaj familioj ekuzis anstataŭ la jidan la [[hebrea lingvo|hebrean]] vorton "Dov" (דב) kiel viran nomon. Tiu ĉi nomo ankaŭ renkonteblas en nuna Israelo. Nomo de konata [[komanĉoj|komanĉa]] estro el la [[19-a jarcento]] [[Paruasemana]] laŭlitere signifas "dek ursoj". Ĝenerale, urs-rilataj nomoj estas tre kutimaj en [[indiĝenaj amerikanoj|nativamerikanaj]] [[tribo]]j. === Mitologio kaj Folkloro === [[Dosiero:Theodor Kittelsen-En uheldig bjørnejakt.jpg|eta|"En uheldig bjørnejakt" bildo fare de [[Theodor Kittelsen]].]] [[Dosiero:ShunsenOniguma.jpg|eta|altdekstre|''Onikuma'' el ''[[Ehon Hyaku Monogatari]]'']] [[Dosiero:Corbinian-panel-bear.jpg|eta|maldekstra|Laŭ lia [[hagiografio]], urso mortigis kargoĉevalon de [[Sankta Corbinian]] dum lia vojo al [[Romo]]. Pro tio, la sanktulo ordonis al urso teni lian kargon. Post alveno al Romo li liberigis la urson.]] Ekzistas multaj evidentaĵoj de antaŭhistoriaj ursaj kultoj en multaj kulturoj, ekzemple en nomoj kiel [[Arkturo]], [[Granda Ursino]], [[Arktiko]], [[Berserko]], [[Kalevalo]] ktp. Antropologoj kiel [[Joseph Campbell]] rigardas tion kutima eco de [[fiŝkaptado|fiŝkaptaj]] kaj [[ĉaso|ĉasaj]] [[triboj]]. Antaŭhistoriaj [[suomoj|suomaj]] kaj aliaj [[finn-ugra lingvaro|suom-ugraj]] popoloj kredis ke ursoj estas [[spirito]]j de iliaj prauloj. Pro tio la urso (''karhu'') estis tre estimata animalo en iliaj kulturoj. Samkiel multaj aliaj popoloj, ili ofte ne rekte referencis la urson, sed uzis eŭfemismajn nomojn kiel ''otso'', ''mesikämmen'' and ''kontio''. Nun bruna urso estas nacia animalo de [[Suomio]]. Evidentaĵo de sama kulta rilato al urso troveblas en tradicia [[rusoj|rusa]] [[fabelo]] "''[[Morozko]]''", kies protagonisto Ivan provas mortigi ursinon kaj ŝiajn idojn. Pro tio li estas punita per malbeno, kiu magie transforms lian kapon al kapo de urso. "La bruna urso de Norvegio" estas [[skotoj|skota]] fabelo pri junulino, kiu geedziĝis kun [[princo]], magie transformita al urso, kaj sukcesis redoni al li homan aspekton per forto de ŝia amo kaj travivo de multaj testoj kaj malfacilaĵoj. En la [[1970-aj jaroj]] surbaze de tiu ĉi rakonto estas kreita [[Germana Demokratia Respubliko|eost-germana]] filmo ''[[Das singende, klingende Bäumchen]]'', kiu iom poste dissendiĝis en [[BBC]] kiel televidserieto sub nomo ''The Singing Ringing Tree''. Ekzistas ankaŭ evidentaĵoj de ursaj kultoj inter diversaj [[popoloj de Ĉinio]] kaj en [[ajnuoj|ajnua]] kulturo (ekzemple, la rito de ''[[Iomante]]''). [[Koreoj]], samkiel la suom-ugroj, rigardas urson kiel praulon de sia popolo. Laŭ [[korea mitologio]], dio establis malfacilan teston por ursino kaj, kiam ŝi pasis la teston, la dio transformis ŝin al virino kaj geedziĝis kun ŝi. [[Dosiero:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|eta|altdekstre|La "kargourso" de [[Sankta Corbinian]] estas la urba simbolo de [[Freising]], kiu estas parto de tie ĉi montrita blazono de [[papo]] [[Benedikto la 16-a]]]] En [[Alpoj|alpa]] zono legendoj pri sanktuloj, kiuj dresis ursojn, estas sufiĉe kutimaj. La legendo pri [[Sankta Corbinian]], iama [[episkopo]] de [[Freising]], kiu igis sovaĝan urson teni sian kargon dum lia vojo al [[Romo]], estas memorigita sur [[blazono]] de la [[episkopujo]]. Simila legendo ekzistas pri [[Sankta Romedius]], kiu ankaŭ, laŭmite, dresis urson kaj rajdis sur ĝia dorso ekde sia monta ernitejo al la urbo [[Trento]]. Similajn historiojn oni rakontas pri [[Sankta Gall]] kaj [[Sankta Columbanus]]. [[Dosiero:Coa Abbey Saint Gall.svg|eta|altdekstre|Blazono de [[Abatejo de Sankta Gall]]]] Tiu ĉi ripentanta mito estas, onikrede, eklezia metaforo por venko de [[kristanismo]] kontraŭ [[paganismo]].<ref>[[Michel Pastoreau]] (2007)''L'ours. Historie d'un roi déchu''</ref> En antikvaj norvegaj vilaĝoj ofte troveblas speciala formo de tombkovrilo - longa, malvasta bloko de ŝtono je iom piramida formo, kiel tegmento de longa domo, kun karvaĵoj de [[buŝumo|buŝumitaj]] (t.e. kristanitaj) ursoj sur ĉiu fino. Kvankam la plej granda kolekto de tiuj troveblas en kirko de urbeto [[Brompton]], [[North Yorkshire]],<ref>Noted and illustrated in Richard Hall, ''Viking Age Archaeology'' 1995:43 and fig. 22.</ref> ili troviĝas tra tuta norda [[Anglio]] kaj suda [[Skotio]], kun okazaj trovaĵoj en [[Midlands]], [[Kimrio]], [[Kornvalo]] kaj [[Irlando]]. Antaŭnelonge, grupo de ili estas trovita sur [[Orkadoj]]. [[Dosiero:The Three Bears - Project Gutenberg eText 17034.jpg|eta|altdekstre|"La tri ursoj" - ilustraĵo fare de [[Arthur Rackham]] por kolekto de anglaj fabeloj fare de [[Flora Annie Steel]]]] Ursoj ofte rolas en popularaj fabeloj kaj infanrakontoj kiel [[Fabelo pri Tri Ursoj]], la [[Berenstain ursoj]] kaj [[Winnie-la-Pu]]. La [[Granda Ursino]] (''Ursa major'') kaj [[Malgranda Ursino]] (''Ursa minor'') estas du borealaj [[konstelacio]]j, tre proksimaj al la [[Polusa Stelo]]. Ĉar la "vosto" de Granda Ursino estas historie uzata por trovi [[nordo]]n en [[Norda Hemisfero]], la vorto "[[Arkto]]" (kaj, eventuale, "[[Antarkto]]") venas de la helena vorto por "urso" pro la stelaro. === Simbolismo === [[Dosiero:As Between Friends (Punch magazine, 13 December 1911, detail).jpg|eta|altdekstre|La [[Britio|Brita]] [[Leo]], la [[Rusio|Rusa]] Urso kaj la [[Persa kato|Persa Kato]] - artista reprezento de landoj dum [[La Granda Ludo]]]] La [[Rusa Urso]] estas kutima nacia maskoto de [[Rusio]] (kaj ankaŭ [[Sovetunio]]). Krome, urso estas ofta nacia stereotipo de [[Germanio]] kaj [[Svisio]], ekzemple, ĝi aperas sur blazono de urbo kaj ŝtato [[Berlino]] kaj de urbo kaj kantono [[Berno]]. La [[bruna urso]] estas nacia animalo de [[Suomio]]. [[Dosiero:Flag of California.svg|eta|altdekstre|La flago de [[Kalifornio]]]] En [[Usono]], la [[amerika nigra urso]] estas stata animalo de [[Luiziano]], [[Novmeksiko]] kaj [[Uesta Virginio]]. La [[griza urso]] estas ŝtata animalo de [[Montano]] kaj [[Kalifornio]]. Kaj [[pluŝa urso]] estas kiel pupo laŭ legendo de [[Theodore Roosevelt]]. En [[Britio]], urso estas parto de blazono de [[Warwickshire]] [[county]].<ref>[http://www.civicheraldry.co.uk/warwicks.html WARWICKSHIRE COUNTY COUNCIL] ĉe [http://www.civicheraldry.co.uk Civic heraldry]</ref> Brunaj ursoj ([[angle]] ''bears'' aŭ ''bruins'') estas populara maskoto de usonaj sportaj teamoj, ekzemple [[Chicago Bears]], [[California Golden Bears]], [[UCLA Bruins]], [[Boston Bruins]] ktp. Ursido de nomo [[Miŝa]] estis maskoto de [[Somera Olimpiko 1980]] en [[Moskvo]], [[Sovetunio]]. En [[Brazilo|Brazila]] [[folkloro]], kvankam [[Andoj|andaj]] [[Okulvitra urso|okulvitraj ursoj]] aperas nur tre malofte en [[Amazonio]], urso havas gravan rolon. Al ĝi rilatas la 23-a grupo de nombroj, t. e., ĉiuj nombroj finiĝantaj per 89-90-91-92. Urso ankaŭ estas grava figuro en [[karnavalo]] de [[Recifo]]. === Lingvaj figuroj === Ursoj estas referencataj en multaj parolaĵoj kaj lingvaj figuroj en diversaj kulturoj, kiuj havis kontaktojn kun ili. Jen kelkaj ekzemploj: * En [[Brazilo]] oni nomas "urso" la amikon de ies edzino, ekzemple: "Johano estas urso de Jozefo", do Johano estas amiko de edzino de Jozefo. * En la angla kaj ankaŭ internacia [[borso|borsa]] ĵargono, "ursa merkato" estas periodo de malkresko de prezoj. Ĉiuj antaŭdiroj de malkresko estas nomataj "ursaj", pro stereotipa pozo de iranta urso, rigardanta soben. [[Makleristo]]j, kiuj perlaboras pro malkresko de valoroj, estas kutime nomataj "ursoj". Iliaj antagonistoj estas "virbovoj", kiuj enspezas de kresko de valoroj, kaj do ekzistas terminoj de "virbovaj" antaŭdiraj kaj "virbovaj merkatoj". * En [[geja kulturo]], termino "[[urso (gejo)|urso]]" estas uzata por virgejo, plej ofte de eŭropana raso, kun granda, haroza korpo kaj ofte ankaŭ kun [[barbo]]. "Ursoj" formas apartan komunumon ene de la geja movado. * En sudaj ŝtatoj de [[Usono]], aparte tiuj de iama [[Dakota-teritorio]], ekzistas parola figuro ''"bear tracking"'' (laŭlitere, "sekvo de ursaj piedmarkoj") kiu signifas mensogon, eraron aŭ sekvon de misa gvidilo. Tiu ĉi parolaĵo aperis en tempoj de t.n. "[[sovaĝa okcidento]]", kiam pioniroj kaj koloniistoj ofte ĉasadis ursojn en montoj kaj arbaroj. Ursoj estas saĝaj animaloj kaj ili ofte trompis ĉasistojn per laso de falsaj piedmarkaroj kaj komplikaj kurvoj. Inter ĉasistoj kutime ekzistis stereotipo, ke eltrovi urson simple per sekvo de ĝiaj piedmarkoj estas senespera afero. * En [[Koreujo]] oni diras pri persono, ke ĝi estas "kiel urso", se ĝi estas obstina kaj ne konsideras siajn ĉirkaŭaĵojn. Oni diras pri personoj "obstina urso", same, kiel en Eŭropaj kulturoj oni diras pri [[azeno]]. * La [[Biblio]] komparas elitaj militistoj de [[Davido|Reĝo Davido]], kiuj estis tiom furiozaj en batalo ke povis venki kontraŭ multoble pli grandaj armeoj, kun "ursino, prirabita je siaj idoj en kampo" ([[2-a libro de Samuel]] 17:8). El tiu ĉi biblia fonto devenas termino "senidigita ursino" ([[hebrea lingvo|hebree]]: דב שכול). Ĝi estas ĝis nun uzata en literatura [[hebrea lingvo]] de nuna [[Israelo]], kaj, foje, en iuj [[kristanismo|kristanaj]] kulturoj. === Proverboj === Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri urso en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li saltas gracie, kiel urso ebria.''}} * {{citaĵo|''Murmuregas la urso, sed danci ĝi devas.''}} * {{citaĵo|''Kun urso promenu, sed pafilon prete tenu.''}} == En Esperanto aperis == * [[La urso]] (ruse: ''Medved'') estas teatraĵo (komedieto) en unu akto de [[Anton Ĉeĥov]], tradukita de [[Vasilij Devjatnin]], Tabarz : [[Esperanta Komerca Servo]], [ĉirkaŭ. 1925], 15 p. Popola Biblioteko Esperantista n-ro 11 ÖNB (prezentita dum la [[8-a UK]] en [[Krakovo]]) == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=urs}} {{Referencoj}} {{Portalo|Zoologio}} {{Karnomanĝuloj|C.}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ursedoj| ]] [[Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa]] [[Kategorio:Familioj de mamuloj]] f4lv87b993ocg9ucp9e715goy2m1ltl 9350006 9349996 2026-04-08T21:31:42Z Sj1mor 12103 9350006 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=besto el familio ursedoj|apa=Urso (apartigilo)}} {{Taksonomio |nomo = Urso |troveblo de fosilioj = = frua [[Mioceno]] - Lastatempe |dosiero = Ursidae-01.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero =[[Dosiero:Bear growl.ogg]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Karnovorulo]]j ''Carnivora'' |familio = '''Ursedoj''' ''Ursidae'' |familio aŭtoritato = [[Johann Fischer von Waldheim|G. Fischer de Waldheim]], 1817 |specioj de subdivizio = Genroj kaj subgenroj |subdivizio2 = ''[[Ailuropoda]]''<br /> ''[[Helarctos]]''<br /> ''[[Melursus]]''<br /> ''[[Ursus]]''<br /> ''[[Tremarctos]]''<br /> ''[[Arctodus]]'' † kaj kelkaj pliaj formortintaj genroj |vikispecio = Ursidae |komunejo = Ursidae |mapo de vivoteritorioj =Map of Bear species distribution.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Urso''' estas komuna nomo de [[mamuloj]] el familio '''ursedoj'''. Plimulto el ili estas grandaj, [[plandmarŝa]]j kaj preskaŭ senvostaj, [[ĉionvora]]j kaj ofte danĝeraj rabobestoj. Unu el plej konataj kaj popularaj genroj en la familio estas ''[[Ursus]]'', aparte la specio ''Ursus arctos'' ([[bruna urso]]). Ĝi estas inteligenta kaj dresebla besto, kiu tradicie rolis en [[cirko]]j kiel favoratoj de la infana publiko. Ursojn eblas trejni danci, rajdi biciklon, paŝi sur la antaŭaj piedoj ktp. Remburitaj [[Pluŝa urso|pluŝaj ursoformaj pupoj]] estas populara [[ludilo]]. == Priskribo == [[Dosiero:Black bear large.jpg|eta|altdekstre|Malsimile al aliaj kvarpieduloj, ursoj sidas simile al [[homo]]j]] [[Dosiero:Bear foot.jpg|eta|maldekstra|Plandaj piedoj estas unu el karakteraj ecoj, kiuj distingas ursojn de aliaj karnomanĝuloj]] El ĉiuj grandaj karnomanĝulaj familioj, ursoj havas plej konstantan aspekton. Ili estas grandaj, fortikaj bestoj kun relative mallongaj kruroj. Ili havas iun [[seksa duformismo|seksan duformismon]] je grando, kun inoj pli malgrandaj kaj malpezaj ol virseksuloj. Ĝenerale la duformismo estas pli granda kun pli grandaj specioj, kaj estas pli varia en specioj, en kiuj averaĝa grando ankaŭ varias de [[populacio]] al populacio. Ursoj estas la plej grandaj kaj pezaj karnomanĝuloj, kaj iuj brunaj aŭ [[polusa urso|polusaj ursoj]] atingas pezon de pli ol 750&nbsp;kg. Polusa urso havas plej grandan averaĝan pezon inter ĉiuj ursaj specioj, kvankam iuj apartaj individuoj de bruna urso povas esti eĉ pli grandaj. La plej malgranda ursa specio estas [[sunurso]], kies virseksuloj pezas averaĝe ĉirkaŭ 65&nbsp;kg kaj inoj ĉirkaŭ 45&nbsp;kg.<ref name = "HMW">{{Cite book | first = David L. | last = Garshelis | editor-last = Wilson | editor-first = Don| editor2-last =Mittermeier | editor2-first = Russell | contribution = Family Ursidae (Bears) | title = [[Handbook of the Mammals of the World]]. Volume 1: Carnivores | year = 2009 | pages = | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 978-84-96553-49-1 }}</ref> Malsimile al aliaj karnovoruloj, ursoj estas plandomarŝaj, t.e. iliaj malantaŭaj piedoj tenas plejparton de pezo kiam ili marŝas. Ilia marŝmaniero aspektas iom malgracia, sed ili fakte kapablas de relative rapida kurado, ekzemple, bruna urso atingadas rapidon ĝis 48&nbsp;km/h (kvankam [[felisedoj]] aŭ [[kanisedoj]] estas ĝenerale pli rapidaj). Ili povas stari aŭ eĉ marŝi sur iliaj malantaŭaj piedoj kun rimarkinde bona balanco kaj uzas tiun eblon por preni ion de supre aŭ dum ĉasado, batante predon de supre. Ili havas grandajn, neretrakteblajn [[ungego]]jn, kiujn ili uzas por fosado, grimpado aŭ dum ĉaso. Iliaj [[orelo]]j estas malgrandaj kaj rondecaj. Ursoj havas bonegan [[flarpovo]]n, fakte, plej bonan el ĉiuj karnomanĝuloj kaj eble kompareblaj kun tiu de [[orikteropo]]j. Ursoj vaste uzas diversajn odorajn markilojn por komunikiĝo kun samspecianoj (ekzemple, por forpelo de malamikoj aŭ por trovo de seksuma partnero). Krome, flaro estas la plej grava senso por trovo de plimulto el ursa dieto.<ref name = "HMW"/> === Dentiĝo === Malsimile al aliaj [[karnomanĝuloj]], ursoj havas realative nespecialan dentan sistemon kaj iliaj [[rabobestaj dentoj]] ne estas tre disvolvitaj. Iliaj [[kanino]]j estas grandaj kaj akraj, sed la [[molaro]]j estas plataj kaj adaptitaj por kraŝado de herba manĝaĵo. Formo kaj kvanto de dentoj varias eĉ kadre de iu aparta specio. Oni supozas, ke tio signifas ke ursoj estas nun evoluantaj el karnovora al plejparte herbovora dieto. Polusaj ursoj havas ree disvolvitajn rabobestajn dentojn, ĉar ili ree transvenis al preskaŭ plene rabobesta dieto.<ref name=EoM>{{Citaĵo el libro|titolo=The Encyclopedia of Mammals|aŭtoro=Bunnell, Fred|jaro=1984|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Facts on File|ISBN=978-0-87196-871-5|paĝo=87|redaktinto=Macdonald, D.}}</ref> La denta formulo de ĉiuj vivantaj ursoj estas <math>\frac{3.1.2-4.2}{3.1.2-4.3}</math>. == Ekologio kaj arealo == Ursoj plejparte troveblas en la [[norda hemisfero]], kun la sola escepto la [[okulvitra urso]], kiu loĝas en [[Sudameriko]]. La [[atlasa urso]], formortinta subspecio de bruna urso, estis la sola [[endemia]] urso en [[Afriko]]. Ĝia [[arealo]] estis tra tuta [[Norda Afriko]] de [[Moroko]] ĝis [[Libio]], sed ĝi formortis ĉirkaŭ la [[1870-aj jaroj]]. Alia subspecio de bruna urso, la amerika [[griza urso]] estas endemia en [[Norda Ameriko]]. Alia amerika specio estas la [[amerika nigra urso]]. La [[polusa urso]] troveblas tra la tuta bordo de la [[Arkta Oceano]]. Ĉiuj aliaj ursaj specioj troveblas nur en [[Eŭroazio]].<ref name = "HMW"/> Krom la polusa urso, ursoj plejparte vivas en diversspecaj [[arbaro]]j. Iuj specioj, aparte la bruna urso, povas loĝi aŭ sezone viziti aliaj areoj, kiel montajn [[arbustejo]]jn aŭ [[tundro]]jn. == Konduto == Malgraŭ kutima onikredo, ursoj plej ofte estas [[tagulo]]j kaj plejparte aktivas dum tago. La kredo ke ili estas noktulaj plej verŝajne devenas de konduto de ursoj, kiuj vivas proksime al la homoj. Tiuj ursoj ofte invadas homajn rubujojn aŭ kampojn nokte por eviti kontakton kun homoj. La plej noktumema specio de urso estas [[longlipa urso]] de Azio, sed eĉ ĉe ĝi ekzistas sufiĉe granda vario de diurnaj ritmoj inter individuoj, ekzemple, inoj kaj idoj emas esti pli tagumemaj por eviti konkuron kun virseksuloj kaj noktulaj rabobestoj.<ref name = "HMW"/> Ursoj estas solemaj, eble malplej sociemaj el ĉiuj karnomanĝuloj. Rilatoj inter partneroj dum pariĝo estas rapidaj kaj mallongaj, kaj la plejmulto de okazoj kie ursoj spekteblas grupe estas aŭ inoj kun malgrandaj idoj, aŭ apartaj grandaj fontoj de nutro, kiel, ekzemple, reproduktiĝaj migradoj de [[salmo]].<ref name = "HMW"/> == Dieto kaj interspeciaj rilatoj == [[Dosiero:19-Formosan Black Bear.JPG|eta|maldekstra|[[Azia nigra urso]] manĝas berojn]] [[Dosiero:Bear Alaska (3).jpg|eta|[[Bruna urso|Brunaj ursoj]] uzas antaŭvideblajn migradojn de salmo por akumuli grason por hiberniĝo]] Malgraŭ sia rabobesta reputacio, dieto de plimulto de ursaj specioj enhavas pli da plantoj ol animaloj, kaj ĝenerale ursoj estas tute oportunismaj ĉiovoruloj. Kelkaj ursoj surgrimpas arbojn por atingi manĝeblajn partojn de plantoj, kiel [[nukso]]jn aŭ [[glano]]jn. Pli malgrandaj specioj, kiuj pli kapablas grimpi, enhavas pli grandan kvanton de tiuj en sia dieto.<ref name="diet">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.jstor.org/stable/3873160|titolo=Diet and Morphology of Extant and Recently Extinct Northern Bears|familia nomo=Mattson|persona nomo=David J.|jaro=1998|gazeto=Ursus, A Selection of Papers from the Tenth International Conference on Bear Research and Management, Fairbanks, Alaska, July 1995, and Mora, Sweden, September 1995|volumo=10|paĝoj=479–496}}</ref> Por tiuj specioj tiaj plantaĵoj estas tre grava parto de dieto, kaj ilia malhavo povas igi ursojn migri tra longaj distancoj serĉante por alternativoj.<ref>{{Cite journal|last=Ryan|first=Christopher|year=2007|title=Influence of mast production on black bear non-hunting mortalities in West Virginia|journal=Ursus|volume=18|issue=1|pages=46–53| doi = 10.2192/1537-6176(2007)18[46:IOMPOB]2.0.CO;2|last2=Pack|first2=James C.|last3=Igo|first3=William K.|last4=Billings|first4=Anthony| issn=1537-6176 }}</ref> La sola escepto estas la [[polusa urso]], kies dieto konsistas plejparte el fiŝoj kaj maraj mamuloj kaj ne enhavas iun ajn plantaĵojn (plantoj ĝenerale malfacile troveblas en ĉepolusa [[Arktiko]]). La [[granda pando]], kontraŭe, tute forlasis rabobestajn trajtojn kaj adoptis pure plantan dieton, kiu konsistas plejparte el [[bambuo|bambuaj]] ĝermoj. [[Izotopa analizo]] sugestas, ke ankaŭ la [[formortinta]] giganta platvizaĝa urso (''[[Arctodus simus]]'') estis ekskluziva karnovorulo, plej probable [[kadavromanĝanto]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Diet and Co-ecology of Pleistocene Short-Faced Bears and Brown Bears in Eastern Beringia|familia nomo=Matheus|persona nomo=Paul E.|jaro=1995|gazeto=Quaternary Research|volumo=44|numero=3|COI=10.1006/qres.1995.1090|paĝoj=447–453}}</ref> La [[longlipa urso]] ne estas tute speciala, sed ĝi perdis du antaŭajn dentojn kaj disvolvis longan [[lango]]n, preskaŭ kiel ĉe [[formikomanĝulo]], kiel adaptiĝon por insektovorulo. En certaj sezonoj, [[formiko]]j, [[termito]]j kaj aliaj fosantaj [[insekto]]j formas ĉirkaŭ 90% de ĝia dieto.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Seasonal and Habitat-Related Diets of Sloth Bears in Nepal|familia nomo=Joshi|persona nomo=Anup|jaro=1997|gazeto=Journal of Mammalology|volumo=1978|numero=2|paĝoj=584–597}}</ref> Ĉiuj ursoj furaĝas je ĉiuj atingeblaj fontoj de nutraĵo kaj naturo de iliaj dietoj varias de sezono al sezono. Ekzemple, eksploro de aziaj ursoj en [[Tajvano]] trovis, ke ili manĝos grandajn nombrojn de glanoj kiam tiuj estas plej multnombraj, kaj transiras al ĉaso de [[hufuloj]] alisezone.<ref name = "asiablackdiet">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Diets of Asiatic black bears in Taiwan, with Methodological and Geographical Comparisons|familia nomo=Hwang|persona nomo=Mei-Hsiu|jaro=2002|gazeto=Ursus|volumo=13|paĝoj=111–125}}</ref> Kiam ursoj ĉasas mamulojn, ili ĝenerale preferas ataki pli malgrandajn speciojn aŭ idojn de la pli grandaj. Kvankam ambaŭ specioj de la nigra urso kaj la bruna urso kapablas ĉasi pli grandan predon kiel [[hufuloj]]n,<ref name = "asiablackdiet"/><ref>{{Cite journal|last=Zager| first=Peter|year=2006|title=The role of American black bears and brown bears as predators on ungulates in North America|journal=Ursus|volume=17|issue=2|pages=95–108|doi = 10.2192/1537-6176(2006)17[95:TROABB]2.0.CO;2|last2=Beecham|first2=John}}</ref> ili plej ofte trovas plej oldajn, malfortajn aŭ malsanajn animalojn por ĉaso. Ofte ursoj manĝas [[kadavro]]jn de grandaj animaloj, senrigarde ĉu la kadavro estas predo de iu alia rabobesto. En plimulto de siaj ekologiaj niĉoj, ursoj estas la superrabobestoj kaj kapablas mortigi aŭ forpeli iun alian rabobeston de la karkaso. Krome, ursinoj plej ofte kapablas protekti idojn de preskaŭ ĉiuj danĝeroj. La sola animalo kiu regule ĉasas ursojn estas [[tigro]]. Ĝia predo ofte inkluzivas [[longlipa urso|longlipajn ursojn]], [[azia nigra urso|aziajn nigrajn ursojn]], [[granda pando|grandajn pandojn]], [[sunurso]]jn kaj idojn de [[bruna urso]]. == Pariĝo == La aĝo de [[seksa fekundeco]] de ursoj estas tre varia kaj inter kaj ene de specio. Rapido de maturiĝo je nemalgranda parto dependas de sano kaj kondiĉoj de korpo, kiuj, siavice, dependas de klimato kaj kvanto de nutro atingebla por kreskanta individuo. Inoj de pli malgrandaj specioj ofte havas idojn je aĝo de 2 jaroj, dum por pli grandaj specioj oni ofte bezonas kvar ĝis naŭ jarojn por maturiĝi. Je virseksuloj la unua pariĝo povas okazi eĉ pli malfrue pro konkuro kun pli oldaj, grandaj kaj fortaj virseksuloj.<ref name="HMW"/> [[Dosiero:Black Bears mating.jpg|maldekstra|eta|Pariĝo de [[amerika nigra urso|amerikaj nigraj ursoj]].]] La periodo de pariĝo ĉe ursoj estas tre mallonga. Ursoj de nordaj klimatoj reproduktiĝas nur en aparta sezono, plej kutime tuj post hiberniĝo, sed pli tropikaj populacioj reproduktiĝas tutjare. Idoj naskiĝas sendentaj, senharaj kaj blindaj. Ĉe bruna urso naskiĝas 1 ĝis 3 idoj, kiuj restas ĉe sia patrino dum du plenaj sezonoj. Ili trinkas [[lakto]]n de sia patrino dum tuta tiu tempo, kvankam eventuale la nutro iĝas pli rara kaj idoj komencas ĉasi kun sia patrino. Ili loĝas apude de la patrino por tri pliaj jaroj, ĝis ŝi eniras novan [[oestro]]n kaj forpelas la idojn. Virseksuloj, aparte de polusaj kaj brunaj ursoj, mortigos kaj foje formanĝas idojn de aliaj patroj por rapidigi oestron de la ino. Malgraŭ ĝenerale malplia grando kaj forto, inoj plej ofte sukcesas forpeli tiujn kanibalemajn virseksulojn kaj protekti siajn idojn. == Vintra hiberniĝo == [[Dosiero:Cub polar bear is nursing 2.OGG|Ino de [[polusa urso]] kun ido|eta]] Multaj ursoj en malvarmaj areoj eniras [[hiberniĝo]]n vintre. Tio ĉi estas, tamen, ne vera hiberniĝo en la senco en kiu la vorto uziĝas science. Veraj hibernuloj reduktas sian korpan temperaturon ĝis preskaŭ la temperaturo de la medio dum hiberniĝo. Ili, tamen, eliras kaj reeniras la hiberniĝon kelkajn fojojn dum vintro por [[urini]] aŭ [[feki]] aŭ manĝi ion el antaŭŝparitaj nutraĵoj. Ĉe ursoj, male, la temperaturo preskaŭ ne malkreskas kaj la ritmo de [[koro]] restas preskaŭ sama. La ursoj plej ofte ne eliras la hiberniĝon ĝis printempo, kaj do ne manĝas, ne urinas kaj ne fekas dum la tuta periodo. "Vekigita" dum vintro, urso ne povas reeniri hiberniĝon kaj kutime mortas pro malvarmo kaj malsato. Onikrede la pli alta korpa temperaturo kaj pli facila vekiĝo estas reprodukta adaptiĝo, ĉar ursinoj kutime naskas idojn tuj post aŭ eĉ dum vintra hiberniĝo. == Rilato kun homoj == === Ursa danĝero === [[Dosiero:Polar Bear 2004-11-15.jpg|eta|Polusa urso en Wapusk Nacia Parko, [[Kanado]]]] Iuj ursaj specioj, aparte [[polusa urso]], [[amerika nigra urso]], [[longlipa urso]] kaj [[bruna urso]] povas esti konsiderinda danĝero por [[homo]]j, aparte en areoj, kie ili alkutimiĝis al homoj. Ursoj estas sufiĉe grandaj kaj fizike fortaj por kaŭzi severajn traŭmojn aŭ [[morto]]n kiam ili atakas homojn. Tamen ili estas timemaj, facile forpeleblas kaj ĝenerale emas eviti homojn. Ursoj atakoj estas relatives maloftaj, sed ili kutime ricevas vastan pripublikigon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Polar Bear-Human Interactions in Canadian National Parks, 1986-2000|familia nomo=Clark|persona nomo=Douglas|jaro=2003|gazeto=Ursus|volumo=14|numero=1|paĝoj=65–71}}</ref> Vere, danĝero de ursoj estas iom pligrandigita en homa kulturo. Tamen, ekzistas situacioj, kiam ursoj estas agresemaj kaj povas ataki neatentemajn homojn: ekzemple, kiam ino protektas idojn aŭ kiam malsata urso protektas freŝan kadavron. Por homoj estas rekomendite esti atentemaj kun ursoj kaj ne alproksimiĝi al ili, ĉar ilian konduton malfacilas antaŭdiri eĉ por plej spertaj fakuloj.<ref>[http://shpilenok.livejournal.com/5191.html#cutid1 Когда медведь рядом...] - el [[blogo]] de inspektisto de rusa naturrezervejo (ruse)</ref> Ursoj ankaŭ povas kaŭzi konfliktojn kun homoj kiam ili ŝtelas [[greno]]n aŭ [[legomo]]jn de [[kampo]]j aŭ atakas [[bruto]]n.<ref name="crops">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Human–sun bear conflicts in East Kalimantan, Indonesian Borneo|familia nomo=Fredriksson|persona nomo=Gabriella|jaro=2005|gazeto=Ursus|volumo=16|numero=1|COI=10.2192/1537-6176(2005)016[0130:HBCIEK]2.0.CO;2|paĝoj=130–137}}</ref><ref name="livestock">{{Cite journal|last=Goldstein|first=Issac|year=2006|title=Andean bear–livestock conflicts: a review|journal=Ursus|volume=17|issue=1|pages=8–15|doi = 10.2192/1537-6176(2006)17[8:ABCAR]2.0.CO;2|last2=Paisley|first2=Susanna|last3=Wallace|first3=Robert|last4=Jorgenson|first4=Jeffrey P.|last5=Cuesta|first5=Francisco|last6=Castellanos|first6=Armando}}</ref> Tiuj ĉi problemoj povas okazi pro nur unu aŭ kelkaj ursoj el la populacio, sed ofte pro ili farmistoj kaj ranĉistoj ekhavas malamon kontraŭ ursoj kaj klopodas mortigi aŭ forigi ĉiujn ursojn el la areo.<ref name="livestock"/> === Kunekzisto kun ursoj === [[Dosiero:Beardanger.JPG|eta|maldekstra|"Areo estas fermita pro ursa danĝero" - signŝildeto el [[Denali Nacia Parko]] en [[Alasko]]]] En multaj areoj de la mondo la [[ŝtato]]j kreas leĝarojn kiuj protektu ursojn de ĉasistoj kaj [[detruo de habitato]]. Ĝenerale homoj havas pozitivan imagon pri ursoj kaj emas identifikiĝi kun ili pro ilia ĉionvoremo kaj ebleco stari sur malantaŭaj piedoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://jstor.org/stable/3872683|titolo=Public Attitudes toward Bears and Their Conservation|familia nomo=Kellert|persona nomo=Stephen|jaro=1994|gazeto=Bears: Their Biology and Management|volumo=9|numero=1|COI=10.2307/3872683|paĝoj=43–50}}</ref> Do, en multaj socioj ekzistas vasta subteno por protekto de ursoj.<ref>{{Cite journal|last=Andersone|first=Žanete|year=2004|title=Public perception of large carnivores in Latvia|journal=Ursus|volume=15|issue=2|pages=181–187|doi=10.2192/1537-6176(2004)015<0181:PPOLCI>2.0.CO;2|last2=Ozolinš|first2=Jānis}}</ref> En pli vilaĝaj kaj malriĉaj regionoj, tamen, ankaŭ ekzistas malamikemo kontraŭ ursoj pro ilia (vera aŭ ŝajna) danĝero kaj ekonomiaj malgajnoj kiujn ili kaŭzas por kamparanoj.<ref name="livestock"/> En areoj, kie homoj kaj ursoj kunloĝas apude, estas malpermesite manĝigi ursojn aŭ eĉ ebligi ilin atingi rubujojn kaj manĝeblajn forĵetaĵojn. La kialo de tio estas ke ursoj, kiuj alkutimiĝis al bongusta, satiga kaj facile atingebla homa manĝaĵo, ĉesas ĉasi aŭ furaĝi kaj nur serĉas por homaj forĵetaĵoj. Ekzistas okazoj kiam tiuj ursoj eĉ invadas homajn domojn, kaŭzante gravan danĝeron. Kaptitaj ursoj estas popularaj atraktaĵoj en [[zoo]]j tutmonde. Krome, ili ankaŭ ofte rolas en [[cirko]]j, kie ilin eblas dresi danci, boksumi aŭ biciklumi. Tamen nun multaj aktivuloj kaj organizaĵoj por [[bestaj rajtoj]] protestas tiun ĉi uzadon. === Uzo de ursoj en medicino kaj kuirarto === En multaj homaj kulturoj ekzistas tradicio ĉasi ursojn kaj manĝi ilian [[viando]]n. Ursa viando estas malhelkolora kaj malmola, iom simila al bovaĵo. En [[Kantona kuirarto]] piedoj de ursoj estas populara [[delikataĵo]]. La popoloj de [[Ĉinio]], [[Japanio]] kaj [[Koreio]] uzas iujn partojn de ursaj korpoj kaj [[sekrecio]]jn (ekzemple, [[galo]]n kaj [[gala veziko|galajn vezikojn]]) en [[tradicia medicino]]. Ekzistas eĉ specialaj farmoj, kie estas tenataj t.n. "[[gala urso|galaj ursoj]]" por kolekto de galo. Onikrede, tiuj farmoj en [[Ĉinio]], [[Vjetnamio]] kaj [[Suda Koreio]] enhavas entute ĉirkaŭ 12 000 ursojn.<ref name="BBC">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6742671.stm|title=BBC Test kit targets cruel bear trade | date=2007-06-11 | accessdate=2010-01-01|archiveurl = http://www.webcitation.org/5uKg09Jgj |archivedate = 2010-11-18|deadurl=no}}</ref> Kiam oni manĝas ursan viandon, estas rekomendite tre diligente boli aŭ rosti ĝin, ĉar ĝi estas ofte infektita de [[trikino]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cdc.gov/MMWR/preview/mmwrhtml/mm5327a2.htm|titolo=Trichinellosis Associated with Bear Meat|alirdato=2006-10-04}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/41529.stm|titolo=BBC News - Bear meat poisoning in Siberia|alirdato=2006-10-04|dato=1997-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|accessdate=2006-10-04|title=Finnish Food Safety Authority: Bear meat must be inspected before serving in restaurants|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|arkivdato=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|archivedate=2011-07-17}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346 |arkivdato=2011-07-17 }}</ref> == Klasado == La familio Ursedoj estas unu el naŭ familioj en subordo ''[[Caniformia]]'', la "hundsimilaj" rabobestoj, en [[ordo (biologio)|ordo]] [[Karnovoruloj]]. El nun vivantaj familioj, la plej proksime rilataj al ursoj estas [[fokuloj]] kaj [[musteledoj]].<ref name=Hunt2005>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Phylogeny of the Carnivora: basal relationships among the Carnivoramorphans, and assessment of the position of ‘Miacoidea’ relative to Carnivora|aŭtoro=Welsey-Hunt, G.D. & Flynn, J.J.|jaro=2005|gazeto=Journal of Systematic Palaeontology|volumo=3|numero=1|COI=10.1017/S1477201904001518|paĝoj=1–28}}</ref> La sekvaj trajtoj de ostoj kaj dentoj apartigas ursedojn de aliaj rilataj familioj: * ekzisto de [[alisfenoido|alisfenoida]] kanalo * apudokcipitaj eltrudoj, kiuj estas grandaj kaj ne unuigitaj kun [[aŭdaj tuberoj]] * aŭdaj tuberoj ne estas tre grandaj * [[lakrima osto]] estas [[rudimento|rudimenta]] * [[vangodentoj]] estas molaroj, kio sugestas pli vastan (ne nur karnovoran) dieton je plimulto de specioj (kvankam ankaŭ ekskluzive rabobestaj specioj estas konataj en fosilioj)<ref name=Wang>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.nhm.org/expeditions/rrc/wang/documents/Wangetal2005ShandGolarctoids.pdf|titolo=Amphicticeps and Amphicynodon (Arctoidea, Carnivora) from Hsanda Gol Formation, Central Mongolia and Phylogeny of Basal Arctoids with Comments on Zoogeography|aŭtoro=Wang, Xiaoming, Malcolm C. McKenna, and Demberelyin Dashzeveg|jaro=2005|gazeto=American Museum Novitates|numero=3483|paĝo=57}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[rabobestaj dentoj]] estas plataj Krome, membroj de la familioj havas malantaŭen-orientitajn M2-[[molaro]]jn, longigitajn m2-molarojn kaj reduktitajn antaŭmolarojn. Modernaj ursoj havas ok ĝenerale agnoskitajn speciojn en tri subfamilioj: [[Ailuropodinae]] (monotipa kun [[granda pando]]), [[Tremarctinae]] (monotipa kun [[Okulvitra urso]]), kaj [[Ursinae]], kiu havas ses speciojn en unu, du aŭ tri genroj laŭ diversaj taksonomioj. === Fosiliaj ursoj === === Taksonomiaj esploroj de vivantaj specioj === === Moderna klasado === [[Dosiero:Medved mzoo.jpg|dekstra|eta|[[Bruna urso]] ''Ursus arctos'', en [[Moskva Zoo]]]] [[Dosiero:Ursus thibetanus 3 (Wroclaw zoo).JPG|eta|[[Azia nigra urso]] ''Ursus thibetanus'', en Zoo de [[Wrocław]], Pollando]] [[Dosiero:Sun Bear 7.jpg|dekstra|eta|[[Sunurso]] ''Helarctos malayanus'', en [[Columbus Zoo]]]] [[Dosiero:Giant Panda 2004-03-2.jpg|eta|[[Granda pando]] ''Ailuropoda melanoleuca'', "Tian Tian"]] Laŭ plej moderna taksonomio, klasado de la ursa familio estas jena (simbolo † montras formortintaj taksonoj): * '''Familio Ursedoj (Ursidae)''' ** Subfamilio Ailuropodenoj - ''Ailuropodinae'' *** †Ailurarkto - ''Ailurarctos'' **** †''Ailurarctos lufengensis'' **** †''Ailurarctos yuanmouenensis'' *** Ailuropodo - ''[[Ailuropoda]]'' (veraj pandoj) **** †''[[Ailuropoda baconi]]'' **** †''[[Ailuropoda fovealis]]'' **** [[Granda pando]] - ''[[Ailuropoda melanoleuca]]'' ***** Giganta pando - ''[[Ailuropoda melanoleuca melanoleuca]]'' ***** Ĉjinlinga pando - ''[[Ailuropoda melanoleuca qinlingensis]]'' **** †''[[Ailuropoda microta]]'' **** †''[[Ailuropoda wulingshanensis]]'' ** subfamilio Tremarktenoj - Tremarctinae *** [[Okulvitra urso]] - Tremarctos **** Helvizaĝa okulvitra urso - ''Tremarctos ornatus'' **** †''[[Tremarctos floridanus]]'' *** †Arktodo - ''[[Arctodus]]'' **** †''Arctodus simus'' **** †''Arctodus pristinus'' *** †Arktoterio - ''[[Arctotherium]]'' **** †''Arctotherium angustidens'' **** †''Arctotherium bonariense'' **** †''Arctotherium brasilense'' **** †''Arctotherium latidens'' **** †''Arctotherium tarijense'' **** †''Arctotherium vetustum'' **** †''Arctotherium wingei'' *** †Plionarkto - ''[[Plionarctos]]'' **** †''Plionarctos edensis'' **** †''Plionarctos harroldorum'' ** Subfamilio Ursenoj - ''[[Ursinae]]'' *** † Agrioterio - ''Agriotherium'' **** † ''Agriotherium inexpetans'' **** † Agrioterio sivala - ''Agriotherium sivalensis'' **** † Agrioterio de Schneider - ''Agriotherium schneideri'' *** † Indarkto - ''[[Indarctos]]'' **** † Panĝaba indarkto - Indarctos punjabiensis **** † Oregona indarkto - Indarctos oregonensis **** † Ursosimila indarkto - Indarctos arctoides **** †''Indarctos anthraciti'' **** †''Indarctos atticus'' **** †''Indarctos nevadensis'' **** †''Indarctos salmontanus'' **** †''Indarctos vireti'' **** †Indarkto de Zdansky - ''Indarctos zdanskyi'' *** [[Sunurso]] - Helarctos **** Sunurso kurthara - ''Helarctos malayanus'' ***** Malaja sunurso - ''[[Helarctos malayanus malayanus]]'' ***** Bornea sunurso - ''[[Helarctos malayanus euryspilus]]'' *** melurso - Melursus **** [[Longlipa urso]] - ''Melursus ursinus'' ***** Hinda longlipa urso - ''Melursus ursinus ursinus'' <ref>[[Barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj]], [[Narmad-valaj sekaj deciduaj arbaroj]], [[Nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj]]</ref> ***** Cejlona longlipa urso - ''Melursus ursinus inornatus'' *** † Ursavo - Ursavus **** † Elma ursavo - ''Ursavus elmensis'' **** † Juna ursavo - ''Ursavus primaevus'' **** † Ursavo de Deperet - ''Ursavus depereti'' **** †''Ursavus brevirhinus'' **** †''Ursavus pawniensis'' *** Vera urso - ''[[Ursus]]'' **** †''[[Ursus abstrusus]]'' **** Amerika nigra urso - ''[[Ursus americanus]]'' ***** Olimpia nigra urso - ''[[Ursus americanus altifrontalis]]'' ***** Novmeksika nigra urso - ''[[Ursus americanus amblyceps]]'' ***** Eostamerika nigra urso - ''[[Ursus americanus americanus]]'' ***** Kalifornia nigra urso - ''[[Ursus americanus californiensis]]'' ***** Nigra urso de Reĝino Charlotte - ''[[Ursus americanus carlottae]]'' ***** Cinamona urso - ''[[Ursus americanus cinnamomum]]'' ***** Glacia urso - ''[[Ursus americanus emmonsii]]'' ***** Meksika nigra urso - ''[[Ursus americanus eremicus]]'' ***** Florida nigra urso - ''[[Ursus americanus floridanus]]'' ***** Novlanda nigra urso - ''[[Ursus americanus hamiltoni]]'' ***** Kermodea nigra urso - ''[[Ursus americanus kermodei]]'' ***** Luiziana nigra urso - ''[[Ursus americanus luteolus]]'' ***** Uest-meksika nigra urso - ''[[Ursus americanus machetes]]'' ***** Kenaja nigra urso - ''[[Ursus americanus perniger]]'' ***** Nigra urso de Dall - ''[[Ursus americanus pugnax]]'' ***** Vankuvra nigra urso - ''[[Ursus americanus vancouveri]]'' **** [[Bruna urso]] - ''Ursus arctos'' ***** Eŭroazia bruna urso - Ursus arctos arctos ***** [[Alaska urso]] - ''[[Ursus arctos alascensis]]'' ***** [[Kamĉatka urso]] - ''[[Ursus arctos beringianus]]'' ***** †Kalifornia ora urso - ''[[Ursus arctos californicus]]'' ***** †[[Atlasa urso]] - ''[[Ursus arctos crowtheri]]'' ***** †''[[Ursus arctos dalli]]'' ***** Gobia urso - ''[[Ursus arctos gobiensis]]'' (preskaŭ formortinta) ***** [[Griza urso]] - ''Ursus arctos horribilis'' ***** [[Kodiaka urso]] - Ursus arctos middendorffi'' ***** Himalaja ruĝa urso - ''[[Ursus arctos isabellinus]]'' ***** Himalaja blua urso - ''[[Ursus arctos pruinosus]]'' ***** Usuria bruna urso - ''[[Ursus arctos lasiotus]]'' ***** †Meksika griza urso - ''[[Ursus arctos nelsoni]]'' ***** Urso de Bergman - ''[[Ursus arctos piscator]]'' (supozeble formortinta) ***** [[Siria bruna urso]] - ''Ursus arctos syriacus'' ***** ''[[Ursus arctos sitkensis]]'' ***** Jeniseja bruna urso - ''Ursus arctos yeniseensis'' ***** Kaŭkaza bruna urso - ''Ursus arctos meridionalis'' **** †Urso de Deninger - ''[[Ursus deningeri]]'' **** †Etruska urso - ''[[Ursus etruscus]]'' **** †Urso de MacFarlane - ''[[Ursus inopinatus]]'', ([[kaŝbesto]]; se vera specio, formortinta) **** †''[[Ursus minimus]]'' **** [[Polusa urso]] - ''Ursus maritimus'' ***** ''[[Ursus maritimus maritimus]]'' ***** †''[[Ursus maritimus tyrannus]]'' **** †''[[Ursus rossicus]]'' **** †''[[Ursus sackdillingensis]]'' **** †[[Kaverna urso]] - ''[[Ursus spelaeus]]'' **** [[Azia nigra urso]] - ''Ursus thibetanus'' ***** Himalaja nigra urso - ''Ursus thibetanus thibetanus'' ***** Formosa nigra urso - ''[[Ursus thibetanus formosanus]]'' ***** Baluĉistana nigra urso - ''[[Ursus thibetanus gedrosianus]]'' ***** Japana nigra urso - ''[[Ursus thibetanus japonicus]]'' ***** Lanhara nigra urso - ''[[Ursus thibetanus laniger]]'' ***** Mupina nigra urso - ''[[Ursus thibetanus mupinensis]]'' ***** Usuria nigra urso - ''[[Ursus thibetanus ussuricus]]'' ** †Kolponomo - ''[[Kolponomos]]'' *** †''Kolponomos clallamensis'' *** †''Kolponomos newportensis'' Rimarko: La klasado de subfamilio Ursenoj estas iom nebula ĝis nun. Iam la generoj ''Melursus'' kaj ''Helarktos'' ankaŭ estas inkluditaj en ''Ursus''. La [[azia nigra urso]] kaj la [[polusa urso]], laŭ pli malnovaj sistematikoj, havis siajn proprajn genrojn, laŭorde, ''Selenarctos'' kaj ''Thalarctos''. Nun estas ĝenerala konsento ke tiuj taksonoj havas rangon de [[subgenro]]. Amerika nigra urso, bruna urso kaj polusa urso povas interpariĝi kaj ekzistas iu kvanto de interspeciaj [[hibrido]]j inter ili ([[Ursedaj hibridoj]]). == Kulturaj referencoj == === Etimologio === La rekonstruita [[hindeŭropa pralingvo|prahindeŭropa]] radiko kun signifo "urso" estas ''*h₂ŕ̥tḱos''. De ĝi devenas [[sanskrito|sanskrita]] vorto ''r̥kṣa'', [[avesta lingvo|avesta]] ''arša'', [[kimra lingvo|kimra]] ''arth'' (de kiu, supozeble, devenas populara brita vira nomo [[Arthur]]), [[antikva greka lingvo|greka]] ''ἄρκτος'' kaj [[latina lingvo|latina]] ''Ursus''.<ref name="indo-european1959">[[Pokorny (1959)]] [http://www.indo-european.nl/cgi-bin/startq.cgi?flags=endnnnl&root=leiden&basename=\data\ie\pokorny] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101210072140/http://www.indo-european.nl/cgi-bin/startq.cgi?flags=endnnnl&root=leiden&basename=%5Cdata%5Cie%5Cpokorny|date=2010-12-10}}</ref> La lasta poste eniris ankaŭ en [[Esperanto]]n. Do, ''Ursus arctos'', la [[dunoma nomsistemo|dunoma nomo]] por [[bruna urso]], donita de [[Carolus Linnaeus|Linné]], estas simple kombinaĵo de la latina kaj la greka vortoj por urso. Ĉar la besto estas tiom granda kaj danĝera, en multaj kulturoj estis [[tabuo]] uzi ĝian propran nomon, kaj do aperis sennombraj [[eŭfemismo]]j. Ekzemple, en preskaŭ ĉiuj [[ĝermanaj lingvoj]] vorto por "urso" devenas de praĥindoeŭropa radiko ''*beron'', kiu signifas "bruna" (fakte, la Esperanta vorto "bruna" devenas ĝuste de ĝi): [[germana]] ''bär'', [[angla]] ''bear'', [[nederlanda lingvo|nederlanda]] ''beren'', [[sveda lingvo|sveda]] ''björn'', [[dana lingvo|dana]] ''bjørn'' ktp.<ref name="indo-european1959"/> En [[slavaj lingvoj]] oni ekuzis alian eŭfemismon pri urso: ''medved'' (ekz. [[rusa lingvo|ruse]]: медведь), laŭlitere [[mielo|miel]]-manĝulo. En kelkaj slavaj lingvoj tiu ĉi vorto havis pluan deformigon, ekz. [[ukraina lingvo|ukraina]] ''ведмідь'', [[pola lingvo|pola]] ''niedźwiedź'', ankaŭ en kelkaj dialektoj de la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''nedvěd'' anstataŭ ''medvěd''. [[Hungara]] vorto ''medve'' estas pruntita el slavaj lingvoj.<ref>{{cite web |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |title=Bears |accessdate=2009-03-12 |last=Votruba |first=Martin |work=Slovak Studies Program |publisher=University of Pittsburgh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120005733/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |archivedate=2012-01-20 |deadurl=no |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |arkivdato=2009-04-22 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |date=2009-04-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |arkivdato=2009-04-22 }}</ref> Nun eĉ la rusoj, vivantaj en [[Siberio]], [[Kamĉatko]] kaj aliaj regionoj kie ursoj abundas, preferas eviti uzon de la vorto ''медведь'' kaj uzas anstataŭaĵojn kiel "la bruna", "la mastro", "la avo", "Miĥailo" ktp. Ironie, nun oni supozas ke la praĥindoeŭropa radiko mem estas tabu-eŭfemismo, rilata al sanskrita vorto ''rakṣas'', kiun oni povas traduki kiel vundo, detruo, malbono. Ankaŭ rilatas nomo de [[rakŝaso]]j - malicaj [[demono|demon]]-similaj kreaĵoj el [[mitologio]] de multaj [[Barato|barataj]] kulturoj.<ref>{{cite web |url=http://www.cloudline.org/LinguisticArchaeology.html |title=The Brown One, The Honey Eater, The Shaggy Coat, The Destroyer |publisher=Cloudline.org |date= |accessdate=2010-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918182003/http://cloudline.org/LinguisticArchaeology.html |archivedate=2010-09-18 |deadurl=no }}</ref> === Nomoj === En eŭropaj kulturoj urso kaŭzis timon, sed ankaŭ grandan estimon pro siaj forto kaj luktkapablo. En la [[malnova angla lingvo]] vorto ''beorn'' signifis kaj "urso" kaj "batalisto". Do, en ĝermanaj kulturoj ekzistis tradicio doni al knaboj la nomon de urso por ke ili iĝu fortaj kaj batalemaj viroj. Tiu ĉi uzo estas sufiĉe antikva kaj menciita en kelkaj [[runŝtono|runŝtonaj]] ekskriboj.<ref>http://hildebrand.raa.se/arkeologi/uppland.asp{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis nun Björn aŭ Bjørn estas sufiĉe kutimaj viraj nomoj en [[Skandinavio]]. La ina nomo [[Ursula]], popularigita en multaj [[kristanismo|kristanaj]] kulturoj pro [[Sankta Ursula]], laŭlitere signifas "ursineto" en la latina. En [[Svisio]] oni kutime povas renkonti viran nomon Urs, kaj la nomo de la urbo kaj la kantono [[Bern]] devenas de ĝermana radiko por urso. En multaj slavaj kulturoj kutimas familinomoj [[Medved]] kaj [[Medvedev]] (ekzemple, iama [[prezidento de Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]]). Ankaŭ la familinomo de fama ĉeĥa [[futbalo|piedpilkisto]] [[Pavel Nedvěd]] estas dialekta vorto por urso. Kutima [[Irlando|irlanda]] familinomo "McMahon" signifas "filo de urso" en [[irlanda lingvo]]. Ofta familinomo en [[Rumanio]] estas Urs(u). En multaj Eost-Eŭropaj [[judoj|judaj]] komunumoj, vira nomo Ber (de [[jida lingvo|jida]]: בער) estis populara ekde almenaŭ la [[18-a jarcento]], kaj estis nomo de kelkaj famaj [[rabeno]]j. Oni ĝis nun povas renkonti personojn kun tiu nomo en iuj [[ortodoksa judismo|ortodoksaj judaj]] komunumoj en [[Israelo]], [[Usono]] kaj aliaj landoj. Post transloĝiĝo al Israelo kaj pro influo de [[cionismo]], multaj familioj ekuzis anstataŭ la jidan la [[hebrea lingvo|hebrean]] vorton "Dov" (דב) kiel viran nomon. Tiu ĉi nomo ankaŭ renkonteblas en nuna Israelo. Nomo de konata [[komanĉoj|komanĉa]] estro el la [[19-a jarcento]] [[Paruasemana]] laŭlitere signifas "dek ursoj". Ĝenerale, urs-rilataj nomoj estas tre kutimaj en [[indiĝenaj amerikanoj|nativamerikanaj]] [[tribo]]j. === Mitologio kaj Folkloro === [[Dosiero:Theodor Kittelsen-En uheldig bjørnejakt.jpg|eta|"En uheldig bjørnejakt" bildo fare de [[Theodor Kittelsen]].]] [[Dosiero:ShunsenOniguma.jpg|eta|altdekstre|''Onikuma'' el ''[[Ehon Hyaku Monogatari]]'']] [[Dosiero:Corbinian-panel-bear.jpg|eta|maldekstra|Laŭ lia [[hagiografio]], urso mortigis kargoĉevalon de [[Sankta Corbinian]] dum lia vojo al [[Romo]]. Pro tio, la sanktulo ordonis al urso teni lian kargon. Post alveno al Romo li liberigis la urson.]] Ekzistas multaj evidentaĵoj de antaŭhistoriaj ursaj kultoj en multaj kulturoj, ekzemple en nomoj kiel [[Arkturo]], [[Granda Ursino]], [[Arktiko]], [[Berserko]], [[Kalevalo]] ktp. Antropologoj kiel [[Joseph Campbell]] rigardas tion kutima eco de [[fiŝkaptado|fiŝkaptaj]] kaj [[ĉaso|ĉasaj]] [[triboj]]. Antaŭhistoriaj [[suomoj|suomaj]] kaj aliaj [[finn-ugra lingvaro|suom-ugraj]] popoloj kredis ke ursoj estas [[spirito]]j de iliaj prauloj. Pro tio la urso (''karhu'') estis tre estimata animalo en iliaj kulturoj. Samkiel multaj aliaj popoloj, ili ofte ne rekte referencis la urson, sed uzis eŭfemismajn nomojn kiel ''otso'', ''mesikämmen'' and ''kontio''. Nun bruna urso estas nacia animalo de [[Suomio]]. Evidentaĵo de sama kulta rilato al urso troveblas en tradicia [[rusoj|rusa]] [[fabelo]] "''[[Morozko]]''", kies protagonisto Ivan provas mortigi ursinon kaj ŝiajn idojn. Pro tio li estas punita per malbeno, kiu magie transforms lian kapon al kapo de urso. "La bruna urso de Norvegio" estas [[skotoj|skota]] fabelo pri junulino, kiu geedziĝis kun [[princo]], magie transformita al urso, kaj sukcesis redoni al li homan aspekton per forto de ŝia amo kaj travivo de multaj testoj kaj malfacilaĵoj. En la [[1970-aj jaroj]] surbaze de tiu ĉi rakonto estas kreita [[Germana Demokratia Respubliko|eost-germana]] filmo ''[[Das singende, klingende Bäumchen]]'', kiu iom poste dissendiĝis en [[BBC]] kiel televidserieto sub nomo ''The Singing Ringing Tree''. Ekzistas ankaŭ evidentaĵoj de ursaj kultoj inter diversaj [[popoloj de Ĉinio]] kaj en [[ajnuoj|ajnua]] kulturo (ekzemple, la rito de ''[[Iomante]]''). [[Koreoj]], samkiel la suom-ugroj, rigardas urson kiel praulon de sia popolo. Laŭ [[korea mitologio]], dio establis malfacilan teston por ursino kaj, kiam ŝi pasis la teston, la dio transformis ŝin al virino kaj geedziĝis kun ŝi. [[Dosiero:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|eta|altdekstre|La "kargourso" de [[Sankta Corbinian]] estas la urba simbolo de [[Freising]], kiu estas parto de tie ĉi montrita blazono de [[papo]] [[Benedikto la 16-a]]]] En [[Alpoj|alpa]] zono legendoj pri sanktuloj, kiuj dresis ursojn, estas sufiĉe kutimaj. La legendo pri [[Sankta Corbinian]], iama [[episkopo]] de [[Freising]], kiu igis sovaĝan urson teni sian kargon dum lia vojo al [[Romo]], estas memorigita sur [[blazono]] de la [[episkopujo]]. Simila legendo ekzistas pri [[Sankta Romedius]], kiu ankaŭ, laŭmite, dresis urson kaj rajdis sur ĝia dorso ekde sia monta ernitejo al la urbo [[Trento]]. Similajn historiojn oni rakontas pri [[Sankta Gall]] kaj [[Sankta Columbanus]]. [[Dosiero:Coa Abbey Saint Gall.svg|eta|altdekstre|Blazono de [[Abatejo de Sankta Gall]]]] Tiu ĉi ripentanta mito estas, onikrede, eklezia metaforo por venko de [[kristanismo]] kontraŭ [[paganismo]].<ref>[[Michel Pastoreau]] (2007)''L'ours. Historie d'un roi déchu''</ref> En antikvaj norvegaj vilaĝoj ofte troveblas speciala formo de tombkovrilo - longa, malvasta bloko de ŝtono je iom piramida formo, kiel tegmento de longa domo, kun karvaĵoj de [[buŝumo|buŝumitaj]] (t.e. kristanitaj) ursoj sur ĉiu fino. Kvankam la plej granda kolekto de tiuj troveblas en kirko de urbeto [[Brompton]], [[North Yorkshire]],<ref>Noted and illustrated in Richard Hall, ''Viking Age Archaeology'' 1995:43 and fig. 22.</ref> ili troviĝas tra tuta norda [[Anglio]] kaj suda [[Skotio]], kun okazaj trovaĵoj en [[Midlands]], [[Kimrio]], [[Kornvalo]] kaj [[Irlando]]. Antaŭnelonge, grupo de ili estas trovita sur [[Orkadoj]]. [[Dosiero:The Three Bears - Project Gutenberg eText 17034.jpg|eta|altdekstre|"La tri ursoj" - ilustraĵo fare de [[Arthur Rackham]] por kolekto de anglaj fabeloj fare de [[Flora Annie Steel]]]] Ursoj ofte rolas en popularaj fabeloj kaj infanrakontoj kiel [[Fabelo pri Tri Ursoj]], la [[Berenstain ursoj]] kaj [[Winnie-la-Pu]]. La [[Granda Ursino]] (''Ursa major'') kaj [[Malgranda Ursino]] (''Ursa minor'') estas du borealaj [[konstelacio]]j, tre proksimaj al la [[Polusa Stelo]]. Ĉar la "vosto" de Granda Ursino estas historie uzata por trovi [[nordo]]n en [[Norda Hemisfero]], la vorto "[[Arkto]]" (kaj, eventuale, "[[Antarkto]]") venas de la helena vorto por "urso" pro la stelaro. === Simbolismo === [[Dosiero:As Between Friends (Punch magazine, 13 December 1911, detail).jpg|eta|altdekstre|La [[Britio|Brita]] [[Leo]], la [[Rusio|Rusa]] Urso kaj la [[Persa kato|Persa Kato]] - artista reprezento de landoj dum [[La Granda Ludo]]]] La [[Rusa Urso]] estas kutima nacia maskoto de [[Rusio]] (kaj ankaŭ [[Sovetunio]]). Krome, urso estas ofta nacia stereotipo de [[Germanio]] kaj [[Svisio]], ekzemple, ĝi aperas sur blazono de urbo kaj ŝtato [[Berlino]] kaj de urbo kaj kantono [[Berno]]. La [[bruna urso]] estas nacia animalo de [[Suomio]]. [[Dosiero:Flag of California.svg|eta|altdekstre|La flago de [[Kalifornio]]]] En [[Usono]], la [[amerika nigra urso]] estas stata animalo de [[Luiziano]], [[Novmeksiko]] kaj [[Uesta Virginio]]. La [[griza urso]] estas ŝtata animalo de [[Montano]] kaj [[Kalifornio]]. Kaj [[pluŝa urso]] estas kiel pupo laŭ legendo de [[Theodore Roosevelt]]. En [[Britio]], urso estas parto de blazono de [[Warwickshire]] [[county]].<ref>[http://www.civicheraldry.co.uk/warwicks.html WARWICKSHIRE COUNTY COUNCIL] ĉe [http://www.civicheraldry.co.uk Civic heraldry]</ref> Brunaj ursoj ([[angle]] ''bears'' aŭ ''bruins'') estas populara maskoto de usonaj sportaj teamoj, ekzemple [[Chicago Bears]], [[California Golden Bears]], [[UCLA Bruins]], [[Boston Bruins]] ktp. Ursido de nomo [[Miŝa]] estis maskoto de [[Somera Olimpiko 1980]] en [[Moskvo]], [[Sovetunio]]. En [[Brazilo|Brazila]] [[folkloro]], kvankam [[Andoj|andaj]] [[Okulvitra urso|okulvitraj ursoj]] aperas nur tre malofte en [[Amazonio]], urso havas gravan rolon. Al ĝi rilatas la 23-a grupo de nombroj, t. e., ĉiuj nombroj finiĝantaj per 89-90-91-92. Urso ankaŭ estas grava figuro en [[karnavalo]] de [[Recifo]]. === Lingvaj figuroj === Ursoj estas referencataj en multaj parolaĵoj kaj lingvaj figuroj en diversaj kulturoj, kiuj havis kontaktojn kun ili. Jen kelkaj ekzemploj: * En [[Brazilo]] oni nomas "urso" la amikon de ies edzino, ekzemple: "Johano estas urso de Jozefo", do Johano estas amiko de edzino de Jozefo. * En la angla kaj ankaŭ internacia [[borso|borsa]] ĵargono, "ursa merkato" estas periodo de malkresko de prezoj. Ĉiuj antaŭdiroj de malkresko estas nomataj "ursaj", pro stereotipa pozo de iranta urso, rigardanta soben. [[Makleristo]]j, kiuj perlaboras pro malkresko de valoroj, estas kutime nomataj "ursoj". Iliaj antagonistoj estas "virbovoj", kiuj enspezas de kresko de valoroj, kaj do ekzistas terminoj de "virbovaj" antaŭdiraj kaj "virbovaj merkatoj". * En [[geja kulturo]], termino "[[urso (gejo)|urso]]" estas uzata por virgejo, plej ofte de eŭropana raso, kun granda, haroza korpo kaj ofte ankaŭ kun [[barbo]]. "Ursoj" formas apartan komunumon ene de la geja movado. * En sudaj ŝtatoj de [[Usono]], aparte tiuj de iama [[Dakota-teritorio]], ekzistas parola figuro ''"bear tracking"'' (laŭlitere, "sekvo de ursaj piedmarkoj") kiu signifas mensogon, eraron aŭ sekvon de misa gvidilo. Tiu ĉi parolaĵo aperis en tempoj de t.n. "[[sovaĝa okcidento]]", kiam pioniroj kaj koloniistoj ofte ĉasadis ursojn en montoj kaj arbaroj. Ursoj estas saĝaj animaloj kaj ili ofte trompis ĉasistojn per laso de falsaj piedmarkaroj kaj komplikaj kurvoj. Inter ĉasistoj kutime ekzistis stereotipo, ke eltrovi urson simple per sekvo de ĝiaj piedmarkoj estas senespera afero. * En [[Koreujo]] oni diras pri persono, ke ĝi estas "kiel urso", se ĝi estas obstina kaj ne konsideras siajn ĉirkaŭaĵojn. Oni diras pri personoj "obstina urso", same, kiel en Eŭropaj kulturoj oni diras pri [[azeno]]. * La [[Biblio]] komparas elitaj militistoj de [[Davido|Reĝo Davido]], kiuj estis tiom furiozaj en batalo ke povis venki kontraŭ multoble pli grandaj armeoj, kun "ursino, prirabita je siaj idoj en kampo" ([[2-a libro de Samuel]] 17:8). El tiu ĉi biblia fonto devenas termino "senidigita ursino" ([[hebrea lingvo|hebree]]: דב שכול). Ĝi estas ĝis nun uzata en literatura [[hebrea lingvo]] de nuna [[Israelo]], kaj, foje, en iuj [[kristanismo|kristanaj]] kulturoj. === Proverboj === Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri urso en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li saltas gracie, kiel urso ebria.''}} * {{citaĵo|''Murmuregas la urso, sed danci ĝi devas.''}} * {{citaĵo|''Kun urso promenu, sed pafilon prete tenu.''}} == En Esperanto aperis == * [[La urso]] (ruse: ''Medved'') estas teatraĵo (komedieto) en unu akto de [[Anton Ĉeĥov]], tradukita de [[Vasilij Devjatnin]], Tabarz : [[Esperanta Komerca Servo]], [ĉirkaŭ. 1925], 15 p. Popola Biblioteko Esperantista n-ro 11 ÖNB (prezentita dum la [[8-a UK]] en [[Krakovo]]) == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=urs}} {{Referencoj}} {{Portalo|Zoologio}} {{Karnomanĝuloj|C.}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ursedoj| ]] [[Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa]] [[Kategorio:Familioj de mamuloj]] hkvpuk8pmwllzd63f0sbczn2rw7elzn 9350008 9350006 2026-04-08T21:32:28Z Sj1mor 12103 /* Priskribo */ 9350008 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=besto el familio ursedoj|apa=Urso (apartigilo)}} {{Taksonomio |nomo = Urso |troveblo de fosilioj = = frua [[Mioceno]] - Lastatempe |dosiero = Ursidae-01.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero =[[Dosiero:Bear growl.ogg]] |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = bestoj |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Karnovorulo]]j ''Carnivora'' |familio = '''Ursedoj''' ''Ursidae'' |familio aŭtoritato = [[Johann Fischer von Waldheim|G. Fischer de Waldheim]], 1817 |specioj de subdivizio = Genroj kaj subgenroj |subdivizio2 = ''[[Ailuropoda]]''<br /> ''[[Helarctos]]''<br /> ''[[Melursus]]''<br /> ''[[Ursus]]''<br /> ''[[Tremarctos]]''<br /> ''[[Arctodus]]'' † kaj kelkaj pliaj formortintaj genroj |vikispecio = Ursidae |komunejo = Ursidae |mapo de vivoteritorioj =Map of Bear species distribution.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''Urso''' estas komuna nomo de [[mamuloj]] el familio '''ursedoj'''. Plimulto el ili estas grandaj, [[plandmarŝa]]j kaj preskaŭ senvostaj, [[ĉionvora]]j kaj ofte danĝeraj rabobestoj. Unu el plej konataj kaj popularaj genroj en la familio estas ''[[Ursus]]'', aparte la specio ''Ursus arctos'' ([[bruna urso]]). Ĝi estas inteligenta kaj dresebla besto, kiu tradicie rolis en [[cirko]]j kiel favoratoj de la infana publiko. Ursojn eblas trejni danci, rajdi biciklon, paŝi sur la antaŭaj piedoj ktp. Remburitaj [[Pluŝa urso|pluŝaj ursoformaj pupoj]] estas populara [[ludilo]]. == Priskribo == [[Dosiero:Black bear large.jpg|eta|dekstre|Malsimile al aliaj kvarpieduloj, ursoj sidas simile al [[homo]]j]] [[Dosiero:Bear foot.jpg|eta|dekstra|Plandaj piedoj estas unu el karakteraj ecoj, kiuj distingas ursojn de aliaj karnomanĝuloj]] El ĉiuj grandaj karnomanĝulaj familioj, ursoj havas plej konstantan aspekton. Ili estas grandaj, fortikaj bestoj kun relative mallongaj kruroj. Ili havas iun [[seksa duformismo|seksan duformismon]] je grando, kun inoj pli malgrandaj kaj malpezaj ol virseksuloj. Ĝenerale la duformismo estas pli granda kun pli grandaj specioj, kaj estas pli varia en specioj, en kiuj averaĝa grando ankaŭ varias de [[populacio]] al populacio. Ursoj estas la plej grandaj kaj pezaj karnomanĝuloj, kaj iuj brunaj aŭ [[polusa urso|polusaj ursoj]] atingas pezon de pli ol 750&nbsp;kg. Polusa urso havas plej grandan averaĝan pezon inter ĉiuj ursaj specioj, kvankam iuj apartaj individuoj de bruna urso povas esti eĉ pli grandaj. La plej malgranda ursa specio estas [[sunurso]], kies virseksuloj pezas averaĝe ĉirkaŭ 65&nbsp;kg kaj inoj ĉirkaŭ 45&nbsp;kg.<ref name = "HMW">{{Cite book | first = David L. | last = Garshelis | editor-last = Wilson | editor-first = Don| editor2-last =Mittermeier | editor2-first = Russell | contribution = Family Ursidae (Bears) | title = [[Handbook of the Mammals of the World]]. Volume 1: Carnivores | year = 2009 | pages = | place = Barcelona | publisher = Lynx Edicions | isbn = 978-84-96553-49-1 }}</ref> Malsimile al aliaj karnovoruloj, ursoj estas plandomarŝaj, t.e. iliaj malantaŭaj piedoj tenas plejparton de pezo kiam ili marŝas. Ilia marŝmaniero aspektas iom malgracia, sed ili fakte kapablas de relative rapida kurado, ekzemple, bruna urso atingadas rapidon ĝis 48&nbsp;km/h (kvankam [[felisedoj]] aŭ [[kanisedoj]] estas ĝenerale pli rapidaj). Ili povas stari aŭ eĉ marŝi sur iliaj malantaŭaj piedoj kun rimarkinde bona balanco kaj uzas tiun eblon por preni ion de supre aŭ dum ĉasado, batante predon de supre. Ili havas grandajn, neretrakteblajn [[ungego]]jn, kiujn ili uzas por fosado, grimpado aŭ dum ĉaso. Iliaj [[orelo]]j estas malgrandaj kaj rondecaj. Ursoj havas bonegan [[flarpovo]]n, fakte, plej bonan el ĉiuj karnomanĝuloj kaj eble kompareblaj kun tiu de [[orikteropo]]j. Ursoj vaste uzas diversajn odorajn markilojn por komunikiĝo kun samspecianoj (ekzemple, por forpelo de malamikoj aŭ por trovo de seksuma partnero). Krome, flaro estas la plej grava senso por trovo de plimulto el ursa dieto.<ref name = "HMW"/> === Dentiĝo === Malsimile al aliaj [[karnomanĝuloj]], ursoj havas realative nespecialan dentan sistemon kaj iliaj [[rabobestaj dentoj]] ne estas tre disvolvitaj. Iliaj [[kanino]]j estas grandaj kaj akraj, sed la [[molaro]]j estas plataj kaj adaptitaj por kraŝado de herba manĝaĵo. Formo kaj kvanto de dentoj varias eĉ kadre de iu aparta specio. Oni supozas, ke tio signifas ke ursoj estas nun evoluantaj el karnovora al plejparte herbovora dieto. Polusaj ursoj havas ree disvolvitajn rabobestajn dentojn, ĉar ili ree transvenis al preskaŭ plene rabobesta dieto.<ref name=EoM>{{Citaĵo el libro|titolo=The Encyclopedia of Mammals|aŭtoro=Bunnell, Fred|jaro=1984|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Facts on File|ISBN=978-0-87196-871-5|paĝo=87|redaktinto=Macdonald, D.}}</ref> La denta formulo de ĉiuj vivantaj ursoj estas <math>\frac{3.1.2-4.2}{3.1.2-4.3}</math>. == Ekologio kaj arealo == Ursoj plejparte troveblas en la [[norda hemisfero]], kun la sola escepto la [[okulvitra urso]], kiu loĝas en [[Sudameriko]]. La [[atlasa urso]], formortinta subspecio de bruna urso, estis la sola [[endemia]] urso en [[Afriko]]. Ĝia [[arealo]] estis tra tuta [[Norda Afriko]] de [[Moroko]] ĝis [[Libio]], sed ĝi formortis ĉirkaŭ la [[1870-aj jaroj]]. Alia subspecio de bruna urso, la amerika [[griza urso]] estas endemia en [[Norda Ameriko]]. Alia amerika specio estas la [[amerika nigra urso]]. La [[polusa urso]] troveblas tra la tuta bordo de la [[Arkta Oceano]]. Ĉiuj aliaj ursaj specioj troveblas nur en [[Eŭroazio]].<ref name = "HMW"/> Krom la polusa urso, ursoj plejparte vivas en diversspecaj [[arbaro]]j. Iuj specioj, aparte la bruna urso, povas loĝi aŭ sezone viziti aliaj areoj, kiel montajn [[arbustejo]]jn aŭ [[tundro]]jn. == Konduto == Malgraŭ kutima onikredo, ursoj plej ofte estas [[tagulo]]j kaj plejparte aktivas dum tago. La kredo ke ili estas noktulaj plej verŝajne devenas de konduto de ursoj, kiuj vivas proksime al la homoj. Tiuj ursoj ofte invadas homajn rubujojn aŭ kampojn nokte por eviti kontakton kun homoj. La plej noktumema specio de urso estas [[longlipa urso]] de Azio, sed eĉ ĉe ĝi ekzistas sufiĉe granda vario de diurnaj ritmoj inter individuoj, ekzemple, inoj kaj idoj emas esti pli tagumemaj por eviti konkuron kun virseksuloj kaj noktulaj rabobestoj.<ref name = "HMW"/> Ursoj estas solemaj, eble malplej sociemaj el ĉiuj karnomanĝuloj. Rilatoj inter partneroj dum pariĝo estas rapidaj kaj mallongaj, kaj la plejmulto de okazoj kie ursoj spekteblas grupe estas aŭ inoj kun malgrandaj idoj, aŭ apartaj grandaj fontoj de nutro, kiel, ekzemple, reproduktiĝaj migradoj de [[salmo]].<ref name = "HMW"/> == Dieto kaj interspeciaj rilatoj == [[Dosiero:19-Formosan Black Bear.JPG|eta|maldekstra|[[Azia nigra urso]] manĝas berojn]] [[Dosiero:Bear Alaska (3).jpg|eta|[[Bruna urso|Brunaj ursoj]] uzas antaŭvideblajn migradojn de salmo por akumuli grason por hiberniĝo]] Malgraŭ sia rabobesta reputacio, dieto de plimulto de ursaj specioj enhavas pli da plantoj ol animaloj, kaj ĝenerale ursoj estas tute oportunismaj ĉiovoruloj. Kelkaj ursoj surgrimpas arbojn por atingi manĝeblajn partojn de plantoj, kiel [[nukso]]jn aŭ [[glano]]jn. Pli malgrandaj specioj, kiuj pli kapablas grimpi, enhavas pli grandan kvanton de tiuj en sia dieto.<ref name="diet">{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.jstor.org/stable/3873160|titolo=Diet and Morphology of Extant and Recently Extinct Northern Bears|familia nomo=Mattson|persona nomo=David J.|jaro=1998|gazeto=Ursus, A Selection of Papers from the Tenth International Conference on Bear Research and Management, Fairbanks, Alaska, July 1995, and Mora, Sweden, September 1995|volumo=10|paĝoj=479–496}}</ref> Por tiuj specioj tiaj plantaĵoj estas tre grava parto de dieto, kaj ilia malhavo povas igi ursojn migri tra longaj distancoj serĉante por alternativoj.<ref>{{Cite journal|last=Ryan|first=Christopher|year=2007|title=Influence of mast production on black bear non-hunting mortalities in West Virginia|journal=Ursus|volume=18|issue=1|pages=46–53| doi = 10.2192/1537-6176(2007)18[46:IOMPOB]2.0.CO;2|last2=Pack|first2=James C.|last3=Igo|first3=William K.|last4=Billings|first4=Anthony| issn=1537-6176 }}</ref> La sola escepto estas la [[polusa urso]], kies dieto konsistas plejparte el fiŝoj kaj maraj mamuloj kaj ne enhavas iun ajn plantaĵojn (plantoj ĝenerale malfacile troveblas en ĉepolusa [[Arktiko]]). La [[granda pando]], kontraŭe, tute forlasis rabobestajn trajtojn kaj adoptis pure plantan dieton, kiu konsistas plejparte el [[bambuo|bambuaj]] ĝermoj. [[Izotopa analizo]] sugestas, ke ankaŭ la [[formortinta]] giganta platvizaĝa urso (''[[Arctodus simus]]'') estis ekskluziva karnovorulo, plej probable [[kadavromanĝanto]].<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Diet and Co-ecology of Pleistocene Short-Faced Bears and Brown Bears in Eastern Beringia|familia nomo=Matheus|persona nomo=Paul E.|jaro=1995|gazeto=Quaternary Research|volumo=44|numero=3|COI=10.1006/qres.1995.1090|paĝoj=447–453}}</ref> La [[longlipa urso]] ne estas tute speciala, sed ĝi perdis du antaŭajn dentojn kaj disvolvis longan [[lango]]n, preskaŭ kiel ĉe [[formikomanĝulo]], kiel adaptiĝon por insektovorulo. En certaj sezonoj, [[formiko]]j, [[termito]]j kaj aliaj fosantaj [[insekto]]j formas ĉirkaŭ 90% de ĝia dieto.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Seasonal and Habitat-Related Diets of Sloth Bears in Nepal|familia nomo=Joshi|persona nomo=Anup|jaro=1997|gazeto=Journal of Mammalology|volumo=1978|numero=2|paĝoj=584–597}}</ref> Ĉiuj ursoj furaĝas je ĉiuj atingeblaj fontoj de nutraĵo kaj naturo de iliaj dietoj varias de sezono al sezono. Ekzemple, eksploro de aziaj ursoj en [[Tajvano]] trovis, ke ili manĝos grandajn nombrojn de glanoj kiam tiuj estas plej multnombraj, kaj transiras al ĉaso de [[hufuloj]] alisezone.<ref name = "asiablackdiet">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Diets of Asiatic black bears in Taiwan, with Methodological and Geographical Comparisons|familia nomo=Hwang|persona nomo=Mei-Hsiu|jaro=2002|gazeto=Ursus|volumo=13|paĝoj=111–125}}</ref> Kiam ursoj ĉasas mamulojn, ili ĝenerale preferas ataki pli malgrandajn speciojn aŭ idojn de la pli grandaj. Kvankam ambaŭ specioj de la nigra urso kaj la bruna urso kapablas ĉasi pli grandan predon kiel [[hufuloj]]n,<ref name = "asiablackdiet"/><ref>{{Cite journal|last=Zager| first=Peter|year=2006|title=The role of American black bears and brown bears as predators on ungulates in North America|journal=Ursus|volume=17|issue=2|pages=95–108|doi = 10.2192/1537-6176(2006)17[95:TROABB]2.0.CO;2|last2=Beecham|first2=John}}</ref> ili plej ofte trovas plej oldajn, malfortajn aŭ malsanajn animalojn por ĉaso. Ofte ursoj manĝas [[kadavro]]jn de grandaj animaloj, senrigarde ĉu la kadavro estas predo de iu alia rabobesto. En plimulto de siaj ekologiaj niĉoj, ursoj estas la superrabobestoj kaj kapablas mortigi aŭ forpeli iun alian rabobeston de la karkaso. Krome, ursinoj plej ofte kapablas protekti idojn de preskaŭ ĉiuj danĝeroj. La sola animalo kiu regule ĉasas ursojn estas [[tigro]]. Ĝia predo ofte inkluzivas [[longlipa urso|longlipajn ursojn]], [[azia nigra urso|aziajn nigrajn ursojn]], [[granda pando|grandajn pandojn]], [[sunurso]]jn kaj idojn de [[bruna urso]]. == Pariĝo == La aĝo de [[seksa fekundeco]] de ursoj estas tre varia kaj inter kaj ene de specio. Rapido de maturiĝo je nemalgranda parto dependas de sano kaj kondiĉoj de korpo, kiuj, siavice, dependas de klimato kaj kvanto de nutro atingebla por kreskanta individuo. Inoj de pli malgrandaj specioj ofte havas idojn je aĝo de 2 jaroj, dum por pli grandaj specioj oni ofte bezonas kvar ĝis naŭ jarojn por maturiĝi. Je virseksuloj la unua pariĝo povas okazi eĉ pli malfrue pro konkuro kun pli oldaj, grandaj kaj fortaj virseksuloj.<ref name="HMW"/> [[Dosiero:Black Bears mating.jpg|maldekstra|eta|Pariĝo de [[amerika nigra urso|amerikaj nigraj ursoj]].]] La periodo de pariĝo ĉe ursoj estas tre mallonga. Ursoj de nordaj klimatoj reproduktiĝas nur en aparta sezono, plej kutime tuj post hiberniĝo, sed pli tropikaj populacioj reproduktiĝas tutjare. Idoj naskiĝas sendentaj, senharaj kaj blindaj. Ĉe bruna urso naskiĝas 1 ĝis 3 idoj, kiuj restas ĉe sia patrino dum du plenaj sezonoj. Ili trinkas [[lakto]]n de sia patrino dum tuta tiu tempo, kvankam eventuale la nutro iĝas pli rara kaj idoj komencas ĉasi kun sia patrino. Ili loĝas apude de la patrino por tri pliaj jaroj, ĝis ŝi eniras novan [[oestro]]n kaj forpelas la idojn. Virseksuloj, aparte de polusaj kaj brunaj ursoj, mortigos kaj foje formanĝas idojn de aliaj patroj por rapidigi oestron de la ino. Malgraŭ ĝenerale malplia grando kaj forto, inoj plej ofte sukcesas forpeli tiujn kanibalemajn virseksulojn kaj protekti siajn idojn. == Vintra hiberniĝo == [[Dosiero:Cub polar bear is nursing 2.OGG|Ino de [[polusa urso]] kun ido|eta]] Multaj ursoj en malvarmaj areoj eniras [[hiberniĝo]]n vintre. Tio ĉi estas, tamen, ne vera hiberniĝo en la senco en kiu la vorto uziĝas science. Veraj hibernuloj reduktas sian korpan temperaturon ĝis preskaŭ la temperaturo de la medio dum hiberniĝo. Ili, tamen, eliras kaj reeniras la hiberniĝon kelkajn fojojn dum vintro por [[urini]] aŭ [[feki]] aŭ manĝi ion el antaŭŝparitaj nutraĵoj. Ĉe ursoj, male, la temperaturo preskaŭ ne malkreskas kaj la ritmo de [[koro]] restas preskaŭ sama. La ursoj plej ofte ne eliras la hiberniĝon ĝis printempo, kaj do ne manĝas, ne urinas kaj ne fekas dum la tuta periodo. "Vekigita" dum vintro, urso ne povas reeniri hiberniĝon kaj kutime mortas pro malvarmo kaj malsato. Onikrede la pli alta korpa temperaturo kaj pli facila vekiĝo estas reprodukta adaptiĝo, ĉar ursinoj kutime naskas idojn tuj post aŭ eĉ dum vintra hiberniĝo. == Rilato kun homoj == === Ursa danĝero === [[Dosiero:Polar Bear 2004-11-15.jpg|eta|Polusa urso en Wapusk Nacia Parko, [[Kanado]]]] Iuj ursaj specioj, aparte [[polusa urso]], [[amerika nigra urso]], [[longlipa urso]] kaj [[bruna urso]] povas esti konsiderinda danĝero por [[homo]]j, aparte en areoj, kie ili alkutimiĝis al homoj. Ursoj estas sufiĉe grandaj kaj fizike fortaj por kaŭzi severajn traŭmojn aŭ [[morto]]n kiam ili atakas homojn. Tamen ili estas timemaj, facile forpeleblas kaj ĝenerale emas eviti homojn. Ursoj atakoj estas relatives maloftaj, sed ili kutime ricevas vastan pripublikigon.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Polar Bear-Human Interactions in Canadian National Parks, 1986-2000|familia nomo=Clark|persona nomo=Douglas|jaro=2003|gazeto=Ursus|volumo=14|numero=1|paĝoj=65–71}}</ref> Vere, danĝero de ursoj estas iom pligrandigita en homa kulturo. Tamen, ekzistas situacioj, kiam ursoj estas agresemaj kaj povas ataki neatentemajn homojn: ekzemple, kiam ino protektas idojn aŭ kiam malsata urso protektas freŝan kadavron. Por homoj estas rekomendite esti atentemaj kun ursoj kaj ne alproksimiĝi al ili, ĉar ilian konduton malfacilas antaŭdiri eĉ por plej spertaj fakuloj.<ref>[http://shpilenok.livejournal.com/5191.html#cutid1 Когда медведь рядом...] - el [[blogo]] de inspektisto de rusa naturrezervejo (ruse)</ref> Ursoj ankaŭ povas kaŭzi konfliktojn kun homoj kiam ili ŝtelas [[greno]]n aŭ [[legomo]]jn de [[kampo]]j aŭ atakas [[bruto]]n.<ref name="crops">{{Citaĵo el gazeto|titolo=Human–sun bear conflicts in East Kalimantan, Indonesian Borneo|familia nomo=Fredriksson|persona nomo=Gabriella|jaro=2005|gazeto=Ursus|volumo=16|numero=1|COI=10.2192/1537-6176(2005)016[0130:HBCIEK]2.0.CO;2|paĝoj=130–137}}</ref><ref name="livestock">{{Cite journal|last=Goldstein|first=Issac|year=2006|title=Andean bear–livestock conflicts: a review|journal=Ursus|volume=17|issue=1|pages=8–15|doi = 10.2192/1537-6176(2006)17[8:ABCAR]2.0.CO;2|last2=Paisley|first2=Susanna|last3=Wallace|first3=Robert|last4=Jorgenson|first4=Jeffrey P.|last5=Cuesta|first5=Francisco|last6=Castellanos|first6=Armando}}</ref> Tiuj ĉi problemoj povas okazi pro nur unu aŭ kelkaj ursoj el la populacio, sed ofte pro ili farmistoj kaj ranĉistoj ekhavas malamon kontraŭ ursoj kaj klopodas mortigi aŭ forigi ĉiujn ursojn el la areo.<ref name="livestock"/> === Kunekzisto kun ursoj === [[Dosiero:Beardanger.JPG|eta|maldekstra|"Areo estas fermita pro ursa danĝero" - signŝildeto el [[Denali Nacia Parko]] en [[Alasko]]]] En multaj areoj de la mondo la [[ŝtato]]j kreas leĝarojn kiuj protektu ursojn de ĉasistoj kaj [[detruo de habitato]]. Ĝenerale homoj havas pozitivan imagon pri ursoj kaj emas identifikiĝi kun ili pro ilia ĉionvoremo kaj ebleco stari sur malantaŭaj piedoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://jstor.org/stable/3872683|titolo=Public Attitudes toward Bears and Their Conservation|familia nomo=Kellert|persona nomo=Stephen|jaro=1994|gazeto=Bears: Their Biology and Management|volumo=9|numero=1|COI=10.2307/3872683|paĝoj=43–50}}</ref> Do, en multaj socioj ekzistas vasta subteno por protekto de ursoj.<ref>{{Cite journal|last=Andersone|first=Žanete|year=2004|title=Public perception of large carnivores in Latvia|journal=Ursus|volume=15|issue=2|pages=181–187|doi=10.2192/1537-6176(2004)015<0181:PPOLCI>2.0.CO;2|last2=Ozolinš|first2=Jānis}}</ref> En pli vilaĝaj kaj malriĉaj regionoj, tamen, ankaŭ ekzistas malamikemo kontraŭ ursoj pro ilia (vera aŭ ŝajna) danĝero kaj ekonomiaj malgajnoj kiujn ili kaŭzas por kamparanoj.<ref name="livestock"/> En areoj, kie homoj kaj ursoj kunloĝas apude, estas malpermesite manĝigi ursojn aŭ eĉ ebligi ilin atingi rubujojn kaj manĝeblajn forĵetaĵojn. La kialo de tio estas ke ursoj, kiuj alkutimiĝis al bongusta, satiga kaj facile atingebla homa manĝaĵo, ĉesas ĉasi aŭ furaĝi kaj nur serĉas por homaj forĵetaĵoj. Ekzistas okazoj kiam tiuj ursoj eĉ invadas homajn domojn, kaŭzante gravan danĝeron. Kaptitaj ursoj estas popularaj atraktaĵoj en [[zoo]]j tutmonde. Krome, ili ankaŭ ofte rolas en [[cirko]]j, kie ilin eblas dresi danci, boksumi aŭ biciklumi. Tamen nun multaj aktivuloj kaj organizaĵoj por [[bestaj rajtoj]] protestas tiun ĉi uzadon. === Uzo de ursoj en medicino kaj kuirarto === En multaj homaj kulturoj ekzistas tradicio ĉasi ursojn kaj manĝi ilian [[viando]]n. Ursa viando estas malhelkolora kaj malmola, iom simila al bovaĵo. En [[Kantona kuirarto]] piedoj de ursoj estas populara [[delikataĵo]]. La popoloj de [[Ĉinio]], [[Japanio]] kaj [[Koreio]] uzas iujn partojn de ursaj korpoj kaj [[sekrecio]]jn (ekzemple, [[galo]]n kaj [[gala veziko|galajn vezikojn]]) en [[tradicia medicino]]. Ekzistas eĉ specialaj farmoj, kie estas tenataj t.n. "[[gala urso|galaj ursoj]]" por kolekto de galo. Onikrede, tiuj farmoj en [[Ĉinio]], [[Vjetnamio]] kaj [[Suda Koreio]] enhavas entute ĉirkaŭ 12 000 ursojn.<ref name="BBC">{{cite news|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6742671.stm|title=BBC Test kit targets cruel bear trade | date=2007-06-11 | accessdate=2010-01-01|archiveurl = http://www.webcitation.org/5uKg09Jgj |archivedate = 2010-11-18|deadurl=no}}</ref> Kiam oni manĝas ursan viandon, estas rekomendite tre diligente boli aŭ rosti ĝin, ĉar ĝi estas ofte infektita de [[trikino]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cdc.gov/MMWR/preview/mmwrhtml/mm5327a2.htm|titolo=Trichinellosis Associated with Bear Meat|alirdato=2006-10-04}}</ref><ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/41529.stm|titolo=BBC News - Bear meat poisoning in Siberia|alirdato=2006-10-04|dato=1997-12-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|accessdate=2006-10-04|title=Finnish Food Safety Authority: Bear meat must be inspected before serving in restaurants|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2011-02-07|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|arkivdato=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346|archivedate=2011-07-17}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717025544/http://www.evira.fi/portal/en/food/current_issues/?id=346 |arkivdato=2011-07-17 }}</ref> == Klasado == La familio Ursedoj estas unu el naŭ familioj en subordo ''[[Caniformia]]'', la "hundsimilaj" rabobestoj, en [[ordo (biologio)|ordo]] [[Karnovoruloj]]. El nun vivantaj familioj, la plej proksime rilataj al ursoj estas [[fokuloj]] kaj [[musteledoj]].<ref name=Hunt2005>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Phylogeny of the Carnivora: basal relationships among the Carnivoramorphans, and assessment of the position of ‘Miacoidea’ relative to Carnivora|aŭtoro=Welsey-Hunt, G.D. & Flynn, J.J.|jaro=2005|gazeto=Journal of Systematic Palaeontology|volumo=3|numero=1|COI=10.1017/S1477201904001518|paĝoj=1–28}}</ref> La sekvaj trajtoj de ostoj kaj dentoj apartigas ursedojn de aliaj rilataj familioj: * ekzisto de [[alisfenoido|alisfenoida]] kanalo * apudokcipitaj eltrudoj, kiuj estas grandaj kaj ne unuigitaj kun [[aŭdaj tuberoj]] * aŭdaj tuberoj ne estas tre grandaj * [[lakrima osto]] estas [[rudimento|rudimenta]] * [[vangodentoj]] estas molaroj, kio sugestas pli vastan (ne nur karnovoran) dieton je plimulto de specioj (kvankam ankaŭ ekskluzive rabobestaj specioj estas konataj en fosilioj)<ref name=Wang>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.nhm.org/expeditions/rrc/wang/documents/Wangetal2005ShandGolarctoids.pdf|titolo=Amphicticeps and Amphicynodon (Arctoidea, Carnivora) from Hsanda Gol Formation, Central Mongolia and Phylogeny of Basal Arctoids with Comments on Zoogeography|aŭtoro=Wang, Xiaoming, Malcolm C. McKenna, and Demberelyin Dashzeveg|jaro=2005|gazeto=American Museum Novitates|numero=3483|paĝo=57}}{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[rabobestaj dentoj]] estas plataj Krome, membroj de la familioj havas malantaŭen-orientitajn M2-[[molaro]]jn, longigitajn m2-molarojn kaj reduktitajn antaŭmolarojn. Modernaj ursoj havas ok ĝenerale agnoskitajn speciojn en tri subfamilioj: [[Ailuropodinae]] (monotipa kun [[granda pando]]), [[Tremarctinae]] (monotipa kun [[Okulvitra urso]]), kaj [[Ursinae]], kiu havas ses speciojn en unu, du aŭ tri genroj laŭ diversaj taksonomioj. === Fosiliaj ursoj === === Taksonomiaj esploroj de vivantaj specioj === === Moderna klasado === [[Dosiero:Medved mzoo.jpg|dekstra|eta|[[Bruna urso]] ''Ursus arctos'', en [[Moskva Zoo]]]] [[Dosiero:Ursus thibetanus 3 (Wroclaw zoo).JPG|eta|[[Azia nigra urso]] ''Ursus thibetanus'', en Zoo de [[Wrocław]], Pollando]] [[Dosiero:Sun Bear 7.jpg|dekstra|eta|[[Sunurso]] ''Helarctos malayanus'', en [[Columbus Zoo]]]] [[Dosiero:Giant Panda 2004-03-2.jpg|eta|[[Granda pando]] ''Ailuropoda melanoleuca'', "Tian Tian"]] Laŭ plej moderna taksonomio, klasado de la ursa familio estas jena (simbolo † montras formortintaj taksonoj): * '''Familio Ursedoj (Ursidae)''' ** Subfamilio Ailuropodenoj - ''Ailuropodinae'' *** †Ailurarkto - ''Ailurarctos'' **** †''Ailurarctos lufengensis'' **** †''Ailurarctos yuanmouenensis'' *** Ailuropodo - ''[[Ailuropoda]]'' (veraj pandoj) **** †''[[Ailuropoda baconi]]'' **** †''[[Ailuropoda fovealis]]'' **** [[Granda pando]] - ''[[Ailuropoda melanoleuca]]'' ***** Giganta pando - ''[[Ailuropoda melanoleuca melanoleuca]]'' ***** Ĉjinlinga pando - ''[[Ailuropoda melanoleuca qinlingensis]]'' **** †''[[Ailuropoda microta]]'' **** †''[[Ailuropoda wulingshanensis]]'' ** subfamilio Tremarktenoj - Tremarctinae *** [[Okulvitra urso]] - Tremarctos **** Helvizaĝa okulvitra urso - ''Tremarctos ornatus'' **** †''[[Tremarctos floridanus]]'' *** †Arktodo - ''[[Arctodus]]'' **** †''Arctodus simus'' **** †''Arctodus pristinus'' *** †Arktoterio - ''[[Arctotherium]]'' **** †''Arctotherium angustidens'' **** †''Arctotherium bonariense'' **** †''Arctotherium brasilense'' **** †''Arctotherium latidens'' **** †''Arctotherium tarijense'' **** †''Arctotherium vetustum'' **** †''Arctotherium wingei'' *** †Plionarkto - ''[[Plionarctos]]'' **** †''Plionarctos edensis'' **** †''Plionarctos harroldorum'' ** Subfamilio Ursenoj - ''[[Ursinae]]'' *** † Agrioterio - ''Agriotherium'' **** † ''Agriotherium inexpetans'' **** † Agrioterio sivala - ''Agriotherium sivalensis'' **** † Agrioterio de Schneider - ''Agriotherium schneideri'' *** † Indarkto - ''[[Indarctos]]'' **** † Panĝaba indarkto - Indarctos punjabiensis **** † Oregona indarkto - Indarctos oregonensis **** † Ursosimila indarkto - Indarctos arctoides **** †''Indarctos anthraciti'' **** †''Indarctos atticus'' **** †''Indarctos nevadensis'' **** †''Indarctos salmontanus'' **** †''Indarctos vireti'' **** †Indarkto de Zdansky - ''Indarctos zdanskyi'' *** [[Sunurso]] - Helarctos **** Sunurso kurthara - ''Helarctos malayanus'' ***** Malaja sunurso - ''[[Helarctos malayanus malayanus]]'' ***** Bornea sunurso - ''[[Helarctos malayanus euryspilus]]'' *** melurso - Melursus **** [[Longlipa urso]] - ''Melursus ursinus'' ***** Hinda longlipa urso - ''Melursus ursinus ursinus'' <ref>[[Barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj]], [[Narmad-valaj sekaj deciduaj arbaroj]], [[Nordokcident-ghataj humidaj deciduaj arbaroj]]</ref> ***** Cejlona longlipa urso - ''Melursus ursinus inornatus'' *** † Ursavo - Ursavus **** † Elma ursavo - ''Ursavus elmensis'' **** † Juna ursavo - ''Ursavus primaevus'' **** † Ursavo de Deperet - ''Ursavus depereti'' **** †''Ursavus brevirhinus'' **** †''Ursavus pawniensis'' *** Vera urso - ''[[Ursus]]'' **** †''[[Ursus abstrusus]]'' **** Amerika nigra urso - ''[[Ursus americanus]]'' ***** Olimpia nigra urso - ''[[Ursus americanus altifrontalis]]'' ***** Novmeksika nigra urso - ''[[Ursus americanus amblyceps]]'' ***** Eostamerika nigra urso - ''[[Ursus americanus americanus]]'' ***** Kalifornia nigra urso - ''[[Ursus americanus californiensis]]'' ***** Nigra urso de Reĝino Charlotte - ''[[Ursus americanus carlottae]]'' ***** Cinamona urso - ''[[Ursus americanus cinnamomum]]'' ***** Glacia urso - ''[[Ursus americanus emmonsii]]'' ***** Meksika nigra urso - ''[[Ursus americanus eremicus]]'' ***** Florida nigra urso - ''[[Ursus americanus floridanus]]'' ***** Novlanda nigra urso - ''[[Ursus americanus hamiltoni]]'' ***** Kermodea nigra urso - ''[[Ursus americanus kermodei]]'' ***** Luiziana nigra urso - ''[[Ursus americanus luteolus]]'' ***** Uest-meksika nigra urso - ''[[Ursus americanus machetes]]'' ***** Kenaja nigra urso - ''[[Ursus americanus perniger]]'' ***** Nigra urso de Dall - ''[[Ursus americanus pugnax]]'' ***** Vankuvra nigra urso - ''[[Ursus americanus vancouveri]]'' **** [[Bruna urso]] - ''Ursus arctos'' ***** Eŭroazia bruna urso - Ursus arctos arctos ***** [[Alaska urso]] - ''[[Ursus arctos alascensis]]'' ***** [[Kamĉatka urso]] - ''[[Ursus arctos beringianus]]'' ***** †Kalifornia ora urso - ''[[Ursus arctos californicus]]'' ***** †[[Atlasa urso]] - ''[[Ursus arctos crowtheri]]'' ***** †''[[Ursus arctos dalli]]'' ***** Gobia urso - ''[[Ursus arctos gobiensis]]'' (preskaŭ formortinta) ***** [[Griza urso]] - ''Ursus arctos horribilis'' ***** [[Kodiaka urso]] - Ursus arctos middendorffi'' ***** Himalaja ruĝa urso - ''[[Ursus arctos isabellinus]]'' ***** Himalaja blua urso - ''[[Ursus arctos pruinosus]]'' ***** Usuria bruna urso - ''[[Ursus arctos lasiotus]]'' ***** †Meksika griza urso - ''[[Ursus arctos nelsoni]]'' ***** Urso de Bergman - ''[[Ursus arctos piscator]]'' (supozeble formortinta) ***** [[Siria bruna urso]] - ''Ursus arctos syriacus'' ***** ''[[Ursus arctos sitkensis]]'' ***** Jeniseja bruna urso - ''Ursus arctos yeniseensis'' ***** Kaŭkaza bruna urso - ''Ursus arctos meridionalis'' **** †Urso de Deninger - ''[[Ursus deningeri]]'' **** †Etruska urso - ''[[Ursus etruscus]]'' **** †Urso de MacFarlane - ''[[Ursus inopinatus]]'', ([[kaŝbesto]]; se vera specio, formortinta) **** †''[[Ursus minimus]]'' **** [[Polusa urso]] - ''Ursus maritimus'' ***** ''[[Ursus maritimus maritimus]]'' ***** †''[[Ursus maritimus tyrannus]]'' **** †''[[Ursus rossicus]]'' **** †''[[Ursus sackdillingensis]]'' **** †[[Kaverna urso]] - ''[[Ursus spelaeus]]'' **** [[Azia nigra urso]] - ''Ursus thibetanus'' ***** Himalaja nigra urso - ''Ursus thibetanus thibetanus'' ***** Formosa nigra urso - ''[[Ursus thibetanus formosanus]]'' ***** Baluĉistana nigra urso - ''[[Ursus thibetanus gedrosianus]]'' ***** Japana nigra urso - ''[[Ursus thibetanus japonicus]]'' ***** Lanhara nigra urso - ''[[Ursus thibetanus laniger]]'' ***** Mupina nigra urso - ''[[Ursus thibetanus mupinensis]]'' ***** Usuria nigra urso - ''[[Ursus thibetanus ussuricus]]'' ** †Kolponomo - ''[[Kolponomos]]'' *** †''Kolponomos clallamensis'' *** †''Kolponomos newportensis'' Rimarko: La klasado de subfamilio Ursenoj estas iom nebula ĝis nun. Iam la generoj ''Melursus'' kaj ''Helarktos'' ankaŭ estas inkluditaj en ''Ursus''. La [[azia nigra urso]] kaj la [[polusa urso]], laŭ pli malnovaj sistematikoj, havis siajn proprajn genrojn, laŭorde, ''Selenarctos'' kaj ''Thalarctos''. Nun estas ĝenerala konsento ke tiuj taksonoj havas rangon de [[subgenro]]. Amerika nigra urso, bruna urso kaj polusa urso povas interpariĝi kaj ekzistas iu kvanto de interspeciaj [[hibrido]]j inter ili ([[Ursedaj hibridoj]]). == Kulturaj referencoj == === Etimologio === La rekonstruita [[hindeŭropa pralingvo|prahindeŭropa]] radiko kun signifo "urso" estas ''*h₂ŕ̥tḱos''. De ĝi devenas [[sanskrito|sanskrita]] vorto ''r̥kṣa'', [[avesta lingvo|avesta]] ''arša'', [[kimra lingvo|kimra]] ''arth'' (de kiu, supozeble, devenas populara brita vira nomo [[Arthur]]), [[antikva greka lingvo|greka]] ''ἄρκτος'' kaj [[latina lingvo|latina]] ''Ursus''.<ref name="indo-european1959">[[Pokorny (1959)]] [http://www.indo-european.nl/cgi-bin/startq.cgi?flags=endnnnl&root=leiden&basename=\data\ie\pokorny] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101210072140/http://www.indo-european.nl/cgi-bin/startq.cgi?flags=endnnnl&root=leiden&basename=%5Cdata%5Cie%5Cpokorny|date=2010-12-10}}</ref> La lasta poste eniris ankaŭ en [[Esperanto]]n. Do, ''Ursus arctos'', la [[dunoma nomsistemo|dunoma nomo]] por [[bruna urso]], donita de [[Carolus Linnaeus|Linné]], estas simple kombinaĵo de la latina kaj la greka vortoj por urso. Ĉar la besto estas tiom granda kaj danĝera, en multaj kulturoj estis [[tabuo]] uzi ĝian propran nomon, kaj do aperis sennombraj [[eŭfemismo]]j. Ekzemple, en preskaŭ ĉiuj [[ĝermanaj lingvoj]] vorto por "urso" devenas de praĥindoeŭropa radiko ''*beron'', kiu signifas "bruna" (fakte, la Esperanta vorto "bruna" devenas ĝuste de ĝi): [[germana]] ''bär'', [[angla]] ''bear'', [[nederlanda lingvo|nederlanda]] ''beren'', [[sveda lingvo|sveda]] ''björn'', [[dana lingvo|dana]] ''bjørn'' ktp.<ref name="indo-european1959"/> En [[slavaj lingvoj]] oni ekuzis alian eŭfemismon pri urso: ''medved'' (ekz. [[rusa lingvo|ruse]]: медведь), laŭlitere [[mielo|miel]]-manĝulo. En kelkaj slavaj lingvoj tiu ĉi vorto havis pluan deformigon, ekz. [[ukraina lingvo|ukraina]] ''ведмідь'', [[pola lingvo|pola]] ''niedźwiedź'', ankaŭ en kelkaj dialektoj de la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''nedvěd'' anstataŭ ''medvěd''. [[Hungara]] vorto ''medve'' estas pruntita el slavaj lingvoj.<ref>{{cite web |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |title=Bears |accessdate=2009-03-12 |last=Votruba |first=Martin |work=Slovak Studies Program |publisher=University of Pittsburgh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120005733/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |archivedate=2012-01-20 |deadurl=no |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |arkivdato=2009-04-22 }}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |date=2009-04-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090422075423/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/bear.html |arkivdato=2009-04-22 }}</ref> Nun eĉ la rusoj, vivantaj en [[Siberio]], [[Kamĉatko]] kaj aliaj regionoj kie ursoj abundas, preferas eviti uzon de la vorto ''медведь'' kaj uzas anstataŭaĵojn kiel "la bruna", "la mastro", "la avo", "Miĥailo" ktp. Ironie, nun oni supozas ke la praĥindoeŭropa radiko mem estas tabu-eŭfemismo, rilata al sanskrita vorto ''rakṣas'', kiun oni povas traduki kiel vundo, detruo, malbono. Ankaŭ rilatas nomo de [[rakŝaso]]j - malicaj [[demono|demon]]-similaj kreaĵoj el [[mitologio]] de multaj [[Barato|barataj]] kulturoj.<ref>{{cite web |url=http://www.cloudline.org/LinguisticArchaeology.html |title=The Brown One, The Honey Eater, The Shaggy Coat, The Destroyer |publisher=Cloudline.org |date= |accessdate=2010-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100918182003/http://cloudline.org/LinguisticArchaeology.html |archivedate=2010-09-18 |deadurl=no }}</ref> === Nomoj === En eŭropaj kulturoj urso kaŭzis timon, sed ankaŭ grandan estimon pro siaj forto kaj luktkapablo. En la [[malnova angla lingvo]] vorto ''beorn'' signifis kaj "urso" kaj "batalisto". Do, en ĝermanaj kulturoj ekzistis tradicio doni al knaboj la nomon de urso por ke ili iĝu fortaj kaj batalemaj viroj. Tiu ĉi uzo estas sufiĉe antikva kaj menciita en kelkaj [[runŝtono|runŝtonaj]] ekskriboj.<ref>http://hildebrand.raa.se/arkeologi/uppland.asp{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĝis nun Björn aŭ Bjørn estas sufiĉe kutimaj viraj nomoj en [[Skandinavio]]. La ina nomo [[Ursula]], popularigita en multaj [[kristanismo|kristanaj]] kulturoj pro [[Sankta Ursula]], laŭlitere signifas "ursineto" en la latina. En [[Svisio]] oni kutime povas renkonti viran nomon Urs, kaj la nomo de la urbo kaj la kantono [[Bern]] devenas de ĝermana radiko por urso. En multaj slavaj kulturoj kutimas familinomoj [[Medved]] kaj [[Medvedev]] (ekzemple, iama [[prezidento de Rusio]] [[Dmitrij Medvedev]]). Ankaŭ la familinomo de fama ĉeĥa [[futbalo|piedpilkisto]] [[Pavel Nedvěd]] estas dialekta vorto por urso. Kutima [[Irlando|irlanda]] familinomo "McMahon" signifas "filo de urso" en [[irlanda lingvo]]. Ofta familinomo en [[Rumanio]] estas Urs(u). En multaj Eost-Eŭropaj [[judoj|judaj]] komunumoj, vira nomo Ber (de [[jida lingvo|jida]]: בער) estis populara ekde almenaŭ la [[18-a jarcento]], kaj estis nomo de kelkaj famaj [[rabeno]]j. Oni ĝis nun povas renkonti personojn kun tiu nomo en iuj [[ortodoksa judismo|ortodoksaj judaj]] komunumoj en [[Israelo]], [[Usono]] kaj aliaj landoj. Post transloĝiĝo al Israelo kaj pro influo de [[cionismo]], multaj familioj ekuzis anstataŭ la jidan la [[hebrea lingvo|hebrean]] vorton "Dov" (דב) kiel viran nomon. Tiu ĉi nomo ankaŭ renkonteblas en nuna Israelo. Nomo de konata [[komanĉoj|komanĉa]] estro el la [[19-a jarcento]] [[Paruasemana]] laŭlitere signifas "dek ursoj". Ĝenerale, urs-rilataj nomoj estas tre kutimaj en [[indiĝenaj amerikanoj|nativamerikanaj]] [[tribo]]j. === Mitologio kaj Folkloro === [[Dosiero:Theodor Kittelsen-En uheldig bjørnejakt.jpg|eta|"En uheldig bjørnejakt" bildo fare de [[Theodor Kittelsen]].]] [[Dosiero:ShunsenOniguma.jpg|eta|altdekstre|''Onikuma'' el ''[[Ehon Hyaku Monogatari]]'']] [[Dosiero:Corbinian-panel-bear.jpg|eta|maldekstra|Laŭ lia [[hagiografio]], urso mortigis kargoĉevalon de [[Sankta Corbinian]] dum lia vojo al [[Romo]]. Pro tio, la sanktulo ordonis al urso teni lian kargon. Post alveno al Romo li liberigis la urson.]] Ekzistas multaj evidentaĵoj de antaŭhistoriaj ursaj kultoj en multaj kulturoj, ekzemple en nomoj kiel [[Arkturo]], [[Granda Ursino]], [[Arktiko]], [[Berserko]], [[Kalevalo]] ktp. Antropologoj kiel [[Joseph Campbell]] rigardas tion kutima eco de [[fiŝkaptado|fiŝkaptaj]] kaj [[ĉaso|ĉasaj]] [[triboj]]. Antaŭhistoriaj [[suomoj|suomaj]] kaj aliaj [[finn-ugra lingvaro|suom-ugraj]] popoloj kredis ke ursoj estas [[spirito]]j de iliaj prauloj. Pro tio la urso (''karhu'') estis tre estimata animalo en iliaj kulturoj. Samkiel multaj aliaj popoloj, ili ofte ne rekte referencis la urson, sed uzis eŭfemismajn nomojn kiel ''otso'', ''mesikämmen'' and ''kontio''. Nun bruna urso estas nacia animalo de [[Suomio]]. Evidentaĵo de sama kulta rilato al urso troveblas en tradicia [[rusoj|rusa]] [[fabelo]] "''[[Morozko]]''", kies protagonisto Ivan provas mortigi ursinon kaj ŝiajn idojn. Pro tio li estas punita per malbeno, kiu magie transforms lian kapon al kapo de urso. "La bruna urso de Norvegio" estas [[skotoj|skota]] fabelo pri junulino, kiu geedziĝis kun [[princo]], magie transformita al urso, kaj sukcesis redoni al li homan aspekton per forto de ŝia amo kaj travivo de multaj testoj kaj malfacilaĵoj. En la [[1970-aj jaroj]] surbaze de tiu ĉi rakonto estas kreita [[Germana Demokratia Respubliko|eost-germana]] filmo ''[[Das singende, klingende Bäumchen]]'', kiu iom poste dissendiĝis en [[BBC]] kiel televidserieto sub nomo ''The Singing Ringing Tree''. Ekzistas ankaŭ evidentaĵoj de ursaj kultoj inter diversaj [[popoloj de Ĉinio]] kaj en [[ajnuoj|ajnua]] kulturo (ekzemple, la rito de ''[[Iomante]]''). [[Koreoj]], samkiel la suom-ugroj, rigardas urson kiel praulon de sia popolo. Laŭ [[korea mitologio]], dio establis malfacilan teston por ursino kaj, kiam ŝi pasis la teston, la dio transformis ŝin al virino kaj geedziĝis kun ŝi. [[Dosiero:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|eta|altdekstre|La "kargourso" de [[Sankta Corbinian]] estas la urba simbolo de [[Freising]], kiu estas parto de tie ĉi montrita blazono de [[papo]] [[Benedikto la 16-a]]]] En [[Alpoj|alpa]] zono legendoj pri sanktuloj, kiuj dresis ursojn, estas sufiĉe kutimaj. La legendo pri [[Sankta Corbinian]], iama [[episkopo]] de [[Freising]], kiu igis sovaĝan urson teni sian kargon dum lia vojo al [[Romo]], estas memorigita sur [[blazono]] de la [[episkopujo]]. Simila legendo ekzistas pri [[Sankta Romedius]], kiu ankaŭ, laŭmite, dresis urson kaj rajdis sur ĝia dorso ekde sia monta ernitejo al la urbo [[Trento]]. Similajn historiojn oni rakontas pri [[Sankta Gall]] kaj [[Sankta Columbanus]]. [[Dosiero:Coa Abbey Saint Gall.svg|eta|altdekstre|Blazono de [[Abatejo de Sankta Gall]]]] Tiu ĉi ripentanta mito estas, onikrede, eklezia metaforo por venko de [[kristanismo]] kontraŭ [[paganismo]].<ref>[[Michel Pastoreau]] (2007)''L'ours. Historie d'un roi déchu''</ref> En antikvaj norvegaj vilaĝoj ofte troveblas speciala formo de tombkovrilo - longa, malvasta bloko de ŝtono je iom piramida formo, kiel tegmento de longa domo, kun karvaĵoj de [[buŝumo|buŝumitaj]] (t.e. kristanitaj) ursoj sur ĉiu fino. Kvankam la plej granda kolekto de tiuj troveblas en kirko de urbeto [[Brompton]], [[North Yorkshire]],<ref>Noted and illustrated in Richard Hall, ''Viking Age Archaeology'' 1995:43 and fig. 22.</ref> ili troviĝas tra tuta norda [[Anglio]] kaj suda [[Skotio]], kun okazaj trovaĵoj en [[Midlands]], [[Kimrio]], [[Kornvalo]] kaj [[Irlando]]. Antaŭnelonge, grupo de ili estas trovita sur [[Orkadoj]]. [[Dosiero:The Three Bears - Project Gutenberg eText 17034.jpg|eta|altdekstre|"La tri ursoj" - ilustraĵo fare de [[Arthur Rackham]] por kolekto de anglaj fabeloj fare de [[Flora Annie Steel]]]] Ursoj ofte rolas en popularaj fabeloj kaj infanrakontoj kiel [[Fabelo pri Tri Ursoj]], la [[Berenstain ursoj]] kaj [[Winnie-la-Pu]]. La [[Granda Ursino]] (''Ursa major'') kaj [[Malgranda Ursino]] (''Ursa minor'') estas du borealaj [[konstelacio]]j, tre proksimaj al la [[Polusa Stelo]]. Ĉar la "vosto" de Granda Ursino estas historie uzata por trovi [[nordo]]n en [[Norda Hemisfero]], la vorto "[[Arkto]]" (kaj, eventuale, "[[Antarkto]]") venas de la helena vorto por "urso" pro la stelaro. === Simbolismo === [[Dosiero:As Between Friends (Punch magazine, 13 December 1911, detail).jpg|eta|altdekstre|La [[Britio|Brita]] [[Leo]], la [[Rusio|Rusa]] Urso kaj la [[Persa kato|Persa Kato]] - artista reprezento de landoj dum [[La Granda Ludo]]]] La [[Rusa Urso]] estas kutima nacia maskoto de [[Rusio]] (kaj ankaŭ [[Sovetunio]]). Krome, urso estas ofta nacia stereotipo de [[Germanio]] kaj [[Svisio]], ekzemple, ĝi aperas sur blazono de urbo kaj ŝtato [[Berlino]] kaj de urbo kaj kantono [[Berno]]. La [[bruna urso]] estas nacia animalo de [[Suomio]]. [[Dosiero:Flag of California.svg|eta|altdekstre|La flago de [[Kalifornio]]]] En [[Usono]], la [[amerika nigra urso]] estas stata animalo de [[Luiziano]], [[Novmeksiko]] kaj [[Uesta Virginio]]. La [[griza urso]] estas ŝtata animalo de [[Montano]] kaj [[Kalifornio]]. Kaj [[pluŝa urso]] estas kiel pupo laŭ legendo de [[Theodore Roosevelt]]. En [[Britio]], urso estas parto de blazono de [[Warwickshire]] [[county]].<ref>[http://www.civicheraldry.co.uk/warwicks.html WARWICKSHIRE COUNTY COUNCIL] ĉe [http://www.civicheraldry.co.uk Civic heraldry]</ref> Brunaj ursoj ([[angle]] ''bears'' aŭ ''bruins'') estas populara maskoto de usonaj sportaj teamoj, ekzemple [[Chicago Bears]], [[California Golden Bears]], [[UCLA Bruins]], [[Boston Bruins]] ktp. Ursido de nomo [[Miŝa]] estis maskoto de [[Somera Olimpiko 1980]] en [[Moskvo]], [[Sovetunio]]. En [[Brazilo|Brazila]] [[folkloro]], kvankam [[Andoj|andaj]] [[Okulvitra urso|okulvitraj ursoj]] aperas nur tre malofte en [[Amazonio]], urso havas gravan rolon. Al ĝi rilatas la 23-a grupo de nombroj, t. e., ĉiuj nombroj finiĝantaj per 89-90-91-92. Urso ankaŭ estas grava figuro en [[karnavalo]] de [[Recifo]]. === Lingvaj figuroj === Ursoj estas referencataj en multaj parolaĵoj kaj lingvaj figuroj en diversaj kulturoj, kiuj havis kontaktojn kun ili. Jen kelkaj ekzemploj: * En [[Brazilo]] oni nomas "urso" la amikon de ies edzino, ekzemple: "Johano estas urso de Jozefo", do Johano estas amiko de edzino de Jozefo. * En la angla kaj ankaŭ internacia [[borso|borsa]] ĵargono, "ursa merkato" estas periodo de malkresko de prezoj. Ĉiuj antaŭdiroj de malkresko estas nomataj "ursaj", pro stereotipa pozo de iranta urso, rigardanta soben. [[Makleristo]]j, kiuj perlaboras pro malkresko de valoroj, estas kutime nomataj "ursoj". Iliaj antagonistoj estas "virbovoj", kiuj enspezas de kresko de valoroj, kaj do ekzistas terminoj de "virbovaj" antaŭdiraj kaj "virbovaj merkatoj". * En [[geja kulturo]], termino "[[urso (gejo)|urso]]" estas uzata por virgejo, plej ofte de eŭropana raso, kun granda, haroza korpo kaj ofte ankaŭ kun [[barbo]]. "Ursoj" formas apartan komunumon ene de la geja movado. * En sudaj ŝtatoj de [[Usono]], aparte tiuj de iama [[Dakota-teritorio]], ekzistas parola figuro ''"bear tracking"'' (laŭlitere, "sekvo de ursaj piedmarkoj") kiu signifas mensogon, eraron aŭ sekvon de misa gvidilo. Tiu ĉi parolaĵo aperis en tempoj de t.n. "[[sovaĝa okcidento]]", kiam pioniroj kaj koloniistoj ofte ĉasadis ursojn en montoj kaj arbaroj. Ursoj estas saĝaj animaloj kaj ili ofte trompis ĉasistojn per laso de falsaj piedmarkaroj kaj komplikaj kurvoj. Inter ĉasistoj kutime ekzistis stereotipo, ke eltrovi urson simple per sekvo de ĝiaj piedmarkoj estas senespera afero. * En [[Koreujo]] oni diras pri persono, ke ĝi estas "kiel urso", se ĝi estas obstina kaj ne konsideras siajn ĉirkaŭaĵojn. Oni diras pri personoj "obstina urso", same, kiel en Eŭropaj kulturoj oni diras pri [[azeno]]. * La [[Biblio]] komparas elitaj militistoj de [[Davido|Reĝo Davido]], kiuj estis tiom furiozaj en batalo ke povis venki kontraŭ multoble pli grandaj armeoj, kun "ursino, prirabita je siaj idoj en kampo" ([[2-a libro de Samuel]] 17:8). El tiu ĉi biblia fonto devenas termino "senidigita ursino" ([[hebrea lingvo|hebree]]: דב שכול). Ĝi estas ĝis nun uzata en literatura [[hebrea lingvo]] de nuna [[Israelo]], kaj, foje, en iuj [[kristanismo|kristanaj]] kulturoj. === Proverboj === Ekzistas pluraj [[proverbo]]j pri urso en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Li saltas gracie, kiel urso ebria.''}} * {{citaĵo|''Murmuregas la urso, sed danci ĝi devas.''}} * {{citaĵo|''Kun urso promenu, sed pafilon prete tenu.''}} == En Esperanto aperis == * [[La urso]] (ruse: ''Medved'') estas teatraĵo (komedieto) en unu akto de [[Anton Ĉeĥov]], tradukita de [[Vasilij Devjatnin]], Tabarz : [[Esperanta Komerca Servo]], [ĉirkaŭ. 1925], 15 p. Popola Biblioteko Esperantista n-ro 11 ÖNB (prezentita dum la [[8-a UK]] en [[Krakovo]]) == Referencoj == {{Projektoj|ReVo=urs}} {{Referencoj}} {{Portalo|Zoologio}} {{Karnomanĝuloj|C.}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ursedoj| ]] [[Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa]] [[Kategorio:Familioj de mamuloj]] gp0lecaqfirfdymiad2e6r8we79f76e 0 10285 9350046 9188664 2026-04-09T05:04:52Z Sj1mor 12103 /* Esperanto */ Bulonja Deklaracio) 9350046 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|Boulogne Sur Mer (Argentino)|Boulogne Sur Mer (stacidomo)}} {{Informkesto urbo |tipo = urbo |statuso=Urbo |lando=[[Francio]] |nomo= Boulogne-sur-Mer<br /><small>Bulonjo ĉe maro</small> |bildo=Boulogne sur Mer Vue de la ville.jpg |bildo-priskribo=Panoramo de la urbocentro |flago= |blazono= |devizo= |patrono= |mapo=Boulogne-sur-Mer-Position.png |regiono-ISO=FR-62 |Mapo en angulo= |tipo1=reliefo |situo sur mapo2=Bulonjo-ĉe-Maro |situo de2=Situa mapo de Bulonjo-ĉe-Maro |ŝtato= |provinco= |distrikto= |regiono=[[Hauts-de-France]] |departemento=[[Pas-de-Calais]]<br /><small>([[subprefektejo]])</small> |arondismento=Boulogne-sur-Mer <small>([[ĉefurbo]]) |kantono=Ĉefurbo de 3 kantonoj |subdistrikto= |fondo= |registaro= |estro= S-ro [[Frédéric Cuvillier]] |estro ekde=[[2014]]-[[2020]] }} '''{{lang|fr|Boulogne-sur-Mer}}''' <nowiki>[</nowiki>[[Internacia Fonetika Alfabeto|bulonjsyrmer]]<nowiki>]</nowiki> ([[Esperanto|esperantigite]] '''Bulonjo ĉe maro'''<ref>[http://vortaro.net/#Bulonjo Bulonjo en vortaro.net]</ref>) estas urbo en la Nordo de [[Francio]], en la [[Francaj departementoj|departemento]] ''[[Pas-de-Calais]]'' (= Kaleza Markolo, 62), kaj la [[Francaj regionoj|regiono]] [[Hauts-de-France]], ĉe la [[Maniko]], je la elfluejo de rivero [[Liane]]. == Vidindaĵoj == La malnova centro, tutĉirkaŭita per siaj malnovaj remparoj, kiujn oni povas piede surrondiri, meze de ĉi kvartalo la katedralo (vidu foto supre). Ekstreme de la remparocirklo: la malnova fortreso, kie nun troviĝas muzeo, entenante interalie plenan kolekton da egiptaj antikvaĵoj. Apud Boulogne staras kolono por memori la [[Tendaro de Boulogne]], establita de [[Napoléon Bonaparte]] cele invadi [[Britio]]n, kion li fine ne faris. Sed la memoraĵo de tiu aranĝo restas, kaj estas nun preteksto por granda ĉiujara napoleona renkontiĝo da historio-fervoruloj el pluraj landoj (inkluzive de Britio!) kiuj venas vestitaj per la samaj militistaj uniformoj de la epoko, kaj bivakantaj en sama maniero kiel la tiamaj soldatoj, fari ŝajnigon de tiama batalo; tio estas la plej fama turisma evento de la urbo. == Loĝantaro == * Ĉirkaŭurba loĝantaro: {{formatnum:92704}} loĝ. * Urbarea loĝantaro: {{formatnum:135116}} loĝ. * {{formatnum:55400}} loĝantoj en [[1933]] laŭ [[EdE]] == Famuloj == * [[Auguste Mariette]], [[Listo de egiptologoj|egiptologo]] * [[Charles-Augustin Sainte-Beuve]], beletra recenzisto * [[Pierre Claude François Daunou]], politikisto de la Franca Revolucio kaj de la Imperio * [[Maurice Boitel]], franca pentristo * [[Gotfredo de Bouillon]] krucmilitisto * [[Frédéric Cuvillier]] estis urbestro de 2001 ĝis 2012 kaj denove ekde 2014. * [[José de San Martín ]](1778-1850), [[Argentino|Argentina]] generalo, heroo de la sendependeco de Sudameriko, vivis en ekzilo kaj mortis en Boulogne-sur-Mer. [[Dosiero:Boulogne-sur-mer_cathe1.JPG|eta|dekstra|200px|La [[baziliko]] iama [[katedralo]].]] == Ekonomio == * [[Fiŝkaptado|Fiŝkapta]] [[haveno]] (plej granda fiŝkapta haveno en Francio) * Ŝipkonstruado * [[Ŝtalindustrio]] en [[Outreau]] == Esperanto == === 1905 === '''Boulogne''' estis la urbo de la [[UK 1905|1-a Universala Kongreso]] inter [[7-a de aŭgusto|7]] kaj [[12-a de aŭgusto]], kiun ĉeestis 688 [[Esperantisto]]j el 20 landoj. Tie estis konsentite la [[Deklaracio pri Esperanto]] (tiel nomata [[Bulonja Deklaracio]]). [[Dosiero:1905-uk-eliro-el-la-kongresejo.jpg|eta|centra|La unua [[Universala Kongreso de Esperanto]] en Bulonjo-ĉe-Maro]] [[Dosiero:Debrouwere 055.2.jpg|eta|maldekstra|Foto-poŝtkarto kun la tri aŭtoroj de la Esperantista Standardo]] === 1931 === Inaŭguro de la placo Zamenhof antaŭ la stacidomo (''{{stacidomo|Boulogne-Tintelleries}}''). === 1987 === '''Bulonjo''' gastigis la 60an kongreson de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]]. Inaŭguro ĉe la placo Zamenhof de la monumento Zamenhof, kun la busto de [[L.L. Zamenhof]], la kreinto de Esperanto. === 2005 === Memorfeste al la centjariĝo de la historia evento de 1905, la [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] (kune kun aliaj organizaĵoj kiel [[Espéranto-France]] kaj la [[SAT-Amikaro]]) organizis en 2005, de vendredo la [[25-a de marto|25-a]] ĝis merkredo la [[30-a de marto]], okaze de sia ĉiujara federacia kongreso, internacian amikecan renkontiĝon, ''[[Boulogne 2005]]<ref>[http://boulogne2005.online.fr/eo/index.htm Bulonjo 2005] {{PlurajLingvokodoj|en|eo|fr|nl}}</ref>'', kiu konsistis el pluraj membrokunvenoj de Esperanto-asocioj, prelegoj (interalie de [[Claude Piron]] kaj [[Ulrich Lins]]) kaj debatoj, [[Pasko]]-[[meso]]n parte en Esperanto, ktp. La malfermsoleno okazis en la sama teatro kie okazis tiu de 1905 kaj la parolado de [[L. L. Zamenhof]] estis denove eldirita. La postaj paroladoj de la ĉeestantaj politikistoj estis ĉiuj pli-malpli simpatiaj je Esperanto (unu estis nete favora je ĝi kaj ties enkonduko sine de la [[Eŭropa Unio|eŭropuniaj]] laborseancoj). Antaŭ la kongreso okazis simpozio en la loka universitato, organizita de [[UEA]], pri la historio de la Universalaj Kongresoj. [[Dosiero:Boulogne-sur-Mer, soleno pri la 1-a UK dum la 100-a UK (23).JPG|280px|centra|eta|Stacidomo ''{{stacidomo|Boulogne-Tintelleries}}'': soleno pri la 1-a UK dum la [[UK 2015|100-a UK]]]] {{-|maldekstre}} === Famaj esperantistoj === * [[Félicien Menu de Ménil]] * [[Alfred Michaux]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Boulogne (graflando)]] * [[UK 1905|1-a Universala Kongreso]] * [[Listo de Zamenhof/Esperanto-objektoj en Francio]] * [[Komunumoj de Pas-de-Calais]] * ''[[Bologna]]'' * [[Listo de urboj de Francio]] * [[Boulogne-Maritime (stacidomo)]] * [[Boulogne-Tintelleries (stacidomo)]] * [[Boulogne-Ville (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|Boulogne-sur-Mer|n=Kategorio:Bulonjo-ĉe-Maro|s=Boulogne-sur-Mer|ReVo=bulonj|ReVo titolo=Bulonjo}} * [http://www.ville-boulogne-sur-mer.fr Oficiala paĝaro de la urbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110227081730/http://www.ville-boulogne-sur-mer.fr/ |date=2011-02-27 }} * [http://boulogne2005.online.fr/eo/index.htm Internacia renkontiĝo de Esperanto 2005] ''(en eo fr)'' * [http://arrasesperanto.free.fr/tr1-05.htm#alifot fotoj de la E-a renkontiĝo ''Boulogne 2005''] * [http://www.aliaflanko.de/foto/boulogne05/50.jpg la "Kolono de la Granda Armeo" homaĝe al Napoleono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928011207/http://www.aliaflanko.de/foto/boulogne05/50.jpg |date=2007-09-28 }} * [http://www.bildarchivaustria.at/Searcharchiv.aspx?txtQuickSearch=esperanto+Boulogne-sur-Mer Bildoj de Boulogne-sur-Mer] en la [[Bildarkivo Aŭstria]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Boulogne-sur-Mer| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Pas-de-Calais]] [[Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France]] mvfqh1vs1pr0ljg4wtma8ep7g1bidf2 0 10730 9349995 9188572 2026-04-08T21:05:16Z D.M. from Ukraine 4756 9349995 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Griza lupo |koloro = pink |dosiero2 = Canis lupus laying in grass.jpg |dosiero=Ähtäri Zoo, Finland (40080326455).jpg | dosiero larĝo=300px | dosiero2 larĝo=300px | priskribo de dosiero=[[Dosiero:Wolf howls.ogg|eta|]] | priskribo de dosiero2= |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |subfilumo = [[Vertebruloj]] ''Vertebrata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Karnovoro]]j ''Carnivora'' |familio = [[Kanisedoj]] ''Canidae'' |genro = [[Kaniso]] ''Canis'' |specio = '''''C. lupus''''' |statuso = LC |statuso ref = <ref name="iucn">{{IUCN2006|assessors=Mech & Boitani|year=2004|id=3746|title=Canis lupus|downloaded=2006-05-05}} Enhavas informojn pri kial tio specio estas malplej zorgiga.</ref> |dunomo = ''Canis lupus'' |dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 |mapo de vivoteritorioj =Present distribution of gray wolf (canis lupus) subspecies.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2 = Canis lupus distribution (IUCN).png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = Vivteritorio de lupo ĉirkaŭ jaro 2023. |vikispecio = Canis lupus |komunejo = Canis lupus }} '''Lupo''' (''Canis lupus'') estas [[mamulo]] el la familio de [[kanisedoj]]. Ĝi estas antaŭulo de hejma [[hundo]]. Ĝi havas maldelikatan hararon kun diversa koloro laŭ ties vivmedio. Ĝia bleko estas ''ululado'', ''hurlado'' kaj ''hojlado = tirbojado''. La lupo havas kelkajn similojn kun la [[germana ŝafhundo]], longas 1,5 m, pezas 40 – 50&nbsp;kg. Lupoj pariĝas inter decembro kaj februaro, laŭte hurlante, en marto kaj aprilo lupinoj naskas 4 ĝis 6 lupidojn, kutime en grotoj. Pri siaj idoj ili modele zorgas. Dum la unuaj 10 tagoj patrino tute ne forlasas ilin, manĝaĵojn alportas patro. Poste lupidoj malfermas okulojn kaj komencas rampi tra nesto. Lupino ilin mamnutras du monatojn, poste donas al ili viandopecetojn, kiujn ŝi vomis, por ke la idoj ricevu la manĝon jam parte digestitan. Post duonjaro lupidoj komencas lerni ĉasadon kun plenkreskaj bestoj. Somere lupoj ĉasas malgrandajn bestetojn kaj manĝas eĉ arbarajn fruktojn, sed vintre la etaj bestoj malaperas sub la neĝo kaj la lupoj ne havas alian eblon ol ĉasi [[cervo]]jn kaj [[kapreolo]]jn. Tiam lupaj familioj kuniĝas en hordon gvidatan de la plej forta kaj sperta lupo kaj ĉasas komune pelante grandan ĉasaĵon eĉ multajn kilometrojn. == Disvastiĝo == Tiu [[Holarktiso|holarktisa]] kaj [[Orientaliso|orientalisa]] [[specio]] troviĝas interalie en jenaj [[ekoregiono]]j : la [[anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj]], la [[arbaroj de Frejzer-Altebenaĵo kaj Frejzer-Baseno]], la [[arbaroj de norda-centra Rokmontaro]], la [[arkta marborda tundro]], la [[barataj orient-altaĵaj humidaj deciduaj arbaroj]], la [[brit-kolumbiaj kontinent-marbordaj arbaroj]], la [[egeaj kaj okcident-turkaj sklerofilaj kaj miksaj arbaroj]], la [[emin-vala stepo]], la [[iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj]], la [[malaltebenaĵaj arbaroj oriente de Grandaj Lagoj]], la [[mongolaj-manĉuraj herbejoj]], la [[sekaj deciduaj arbaroj de Katiarbar-Gir]], la [[skandinavaj marbordaj koniferaroj]], la [[skandinavaj montaraj betularoj kaj herbejoj]], la [[sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj]] kaj la [[zagros-montara arbarstepo]]. Dum la lastaj jardekoj lupoj revenis en plurajn areojn kie ili malaperis antaŭ ĉirkaŭ 100 jaroj, ekzemple en sudan kaj orientan Francion, en Svision, en grandan parton de Germanio. == Kultura signifo == Lupoj kaj [[urso]]j estis en historiaj tempoj la ĉefaj rabobestoj en [[Eŭropo]]. Kiam Eŭropo estis kovritaj de pli da arbaro ol nun, homoj timis enarbariĝi, speciale nokte, timante atakojn. Lupoj estis timitaj sed ankaŭ simboloj de kuraĝo kaj forto. [[Romia mitologio]] rakontis, ke la mitaj fondintoj de [[Romo]], [[Romulo]] kaj [[Remo]], estis savitaj de [[Kapitola lupino|lupino]] kiam beboj, kaj suĉis el lupinaj mamoj ties kuraĝon, transdonante ĝin al romianoj. Ankaŭ [[ĝermanoj]] respektis lupon kaj la vorto por lupo estas etimo de ĝermanaj kaj [[skandinavoj|skandinavaj]] [[personaj nomoj]] kiel [[Adolfo]], [[Rudolfo]], [[Olavo]], [[Volfgango]]. Eŭropanoj (kaj ties nordamerikaj idoj) kredis je [[luphomo]]j, homoj kiuj kapablis sorĉe transformiĝi en lupojn. Rakontoj pri lupoj estas: [[Petro kaj la lupo]], [[La tri porketoj]], [[Ruĝkufulino]], [[La ĝangala libro]] de [[Rudyard Kipling]]. == Malsovaĝigo == [[Dosiero:Lupo.jpg|eta|Remburita lupo por kompari kun virogrando.]] [[Dosiero:044 - Kiel oni hejmigis hundojn - scivolemo.webm|eta|"Kiel oni hejmigis hundojn" - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]. ]] Estas konataj diversaj ekzemploj de malsovaĝigo de la lupoj. Interesa historio okazis en la [[Rusia imperio]] komence de la [[20-a jarcento]]. En [[1904]] [[ĉeĥoj|ĉeĥa]] lutisto Josef Repeček, loĝinta apud [[Ĉita]], malsovaĝigis du lupidojn, trovitajn de li en lupkuŝejo, post mortigi ilian patrinon. De tiam li uzis ilin anstataŭ ĉevalo, prezentante en diversaj foiroj, histrionejoj, dum popolaj festoj. Printempe [[1909]] Repeček ekveturis je ili al [[Sankt-Peterburgo]], sed somere [[1910]] mortis apud [[Tjumeno]]. Ambaŭ lupoj nur mallonge postvivis lin.<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kuris-lupoj-lau-stratoj.html | titolo = Kuris lupoj laŭ stratoj… | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-17 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-09-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170917154000/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kuris-lupoj-lau-stratoj.html | arkivdato = 2017-09-17 | citaĵo = }}</ref> == Subspecioj == Antaŭ kelkaj jaroj aperis du luphundaj rasoj: la [[Saarloosa luphundo]] kaj la [[ĉeĥoslovaka luphundo]]. La [[tibeta lupo]] (''Canis lupus chanco''), ankaŭ konata kiel la lana lupo, estas griza lupsubspecio indiĝena al Azio de Turkestano ĉie en [[Tibeto]] ĝis [[Mongolio]], norda [[Ĉinio]] kaj la hinda subkontinento. En Tibeto kaj [[Ladako]] ĝi estas konata kiel ''chánkú'' aŭ ''shanko''. La [[iberia lupo]] (''Canis lupus signatus'') vivas en la norda duono de Iberio. Vivantaj ** Eŭrazia lupo- subspecio ( Canis lupus lupus) ** Arkta lupo- subspecio ( ''Canis lupus arctos'' ) ** Hejma hunda subspecio ( ''Canis lupus familiaris'' ) ** Dingo- subspecio ( ''Canis lupus dingo'' ) ** [[Meksika lupo]] - subspecio ( ''Canis lupus baileyi'' ) ** Subspecio de araba lupo ( ''Canis lupus arabs'' ) ** Alsky-tundro-lupo- subspecio ( ''Canis lupus tundrarum'' ) ** Hinda lupo- subspecio ( ''Canis lupus pallipes'' ) ** Centra Alasko-lupo-subspecio ( Canis ''lupus pambasileus'' ) ** Nordokcidenta lupo- subspecio ( ''Canis lupus occidentalis'' ) ** Subspecio de orienta lupo ( ''Canis lupus lycaon'' ) ** Bafininsulo-lupo- subspecio ( ''Canis lupus manningi'' ) ** Gronlanda lupo- subspecio ( ''Canis lupus orion'' ) ** Subspecio de lupo de rivero Mackenzie ( ''Canis lupus mackenzii'' ) ** Labradorsubspecio ( Canis lupus ''labradorius'' ) ** Grandaj Ebenaĵoj-subspecio de lupo ( Canis ''lupus nubilus'' ) ** Norda Rokmonta subspecio de lupo ( ''Canis lupus irremotus'' ) ** Aleksandra Arkipelago-lupo- subspecio ( ''Canis lupus ligoni'' ) ** Siberia lupo- subspecio ( ''Canis lupus albus'' ) ** Vankuvera Insula lupo- subspecio ( ''Canis lupus crassodon'' ) ** Tibeta lupo subspecio ( ''Canis lupus chanco'' ) ** Hudsona Golfo-lupo- subspecio ( ''Canis lupus hudsonicus'' ) ** subspecio Eŭrazia prerilupo ( ''Canis lupus campestris'' ) ** Himalaja lupsubspecio ( proponita scienca nomo: ''Canis himalayensis'' ) Formortintaj : ** Teksasa lupo ( ''Canis lupus monstrabilis'' ) - la jaro de ĝia formorto estas nekonata. estis ofta en Teksaso ** Novlanda lupo ( ''Canis lupus beothucus'' ) - formortinta en 1911. Estis ofta en Novlando ** Bernarda lupo ( ''Canis lupus bernardi'' ) - formortinta inter 1918 kaj 1952. Ĝi estis ofta sur Banks Island kaj Victoria Island en norda Kanado ** Florida nigra lupo ( ''Canis lupus floridanus'' ) - formortinta en 1908. Estis ofta en Florido ** La Kaskada montolupo ( ''Canis lupus fuscus'' ) - formortis en 1940. Ĝi estis ofta en Brita Kolumbio, Oregono kaj Vaŝingtono ** Hokajdo-lupo ( ''Canis lupus hattai'' ) - formortinta en 1889. Ĝi estis ofta sur la insulo Hokajdo en Japanio ** Honshu-lupo ( ''Canis lupus hodophilax'' ) - formortinta en 1905. Ĝi estis ofta en la insuloj Honŝuo, Kjuŝo kaj Ŝikokuo en Japanio ** La suda Rokmonta lupo ( ''Canis lupus youngi'' ) - formortis en 1935. Ĝi estis ofta en Nevado, Arizono, Utaho kaj Kolorado == Proverbo == Ekzistas pluraj (40) [[proverbo]]j pri lupo en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Buĉas la lupo, oni ankaŭ ĝin buĉos.''}} * {{citaĵo|''Inter lupoj kriu lupe.''}} * {{citaĵo|''Lupo lupon ne manĝas.''}} == Galerio == <gallery> Dosiero:Front view of a resting Canis lupus ssp.jpg|Griza lupo Dosiero:Canis lupis track.svg|Spuro de lupo Dosiero:Canis lupus portraits (illustration) 2.jpg|Ilustraĵo de lupo Dosiero:Canis lupus pack surrounding Bison.jpg|Luparo dumĉase ĉirkaŭas bisonon Dosiero:Canis_lupus_PO_2.ogv|Ripozantaj lupoj </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Portalo|Zoologio}} * [[Homlupo]] * ''[[Homo homini lupus]]'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Lupo|ReVo=lup}} {{Artikolo voĉlegita}} * [http://www.wolf.org/ Internacia Lupa Centro] * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Canis_lupus.html La lupo ĉe AnimalDiversity]{{Karnomanĝuloj|Ca.}} [[Kategorio:Kanisedoj]] [[Kategorio:Holarktisa faŭno]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Arktaj terbestoj]] [[Kategorio:Mamuloj de Azerbajĝano]] [[Kategorio:Mamuloj de Estonio]] [[Kategorio:Mamuloj de Barato]] [[Kategorio:Mamuloj de Litovio]] [[Kategorio:Mamuloj de Azio]] [[Kategorio:Mamuloj de Eŭropo]] [[Kategorio:Faŭno de Kanado]] [[Kategorio:Faŭno de Finnlando]] [[Kategorio:Faŭno de Rusio]] [[Kategorio:Faŭno de Usono]] [[Kategorio:Formortintaj bestoj de la Unuiĝinta Reĝlando]] [[Kategorio:Tundro]] [[Kategorio:Mamuloj de Pollando]] ie1g1s70mda58911yn5oasllji5v762 0 11381 9349858 9315010 2026-04-08T15:17:37Z Sj1mor 12103 9349858 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Georgo Karpoviĉ DAVIDOV''' (naskiĝis [[1879]] en [[Armavir]] ([[Norda Kaŭkazio]]) - mortis [[1967]]) estis [[rusia esperantisto]], [[armeno]]. Al [[Esperanto]] li aliĝis en [[1892]]. En [[1903]] li venis al [[Saratov]] ([[Ruslando]]) kaj komencis tie fervoran propagandon. En 1905-1907 Davidov subtenis multajn Esperanto-gazetojn, eldonis propagandajn broŝurojn kaj [[sigelmarko]]jn kaj esperantigis kelkajn literaturaĵojn el [[kaŭkazaj lingvoj]]. Plej konata li estas pro sia unika [[Esperanto-biblioteko]], por kiu li penis akiri ĉion presitan en aŭ pri Esperanto. En [[Berlin]] [[1908]] kaj en [[Wolfenbüttel]] [[1911]] estis eldonita kompleta [[katalogo de la biblioteko de Davidov]]. La [[biblioteko de Davidov]] mem perdiĝis post la [[oktobra revolucio]] en la frua epoko de [[Sovetunio]]. Ankaŭ estas atentindaj la statistikaj laboroj de Davidov pri eldonitaj Esperanto-lernolibroj, originala kaj tradukita Esperanta literaturo ("titolaroj") kaj pri Esperanto-gazetaro. == Tradukoj == * [[V. Papazjan]]: ''Morituri te salutant,'' armena rakonto. [[Budapeŝto]]: [[Nagy]], 1907. 13 paĝoj (''[[Esperanta Universala Biblioteko]]'' 2.) * [[A. Agaronjan]]: ''Guteton da lakto,'' armena rakonto. Budapeŝto: Nagy, 1907. 10 paĝoj (''Esperanta Universala Biblioteko'' 3.) * ''La jukagiroj,'' etnografia skizo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) * ''Ĉerkesaj rakontoj.'' Budapeŝt: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 6.) * ''Ajcatur,'' armena fabelo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 14 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 9.) ==Vekoj== *''Persaj skizoj''. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) == Eksteraj ligiloj == *[http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=georg+davidov&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Georgo Davidov en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Georgo Davidov en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [[s:Plano Davidov 1914 PE|Plano 1914 eldoni kvin broŝurojn]] pri Esperanto kaj [[Blinduloj]], [[Vegetarismo]], Kristanoj Unuiĝoj, [[Pacismo|Pacifismo]], Virinoj {{Ĝermo|esperantisto}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Davidov, Georgo K.}} [[Kategorio:Biblioteko de Davidov]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] {{EdE|D}} 39g7eis93svpsz5hmtl2h0urn99jw4o 9349877 9349858 2026-04-08T15:48:44Z Sj1mor 12103 9349877 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Georgo Karpoviĉ DAVIDOV''' (naskiĝis [[1879]] en [[Armavir]] ([[Norda Kaŭkazio]]) - mortis [[1967]]) estis [[rusia esperantisto]], [[armeno]]. Al [[Esperanto]] li aliĝis en [[1892]]. En [[1903]] li venis al [[Saratov]] ([[Ruslando]]) kaj komencis tie fervoran propagandon. En 1905-1907 Davidov subtenis multajn Esperanto-gazetojn, eldonis propagandajn broŝurojn kaj [[sigelmarko]]jn kaj esperantigis kelkajn literaturaĵojn el [[kaŭkazaj lingvoj]]. Plej konata li estas pro sia unika [[Esperanto-biblioteko]], por kiu li penis akiri ĉion presitan en aŭ pri Esperanto. En [[Berlin]] [[1908]] kaj en [[Wolfenbüttel]] [[1911]] estis eldonita kompleta [[katalogo de la biblioteko de Davidov]]. La [[biblioteko de Davidov]] mem perdiĝis post la [[oktobra revolucio]] en la frua epoko de [[Sovetunio]]. Ankaŭ estas atentindaj la statistikaj laboroj de Davidov pri eldonitaj Esperanto-lernolibroj, originala kaj tradukita Esperanta literaturo ("titolaroj") kaj pri Esperanto-gazetaro. == Tradukoj == * [[Vrtanes Papazjan|V. Papazjan]]: ''Morituri te salutant,'' armena rakonto. [[Budapeŝto]]: [[Nagy]], 1907. 13 paĝoj (''[[Esperanta Universala Biblioteko]]'' 2.) * [[A. Agaronjan]]: ''Guteton da lakto,'' armena rakonto. Budapeŝto: Nagy, 1907. 10 paĝoj (''Esperanta Universala Biblioteko'' 3.) * ''La jukagiroj,'' etnografia skizo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) * ''Ĉerkesaj rakontoj.'' Budapeŝt: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 6.) * ''Ajcatur,'' armena fabelo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 14 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 9.) ==Vekoj== *''Persaj skizoj''. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) == Eksteraj ligiloj == *[http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=georg+davidov&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Georgo Davidov en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Georgo Davidov en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [[s:Plano Davidov 1914 PE|Plano 1914 eldoni kvin broŝurojn]] pri Esperanto kaj [[Blinduloj]], [[Vegetarismo]], Kristanoj Unuiĝoj, [[Pacismo|Pacifismo]], Virinoj {{Ĝermo|esperantisto}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Davidov, Georgo K.}} [[Kategorio:Biblioteko de Davidov]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] {{EdE|D}} hzhek5o3lxhspdymmrsnzgs0dkjk7s0 0 11817 9349869 8921330 2026-04-08T15:35:05Z Sj1mor 12103 /* Verkoj */ 9349869 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | esperantistiĝis en =[[1903]] }} [[Dosiero:Hodler_1928.jpg|dekstra|eta|311x311ra|Libro de Eduard Stettler pri Hector Hodler, 1928.]] '''Hector HODLER''' (naskiĝis je la [[1-a de oktobro]] [[1887]], civitano de [[Gurzelen]] ([[Kantono Berno]]), mortis la [[31-a de marto|31-an de marto]] [[1920]]) estis [[svisa esperantisto]], kiu havis fortan influon sur la frua esperanto-movado. Hodler naskiĝis en [[Ĝenevo]] kaj estis filo de la fama svisa pentristo [[Ferdinand Hodler]], kiu post malriĉa vivofazo fariĝis subite tre bonhava. Kiel 16-jarulo Hector Hodler lernis esperanton kun sia samlernejano [[Edmond Privat]], fondis baldaŭ poste klubon kaj la etan gazeton ''[[Juna Esperantisto]]''. Ili iom poste lernis je [[Idiom Neutral]] kaj je [[Bolak]], por konvinkiĝi, ĉu vere Esperanto estas la plej bona internacia lingvo. Krom ''Juna Esperantisto'', li verkis artikolojn en ''[[Tra La Mondo]]'' kaj la tradukon de la novelo de [[Bernardin de Saint Pierre]] ''[[Paŭlo kaj Virginio]]'' (1905). En 1906, okaze de la [[2-a UK 1906|dua UK]] lin interesis precipe la organizaj proponoj de [[Théophile Rousseau]] kaj [[Carles]], pri ia Esperanto-konsuloj, en kiuj li vidis realigebla sian planon, nome, organizi reciprokan sinhelpon inter bonvolaj homoj. Jen, la ĝermo de UEA kaj ĝiaj iniciatintoj. La ĵurnalisto en [[1907]] transprenis la revuon "[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]" de [[Paul Berthelot]], kiu fondis kaj ĝis tiam redaktis ĝin, kaj faris ĝin la plej grava organo pri organizaj demandoj de la lingva komunumo. Krome ĝi enhavis multe da artikoloj pri "socia vivo", simile al la nuntempa [[Monato (gazeto)|Monato]]. Li redaktis ĝin 13 jarojn, ĝis sia morto, krom ses monatoj en 1914 dum la unua mondomilito. Ĝi ankoraŭ nuntempe aperas kiel asocia organo de UEA. Li verkis multajn gravajn artikolojn, tradukis, sugestis traduki ĉefverkojn anstataŭ bagatelaĵoj. Li signis siajn artikolojn per: ''A R''. La proponoj de Rousseau kaj Carles kunfandiĝis kun liaj planoj, ili estis pritraktataj en lia gazeto kaj trovis varman akcepton. Okaze de la [[3-a UK 1907|Universala Kongreso de 1907]], ekzistis jam ĉirkaŭ 200 konsuloj. Hodler kaj aliaj kiel Théophile ROUSSEAU fondis [[Universala Esperanto-Asocio|Universalan Esperanto-Asocion]] je la [[28-a de aprilo]] [[1908]]. Hodler fariĝis [[Ĝeneralaj Direktoroj de UEA|Ĝenerala Direktoro]] kaj Vicprezidanto. Unu el liaj amikoj kaj kunlaborantoj estis [[Eduard Stettler]], al la redaktantoj apartenis [[Edmond Privat]]. Hodler volis per ĝi "krei fortikan ligilon de solidareco inter diverslingvanoj." Dum la milito Hodler kun la tiama sekretario de UEA [[Hans Jakob]] organizis la Dummilitan Helpservon de UEA, servo farinta eksterordinaran bruon. Post la morto de prezidanto [[Harold Bolingbroke Mudie]] en [[1916]] oni atendis ĝis la militfino kaj en [[1919]] elektis Hodler [[prezidanto de UEA|prezidanto]]. Hodler speciale interesiĝis pri socialaj demandoj, [[pacismo]] kaj bestprotektado. Privat skribis pri li: "Al tio, kion iniciatis la genio de Zamenhof sur kampo lingva, li aldonis la necesan bazon sur la kampo socia." Laŭ la artikolo de [[László Halka]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], "estas karakterize por lia nobla animo kaj humaneco, ke en Ĝenevo li aliĝis al la loka [[Bestprotektado|bestprotekta]] societo, kaj diris, ke li ŝatus fari el UEA asocion, por protekti la homojn". Je la fino de sia vivo, dum la milito, kiam li jam estis ofte malsana, li turnis sin ĉefe al sciencaj problemoj. En 1916 li skribis 387 paĝan franclingvan verkon pri la paca organizo de l' popoloj. Hodler mortis en [[Leysin]], [[Svislando]], la 31-an de marto [[1920]]. Post sia morto en [[1920]] li heredigis al UEA la revuon "Esperanto" kaj sian [[esperanto-biblioteko]]n, kiu [[Biblioteko Hector Hodler|nuntempe portas lian nomon]], cetere grandan kapitalon kun la celo certigi ĝian ekziston. == Hector Hodler en la arkivejo Jura Brüschweiler == Novaj dokumentoj de Hector Hodler kaj pri Hector Hodler estis trovitaj en 2018 en la [[arkivejo Jura Brüschweiler]] kaj formis fonton de nova libro, kiu aperis en novembro [[2020]]. La titolo estas ''Hector Hodler, pacisma sinteno''. La aŭtoroj estas Marine Englert, [[Ulrich Lins]], [[Christian Lavarenne]] kaj Charles Heimberg. La libro estas dulingva: franca kaj Esperanto. La tradukoj en ambaŭ direktoj estis faritaj de [[Mireille Grosjean]], krom la ĉapitro de Christian Lavarenne, kiu mem liveris ambaŭ versiojn.<ref>Marine Englert: Hector Hodler, pacisma sinteno. Serio Hodleriana, Eldonejo Notari, 2020</ref> <ref>https://www.infomeduse.ch/2021/01/03/hector-hodler-ecrivain-pacifiste-genevois-engage-et-grand-militant-esperantiste/ franclingva recenzo de la verko de Englert</ref> == La alvoko de Hodler == Por Hodler [[Esperantismo]] estas la penado prepari internacian tuthomaran popolon<ref>(eo) Andres Bickel, ''Temo gravega kaj daŭre aktuala'', recenza eseo pri la libro Homo; Hector Hodler, selekto de artikoloj verkitaj france aŭ germane de Hector Hodler, tradukitaj de Claude Gacond kaj Richard Schneller, eld. CDELI, 2020, en: [[Literatura Foiro]], n-ro 313, oktobro 2021, paĝoj 309-314, p. 314</ref>. Duonjaron post la komenco de la [[Unua Mondmilito]], Hector Hodler lanĉis alvokon sub la titolo “Super” en la revuo “[[Esperanto (gazeto)]]” de la [[5-a de januaro]] [[1915]]<ref>"La Esperantisto" - [[5a de januaro]] [[1915]]</ref>: ''“Ni havas la devon ne forgesi... Flanke de niaj simpatioj, ni havas devojn kiujn al ni trudas nia esperantisteco... devo kredi, ke neniu popolo havas la monopolon de la civilizeco, de la kulturo aŭ de la humaneco... Devo kredi, ke neniu popolo entute havas la monopolon de la barbareco, perfideco aŭ stulteco... Devo konservi prudenton eĉ meze de la premigaj influoj de la popolamasoj... La parolo estas nun al la kanono, sed ne eterne daŭros ĝia blekado. Kiam centmiloj da homoj kuŝos en la bataltomboj kaj la ruinoj ĉe la venkintoj kaj venkitoj atestos pri la teknikaj pli ol pri la moralaj progresoj de nia civilizeco, tiam oni alvenos al iu solvo, kaj tiam, malgraŭ ĉio, la internaciaj rilatoj denove ligiĝos, ĉar super la nacioj estas tamen io... Se sur la nunaj ruinoj ni volas konstrui novan domon, oni bezonos tiujn laboristojn, kiujn ne timigos la malfacilaĵoj de la rekonstruo. Ni esperantistoj, estu la embrio de tiuj elitoj. Por inde plenumi nian taskon, ni konservu nian idealon kaj ne lasu nin subpremi de la malespero aŭ de la bedaŭro.”'' ==Verkoj== *''Kiel nin organizi ? Studo kaj propono pri la organizo de la Esperanto-Movado ''. Eld. Universala Esperanza Librejo, Genève, 1912, 20pĝ. == Verkoj pri li == * Hector Hodler. Lia vivo kaj lia verko. biografio de [[Eduard Stettler]] el 1928, 168 p. ==Bibliografio== * Marine Englert. ''Hector Hodler, Une posture pacifiste/Pacisma sinteno''. 224 paĝoj. Editions Notari, 2021. * Božidar Brezinščak Bagola. "Recenzo. Hector Hodler: Pacisma sinteno", en [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], n-ro 1354 (2), februaro 2021, p. 32. * {{Cite journal|url=https://www.revuoesperanto.org/hodler1|title=La klarvido de Hector Hodler|author=Ulrich Lins|journal=Esperanto|year=2020|month=4|language=eo|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210727194333/https://www.revuoesperanto.org/hodler1|arkivdato=2021-07-27}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210727194333/https://www.revuoesperanto.org/hodler1 |date=2021-07-27 }} {{projektoj|s=Aŭtoro:Hector Hodler}} {{EDE| evento= Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - H|Enciklopedio de Esperanto]] 1934 | teksto='''Hodler''' Hector, sviso, kunfondinto kaj dir. de UEA. Nask. l okt. 1887 en Geneve, mortis 31 marto 1920 en Leysin. Lia patro estis la fama pentristo Ferdinand Hodler. Li lernis E-n en 1903 samtempe kun E. Privat, kiu estis lia lernejkamarado. Ili fondis E-klubon kaj ĵurnaleton Juna E-isto. La lerneja benko estis la redakcio dum kvin jaroj, tie ili administris, skribis adresojn, korespondadis. Ili iom poste Iernis Idiom Neutral kaj Bolak, por konvinkiĝi, ĉu vere E estas la plej bona int. lingvo. H. estis idealisto, sed kun granda praktika sento. Li pensadis senĉese, kiel li povus fari E-n praktike uzebla, per tio preparante int. tuthomaran popolon. Li opiniis, ke oni ne devas apartigi la mondlingvan movadon de la aliaj sociaj movadoj. Oni devas fari pere de int. organizo amasmovadon E-n, malgraŭ, ke li bone sciis, ke E progresas jam per si mem, eĉ sen iuj specialaj organizaĵoj. Privat skribis pri li: "Al tio, kion iniciatis la genio de Z sur kampo lingva, li aldonis la necesan bazon sur la kampo socia." Eĉ ne fininte la gimnazion, li jam frue dediĉis sin tute al E. Li jam estis konata tiam pere de la Juna E-isto, artikoloj en Tra la Mondo kaj la traduko de la novelo de Bernardin de Saint Pierre Paŭlo kaj Virginio (1905). En 1906, okaze de la dua UK lin interesisprecipe la organizaj proponoj de Rousseau kaj Carles, pri ia Ekonsuloj, en kiuj li vidis realigebla sian planon, nome, organizi reciprokan sinhelpon inter bonvolaj homoj. Jen, la ĝermo de UEA kaj ĝiaj iniciatintoj. En 1907 li transprenis la redaktadon de Esperanto de Paul Berthelot, kiu fondis kaj ĝis tiam redaktis ĝin. H. poste fariĝis ĝia posedanto 19-jara li estis, kiam la 12 febr. 1907 li publikigis sian unuan n-ron de ,E', kiu aperis tiam jam la trian jaron. H. volis redakti la gazeton al la tutmonda E-istaro, kaj vere ,E' fariĝis la centra organo de la E-istoj. Li aperigis ,E'-n pli ol l3 jarojn regule (escepte 6 monatojn en 1914). Li verkis multajn gravajn artikolojn, tradukis, sugestis traduki ĉefverkojn anstataŭ bagatelaĵoj. Li signis siajn artikolojn per: A R. La proponoj de Rousseau kaj Carles kunfandiĝis kun liaj planoj, ili estis pritraktataj en lia gazeto kaj trovis varman akcepton. Okaze de la UK 1907, ekzistis jam ĉ. 200 konsuloj. UEA fondiĝis 28 apr. 1908. H. volis per ĝi "krei fortikan ligilon de solidareco inter diverslingvanoj." Dum la milito H. kun la tiama sekretario de UEA Hans Jakob organizis la Dummilitan Helpservorl de UEA, servo farinta eksterordinaran bruon. Al UEA H. postlasis gravan parton de sia havaĵo kun la celo certigi ĝian ekziston. Estas karakterize por lia nobla animo kaj humaneco, ke en Geneve li aliĝis al la loka bestprotekta societo, kaj diris, ke li ŝatus fari el UEA asocion, por protekti la homojn. Je la fino de sia vivo, dum la milito, kiam li jam estis ofte malsana, li turnis sin ĉefe al sciencaj problemoj. En 1916 li skribis 387 paĝan franclingvan verkon pri la paca organizo de l' popoloj. L. HALKA.| ordigo=Hodler, Hector }} <gallery widths="220" heights="220"> Dosiero:Hector Hodler, 1917.jpg|Hector Hodler en 1917 Dosiero:Hodler - Kind am Tisch - 1889.jpeg|2-jara Hector portretita de Ferdinand Hodler Dosiero:Ferdinand Hodler 001.jpg|Hector sur bildo de sia patro - junulo meze surmetanta jakon Dosiero:Hector Hodler - Autoportrait de trois quarts à droite.jpg|Memportreto, ĉ. 1907 Dosiero:Robert-Hodler.jpg|karikatura bildkarto el 1912 Dosiero:1999 Novaj Vojoj.jpeg|''Novaj Vojoj'', 1999 </gallery> ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=11817|LCCN=nb/2007/3523|VIAF=36443522|TSURL=viaf/36443522}} {{Unua}} {{Vivtempo|Hodler, Hector}} [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svisaj tradukistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de UEA]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Ĝeneralaj Direktoroj de UEA]] nrarmgaetc0yzins9h0f5tu02gsxpr5 9349870 9349869 2026-04-08T15:35:52Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9349870 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | esperantistiĝis en =[[1903]] }} [[Dosiero:Hodler_1928.jpg|dekstra|eta|311x311ra|Libro de Eduard Stettler pri Hector Hodler, 1928.]] '''Hector HODLER''' (naskiĝis je la [[1-a de oktobro]] [[1887]], civitano de [[Gurzelen]] ([[Kantono Berno]]), mortis la [[31-a de marto|31-an de marto]] [[1920]]) estis [[svisa esperantisto]], kiu havis fortan influon sur la frua esperanto-movado. Hodler naskiĝis en [[Ĝenevo]] kaj estis filo de la fama svisa pentristo [[Ferdinand Hodler]], kiu post malriĉa vivofazo fariĝis subite tre bonhava. Kiel 16-jarulo Hector Hodler lernis esperanton kun sia samlernejano [[Edmond Privat]], fondis baldaŭ poste klubon kaj la etan gazeton ''[[Juna Esperantisto]]''. Ili iom poste lernis je [[Idiom Neutral]] kaj je [[Bolak]], por konvinkiĝi, ĉu vere Esperanto estas la plej bona internacia lingvo. Krom ''Juna Esperantisto'', li verkis artikolojn en ''[[Tra La Mondo]]'' kaj la tradukon de la novelo de [[Bernardin de Saint Pierre]] ''[[Paŭlo kaj Virginio]]'' (1905). En 1906, okaze de la [[2-a UK 1906|dua UK]] lin interesis precipe la organizaj proponoj de [[Théophile Rousseau]] kaj [[Carles]], pri ia Esperanto-konsuloj, en kiuj li vidis realigebla sian planon, nome, organizi reciprokan sinhelpon inter bonvolaj homoj. Jen, la ĝermo de UEA kaj ĝiaj iniciatintoj. La ĵurnalisto en [[1907]] transprenis la revuon "[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]" de [[Paul Berthelot]], kiu fondis kaj ĝis tiam redaktis ĝin, kaj faris ĝin la plej grava organo pri organizaj demandoj de la lingva komunumo. Krome ĝi enhavis multe da artikoloj pri "socia vivo", simile al la nuntempa [[Monato (gazeto)|Monato]]. Li redaktis ĝin 13 jarojn, ĝis sia morto, krom ses monatoj en 1914 dum la unua mondomilito. Ĝi ankoraŭ nuntempe aperas kiel asocia organo de UEA. Li verkis multajn gravajn artikolojn, tradukis, sugestis traduki ĉefverkojn anstataŭ bagatelaĵoj. Li signis siajn artikolojn per: ''A R''. La proponoj de Rousseau kaj Carles kunfandiĝis kun liaj planoj, ili estis pritraktataj en lia gazeto kaj trovis varman akcepton. Okaze de la [[3-a UK 1907|Universala Kongreso de 1907]], ekzistis jam ĉirkaŭ 200 konsuloj. Hodler kaj aliaj kiel Théophile ROUSSEAU fondis [[Universala Esperanto-Asocio|Universalan Esperanto-Asocion]] je la [[28-a de aprilo]] [[1908]]. Hodler fariĝis [[Ĝeneralaj Direktoroj de UEA|Ĝenerala Direktoro]] kaj Vicprezidanto. Unu el liaj amikoj kaj kunlaborantoj estis [[Eduard Stettler]], al la redaktantoj apartenis [[Edmond Privat]]. Hodler volis per ĝi "krei fortikan ligilon de solidareco inter diverslingvanoj." Dum la milito Hodler kun la tiama sekretario de UEA [[Hans Jakob]] organizis la Dummilitan Helpservon de UEA, servo farinta eksterordinaran bruon. Post la morto de prezidanto [[Harold Bolingbroke Mudie]] en [[1916]] oni atendis ĝis la militfino kaj en [[1919]] elektis Hodler [[prezidanto de UEA|prezidanto]]. Hodler speciale interesiĝis pri socialaj demandoj, [[pacismo]] kaj bestprotektado. Privat skribis pri li: "Al tio, kion iniciatis la genio de Zamenhof sur kampo lingva, li aldonis la necesan bazon sur la kampo socia." Laŭ la artikolo de [[László Halka]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], "estas karakterize por lia nobla animo kaj humaneco, ke en Ĝenevo li aliĝis al la loka [[Bestprotektado|bestprotekta]] societo, kaj diris, ke li ŝatus fari el UEA asocion, por protekti la homojn". Je la fino de sia vivo, dum la milito, kiam li jam estis ofte malsana, li turnis sin ĉefe al sciencaj problemoj. En 1916 li skribis 387 paĝan franclingvan verkon pri la paca organizo de l' popoloj. Hodler mortis en [[Leysin]], [[Svislando]], la 31-an de marto [[1920]]. Post sia morto en [[1920]] li heredigis al UEA la revuon "Esperanto" kaj sian [[esperanto-biblioteko]]n, kiu [[Biblioteko Hector Hodler|nuntempe portas lian nomon]], cetere grandan kapitalon kun la celo certigi ĝian ekziston. == Hector Hodler en la arkivejo Jura Brüschweiler == Novaj dokumentoj de Hector Hodler kaj pri Hector Hodler estis trovitaj en 2018 en la [[arkivejo Jura Brüschweiler]] kaj formis fonton de nova libro, kiu aperis en novembro [[2020]]. La titolo estas ''Hector Hodler, pacisma sinteno''. La aŭtoroj estas Marine Englert, [[Ulrich Lins]], [[Christian Lavarenne]] kaj Charles Heimberg. La libro estas dulingva: franca kaj Esperanto. La tradukoj en ambaŭ direktoj estis faritaj de [[Mireille Grosjean]], krom la ĉapitro de Christian Lavarenne, kiu mem liveris ambaŭ versiojn.<ref>Marine Englert: Hector Hodler, pacisma sinteno. Serio Hodleriana, Eldonejo Notari, 2020</ref> <ref>https://www.infomeduse.ch/2021/01/03/hector-hodler-ecrivain-pacifiste-genevois-engage-et-grand-militant-esperantiste/ franclingva recenzo de la verko de Englert</ref> == La alvoko de Hodler == Por Hodler [[Esperantismo]] estas la penado prepari internacian tuthomaran popolon<ref>(eo) Andres Bickel, ''Temo gravega kaj daŭre aktuala'', recenza eseo pri la libro Homo; Hector Hodler, selekto de artikoloj verkitaj france aŭ germane de Hector Hodler, tradukitaj de Claude Gacond kaj Richard Schneller, eld. CDELI, 2020, en: [[Literatura Foiro]], n-ro 313, oktobro 2021, paĝoj 309-314, p. 314</ref>. Duonjaron post la komenco de la [[Unua Mondmilito]], Hector Hodler lanĉis alvokon sub la titolo “Super” en la revuo “[[Esperanto (gazeto)]]” de la [[5-a de januaro]] [[1915]]<ref>"La Esperantisto" - [[5a de januaro]] [[1915]]</ref>: ''“Ni havas la devon ne forgesi... Flanke de niaj simpatioj, ni havas devojn kiujn al ni trudas nia esperantisteco... devo kredi, ke neniu popolo havas la monopolon de la civilizeco, de la kulturo aŭ de la humaneco... Devo kredi, ke neniu popolo entute havas la monopolon de la barbareco, perfideco aŭ stulteco... Devo konservi prudenton eĉ meze de la premigaj influoj de la popolamasoj... La parolo estas nun al la kanono, sed ne eterne daŭros ĝia blekado. Kiam centmiloj da homoj kuŝos en la bataltomboj kaj la ruinoj ĉe la venkintoj kaj venkitoj atestos pri la teknikaj pli ol pri la moralaj progresoj de nia civilizeco, tiam oni alvenos al iu solvo, kaj tiam, malgraŭ ĉio, la internaciaj rilatoj denove ligiĝos, ĉar super la nacioj estas tamen io... Se sur la nunaj ruinoj ni volas konstrui novan domon, oni bezonos tiujn laboristojn, kiujn ne timigos la malfacilaĵoj de la rekonstruo. Ni esperantistoj, estu la embrio de tiuj elitoj. Por inde plenumi nian taskon, ni konservu nian idealon kaj ne lasu nin subpremi de la malespero aŭ de la bedaŭro.”'' ==Verkoj== *''Kiel nin organizi ? Studo kaj propono pri la organizo de la Esperanto-Movado ''. Eld. Universala Esperanza Librejo, Genève, 1912, 20pĝ. == Verkoj pri li == * Hector Hodler. Lia vivo kaj lia verko. biografio de [[Eduard Stettler]] el 1928, 168 p. ==Bibliografio== * Marine Englert. ''Hector Hodler, Une posture pacifiste/Pacisma sinteno''. 224 paĝoj. Editions Notari, 2021. * Božidar Brezinščak Bagola. "Recenzo. Hector Hodler: Pacisma sinteno", en [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]], n-ro 1354 (2), februaro 2021, p. 32. * {{Cite journal|url=https://www.revuoesperanto.org/hodler1|title=La klarvido de Hector Hodler|author=Ulrich Lins|journal=Esperanto|year=2020|month=4|language=eo|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-07-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210727194333/https://www.revuoesperanto.org/hodler1|arkivdato=2021-07-27}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210727194333/https://www.revuoesperanto.org/hodler1 |date=2021-07-27 }} {{projektoj|s=Aŭtoro:Hector Hodler}} {{EDE| evento= Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - H|Enciklopedio de Esperanto]] 1934 | teksto='''Hodler''' Hector, sviso, kunfondinto kaj dir. de UEA. Nask. l okt. 1887 en Geneve, mortis 31 marto 1920 en Leysin. Lia patro estis la fama pentristo Ferdinand Hodler. Li lernis E-n en 1903 samtempe kun E. Privat, kiu estis lia lernejkamarado. Ili fondis E-klubon kaj ĵurnaleton Juna E-isto. La lerneja benko estis la redakcio dum kvin jaroj, tie ili administris, skribis adresojn, korespondadis. Ili iom poste Iernis Idiom Neutral kaj Bolak, por konvinkiĝi, ĉu vere E estas la plej bona int. lingvo. H. estis idealisto, sed kun granda praktika sento. Li pensadis senĉese, kiel li povus fari E-n praktike uzebla, per tio preparante int. tuthomaran popolon. Li opiniis, ke oni ne devas apartigi la mondlingvan movadon de la aliaj sociaj movadoj. Oni devas fari pere de int. organizo amasmovadon E-n, malgraŭ, ke li bone sciis, ke E progresas jam per si mem, eĉ sen iuj specialaj organizaĵoj. Privat skribis pri li: "Al tio, kion iniciatis la genio de Z sur kampo lingva, li aldonis la necesan bazon sur la kampo socia." Eĉ ne fininte la gimnazion, li jam frue dediĉis sin tute al E. Li jam estis konata tiam pere de la Juna E-isto, artikoloj en Tra la Mondo kaj la traduko de la novelo de Bernardin de Saint Pierre Paŭlo kaj Virginio (1905). En 1906, okaze de la dua UK lin interesisprecipe la organizaj proponoj de Rousseau kaj Carles, pri ia Ekonsuloj, en kiuj li vidis realigebla sian planon, nome, organizi reciprokan sinhelpon inter bonvolaj homoj. Jen, la ĝermo de UEA kaj ĝiaj iniciatintoj. En 1907 li transprenis la redaktadon de Esperanto de Paul Berthelot, kiu fondis kaj ĝis tiam redaktis ĝin. H. poste fariĝis ĝia posedanto 19-jara li estis, kiam la 12 febr. 1907 li publikigis sian unuan n-ron de ,E', kiu aperis tiam jam la trian jaron. H. volis redakti la gazeton al la tutmonda E-istaro, kaj vere ,E' fariĝis la centra organo de la E-istoj. Li aperigis ,E'-n pli ol l3 jarojn regule (escepte 6 monatojn en 1914). Li verkis multajn gravajn artikolojn, tradukis, sugestis traduki ĉefverkojn anstataŭ bagatelaĵoj. Li signis siajn artikolojn per: A R. La proponoj de Rousseau kaj Carles kunfandiĝis kun liaj planoj, ili estis pritraktataj en lia gazeto kaj trovis varman akcepton. Okaze de la UK 1907, ekzistis jam ĉ. 200 konsuloj. UEA fondiĝis 28 apr. 1908. H. volis per ĝi "krei fortikan ligilon de solidareco inter diverslingvanoj." Dum la milito H. kun la tiama sekretario de UEA Hans Jakob organizis la Dummilitan Helpservorl de UEA, servo farinta eksterordinaran bruon. Al UEA H. postlasis gravan parton de sia havaĵo kun la celo certigi ĝian ekziston. Estas karakterize por lia nobla animo kaj humaneco, ke en Geneve li aliĝis al la loka bestprotekta societo, kaj diris, ke li ŝatus fari el UEA asocion, por protekti la homojn. Je la fino de sia vivo, dum la milito, kiam li jam estis ofte malsana, li turnis sin ĉefe al sciencaj problemoj. En 1916 li skribis 387 paĝan franclingvan verkon pri la paca organizo de l' popoloj. L. HALKA.| ordigo=Hodler, Hector }} <gallery widths="220" heights="220"> Dosiero:Hector Hodler, 1917.jpg|Hector Hodler en 1917 Dosiero:Hodler - Kind am Tisch - 1889.jpeg|2-jara Hector portretita de Ferdinand Hodler Dosiero:Ferdinand Hodler 001.jpg|Hector sur bildo de sia patro - junulo meze surmetanta jakon Dosiero:Hector Hodler - Autoportrait de trois quarts à droite.jpg|Memportreto, ĉ. 1907 Dosiero:Robert-Hodler.jpg|karikatura bildkarto el 1912 Dosiero:1999 Novaj Vojoj.jpeg|''Novaj Vojoj'', 1999 </gallery> ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == {{Projekto vizaĝoj}}{{Projektoj}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=11817|LCCN=nb/2007/3523|VIAF=36443522|TSURL=viaf/36443522}} {{Unua}} {{Vivtempo|Hodler, Hector}} [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] [[Kategorio:Svisaj tradukistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de UEA]] [[Kategorio:Estraranoj de UEA]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Ĝeneralaj Direktoroj de UEA]] 239e1uixlauy15bygwb3ami49ehqud2 0 11832 9349899 9178211 2026-04-08T16:16:25Z Sj1mor 12103 9349899 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = NL |tersituo = Centra Roterdamo/Roterdamo |zomo=13 }} [[Dosiero:CO-UEA.jpg|dekstra|eta|La Centra Oficejo de UEA en Roterdamo,<br />Nieuwe Binnenweg 176 (2006)]] [[Dosiero:Vizito al la Centra Oficejo (kovrilo).jpg|eta|Kovrilo de DVD "Vizito al la Centra Oficejo" de UEA kaj Espero.]] La '''Centra Oficejo de UEA''' (aŭ mallonga: '''CO''') estas la precipa sidejo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Ekde 1955 ĝi situas en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. En aŭgusto 2021 la UEA-estraro esprimis la volon vendi la ĉefan domon; restu nur eta buroo en la [[VolDom|volontula domo]]. La libroservon kaj la organizadon de la [[UK]] estonte prizorgos [[E@I]] en [[Slovakio]]. La altvaloraj libroj estos konservitaj en la Aŭstria Nacia Biblioteko.<ref>[https://www.liberafolio.org/2021/08/14/la-estraro-de-uea-volas-vendi-la-centran-oficejon/ "La estraro volas vendi la Centran Oficejon"], ĉe liberafolio.org, 14.8.2021</ref> == Historio == === Svisa epoko ĝis 1936/1947 === Dum longa tempo la Centra Oficejo troviĝis en [[Svislando]], nome ekde la fondiĝo en [[1908]] en [[Ĝenevo]]. Ene de tiu urbo ĝi plurfoje translokiĝis. En 1919/20 ĝi troviĝis en [[Bern]]. Post kiam la plej multaj membroj kaj aliĝintaj asocioj estis transirintaj en 1936 al [[Internacia Esperanto-Ligo]], la "ĝeneva" UEA en 1937 translokiĝis oficiale al [[Palais Wilson]] en [[Ĝenevo]]. Tie [[Hans Jakob]] plulaboris post 1947 ("[[Serva Centro]]"), ĝis oni haltigis lian oficon en 1960. === Brita epoko 1936/1947-1955 === IEL fine de 1936 gastis ankoraŭ en la oficejo de la brita asocio en [[Londono]] (adreso ''High Holborn''), sed baldaŭ translokiĝis al donacita domo en [[Heronsgate]] iom nordokcidente de Londono. En 1955 oni serĉis novan domon en la urbego mem, ĉar Heronsgate estis malbone atingebla por oficistoj. Ĉar oni ne trovis ion taŭgan kaj pageblan, oni daŭrigis la serĉadon alilande kaj fine interkonsentis pri domo en [[Roterdamo]], [[Nederlando]]. === Nederlanda epoko ekde 1955 === La unua adreso en Roterdamo estis ''Eendrachtsweg'' 7, sed jam aĉetinte ĝin oni sciis ke ĝi estos malkonstruita pro la urborenovigaj planoj de la loka registaro. En 1962 okazis la translokiĝo al la nuna domo de ''Nieuwe Binnenweg'' 176, ({{koord|51|54|49|N|4|27|52|E|montru=entekste}}) domo konstruita en 1887, la saman jaron kiel la naskiĝo de [[Esperanto]]. En 1986 okazis rekonstruo, kun alkonstruo de alo apud la (malpligrandigita) ĝardeno. En 2006 okazis nova rekonstruo, interalie kun la transloko de la [[Biblioteko Hector Hodler]] el la ĉambro "Kanado" al la salono "Zamenhof", fine de la apudĝardena alo. En februaro 2022 la komitato de UEA per reta voĉdonado decidis pri la proponita vendo de tiu domo (37 komitatanoj voĉdonis por vendo, 13 kontraŭis vendon kaj 4 sin detenis)<ref>[https://www.liberafolio.org/2022/02/13/uea-decidis-vendi-la-domon-de-la-co/ UEA decidis vendi la domon de la CO], la 13-a de februaro 2022 {{eo}}</ref>. Post movo de pluraj fakoj (kongresoj, libroservo, arkivo, biblioteko Hektor Hodler) ekster Nederlandon, la CO (kun jura sidejo, administra kaj jura fakoj) moviĝos al la teretaĝo de la Volontula domo en Nieuwe Binnenweg 430. == Taskoj == La Centra Oficejo enhavas la administran fakon de UEA, libroservon, [[Biblioteko Hector Hodler|Bibliotekon Hector Hodler]], [[Konstanta Kongresa Sekretario|Konstantan Kongresan Sekretarion]] (kiu respondecas pri la organizado de la [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]) kaj eldonejon. En la domo funkcias ankaŭ la oficejo de [[TEJO]], en kiu laboras [[volontuloj de TEJO|TEJO-volontulo]]. Laŭ la statuto, la Centra Oficejo estas gvidata de la [[Direktoro de la Centra Oficejo]], sed nun tiu posteno vakas, tial la CO-n estras la [[Ĝenerala Direktoro de UEA]]. Krom li restis nur du oficistoj (ambaŭ laborantaj parttempe) pro grava financa krizo. == Ĉambroj == En la domo de la Centra Oficejo sur kvar etaĝoj troviĝas 21 ĉambroj kiuj havas proprajn nomojn, elektitajn de la personoj kiuj finance subtenis la renovigon de la domo post translokiĝo al Nieuwe Binnenweg 176 en Roterdamo. Jen la listo de la ĉambroj kun la indikoj pri la mecenatoj: * '''[[Antonija Albert|Albert]]''' (arkivejo) – de s-ino Antonija Albert * '''[[Arabio]]''' (TEJO) – de d-ro [[Nassif Isaac]] * '''[[Aŭstralio]]''' (kunsidejo) – de [[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] * '''[[Edwin Burg]]''' (manĝoĉambro) – de s-ino [[Jenneke Dunnewold-Ehrmann]] * '''[[Elfriede Ernst]]''' (grafikejo) – de s-ino Elfriede Ernst * '''[[Felix Epstein|Epstein]]''' (ĝenerala administrejo) – de s-ino Felix Epstein * '''[[Frank Netrval]]''' (volontula ĉambro) – de s-ro Frank Netrval * '''[[J. Heetkamp-Senstius]]''' (kuirejo) – de s-rino J. Dunnewold-Ehrmann * '''[[Hideo Shinoda]]''' (komputila ĉambro) – de s-ro Hideo Shinoda * '''[[Kanado]]''' (kunsidejo) – de s-ino [[Dorothy Henderson|Dorothy M. Henderson]] * '''[[René Llech-Walter|Llech-Walter]]''' (librostokejo) – de s-ro René Llech-Walter * '''Minnaja''' (ĝenerala direktoro) – de Familio Minnaja * '''[[Monte Carlo]]''' (financa fako) – de ges-roj Jos Derks * '''[[Nov-Zelando]]''' (ekspedejo) – de [[Nov-Zelanda Esperanto-Asocio]] * '''[[Deguĉi Onisaburo|Onisaburo Deguchi]]''' (libroservo) – de [[Oomoto]] * '''[[Riichi Kawakami]]''' (stokejo) – de s-ino [[T. Kawakami-Nielsen]] * '''[[Erik Salberg|Salberg]]''' (TEJO-oficejo) – de s-ro Erik Salberg * '''[[Simon Saft]]''' (arkivejo) – de amikoj de Simon Saft * '''[[Stefano la Colla]]''' (kongresa fako) – de s-ino Sforza la Colla * '''[[Svedujo]]''' (volontula ĉambro) – de [[Sveda Esperanto-Federacio]] * '''[[Zamenhof]]''' (Biblioteko Hector Hodler) – de s-ino [[G.B.J. Mantingh]] == Libroservo == En la Centra Oficejo de UEA troviĝas la plej granda [[libroservo|Esperanto-libroservo]] de la mondo. Ĝi ofertas nuntempe ĉirkaŭ 6000 titolojn de libroj pri kaj precipe en la lingvo Esperanto. == Malferma Tago == {{Ĉefartikolo|Malferma Tago de UEA}} Dufoje jare, kutime en aprilo kaj novembro, la Centra Oficejo de UEA organizis [[Malferma Tago de UEA|malferman tagon]]. Dum tiu tago novaj libroj estis lanĉataj kaj vendataj rabatpreze, kaj okazas prelegoj kaj aliaj kontribuoj. Dum la pasintaj jaroj la malferma tago allogis pli kaj pli da homoj. Kutime ĉeestis ĉirkaŭ 100 homoj. == Volontula domo == Sekve de Estrara decido el februaro 2016, UEA aĉetis en aŭtuno de 2016 loĝejon kun pluraj dormoĉambroj por volontuloj en Roterdamo. Ĝi situas en la sama strato kiel la Centra Oficejo, je proksimume 10 minutoj piedire. Ĝi estas nomita "Voluntula Domo" aŭ mallonge [[VolDom]]. Tia spaco estas bezonata laŭ la tiama Ĝenerala Direktoro de UEA, [[Veronika Poór]], ĉar kaj UEA kaj TEJO volas plimultigi la volontulojn en la Centra Oficejo: "La bonfarto de niaj volontuloj estas tre grava prioritato, kaj ni opinias ke la nova domo helpos krei taŭgajn kondiĉojn por ili". La aĉeto de domo estas laŭ [[Martin Schäffer]], tiama Ĝenerala Sekretario de UEA, ankaŭ prudenta financa investo. Per lupagoj UEA ricevos pli ol ĝi povus gajni per ordinara bankdepono.<ref>[https://uea.org/gk/638 Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 638: UEA aĉetis loĝejon por volontuloj en Roterdamo], la 13-a de oktobro 2016 {{eo}}</ref> == Bibliografio == {{Sen referencoj|Esperanto|2019}} * ''Ĉambroj de la Centra Oficejo'' (en:) ''Jarlibro 2011'', Rotterdam 2011, p.&nbsp;23 * [[Gbeglo Koffi|Koffi, Gbeglo]]: ''[https://www.esperanto.be/fel/but/lib/couv.html La Centra Oficejo de UEA en vortoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306232539/http://www.esperanto.be/fel/but/lib/couv.html |date=2016-03-06 }}'', Lomé 2002 * [[Humphrey Tonkin|Tonkin, Humphrey]]: ''Tuj apude. Gvidilo tra la kvartalo de la Centra Oficejo de UEA'', Rotterdam 2008 * [[Ziko van Dijk|van Dijk, Ziko]]: ''La Asocio. Skizoj kaj studoj pri la historio de UEA'', Antverpeno 2008 * ''Vizito al la Centra Oficejo de UEA'', Rotterdam 2006 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Centra Oficejo de UEA}} * {{Oficiala retejo}} * [http://wikimapia.org/#lat=51.913766&lon=4.464399&z=20&m=h&v=2 La Centra Oficejo en] [[Wikimapia]] * [https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gaz228.html#2 Gazetara komuniko de UEA pri la filmo pri la Centra Oficejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100613043147/http://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gaz228.html#2 |date=2010-06-13 }} realigita de [[Peter Baláž]] * [http://folk.ntnu.no/ullestad/Esperanto/volontula_vivo.html Vivo en la Centra Oficejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305005350/http://folk.ntnu.no/ullestad/Esperanto/volontula_vivo.html |date=2016-03-05 }} – artikolo de [[Kjell Heggvold Ullestad]] [[Kategorio:Oficejo de UEA| ]] [[Kategorio:Historio de UEA]] [[Kategorio:Roterdamo]] f9wvx2o9t2dbuaybjak8jlszb3xubbk 0 12148 9349848 8951993 2026-04-08T15:03:21Z Sj1mor 12103 9349848 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Leopold EINSTEIN''' {{prononco|LEOpolt AJNŝtajn}} (origine nomita Löb Einstein, naskiĝis la [[28-a de novembro|28-an de novembro]] [[1833]] en [[Roth]]; mortis la {{daton|8|septembro|1890}} en [[Nürnberg]]<ref>Laŭ Gorecka kaj Korĵenkov: ''NIA DILIGENTA KOLEGARO'' li mortis la 9-an de septembro.</ref>) estis juda religia instruisto, komercisto kaj verkisto. Li estis unu el la unuaj [[pioniro de Esperanto|pioniroj de Esperanto]]. Li estis la unua prezidanto de la "[[Nürnberger Weltspracheverein]]" fondita la {{daton|18|februaro|1885}} kiel centro de la [[volapukisma movado]] kaj restis prezidanto ĝis sia rezigno pro malbona sano la {{daton|22|februaro|1888}}. Li mem fariĝis fervora [[volapuko|volapukisto]], kaj propagandis tiun lingvon per ĉirkaŭ 200 [[germana lingvo|germanlingvaj]] artikoloj. Li publikigis en [[1885]] traktaĵon [[germana lingvo|germanlingvan]]: Al la historio de la mondlingvaj provoj de [[Leibniz]] ĝis la nuntempo. Ricevinte okaze en [[1888]] la [[Unua Libro|Unuan Libron]] de Zamenhof, li tuj konvertiĝis al [[Esperanto]] kaj koresponde enketis al Zamenhof pri ties identeco kaj profesio. Li komencis energian laboron por Esperanto malgraŭ la atakoj de siaj iamaj volapukistaj amikoj. Liaj broŝuroj germanlingvaj kreis la fundamenton por la movado en [[Germana Regno]] ĝuste en la momento, kiam en la [[Rusia Imperio]] pro politikaj kaŭzoj ĝi estis preskaŭ sufokiĝanta. Sub lia influo la "[[Nürnberger Weltspracheverein]]" transiris en decembro de 1888 al Esperanto. Einstein verkis la unuan veran lernolibron pri Esperanto. En ĝi li prezentis la interrilatajn pronomojn kaj adverbojn en tabelo, supozeble la unua tia prezento (vidu: [[tabelvortoj]]), sed li ankaŭ enkondukis ŝanĝojn al plurdek radikoj. Post lia morto [[L. L. Zamenhof]] skribis pri li, ke lia nomo devas esti enskribata per oraj literoj en la [[historio de Esperanto]]. Tamen poste, dum la reformperiodo de [[1894]], Zamenhof plendis, ke la movado por reformoj komenciĝis kiam la membroj de la klubo en Nürnberg kun sia prezidanto Einstein "forlasinte Volapükon fariĝis esperantistoj, kondiĉe ke en Esperanto estos faritaj necesaj (laŭ ilia opinio) reformoj". == Verkoj == * La lingvo internacia als beste Lösung des internationalen Weltspracheproblems: Vorwort, Grammatik und Styl nebst Stammwörter-Verzeichniß nach dem Entwurf des Pseudonymen Dr. Esperanto / zum ersten Male methodisch geordnet und ausgearbeitet von Leopold Einstein. - Nürnberg: Verl. von J. A. Stein's Buch- & Kunsthandlung, 1888. - 78 p. == Publikigaĵoj == * Ludwig Zamenhof: ''Leopoldo Einstein''. En: La Esperantisto Nr. 10, 1890. * Lajos Kökény kaj Vilmos Bleier: ''Enciklopedio de Esperanto''. Represo de la 1a eldono. Hungara Esperanto-Asocio, '''Budapeŝto''' 1979, p. 116–117. * Reinhard Haupenthal: Volapük-Bibliographie. Hildesheim, Zürich, New York, 1982, p. 18–19. * Halina Gorecka kaj Alexander Korĵenkov: ''Leopold Einstein (1833-1890).'' En: Nia diligenta kolegaro – Biografioj de 200 eminentaj esperantistoj. Sezonoj, Kaliningrad; Litova Esperanto-Asocio, Kaunas 2018, p. 81–82. == Rete legeblaj verkoj == * [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm Verkoj de kaj pri Leopold Einstein en la skan-projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070315063121/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm |date=2007-03-15 }} de la [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm Kolekto por Planlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150325081038/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm |date=2015-03-25 }} == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Projekto vizaĝoj}} <!--* [http://aleph.onb.ac.at/F/?func=find-b&request=leopold+einstein&find_code=WRD&x=7&y=5 Verkoj de kaj pri Leopold Einstein]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }}--> * AL LA HISTORIO DE LA PROVOJ DE LINGVOJ TUTMONDAJ DE LEIBNITZ ĜIS LA NUNA TEMPO: Publika parolado, havita en la Nurnberga klubo de instruistoj, la 11-an de novembro 1884 do L. EINSTEIN. (El la « Bayerische LehrerZeitung » No. 11 kaj 12 1885.) {{EdE|E}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Einstein, Leopold}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Volapukistoj de Germanio|Einstein]] szh3sk98ihy6bq3kvsqchbccrtp4ip6 0 15802 9349813 9165116 2026-04-08T13:29:31Z Sj1mor 12103 /* Distraĵoj */ 9349813 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto renkontiĝo | bildo = 1977 UK kongreslibro.jpg | bildo-larĝeco = 180ra }} La '''62-a Universala Kongreso de Esperanto''' okazis somere de la jaro [[1977]] en [[Rejkjaviko]], [[Islando]]. Ĝi havis 1199 aliĝintajn partoprenantojn.<ref>Laŭ la "Kongresa Libro" estis 1070 aliĝintoj, sed laŭ kutimo multaj kongresanoj aliĝis post la tempo de la redaktado de la "Kongresa Libro" kaj eĉ surloke.</ref> La Alta Protektanto estis [[Kristján Eldjárn]], ŝtata prezidanto de [[Islando]]. [[Baldur Ragnarsson]] estis prezidanto de la L.K.K. Krom la kutimajn servojn, la Kongresa Gazetara Servo disponigis serion da artikoloj uzeblaj por gazetara disvastigo. La kongresa temo estis "La rajto je komunikado". ==Elstaraj vizitantoj== Vizitis la kongreson [[Amadou-Mahtar M'Bow]], [[Unesko#Ĝeneralaj_Direktoroj|Ĝenerala Direktoro]] de [[Unesko|UNESKO]]<ref name="UEA">{{Citaĵo el la reto |url=https://uea.org/dokumentoj/bhh/rm1974-1989.html |titolo=1977: Universala Kongreso de Esperanto, Rejkjaviko |alirdato=2019-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130629130307/http://uea.org/dokumentoj/bhh/rm1974-1989.html |arkivdato=2013-06-29 }}</ref> {{citaĵo| En somero 1977 la Universala Kongreso de Esperanto okazis la unuan fojon en Islando. Universalan Esperanto-Asocion tiam prezidis [[Humphrey Tonkin]] (n. 1939), profesoro pri literaturo, kiu transprenis la postenon tri jarojn antaŭe en [[UK 1974|Hamburgo]]. La Kongreso funkciis tre bone kaj Tonkin estis reelektita por pliaj tri jaroj. Simile kiel [[Baldur Ragnarsson]] (n. 1930), la prezidanto de la Loka Kongresa Komitato, Tonkin menciis la specialan situon de Islando, "samtempe for de la kutimaj komunikaj vojoj, kaj en la fluo de la moderna civilizo". Menciinda ĉi tie estas la ĝojiga morala subteno de supre. Dum la islanda ministro pri kulturo kaj la urbestro de Rejkjaviko alparolis la kongreson post rapidkursoj, la aŭstralia UN-ambasadoro [[Ralph Harry]] (1924-2002) estis konata kaj aktiva esperantisto. Eksterordinaris la reprezentiĝo de [[Unesko]], la UN-organizaĵo pri edukado, scienco kaj kulturo. Ne sendiĝis viculo, sed la Ĝenerala Direktoro mem venis, la senegalano [[Amadou-Mahtar M'Bow]] (n. 1921). UEA subtenis lian vojaĝon al Rejkjaviko. La kongresanoj antaŭ lia festparolado ricevis tradukitan tekston, ĉar li parolis en la franca. Danke al la tiama Magnetofona Servo de la kanadano [[Rüdiger Eichholz]] ni disponas pri aŭskultebla dokumento de tiu memorinda 62a Universala Kongreso de Esperanto.|Teksto el la unua kompaktdisko eldonita de UEA, el la serio "Tiel sonis …": "Rejkjaviko 1977", Rotterdam 2003.<ref name="UEA"/>}} ==Prelegoj== Grava (se ne la plej grava) parto de la programo estis la prelegoj. Ege ambicia estis la programo de la [[Internacia Somera Universitato]], kies rektoro estis Árni Bödvarsson. Nome prelegis [[William Auld]] (La rolo de originala literaturo en la historio de Esperanto), [[Detlev Blanke]] (Konfronta komparo de planlingvo kaj etnolingvo), Árni Bödvarsson (Lingva akiroj de infanoj), [[Probal Daŝgupto]] (Stato kaj influo de la [[angla lingvo]] en [[Hinda Unio]]), [[Helmar Frank]] (Lernfacilecgrado de diversaj fremdlingvoj), Sinitiro Kawamura (Lingva problemo en kemia komunikado), E. James Liberman (La [[rajto]], devo kaj hezito komuniki pri la sekso), [[Jonathan Pool]] (Ĉu komunikrajtoj povas esti egalaj?) kaj [[C. Stop-Bowitz]] (Komunikiĝo inter bestoj). Oni organizis sistemon por realigi kolokvojn por kelkaj el la prelegtemoj.<ref>"62-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Roterdamo, 1977, paĝoj 27-36.</ref> ==Programoj== Krom la programo de prelegoj kaj partikulare de la Internacia Somera Universitato, en la kongresa libro oni montris informon por interno de la UK pri Pedagogia Forumo, Seminario pri la Ĉe-metodo gvidata de Madeleine Haudebine, Tuj-kurso pri la [[islanda lingvo]] zorge de Árni Bödvarsson, kaj Progresiga kurso zorge de William Auld. Aparte de la UK, ties kongresa libro informas ankaŭ pri la 33-a Internacia Junulara Kongreso (de [[TEJO]]) el la 9a ĝis la 16a de aŭgusto en [[Poitiers]], [[Francujo]], kaj de la Oficiala Antaŭkongreso en [[Stirling]], [[Skotlando]], el la 26a ĝis la 29a de julio.<ref>"62-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Roterdamo, 1977, paĝoj 68-70.</ref> Krom la prelegoserioj, okazis filmoprezentoj, Internacia arta vespero, Islanda vespero, kunsidoj pri diversaj aferoj kaj la kunvenoj de tre diversaj fakaj asocioj. == Distraĵoj == * '''Inuk''', teatraĵo en Esperanto-versio prezentita de la Nacia Teatro de Islando, verkita de la etnologo Haradur Ólafsson, Esperantigita de [[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurdsson]], [[Baldur Ragnarsson]] helpis la geaktorojn: Kristbjörg Kjeld, Helga E. Jónsdóttir, Þórhallur Sigurdsson, Ketil Larsen kaj Brynja Benediktsdóttir (1938-2008) kiu ankaŭ reĝisoris.<ref>[http://esperanto-teatro.blogspot.fr/2012/09/inuk-redaktata.html Inuk] en la blogo "[http://esperanto-teatro.blogspot.fr Esperanto-teatro]" de [http://www.blogger.com/profile/09570971491001173355 Suso Moinhos Pardavila]</ref> * '''La hipnoto''' teatraĵo de A. Cwojdziński, fare de [[Kalina Pieńkiewicz]] kaj [[Zbigniew Dobrzyński]]. * '''La butikista korbo''' laŭ Hans Sachs, pupteatro zorge de Triksini (Hansjörg Kindler).<ref>"62-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Roterdamo, 1977, paĝoj 42-45.</ref> * Ekskursoj okazis al Rejkjaviko, Hveragerdi, [[Grindavík]], Tningvellir, Rangárvellir kaj al aliaj lokoj de la insulo Islando. Okazis ankaŭ diversaj postkongresaj ekskursoj.<ref>"62-a Universala Kongreso de Esperanto" (kongresa libro), Roterdamo, 1977, paĝoj 52-62.</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{UK|1977}} [[Kategorio:Rejkjaviko]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1977]] [[Kategorio:1977 en Islando]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Islando]] [[Kategorio:Islanda Esperanto-Asocio]] 5e1yzpm1xnw90h4a2gvpigf9rai1m70 0 18754 9349994 9236285 2026-04-08T21:03:09Z D.M. from Ukraine 4756 9349994 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Eŭropa ruĝgorĝulo |koloro = pink |dosiero = robinwithfly.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2= European Robin (Erithacus rubecula) (W1CDR0001425 BD16).ogg |priskribo de dosiero = Eŭropa ruĝgorĝulo, plenkreskulo kun [[muŝo]] kaptita kiel predo<br />(''Erithacus rubecula rubecula'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Muŝkaptuledoj]] ''Muscicapidae'' |genro = ''[[Erithacus]]'' |specio = '''''E. rubecula'''''' |statuso = LC |dunomo = ''Erithacus rubecula'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |mapo de vivoteritorioj = ErithacusRubeculaIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} {{Priskribo|#FF80FF|Verŝajne formortinta kaj enkondukis}} </div> |mapo de vivoteritorioj2 ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''Eŭropa ruĝgorĝulo''', aŭ simple '''ruĝgorĝulo''' (''Erithacus rubecula''), aŭ ankoraŭ '''rubekolo''' (per esperantigo de la latina scienca termino, laŭ [[NPIV]]) estas insektomanĝanta birdo el malgranda genro ''Erithacus'', kiu enhavas tiun tre konatan specion, alian orientazian kaj alian endemisman en eta insularo japania. Ĝi estas ĉirkaŭ 12.5 al 14.0&nbsp;cm longa; la masklo kaj la ino estas similaj laŭ koloro, kun oranĝaj brusto kaj vizaĝo bordita de griza, brunaj supraj partoj kaj blankeca ventro kun grizaj flankoj. Ĝi troviĝas en [[Eŭropo]], orienten al nordokcidenta [[Azio]] (okcidenta [[Siberio]]) kaj suden al [[Nordafriko]]; ili estas [[loĝantaj birdoj]], sed en plej norda parto de la teritorio estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Alia specio tre simila loĝadas en [[Orienta Azio]]: la [[Japana ruĝgorĝulo]] (''Erithacus akahige''). Tiu birdo estas tre populara kaj relative sentima je la homoj (sed ege malsociema ĉe la aliaj ruĝgorĝuloj). Ĝi estas inter raraj specioj, kiuj kantas tutan jaron (eĉ vintre), ne nur dum la pariĝoperiodo. == Taksonomio == [[Dosiero:Erithacus-OhWeh-005.jpg|eta|maldekstre|Ruĝgorĝulo]] La Eŭropa ruĝgorĝulo estis unu el multaj specioj originale priskribitaj de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]] nome ''[[Systema Naturae]]'', laŭ la nomo de ''Motacilla rubecula''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=M. grisea, gula pectoreque fulvis.|paĝoj=188|lingvo=la}}</ref> La specifa epiteto ''rubecula'' estas diminutiva devena el la [[latina]] ''ruber'' 'ruĝa', tio estas “ruĝuleto”.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝoj=883}}</ref> La genro ''[[Erithacus]]'' estis kreata de la franca naturalisto [[Georges Cuvier]] en [[1800]], kiu donis al la birdo ties nunan [[scienca nomo|sciencan nomon]] de ''E. rubecula''.<ref name=Cuvier>Cuvier, G. (1800) ''Lecons d'Anatomie Comparée'' Paris.</ref> La distinga ruĝa brusto de ambaŭ seksoj havigis la originan nomon de Eŭropa ruĝgorĝulo. La Eŭropa ruĝgorĝulo apartenas al grupo de ĉefe [[insektomanĝantaj]] birdoj kiuj estis atribuitaj al la turdoj aŭ al la "[[Muŝkaptuledoj]]", depende de tio kiel tiuj grupoj estis konsiderataj [[taksonomio|taksonomie]]. Poste la grupigo de Muŝkaptuledoj kaj turdoj estis reanalizataj kaj la genro ''[[Erithacus]]'' atribuita al grupo de turdecaj veraj Muŝkaptuledoj, la tribo de [[Saksikolenoj]], kiu inkludas ankaŭ la [[najtingaloj]]n kaj la [[saksikoloj]]n.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A World Checklist of Birds|aŭtoro=Monroe Jr. BL, Sibley CG|jaro=1993|loko=New Haven and London|eldoninto=Yale University Press|ISBN=0-300-05549-8|paĝoj=228}}</ref> Du specioj de la Orienta [[Palearkto]] estas kutime lokitaj en la genro ''Erithacus'', la [[Japana ruĝgorĝulo]] (''E. akahige'') kaj la [[Rjukjua eritako]] (''E. komadori''), tiu lasta insula specio el tre limigita teritorio. [[Biogeografio]] kaj analizoj de [[DNA]] indikas, ke tiuj devus esti klasitaj kun kelkaj orientaj "najtingaloj", lasante nur la eŭropajn speciojn en ''Erithacus''.<ref name = Seki>Seki, Shin-Ichi (2006): The origin of the East Asian ''Erithacus'' robin, ''Erithacus komadori'', inferred from cytochrome ''b'' sequence data. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''39'''(3): 899–905. {{DOI|10.1016/j.ympev.2006.01.028}}</ref> === Subspecioj === En sia granda kontinenta teritorio de Eŭrazio, la ruĝgorĝuloj varias iomete, sed ne formas diskretajn populaciojn kiuj povus esti konsiderataj [[subspecio]]j.<ref name= Dietzen>Dietzen, C.; Witt, H.-H. & Wink, M. (2003): [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2003/3.2003.pdf The phylogeographic differentiation of the robin ''Erithacus rubecula'' on the Canary Islands revealed by mitochondrial DNA sequence data and morphometrics: evidence for a new robin taxon on Gran Canaria?] ''Avian Science'' '''3'''(2-3): 115-131.</ref><ref name=Patzold95>{{Citaĵo el libro|titolo=Das Rotkehlchen ''Erithacus rubecula''. Neue Brehm-Bücherei|aŭtoro=Pätzold R|jaro=1995|loko=Magdeburg/Heidelberg|eldoninto=Westarp Wissenschaften/Spektrum|ISBN=3-89432-423-6}}</ref> Tiel la subspecioj de la ruĝgorĝuloj estas distingaj ĉefe formantaj loĝantajn populaciojn en insuloj kaj en montarareoj. [[Dosiero:Erithacus-rubecula-melophilus Dublin-Ireland.jpg|eta|La britia subspecio, ''Erithacus rubecula melophilus'', diferenciĝas nur iomete el la kontinentaj birdoj.]] La ruĝgorĝuloj el la [[Brita Insularo]] (''Erithacus rubecula melophilus'') loĝas ankaŭ en la kontinenta flanko de la [[Manika Markolo]] kaj kiel vaganto en apudaj regionoj. ''E. r. witherbyi'' el Nordokcidenta [[Afriko]], [[Korsiko]] kaj [[Sardio]] ege similas al ''melophilus'' sed kun iom pli mallongaj flugiloj.<ref name=Lack46>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Taxonomy of the Robin, ''Erithacus rubecula'' (Linnaeus)|aŭtoro=Lack D|jaro=1946|gazeto=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volumo=66|paĝoj=55–64}}</ref> La plej nordorientaj birdoj, grandaj kaj tre "senkolorigitaj" estas ''E. r. tataricus''. En la sudoriento de la teritorio, ''E. r. valens'' de la [[Krimea duoninsulo]], ''E. r. caucasicus'' de la Kaŭkazo kaj N [[Transkaŭkazio]], kaj ''E. r. hyrcanus'' sudorienten al [[Irano]] estas ĝenerale akceptataj kiel sufiĉe distingaj.<ref name=Lack46/> En [[Madejro]] kaj [[Azoroj]], la loka populacio estis priskribita kiel ''E. r. microrhynchos'', kaj kvankam ne distinga en [[Morfologio (biologio)|morfologio]], ĝia izoleco ŝajne sugestas, ke estas valida subspecio (sed vidu sube). La plej distingaj birdoj estas tiuj de [[Tenerife]] kaj [[Gran Canaria]] (''E. (r.) superbus''), kiuj povus esti distinga specio, la Tenerifa ruĝgorĝulo, ''Erithacus superbus''. Ĝi estas facile distingebla pro la blanka okulringo, intense kolora brusto kaj griza strio kiu separas la oranĝaruĝan el la bruna koloro. Ĝia ventro estas entute blanka.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of the Birds of Europe, the Middle East and North Africa. The Birds of the Western Palearctic. Volume V. Tyrant Flycatchers to Thrushes|aŭtoro=Cramp S (ed.)|jaro=1988|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0198575084}}</ref> Ruĝgorĝuloj el la okcidentaj [[Kanarioj]] – [[El Hierro]], [[La Palma]] kaj [[La Gomera]] – aliflanke estas nedistingeblaj el la eŭropaj ''E. r. rubecula''.<ref name=Lack46/> Analizoj de DNA kaj de voĉo<ref name = Bergmann>Bergmann, H. H. & Schottler, B. (2001): Tenerife robin ''Erithacus (rubecula) superbus'' - a species of its own? ''Dutch Birding'' '''23''': 140–146.</ref> indikas, ke la ruĝgorĝuloj de Tenerife kaj Gran Canaria estas tre distingaj kaj probable devenas el koloniigo de kontinentaj birdoj antaŭ ĉirkaŭ 2 [[ma|milionoj da jaroj]],<ref>Kvankam Dietzen ''et al.'' (2003) konkludas ke ambaŭ populacioj de Tenerife kaj Gran Canaria sendepende devenas el kontinentaj populacioj kaj devus konstitui du speciojn aŭ esti ĉiuj lokitaj en ''E. rubecula'' kiel subspecio, la datumoj ne permesas definitivan konkludon. La alternativa klarigo – ke Tenerife estis koloniigita de jam distingaj ruĝgorĝuloj el Gran Canaria – ne estis ankoraŭ sufiĉe pristudata kaj la proponita modelo kuŝas nur sur [[probablo|probableca]] [[inferenco]].</ref> La populacioj de la okcidentaj Kanarioj estas pli junaj ([[Meza Pleistoceno]]) kaj nur ekdiverĝantaj genetike. Krome la birdoj de Tenerife kaj Gran Canaria estas tre distingaj genetike kaj la lastaj estis nomitaj ''E. (r.) marionae''; dum oni faros pli studatan komparon inter ''superbus'' kaj ''marionae''. Komencaj rezultoj sugestas, ke la birdoj de Gran Canaria havas distinge pli mallongajn flugilojn (ĉ.10 %) ol la subspecio de Tenerife ''superbus''.<ref name=Dietzen/> === Aliaj ruĝgorĝuloj === La pli granda [[Migra turdo]] (''Turdus migratorius'') estas nomata ankaŭ ''Nordamerika ruĝgorĝulo'' pro sia simileco kun la Eŭropa ruĝgorĝulo, sed tiuj du birdoj ne estas proksime rilataj. La simileco kuŝas sur la oranĝa koloro de la brustomakulo en ambaŭ specioj. Tiu amerika specio estis malĝuste montrata "konstruante sian neston" en [[Londono]] en la filmo ''[[Mary Poppins (filmo)|Mary Poppins]]'',<ref name = imdb>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.imdb.com/title/tt0058331/goofs|titolo=Mary Poppins (1964)|alirdato=2008-01-21|eldoninto=IMDb}}</ref> sed ĝi loĝas en Britio nur kiel tre rara vaganto.<ref>[http://www.yorkshiretoday.co.uk/ViewArticle2.aspx?SectionID=55&ArticleID=1997214 "Village braced for invasion of twitchers as rare visitor flies in"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060508082115/http://www.yorkshiretoday.co.uk/ViewArticle2.aspx?SectionID=55&ArticleID=1997214 |date=2006-05-08 }}, John Roberts, Yorkshire Post, 26 January</ref> Ankaŭ kelkaj turdoj de la genro ''Turdus'' de Centra kaj [[Suda Ameriko]] estas nomataj ruĝgorĝuloj, kiel la [[Montoturdo]] (''T. plebejus'').<ref name= Clement >{{Citaĵo el libro|titolo=Thrushes (Helm Identification Guides)|familia nomo=Clement|persona nomo=Peter|kunaŭtoroj=Hathway, Ren; Wilczur, Jan|jaro=2000|eldoninto=Christopher Helm Publishers Ltd|ISBN=0-7136-3940-7}}</ref> Ankaŭ la specio de [[Aŭstralio]] "ruĝgorĝulo", pli ĝuste [[Skarlata ruĝgorĝulo]] (''Petroica multicolor''), estas pli rilataj al [[korvoj]] kaj [[garolo]]j ol al la Eŭropa ruĝgorĝulo. Ĝi apartenas al la familio de [[Petroicedoj]], komune nomataj "Aŭstralaziaj ruĝgorĝuloj". La [[Ruĝbeka kantotimalio]] (''Leiothrix lutea'') estas foje nomata "Pekina ruĝgorĝulo" de [[birdobredado|birdobredistoj]]. Alia grupo de Muŝkaptuledoj, tiuj el [[Afriko]] kaj Azio estas la genro ''Copsychus''; ĝiaj membroj estas konataj kiel [[pigoruĝgorĝuloj]], unu el kiuj, la [[Orienta ŝamao]] ''(C. saularis)'', estas la nacia birdo de [[Bangladeŝo]]. == Aspekto == [[Dosiero:Young-robin-lg-wikipedia.jpg|eta|Junulo]] La plenkreskulo de Eŭropa ruĝgorĝulo estas 12.5 ĝis 14.0&nbsp;cm longa kaj pezas 16 ĝis 22 g kun enverguro de 20 ĝis 22&nbsp;cm. La masklo kaj la ino montras similan plumaron; oranĝaruĝajn bruston kaj vizaĝon ĝis frunto kaj supro de okulo (pli koloraj en la aliaspekte simila brita subspecio ''E. r. mesophilus''), markita de bluecgriza en la flankoj de la kolo kaj brusto. La supraj partoj estas brunecaj, aŭ olivnuancaj en la britaj birdoj, kaj la ventro blankeca, dum la kruroj kaj piedoj estas brunaj. La beko kaj okuloj estas nigraj. Junuloj estas punktite brunaj kaj blankaj, kun makuloj de ruĝa laŭgrade aperantaj.<ref name=RSPB>{{Citaĵo el libro|titolo=RSPB Birds of Britain and Europe|aŭtoro=Hume R|jaro=2002|loko=Londono|eldoninto=Dorling Kindersley|ISBN=0-7513-1234-7|paĝoj=263}}</ref> === Voĉo === [[Dosiero:Erithacus rubecula.ogg|maldekstre|100ra|eta|Kanto 1]] [[Dosiero:120401-132827 Erithacus rubecula.ogg|maldekstre|100ra|eta|Kanto 2]] [[Dosiero:European Robin Singing.jpg|eta|maldekstre|Kantante proksime al Doolin, Irlando]] La Ruĝgorĝulo havas flutecan, trilan kanton dum la reprodukta sezono, kiam ĝi ofte kantas krepuske kaj foje dumnokte, kio konfuzas kelkajn kiuj miskredas ilin [[Najtingalo]]j (''Luscinia megarhynchos''). Nokta kantado ĉe urbaj ruĝgorĝuloj okazas kie estas bruo dumtage, kun la sugesto ke ili kantas nokte ĉar estas pli silente kaj ilia mesaĝo povas disvastiĝi pli klare. Taga bruo superas noktan lumpoluadon kiel antaŭvidilo de nokta kantado ĉe urbaj ruĝgorĝuloj en [[Sheffield]], Anglio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Daytime noise predicts nocturnal singing in urban robins.|aŭtoro=Fuller RA, Warren PH, Gaston KJ|jaro=2007|gazeto=Biology Letters|volumo=3|COI=10.1098/rsbl.2007.0134|paĝoj=368–70}}</ref> Kaj maskloj kaj inoj kantas dumvintre, kiam ili ĝuas separatajn teritoriojn, kaj tiam la kanto sonas pli plendema ol la somera versio.<ref name=RSPB/> La ino de ruĝgorĝulo moviĝas mallongdistance el somera nestoteritorio al proksima areo pli taŭga por vintra manĝado. La masklo de ruĝgorĝulo ĝuas la saman teritorion la tutan jaron. == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Pilones.jpg|eta|maldekstre|Juna plenkreskulo en ''Los Pilones'', [[Jerte]], [[Hispanio]]]] La Ruĝgorĝulo loĝas en [[Eŭrazio]] orienten al la okcidenta [[Siberio]], suden al [[Alĝerio]] kaj en [[Atlantiko|atlantikaj]] insuloj tiom okcidenten kiom ĝis [[Azoroj]] kaj [[Madejro]]. Ĝi ne troviĝas en [[Islando]].<ref name=RSPB/> Sudoriente ĝi atingas [[Kaŭkazo]]n. Ruĝgorĝuloj de [[Britio]] estas tre [[loĝantaj birdoj]], sed malgranda minoritato, kutime inoj, [[birdomigrado|migras]] al suda [[Eŭropo]] dumvintre, kelkaj tiom longe kiom ĝis [[Hispanio]]. Ruĝgorĝuloj de [[Skandinavio]] kaj [[Rusio]] migras al Britio kaj la okcidenta Eŭropo por eviti la plej akrajn vintrojn. Tiuj migrantoj povas esti rekonataj pro la pli griza tono de la supraj partoj de iliaj korpoj kaj pli milda oranĝa brusto. La Eŭropa ruĝgorĝulo preferas arbarojn de [[abio]]j en la norda Eŭropo, kontraste kun ilia prefero por parkoj kaj ĝardenoj en la Brita Insularo.<ref name=Jon78>{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of Wood, Park and Garden|familia nomo=Jonsson|persona nomo=Lars|jaro=1976|loko=Middlesex, England|eldoninto=Penguin|ISBN=0-14-063002-3|paĝoj=90}}</ref> Klopodoj por enmeti tiun [[Palearktiso|palearktisan]] specion en [[Aŭstralio]]n kaj [[Novzelando]]n fine de la [[19a jarcento]] estis malsukcesaj. Oni liberigis birdojn ĉe [[Melburno]], [[Auckland]], [[Christchurch]], [[Wellington]] kaj [[Dunedin]] de kelkaj lokaj enmetaj societoj, sed neniu setlis. Okazis simila rezulto en Nordameriko kiam birdoj malsukcesis setliĝi post liberigo en [[Long Island]], [[Novjorkio]] en 1852, [[Oregono]] en 1889-92 kaj la [[Duoninsulo Saaniĉo]] en [[Brita Kolumbio]] en 1908-10.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Introduced Birds of the World: The worldwide history, distribution and influence of birds introduced to new environments|familia nomo=Long|persona nomo=John L.|jaro=1981|loko=Terrey Hills, Sydney|eldoninto=Reed|ISBN=0-589-50260-3|paĝoj=309}}</ref> == Kutimaro == [[Dosiero:Robintitchwell82.jpg|eta|Manĝante elmane]] La Ruĝgorĝulo estas tagaktiva, kvankam oni scias, ke aktivas ankaŭ ĉasante insektojn dum lunaj noktoj aŭ ĉe artefarita lumo nokte.<ref name=Patzold95/> Ĝi estas maltimida kaj kuraĝas iam veni ĉe homoj kiuj elfosas por serĉi [[tervermo]]jn kaj aliajn manĝaĵojn freŝe elfositajn. Tio kreis bildon de la birdo kiel kompano de la ĝardenisto kaj tiel ĝi estas ŝatata populare, dum en kelkaj lokoj estis ĉasataj kiel aliaj paserinoj kaj tie estas pli timidaj. Krome tiu specio alproksimiĝas ankaŭ al aliaj grandaj bestoj kiel [[apro]]j kiuj ĝenas surgrundajn manĝeblajn bestetojn por loki ilin. Aŭtune kaj vintre ruĝgorĝuloj suplementas sian dieton de teraj senvertebruloj, kiel araneoj, vermoj kaj insektoj, per beroj kaj fruktoj.<ref name=Jon78/> Ili manĝas ankaŭ semojn forlasitajn ĉe birdomanĝejoj.<ref name=RSPB/> [[Dosiero:Egg of European Robin.jpg|eta|Ovo de ruĝgorĝulo]] Maskloj de ruĝgorĝuloj montras agreseman teritorian konduton. Ili decidege atakas aliajn masklojn kiuj restas ĉe iliaj teritorioj, kaj estis observataj atakantaj ankaŭ aliajn malgrandajn birdojn sen ŝajna provoko. Tiaj atakoj foje okazigas mortojn ĝis 10% de plenkreskaj ruĝgorĝuloj en kelkaj areoj.<ref name=RSPBterr>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/r/robin/territory.asp|titolo=The RSPB-Robin:Territory|alirdato=2008-05-17|verko=RSPB website}}</ref> Pro alta mortindico en la unua vivojaro, ruĝgorĝuloj havas averaĝan vivon de 1.1 jaroj; tamen post tiu unua jaro ili povas vivi pli longe kaj eĉ oni konstatis ruĝgorĝulon kiu atingis la aĝon de 12 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.garden-birds.co.uk/information/lifespan.htm|titolo=British garden birds - lifespan|alirdato=2007-04-07|eldoninto=garden-birds.co.uk}}</ref> Predantoj estas hejmaj katoj, kiuj mortigas 15-oble pli da birdoj ol ĉiu rabobirdo kiel [[gufo]]j aŭ [[akcipitro]]j. Malaltega temperaturo en vintro povas okazigi ankaŭ gravan mortindicon.<!--<ref name=RSPBterr>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/r/robin/threats.asp|titolo=The RSPB-Robin:Threats|alirdato=2008-05-17|verko=RSPB website}}</ref>--> === Reproduktado === [[Dosiero:RobinOnNest.JPG|eta|Ino en sia nesto, kovanta]] [[Dosiero:RobinChicks.JPG|eta|Idoj de ruĝgorĝuloj]] [[Dosiero:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.1.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus canorus '' en nesto de ''Erithacus rubecula'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] Ruĝgorĝuloj povas elekti inter ampleksa vario de lokoj por konstrui neston, fakte ĉio kio ŝajnas truo povas taŭgi, kiel fendoj, forĵetitaj objektoj kaj pecoj de maŝinaro, rostokradoj, biciklaj stiriloj, balailoj, teujoj, ladoj, florpotoj aŭ eĉ ĉapeloj. La nesto estas komponita el musko, folioj kaj herbo, kovrita de pli fajna herbo, hararo kaj plumoj. La ino demetas 2 aŭ 3 fojojn po 5 aŭ 6 ovojn dum la reprodukta sezono el marto ekzemple en [[Britio]] kaj [[Irlando]]. La ovoj estas kremokoloraj, sablokoloraj aŭ blankecaj kun ruĝecbrunaj punktetoj ĉefe ĉe la plej larĝa pinto.<ref name=Observerbirdseggs>{{Citaĵo el libro|titolo=The Observer's Book of Birds' Eggs|aŭtoro=Evans G|jaro=1972|loko=Londono|eldoninto=Warne|ISBN=0-7232-0060-2|paĝoj=85}}</ref> Kiam junuloj elflugas el la nesto estas brunpunktitaj kaj ne havas ruĝan bruston. Post 2 aŭ 3 monatoj for de la nesto, junuloj akiras kelkajn ruĝecajn plumojn ĉe la mentono kaj post simillonga periodo tiu makulo grade etendiĝas al kompleta plenkreska aspekto. == Kultura signifo == [[Dosiero:RedbreastDE.jpg|eta|Pentraĵo de 1880]] Ruĝgorĝuloj aperas elstare en angla folkloro, kaj en tiu de nordokcidenta Francio, kaj ne tiom en aliaj partoj de Eŭropo.<ref name=ingersoll167>Ingersoll, p. 167</ref> Ĝi rilatas al ŝtormoj kaj estas dediĉita al [[Toro (mitologio)|Toro]], dio de tondro, en [[Nordĝermana mitologio]].<ref name = "Cooper92"/> Pli ĵuse, ĝi estis rilatigita al [[Kristnasko]], kaj ludas gravan rolon en multaj [[Kristnaskokarto]]j ekde mezo de la [[19a jarcento]],<ref name="deVries76">{{Citaĵo el libro|titolo=Dictionary of Symbols and Imagery|familia nomo=de Vries|persona nomo=Ad|jaro=1976|loko=Amsterdamo|eldoninto=North-Holland Publishing Company|ISBN=0-7204-8021-3|paĝoj=388–89}}</ref> kristnaskaj bildoj kaj kristnaskaj [[poŝtmarko]]j. Malnova [[Anglio|angla]] [[Popolrakonto|popola rakonto]] klopodas klarigi la distingan ruĝan bruston de tiu birdo. Estas legendo ke kiam [[Jesuo]] estis mortonta surkruce, la ruĝgorĝulo, ĝis tiam nur bruna, flugis al lia flanko kaj kantis ĉe lia orelo por konsoli lin, dum la sango de liaj vundoj restis ĉe la brusto de la ruĝgorĝulo kaj de tiam ĉiuj ruĝgorĝuloj havas la markon de la sango de Kristo sur ili.<ref name = "Cooper92">{{Citaĵo el libro|titolo=Symbolic and Mythological Animals|familia nomo=Cooper|persona nomo=JC|jaro=1992|loko=Londono|eldoninto=Aquarian Press|ISBN=1-85538-118-4|paĝoj=194}}</ref> Alternativa legendo estas ke lia brusto makuliĝis kiam li alportis akvon al la animo de la [[Purgatorio]].<ref name="deVries76"/> La asocio kun Kristnasko pli probable devenas el la fakto ke [[poŝtisto]]j de la [[Reĝino Viktorio|viktoria]] Britio survestis ruĝajn uniformojn kaj estis kromnomitaj "Robin" kiel ruĝgorĝuloj; la ruĝgorĝulo aperanta en la Kristnaska karto estus simbolo de la poŝtisto liveranta la karton.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/nature/reallywild/amazing/robin.shtml|titolo=BBC Science & Nature:Animals|alirdato=2008-01-03|eldoninto=bbc.co.uk|arkivurl=https://archive.ph/20120525101115/http://www.bbc.co.uk/cbbc/|arkivdato=2012-05-25}}</ref> Ruĝgorĝuloj aperas ankaŭ en la tradicia porinfana rakonto, ''Babes in the Wood''; tiuj birdoj kovras la mortintajn korpojn de la infanoj.<ref name="deVries76"/> En la [[1960-aj jaroj]] per populara voĉdonado, la ruĝgorĝulo estis adoptita kiel nacia birdo de [[Britio]]. Malkiel ĉe aliaj landoj, oficialaj simboloj kiel flagoj kaj himnoj iĝas naciaj per konvencio kaj uzado (vidu [[Union Jack]] kaj [[God Save The Queen]]) pli ol per voĉdonado en [[Parlamento]]. La ruĝgorĝulo estas uzata kiel simbolo de la ''Bird Protection Society'' (Societo por Birdoprotektado).<ref name = Scot>Public Petition Committee of the Scottish Parliament. National Bird (PE783). 10 Nov 2004. [http://www.scottish.parliament.uk/business/committees/enterprise/papers-06/ecp06-25.pdf The Enterprise and Culture Committee of the Scottish Parliament Agenda (25a kunsido, sesio 2a) la 31an Okt 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110605175229/http://www.scottish.parliament.uk/business/committees/enterprise/papers-06/ecp06-25.pdf |date=2011-06-05 }}</ref> Ruĝgorĝuloj estas ankaŭ populara kromnomo por multaj sportaj teamoj en Britio rilate al la kutimaj koloroj ruĝa aŭ ruĝa kaj blanka. <gallery> Dosiero:ErithacusRubecula.jpg| Dosiero:European Robin aka.jpg| Dosiero:Erithacus rubecula (Marek Szczepanek).jpg| </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Citaĵo el libro|titolo=Redbreast: The Robin in Life and Literature|familia nomo=Lack|persona nomo=Andrew|jaro=2008|eldoninto=SMH Books|ISBN=9780955382727}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=gorgx.rugx0ulo}}{{Portalo Birdoj}} * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/passeriformes/rougegorge.familier.html paĝo kun multaj fotoj] * http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/robin_song.ram * http://www.rspb.org.uk/birds/guide/r/robin/index.asp * https://archive.is/20130114053212/www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/253.shtml * [http://www.oiseau-libre.net/Oiseaux/Especes/Rouge_gorge.html detala TTT-paĝo pri la ruĝgorĝulo (france)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ARKive: [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Erithacus_rubecula/ Ruĝgorĝulo (''Erithacus rubecula'') bildoj kaj filmetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060320212936/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Erithacus_rubecula/ |date=2006-03-20 }}. Konsultita la [[30an de novembro]] 2006. * [[BBC]] Science and Nature: [https://archive.is/20130114053212/www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/253.shtml The Robin, Britain's national bird]. Fotoj kaj kanto. Konsultita la 30an de novembro 2006. * [[BBC]]: [http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/robin_song.ram Kanto de Ruĝgorĝulo]. Per [[Real Audio]]. Konsultita la 30an de novembro 2006. * Birds of Britain: [http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/robin.htm Ruĝgorĝulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050830191437/http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/robin.htm |date=2005-08-30 }}. Konsultita la 30an de novembro 2006. * Digidylan: [http://www.digidylan.co.uk/pics_robin/robin_index.php Manĝo el mano]. Konsultita la 30an de novembro 2006. * [http://ibc.lynxeds.com/species/european-robin-erithacus-rubecula Filmetoj de Ruĝgorĝulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131030235902/http://ibc.lynxeds.com/species/european-robin-erithacus-rubecula |date=2013-10-30 }}. ĉe Internet Bird Collection. Konsultita la 30an de novembro 2006. * [[RSPB]]: [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/r/robin/index.asp Ruĝgorĝulo (''Erithacus rubecula'')]. Konsultita la 30an de novembro 2006. * iMeleon photography: [http://imeleon.com/keywords/1/robin.html Fotoj de Ruĝgorĝuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928021533/http://imeleon.com/keywords/1/robin.html |date=2007-09-28 }} * Quality European Robin Photographs [http://www.stevenround-birdphotography.com/Robin.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100415042126/http://www.stevenround-birdphotography.com/Robin.htm |date=2010-04-15 }} * Sveriges Radio P2: [http://www.sr.se/p2/p2pippi/sounds/pip0504.ram Kanto de Ruĝgorĝulo] (Per Real Audio) * [http://www.ibercajalav.net/img/327_RobinErubecula.pdf Diferencoj laŭ aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112123723/http://www.ibercajalav.net/img/327_RobinErubecula.pdf |date=2013-11-12 }} [[Kategorio:Muŝkaptuledoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] hva65xig8ct144bb3d0827p42l9ibv1 9350009 9349994 2026-04-08T21:33:22Z Sj1mor 12103 9350009 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Eŭropa ruĝgorĝulo |koloro = pink |dosiero = robinwithfly.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2= European Robin (Erithacus rubecula) (W1CDR0001425 BD16).ogg |priskribo de dosiero = Eŭropa ruĝgorĝulo, plenkreskulo kun [[muŝo]] kaptita kiel predo<br />(''Erithacus rubecula rubecula'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Muŝkaptuledoj]] ''Muscicapidae'' |genro = ''[[Erithacus]]'' |specio = '''''E. rubecula'''''' |statuso = LC |dunomo = ''Erithacus rubecula'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |mapo de vivoteritorioj = ErithacusRubeculaIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#008000|Ĉiujare prezencoj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} {{Priskribo|#FF80FF|Verŝajne formortinta kaj enkondukis}} </div> |mapo de vivoteritorioj2 =<!--{{#invoke:Wikidata|claim|P181}}--> |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''Eŭropa ruĝgorĝulo''', aŭ simple '''ruĝgorĝulo''' (''Erithacus rubecula''), aŭ ankoraŭ '''rubekolo''' (per esperantigo de la latina scienca termino, laŭ [[NPIV]]) estas insektomanĝanta birdo el malgranda genro ''Erithacus'', kiu enhavas tiun tre konatan specion, alian orientazian kaj alian endemisman en eta insularo japania. Ĝi estas ĉirkaŭ 12.5 al 14.0&nbsp;cm longa; la masklo kaj la ino estas similaj laŭ koloro, kun oranĝaj brusto kaj vizaĝo bordita de griza, brunaj supraj partoj kaj blankeca ventro kun grizaj flankoj. Ĝi troviĝas en [[Eŭropo]], orienten al nordokcidenta [[Azio]] (okcidenta [[Siberio]]) kaj suden al [[Nordafriko]]; ili estas [[loĝantaj birdoj]], sed en plej norda parto de la teritorio estas [[birdomigrado|migrantaj]]. Alia specio tre simila loĝadas en [[Orienta Azio]]: la [[Japana ruĝgorĝulo]] (''Erithacus akahige''). Tiu birdo estas tre populara kaj relative sentima je la homoj (sed ege malsociema ĉe la aliaj ruĝgorĝuloj). Ĝi estas inter raraj specioj, kiuj kantas tutan jaron (eĉ vintre), ne nur dum la pariĝoperiodo. == Taksonomio == [[Dosiero:Erithacus-OhWeh-005.jpg|eta|maldekstre|Ruĝgorĝulo]] La Eŭropa ruĝgorĝulo estis unu el multaj specioj originale priskribitaj de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]] nome ''[[Systema Naturae]]'', laŭ la nomo de ''Motacilla rubecula''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.|familia nomo=Linnaeus|persona nomo=C|aŭtoroligilo=Carolus Linnaeus|dato=1758|eldoninto=Holmiae. (Laurentii Salvii).|citaĵo=M. grisea, gula pectoreque fulvis.|paĝoj=188|lingvo=la}}</ref> La specifa epiteto ''rubecula'' estas diminutiva devena el la [[latina]] ''ruber'' 'ruĝa', tio estas “ruĝuleto”.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D.P.|dato=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0|paĝoj=883}}</ref> La genro ''[[Erithacus]]'' estis kreata de la franca naturalisto [[Georges Cuvier]] en [[1800]], kiu donis al la birdo ties nunan [[scienca nomo|sciencan nomon]] de ''E. rubecula''.<ref name=Cuvier>Cuvier, G. (1800) ''Lecons d'Anatomie Comparée'' Paris.</ref> La distinga ruĝa brusto de ambaŭ seksoj havigis la originan nomon de Eŭropa ruĝgorĝulo. La Eŭropa ruĝgorĝulo apartenas al grupo de ĉefe [[insektomanĝantaj]] birdoj kiuj estis atribuitaj al la turdoj aŭ al la "[[Muŝkaptuledoj]]", depende de tio kiel tiuj grupoj estis konsiderataj [[taksonomio|taksonomie]]. Poste la grupigo de Muŝkaptuledoj kaj turdoj estis reanalizataj kaj la genro ''[[Erithacus]]'' atribuita al grupo de turdecaj veraj Muŝkaptuledoj, la tribo de [[Saksikolenoj]], kiu inkludas ankaŭ la [[najtingaloj]]n kaj la [[saksikoloj]]n.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A World Checklist of Birds|aŭtoro=Monroe Jr. BL, Sibley CG|jaro=1993|loko=New Haven and London|eldoninto=Yale University Press|ISBN=0-300-05549-8|paĝoj=228}}</ref> Du specioj de la Orienta [[Palearkto]] estas kutime lokitaj en la genro ''Erithacus'', la [[Japana ruĝgorĝulo]] (''E. akahige'') kaj la [[Rjukjua eritako]] (''E. komadori''), tiu lasta insula specio el tre limigita teritorio. [[Biogeografio]] kaj analizoj de [[DNA]] indikas, ke tiuj devus esti klasitaj kun kelkaj orientaj "najtingaloj", lasante nur la eŭropajn speciojn en ''Erithacus''.<ref name = Seki>Seki, Shin-Ichi (2006): The origin of the East Asian ''Erithacus'' robin, ''Erithacus komadori'', inferred from cytochrome ''b'' sequence data. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''39'''(3): 899–905. {{DOI|10.1016/j.ympev.2006.01.028}}</ref> === Subspecioj === En sia granda kontinenta teritorio de Eŭrazio, la ruĝgorĝuloj varias iomete, sed ne formas diskretajn populaciojn kiuj povus esti konsiderataj [[subspecio]]j.<ref name= Dietzen>Dietzen, C.; Witt, H.-H. & Wink, M. (2003): [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2003/3.2003.pdf The phylogeographic differentiation of the robin ''Erithacus rubecula'' on the Canary Islands revealed by mitochondrial DNA sequence data and morphometrics: evidence for a new robin taxon on Gran Canaria?] ''Avian Science'' '''3'''(2-3): 115-131.</ref><ref name=Patzold95>{{Citaĵo el libro|titolo=Das Rotkehlchen ''Erithacus rubecula''. Neue Brehm-Bücherei|aŭtoro=Pätzold R|jaro=1995|loko=Magdeburg/Heidelberg|eldoninto=Westarp Wissenschaften/Spektrum|ISBN=3-89432-423-6}}</ref> Tiel la subspecioj de la ruĝgorĝuloj estas distingaj ĉefe formantaj loĝantajn populaciojn en insuloj kaj en montarareoj. [[Dosiero:Erithacus-rubecula-melophilus Dublin-Ireland.jpg|eta|La britia subspecio, ''Erithacus rubecula melophilus'', diferenciĝas nur iomete el la kontinentaj birdoj.]] La ruĝgorĝuloj el la [[Brita Insularo]] (''Erithacus rubecula melophilus'') loĝas ankaŭ en la kontinenta flanko de la [[Manika Markolo]] kaj kiel vaganto en apudaj regionoj. ''E. r. witherbyi'' el Nordokcidenta [[Afriko]], [[Korsiko]] kaj [[Sardio]] ege similas al ''melophilus'' sed kun iom pli mallongaj flugiloj.<ref name=Lack46>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Taxonomy of the Robin, ''Erithacus rubecula'' (Linnaeus)|aŭtoro=Lack D|jaro=1946|gazeto=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volumo=66|paĝoj=55–64}}</ref> La plej nordorientaj birdoj, grandaj kaj tre "senkolorigitaj" estas ''E. r. tataricus''. En la sudoriento de la teritorio, ''E. r. valens'' de la [[Krimea duoninsulo]], ''E. r. caucasicus'' de la Kaŭkazo kaj N [[Transkaŭkazio]], kaj ''E. r. hyrcanus'' sudorienten al [[Irano]] estas ĝenerale akceptataj kiel sufiĉe distingaj.<ref name=Lack46/> En [[Madejro]] kaj [[Azoroj]], la loka populacio estis priskribita kiel ''E. r. microrhynchos'', kaj kvankam ne distinga en [[Morfologio (biologio)|morfologio]], ĝia izoleco ŝajne sugestas, ke estas valida subspecio (sed vidu sube). La plej distingaj birdoj estas tiuj de [[Tenerife]] kaj [[Gran Canaria]] (''E. (r.) superbus''), kiuj povus esti distinga specio, la Tenerifa ruĝgorĝulo, ''Erithacus superbus''. Ĝi estas facile distingebla pro la blanka okulringo, intense kolora brusto kaj griza strio kiu separas la oranĝaruĝan el la bruna koloro. Ĝia ventro estas entute blanka.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of the Birds of Europe, the Middle East and North Africa. The Birds of the Western Palearctic. Volume V. Tyrant Flycatchers to Thrushes|aŭtoro=Cramp S (ed.)|jaro=1988|loko=Oksfordo|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0198575084}}</ref> Ruĝgorĝuloj el la okcidentaj [[Kanarioj]] – [[El Hierro]], [[La Palma]] kaj [[La Gomera]] – aliflanke estas nedistingeblaj el la eŭropaj ''E. r. rubecula''.<ref name=Lack46/> Analizoj de DNA kaj de voĉo<ref name = Bergmann>Bergmann, H. H. & Schottler, B. (2001): Tenerife robin ''Erithacus (rubecula) superbus'' - a species of its own? ''Dutch Birding'' '''23''': 140–146.</ref> indikas, ke la ruĝgorĝuloj de Tenerife kaj Gran Canaria estas tre distingaj kaj probable devenas el koloniigo de kontinentaj birdoj antaŭ ĉirkaŭ 2 [[ma|milionoj da jaroj]],<ref>Kvankam Dietzen ''et al.'' (2003) konkludas ke ambaŭ populacioj de Tenerife kaj Gran Canaria sendepende devenas el kontinentaj populacioj kaj devus konstitui du speciojn aŭ esti ĉiuj lokitaj en ''E. rubecula'' kiel subspecio, la datumoj ne permesas definitivan konkludon. La alternativa klarigo – ke Tenerife estis koloniigita de jam distingaj ruĝgorĝuloj el Gran Canaria – ne estis ankoraŭ sufiĉe pristudata kaj la proponita modelo kuŝas nur sur [[probablo|probableca]] [[inferenco]].</ref> La populacioj de la okcidentaj Kanarioj estas pli junaj ([[Meza Pleistoceno]]) kaj nur ekdiverĝantaj genetike. Krome la birdoj de Tenerife kaj Gran Canaria estas tre distingaj genetike kaj la lastaj estis nomitaj ''E. (r.) marionae''; dum oni faros pli studatan komparon inter ''superbus'' kaj ''marionae''. Komencaj rezultoj sugestas, ke la birdoj de Gran Canaria havas distinge pli mallongajn flugilojn (ĉ.10 %) ol la subspecio de Tenerife ''superbus''.<ref name=Dietzen/> === Aliaj ruĝgorĝuloj === La pli granda [[Migra turdo]] (''Turdus migratorius'') estas nomata ankaŭ ''Nordamerika ruĝgorĝulo'' pro sia simileco kun la Eŭropa ruĝgorĝulo, sed tiuj du birdoj ne estas proksime rilataj. La simileco kuŝas sur la oranĝa koloro de la brustomakulo en ambaŭ specioj. Tiu amerika specio estis malĝuste montrata "konstruante sian neston" en [[Londono]] en la filmo ''[[Mary Poppins (filmo)|Mary Poppins]]'',<ref name = imdb>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.imdb.com/title/tt0058331/goofs|titolo=Mary Poppins (1964)|alirdato=2008-01-21|eldoninto=IMDb}}</ref> sed ĝi loĝas en Britio nur kiel tre rara vaganto.<ref>[http://www.yorkshiretoday.co.uk/ViewArticle2.aspx?SectionID=55&ArticleID=1997214 "Village braced for invasion of twitchers as rare visitor flies in"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060508082115/http://www.yorkshiretoday.co.uk/ViewArticle2.aspx?SectionID=55&ArticleID=1997214 |date=2006-05-08 }}, John Roberts, Yorkshire Post, 26 January</ref> Ankaŭ kelkaj turdoj de la genro ''Turdus'' de Centra kaj [[Suda Ameriko]] estas nomataj ruĝgorĝuloj, kiel la [[Montoturdo]] (''T. plebejus'').<ref name= Clement >{{Citaĵo el libro|titolo=Thrushes (Helm Identification Guides)|familia nomo=Clement|persona nomo=Peter|kunaŭtoroj=Hathway, Ren; Wilczur, Jan|jaro=2000|eldoninto=Christopher Helm Publishers Ltd|ISBN=0-7136-3940-7}}</ref> Ankaŭ la specio de [[Aŭstralio]] "ruĝgorĝulo", pli ĝuste [[Skarlata ruĝgorĝulo]] (''Petroica multicolor''), estas pli rilataj al [[korvoj]] kaj [[garolo]]j ol al la Eŭropa ruĝgorĝulo. Ĝi apartenas al la familio de [[Petroicedoj]], komune nomataj "Aŭstralaziaj ruĝgorĝuloj". La [[Ruĝbeka kantotimalio]] (''Leiothrix lutea'') estas foje nomata "Pekina ruĝgorĝulo" de [[birdobredado|birdobredistoj]]. Alia grupo de Muŝkaptuledoj, tiuj el [[Afriko]] kaj Azio estas la genro ''Copsychus''; ĝiaj membroj estas konataj kiel [[pigoruĝgorĝuloj]], unu el kiuj, la [[Orienta ŝamao]] ''(C. saularis)'', estas la nacia birdo de [[Bangladeŝo]]. == Aspekto == [[Dosiero:Young-robin-lg-wikipedia.jpg|eta|Junulo]] La plenkreskulo de Eŭropa ruĝgorĝulo estas 12.5 ĝis 14.0&nbsp;cm longa kaj pezas 16 ĝis 22 g kun enverguro de 20 ĝis 22&nbsp;cm. La masklo kaj la ino montras similan plumaron; oranĝaruĝajn bruston kaj vizaĝon ĝis frunto kaj supro de okulo (pli koloraj en la aliaspekte simila brita subspecio ''E. r. mesophilus''), markita de bluecgriza en la flankoj de la kolo kaj brusto. La supraj partoj estas brunecaj, aŭ olivnuancaj en la britaj birdoj, kaj la ventro blankeca, dum la kruroj kaj piedoj estas brunaj. La beko kaj okuloj estas nigraj. Junuloj estas punktite brunaj kaj blankaj, kun makuloj de ruĝa laŭgrade aperantaj.<ref name=RSPB>{{Citaĵo el libro|titolo=RSPB Birds of Britain and Europe|aŭtoro=Hume R|jaro=2002|loko=Londono|eldoninto=Dorling Kindersley|ISBN=0-7513-1234-7|paĝoj=263}}</ref> === Voĉo === [[Dosiero:Erithacus rubecula.ogg|maldekstre|100ra|eta|Kanto 1]] [[Dosiero:120401-132827 Erithacus rubecula.ogg|maldekstre|100ra|eta|Kanto 2]] [[Dosiero:European Robin Singing.jpg|eta|maldekstre|Kantante proksime al Doolin, Irlando]] La Ruĝgorĝulo havas flutecan, trilan kanton dum la reprodukta sezono, kiam ĝi ofte kantas krepuske kaj foje dumnokte, kio konfuzas kelkajn kiuj miskredas ilin [[Najtingalo]]j (''Luscinia megarhynchos''). Nokta kantado ĉe urbaj ruĝgorĝuloj okazas kie estas bruo dumtage, kun la sugesto ke ili kantas nokte ĉar estas pli silente kaj ilia mesaĝo povas disvastiĝi pli klare. Taga bruo superas noktan lumpoluadon kiel antaŭvidilo de nokta kantado ĉe urbaj ruĝgorĝuloj en [[Sheffield]], Anglio.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Daytime noise predicts nocturnal singing in urban robins.|aŭtoro=Fuller RA, Warren PH, Gaston KJ|jaro=2007|gazeto=Biology Letters|volumo=3|COI=10.1098/rsbl.2007.0134|paĝoj=368–70}}</ref> Kaj maskloj kaj inoj kantas dumvintre, kiam ili ĝuas separatajn teritoriojn, kaj tiam la kanto sonas pli plendema ol la somera versio.<ref name=RSPB/> La ino de ruĝgorĝulo moviĝas mallongdistance el somera nestoteritorio al proksima areo pli taŭga por vintra manĝado. La masklo de ruĝgorĝulo ĝuas la saman teritorion la tutan jaron. == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Pilones.jpg|eta|maldekstre|Juna plenkreskulo en ''Los Pilones'', [[Jerte]], [[Hispanio]]]] La Ruĝgorĝulo loĝas en [[Eŭrazio]] orienten al la okcidenta [[Siberio]], suden al [[Alĝerio]] kaj en [[Atlantiko|atlantikaj]] insuloj tiom okcidenten kiom ĝis [[Azoroj]] kaj [[Madejro]]. Ĝi ne troviĝas en [[Islando]].<ref name=RSPB/> Sudoriente ĝi atingas [[Kaŭkazo]]n. Ruĝgorĝuloj de [[Britio]] estas tre [[loĝantaj birdoj]], sed malgranda minoritato, kutime inoj, [[birdomigrado|migras]] al suda [[Eŭropo]] dumvintre, kelkaj tiom longe kiom ĝis [[Hispanio]]. Ruĝgorĝuloj de [[Skandinavio]] kaj [[Rusio]] migras al Britio kaj la okcidenta Eŭropo por eviti la plej akrajn vintrojn. Tiuj migrantoj povas esti rekonataj pro la pli griza tono de la supraj partoj de iliaj korpoj kaj pli milda oranĝa brusto. La Eŭropa ruĝgorĝulo preferas arbarojn de [[abio]]j en la norda Eŭropo, kontraste kun ilia prefero por parkoj kaj ĝardenoj en la Brita Insularo.<ref name=Jon78>{{Citaĵo el libro|titolo=Birds of Wood, Park and Garden|familia nomo=Jonsson|persona nomo=Lars|jaro=1976|loko=Middlesex, England|eldoninto=Penguin|ISBN=0-14-063002-3|paĝoj=90}}</ref> Klopodoj por enmeti tiun [[Palearktiso|palearktisan]] specion en [[Aŭstralio]]n kaj [[Novzelando]]n fine de la [[19a jarcento]] estis malsukcesaj. Oni liberigis birdojn ĉe [[Melburno]], [[Auckland]], [[Christchurch]], [[Wellington]] kaj [[Dunedin]] de kelkaj lokaj enmetaj societoj, sed neniu setlis. Okazis simila rezulto en Nordameriko kiam birdoj malsukcesis setliĝi post liberigo en [[Long Island]], [[Novjorkio]] en 1852, [[Oregono]] en 1889-92 kaj la [[Duoninsulo Saaniĉo]] en [[Brita Kolumbio]] en 1908-10.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Introduced Birds of the World: The worldwide history, distribution and influence of birds introduced to new environments|familia nomo=Long|persona nomo=John L.|jaro=1981|loko=Terrey Hills, Sydney|eldoninto=Reed|ISBN=0-589-50260-3|paĝoj=309}}</ref> == Kutimaro == [[Dosiero:Robintitchwell82.jpg|eta|Manĝante elmane]] La Ruĝgorĝulo estas tagaktiva, kvankam oni scias, ke aktivas ankaŭ ĉasante insektojn dum lunaj noktoj aŭ ĉe artefarita lumo nokte.<ref name=Patzold95/> Ĝi estas maltimida kaj kuraĝas iam veni ĉe homoj kiuj elfosas por serĉi [[tervermo]]jn kaj aliajn manĝaĵojn freŝe elfositajn. Tio kreis bildon de la birdo kiel kompano de la ĝardenisto kaj tiel ĝi estas ŝatata populare, dum en kelkaj lokoj estis ĉasataj kiel aliaj paserinoj kaj tie estas pli timidaj. Krome tiu specio alproksimiĝas ankaŭ al aliaj grandaj bestoj kiel [[apro]]j kiuj ĝenas surgrundajn manĝeblajn bestetojn por loki ilin. Aŭtune kaj vintre ruĝgorĝuloj suplementas sian dieton de teraj senvertebruloj, kiel araneoj, vermoj kaj insektoj, per beroj kaj fruktoj.<ref name=Jon78/> Ili manĝas ankaŭ semojn forlasitajn ĉe birdomanĝejoj.<ref name=RSPB/> [[Dosiero:Egg of European Robin.jpg|eta|Ovo de ruĝgorĝulo]] Maskloj de ruĝgorĝuloj montras agreseman teritorian konduton. Ili decidege atakas aliajn masklojn kiuj restas ĉe iliaj teritorioj, kaj estis observataj atakantaj ankaŭ aliajn malgrandajn birdojn sen ŝajna provoko. Tiaj atakoj foje okazigas mortojn ĝis 10% de plenkreskaj ruĝgorĝuloj en kelkaj areoj.<ref name=RSPBterr>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/r/robin/territory.asp|titolo=The RSPB-Robin:Territory|alirdato=2008-05-17|verko=RSPB website}}</ref> Pro alta mortindico en la unua vivojaro, ruĝgorĝuloj havas averaĝan vivon de 1.1 jaroj; tamen post tiu unua jaro ili povas vivi pli longe kaj eĉ oni konstatis ruĝgorĝulon kiu atingis la aĝon de 12 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.garden-birds.co.uk/information/lifespan.htm|titolo=British garden birds - lifespan|alirdato=2007-04-07|eldoninto=garden-birds.co.uk}}</ref> Predantoj estas hejmaj katoj, kiuj mortigas 15-oble pli da birdoj ol ĉiu rabobirdo kiel [[gufo]]j aŭ [[akcipitro]]j. Malaltega temperaturo en vintro povas okazigi ankaŭ gravan mortindicon.<!--<ref name=RSPBterr>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.rspb.org.uk/wildlife/birdguide/name/r/robin/threats.asp|titolo=The RSPB-Robin:Threats|alirdato=2008-05-17|verko=RSPB website}}</ref>--> === Reproduktado === [[Dosiero:RobinOnNest.JPG|eta|Ino en sia nesto, kovanta]] [[Dosiero:RobinChicks.JPG|eta|Idoj de ruĝgorĝuloj]] [[Dosiero:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.1.jpg|eta|ovoj de ''Cuculus canorus canorus '' en nesto de ''Erithacus rubecula'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] Ruĝgorĝuloj povas elekti inter ampleksa vario de lokoj por konstrui neston, fakte ĉio kio ŝajnas truo povas taŭgi, kiel fendoj, forĵetitaj objektoj kaj pecoj de maŝinaro, rostokradoj, biciklaj stiriloj, balailoj, teujoj, ladoj, florpotoj aŭ eĉ ĉapeloj. La nesto estas komponita el musko, folioj kaj herbo, kovrita de pli fajna herbo, hararo kaj plumoj. La ino demetas 2 aŭ 3 fojojn po 5 aŭ 6 ovojn dum la reprodukta sezono el marto ekzemple en [[Britio]] kaj [[Irlando]]. La ovoj estas kremokoloraj, sablokoloraj aŭ blankecaj kun ruĝecbrunaj punktetoj ĉefe ĉe la plej larĝa pinto.<ref name=Observerbirdseggs>{{Citaĵo el libro|titolo=The Observer's Book of Birds' Eggs|aŭtoro=Evans G|jaro=1972|loko=Londono|eldoninto=Warne|ISBN=0-7232-0060-2|paĝoj=85}}</ref> Kiam junuloj elflugas el la nesto estas brunpunktitaj kaj ne havas ruĝan bruston. Post 2 aŭ 3 monatoj for de la nesto, junuloj akiras kelkajn ruĝecajn plumojn ĉe la mentono kaj post simillonga periodo tiu makulo grade etendiĝas al kompleta plenkreska aspekto. == Kultura signifo == [[Dosiero:RedbreastDE.jpg|eta|Pentraĵo de 1880]] Ruĝgorĝuloj aperas elstare en angla folkloro, kaj en tiu de nordokcidenta Francio, kaj ne tiom en aliaj partoj de Eŭropo.<ref name=ingersoll167>Ingersoll, p. 167</ref> Ĝi rilatas al ŝtormoj kaj estas dediĉita al [[Toro (mitologio)|Toro]], dio de tondro, en [[Nordĝermana mitologio]].<ref name = "Cooper92"/> Pli ĵuse, ĝi estis rilatigita al [[Kristnasko]], kaj ludas gravan rolon en multaj [[Kristnaskokarto]]j ekde mezo de la [[19a jarcento]],<ref name="deVries76">{{Citaĵo el libro|titolo=Dictionary of Symbols and Imagery|familia nomo=de Vries|persona nomo=Ad|jaro=1976|loko=Amsterdamo|eldoninto=North-Holland Publishing Company|ISBN=0-7204-8021-3|paĝoj=388–89}}</ref> kristnaskaj bildoj kaj kristnaskaj [[poŝtmarko]]j. Malnova [[Anglio|angla]] [[Popolrakonto|popola rakonto]] klopodas klarigi la distingan ruĝan bruston de tiu birdo. Estas legendo ke kiam [[Jesuo]] estis mortonta surkruce, la ruĝgorĝulo, ĝis tiam nur bruna, flugis al lia flanko kaj kantis ĉe lia orelo por konsoli lin, dum la sango de liaj vundoj restis ĉe la brusto de la ruĝgorĝulo kaj de tiam ĉiuj ruĝgorĝuloj havas la markon de la sango de Kristo sur ili.<ref name = "Cooper92">{{Citaĵo el libro|titolo=Symbolic and Mythological Animals|familia nomo=Cooper|persona nomo=JC|jaro=1992|loko=Londono|eldoninto=Aquarian Press|ISBN=1-85538-118-4|paĝoj=194}}</ref> Alternativa legendo estas ke lia brusto makuliĝis kiam li alportis akvon al la animo de la [[Purgatorio]].<ref name="deVries76"/> La asocio kun Kristnasko pli probable devenas el la fakto ke [[poŝtisto]]j de la [[Reĝino Viktorio|viktoria]] Britio survestis ruĝajn uniformojn kaj estis kromnomitaj "Robin" kiel ruĝgorĝuloj; la ruĝgorĝulo aperanta en la Kristnaska karto estus simbolo de la poŝtisto liveranta la karton.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.co.uk/nature/reallywild/amazing/robin.shtml|titolo=BBC Science & Nature:Animals|alirdato=2008-01-03|eldoninto=bbc.co.uk|arkivurl=https://archive.ph/20120525101115/http://www.bbc.co.uk/cbbc/|arkivdato=2012-05-25}}</ref> Ruĝgorĝuloj aperas ankaŭ en la tradicia porinfana rakonto, ''Babes in the Wood''; tiuj birdoj kovras la mortintajn korpojn de la infanoj.<ref name="deVries76"/> En la [[1960-aj jaroj]] per populara voĉdonado, la ruĝgorĝulo estis adoptita kiel nacia birdo de [[Britio]]. Malkiel ĉe aliaj landoj, oficialaj simboloj kiel flagoj kaj himnoj iĝas naciaj per konvencio kaj uzado (vidu [[Union Jack]] kaj [[God Save The Queen]]) pli ol per voĉdonado en [[Parlamento]]. La ruĝgorĝulo estas uzata kiel simbolo de la ''Bird Protection Society'' (Societo por Birdoprotektado).<ref name = Scot>Public Petition Committee of the Scottish Parliament. National Bird (PE783). 10 Nov 2004. [http://www.scottish.parliament.uk/business/committees/enterprise/papers-06/ecp06-25.pdf The Enterprise and Culture Committee of the Scottish Parliament Agenda (25a kunsido, sesio 2a) la 31an Okt 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110605175229/http://www.scottish.parliament.uk/business/committees/enterprise/papers-06/ecp06-25.pdf |date=2011-06-05 }}</ref> Ruĝgorĝuloj estas ankaŭ populara kromnomo por multaj sportaj teamoj en Britio rilate al la kutimaj koloroj ruĝa aŭ ruĝa kaj blanka. <gallery> Dosiero:ErithacusRubecula.jpg| Dosiero:European Robin aka.jpg| Dosiero:Erithacus rubecula (Marek Szczepanek).jpg| </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Citaĵo el libro|titolo=Redbreast: The Robin in Life and Literature|familia nomo=Lack|persona nomo=Andrew|jaro=2008|eldoninto=SMH Books|ISBN=9780955382727}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=gorgx.rugx0ulo}}{{Portalo Birdoj}} * [http://www.oiseaux.net/oiseaux/passeriformes/rougegorge.familier.html paĝo kun multaj fotoj] * http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/robin_song.ram * http://www.rspb.org.uk/birds/guide/r/robin/index.asp * https://archive.is/20130114053212/www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/253.shtml * [http://www.oiseau-libre.net/Oiseaux/Especes/Rouge_gorge.html detala TTT-paĝo pri la ruĝgorĝulo (france)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ARKive: [http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Erithacus_rubecula/ Ruĝgorĝulo (''Erithacus rubecula'') bildoj kaj filmetoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060320212936/http://www.arkive.org/species/ARK/birds/Erithacus_rubecula/ |date=2006-03-20 }}. Konsultita la [[30an de novembro]] 2006. * [[BBC]] Science and Nature: [https://archive.is/20130114053212/www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/253.shtml The Robin, Britain's national bird]. Fotoj kaj kanto. Konsultita la 30an de novembro 2006. * [[BBC]]: [http://www.bbc.co.uk/nature/programmes/radio/dawn_chorus/video/robin_song.ram Kanto de Ruĝgorĝulo]. Per [[Real Audio]]. Konsultita la 30an de novembro 2006. * Birds of Britain: [http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/robin.htm Ruĝgorĝulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050830191437/http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/robin.htm |date=2005-08-30 }}. Konsultita la 30an de novembro 2006. * Digidylan: [http://www.digidylan.co.uk/pics_robin/robin_index.php Manĝo el mano]. Konsultita la 30an de novembro 2006. * [http://ibc.lynxeds.com/species/european-robin-erithacus-rubecula Filmetoj de Ruĝgorĝulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131030235902/http://ibc.lynxeds.com/species/european-robin-erithacus-rubecula |date=2013-10-30 }}. ĉe Internet Bird Collection. Konsultita la 30an de novembro 2006. * [[RSPB]]: [http://www.rspb.org.uk/birds/guide/r/robin/index.asp Ruĝgorĝulo (''Erithacus rubecula'')]. Konsultita la 30an de novembro 2006. * iMeleon photography: [http://imeleon.com/keywords/1/robin.html Fotoj de Ruĝgorĝuloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928021533/http://imeleon.com/keywords/1/robin.html |date=2007-09-28 }} * Quality European Robin Photographs [http://www.stevenround-birdphotography.com/Robin.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100415042126/http://www.stevenround-birdphotography.com/Robin.htm |date=2010-04-15 }} * Sveriges Radio P2: [http://www.sr.se/p2/p2pippi/sounds/pip0504.ram Kanto de Ruĝgorĝulo] (Per Real Audio) * [http://www.ibercajalav.net/img/327_RobinErubecula.pdf Diferencoj laŭ aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131112123723/http://www.ibercajalav.net/img/327_RobinErubecula.pdf |date=2013-11-12 }} [[Kategorio:Muŝkaptuledoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] cbkvj0ai6k0gk7yoho3vsp0txlikizu 10 20057 9350111 9349662 2026-04-09T08:22:22Z RG72 11847 9350111 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|90ra]]</div><small>La skipo de Artemis-2: Christina Koch, Victor Glover, Jeremy Hansen, Reid Wiseman.</small> <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|08|04|2026}} * {{flago|Usono}} {{flago|Israelo}} {{flago|Libano}} {{flago|Irano}} [[Usono]] kaj [[Irano]] anoncas provizoran dusemajnan batalĉeson, dum [[Israelo]], kvankam ankaŭ [[Hizbulaho]] akceptis la batalĉeson, pluigas sian atakon en [[Libano]]n. ;{{dato|01|04|2026}} * {{flago|Usono}} Por la unua fojo post 54 jaroj [[NASA]] sendas pilotatan mision al la [[Luno]]. La [[kosmoflugo]] [[Programo Artemis|Artemis-2]] lanĉis el la [[kosmodromo]] ĉe [[Kabo Kanaveral]], [[Florido]]. Kvar [[astronaŭto]]j ĉirkaŭflugos la [[natura satelito|satelito]]n de la [[Tero]] kaj revenos hejmen post dek tagoj. ;{{dato|29|03|2026}} * {{flago|Aŭstralio}} [[Aŭstralio|Aŭstraliaj]] ŝtatoj [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]] kaj [[Tasmanio]] decidis igi [[Publika transporto|publikan transporton]] senpaga dum Aprilo kaj dum tri monatoj respektive por malpliigi bezonon de hejtigaĵoj, kies prezoj tutmonde kreskas pro la [[Irana milito de 2026]]. * {{flago|Ruslando}} Almenaŭ 18 homoj estis arestitaj dum protestoj kontraŭ plia limigo de [[Interreto]] en [[Rusio|Ruslando]], kiuj okazis en [[Moskvo]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Jekaterinburgo]] kaj aliaj urboj. ;{{dato|28|03|2026}} * {{flago|Usono}} Ok milionoj da homoj partoprenis en [[Usono]] en pli ol 3000 manifestacioj kontraŭ la politikoj de [[Donald Trump]] kaj lia milito kun [[Israelo]] kontraŭ [[Irano]]. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> kugbsvbeggve13p9gipjch6spyfzxv0 0 22102 9350079 9317787 2026-04-09T07:01:34Z Sj1mor 12103 9350079 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''kuba muziko''' estas la esprimo de ritmoj kaj melodioj ligitaj kun la insulo [[Kubo]], ĉu estas indiĝenaj aŭ enkondukitoj sur la insulon, aparte per la [[hispana]]j [[koloniismo|koloniantoj]] kaj per la [[afrika]]j [[sklavo]]j. Oni povus ankaŭ – kvankam malpligranda-kvante – konstati certan [[azia]]n influon. La ĉeesto de ĉi tiu lasta elemento estas ekkonebla je la uzo de la [[corneta china]] dum la [[kongao (karnavala ritmo)|kongaoj]] de la [[karnavalo]]j, fakto, kiu komenciĝis per la alveno de la unuaj [[enmigrado|enmigrintoj]] el [[Ĉinujo]] al la insulo. Ekde [[1848]] alvenis multaj ĉinaj ''[[kulio]]j'' al [[Kubo]] kaj en 1874, la jaro en kiu oni malpermesis la kontraktadon de kamparaj salajrosklavoj de Ĉinujo, en Kubo jam vivis 132 435 de ili.<ref>[http://www.radioreloj.cu/index.php/revista-semanal-de-radio-reloj/49-trascendental-en-la-historia/417-163-anos-de-la-presencia-china-en-cuba| 163 jaroj de la ĉina ĉeesto en Kubo, artikolo en la retejo radioreloj.cu]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, legita la 7-an de julio 2015.</ref> Laŭ la origino de ĝiaj influoj ni povus fari fundamentan dividon inter la muzikoj eŭropokubaj kaj afrikokubaj kaj de grandampleksa derivo de ambaŭ kun iliaj variaj aperaĵoj popularaj tra la jaroj, pro kio la muziko de Kubo ĉiam estis rekonata tra la mondo kaj por multaj generacioj. Ĉiu ajn klasifiko, kiun oni celas fari pri la kuba muziko, dependos pli ĝuste de la grado de intermikso de la influoj [[eŭropa]]j kaj [[afrika]]j, kiujn oni malkovras en ĝi. Nu bone, redukti ĝin al ĉi tiu klasifiko estus tro simple, ĉar fakte la kuba muziko estas la riĉa kaj komplika rezulto de la kreopova kunfando de tiuj ĉi du fontoj, al kiu aldoniĝis historie la influo de la plej diversaj muzikaj kulturoj kaj tendencoj. == Enkonduko == Kubo disvolvis ampleksan gamon de kreoligitaj muzikstiloj baziĝantaj en siaj kulturaj originoj eŭropaj kaj afrikaj. Ekde la 19-a jarcento la kuba muziko estis ege populara kaj influhava, kiu fariĝis unu el la plej popularaj muzikoj en la mondo, antaŭ ĉio post la enkonduko de la sonregistro-teĥniko. [[Dosiero:Panorama of La Habana (Amsterdam, 17th century).jpg|eta|dekstra|225px|Malnova gravuraĵo pri kolonia Havano. Amsterdamo, 17-a jarcento]] La muziko de Kubo, inkluzive la instrumentojn kaj dancojn, estas en sia plej granda parto de hispana (eŭropa) kaj afrika originoj. La plimulto de la aktualaj formoj estas kunfandoj kaj miksaĵoj de tiuj ĉi du fontoj. Preskaŭ nenio postrestas de la originaj indiĝenaj tradicioj. La indiĝenoj de Kubo estis la [[Tainoj]], la [[Aravakoj]] kaj la [[Sibonejoj]], kies muzikstilo nomiĝas ''areito'' (nun la nomo de kuba sondisko-eldonejo). La hispanaj konkerintoj ekstermis la indianan [[praloĝantaro]]n de Kubo ene de malmultaj jardekoj preskaŭ senescepte. Multaj sklavoj, deportitaj al Kubo kiel laborfortoj anstataŭantaj la murditajn indianojn, kunportis sian muzikon sur la insulon. Ankaŭ la eŭropaj enmigrintoj kunportis siajn muzikon kaj dancojn el siaj hejmlandoj: la [[zapateo]]n, la [[fandango]]n, la zampadon, la retambikon kaj la [[pasodoblo]]n. Pli malfrue alvenis en Kubo la nordeŭropa [[valso]], la [[menueto]], la [[gavoto]], la [[kontraŭdanco]] kaj la [[mazurko]], kiuj disvastiĝis precipe inter la urba blankula loĝantaro. [[Fernando Ortiz Fernández]], kuba [[antropologo]] kaj [[muziketnologio|muziketnologo]], priskribis la nove ekestintan kuban muzikon kiel kreaĵo de sklavoj el la grandaj sukerkanoplantejoj kaj de la hispanoj aŭ [[Kanarioj|kanarianoj]] kun siaj malgrandaj [[tabako]]plantejoj. La sklavoj kopikonstruis [[perkutinstrumentoj]]n de siaj afrikaj hejmregionoj kaj produktis tiel la apartenajn [[ritmo (muziko)|ritmojn]]. Al la plej gravaj tiuspecaj instrumentoj apartenas la [[klaveo]], la [[kongao]] kaj la [[tamburo bataa]]. [[Ĉina]]j kontraktolaboristoj de la 19-a jarcento aldonis la [[ĉina korneto|ĉinan korneton]], ĉinan [[blovinstrumento]]n, kiun ankaŭ nuntempe uzas la ''Comparsas'', la aktivaj partoprenantoj kaj dancistoj de la [[karnavalo]]-grupoj, en [[Santjago de Kubo]]. La granda kontribuo instrumenta de la hispanoj estis la [[gitaro]], sed eĉ pli grava estis la transdono de eŭropa [[notacio]] muzika kaj la kompoziciaj teĥnikoj. La Arĥivoj de ''Hernando de la Parra'' havigas kelkan el la unua disponebla informo pri la kuba muziko. Li informis pri instrumentoj kiel klarneto, violono kaj [[vihuelo]]. Tiam ekzistis malmultaj profesiaj muzikistoj, kaj malmultegaj el iliaj kantoj supervivas. Unu el la unuaj melodioj estas la ''Son de la Ma Teodora'', kiun dokumentis muzikisto kaj verkisto [[Laureano Fuentes Matons]] en sia libro ''Las artes en Santiago de Cuba'' publikigita en 1893, kaj kiun supozeble komponis proksimume 1562 Teodora Ginés, liberigita sklavino el Santjago de Kubo, kiu laŭŝajne akiris famon pro siaj komponaĵoj. Oni diras, ke tiu ĉi peco estas simila al la hispanaj kantoj de la 16-a jarcento.<ref>Komentata pli detale en Carpentier, Alejo 2001 [1945]. Music in Cuba. Minneapolis MN. p84 et seq.</ref> La kuba muziko havas siajn ĉefajn radikojn en Eŭropo kaj okcidenta Afriko, sed kun la paso de la tempo ĝin influis diversaj ĝenroj de malsamaj landoj. Inter ili elstaras Francujo kaj ĝiaj kolonioj en Latinameriko kaj Usono. La kuba muziko ankaŭ influis konsiderinde aliajn landojn. Ĝi ne nur kontribuis al la evoluo de la [[ĵazo]] kaj de la [[salso]], sed ankaŭ al tiu de argentina [[tango]], de [[ganaa]] [[hajlajfo]], de [[afrobito]] okcident-afrika, de la [[dominga]]j ĝenroj de [[baĉato]] kaj de [[merengo]], de [[kolombia]] [[kumbjo]] kaj de hispana [[flamenko]]. La afrikaj kredoj kaj siaj praktikoj potence influis la muzikon de Kubo. La [[plurritma]] perkutado estas elemento enloĝanta en afrika muziko, same kiel la stilo de la melodio estas parte de la muzika tradicio hispana. Ankaŭ en la afrika tradicio la perkuto ĉiam statas en ligo kun kantado kaj dancado, same kiel al aparta socia medio.<ref>Fernando Ortiz (1950): ''La africanía de la musica folklórica de Cuba''. Havano, reviziita eldono 1965.</ref> Pro la kuneco de eŭropa kaj afrika kulturoj la plej granda parto de la popolmuziko kuba estis rezulto de ĉi tiu kunfando. Tiu ĉi transkulturigo de la kuba vivo progresis dum longa tempospaco, ekde multa antaŭ la 20-a jarcento, kaj la elementoj de la afrikaj kredoj, la muziko kaj la danco troviĝas plenfirme enigita en la popularajn formojn. == Influoj sur la kuba muziko == === Altkultura muziko === En la [[19-a jarcento]] en Kubo estis kelkaj gravaj komponistoj de [[altkultura muziko]], inter aliaj [[Laureano Fuentes]], kiu komponis la ankoraŭ konatan operon ''Celia''. [[Ignacio Cervantes]] estis unu el la kreintoj de memstara kuba nacia muziko, kiu enplektis en siajn komponaĵojn ankaŭ afrikokubajn elementojn. Post la [[kuba revolucio]] de 1959 ekestis nova generacio de klasikaj muzikistoj, ekzemple [[Leo Brouwer]], kiu revoluciigis la gitarludon kaj kiel direktoro de la muziksekcio de la filminstituto [[Instituto Cubano de Arte e Industria Cinematográficos|ICAIC]] kontribuis al la florado de la movado [[Nueva Trova]]. ==== 18-a kaj 19-a jarcentoj ==== [[Dosiero:Saumell.jpg|eta|150px|<center>Manuel Saumell]] Inter la [[klasika muziko|klasikmuzikaj]] komponistoj famaj ankaŭ ekster Kubo apartenas la baroka komponisto [[Esteban Salas y Castro]] (1725-1803), kiu pasigis grandan parton de sia vivo instruante kaj komponante por la eklezio.<ref>Pablo Hernández Balaguer (1987): ''Los villancicos, cantadas y pastorelas de Esteban Salas''. La Habana.</ref> Lin anstataŭis en la katedralo de Santjago de Kubo pastro [[Juan París]] (1759-1845). París estis homo eksterordinare laborema kaj grava komponisto. Li instigis la realigon de diversaj regulaj muzikaj eventoj.<ref name=Carpentier/>^{p. 181.} Krom la kampara kaj popola muziko de afrikoeŭropa deveno la ĝenro plej populara de la kreola urba dancmuziko de la 19-a jarcento estis la [[kontraŭdanco]], kiu havas anglajn, francajn kaj hispanajn originojn. Dum kiam multaj kontraŭdancoj estis komponataj por dancado, ekde la mezo de la jarcento variaj ekestis kiel facilanimaj salonpecoj por piano. La unua komponisto de tiu ĉi stilo estis [[Manuel Saumell]] (1818-1870), kiun oni foje nomas disvolvinto de la kreolkuba muziko. En la manoj de lia posteulo [[Ignacio Cervantes]] (1847-1905) la danco ricevis eĉ pli rafinecon en sia pianisma lingvaĵo. [[Dosiero:Ignacio Cervantes.jpg|eta|maldekstre|150px|Ignacio Cervantes]] «Post la vojmontra laboro de Saumell ĉio, kio restis por fari, estis disvolvi liajn novigojn, kiuj profunde influis la historion de la nacimuzikaj movadoj kubaj».<ref>Helio Orovio (2004): ''Cuban music from A to Z.'' Reviziita de Sue Steward. ISBN 0-8223-3186-1 A biographical dictionary of Cuban music, artists, composers, groups and terms. Duke University, Durham NC; Tumi, Bath.</ref> Cervantes estis nomata de Aaron Copland kuba [[Ŝopeno]] pro liaj pianokomponaĵoj laŭ ŝopena stilo. La renomo de Cervantes baziĝas nun preskaŭ nure en liaj famaj kvardek unu ''Danzas cubanas'', de kiuj Carpentier diris, ke ili « okupas la lokon, kiun la ''Danzas noruegas'' de [[Edvard Grieg|[Edvard] Grieg]] aŭ la ''[[Slavaj dancoj]]'' de [[Antonín Dvořák|Dvórak]] okupas en la muziktradicioj de siaj respektivaj landoj. La nefinita opero de Cervantes, ''Maledetto'', eniris en vastan forgeson.<ref name=Carpentier>Alejo Carpentier: ''Music in Cuba''. [1945]. Mineapolo (Usono), 2001.</ref> En la jardeko de 1840 aperis la [[habanero]] kiel deprimita kanto kun kontraŭdanca ritmo. (Ne-kubanoj foje nomas „habaneroj“ la kuban kontraŭdancojn). La habanero fariĝis tre populara en Hispanujo kaj aliaj landoj. La kontraŭdanco/kuba danco ankaŭ grave influis la [[portorika]]n dancon, kiu ĝuis sian dinamikan kaj distingan karieron tra la 1930-aj jaroj. En Kubo dum la jardeko de 1880 la kontraŭdanco/kuba danco akuŝis la [[danzono]]n, kiu fakte sukcesis superi ĝin laŭ populareco.<ref>Peter Manuel (2009): «Cuba: from contradanza to danzón», en ''Creolizing contradance in the Caribbean'', Peter Manuel (eld.). Filadelfio: Temple University Press, 2009. ISBN 978-1-59213-734-3.</ref> [[Laureano Fuentes]] (1825-1898) devenis de muzikisto-familio kaj verkis la unuan operojn komponitan sur la insulo, ''La hija de Jefté''. Tiu ĉi pli malfrue estis plilongigata kaj organizata sub la titolo ''Seila''. Liaj multnombrajn verkoj enprenas ĉiujn ĝenrojn. Gaspar Villate (1851-1891) produktis abundan kaj ampleksan verkaron, kiu plene koncentriĝis pri la opero.<ref name=Carpentier/>^{pág. 239} [[José White]] (1836-1918), mulato de hispana patro kaj afrikokuba patrino, estis komponisto kaj violonisto de internacia merito. Li lernis ludi dek ses instrumentojn kaj loĝis alterne en Kubo, en Latinameriko ekster Kubo kaj en Parizo. Lia verko plej fama estas ''La bella cubana'', [[habanero]]. [[Dosiero:Appletons' Gottschalk Louis Moreau.jpg|eta|dekstre|125px|L. M. Gottschalk]] Meze de la 19-a jarcento juna usona muzikisto alvenis en Havano: [[Louis Moreau Gottschalk]] (1829-1869). Lia patro estis juda entreprenisto el Londono kaj lia patrina kreola blankulino de katolikfranca origino.<ref>Starr, S. Frederick 1995. ''Bamboula! The life and times of Louis Moreau Gottschalk''. Oksfordo, Novjorkio p. 24</ref> Gottschalk estis edukata de sia nigrula avino criado kaj sia nutristino Sally, ambaŭ el [[Dominiko]]. Li estis mirinfano je la piano, kiu estis aŭskultinta kaj travivinta la muzikon kaj dancandon sur [[Placo Kongo]] en [[Nov-Orleano]] ekde sia infanaĝo. Lia restado en Kubo daŭris de 1853 ĝis 1862, inkluzive kelkajn mallongajn vizitojn al Porto-Riko kaj [[Martiniko]]. Gottschalk komponis multajn pecojn laŭ kreola stilo, ekzemple la habaneron ''Bamboula, Op. 2 Danse de negres)'' (1845), kies titolo rilatas kun tamburo afrikokariba; ''El cocoye'' (1853), baziĝantan sur populara temo kuba; la kontraŭdancon ''Ojos criollos'' (''Danse cubaine'', 1859) kaj version de ''María la O'', kiu rilatas kun kuba mulatokantisto. En tiuj ĉi multnombraj numeroj li ofte uzis la ritmajn modelojn kubajn. En unu el siaj adiaŭaj koncertoj li interpretis sian ''Adiós a Cuba'', kaŭzante grandan aplaŭdon kaj kriojn „brave!“ Bedaŭrinde la partituro de ĉi tiu verko ne supervivis.<ref>Starr, S. Frederick (1995): ''Bamboula! The life and times of Louis Moreau Gottschalk''. Oksfordo (Novjorkio), p. 180.</ref> En februaro de 1860 Gottschalk produktis grandan verkon en Havano, nomata ''La nuit des tropiques''. Je la realigo de tiu peco li uzis proksimume 250 muzikistojn kaj ĥoron de 200 kantantoj, krom grupo de nigrula konsilantaro de [[Santjago de Kubo]], kiu portis siajn tamburojn por la prezentado. Li prezentis alian grandan koncerton je la sekva jaroj kun nova materialo. Tiuj ĉi spektakloj plimalgrandigis ĉion antaŭe vidita sur la insulo kaj estis sendube neforgeseblaj por la ĉeestantoj.<ref name=Sublette>Ned Sublette (2004): ''Cuba and its music: from the first drums to the mambo''. Ĉikago, 2004.</ref> ==== 20-a jarcento ==== «[[Amadeo Roldán]] (1900-1939) kaj [[Alejandro García Caturla]] (1906-1940) revoluciigis la simfonian muzikon de Kubo, sed aktuale ilia muziko estas malofte ludata en koncertoj».<ref name=Sublette/>^{p. 354} Ili ludis gravan rolon en la ''Afrocubanismo'', movado de la kuba kulturo koncentriĝa sur afrikokubaj temoj, kiu ekestis en la 1920-aj jaroj kaj kiun vaste analizis [[Fernando Ortiz Fernández]]. Roldán, naskiĝinta en Parizo de mulata kubanino kaj de hispana patro, reiris al Kubo en 1919 kaj se fariĝis la unua violonisto de la ĵus fondita ''Orquesta Sinfónica de La Habana'' en 1922. Tie li konatiĝis kun Caturla, kiu estis dua violonisto de la orkestro en la aĝo de dek ses jaroj. La verkaro de Roldán entenas la ''Obertura sobre temas cubanos'' [Uverturon pri kubaj temoj] (1925) kaj du baletojn: ''La Rebambaramba'' (1928) kaj ''El milagro de Anaquillé'' (1929). Al tiuj ĉi sekvis serio da ''Rítmicas'', ''Poema negro'' (1930) kaj ''Tres toques'' (marŝo, ritoj, danco) (1931). En ''Motivos de son'' (1934) li verkis ok pecojn por kantvoĉo kaj instrumentoj baziĝantaj sur poemoj samtitolaj de [[Nicolás Guillén]]. Liaj lastaj komponaĵoj estis ''Dos Piezas infantiles'' por piano (1937). Roldán mortis junaĝe je la 31 jaroj pro vizaĝa kancero misfiguriga (li estis estinta ĝisosta fumanto). [[Dosiero:G. Caturla.jpg|eta|120px|Alejandro García Caturla.]] Post liaj studentaj tagoj Caturla vivis la tutan vivon en la malgranda urbo Remedios en centra Kubo, kie li fariĝis advokato por vivteni sian kreskan familion. Li havis amrilatojn kun variaj nigrulinoj, kun kiuj li havis dek unu gefilojn, kiujn li rekonis kaj subtenis. Lia verko ''Tres danzas cubanas'' por simfoniorkestro estis unuafoje prezentata je Hispanujo en 1929. ''Bembe'' estis unuafoje prezentata samjare en Havano. Lia ''Obertura cubana'' gajnis la unuan premion de nacia konkurso en 1938. Caturla estis homo de granda nobeleco kaj ekzemplo de universala muzikisto, kiu kombinis temojn de klasika kaj popola muzikoj kun modernaj muzikaj ideoj. Lin murdis en 1940 juna hazardludisto, kiun li devis juĝi nur horojn pli malfrue.<ref name=Carpentier/> [[Gonzalo Roig]] (1890-1970) fariĝis grava forto kreema en la unua duono de la 20-a jarcento. La komponisto kaj orkestrestro ankaŭ estis tre sperta pri ludado de violono kaj piano same kiel pri kompozicio. En 1922 li estis unu el la fondintoj de la ''Orquesta Sinfónica Nacional'', kiun li direktis. En 1927 li estis nomumata direktoro de la Muziklernejo de Havano. Kiel komponisto li specialiĝis pri la [[zarzuelo (teatro)|zarzuelo]], formo de muzikteatro tre populara ĝis la Dua Mondmilito. En 1931 li fondis teatro-entreprenon nome ''[[teatro bufo (Hispanujo)|Bufo]]'' en la ''Teatro Martí'' de Havano. Li estis la komponisto de la kuba zarzuelo plej konata, ''[[Cecilia Valdés]]'', baziĝanta sur la fama samnoma romano de la 19-a jarcento pri kuba mulatino, kiu unuafoje estis prezentata en 1932. Li fondis variajn organizaĵojn kaj verkis ofte pri muzikaj temoj.<ref>Helio Orovio (2004): ''Cuban music from A to Z''. Reviziita de Sue Steward. Duke University, Durham NC; Tumi, Bath. p. 184</ref> [[Dosiero:Gramatges Carpentier.jpg|eta|220px|José Ardévol, Harold Gramatges, Alejo Carpentier.]] La Grupo de Muzika Renovigo Musical, kiu fondiĝis en 1942 sub la estrado de [[José Ardévol]], kataluna komponisto loĝanta en Kubo ekde 1930, servis al junaj komponistoj kiel platformo por disvolvi progreseman kun la celo, plibonigi kaj renovigi de mejorar y renovar laŭlitere la kvaliton de la kuba muzika medio. Dum sia ekzisto ekde 1942 ĝis 1948 la grupo organizis multajn koncertojn en la Lyceum de la Habana kun la celo prezenti siajn antaŭgvardiajn komponaĵojn al publiko ĝenerale kaj subteni inter siaj membroj la evoluon de multaj ontaj direktoroj, artrecenzistoj, artistoj kaj profesoroj. Ili ankaŭ komencis proceson de esploro kaj retaksado de la kuba muziko ĝenerale, publikige la brilan laboron de Carlo Borbolla<ref>[http://books.google.com/books?id=TMdf1SioFk4C&pg=PA216&dq=Carlo+Borbolla+Harvard+Dictionary+of+Music&hl=en&sa=X&ei=xFf0T-fYJo2H2AXHdnRBg&ved=0CDYQ6AEwAA#v=onepage&q=Carlo%20Borbolla%20Harvard%20Dictionary%20of%20Music&f=false Harvard Dictionary of Music, p. 216]</ref> kaj propagandante la komponaĵojn de Saumell, Cervantes, Caturla y Roldán. La Grupo de Muzika Renovigo entenis interalie jenajn komponistojn incluyó a los siguientes compositores: [[Hilario González]], [[Harold Gramatges]], [[Julián Orbón]], [[Argeliers León]] kaj [[Edgardo Martín]].<ref> [http://www.ecured.cu/index.php/Grupo_de_Renovaci%C3%B3n_Musical EcuRed. Grupo de Renovación Musical]</ref> Kelkaj nuntempaj komponistoj kubaj ne membris en la grupo, interalie [[Joaquín Nin-Culmell]]. Kvankam en Kubo multaj komponistoj kulturis kaj la klasikajn kaj la popularajn muzikstilojn, la diferenco fariĝis pli klara post 1960, kiam (almenaŭ komence) la reĝimo retiris la apogon al la popularmuziko kaj fermis la plimulton de la noktoklubejoj, dum kiam ĝi subvenciis la klasikan muzikon anstataŭ la kreolajn ĝenrojn. Ekde tiam la plimulto de la muzikistoj tenis sian karieron sur la unu aŭ la alia flanko de tiu nevidebla linio. Post la [[kuba revolucio]] en 1959 nova rikolto da klasikaj muzikistoj sursecenejiĝis. La plej elstara el tiuj ĉi estas sendube la gitaristo [[Leo Brouwer]], kiu realigis gravajn novigojn en la klasika gitaro kaj aktuale estas direktisto de la Orquesta Sinfónica de la Habana. Kiel direktoro de la Instituto Cubano de Arto kaj Kinoindustrio ([[ICAIC]]) en la jardeko de 1970 li estis grava elemento en la formado kaj solidigo de la movado [[Nueva Trova]]. Aliaj gravaj komponistoj de la unuaj jaroj post la revolucio de 1959 estis [[Carlos Fariñas]] kaj Juan Blanco, pioniro de la [[konkreta muziko]] kaj de la [[elektroakustika muziko]] en Kubo.<ref>[http://cubanosfamosos.com/juan-pedro-blanco-rodr%C3%ADguez Cubanosfamosos.com. Juan Pedro Blanco Rodríguez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121130170924/http://cubanosfamosos.com/juan-pedro-blanco-rodr%C3%ADguez |date=2012-11-30 }}.</ref> Proksimume postsekve la unuan postrevolucian generacion grupo de junaj komponistoj komencis altiri la atenton de la publiko, kiu ĉeestis la klasikmuzikajn koncertojn. La plimulto el tiuj estis studinta en renomaj lernejoj eksterlandaj danke al stipendioj de la registaro, ekzemple Sergio Fernández Barroso (ankaŭ konata kiel Sergio Barroso), kiu ricevis recibió un diploma de kompletiga studo en la Supera Muzika Akademio de [[Prago]],<ref>[http://www.electrocd.com/en/bio/barroso_se/ electrocd.com. Artist//Sergio Barroso]</ref> kaj [[Roberto Valera]], kiu studis ĉe Witold Rudzinski kaj Andrzej Dobrowolski en [[Polujo]].<ref>[http://www.americancomposers.org/cubabios.htm#VALERA Sonidos de las Américas: Cuba –Artists & Composers]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Al tiu ĉi grupo ankaŭ apartenas Calixto Álvarez,<ref>[http://books.google.com/books?id=XGzKzOH9vawC&pg=PA11&lpg=PA11&dq=cuban+composer+Calixto+Alvarez&source=bl&ots=1r6zPgTylE&sig=cZSN3bK6JĉYufXcPS9KetwĈWs&hl=en&sa=X&ei=g6fzT92JG4nu2gWHKXIBg&ved=0CEsQ6AEwAjgK#v=onepage&q=cuban%20composer%20Calixto%20Alvarez&f=false Orovio, Helio. Cuban Music from A to Z. P. 11]</ref> kaj Carlos Malcolm<ref>[http://www.ecured.cu/index.php/Carlos_Malcolm EcuRed. Carlos Malcolm]</ref>. [[Dosiero:Tania Leon (Tania León) - Honorees at the 2022 Kennedy Center Honors Dinner (52542377419) (cropped).jpg|eta|Tania León]] Je la komenco de la sepdekaj jaroj grupo de muzikistoj kaj komponistoj, la plimultaj studintoj de la Nacia Artolernejo kaj de la Urba Konservatorio de Havano kolektiĝis ĉirkaŭ organizaĵo, kiun la registaro estis ĵus kreinta kiel junulara sekcio de UNEAC (Nacia Unuiĝo de Kubaj Verkistoj kaj Artistoj), nome la Brigada Hermanos Saíz.<ref>[http://books.google.com/books?id=mhHyhaIlRx4C&pg=PA147&lpg=PA147&dq=brigada+hermanos+saiz&source=bl&ots=NĉCCy6yVI&sig=nsFlSl-w9hLD49fLhk2WJb1p6WA&hl=en&sa=X&ei=aNLzT7naF8jA2gWF6cyBBw&ved=0CFEQ6AEwAg#v=onepage&q=brigada%20hermanos%20saiz&f=false Kapcia, Anthony. Havana: The making of cuban culture]</ref> Kelkaj el ĝiaj membroj estis la komponisto Juan Piñera (nevo de la renoma kuba verkisto Virgilio Piñera),<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |titolo=De la Vega, Aurelio. Sonidos de las Américas: Cuba – History of Concert Music |alirdato=2015-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150506013119/http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |arkivdato=2015-05-06 }}</ref> [[Flores Chaviano]], [[Armando Rodríguez Ruidíaz]], Danilo Avilés,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |titolo=De la Vega, Aurelio. Sonidos de las Américas: Cuba – History of Concert Music |alirdato=2015-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150506013119/http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |arkivdato=2015-05-06 }}</ref> [[Magaly Ruiz]] kaj Efraín Amador Piñero. Aliaj nuntempaj komponistoj kun malpli ligoj kun la menciita organizaĵo estis [[José María Vitier]], Julio Roloff,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |titolo=De la Vega, Aurelio. Sonidos de las Américas: Cuba – History of Concert Music |alirdato=2015-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150506013119/http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |arkivdato=2015-05-06 }}</ref> Jorge López Marín kaj José Loyola.<ref name=Cubabios>[http://www.americancomposers.org/cubabios.htm Sonidos de las Américas: Cuba – Artists & Composers]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Post la [[kuba revolucio]] (1959), multaj ontaj kubaj komponistoj elmigris je frua aĝo kaj disvolvis la pli grandan paron de sia kariero ekster la lando. Ene de ĉi tiu grupo menciendas jenaj komponistoj: Tania León, Orlando Jacinto García, Armando Tranquilino,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |titolo=De la Vega, Aurelio. Sonidos de las Américas: Cuba – History of Concert Music |alirdato=2015-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150506013119/http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |arkivdato=2015-05-06 }}</ref> Odaline de la Martínez, José Raúl Bernardo,<ref name=Cubabios/> Jorge Martín kaj Raul Murciano <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |titolo=De la Vega, Aurelio. Sonidos de las Américas: Cuba – History of Concert Music |alirdato=2015-07-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150506013119/http://www.americancomposers.org/cubahistory.htm |arkivdato=2015-05-06 }}</ref>. === Guajira (gŭaĥiro) === La origina [[gŭaĥiro]]-muziko ekestis en la kamparaj regionoj kubaj kiel muziko de kamparanoj kaj tenas eble ligojn kun la muziko [[jíbaro]] el [[Porto-Riko]]. Ĝi ekestis komence de la 20-a jarcento. Tipa estas la uzo de la 6-korda [[kuba gitaro]] ''tres'', kiu havas se kordojn aranĝitajn kiel tri (hispane: ''tres'') [[kordoĥoro]]jn kun tre speciala agordo. === Música campesina (kamparana muziko) === '''Música campesina''' estas kampara formo de improvizataj [[decimo]]j (dekversaj strofoj), je kio la versoj mem nomiĝas punto aŭ [[punto cubano]]. Tiu ĉi muzikstilo fariĝis konata ankaŭ ekster Kubo per artistoj kiel [[Celina González]] kaj influis la modernan [[Son cubano|kuban sonon]] (vidu malsupre). Dum kiam la origina ''música campesina'' konservis sian tradician formon kaj per tio perdis la intereson de la kuba junularo, kelkaj muzikistoj provis modernigi ĉi tiun stilon per novaj [[aranĝo (muziko)|aranĝoj]], tekstoj kaj temoj, je kio ili komence puŝiĝis kontraŭ la kritiko de la [[purismo|puristoj]] de ĉi tiu stilo.<ref>[http://www.liubamariahevia.com Liuba María Hevia]</ref> La kuba televidprogramo ''Palmas y Cañas'' sin dediĉas al la flego de la ''música campesina''. === Danzono === La eŭropa influo sur la kuban muzikon en la 19-a kaj 20-a jarcento estas tre klare ekkonebla krom en la altkultura muziko ankaŭ en la [[danzono]], eleganta dancoformo, kiu disvastiĝis deire de Kubo en tuta Latinameriko kaj aparte en Meksiko. Ĝiaj radikoj kuŝas en la eŭropaj balosalonoj, kaj estas rekoneblaj ligoj al [[anglaj kampardancoj]], al franca contredanse kaj al hispana contradanza, la franca kaj hispanaj formoj de la [[kontraŭdanco]]. La danzono evoluis en la 1870-aj jaroj en la regiono de la kuba urbo [[Matanzas]] sub la influo de afrikaj muzikaj tradicioj kaj la [[habanero]]. Ĝi estas ludata de tipa [[orkestro]], ekzemple de [[armemuziko|armemuzika bando]]. Kun la danzono oni ligas nomojn kiel tiuj de [[Miguel Faílde]]. Faílde aldonis elementojn de la franca contredanse. Deire de li muzikistoj kiel [[José Urfé]], [[Enrique Jorrín]] kaj [[Antonio María Romeu]] pludisvolvis la muzikstilon. ==== Haitianoj en Kubo: ''Charanga'' ==== Alia formo de kuba popolmuziko estas la [[Bolero (muzikstilo)|bolero]]. Temas je tio pri [[balado]]j el [[Santjago de Kubo]], kiujn ludas [[ĉarango]]j, malgrandaj francekreolaj muzikbandoj. ''Charangas'' ekestis inter kubaj haitianoj, do devenantoj el francekreola kulturo. Jam en [[1791]] [[haitiano]]j rifuĝis dum la sklavoribelo el sia lando al Kubo. Ĝis nun ĉiam denove estas grupoj da haitiaj rifuĝintoj, kiuj ekloĝas en Kubo, aparte en la loĝloko [[Caibarién]]. Ilia formo de ''[[cabildo]]'' nomiĝas ''[[tumba francesa]]'' kaj fariĝis konata per aparta formo de danzono, ''[[comparsa]]s'', [[mambo]], [[ĉaĉao]] kaj aliaj specoj de [[popolmuziko]]. == Historio == Proksimume 1850 aperis vagantaj muzikistoj, konataj kiel trovadoroj („trovadores“), en la oriento de la insulo, aparte en Santjago de Kubo, kiuj perlaboris sian vivtenon kantantaj kaj gitarludantaj. La unua trobadoraĵo, kiu ekzistis, estis kreata en Kubo kun la temo de protesto, sed dumpase de la jaroj ĝi estis transformata, ĝis kiam ĝi fariĝis la nuntempa trova kaj adoptata de la kantverkistoj ene de la romantika linio, pro kio oni identigas ilin treege kun la kantantoj de la trobadoraĵo kiel [[Pablo Milanés]], [[Silvio Rodríguez]] kaj aliaj. La [[trova]] estas aparte signifa kiel kultura esprimo, (tiu ĉi arto estas en sia plimulto vira). En la komuna trobadoraĵo oni kantas versojn, akompanatajn de certa senco de spriteco kaj tute konkurajn. Ĝenerale la kantverkistojn de ĉi tiuj ĝenro oni nomas "trovadores". Aktuale la trova estas tre populara. La [[Nueva Trova Cubana]] aŭ mallonge Nueva Trova estas muzika ĝenro, kiu ekestis meze de la 1960-aj jaroj en Kubo, sed nur en 1973 ĝi organiziĝis sub ĉi tiu nomo. La organizaĵo ''Movimiento de la Nueva Trova'' [Movado Nueva Trova] sin malfondis en 1986, dum kiam la muzikĝenro pluekzistas laŭ plej diversaj elformaĵoj. La nomo formiĝis el la tradicia arnomo por popolkantistoj trova (deduktita de la trobadoroj de la mezepoko) kun la aldonaĵo „nova“, estas do tradukebla kiel Novaj Kubaj Trobadoroj. Nueva Trova kombinas tradiciajn elementojn de kuba popolmuziko kun aliaj muzikaj ĝenroj kaj estas forte destinita per siaj politikaj kaj poeziaj tekstoj, kio limigas ĝian disvastiĝon precipe en la hispanlingvanaro. [[Fernando Ortiz Fernández|Fernando Ortiz]], unua granda popolkanto-sciencisto kuba, priskribas la muzikajn novigojn de Kubo kiel derivaĵoj de la interagadoj (transkulturigo) inter afrikaj sklavoj, kiuj lokis en la grandaj sukerkanaj plantejoj, kaj hispanoj, ekzemple enmigrintoj de la [[Kanarioj]] (kaj aliaj regionoj de Hispanujo), kiuj kulturis tabakon sur malgrandaj bienoj. La afrikaj sklavoj kaj iliaj idoj kreis variajn [[perkutinstrumentoj]]n kaj konservis la ritmojn, kun kiuj ili estis konatiĝintaj en siaj devenregionoj.<ref>Fernando Ortiz (1952): ''Los instrumentos de la música afrocubana'' (5 volumoj). Havano, 1952.</ref> La instrumentoj plej gravaj estis la tamburoj, de kiuj origine ekzistis proksimume kvindek malsamaj tipoj. Aktuale nur la [[bongo]]j, la [[kongao]]j (aŭ ''tumbadoras'') kaj la [[tamburo bataa|tamburoj bataaj]] estas regule videblaj (la [[timbaleo]]j kubaj estas idoj de la timbaloj de la armebandoj hispanaj). Ankaŭ gravaj estas la [[klaveoj]], du cilindraj lignopecoj, kaj la [[frapskatolo]], skatolo el ligno de madera, origine farita el tabuloj. La [[klaveoj]]n ankoraŭ oni ofte uzas, kaj la frapskatolojn oni uzis dum tiuj periodoj, en kiuj la tamburoj estis malpermesitaj. Krom tio ekzistas aliaj perkutinstrumentoj en uzo por afrikdevenaj religiaj ceremonioj. La ĉinaj enmigrintoj kontribuis per la [[ĉina korneto]] (aŭ Suona), instrumento ĉina kun anĉo el kano, ankoraŭ uzata en la [[komparso]]j (karnavalgrupoj) de Santjago de Kubo. Unu el la plej grandaj kubaj pianistoj-komponistoj de la 20-a jarcento estis [[Ernesto Lecuona]] (1895-1963). Lecuona komponis pli ol 600 pecojn, ĉefe laŭ kuba stilo, kaj estis pianisto de elstara kvalito. Li estis fruktodona komponisto de kantoj kaj muziko por kino kaj teatro. Lia verkaro konsistis ĉefe el multaj [[zarzuelo (teatro)|zarzueloj]] baziĝantaj sur afrikokubaj kaj hispankubaj ritmoj, el variaj suitoj kaj pluropon da kantoj, kiuj fariĝis normkantoj de la latinida muziko. Tiu ĉi entenas ''Siboney'', ''[[Malagueña]]'' kaj ''[[Andalucía]]''. En 1942 lia granda furoraĵo ''Siempre en mi corazón'' estis proponata por [[premio Oskar]], perdis tamen la konkurson favore al la kanto ''White Christmas''. La simfoniorkestro de Ernesto Lecuona unuafoje prezentis ''Rapsodia Negra'' de Lecuona dum la Koncerto de la Tago de Kuba Liberigo en la koncertejo ''[[Carnegie Hall]]'' je Novjorko la 10-an de oktobro 1943.<ref>Orovio, Helio 2004. ''Cuban music from A to Z''. Duke University, Durham NC; Tumi, Bath.</ref> == Ĝenroj == {{Div col|cols = 2}} * [[Bolero]] * [[Ĉangvio]] (''changüí'') * [[Danzono]] (''danzón'') * [[Gŭaĥiro]] (''guajira'') * [[Gŭaraĉo]] (''guaracha'') * [[Habanero]] (''habanera'') * [[Kongao (karnavala ritmo)]] * [[Kubaj trobadoroj]] (''trova cubana'') * [[Latinida ĵazo]] * [[Novaj kubaj trobadoroj]] (''nueva trova cubana'') * [[Punto (muziko)|Punto]] * [[Rumbo]] (''rumba'') * [[Salso]] (''salsa'') * [[Songo]] * [[Son-muziko]] (''son'') * [[Timbo (kuba muziko)|Timbo]] (''timba'') {{Div col end}} == Listo de kubaj muzikistoj kaj kantistoj == {{Div col|cols = 3}} * [[Efraín Amador]] * [[Amindaj]] * [[Manuel Barrueco]] * [[Elena Burke]] * [[Celia Cruz]] * [[Celina & Reutilio]] * [[Ibrahim Ferrer]] * [[Ernesto Lecuona]] * [[Pablo Milanés]] * [[Carlos Molina]] * [[Benny Moré]] * [[Eliades Ochoa]] * [[Dámaso Pérez Prado]] * [[Omara Portuondo]] * [[Silvio Rodríguez]] * [[Compay Segundo]] * [[Bebo Valdés]] * [[Chucho Valdés]] * [[Los Van Van]] * [[José Maria Vitier]] {{Div col end}} === Komponistoj === {{Div col|cols = 3}} * [[Efraín Amador]] * [[José Ardévol]] * [[Leo Brouwer]] * [[Ignacio Cervantes]] * [[Flores Chaviano]] * [[Carlos Fariñas]] * [[Laureano Fuentes]] * [[Alejandro García Caturla]] * [[Hilario González Iñiguez]] * [[Harold Gramatges]] * [[Ernesto Lecuona]] * [[Argeliers León]] * [[Edgardo Martín Cantero]] * [[Miguel Matamoros]] * [[Joaquín Nin-Culmell]] * [[Julián Orbón]] * [[Juan París]] * [[Dámaso Pérez Prado]] * [[Gonzalo Roig]] * [[Amadeo Roldán]] * [[Magaly Ruiz]] * [[Esteban Salas]] * [[Eduardo Sánchez de Fuentes]] * [[Roberto Valera]] {{Div col end}} === Muzikfakuloj === * [[Alberto Alén]] * [[María Teresa Linares]] * [[Rolando Pérez]] * [[Magaly Ruiz]] * [[Eduardo Sánchez de Fuentes]] == Instrumentoj == * [[Ĉina korneto]] * [[Marako]] * [[Kuba gitaro]] == Vidu ankaŭ == * [[Comparsa]] * [[Cuba]] * [[Salso]] * ''[[La isla de los amores infinitos]]'', romano de la kuba verkistino [[Daína Chaviano]] * [[:kategorio:Kubo|Artikoloj rilataj kun Kubo]] * [[:kategorio:Kubaj muzikistoj|Kubaj muzikistoj]] == Filmetoj == * [http://www.youtube.com/user/CubanoPopularPop Canal de música Pop, Es Cubano Es Popular] * [http://www.youtube.com/user/CubanoPopularTimba Canal de salsa y timba, Es Cubano Es Popular] * [http://www.youtube.com/user/CubanoPopularSonBole Canal de son, boleros y ritmos cubanos, Es Cubano Es Popular] * [http://www.youtube.com/user/CubanoPopularRumba Canal de rumba y yoruba, Es Cubano Es Popular] * [http://www.youtube.com/user/CubanoPopularDeCalle Canal de música en la calle, Es Cubano Es Popular] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.pprincipe.cult.cu/musica Novaĵoj, eventoj, artikoloj kaj plu pri kuba muziko en] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090101160953/http://www.pprincipe.cult.cu/musica |date=2009-01-01 }} [[Kamagvejo]], [[Kubo]] * [http://www.escubanoespopular.com Varbilo por kuba muziko kaj kulturo Música y Cultura Cubana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181208063809/http://www.escubanoespopular.com/ |date=2018-12-08 }} * http://www.escucharmusicacubana.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120502154152/http://escucharmusicacubana.com/ |date=2012-05-02 }} * [http://www.suenacubano.com Katalogo de kuba muziko ĉe suenacubano.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150515194017/http://suenacubano.com/ |date=2015-05-15 }} * [http://www.promocionhabana.com Eventoj kulturaj de Kubo ĉe promocionhabana.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150506021624/http://www.promocionhabana.com/ |date=2015-05-06 }} * [http://www.cubamusic.com Cubamusic.com] * http://www.vintagemusic.fm == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Kuba muziko|*]] rh9q6bgy4y6d7okeqf1e4z5ee163c14 0 22560 9350034 9349104 2026-04-09T03:40:57Z Sergio 46486 /* Eksteraj ligiloj */ +s:fr 9350034 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} «'''Kandido, aŭ (la) Optimismo'''» ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}} ; mallonge «Kandido»<ref>Ekz-e «Kiam mi estis 15-jara kampara infano en formale katolika kulturo, mi legis la unuan fojon „'''Kandido'''“, kaj la libro konsiderinde kontribuis al mia mondrigardo» ([[Renato Corsetti]], «[[Monato (gazeto)|Monato]]» 2024:06, p. 27).</ref>) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltero]]. Ĝi estas konsiderata kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, unue publikigita en januaro 1759 en Svislando, rakontas pri juna viro ''Kandido'', edukita de filozofo ''Pangloso'' en [[Vestfalio|Vestfalia]] kastelo laŭ doktrino ''optimisma'' (karikaturo de la [[teodiceo]] [[Lejbnico|Lejbnica]]). Poste en la rakonto okazas subita interrompo de la paca vivmaniero, kaj Kandido estas eksponita al la [[aflikto]]j de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per sufiĉe praktika konkludo: Voltero admonas la legantojn «kultivu vian ĝardenon», anstataŭe de la [[mantro]] de Pangloso, ke «ĉio estas por la plej bona» ​​en «la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj». La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas konstruita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[kliŝo]]jn, kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. Multaj epizodoj prezentitaj en la romano estas bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. La [[problemo de la malbono|Problemon pri la malbono]] Voltero prezentas ĉi-romane en humura kaj rekta maniero. Krom Lejbnicon kaj la filozofian [[optimismo]]n, Voltero ridindigas ankaŭ [[Eklezio]]n, [[teologio]]n, [[registaro]]jn, [[armeo]]jn kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[filozofio]]n kaj [[filozofo]]jn. == Reago kaj heredo == Ĉar la romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[Blasfemo|blasfemon]], politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legita ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Tamen, la akra spriteco de la romano kaj komprenoj pri la homa kondiĉo, inspiris verkistojn kaj artistojn de estontaj generacioj, kiuj ampleksis kaj imitis ĝin. Hodiaŭ la romano estas konsiderita la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj en la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|okcidento]]. == Esperanto == [[Eŭgeno Lanti]] esperantigis ĝin el la [[Franca lingvo|franca]]. La 160-paĝa tradukaĵo estas eldonita ĉe [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] en [[Lepsiko]] en la jaro [[1929]]. La 30an de januaro 2023 aperis nova traduko ĉe la literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'' por la 2022a jaro (laŭ la normoj pdf kaj epub). Sergio Pokrovskij reviziis kaj reverkis la tradukon en la jaroj 2021a–2023a. En la nova traduko de ''Kandido'' estas korektitaj tradukaj kaj lingvaj eraroj de la Lantia teksto. La tro franceca frazosintakso (konscie elektita de Lanti’) estas malpezigita kaj rearanĝita laŭ la tradicio Esperanta. La apero de PV (unu jaron post la publikigo de la Lantia traduko kaj iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj PIV kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en la prilaborita teksto. La “Postparolo” de Sergio Pokrovskij entenas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. '''Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — (Literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', 2022).''' ==Recenzoj== {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} {{citaĵo|''Kandido'' estas inter la plej famaj romanoj eŭropaj, do ne mirigas, ke [[Lanti]], fundamenta skurĝanto de la establitaj naciaj socioj, ĝin tradukis en la «roraj dudekaj» de la vivo de Esperanto; certe ĝia entuziasma, sed ne tiom skrupula studado kondukis al bona traduko, sed perfekta nek pri fideleco, nek pri kelkloka interpretado. Tial montriĝas nepra la nuna traduko de akademiano [[Sergio Pokrovskij]], kiu regalas nin per ege flua rakontado, per dokta solvo de pluraj krizaj punktoj, tiel ke la verko, kompletigata de la plurĉapitra apendico, lokiĝas inter la vere elstaraj en la esperantlingva kulturo.<ref>[[Carlo Minnaja]]. [https://sezonoj.ru/2023/07/recenzo-142/ Kandido: Dokta solvo de pluraj krizaj punktoj]. [[La Ondo de Esperanto]], 2023, №2 (316).</ref>|[[Carlo Minnaja]], [[LOdE]], 2023, №2 (316).}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Kandid}} * La franca originalo ĉe Vikifontaro: ''«[[s:fr:Candide, ou l’Optimisme|Candide, ou l’Optimisme]]».'' * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] d69ko6m45vcnitzdit8urfjhz6awsx4 9350035 9350034 2026-04-09T04:06:51Z Sergio 46486 /* Recenzoj */ Corsetti 9350035 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} «'''Kandido, aŭ (la) Optimismo'''» ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}} ; mallonge «Kandido»<ref>Ekz-e «Kiam mi estis 15-jara kampara infano en formale katolika kulturo, mi legis la unuan fojon „'''Kandido'''“, kaj la libro konsiderinde kontribuis al mia mondrigardo» ([[Renato Corsetti]], «[[Monato (gazeto)|Monato]]» 2024:06, p. 27).</ref>) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltero]]. Ĝi estas konsiderata kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, unue publikigita en januaro 1759 en Svislando, rakontas pri juna viro ''Kandido'', edukita de filozofo ''Pangloso'' en [[Vestfalio|Vestfalia]] kastelo laŭ doktrino ''optimisma'' (karikaturo de la [[teodiceo]] [[Lejbnico|Lejbnica]]). Poste en la rakonto okazas subita interrompo de la paca vivmaniero, kaj Kandido estas eksponita al la [[aflikto]]j de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per sufiĉe praktika konkludo: Voltero admonas la legantojn «kultivu vian ĝardenon», anstataŭe de la [[mantro]] de Pangloso, ke «ĉio estas por la plej bona» ​​en «la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj». La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas konstruita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[kliŝo]]jn, kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. Multaj epizodoj prezentitaj en la romano estas bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. La [[problemo de la malbono|Problemon pri la malbono]] Voltero prezentas ĉi-romane en humura kaj rekta maniero. Krom Lejbnicon kaj la filozofian [[optimismo]]n, Voltero ridindigas ankaŭ [[Eklezio]]n, [[teologio]]n, [[registaro]]jn, [[armeo]]jn kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[filozofio]]n kaj [[filozofo]]jn. == Reago kaj heredo == Ĉar la romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[Blasfemo|blasfemon]], politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legita ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Tamen, la akra spriteco de la romano kaj komprenoj pri la homa kondiĉo, inspiris verkistojn kaj artistojn de estontaj generacioj, kiuj ampleksis kaj imitis ĝin. Hodiaŭ la romano estas konsiderita la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj en la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|okcidento]]. == Esperanto == [[Eŭgeno Lanti]] esperantigis ĝin el la [[Franca lingvo|franca]]. La 160-paĝa tradukaĵo estas eldonita ĉe [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] en [[Lepsiko]] en la jaro [[1929]]. La 30an de januaro 2023 aperis nova traduko ĉe la literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'' por la 2022a jaro (laŭ la normoj pdf kaj epub). Sergio Pokrovskij reviziis kaj reverkis la tradukon en la jaroj 2021a–2023a. En la nova traduko de ''Kandido'' estas korektitaj tradukaj kaj lingvaj eraroj de la Lantia teksto. La tro franceca frazosintakso (konscie elektita de Lanti’) estas malpezigita kaj rearanĝita laŭ la tradicio Esperanta. La apero de PV (unu jaron post la publikigo de la Lantia traduko kaj iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj PIV kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en la prilaborita teksto. La “Postparolo” de Sergio Pokrovskij entenas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. '''Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — (Literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', 2022).''' ==Recenzoj== === Pri la traduko fare de Lanti (1929) === {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} === Pri la traduko fare de Sergio Pokrovskij (2022/2023) === {{citaĵo|''Kandido'' estas inter la plej famaj romanoj eŭropaj, do ne mirigas, ke [[Lanti]], fundamenta skurĝanto de la establitaj naciaj socioj, ĝin tradukis en la «roraj dudekaj» de la vivo de Esperanto; certe ĝia entuziasma, sed ne tiom skrupula studado kondukis al bona traduko, sed perfekta nek pri fideleco, nek pri kelkloka interpretado. Tial montriĝas nepra la nuna traduko de akademiano [[Sergio Pokrovskij]], kiu regalas nin per ege flua rakontado, per dokta solvo de pluraj krizaj punktoj, tiel ke la verko, kompletigata de la plurĉapitra apendico, lokiĝas inter la vere elstaraj en la esperantlingva kulturo.<ref>[[Carlo Minnaja]]. [https://sezonoj.ru/2023/07/recenzo-142/ Kandido: Dokta solvo de pluraj krizaj punktoj]. [[La Ondo de Esperanto]], 2023, №2 (316).</ref>|[[Carlo Minnaja]], [[LOdE]], 2023, №2 (316).}} {{citaĵo|Do, konklude, klasika verko de la eŭropa kulturhistorio estas ree havebla en traduko, kiu respektas la modernajn komprenojn pri tradukado kaj pri la internacia lingvo Esperanto.|[[Renato Corsetti]]. Mirinda mondo en moderna lingvo. «[[Monato (gazeto)|Monato]]», 2024:06, p. 27.}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Kandid}} * La franca originalo ĉe Vikifontaro: ''«[[s:fr:Candide, ou l’Optimisme|Candide, ou l’Optimisme]]».'' * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] lnj2wc4heddgxcni7ppijzw3s7oy69f 9350042 9350035 2026-04-09T05:00:15Z Sj1mor 12103 9350042 wikitext text/x-wiki {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Kandid, aŭ: La Optimismo | aŭtoro = Voltaire | eldonjaro = 1929 | eldonurbo = [[Lepsiko]] | eldoninto = SAT | paĝoj = 160 kun ilustraĵoj | isbn = | bildo = Candide-L'optimisme-Chap 01.jpg }} «'''Kandido, aŭ (la) Optimismo'''» ({{Lang-fr|Candide, ou l'optimisme}} ; mallonge «Kandido»<ref>Ekz-e «Kiam mi estis 15-jara kampara infano en formale katolika kulturo, mi legis la unuan fojon „'''Kandido'''“, kaj la libro konsiderinde kontribuis al mia mondrigardo» ([[Renato Corsetti]], «[[Monato (gazeto)|Monato]]» 2024:06, p. 27).</ref>) estas [[Satiro|satira]] [[novelo]], aŭ mallonga [[Filozofia fabelo|filozofia]] [[romano]] fare de [[Voltero]]. Ĝi estas konsiderata kiel lia [[ĉefverko]]. == Resuma enhavo == La romano, unue publikigita en januaro 1759 en Svislando, rakontas pri juna viro ''Kandido'', edukita de filozofo ''Pangloso'' en [[Vestfalio|Vestfalia]] kastelo laŭ doktrino ''optimisma'' (karikaturo de la [[teodiceo]] [[Lejbnico|Lejbnica]]). Poste en la rakonto okazas subita interrompo de la paca vivmaniero, kaj Kandido estas eksponita al la [[aflikto]]j de la mondo, kaj malrapide sobriĝas de la senkulpa [[kredo]]. La romano finiĝas per sufiĉe praktika konkludo: Voltero admonas la legantojn «kultivu vian ĝardenon», anstataŭe de la [[mantro]] de Pangloso, ke «ĉio estas por la plej bona» ​​en «la plej bona el ĉiuj eblaj mondoj». La stilo de la romano estas [[Fantazio|fantazia]], kaj la intrigo moviĝas rapide de loko al loko. Ĝi estas [[pikareska romano]], kies intrigo estas konstruita en maniero simila al tiu de pli serioza [[formadromano]], kaj ĝi parodias multajn romantikajn kaj aventurajn [[kliŝo]]jn, kiuj estas priskribitaj en la romano en amara kaj seka maniero. Multaj epizodoj prezentitaj en la romano estas bazitaj sur historiaj okazaĵoj, kiel ekzemple la [[Sepjara Milito]] kaj la [[Tertremo de Lisbono]] en [[1755]], kiuj okazis kelkajn jarojn pli frue. La [[problemo de la malbono|Problemon pri la malbono]] Voltero prezentas ĉi-romane en humura kaj rekta maniero. Krom Lejbnicon kaj la filozofian [[optimismo]]n, Voltero ridindigas ankaŭ [[Eklezio]]n, [[teologio]]n, [[registaro]]jn, [[armeo]]jn kaj amason da politikaj kaj sociaj institucioj de ĉiaj specoj, eĉ [[filozofio]]n kaj [[filozofo]]jn. == Reago kaj heredo == Ĉar la romano estis granda sukceso, ĝi ankaŭ kaŭzis multajn [[Polemiko|polemikojn]]. Tuj post ĝia sekreta eldono, la romano estis cenzurita kaj malpermesita de publikigo en multaj lokoj tra [[Eŭropo]], ĉar ĝi inkludis [[Blasfemo|blasfemon]], politikan instigon kaj intelektan malamikecon kaŝitan sub maldika [[vualo]] de [[naiveco]]. Sed tiu klopodoj estis senutilaj, la romano estis tuja [[furorlibro]], estis tradukita en la [[Angla lingvo|anglan]] kaj la [[Itala lingvo|italan]] ene de unu jaro, kaj restas populara kaj legita ĝis hodiaŭ. Kontraste al aliaj pli seriozaj komponaĵoj de Voltero, estas dubinde, ĉu li mem atendis, ke la komika libreto alportos al li famon dum multaj jaroj. Tamen, la akra spriteco de la romano kaj komprenoj pri la homa kondiĉo, inspiris verkistojn kaj artistojn de estontaj generacioj, kiuj ampleksis kaj imitis ĝin. Hodiaŭ la romano estas konsiderita la ĉefverko de Voltaire kaj laŭ iuj en la literatura kanono de la [[Okcidenta civilizo|okcidento]]. == Esperanto == [[Eŭgeno Lanti]] esperantigis ĝin el la [[Franca lingvo|franca]]. La 160-paĝa tradukaĵo estas eldonita ĉe [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] en [[Lepsiko]] en la jaro [[1929]]. La 30an de januaro 2023 aperis nova traduko ĉe la literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'' por la 2022a jaro (laŭ la normoj pdf kaj epub). [[Sergio Pokrovskij]] reviziis kaj reverkis la tradukon en la jaroj 2021a–2023a. En la nova traduko de ''Kandido'' estas korektitaj tradukaj kaj lingvaj eraroj de la Lantia teksto. La tro franceca frazosintakso (konscie elektita de Lanti’) estas malpezigita kaj rearanĝita laŭ la tradicio Esperanta. La apero de PV (unu jaron post la publikigo de la Lantia traduko kaj iniciatita ĝuste de Lanti’) kaj PIV kontribuis al pliriĉigo kaj stabiligo de la leksiko, kaj ankaŭ tio ebligis precizigi la tradukojn en la prilaborita teksto. La “Postparolo” de Sergio Pokrovskij entenas detalan komparon de la du tradukoj kaj estas destinita por tiuj, kiujn interesas tradukteorio kaj interrilato de Esperanto kaj la franca lingvo. '''Voltero. ''Kandido, aŭ Optimismo'' / Tradukis el la franca Sergio Pokrovskij; Antaŭparoloj de Sergio Pokrovskij kaj Eŭgeno Lanti; Postparolo de Sergio Pokrovskij. — Kaliningrado: Sezonoj, 2023. — 176 p. — (Literatura suplemento al ''La Ondo de Esperanto'', 2022).''' ==Recenzoj== === Pri la traduko fare de Lanti (1929) === {{Citaĵo|La malbonoj, kiujn kontraŭbatalis Voltaire, daŭras ekzisti maltoleremo, superstiĉemo, fanatikemo, kruelemo, trompemo regas ankoraŭ ĉie en la mondo" (el la Enkonduko), do la verko ne perdis la aktualecon. Stilo rimarkinda pro granda ŝparo de sufiksoj. |1934, [[Enciklopedio de Esperanto]]}} {{Citaĵo|Tiu mondkonata ĉefverko de la granda verkisto estis tre bone tradukita. Eleganta stilo, klara, flua, gracia lingvo. |1929(1965), [[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]] II, paĝo 687}} {{citaĵo|La verko de Voltaire estas sufiĉe konata en la mondo por ke ni diru multe pri ĝi. Ni nur povas noti ke la traduko estas lerte farita. La flua [[stilo]] helpas al agrabla legado de la libro.|[[Belga esperantisto]] n175 (sep 1929)}} === Pri la traduko fare de Sergio Pokrovskij (2022/2023) === {{citaĵo|''Kandido'' estas inter la plej famaj romanoj eŭropaj, do ne mirigas, ke [[Lanti]], fundamenta skurĝanto de la establitaj naciaj socioj, ĝin tradukis en la «roraj dudekaj» de la vivo de Esperanto; certe ĝia entuziasma, sed ne tiom skrupula studado kondukis al bona traduko, sed perfekta nek pri fideleco, nek pri kelkloka interpretado. Tial montriĝas nepra la nuna traduko de akademiano [[Sergio Pokrovskij]], kiu regalas nin per ege flua rakontado, per dokta solvo de pluraj krizaj punktoj, tiel ke la verko, kompletigata de la plurĉapitra apendico, lokiĝas inter la vere elstaraj en la esperantlingva kulturo.<ref>[[Carlo Minnaja]]. [https://sezonoj.ru/2023/07/recenzo-142/ Kandido: Dokta solvo de pluraj krizaj punktoj]. [[La Ondo de Esperanto]], 2023, №2 (316).</ref>|[[Carlo Minnaja]], [[LOdE]], 2023, №2 (316).}} {{citaĵo|Do, konklude, klasika verko de la eŭropa kulturhistorio estas ree havebla en traduko, kiu respektas la modernajn komprenojn pri tradukado kaj pri la internacia lingvo Esperanto.|[[Renato Corsetti]]. Mirinda mondo en moderna lingvo. «[[Monato (gazeto)|Monato]]», 2024:06, p. 27.}} ==Eksteraj ligiloj== {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Kandid}} * La franca originalo ĉe Vikifontaro: ''«[[s:fr:Candide, ou l’Optimisme|Candide, ou l’Optimisme]]».'' * ''[[s:Kandid|Kandid aŭ la Optimismo]]'', Esperanto-traduko de [[Lanti]] ĉe [[Vikifontaro]] * [https://kovro.heliohost.org/books/Kandido2.html «Kandido, aŭ Optimismo»]. Esperanto-traduko fare de [[Sergio Pokrovskij]] (la Reta versio). * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/K] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://explore.rero.ch/fr_CH/nj/result?se=Kandid%2C+a%C5%AD+la+optimismo&submit=&fd=any&pr=contains&ex=0&so=rank Katalogo de]{{404|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[CDELI]] * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20Optimismo&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0&fromRedirectFilter=true Katalo go de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14511521/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=29951 Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://lib.uva.nl/discovery/search?query=any,contains,Kandid%20a%C5%AD%20la%20optimismo&tab=Everything&search_scope=DN_and_CI_and_PURE&vid=31UKB_UAM1_INST:UVA&offset=0 Katalogo de] [[Universitato de Amsterdamo]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de CDELI]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo]] 5jne6hkdmp7uq1fyadq0cqb6o1tdqs4 0 23527 9349924 9303899 2026-04-08T18:50:29Z Sj1mor 12103 9349924 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Papier - various papers in day.jpg|eta|Diversaj tipoj de papero]] [[Dosiero:Coloured, textured craft card.jpg|eta|dekstra|Papero por [[metiartoj]] kaj aliaj artoj uzas ampleksan varion de teksturoj kaj koloroj.]] [[Dosiero:Kp186-papero.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri Papero]] '''Papero''' estas maldika, plata [[materialo]] produktita per kunpremo de malsekigitaj plantaj [[fibro]]j. La fibroj uzataj estas kutime naturaj kaj [[celulozo|celulozriĉaj]]. La plej kutima materialo estas [[ligno]]-[[pasto]] el pastolignaj (plejparte mollignaj) [[arbo]]j kiaj [[pino]]j, sed ankaŭ eblas uzi aliajn [[vegetalo|vegetaĵajn fibrojn]], ekzemple [[kotono]]n, [[lino]]n, kaj herbojn kiaj [[kanabo]], aŭ [[tekstila]]jn fibrojn, kiaj el tolaĵoj ktp. Poste oni sekigas ĝin kiel flekseblaj folioj. Papero estas varia materialo kun multaj uzoj. Dum plej komuna estas por skribi kaj presi sur ĝi, ĝi estas ankaŭ amplekse uzata por envolvi materialon, en multaj purigaj produktoj, en nombraj industriaj kaj konstruaj procezoj, kaj eĉ kiel manĝingredienco – ĉefe ĉe aziaj kulturoj. Dum la lastaj jardekoj ĝi anstataŭis tradiciajn tolajn [[naztuko]]jn. Papero, kaj la pasta paperfara procezo, ŝajne estis disvolvigita en [[Ĉinio]] dum la komenco de la 2a jarcento, eble tiom frue kiom ĝis la jaro 105,<ref>Hogben, Lancelot. “Printing, Paper and Playing Cards”. Bennett, Paul A. (eld.) ''Books and Printing: A Treasury for Typophile''s. New York: The World Publishing Company, 1951. pp 15-31. p. 17. & Mann, George. ''Print: A Manual for Librarians and Students Describing in Detail the History, Methods, and Applications of Printing and Paper Making''. London: Grafton & Co., 1952. p. 77</ref> fare de la [[Han Dinastio|Han]]-kortega [[eŭnuko]] [[Cai Lun]], kvankam la plej fruaj arkeologiaj fragmentoj de papero devenas el la 2a jarcento a.K. en Ĉinio.<ref name="Tsien1985">{{harvnb|Tsien|1985|p=38}}</ref> La moderna [[papera industrio]] estas tutmonda, kaj Ĉinio unuarangas en produktado dum Usono poste duarangas. Moderna paperindustrio okazigas fortan poluadon al la medio, kaj okazigas problemojn en la komencaj etapoj de la produktado. Dum lastaj jaroj okazis tiaj problemoj inter [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]] pro lokigo de fabriko de [[celulozo]] sur landlima teritorio. <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Paper towel.png|<center>[[Viŝpapero]] Dosiero:Paper 450x450.jpg|<center>Papera folio Dosiero:Paper Packaging paper.JPG|<center>Pakaĵpaperoj <br /> de 45 g/m² ĝis 100 g/m² </gallery> == Historio de la paperproduktado == La unuan priskribon de paperfarado verkis [[Cai Lun]], oficisto de la ĉina imperia kortego en ĉ. 105 p.K.<ref>Tsien 1985, p. 38</ref> el arboŝeloj, (ĉefe el ŝelo de papermorusujo), restaĵoj de fiŝistaj retoj, malnovaj ĉifonoj, kanaba defalaĵo. La kono pri paperproduktado malrapide disvastiĝis al okcidento. Oni produktis paperon en centrazia [[Samarkando]] en 751,<ref>Ward, James (2015). [https://books.google.es/books?id=7qseCAAAQBAJ&pg=PA66&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Perfection of the Paper Clip: Curious Tales of Invention, Accidental Genius, and Stationery Obsession.] Atria Books. ISBN 978-1476799865.</ref> kaj en [[Bagdado]] en 793 (dum regado de [[Harun ar-Raŝid]]). [[Dosiero:papetier.jpg|eta|dekstre|upright=0.8|Paperfabrikado en la 16a jarcento.]] En la [[14-a jarcento]] funkciis multaj papermuelejoj en Eŭropo, ĉefe en [[Hispanio]], [[Italio]], [[Francio]] kaj [[Germanio]]. Oni malkovris la libropresadon en la 1450-aj jaroj, kio grandigis bezonon je papero. Ĝis komence de la [[19-a jarcento]], oni produktis paperon el linaj kaj kotonaj teksaĵ-defalaĵoj. La papermuelejoj suferis mankon je krudmaterialo; oni devis serĉi novan bazmaterialon. Ekde komenco de la [[1980-aj jaroj]] oni produktas la paperon el ligno kaj plantaj fibroj. La papero, kiu konsistas nure el celulozaj fibroj estas tre akvosorbema; [[inko]] disfluas sur ĝi. Por eviti tion, oni traktas la paperon per diversaj materialoj. Komence oni gluis la paperon per bestodevena gluaĵo, poste per planta [[mucilago]], sed tio estis multekosta kaj longdaŭra procedo. Moritz Friedrich Illing malkovris en komenco de la [[1800-aj jaroj]], ke la papero estas gluebla per [[rezino]] kaj [[aluno]] en kuvoj. Oni uzis [[kloro]]n – post ties malkovro en 1774 – por blankigi la paperon. Ĝi komence malbonigis la kvaliton de la papero. Oni faris paperon antaŭ malkovro de la paperprodukta maŝino nur po paĝo. Oni tenis kaĉsimilan miksaĵon (por papero) en kuvon kaj mergis kribrilan kadron en la kuvon kaj elprenis ĝin. La akvo gutis de la kribrilo, la postrestinta paĝo estis demetita, premita kaj sekigita. La unuan paperproduktan maŝinon planis [[Nicolas-Louis Robert]] en 1798. Ĝi havis senfinan kribrilan kadron, sur kiun alvenis daŭre la kaĉo, el kiu cilindroj elpremis la akvon. La inventaĵon perfektigis la Fourdrinier-fratoj. La unuan cilindro-kribrilan maŝinon konstruis [[John Dickinson]] en 1809. La modernaj paperproduktaj maŝinoj evoluis el tiuj meĥanismoj, sed la laborprocedoj restis la samaj: disigo de la bazmaterialoj al kaĉo, filtrado de la kaĉo per kribrilo, elpremo de akvo (restas 32-40% akvo-enhavo), sekigo, postlaboro. La plej grava bazmaterialo estas la [[ligno]]. La [[celulozo|celulozaj]] fibroj de la mola ligno grandas 2–4&nbsp;mm, tiuj de la dura ligno grandas 0,5–1,5&nbsp;mm. El la pli longaj fibroj produktiĝas la pli fortaj paperoj. Oni povas produkti la kaĉon per meĥanikaj aŭ kemiaj metodoj. La meĥanika metodo (per ŝlifado, muelado) rezultigas kaĉon kun ĉiu komponanto de la ligno; ĝi ne uzeblas por blanka, longdaŭra papero. En la kemia metodo (kuirado en granda premo, temperaturo) oni solvas kaj forigas la ligninon per kemiaj kombinaĵoj (sulfitaj saloj, natria hidroksido aŭ natria sulfido), la tiel produktita celulozo uzeblas por longdaŭraj, blankaj, fortaj paperoj. La blankigo okazas per klorgaso kaj hipoklorita solvaĵo (pli frue kalcia hipoklorito). [[Dosiero:Rolls of finished newsprint at Macmillan-Bloedel Ltd in the Fraser River Valley, British Columbia, Canada.JPG|eta|250px|Papero por ĵurnaloj]] Oni faris paperkaĉon komence per sulfitaj metodoj el pinacaj lignoj. Por la natronceluluzo estas aplikebla preskaŭ ĉiu ligno, eĉ lignopolvo, [[pajlo]], presita papero, [[bambuo]]. Oni miksas kelkfoje sintezajn fibrojn al la papero, tiel ĝi iĝas tre forta kaj ne ondumema. == Paperfabrikado == [[Paperfabrikado]] estas la procezo fari paperon, nome materialo kiu estas uzata universale nuntempe por skribado kaj pakado. En paperfabrikado, solvita suspensio de [[fibro]]j en akvo estas drenita tra ekrano, por ke mato de hazarde interplektitaj fibroj estu fiksita. Akvo estas forigita el tiu mato de fibroj per premado kaj sekigado por fari paperon. Ekde la invento de la papermaŝino en la 19a jarcento, plej da papero estis farita el [[ligno]]pasto pro la kosto. [[Papermuelejo]] estas fabriko dediĉita al farado de paperaj vegetalaj fibroj kiel paperpasto, kaj aliaj ingrediencoj. Antaŭ la invento kaj adapto de la maŝino Fourdrinier kaj de aliaj tipoj de papermaŝino kiuj uzas senfinan zonon, ĉiu papero en papermuelejo estis farita permane, po unu folion samtempe, fare de specializitaj laboristoj. Sekve oni priskribas diversajn procezojn uzatajn en la aktualo por la fabrikado de papero: ;Pulpo el toloj : Oni kreas el fibroj de [[kotono]], [[lino]] aŭ [[kanabo]]. Ĝi estas la ĉefa formo fari paperon ĝis mezo de la 19-a jarcento,<ref>Hamel, 1999.</ref> kiam komencis la produktadon de papero el lignopulpo. En la unua duono de la 20-a jarcento oni povas trovi paperojn el tolo fabrikitajn per maŝino. La procezo por akiri la tolpulpon estas la jena: :* Klasigo (oni separas laŭ tipo de fibro kaj stato de la tolo) :* Dispecigo (oni disigas la pecojn al unuforma grando) :* Lavado (oni purigas malpuraĵojn) :* Blankigo (oni forigas inkojn kaj kolorilojn) :* Macerado (oni lasas "putri" la tolon en akvujo) :* Batado (oni frapas la tolojn per lignaj batiloj dum akvofluo purigas la malpuraĵojn ĝis dissolvi ilin komplete per kio oni generas la defibradon). La defibrigitan materialon oni miksas kun akvo ĝis akiri paston, kiun oni elprenas el la ujoj pere de muldilo aŭ maŝo ebligante la akvofiltradon, kaj poste estas premita kaj sekigita por akiri la paperfolion el tolo. La majoritato de tiu tipo de papero estas [[Filigrano|filigrane]] strekita.<ref>Tapia López, 2015, p. 48.</ref> ;Mekanika lignopulpo [[Dosiero:Mäntän paperitehdas 1.JPG|eta|Paperfabriko en [[Mänttä-Vilppula]], [[Finlando]].]] : Ĝi ekproduktiĝis meze de la 19-a jarcento, kaj estas komponata de pulpo prilaborita el lignofibroj. La plej granda procento de la pulpo de tiu papero devenas el mekanikaj procezoj, pro kio la fibroj estas malgrandaj kaj mildaj kaj krome ĝi disponas el iu procento de [[lignino]], per kiu la tempopaso faras ĝin flaveca kaj rompiĝema. : Fine de la 19-a jarcento oni disvolvigis aliajn procezojn por akiri paperon el ligno kiaj estas tiuj de kemia pulpo, en kies procezo oni nuligas la ligninon generante paperojn pli rezistaj ol tiuj de mekanika pulpo.<ref>Tapia López, 2015, p. 49.</ref> : Estas du tipoj de kemia pulpo: nome tiu generita el [[sulfito]], por atingi tion oni varmigas la lignopulpon kaj oni aldonas [[Sulfita acido|sulfitan acidon]] kaj kalcian bisulfiton, kaj tiu generita el sulfato, en kiu oni anstataŭas la bisulfiton per [[natria sulfato]]: la plej parto de tiuj paperoj estas de milda aspekto kaj ne montras filigranon. ;Bruna pasto: Oni akiras simple defibrigante la lignon lavinte kaj boliginte ĝin (por forigi inkrusteblajn materialojn kaj faciligi la defibrigon). Tiel oni akiras paston de longaj kaj rezistaj fibroj. Oni uzas ĝin por la fabrikado de kartonoj, pakopapero, papersakoj ktp. ;Pajlopasto: Oni akiras ĝin el cerealoj kaj rizo. Ĝi havas flavecan koloron kaj oni uzas ĝin por la fabrikado de paperoj por buĉvara volvado kaj por la interno de la ondokartono. ;Diserpasto: La paperon el diseroj oni miksas kun la pasto por malmultigi la kostojn. Depende de la deveno de la dispeceroj oni dividas ĝin en la jenaj kategorioj: :* De bobentranĉoj: en la fabriko oni tranĉas la bobenojn, temas pri tre bonkvalita papero. :* De gilotino: en tiu kategorio oni klasigas laŭ la blankeco, kompono ktp. :* Industria diserigo: tiu devenas de la oficejoj, por fabriki malbonkvalitan paperon. :* El strato kaj presaĵoj: uzita nur por fabriki grizan kartonon. == Etapoj de la procezo == [[Dosiero:Book suffering from slow fire.jpg|eta|Libro presita en 1920 sur acida papero, nune desintegriĝanta post cent jaroj.]] ;Rafinado: La paston oni rafinas por senfibrigi kaj tranĉi la fibrojn por adapti ilin al la tipo de dezirita papero. De tiu procezo dependas la grado de rezistemo kiun havos la papero se faldita, disŝirita kaj diserigita. :Al la papero oni povas apliki du tipojn de rafinado: nome grasa kaj malgrasa: :* tiu grasa lasas la fibrojn tre hidratigitaj havigante al la papero rezistemon, rigidecon kaj ioman travideblecon, sed malhavigante flekseblecon kaj tio faras ĝin rompiĝema, malfacile faldebla (vegetalaj paperoj, fumpaperoj, [[pergameno]]k). :* tiu malgrasa lasas la fibrojn kompletaj aŭ tranĉitaj, kio havigas al la papero flekseblecon, facilecon por faldado, dikecon, malmolecon kaj opakecon (por ekzemplo la paperoj absorbantaj, por presado, ofseto, ktp.). ;Gluado: En tiu etapo, oni aldonas [[gluo]]n al la papero, por eviti, ke sur la papero ''glitu'' la [[inko]] dum presado aŭ skribado. De tiu procezo dependas la grado de permeableco. :La gluado estas realigebla en du momentoj: amase aŭ surface: :* amase, oni realigas dum la trairado de la fabrikado, en la momento en kiu oni preparas la pastojn). :* surface, kiam la papero estas jam preskaŭ seka, en la triono de la sekigado. :La gluado konsistas en la aldono de malhidremaj produktoj kiel gluoj el [[rezino]], [[gelateno]], plifortigitaj gluoj kaj fiksigilaj produktoj kiel aluminia sulfato. :La celo estas eviti la penetradon de likvoj en la paperon kiuj kreas problemojn de rezistado kaj por presado (por ekzemplo la karaktroj povas perdi klarvideblecon). :La amasa gluado malfruigas la penetradon de likvo tra la ŝirmotavolo en direkto al la materialoj. La poreco malpliiĝas se oni uzas gelatenojn kiel gluaĵon. Ankaŭ la blankeco malpliiĝas ĉar la uzataj substancoj estas malpli blankaj ol la [[celulozo]]. Ankaŭ la opakeco malpliiĝas (ĝenerale la gluado malpliigas la fizikajn karakterojn de la papero kiel faldoj, plilongigo, eksplodo ktp.). :Ĝi utilas ankaŭ por favori la retenadon de la venonta paŝo: nome la aligo ŝargoj kaj la plibonigo de la unuformecon de la koloro. [[Dosiero:Florida Pulp and Paper Company mill, Cantonment, Florida.jpg|eta|dekstra|300px|Laboristo inspektante malsekan, blankigitan lignopulpon en malnova pulpobatilo "Hollander".]] ;Ŝarĝoj: Estas produktoj en pulvo (normale devenaj el la muelado de rokoj) kiuj kontribuas al havigo de korpo al la papero, krom kontribui esence al atingo de aliaj karakteroj kiel la malpliigo de la brilo, la pliigo de la mekanika rezistemo, la kreado de mikroporeco taŭga por ties trans-spireblo, la faciligo por smirgado, la pliigo de ties plenigeblo, ktp. :La plej uzitaj ŝarĝoj estas mineraloj kiel [[kalcia karbonato]], [[kaolinito]], [[glimo]], [[talko]], [[Silicia dioksido|silico]], [[gipso]], [[Barito|baria sulfato]] aŭ organikaj substancoj kiel [[terpomo|terpoma amelo]], aliaj [[amelo]]j, ktp. :Ĉar la ŝarĝoj estas pli malmultekostaj ol la celulozo, ili malpliigas la prezon de la papero. La ŝarĝoproduktoj plenigas ĉiujn vakuojn ekzistantajn inter la fibroj, per kio la papero akiras unuforman surfacon, kaj samtempe ĝi malmoliĝas, reduktas sian travideblecon kaj pliboniĝas la kondiĉoj por la presado. :La blankeco de la papero, ĝis brilo aŭ opakeco, dependas de la klaso de ŝarĝoprodukto. La plej fajna grajno, por ekzemplo, produktas pli grandajn opakecojn kaj pli grandan blankecon. La ŝarĝoj estas produktoj kiuj havigas korpon al la papero kiu ne jam posedas multan celulozon. La proporcio de ŝarĝoj kiuj aldoniĝas al la pastoj varias proporcie al ties kvalito (ju pli da ŝarĝo, des pli malbona kvalito). ;Pigmentoj: Same kiel ĉe la ŝarĝoj, la pigmentoj plenigas la truojn de la papero havigante opakecon kaj blankecon. Ili diferencas el la ŝarĝoj per la maniero laŭ kiu ili estas aplikataj kaj ĉar la partikloj estas pli malgrandaj. La pigmentojn oni aplikas en surfaco kaj la ŝarĝojn amase. ;Kolorigado: Oni aldonas al la pasto substancojn kolorigilajn de minerala aŭ organika naturo (laŭ la papertipo). La koloroj akiritaj el mineralaj substancoj estas pli rezistemaj kontraŭ la lumo ol la organikaj derivaĵoj. :Oni povas aldoni la koloron amase (en la miksujoj) aŭ en kelkaj papertipoj oni faras tion kiam oni formas la fokion en la kontinua maŝino. :[[Marmorado (paperarto)|Papermarmorado]] aŭ ''ebru'' estas pentra tekniko sur la akvosurfaco per kiu kolora papero povas esti farita per aplikado de ŝablonoj de [[akvarelo]] sur ĝi, sekvata de la transigo de la bildo al papero aŭ alia solida bazo (ligno, ŝtofo, ceramikaĵo, ledo). ''Ebru'' estas simila tekniko evoluigita en [[Turkio]], kiu donas tre similan rezulton kiel la hodiaŭa marmora papero. Papermarmorado estas ĉefe uzata de [[Librobindado|librobindistoj]]. Ĝi estas ofte uzata kiel skribsurfaco por [[kaligrafio]], kaj precipe por librokovriloj en [[librobindado]]<ref>(en) [http://www.finebooksmagazine.com/issue/0306/marble.phtml Artikolo pri marmora papero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191231052507/https://www2.finebooksmagazine.com/issue/0306/marble.phtml |date=2019-12-31 }} de Joel Silver el la revuo ''Fine Books'' , nov./dec. numero de 2005</ref>, sed nuntempe ankaŭ kiel artema esprimilo. ;Agento de Optika Blankigo (AOB): La agento de optika blankigo estas uzata por havigi vidan efikon de pli granda blankeco al la papero. Estas la responsaĵo por ke oni vidas tiun brilon bluecan kiam la papero estas sub ultraviola lumo. ;Ligantoj: Pro la organika karaktero de la fibroj kaj la neorganika karaktero de kelkaj aldonaĵoj (ŝarĝoj, pigmentoj...) oni bezonas la ligilajn agentojn por povi unuigi ilin inter si. Tiuj kreas iajn «pontojn» kiuj unuigas la aldonaĵojn inter si kaj poste unuigas ilin al la fibro. La plej uzataj estas la jenaj: * amelo * [[latekso]] * plurvinila alkoholo. == Papertipoj == [[Dosiero:Various products made from paper.JPG|eta|dekstre|250px|Diversaj paperproduktoj: [[libro]], [[neceseja papero]], linipapero, [[kartono]], ovujo.]] ;Vitropapero: Travidebla papero, tre milda kaj rezistema kontraŭ la grasoj, fabrikita el kemiaj pastoj tre rafinitaj kaj sekve kalandriligita (prilaborita per maŝino kalandrilo). Estas kvazaŭsulfurigita de supera kvalito tre forte kalandriligita. La tranvidebleco estas ĝia esenca trajto. Temas pri rigida papero, tre sonora, kun malmulta tavolaro, sensiva al la higrometrikaj variaĵoj. Pro sia malpermeableco kaj bela prezentado, oni uzas ĝin por luksaj pakomanieroj, kiel ĉe parfumvendado, [[apoteko]]j, konfitvendado kaj manĝovendado. Ĝi suferas fortan konkurencon fare de la [[celofano]] aŭ ĝiaj similaĵoj. ;[[Pakpapero]]: Papero fabrikita ĉefe el papero rekuperita (reciklado) sen klasigo. ;Papero libera el [[acido]]: Dekomence, ajna papero kiu ne enhavu liberan acidon. Dum ĝia fabrikado oni faras specialajn zorgojn por forigi ajnan aktivan acidon kiu povas esti ene de la kompono, cele al pliingo de la restado de la finkompletigita papero. La plej ofta acideco devenas de la uzado de [[aluminio]] por precipiti la rezinojn de kolofonio uzitajn en la gluado, de la reaktivilj kaj restoproduktoj de la blankigo de la pasto ([[kloro]] kaj derivaĵoj) kaj de la absorbado de acidaj gasoj (oksidoj de nitrogeno kaj sulfuro) de ĉirkaŭaj poluitaj atmosferoj. Procezo de fabrikado de acida papero estas nekongruebla kun la produktado de longdaŭraj paperoj. ;Fumpapero: Fumpapero aŭ rulpapero estas papero kiun oni uzas por rulumi cigaretojn. La rulpapero havas gluitan pinton, kun grampezo kiu oscilas inter 12 kaj 25 g/m² depende de la kompono, markoj kaj uzoj. Inter konataj varmarkoj estas menciindaj tri tre popularaj, Smoking, OCB kaj Rizzla. : Pro sia fajneco, la rulpapero estas uzebla en maŝino, por helpi la cigaredrulanton kiam tiu devas tari la ilon mem (ĉe la laborsurfaco). ;Papero ''kraft'': Papero de alta rezistado fabrikita esence el kemia pasto ''kraft'' (kun sulfato). Ĝi povas esti neta aŭ blankigita. Foje kaj en kelkaj landoj tiu nomo referencas la paperon fabrikitan esence el netraktitaj pastoj ''kraft'' el ligno de [[konifero]]j. La netraktitajn pastojn oni uzas amplekse por volvaĵoj kaj pakaĵoj kaj la blankigitajn pastojn, por kontado, registroj, aktoj, oficialaj dokumentoj ktp. La termino devenas de la germanlingva vorto ''kraft'' por rezistado. ;Papero ''liner'': Papero de malpeza aŭ mezpeza grampezo uzata en la kovriloj, eksteraj folioj, de la ondokartonoj. Oni nomas ''kraftliner'' kiam en ties fabrikado oni uzas ĉefe puran paston kun sulfato (''kraft''), ĉu netan ĉu blankigitan, normale de koniferoj. La kvalito de la fabrikado en kiu oni uzas fibrojn reciklitajn oni nomas ''testliner'', ofte konstituita de du tavoloj. [[Dosiero:Toiletpapier (Gobran111).jpg|dekstra|250px|eta|[[Neceseja papero]].]] ;Multtavola papero ([[kartono]]): Produkto akirita per kombinado en malseka stato de kelkaj tavoloj aŭ bendoj de papero, formitaj separate, el komponoj ĉu egalaj ĉu diferencaj, kiuj kungluiĝas per kunpremado kaj sen la uzado ajna algluaĵo. ;Vegetala pergamena papero: Vera sulfurigita papero. ;Kompar-pergamena papero: Vera sulfurigita papero. ;[[Papermaĉaĵo]]: Papermaĉaĵo estas miksaĵo de akvo, paperofibroj kaj [[gluo]], el kiu eblaj krei malpezajn, stabilajn, relative grandajn kaj relative malmultekostajn bustojn, statuojn, skulptaĵoj, maskojn aŭ similajn dekorajn objektojn, ankaŭ elementojn por muroj kaj plafonoj kaj eĉ por eksteraj fasadoj de konstruaĵoj. En kelkaj kazoj, aliaj aldonaĵoj, kiel ekzemple [[kreto]] aŭ [[argilo]], estas aldonitaj. Papermaĉaĵo estas foje ankaŭ (sed malĝuste) komprenata kiel tavola strukturo de gluitaj paperfolioj: vera papermaĉaĵo devas konsisti el detale dispecigitaj papereroj. ;[[Neceseja papero]]: Neceseja papero (nomita ankaŭ higiena papero, banpapero, sanitara papero) estas tipo de fajna papero kiun oni uzas por la purigo de anuso kaj generaj aparatoj post la fekado aŭ pisado. Ĝi povas esti parfumita aŭ ne. Ties plej ofta formato estas kiel paperrulo, sed eblas ankaŭ trovi ĝin en pakaĵoj. Kutime oni vendas ĝin en bazaroj, superbazaroj kaj apotekoj en pakaĵoj de kelkaj unuoj. Tiu papero estas desegnita por ke ĝi malkomponiĝu en kontakto kun akvo, kontraste kun la papertuko por purigi la manojn, kiuj enhavas kemiaĵojn kaj kemian preparadon. En kelkaj tipoj oni fabrikas paperojn specialajn por ne damaĝi aŭ ne ŝtopi la konduktojn de la malpuraj akvoj. ;Papero preskaŭsulfurigita: Papero senigita el mekanika pasto kiu montras altan rezistadon kontraŭ la penetrado fare de grasoj, akiritan simple pere de intensiva mekanika traktado de la pasto dum la operacio de rafinado, kiu produktas ankaŭ etendan gelatenigon de la fibroj. Ties poreco (permeableco al gasoj) estas ekstreme malalta. Ĝi diferencas el la vere sulfurigita en kiu se metita en akvon, dum sufiĉa tempo, variebla depende de la kvalito, la preskaŭsulfurigita perdas sian tutan rezistadon dum tiu sulfurigita konservas sian solidecon almenaŭ parte. ;[[Sulfurigita papero]]: Papero kies esenca trajto estas malpermeableco al la grasaj korpoj kaj same alta rezistado al malsekeco kaj bona malpermeableco kaj rezistado kontraŭ la desintegrado per akvo, eĉ dum boligado. La malpermeablecon oni akiras pasigante la paperfolion dum kelkaj sekundoj tra banado en koncentrita [[sulfuracido]] (75&thinsp;%, 10&thinsp;°C) kaj posta forigo de la acido pere de lavado. Kontakte kun la acido, la celulozo transformiĝas parte en hidrocelulozo, gelateneca materialo kiu ŝtopas la porojn de la papero kaj faras ĝin malpermeabla. [[Dosiero:Papel tissue.JPG|eta|Foto de papero ''tissue'' ([[viŝpapero]]).]] ;[[Viŝpapero]]: Papero de malalta grampezo, milda, ofte iomete krispa se seka, komponita ĉefe de naturaj fibroj, el kemia pasto ĉu origina ĉu reciklita, foje miksita kun pasto altkvalita (per kemi-mekanika traktado). Ĝi estas tiom maldika ke malfacile oni uzas ĝin en unusola tavolo. Depende de la postuloj kutime oni kombinas du aŭ eĉ pliajn tavolojn. Ĝi karakteriziĝas per sia bona fleksebleco, surfaca mildeco, malalta denseco kaj alta kapablo absorbi likvaĵojn. Oni uzas por higienaj kaj hejmaj celoj, kiaj kiel naztukoj, tablotikoj, bantukoj, kuirpapero kaj por similaj absorbantaj produktoj kiuj desintegriĝas en akvon. ;Permanenta papero: Nome papero kiu povas rezisti grandajn fizikajn kaj kemiajn ŝanĝojn dum longa periodo (ĝis kelkaj centoj da jaroj). Tiu papero estas ĝenerale senigita el acido, kun alkala rezervo kaj dekomenca rezistado sufiĉe alta. Tradicie la kultur komunumo konsideris ŝlosila la uzadon de fibroj de alta pureco ([[lino]] aŭ [[kotono]]) por sekurigi la permanenton de la papero. Nuntempe, oni konsideras, ke pli ol la tipo de fibro gravas la kondiĉoj de fabrikado. Acida fabrikprocezo estas nekongruebla kun la produktado de permanentaj paperoj. ;Papero ''fluting'': Papero fabrikita intence por ties ondigo por havigi al ĝi proprecojn de rigideco kaj mildigo. Normale fabrikita el duonkemia pasto de arboj (procezo al neutra sulfito, NSSC), pasto altprodukta el cerealpajlo aŭ rekuperita papero, estas uzata en la fabrikado de ondokartonoj. ;Ŝtonpapero: Estas kombino de [[karbonato de kalcio]] (80&thinsp;%) kun malgranda kvanto de rezinoj netoksaj (20&thinsp;%) por krei elteneblan kaj fortan substraton. La karbonato de kalcio devenas majoritate el forĵetaĵoj el la konstruindustrio, kiel la [[marmoro]], la kalkoj kaj la gipso, kiuj estas muelitaj ĝis tre fajna polvo. La [[polietileno]] devenas parte el postindustriaj forĵetaĵoj reciklitaj kaj agadas kiel liganto por la karbonato de kalcio. El la simbiozo de tiuj materialoj rezultas produkto kiu rezistas forte, kaj kontraŭ akvo kaj kontraŭ rompo. Temas pri ekologia procezo de fabrikado kaj el plej modernak: dum la produktoprocezo la konsumo de energio estas proksimume nur la duono de tio kion oni konsumas fabrikante normalan paperpaston; tute ne necesas uzi akvon kaj oni elsendas neniun toksan gason. ;Ĉinpapero: La unuaj ĉinaj papeloj estis kreitaj el [[kokono]]j kaj restaĵoj el [[silko]] trempitaj en akvo, kiuj estis muelitaj kaj polvigitaj, al kio oni aldonis akvon ĝis redukti ĉion al kotaĵo kiun oni etendis sur tapiŝo el tre fajnaj branĉetoj. La akvo filtriĝis tra la tapiŝo kaj la kotaĵo sekigita rezultis en foliego de papero de tre malbona kvalito por la skribado. Pro tio kaj pro ties trajtoj de maleebleco, ĝi estis uzata ĉefe por volvi, fari lampetojn kaj lanternojn kaj [[kajto]]jn (kaj similajn paperventajn ludilojn kaj ornamaĵojn). Por havigi iom da allogaĵo al tiu delikata papero, oni ofte aldonis koloron. [[Dosiero:Paper recycling in Ponte a Serraglio.JPG|eta|250px|Elruba papero kolektita por reciklado en Italio.]] ;[[Recikligita papero]]: Konsistas el papero kolektita ĉe [[hejmo]]j aŭ [[entrepreno]]j kaj denove utiligita. La [[kvalito]] kaj ŝirrezisto povas esti altigita aldonante novajn [[fibro]]jn. En [[Germanio]], se papero konsistas almenaŭ el 80% da recikligita papero laŭleĝe ĝi rajtas ricevi la mencion "el 100% malnova papero". Ofte recikligita papero estas pli griza ol aliaj paperoj, ĉar malgraŭ la malinkigo ne eblas forpreni ĉiujn kolorojn. ;[[Torinoko]]: En japana kulturo (japane 鳥の子紙, torinoko-gami) estas speco de altkvalita japana papero. == Kvalito de la papero == La kvaliton de la papero influas tipo de fibro aŭ paperkaĉo, aldonaĵoj, produktaj metodoj, mekanika, kemia traktado de la materialoj. La fortaj, longdaŭraj paperoj estas produktitaj kun aldono de teksaĵoj, ĉifonoj (papermono, cigareta papero, bibliopapero ktp.), kiuj entenas pli longajn, fortajn fibrojn. Plej ofte oni karakterizas la paperon per maso je surfaco. La plej malpezaj paperoj pezas 10 g/m², dum la paperlamenoj superas eĉ 500 g. La papero ĝenerale havas la denson de 0,5–0,7 g/cm³. La plej gravaj optikaj proprecoj estas la blankeco, koloro, lumo kaj diafaneco. == Proprecoj == [[Dosiero:Papera skatolo malsekigita sekigita.jpg|eta|dekstra|300px|Papera skatolo, malsekigita kaj sekigita multfoje.]] Papero ne [[solvaĵo|dissolviĝas]] en [[akvo]], sed multfoje malpligrandigas sian firmecon kiam estas malseka. Post malsekigo kaj sekigo papera folio perdas ankaŭ formon, diverse malpligrandiĝante. ;Daŭreblo de la papero: La daŭreblo esprimas ĉefe la kapablon de la papero por plenumi siajn antaŭviditajn funkcion dum uzado intensiva kaj kontinua, senreference al longaj periodoj de [[stokejo|stokado]]. Iu papero povas estis longdaŭra (se rezistas intensivan uzadon dum mallonga tempo) sed ne permanenta (pro la estado de acidoj kiuj povas degradi lante la celulozajn ĉenojn). ;Dimensia stabileco: Kapablo de papero aŭ kartono por reteni siajn dimensiojn kaj ebenecon kiam ŝanĝiĝas ties enhavo en malsekeco, por ekzemplo, pro la influo de variaĵoj en la ĉirkaŭa atmosfero. Alta enhavo en duoncelulozoj helpas la ŝveladon de la fibroj kaj ties malstabilecon. ;Gramardikeco: Termino aplikita al papero kiu esprimas la rilaton inter ties dikeco kaj la grampezo. Ties valoro malpliiĝas kiam pliiĝas la kompaktigo kaj la denseco de la folio. ;Permanento: Referencas al la retenado de la plej gravaj proprecoj de uzado, speciale la mekanika rezistado kaj la [[koloro]], post longaj tempoperiodoj. Iu papero povas estis permanenta (retenas siajn dekomencajn karakterojn) sed ne nepre daŭrebla, pro, por ekzemplo, sia malalta dekomenca rezistado. ;Revenemo: Kapablo de la papero por reveni al sia dekomenca formo post suferi kurbigon aŭ deformigon. La estado de mekanika pasto en la kompono havigas tiun proprecon. ;[[Karto|Karteco]]: Kombino de tuŝo kaj [[sono]] kiun produktas paperfolio kiam oni agitas ĝin permane. ;Permeabla: La kapablo lasi sin penetri fare de [[likvo]]j estas alta. == Listo de ĉefaj landoj laŭ paperprodukta kvanto == Laŭ statistika informo de RISI, ĉefaj produktaj landoj de papero, sen inkludi paston, en la mondo estas la jenaj:<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jpa.gr.jp/states/global-view/index.html#topic01|titolo=Japan in the World (according to the figure in ''Annual Review of Global Pulp and Paper Statistics'' by RISI)|alirdato=Dec. 17 2011 kaj Nov. 15 2012|eldoninto=Japan Paper Association|lingvo=Japana}}</ref> {| class="wikitable" !Rango<br />2011!!Lando!!Produktado en 2011<br />(1,000 tunoj)!!Procento<br />2011!!Rango<br />2010!!Produktado en 2010<br />(1,000 tunoj) |- |align=center|1|||{{CHN}}||align=right|99,300||align=right|24.9%||align=center|1||align=right|92,599 |- |align=center|2|||{{USA}}||align=right|75,083||align=right|18.8%||align=center|2||align=right|75,849 |- |align=center|3|||{{JPN}}||align=right|26,627||align=right|6.7%||align=center|3||align=right|27,288 |- |align=center|4|||{{GER}}||align=right|22,698||align=right|5.7%||align=center|4||align=right|23,122 |- |align=center|5|||{{CAN}}||align=right|12,112||align=right|3.0%||align=center|5||align=right|12,787 |- |align=center|6|||{{KOR}}||align=right|11,492||align=right|2.9%||align=center|8||align=right|11,120 |- |align=center|7|||{{FIN}}||align=right|11,329||align=right|2.8%||align=center|6||align=right|11,789 |- |align=center|8|||{{SWE}}||align=right|11,298||align=right|2.8%||align=center|7||align=right|11,410 |- |align=center|9|||{{BRA}}||align=right|10,159||align=right|2.5%||align=center|10||align=right|9,796 |- |align=center|10|||{{IDN}}||align=right|10,035||align=right|2.5%||align=center|9||align=right|9,951 |- |　||align=center|Monda Totalo||align=right|398,975||align=right|100.0%||align=center|　||align=right|394,244 |} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Gazeto]], [[Ĵurnalo]], [[Libro]], [[Paĝo]] * [[Origamio]], [[Ŝoĵio]] * [[Pergameno]], [[Papiruso]] * [[Normaj dimensioj de folioj]], [[A4 (dimensio)|A4]] * [[Formato|Paperformato]] * [[Recikligita papero]] * [[Paperfabrikado]] * [[Papermono]] * [[Neceseja papero]] * [[Kartono (materialo)]] * [[Bristolaĵo]] * [[Akvomarko]] * [[Papertondado]] * [[Paperpremilo]] * [[Silkopapero]] * [[Paperpecigilo]] * [[Salutkarto]] * [[Librobindado]] * [[Volvolibro]] * [[:en:Papercrete|Paperbetono]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri papero en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Proverbaro ĉe lernu.net |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Al la papero ne mankas tolero.''}} * {{citaĵo|''Plumo ne sentas, papero silentas.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Burns, Robert I. (1996). "Paper comes to the West, 800−1400". en Lindgren, Uta. ''Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation'' (4a eld.). Berlino: Gebr. Mann Verlag. pp.&nbsp;413–422. ISBN 3-7861-1748-9. * Thomas F. Carter (traduko de M. Jan), ''L'imprimerie en Chine - Invention et transmission vers l'Occident'', Imprimerie nationale Éditions,‎ 2011 (1955 eld. orig), 318 p. * François Delalande, Joseph Jérome, ''Art de faire le Papier'', Paris, Moronval/ reeld. Maxtor,‎ 1820/2011, 188 p. (ISBN 84-9761-902-1) * Marie-Ange Doizy, Pascal Fulacher, ''Papiers et moulins: des origines à nos jours'', Eld. Technorama, 1989, 277 p. (ISBN 2-904918-09-4) * "Document Doubles" en ''Detecting the Truth: Fakes, Forgeries and Trickery, a virtual museum exhibition at Library and Archives Canada'' * Danielle Elisseeff, ''Art et archéologie: la Chine du néolithique à la fin des Cinq Dynasties (960 de notre ère)'', Parizo, [[École du Louvre]], Éditions de la Réunion des Musées Nationaux (Manuels de l'École du Louvre),‎ 2008, 381 p. (ISBN 978-2-7118-5269-7) * Gabriele Fahr-Becker (direktorita de), ''Les Arts de l'Asie orientale''. Tome 1, Kolonjo, Könemann,‎ 1999, 406 p. (ISBN 3-8290-1743-X) * GARCÍA HORTAL, José A. (2007). ''Fibras papeleras''. Barcelona. Edicions UPC. ISBN 978-84-8301-916-0. * Jacques Gernet, ''Le Monde chinois''. Tome 2, ''L'époque moderne Xe-XIXe siècle'', Parizo, Armand Colin. Pocket, Agora,‎ 2006, 378 p. (ISBN 2-266-16133-4) * Hamel, Christopher De (18a de Januaro 1999). [https://books.google.es/books?id=NU8lsQBPvmIC&pg=PA17&dq=Pulpa+de+trapos+papel&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwigo6H9vfTRAhWInBoKHf5CB5MQ6AEIMzAB#v=onepage&q=Pulpa%20de%20trapos%20papel&f=false Copistas e iluminadores.] Ediciones AKAL. ISBN 9788446008187. Konsultita la 24an de Januaro 2022. * Hunter, Dard (1978). ''Papermaking, The History and Technique of an Ancient Craft''. New York: Dover Publications. ISBN 0-486-23619-6. * Romero Ramírez, Martha E. (2015). ''Conservación de documentos analógicos y digitales''. San Sebastián: Nerea. ISBN 978-84-16254-07-1. * Tapia López, Pilar (2015). Martha E. Romero Ramírez, eld. ''Conservación de documentos analógicos y digitales''. Nerea. ISBN 978-84-16254-07-1. * Tsien, Tsuen-Hsuin (1985). "Paper and Printing". Joseph Needham, ''Science and Civilisation in China, Chemistry and Chemical Technology''. 5 part 1. Cambridge University Press * Zubicaray, Manuel Viejo (30a de Junio 2005). [https://books.google.es/books?id=k5aduoRGsakC&pg=PA173&dq=El+papel++fabrica+celulosa&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjt-Z-xvfTRAhUFahoKHd_zB68Q6AEIODAD#v=onepage&q=El%20papel%20%20fabrica%20celulosa&f=false ''Bombas: teoría, diseño y aplicaciones''.] Editorial Limusa. ISBN 9789681864439. Konsultita la 24an de Januaro 2022. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=paper}} * [https://kern.punkto.info/2020/09/28/kp186-papero/ KP186 Papero. Substanco kun multaj uzebloj], epizodo de la podkasto [[Kern.punkto]], aperinta 2020-09-28 {{eo}} * [https://web.archive.org/web/20050425083557/http://satesperanto.free.fr/satkulturo/article.php3?id_article=221La riĉecoj de la papero] * [http://www.china.org.cn/french/156514.htm invento de papero far la ĉinoj, kun bildoj] * [http://www.paperweb.biz PAPERWEB - Pripapera serĉilo] {{Havenda artikolo|Papero}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paperoj| ]] [[Kategorio:Surskribaj materialoj]] 1rqlo760u1g7bp0610mxlje29wi7lzb 0 24062 9350049 9333521 2026-04-09T05:09:57Z Sj1mor 12103 ne konfuzu kun Bulonjo 9350049 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Bulonjo}}{{Informkesto urbo de Italio | nomo = Bolonjo | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = {{Pluraj bildoj | pozicio = centre | direkto = vertikala | larĝeco = 300 | dosiero1 = Collage_Bologna.jpg | dosiero2 = Bologna_montage_HD.jpg | dosiero3 = Bologna postcard.jpg | piedlinio = Fotomuntaĵo: Lauhorloĝe de supre: Baziliko San Petronio , Archiginnasio de Bologna, Fontano de Neptuno, Madonna di San Luca, Turo Unipol; kaj du mezepokaj turoj. }} | regiono = {{Italio EMR}} | provinco = {{Italio BO}} | alto = 54 | areo = 140 | subdividaĵoj = | najbaraj_komunumoj = [[Anzola dell'Emilia]], [[Calderara di Reno]], [[Casalecchio di Reno]], [[Castel Maggiore]], [[Castenaso]], [[Granarolo dell'Emilia]], [[Pianoro]], [[San Lazzaro di Savena]], [[Sasso Marconi]], [[Zola Predosa]] | nomo_de_loĝantoj = ''bolognesi'' {{prononco|bolonJEsi}} | patrono = [[Sankta Petronio]] | festo = [[4-a de oktobro]] | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | tipo1 = reliefo | zomo = 10 | situo sur mapo=Bolonjo | situo de=Situa mapo de Bolonjo }} '''Bolonjo'''<ref>La ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon de la urbo ''Bolonjo'' tiuforme en la mapo 12, ankaŭ en antaŭa listo.</ref><ref>[https://vortaro.net/#Bolonjo_kdc Ankaŭ la PIV listigas ĝin, en eldono de 1970, p. 235, sub kapvorto "Emilio", kaj en la postaj eldonoj, en 2020 ankaŭ rete]</ref> ({{lang-it|Bologna}}) estas [[universitata urbo]] en [[Italio]]. Ĝi estas la ĉefurbo de la [[regiono]] [[Emilio-Romanjo]], en la centro-norda parto de la lando. Laŭ la tradicio, en Bolonjo kreiĝis la plej antikva [[universitato]] en [[Eŭropo]], la [[Universitato de Bolonjo]], en [[1088]]; ankoraŭ nuntempe la studentoj konsistigas gravan parton el la kultura kaj socia vivo de la urbo. Bolonjo ankaŭ famas pro siaj du klinantaj [[turo]]j kaj siaj tipaj [[portiko]]j, kiuj ornamas la tutan antikvan urbocentron, unu el la plej grandaj kaj plej bone konservitaj de [[Italio]]. La urbo estis fondita pli ol mil jaroj antaŭ Kristo, kaj ĉiam rolis kiel grava nabo: unue por la [[Etruskoj]] (Velzna/Felsina) kaj la [[Keltoj]] (Bona), poste ĉe la [[Romianoj]] (Bononia), kaj daŭre dum [[Mezepoko]], kiel libera komunumo; dum jarcento ĝi estis la kvina urbo de Eŭropo laŭ loĝantaro. Hodiaŭ, pro sia geografia situo, Bolonjo estas grava ŝosea kaj fervoja nabo por la tuta norda [[Italio]]; ĝi posedas gravan foir-kvartalon, havas internacian flughavenon kaj gastigas la centrajn oficejojn de pluraj kulturaj, ekonomiaj kaj politikaj institucioj. [[Dosiero:JBPX Le sette Chiese - Basilica di Santo Stefano -.jpg|maldekstra|eta|300ra|{{centre|la [[baziliko]] [[sankta Stefano]]}}]] == Vidindaĵoj == La [[Baziliko Sankta Petronio]] (itale: ''Basilica di San Petronio'') estas la ĉefa preĝejo de Bolonjo. Ĝia fasado superregas la faman urboplacon ''[[Placo Maggiore]]''. Per siaj gigantaj dimensioj (longeco 132 metroj, larĝeco 60 metroj, volboalteco 45 metroj) la baziliko estas la kvina plej alta preĝejo de la mondo. Rimarkinda estas la vigla kolorigo de la internaj muroj kaj la multkoloraj vitraloj. La ''[[Museo internazionale e biblioteca della musica]]'' estas muzika [[muzeo]] kaj muzikbiblioteko en la ''Palazzo Aldini Sanguinetti'', en la historia centro de Bolonjo. * [[Nacia Pinakoteko de Bolonjo]] * [[Palaco Fava]] == Servoj == * [[Filharmonia Akademio de Bolonjo]] * [[Tramtransporto en Bolonjo]] * [[Trolebusa transporto en Bolonjo]] * [[Marconi Express]] * [[Universitato de Bolonjo]] == Famuloj == * Poeto [[Bernardo Canaccio]] * Pentristo kaj arkitekto [[Tommaso Vincidor]] * [[Filippo Beroaldo la juna]], humanisto, filologo, eldonisto, poeto, helenisto, latinisto, bibliotekisto de [[Vatikano]]. * [[Laura Bassi]], unua virino kiu entreprenis akademian sciencan karieron kaj la unua en la tuta mondo kiu ricevis universitatan katedron. * [[Miklós Kun (kirurgo)]] * [[Giuseppe Mezzofanti]], poligloto kaj kardinalo * [[Giovanni Battista Rogeri]] (1642-1710), [[lutieristo]], do muzikilfaristo, naskiĝis en Bolonjo == Esperanto en Bolonjo == {{Ĉefartikolo|Bolonja Esperanto-Grupo}} La [[Bolonja Esperanto-Grupo]], unu el la plej malnovaj en la tuta [[Italio]], ekestis en [[1911]], kaj daŭre aktivas nuntempe. En [[1915]] provizore oni starigis oficejon de [[Itala Esperanto-Federacio]] ĉe la sidejo de [[IKE]] en Bolonjo, ĉar praktike la Federacio, pro eniro de Italio en la unuan mondmiliton, estis ĉesiginta sian aktivecon. En [[1920]] okazis tie la ''5-a Nacia Kongreso de Esperanto'' kaj en 1955 la [[40-a Universala Kongreso de Esperanto]]. == Interesaĵoj == 21.04.1945: [[Kampanjo de Italio]]: [[Dua Pola Korpuso]] de la [[Polaj Armitaj Fortoj en Okcidento]] liberigis Bolonjon (ekde la 9-a de aprilo 300 polaj soldatoj pereis, 600 estis vunditaj) kaj [[Castel Maggiore]]-Corticella (entute en [[Italio]] mortfalis preskaŭ 2 500 polaj soldatoj) - lasta batalo de la [[korpuso (armeo)|korpuso]] pro politikaj kialoj, ĉar [[poloj]] povus marŝante direkte al [[Jugoslavio]] kunpuŝiĝi kun sovetiaj, komunistaj taĉmentoj kaj ektroviĝi tro proksime al Pollando. == Partneraj urboj == Inter la internaciaj partneraj urboj estas (en alfabeta ordo) * {{flago|Britio}} [[Coventry]] en [[Britio]] * {{flago|Japanio}} [[Hamamaco]] (浜松市) en [[Japanio]] * {{flago|Ukrainio}} [[Ĥarkivo]] (Харків) en [[Ukrainio]] (ekde 1966)<ref>[https://www.city.kharkiv.ua/uk/o-xarkove/goroda-partneryi.html listo "Міста-партнери" (partneraj urboj) en la retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230513213548/https://www.city.kharkiv.ua/uk/o-xarkove/goroda-partneryi.html |date=2023-05-13 }} de la urbo [[Ĥarkivo]], vidita la 29-an de marto 2024 ({{uk}})</ref> * {{flago|Argentino}} [[La Plata]] en [[Argentino]] * {{flago|Germanio}} [[Leipzig]] en [[Germanio]] * {{flago|Maroko}} [[Meknes]] (مكناس) en [[Maroko]] (ekde 2020) * {{flago|Usono}} [[Sankta Luiso]] en [[Usono]] * {{flago|Grekio}} [[Tesaloniko]] (Θεσσαλονίκη) en [[Grekio]] * {{flago|Bosnio kaj Hercegovino}} [[Tuzla]] en [[Bosnio kaj Hercegovino]] * {{flago|Hispanio}} [[Valencio]] en [[Hispanio]] * {{flago|Kroatio}} [[Zagrebo]] en [[Kroatio]] <small>Krome ankaŭ la urboj [[Bari]], [[Pollica]] kaj [[San Fele]] en Italio mem estas partneraj urboj.</small> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Bologna Borgo Panigale (stacidomo)]] * [[Bologna Centrale (stacidomo)]] * [[Bologna Corticella (stacidomo)]] * [[Bologna Libia (stacidomo)]] * [[Bologna Mazzini (stacidomo)]] * [[Bologna Rimesse (stacidomo)]] * [[Bologna Roveri (stacidomo)]] * [[Bologna San Ruffillo (stacidomo)]] * [[Bologna San Vitale (stacidomo)]] * [[Bologna Santa Rita (stacidomo)]] * [[Bologna Via Larga (stacidomo)]] * [[Bologna Zanolini (stacidomo)]] * [[Casteldebole (stacidomo)]] * [[Bolonja Procezo]] * [[Bolonjo F.C. 1909]] * [[Boulogne-sur-Mer]] * [[Masakro de Bolonjo]] * [[Ĉefepiskopujo de Bolonjo]] * [[2601 Bologna]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=bolonj}} * {{oficiala retejo}} ({{it}}) {{Bolonjo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bolonjo| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Emilio-Romanjo]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Bolonjo]] iyqpuanjwwg2brxmb0l3twzihd4edmz 0 24288 9349970 9348831 2026-04-08T20:25:36Z Sj1mor 12103 9349970 wikitext text/x-wiki '''Eldonejo Bero''' estas Esperanta eldonejo kiu fondiĝis en [[Kalifornio]] en [[1990]], kaj funkciis tie ĝis [[2002]], kiam ĝi translokiĝis al [[Nederlando]], kie ĝi daŭre aktivas. Ĝi eldonas nur verkojn en/pri [[Esperanto]]. Ĝia ĉefa redaktoro estas dekomence [[Ionel Oneţ]]. Ĝi estas aparte rimarkinda pro sia eldonado de verkoj tradukitaj el la [[Rumana lingvo|rumana]], de verkoj pri Esperanto por rumanlingvuloj, kaj, ĉefe en la lastaj jaroj, de verkoj de originalaj Esperanto-verkistoj ([[Jorge Camacho]], [[István Ertl]], [[Paul Gubbins]], [[Sten Johansson]], [[Carmel Mallia]], [[István Nemere]], [[Gonçalo Neves]], [[Timothy Brian Carr]] k.a.). == Kronologia (nekompleta) listo de eldonaĵoj == {| class="wikitable" | |      '''4x(4x4) rumanaj poemoj''' Esperanten tradukitaj de Ionel ONEŢ. Aŭtoroj: George CANACHE (n. 1952), Gabriel COJOCARU (n. 1962), Gim LAURIAN (n. 1949), Ion MOŢU (n. 1956). 64 modernstilaj poemoj. Antaŭparolo de Ionel ONEŢ. 80p. 215x135. 1990. Є6.00 |- | |      '''Sur la linio.''' 9 originalaj rakontoj de Georgo KAMAĈO (n. 1966). Enkonduko de Fernando DE DIEGO. Postparolo de Arthur E. ILTIS. 40p. 215x135. 1991. Є5.25 |- | |      '''La seĝo dektria.''' Originala rakonto en facila Esperanto de [[George E. Wagner|George E. WAGNER]]. Antaŭparolo de la aŭtoro. 24p. 215x135. 1992 (dua eldono). Є4.50 |- | |      '''Primii paşi în Esperanto.''' Enkonduko en Esperanton por rumanlingvanoj (kun vortaro Esperanta-rumana) de Ionel ONEŢ (n. 1956). Enkonduko de la aŭtoro. 68p. 215x135. 1993. Є6.00 |- | |      '''La 13 horloĝoj.''' Infana amuza rakonto de James THURBER (1894-1961). El la angla tradukis Ralph A. LEWIN. Ilustraĵoj de Ronald SEARLE. 42p. 215x135. 1993. Є4.80 |- | |      '''Kompreni.''' 9 originalaj rakontoj de Gonçalo NEVES (n. 1964). Prefaco de Karolo PIĈ. 56p. 215x135. 1993. Є5.55 |- | |      '''Aforismoj kaj tekstoj de Constantin BRÂNCUŞI''' (1876-1957). Kolektitaj de Constantin ZĂRNESCU. Tradukitaj el la rumana de Ionel ONEŢ. Prefaco de Constantin ZĂRNESCU. 35p. 280x105. 1994. Є6.00 |- | |      '''ABC de Esperanto.''' Rumanlingva broŝuro pri Esperanto de Ionel ONEŢ (n. 1956). 14p. 215x135. 1994. Є1.20 |- | |      '''Unuminutaj noveloj''' de István ÖRKÉNY (1912-1979). Elektitaj de István ERTL. Tradukitaj el la hungara. Antaŭparolo de Georgo KAMAĈO. Postparolo kaj notoj de István ERTL. 120p. 210x140. 1994. Є8.55 |- | |      '''L' ekzakto de l' ombro.''' Surrealismaj poemoj de Gellu NAUM (1915-2001). El la rumana tradukis Sasha VLAD. Prezento de la tradukinto. 21p. 215x135. 1995. Є4.05 |- | |      '''Mia Indiana knabeco.''' Rememoroj de indiana tribestro Luther Standing Bear (1868-1939). El la angla tradukis William R. HARMON. Ilustrita. 88p. 215x135. 1995. Є7.80 |- | |      '''10 jarojn poste.''' Originala scienc-fikcia bildstriaro de J. P. HUMPHREYS. 28p. 280x215. 1995. Є4.80 |- | |      '''Patro mia laca • L' avantaĝo de l' vertebroj.''' Du surrealismaj poemaroj de Gellu NAUM (1915-2001). Tradukis el la rumana Sasha VLAD kaj Ionel ONEŢ. Prezento de Sasha VLAD. Ilustrita. 44p. 215x170. 1995. Є7.80 |- | |      '''El la plumo de rumana reĝino.''' Rakontoj kaj aforismoj de Carmen Sylva (1843-1916) - Elisabeta, Reĝino de Rumanio. Kolektitaj kaj redaktitaj de Ionel ONEŢ. Prezento de Ionel ONEŢ. Tradukitaj el diversaj lingvoj. 36p. 215x135. 1996. Є6.00 |- | |      '''Rakontoj prapatraj pri nia lando antaŭ multaj jarcentoj kiam okazemis aferoj mirindaj.''' Originalaj folklorecaj rakontoj de "Doko" (n. 1942). Enkonduko kaj antaŭparolo de la aŭtoro. 77p. 215x135. 1996. Є6.30 |- | |      '''Kanto de telegrafistoj.''' Originala poemaro de Josip VELEBIT (1911-2000). Antaŭparolo de István ERTL. 80p. 215x135. 1996. Є6.00 |- | |      '''La lasta floro.''' Bildstriaro de James THURBER (1894-1961). El la angla tradukis Liland B. ROS'. 31p. 175x105. 1996. Є2.55 |- | |      '''Amara vivovojo.''' Rememoroj de bjelorusa esperantisto M. MANDRIK (1902-2003). Antaŭparolo de Ionel ONEŢ. 77p. 215x135. 1997. Є8.40 |- | |      '''Usono nigre-blanke.''' Kompilis Ionel ONEŢ (n. 1956). Informlibro pri Usono (kun mapoj por ĉiu ŝtato). 110p. 140x215. 1998. Є10.05 |- | |      '''Spite la vivon!.''' Originala poemaro de Mişu BERARU (1904-1938). Prezento de Gigi HARABAGIU. 108p. 205x130. 1998 (dua eldono). Є10.05 |- | |      '''Paĝoj bizaraj.''' Prozaĵoj de avangarda rumana verkisto Urmuz (1883-1923). Tradukis Ionel ONEŢ. Prefaco de la tradukinto. 44p. 215x135. 1998. Є6.75 |- | |      '''Historietoj de la siuoj''' de Luther Standing Bear (1868-1939). El la angla tradukis William R. HARMON. Prefaco de la aŭtoro. Ilustraĵoj de Herbert Morton STOOPS. 59p. 215x135. 1999. Є6.00 |- | |      '''Marionetoj.''' Originala poemaro de Carmel MALLIA (n. 1929). Enkonduko de Gonçalo NEVES. 62p. 215x136. Є5.55 |- | |      '''Documente esperanto''' (vol. 3). Tradukis kaj redaktis Ionel ONEŢ kaj Sasha VLAD. Rumanlingvaj eseoj pri Esperanto. Aŭtoroj: Mario PEI, Ivo LAPENNA, Edward SYMOENS, Eŭgeno LANTI, L. L. ZAMENHOF. 44p. 215x135. 1999. Є4.20 |- | |      '''Modernaj Robinzonoj.''' Militaj rememoroj de Teodoro SCHWARTZ (1894-1968). Enkonduko de Humphrey TONKIN. 61p. 215x135. 1999 (dua eldono). Є6.30 |- | |      '''Balado de la rektadorsa homo.''' Poemaro de Zlatko TOMIČIĆ (1930-2008). El la kroata tradukis Josip VELEBIT. 55p. 280x100. 2000. Є5.40 |- | |      '''Către tinerii mei cititori - esperanto în actualitate.''' Rumanlingva pledo por Esperanto de Ignat Florian BOCIORT (1924-2015). 56p. 215x135. 2000. Є4.50 |- | |      '''La mirinda sorĉisto de Oz.''' Porinfana rakonto de L. Frank BAUM (1856-1919). El la angla tradukis H. R. DREYER. Ilustraĵoj de W. W. DENSLOW. 146p. 210x135. 2000. Є15.00 |- | |      '''La vesperstel' • Luceafărul.''' Longa filozofia poemo de Mihai EMINESCU (1850-1889). El la rumana tradukis Jozefo E. NAGY. Dulingva eldono kun 4 fotoj de la aŭtoro. Postparolo de Constantin DOMINTE. 76p. 215x135. 2000. Є9.00 |- | |      '''Sep manifestoj dada.''' Tristan TZARA (1896-1963). El la franca tradukis Ionel ONEŢ. Postparolo kaj notoj de la tradukinto. Ilustraĵoj de Francis PICABIA. 52p. 215x135. 2001. Є6.75 |- | |      '''Rubenaj refrenoj.''' 6 eseoj honore al kvardek jaroj da Esperanto-somerlernejoj en Barlaston. Redaktis Paul GUBBINS. Kontribuis: Marjorie BOULTON (1924-2017), William SIMCOCK (1918-20028), Anna LÖWENSTEIN (n. 1951), Tim CARR (n. 1944), Paul GUBBINS (1949-2016), Renato CORSETTI (n. 1941). Enkonduko de la redaktinto. 53p. 215x135. 2001. Є8.70 |- | |      '''Az én antológiám • Antologia mea.''' Tradukaĵoj el la originala Esperanta poezio en la hungaran kaj rumanan. Poemoj de: Stanislav SCHULHOF, Kálmán KALOCSAY, Georges E. MAURA, Nikolajs KURZENS, Vesna SKALJER-RACE, Josip VELEBIT, Albert GOODHEIR, Clelia CONTERNO GUGLIELMINETTI, Julius BALBIN, Lodewijk Cornelius DEIJ, Kristina ALEKSOVA, Lina GABRIELLI, Edwin DE KOCK, Michel Duc GONINAZ, Victor SADLER. Tradukis Jozefo E. NAGY (n. 1951). Antaŭparolo de Gábor CSEKE. 92p. 215x135. 2001. Є9.75 |- | |      '''Mi ne estas Mona Lisa.''' 15 originalaj rakontoj de Júlia 'SIGMOND (1929-2020). Postparolo de Ignat Florian BOCIORT. 65p. 215x135. 2001. Є9.90 |- | |      '''Ĉielarka estonto.''' Historia romano de Carmel MALLIA (n. 1929). 111p. 210x140. 2002. Є12.90 |- | |      '''Krias la silento.''' Psikologia romano de István NEMERE (n. 1944). 177p. 210x140. 2002. Є16.50 |- | |      '''Documente esperanto.''' (vol. 6) Tradukis kaj redaktis Ionel ONEŢ kaj Sasha VLAD. Du rumanlingvaj eseoj pri Esperanto kaj du poemoj en Esperanto. Aŭtoroj: Giordano MOYA ESCAYOLA, Georges KERSAUDY, L. L. ZAMENHOF. 28p. 215x145. 2002. Є2.40 |- | |      '''Gerda malaperis!''' - vortlisto - vocabular. Vortlisto por rummanlingvanoj por la populara instruromaneto de Claude PIRON (n. 1931). 27p. 210x145. 2003. Є2.70 |- | |      '''La postdomo.''' De István Ertl (n. 1965). Humurplena satira romano en kiu "fikcio kaj realo koincidas". 85p. 180x125. 2003. Є9.00 |- | |      '''Spiritul limbii esperanto şi vrăjmăşiile dintre confraţi.''' Rumanlingva versio de la premiita eseo ''La spirito de Esperanto kaj la "samideanaj" malamikaĵoj'' de Ignat Florian Bociort (1924-2015). 18p. 210x145. 2004. Є2.10 |- | |      '''Provizore.''' De István Ertl (n. 1965). Originala poemareto de talenta aŭtoro kaj tradukisto. 59p. 170x125. 2004. Є6.00 |- | |      '''La taglibro de Csoma Sándor - Csoma Sándor naplója.''' Longa poemo de Lajos MAGYARI (1942-2015). El la hungara tradukis Jozefo E. NAGY. Antaŭparolo de [[Béla Markó|Béla MARKÓ]]. Dulingva eldono. 33p. 215x145. 2004. Є6,00 |- | |      '''Celakantoj.''' Originala poemaro de Jorge CAMACHO (n. 1966). Postparolo de Mauro NERVI. 116p. 200x140. 2004. Є9,90 |- | |      '''Saturno.''' Dulingva (Esperanto / hispana) poemaro de Jorge CAMACHO (n. 1966). Postparolo de Gonçalo NEVES. 138p. 200x140. 2004 Є10,80 |- | |      '''Gerda malaperis! - vortlisto-wordlist.''' Vortlisto por anglalingvanoj por la populara instruromaneto de Claude PIRON (n. 1931). 28p. 205x140. 2004 (tria eldono). Є3,00 |- | |      '''Rigardante malantaǔen (en la jaro 2000).''' Siatempe tre influa utopia romano de Edward BELLAMY (1859-1898). El la angla tradukis C. M. HAMAKER. Enkondukoj de Humphrey TONKIN kaj Julia ISBRÜCKER. Numero 1 en serio "utopia". 204p. 210x145. 2005 (dua eldono). Є13,80 |- | |      '''Din lirica de expresie esperanto. 11 traduceri şi adaptǎri de Constantin Dominte (1944-2006).''' Tradukaĵoj el la originala Esperanta poezio en la rumanan. Poemoj de: Kálmán KALOCSAY, Nikolai HOHLOV, Raymond SCHWARTZ, G. E. MAURA, John Sharp DINWOODIE, Albert GOODHEIR, Marjorie BOULTON, Edwin DE KOCK, Victor SADLER. Tradukis Constantin DOMINTE (n. 1944). Antaǔparolo de Jozefo E. NAGY. Dulingva eldono. 55p. 205x145. 2005. Є3,50 |- | |      '''Pasteĉo.''' Parodia romaneto de Sten JOHANSSON (n. 1950). Kun karikaturoj de Niko VOLOŜIN. 167p. 170x120. 2005. Є9,00 |- | |      '''Klaǔstralio.''' Utopia novelo de István BEJCZY (n. 1965). El la nederlanda tradukis István ERTL (n. 1965). Numero 2 en serio "utopia". 52p. 210x145. 2005 (dua eldono). Є4,50 |- | |      '''La lando de la blinduloj.''' H. G. WELLS (1866-1946). El la angla tradukis E. W. AMOS. Utopia novelo. Numero 3 en serio "utopia". 26p. 210x145. 2006 (dua eldono). Є3,00 |- | |      '''Zam-Zam-Zamenhof.''' Originala teatraĵo de Paul GUBBINS (1949-2016). 87p. 210x145. Є9,00 |- | |      '''[[La tempo-maŝino]].''' H. G. WELLS (1866-1946). El la angla tradukis E. W. AMOS. Utopia novelo. Numero 4 en serio "utopia". 82p. 210x145. 2006 (dua eldono). Є8,10 |- | |      '''Eklipsas.''' Originala poemaro de Jorge CAMACHO (n. 1966). Postparolo de Baldur RAGNARSSON. 115p. 200x140. 2007. Є9,90 |- | |      '''Bibliografie de traduceri din literatura română în esperanto.''' Bibliografio de tradukaĵoj el la rumana literaturo en Esperanton. 88p. 210x145. 2007. Є9,00 |- | |      '''Fraŭlino Maitreyi.''' Mircea ELIADE (1907-1986). El la rumana tradukis Ionel ONEŢ. Antaŭparoloj de Probal DASGUPTA kaj Constantin CUBLEŞAN. Amromano. Numero 43 en la Serio Oriento-Okcidento. 200p. 210x140. 2007. Є15,00 |- | |      '''Ksenofobia gvidlibro al la nederlandanoj.''' Rodney BOLT. El la angla tradukis Simon DAVIES. Amuza kaj neformala prezento de la nederlandanoj. 62p. 180x110. 2008. Є6,00 |- | |      '''La dormanto vekiĝas.''' G. WELLS (1866-1946). El la angla tradukis A.F. MILWARD. Utopia romano. Numero 5 en serio "utopia". 214p. 210x145. 2008 (dua eldono). Є14,00 |} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.oocities.org/eldonejo_bero/ La oficiala retpaĝo (arkiva laŭ stato de 2009)] [[Kategorio:Esperanto-eldonejoj|Bero]] [[Kategorio:Nederlandaj eldonejoj|Bero]] tb9g5w6wlmdzy37olyxuv39f8pfbaxa 0 24674 9349927 9305783 2026-04-08T18:52:29Z Sj1mor 12103 9349927 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Poŝtkodo''' estas kombino el [[cifero]]j kaj eble [[litero]]j, kiu kiel parto de [[poŝtadreso]] plifaciligas la liveradon de poŝtaĵoj. La poŝtkodo reprezentas poŝtan liverdistrikton aŭ grandan adresaton, ekzemple [[firmao]]n. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Alia poŝtkodo (Germanio)]] * [[Poŝtkodoj en Britio]] * [[Poŝtkodoj en Nederlando]] * [[Poŝtkodoj en Rusio]] * [[Poŝtkodoj en Argentino]] * [[Poŝtkodoj en Usono]] [[Kategorio:Poŝto]] [[Kategorio:Poŝtkodo|-]] grgmta5t3mjglmwpdwvh95x8g89ln5p 0 25208 9349912 8785872 2026-04-08T18:39:29Z Sj1mor 12103 9349912 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:CainkillshisbrotherAbel.jpg|eta|282x282px|15-a jarcenta bildo de [[Kaino]] murdanta [[Habelo]]n.]] Laŭ [[kriminala juro]], '''murdo''' estas la [[krimo]] kiam unu [[homo]] kaŭzas la [[morto]]n de alia homo, sen leĝa [[senkulpigo]], kaj kun la intenco por mortigi aŭ kaŭzi egan korpan damaĝon. == Murdo (ĝenerale) == [[etimologio|'''Etimologie''']] la [[vorto]] ''murdo'' estas '''de [[ĝermanaj lingvoj|ĝermana]] origino''' (komparu: '''en''':''murder'','''de''':''Mord'','''da/no/sv''':''mord''). La elementoj de murdo estas la [[motivo]], [[viktimo]], [[armilo]], mem la okazo, ago, la postlasintaj spuroj. Murdo povas esti laŭ murdistoj individua, grupa, armea ktp (ekzemple [[amasmurdo]], [[genocido]], [[pogromo]]). === Leĝa murdo === Kvankam leĝoj de la unuopaj landoj malpermesas la intencan murdon, ekzistas kelkaj eblecoj por leĝaj murdoj: * [[ekzekutisto]] (ĉe [[mortpuno]]j en kelkaj landoj) * [[soldato]] (en defendo de la lando aŭ dum atako, okupo de alia lando (ekz. Irako)) * [[korpogardisto]] (defendo de la protektita persono) * [[polico|policano]] (memdefendo aŭ por savi vivon de personoj) * [[kuracisto]] en kelkaj landoj okaze de aktiva [[eŭtanazio]] kaj - se oni konsideras memstara personeco la homan feton - [[aborto]]. * ĉiu, se onin minacas vivdanĝero, rajtas [[memdefendo|sin defendi]] (en kelkaj landoj eblas permeso murdi personon, kiu volas onin hejme prirabi) === Politika murdo === La {{daton|15|9|2020}} [[usona prezidanto]] [[Donald Trump]] rakontis ke en 2017 oni [[:n:eo:Donald Trump agnoskis ke li planis murdi prezidanton de Sirio|proponis al li murdi]] [[Baŝar al-Asad]], sed li rezignis je la plano pro opono de la tiama [[Usona Sekretario de Defendo]] [[Jim Mattis]]. Li aldonis diris ke li ne bedaŭras ke li ne ordonis mortigi sian sirian kolegon kaj ke li povus fari tion iam ajn se li dezirus. En 2018 Trump publike neis tion. === Statistikoj === [[Dosiero:Map of world by intentional homicide rate.svg|eta|300px|dekstra| Internaciaj murdoj po {{formatnum:100000}} loĝantoj en 2011{{legendo|#c0c0ff|0–1}} {{legendo|#8080ff|1–2}} {{legendo|#5a5aff|2–5}} {{legendo|#0000c0|5–10}} {{legendo|#000080|10–20}} {{legendo|#00005c|>20}}]] La kvanto da murdoj relative al la loĝantaro forte varias laŭ la landoj. La apuda statistika mapo montras ĝin laŭ la landoj. === Pri [[murdo en beletro|murdo en beletraj]] verkoj === * [[Krimliteraturo]] * [[Murdo en beletro]] * [[Ambrose Bierce]] en sia "Vortaro de la diablo" satire difinas: "Estas kvar specoj de hom-mortigo: kanajla, pardonebla, pravigebla kaj laŭdinda." == Listo de famaj murdoj == * [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]] ([[Usono]]) * [[Atenco kontraŭ Abraham Lincoln]] ([[Usono]] * [[Murdo de Martin Luther King]] ([[Usono]]) * [[Murdo de John Lennon]] ([[Usono]]) * [[Ritaj murdoj de Toa Payoh]] ([[Singapuro]]) == Komparu kun == [[Dosiero:Murdo_en_Esperantujo.jpg|dekstra|eta|285x285ra|<center>Kovrilo de la [[krimromano]] ''Murdo en Esperantujo'' de [[Daniel Moirand]]</center>]] * [[morto]] * [[mortigo]] * [[sinmortigo]] * [[akcidento]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj |n=Kategorio:Murdoj |q=Murdo }} * [[Honormurdo]] * [[Infanmortigo]] * [[Genocido]] * [[Masakro]] * [[Seria murdisto]] * [[Virinmurdo]] === Filmoj === * [[M (filmo)]] * ''[[Maria Marten, or Murder in the Red Barn]]'' * [[Dial M for Murder]] * [[Double Indemnity]] * [[Rope]] {{Portalo|Juro}} {{Morto}} [[Kategorio:Murdoj| ]] [[Kategorio:Krimoj laŭ tipoj]] dj82zb4r5x5593zoto77kegwyb4kijz 0 25765 9350051 9347943 2026-04-09T05:29:02Z Petr Tomasovsky 678 9350051 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono3 = Hluĉinio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Silezia landa muzeo | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Hlučín]], [[Píšť (distrikto Opava)|Píšť]], [[Šilheřovice]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MO S-18 | konstruaĵo1 = MO S-19 | konstruaĵo2 = MO S-20 <!-- *** Situo *** --> | situo = Muzeo de fortikaĵoj | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 278 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = | loĝantaro_dato = | loĝantaro_denseco = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1937 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 1984 | establita1_tipo = rekonstruo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szmo.cz/rubrika/41/expozicni-arealy/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky.html muzeo de fortikaĵoj] | commons = Museum of the fortifications Hlučín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Ĉeĥoslovaka armeo}} '''[[Muzeo]] de [[fortikaĵo|fortikaĵoj]]''' en urbo [[Hlučín]]–[[Darkovičky]] prezentas parton de defenda fortikaĵlinio de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]], kiu estis konstruata en la jaroj [[1935]] – [[1938]]. La muzeo estas kreata per la [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteriaj fuortoj]] MO S-18, MO S-19, MO S-20 kaj per la [[ĉeĥoslovaka malpeza fortikaĵo|malpeza objekto]] modelo 37A. La objektoj de la muzeo prezentas diversajn diferencojn en projekciaj kaj paf-taktikaj ecoj kaj same diversajn rezistkapablajn gradojn. Temas pri grava [[armeo|armea]]-[[taktiko|taktika]] memorindaĵo. La muzeo troviĝas en milde ondiĝinta Hlučín-montetregiono en [[Regiono Hlučín]], en [[distrikto Opava]], inter urbo [[Hlučín]] kun la konata [[Hluĉina lago|ĉeakva refreŝigejo]], kaj vilaĝo [[Šilheřovice]] kun kastelo kaj ties grandarea kastelparko kun golfejo. == MO S-18 "Obora"== La infanteria fuorto [[MO S-18 "Obora"|MO S-18 "Obora"]], unuflanka objekto de la II-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun unu blenda kloŝo, estas ekstere rekonstruita al origina aspekto inkluzive de parto de la ĉirkaŭobjektaj [[ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]]. En ĝia enirejkoridoro estas instalita memortabulo al komandinto de la objekto el la jaro [[1938]] al [[Jaroslav Švarc]], al la pli malfrua partopreninto de okcidenta rezistmovado, al la paraŝutisto falinta en malegala batalo kontraŭ nazioj en Prago dum [[Atenco kontraŭ Heydrich|Heydrich-periodo]]. == La malpeza objekto == La [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza objekto mod. 37A – 140Z n-ro 829]] estas rekonstruita kaj ĝia interno enhavas bazan ekipaĵon ([[afusto|afustojn]], [[periskopo|periskopojn]], ventolilon...). == MO S-19 "Alej" == La infanteria fuorto [[MO S-19 "Alej"|MO S-19 "Alej"]], ambaŭflanka objekto de la III-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun tri [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] estas ĉefa [[ekspozicio|ekspozicia]] objekto. Post malfacila kaj granda rekonstruo ĝi prezentas konstruan kaj teknikan perfektecojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, kreantaj kulminon de la eŭropaj fortikaĵsistemoj de la tridekaj jaroj de la lasta jarcento. La ekstera kaj la interna aspektoj, la sistemo de la obstakloj kaj reinstalita tiama armilaro kaj ekipaĵo atingas preskaŭ staton el la jaro [[1938]]. La objekto estas denove ekipita per tri egaj blendaj turoj. La plej granda solekzemplero estas '''[[porpafista ĉambro]]''', kiu estas plene rekonstruita, rearmita kaj reekipita. Eblas ekvidi en ĝi kulminan [[4cm kanono mod. 36|4cm kanonon mod. 36]], hodiaŭ unusola kompleta ekzemplero en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]]. Plue vi povas vidi ĝemelon de kunigitaj [[peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] kaj [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezan maŝinpafilon mod. 26]]. La [[armilo|armiloj]] estas en originalaj afustoj kun origina kaj eminenta [[optiko]] kaj vico da aliaj gravaj detaloj potencigas impreson el la vizito. En la objekto eblas vidi ekspozician ĉambron, [[telefono|telefoncentralon]], [[filtro|filtroventolaĵon]], [[puto]]n (47,9 m profunda), [[maŝino|maŝinejon]], [[necesejo|forlavan necesejon]] kaj vicon da pluaj ĉambroj. En la objekto eblas vidi vicon da inĝeniaj interesaĵoj. == MO S-20 "Orel" == La infanteria fuorto [[MO S-20 "Orel"|MO S-20 "Orel"]] estas ekzemplo de grupfortikaĵobjekto, kies [[fero|fer]][[betono|betonaj]] muroj kaj plafono atingas 3,5 m, kio signifas, ke la objekto estis konstruita en la plej granda, do en la IV-a rezistkapabla grado. Ĝi estas ambaŭflanka objekto, kiu havis tri blendajn kloŝojn. En subteron kondukas el ĝi ŝakto kun ŝtuparejo 26,25 m profunda. Ĉi tie la objekto estis kuniĝonta kun la subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj, municiejoj... de la planita, sed nekonstruita artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]]. La objekto estas lasita en difektita stato montrante dezertigon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj kaj ilian misuzon en la jaro [[1945]]. ==Pluaj fotoj== <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (3).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" Dosiero:MO S-18.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora" Dosiero:MO S-18(b).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora Dosiero:Bunk13.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 02).jpg|MO S-20 Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 2.jpg|Interno de MO S-19 Hlučín, Darkovičky, LO vz. 37 (II)-52-A-140 Z (2015-05-01; 01).jpg|Malpeza fortikaĵo enkadre de la muzeo Bunk3.jpg|Muzeo </gallery> ==Vidu ankaŭ== * [[MO S-5 "Na Trati"]] * Artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Silezia landa muzeo|Fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] bugqyc5gzwfo2qu6gwtcyxml0kor6v6 9350052 9350051 2026-04-09T05:40:18Z Petr Tomasovsky 678 9350052 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono3 = Hluĉinio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Silezia landa muzeo | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Hlučín]], [[Píšť (distrikto Opava)|Píšť]], [[Šilheřovice]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MO S-18 | konstruaĵo1 = MO S-19 | konstruaĵo2 = MO S-20 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Muzeo de fortikaĵoj | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 278 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1937 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 1984 | establita1_tipo = rekonstruo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szmo.cz/rubrika/41/expozicni-arealy/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky.html muzeo de fortikaĵoj] | commons = Museum of the fortifications Hlučín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Ĉeĥoslovaka armeo}} '''[[Muzeo]] de [[fortikaĵo|fortikaĵoj]]''' en urbo [[Hlučín]]–[[Darkovičky]] prezentas parton de defenda fortikaĵlinio de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]], kiu estis konstruata en la jaroj [[1935]] – [[1938]]. La muzeo estas kreata per la [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteriaj fuortoj]] MO S-18, MO S-19, MO S-20 kaj per la [[ĉeĥoslovaka malpeza fortikaĵo|malpeza objekto]] modelo 37A. La objektoj de la muzeo prezentas diversajn diferencojn en projekciaj kaj paf-taktikaj ecoj kaj same diversajn rezistkapablajn gradojn. Temas pri grava [[armeo|armea]]-[[taktiko|taktika]] memorindaĵo. La muzeo troviĝas en milde ondiĝinta Hlučín-montetregiono en [[Regiono Hlučín]], en [[distrikto Opava]], inter urbo [[Hlučín]] kun la konata [[Hluĉina lago|ĉeakva refreŝigejo]], kaj vilaĝo [[Šilheřovice]] kun kastelo kaj ties grandarea kastelparko kun golfejo. == MO S-18 "Obora"== La infanteria fuorto [[MO S-18 "Obora"|MO S-18 "Obora"]], unuflanka objekto de la II-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun unu blenda kloŝo, estas ekstere rekonstruita al origina aspekto inkluzive de parto de la ĉirkaŭobjektaj [[ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]]. En ĝia enirejkoridoro estas instalita memortabulo al komandinto de la objekto el la jaro [[1938]] al [[Jaroslav Švarc]], al la pli malfrua partopreninto de okcidenta rezistmovado, al la paraŝutisto falinta en malegala batalo kontraŭ nazioj en Prago dum [[Atenco kontraŭ Heydrich|Heydrich-periodo]]. == La malpeza objekto == La [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza objekto mod. 37A – 140Z n-ro 829]] estas rekonstruita kaj ĝia interno enhavas bazan ekipaĵon ([[afusto|afustojn]], [[periskopo|periskopojn]], ventolilon...). == MO S-19 "Alej" == La infanteria fuorto [[MO S-19 "Alej"|MO S-19 "Alej"]], ambaŭflanka objekto de la III-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun tri [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] estas ĉefa [[ekspozicio|ekspozicia]] objekto. Post malfacila kaj granda rekonstruo ĝi prezentas konstruan kaj teknikan perfektecojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, kreantaj kulminon de la eŭropaj fortikaĵsistemoj de la tridekaj jaroj de la lasta jarcento. La ekstera kaj la interna aspektoj, la sistemo de la obstakloj kaj reinstalita tiama armilaro kaj ekipaĵo atingas preskaŭ staton el la jaro [[1938]]. La objekto estas denove ekipita per tri egaj blendaj turoj. La plej granda solekzemplero estas '''[[porpafista ĉambro]]''', kiu estas plene rekonstruita, rearmita kaj reekipita. Eblas ekvidi en ĝi kulminan [[4cm kanono mod. 36|4cm kanonon mod. 36]], hodiaŭ unusola kompleta ekzemplero en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]]. Plue vi povas vidi ĝemelon de kunigitaj [[peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] kaj [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezan maŝinpafilon mod. 26]]. La [[armilo|armiloj]] estas en originalaj afustoj kun origina kaj eminenta [[optiko]] kaj vico da aliaj gravaj detaloj potencigas impreson el la vizito. En la objekto eblas vidi ekspozician ĉambron, [[telefono|telefoncentralon]], [[filtro|filtroventolaĵon]], [[puto]]n (47,9 m profunda), [[maŝino|maŝinejon]], [[necesejo|forlavan necesejon]] kaj vicon da pluaj ĉambroj. En la objekto eblas vidi vicon da inĝeniaj interesaĵoj. == MO S-20 "Orel" == La infanteria fuorto [[MO S-20 "Orel"|MO S-20 "Orel"]] estas ekzemplo de grupfortikaĵobjekto, kies [[fero|fer]][[betono|betonaj]] muroj kaj plafono atingas 3,5 m, kio signifas, ke la objekto estis konstruita en la plej granda, do en la IV-a rezistkapabla grado. Ĝi estas ambaŭflanka objekto, kiu havis tri blendajn kloŝojn. En subteron kondukas el ĝi ŝakto kun ŝtuparejo 26,25 m profunda. Ĉi tie la objekto estis kuniĝonta kun la subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj, municiejoj... de la planita, sed nekonstruita artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]]. La objekto estas lasita en difektita stato montrante dezertigon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj kaj ilian misuzon en la jaro [[1945]]. ==Pluaj fotoj== <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (3).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" Dosiero:MO S-18.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora" Dosiero:MO S-18(b).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora Dosiero:Bunk13.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 02).jpg|MO S-20 Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 2.jpg|Interno de MO S-19 Hlučín, Darkovičky, LO vz. 37 (II)-52-A-140 Z (2015-05-01; 01).jpg|Malpeza fortikaĵo enkadre de la muzeo Bunk3.jpg|Muzeo </gallery> ==Vidu ankaŭ== * [[MO S-5 "Na Trati"]] * Artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Silezia landa muzeo|Fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Opava montetaro]] n9y93boramn4ryqae563j692dqx5xy2 9350053 9350052 2026-04-09T05:42:25Z Petr Tomasovsky 678 9350053 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono3 = Hluĉinio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Silezia landa muzeo | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Hlučín]], [[Píšť (distrikto Opava)|Píšť]], [[Šilheřovice]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MO S-18 | konstruaĵo1 = MO S-19 | konstruaĵo2 = MO S-20 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Muzeo de fortikaĵoj | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 278 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1937 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 1984 | establita1_tipo = rekonstruo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szmo.cz/rubrika/41/expozicni-arealy/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky.html muzeo de fortikaĵoj] | commons = Museum of the fortifications Hlučín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Ĉeĥoslovaka armeo}} '''[[Muzeo]] de [[fortikaĵo|fortikaĵoj]]''' en urbo [[Hlučín]]–[[Darkovičky]] prezentas parton de defenda fortikaĵlinio de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]], kiu estis konstruata en la jaroj [[1935]] – [[1938]]. La muzeo estas kreata per la [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteriaj fuortoj]] MO S-18, MO S-19, MO S-20 kaj per la [[ĉeĥoslovaka malpeza fortikaĵo|malpeza objekto]] modelo 37A. La objektoj de la muzeo prezentas diversajn diferencojn en projekciaj kaj paf-taktikaj ecoj kaj same diversajn rezistkapablajn gradojn. Temas pri grava [[armeo|armea]]-[[taktiko|taktika]] memorindaĵo. La muzeo troviĝas en milde ondiĝinta Hlučín-montetregiono en [[Regiono Hlučín]], en [[distrikto Opava]], inter urbo [[Hlučín]] kun la konata [[Hluĉina lago|ĉeakva refreŝigejo]], kaj vilaĝo [[Šilheřovice]] kun kastelo kaj ties grandarea kastelparko kun golfejo. == MO S-18 "Obora"== La infanteria fuorto [[MO S-18 "Obora"|MO S-18 "Obora"]], unuflanka objekto de la II-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun unu blenda kloŝo, estas ekstere rekonstruita al origina aspekto inkluzive de parto de la ĉirkaŭobjektaj [[ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]]. En ĝia enirejkoridoro estas instalita memortabulo al komandinto de la objekto el la jaro [[1938]] al [[Jaroslav Švarc]], al la pli malfrua partopreninto de okcidenta rezistmovado, al la paraŝutisto falinta en malegala batalo kontraŭ nazioj en Prago dum [[Atenco kontraŭ Heydrich|Heydrich-periodo]]. == La malpeza objekto == La [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza objekto mod. 37A – 140Z n-ro 829]] estas rekonstruita kaj ĝia interno enhavas bazan ekipaĵon ([[afusto|afustojn]], [[periskopo|periskopojn]], ventolilon...). == MO S-19 "Alej" == La infanteria fuorto [[MO S-19 "Alej"|MO S-19 "Alej"]], ambaŭflanka objekto de la III-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun tri [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] estas ĉefa [[ekspozicio|ekspozicia]] objekto. Post malfacila kaj granda rekonstruo ĝi prezentas konstruan kaj teknikan perfektecojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, kreantaj kulminon de la eŭropaj fortikaĵsistemoj de la tridekaj jaroj de la lasta jarcento. La ekstera kaj la interna aspektoj, la sistemo de la obstakloj kaj reinstalita tiama armilaro kaj ekipaĵo atingas preskaŭ staton el la jaro [[1938]]. La objekto estas denove ekipita per tri egaj blendaj turoj. La plej granda solekzemplero estas '''[[porpafista ĉambro]]''', kiu estas plene rekonstruita, rearmita kaj reekipita. Eblas ekvidi en ĝi kulminan [[4cm kanono mod. 36|4cm kanonon mod. 36]], hodiaŭ unusola kompleta ekzemplero en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]]. Plue vi povas vidi ĝemelon de kunigitaj [[peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] kaj [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezan maŝinpafilon mod. 26]]. La [[armilo|armiloj]] estas en originalaj afustoj kun origina kaj eminenta [[optiko]] kaj vico da aliaj gravaj detaloj potencigas impreson el la vizito. En la objekto eblas vidi ekspozician ĉambron, [[telefono|telefoncentralon]], [[filtro|filtroventolaĵon]], [[puto]]n (47,9 m profunda), [[maŝino|maŝinejon]], [[necesejo|forlavan necesejon]] kaj vicon da pluaj ĉambroj. En la objekto eblas vidi vicon da inĝeniaj interesaĵoj. == MO S-20 "Orel" == La infanteria fuorto [[MO S-20 "Orel"|MO S-20 "Orel"]] estas ekzemplo de grupfortikaĵobjekto, kies [[fero|fer]][[betono|betonaj]] muroj kaj plafono atingas 3,5 m, kio signifas, ke la objekto estis konstruita en la plej granda, do en la IV-a rezistkapabla grado. Ĝi estas ambaŭflanka objekto, kiu havis tri blendajn kloŝojn. En subteron kondukas el ĝi ŝakto kun ŝtuparejo 26,25 m profunda. Ĉi tie la objekto estis kuniĝonta kun la subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj, municiejoj... de la planita, sed nekonstruita artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]]. La objekto estas lasita en difektita stato montrante dezertigon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj kaj ilian misuzon en la jaro [[1945]]. ==Pluaj fotoj== <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (3).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" Dosiero:MO S-18.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora" Dosiero:MO S-18(b).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora Dosiero:Bunk13.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 02).jpg|MO S-20 Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 2.jpg|Interno de MO S-19 Hlučín, Darkovičky, LO vz. 37 (II)-52-A-140 Z (2015-05-01; 01).jpg|Malpeza fortikaĵo enkadre de la muzeo Bunk3.jpg|Muzeo </gallery> ==Vidu ankaŭ== * [[MO S-5 "Na Trati"]] * Artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Silezia landa muzeo|Fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] jx3jnaeq1kw15ks0z29spji8s4z9uzu 9350107 9350053 2026-04-09T07:55:46Z Petr Tomasovsky 678 9350107 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono3 = Hluĉinio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Silezia landa muzeo | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Hlučín]], [[Píšť (distrikto Opava)|Píšť]], [[Šilheřovice]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MO S-18 | konstruaĵo1 = MO S-19 | konstruaĵo2 = MO S-20 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Muzeo de fortikaĵoj | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 278 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1937 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 1984 | establita1_tipo = rekonstruo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szmo.cz/rubrika/41/expozicni-arealy/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky.html muzeo de fortikaĵoj] | commons = Museum of the fortifications Hlučín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Ĉeĥoslovaka armeo}} '''[[Muzeo]] de [[fortikaĵo|fortikaĵoj]]''' en urbo [[Hlučín]]–[[Darkovičky]] prezentas parton de defenda fortikaĵlinio de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]], kiu estis konstruata en la jaroj [[1935]] – [[1938]]. La muzeo estas kreata per la [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteriaj fuortoj]] MO S-18, MO S-19, MO S-20 kaj per la [[ĉeĥoslovaka malpeza fortikaĵo|malpeza objekto]] modelo 37A. La objektoj de la muzeo prezentas diversajn diferencojn en projekciaj kaj paf-taktikaj ecoj kaj same diversajn rezistkapablajn gradojn. Temas pri grava [[armeo|armea]]-[[taktiko|taktika]] memorindaĵo. La muzeo troviĝas en milde ondiĝinta Hlučín-montetregiono en [[Regiono Hlučín]], en [[distrikto Opava]], inter urbo [[Hlučín]] kun la konata [[Hluĉina lago|ĉeakva refreŝigejo]], kaj vilaĝo [[Šilheřovice]] kun kastelo kaj ties grandarea kastelparko kun golfejo. == MO S-18 "Obora"== La infanteria fuorto [[MO S-18 "Obora"|MO S-18 "Obora"]], unuflanka objekto de la II-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun unu blenda kloŝo, estas ekstere rekonstruita al origina aspekto inkluzive de parto de la ĉirkaŭobjektaj [[ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]]. En ĝia enirejkoridoro estas instalita memortabulo al komandinto de la objekto el la jaro [[1938]] al [[Jaroslav Švarc]], al la pli malfrua partopreninto de okcidenta rezistmovado, al la paraŝutisto falinta en malegala batalo kontraŭ nazioj en Prago dum [[Atenco kontraŭ Heydrich|Heydrich-periodo]]. == La malpeza objekto == La [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza objekto mod. 37A – 140Z n-ro 829]] estas rekonstruita kaj ĝia interno enhavas bazan ekipaĵon ([[afusto|afustojn]], [[periskopo|periskopojn]], ventolilon...). == MO S-19 "Alej" == La infanteria fuorto [[MO S-19 "Alej"|MO S-19 "Alej"]], ambaŭflanka objekto de la III-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun tri [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] estas ĉefa [[ekspozicio|ekspozicia]] objekto. Post malfacila kaj granda rekonstruo ĝi prezentas konstruan kaj teknikan perfektecojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, kreantaj kulminon de la eŭropaj fortikaĵsistemoj de la tridekaj jaroj de la lasta jarcento. La ekstera kaj la interna aspektoj, la sistemo de la obstakloj kaj reinstalita tiama armilaro kaj ekipaĵo atingas preskaŭ staton el la jaro [[1938]]. La objekto estas denove ekipita per tri egaj blendaj turoj. La plej granda solekzemplero estas '''[[porpafista ĉambro]]''', kiu estas plene rekonstruita, rearmita kaj reekipita. Eblas ekvidi en ĝi kulminan [[4cm kanono mod. 36|4cm kanonon mod. 36]], hodiaŭ unusola kompleta ekzemplero en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]]. Plue vi povas vidi ĝemelon de kunigitaj [[peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] kaj [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezan maŝinpafilon mod. 26]]. La [[armilo|armiloj]] estas en originalaj afustoj kun origina kaj eminenta [[optiko]] kaj vico da aliaj gravaj detaloj potencigas impreson el la vizito. En la objekto eblas vidi ekspozician ĉambron, [[telefono|telefoncentralon]], [[filtro|filtroventolaĵon]], [[puto]]n (47,9 m profunda), [[maŝino|maŝinejon]], [[necesejo|forlavan necesejon]] kaj vicon da pluaj ĉambroj. En la objekto eblas vidi vicon da inĝeniaj interesaĵoj. == MO S-20 "Orel" == La infanteria fuorto [[MO S-20 "Orel"|MO S-20 "Orel"]] estas ekzemplo de grupfortikaĵobjekto, kies [[fero|fer]][[betono|betonaj]] muroj kaj plafono atingas 3,5 m, kio signifas, ke la objekto estis konstruita en la plej granda, do en la IV-a rezistkapabla grado. Ĝi estas ambaŭflanka objekto, kiu havis tri blendajn kloŝojn. En subteron kondukas el ĝi ŝakto kun ŝtuparejo 26,25 m profunda. Ĉi tie la objekto estis kuniĝonta kun la subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj, municiejoj... de la planita, sed nekonstruita artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]]. La objekto estas lasita en difektita stato montrante dezertigon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj kaj ilian misuzon en la jaro [[1945]]. ==Pluaj fotoj== <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (3).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" Dosiero:MO S-18.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora" Dosiero:MO S-18(b).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora Dosiero:Bunk13.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 02).jpg|MO S-20 Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 2.jpg|Interno de MO S-19 Hlučín, Darkovičky, LO vz. 37 (II)-52-A-140 Z (2015-05-01; 01).jpg|Malpeza fortikaĵo enkadre de la muzeo Bunk3.jpg|Muzeo </gallery> ==Vidu ankaŭ== * [[MO S-5 "Na Trati"]] * Artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} * [https://hravepohranici.cz/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky/ La muzeo kun pluaj fotoj sur hravepohranici.cz] {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Silezia landa muzeo|Fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] kju6vt8debr4duqc4k7ra26c0nn283d 9350118 9350107 2026-04-09T08:35:38Z Petr Tomasovsky 678 9350118 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono3 = Hluĉinio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Silezia landa muzeo | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Hlučín]], [[Píšť (distrikto Opava)|Píšť]], [[Šilheřovice]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MO S-18 | konstruaĵo1 = MO S-19 | konstruaĵo2 = MO S-20 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Muzeo de fortikaĵoj | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 278 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1937 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 1984 | establita1_tipo = rekonstruo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szmo.cz/rubrika/41/expozicni-arealy/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky.html muzeo de fortikaĵoj] | commons = Museum of the fortifications Hlučín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Ĉeĥoslovaka armeo}} '''[[Muzeo]] de [[fortikaĵo|fortikaĵoj]]''' en urbo [[Hlučín]]–[[Darkovičky]] prezentas parton de defenda fortikaĵlinio de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]], kiu estis konstruata en la jaroj [[1935]] – [[1938]]. La muzeo estas kreata per la [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteriaj fuortoj]] MO S-18, MO S-19, MO S-20 kaj per la [[ĉeĥoslovaka malpeza fortikaĵo|malpeza objekto]] modelo 37A. La objektoj de la muzeo prezentas diversajn diferencojn en projekciaj kaj paf-taktikaj ecoj kaj same diversajn rezistkapablajn gradojn. Temas pri grava [[armeo|armea]]-[[taktiko|taktika]] memorindaĵo. La muzeo troviĝas en milde ondiĝinta Hlučín-montetregiono en [[Regiono Hlučín]], en [[distrikto Opava]], inter urbo [[Hlučín]] kun la konata [[Hluĉina lago|ĉeakva refreŝigejo]], kaj vilaĝo [[Šilheřovice]] kun kastelo kaj ties grandarea kastelparko kun golfejo. == MO S-18 "Obora"== {{ĉefartikolo|MO S-18 "Obora"}} La infanteria fuorto MO S-18 "Obora", unuflanka objekto de la II-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun unu blenda kloŝo, estas ekstere rekonstruita al origina aspekto inkluzive de parto de la ĉirkaŭobjektaj [[ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]]. En ĝia enirejkoridoro estas instalita memortabulo al komandinto de la objekto el la jaro [[1938]] al [[Jaroslav Švarc]], al la pli malfrua partopreninto de okcidenta rezistmovado, al la paraŝutisto falinta en malegala batalo kontraŭ nazioj en Prago dum [[Atenco kontraŭ Heydrich|Heydrich-periodo]]. == La malpeza objekto == La [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza objekto mod. 37A – 140Z n-ro 829]] estas rekonstruita kaj ĝia interno enhavas bazan ekipaĵon ([[afusto|afustojn]], [[periskopo|periskopojn]], ventolilon...). == MO S-19 "Alej" == {{ĉefartikolo|MO S-19 "Alej"}} La infanteria fuorto MO S-19 "Alej", ambaŭflanka objekto de la III-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun tri [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] estas ĉefa [[ekspozicio|ekspozicia]] objekto. Post malfacila kaj granda rekonstruo ĝi prezentas konstruan kaj teknikan perfektecojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, kreantaj kulminon de la eŭropaj fortikaĵsistemoj de la tridekaj jaroj de la lasta jarcento. La ekstera kaj la interna aspektoj, la sistemo de la obstakloj kaj reinstalita tiama armilaro kaj ekipaĵo atingas preskaŭ staton el la jaro [[1938]]. La objekto estas denove ekipita per tri egaj blendaj turoj. La plej granda solekzemplero estas '''[[porpafista ĉambro]]''', kiu estas plene rekonstruita, rearmita kaj reekipita. Eblas ekvidi en ĝi kulminan [[4cm kanono mod. 36|4cm kanonon mod. 36]], hodiaŭ unusola kompleta ekzemplero en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]]. Plue vi povas vidi ĝemelon de kunigitaj [[peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] kaj [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezan maŝinpafilon mod. 26]]. La [[armilo|armiloj]] estas en originalaj afustoj kun origina kaj eminenta [[optiko]] kaj vico da aliaj gravaj detaloj potencigas impreson el la vizito. En la objekto eblas vidi ekspozician ĉambron, [[telefono|telefoncentralon]], [[filtro|filtroventolaĵon]], [[puto]]n (47,9 m profunda), [[maŝino|maŝinejon]], [[necesejo|forlavan necesejon]] kaj vicon da pluaj ĉambroj. En la objekto eblas vidi vicon da inĝeniaj interesaĵoj. == MO S-20 "Orel" == {{ĉefartikolo|MO S-20 "Orel"}} La infanteria fuorto MO S-20 "Orel" estas ekzemplo de [[artileria fuortaro|fuortara]] objekto, kies [[fero|fer]][[betono|betonaj]] muroj kaj plafono atingas 3,5 m, kio signifas, ke la objekto estis konstruita en la plej granda, do en la IV-a rezistkapabla grado. Ĝi estas ambaŭflanka objekto, kiu havis tri blendajn kloŝojn. En subteron kondukas el ĝi ŝakto kun ŝtuparejo 26,25 m profunda. Ĉi tie la objekto estis kuniĝonta kun la subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj, municiejoj... de la planita, sed nekonstruita artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]]. La objekto estas lasita en difektita stato montrante dezertigon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj kaj ilian misuzon en la jaro [[1945]]. ==Pluaj fotoj== <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (3).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" Dosiero:MO S-18.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora" Dosiero:MO S-18(b).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora Dosiero:Bunk13.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 02).jpg|MO S-20 Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 2.jpg|Interno de MO S-19 Hlučín, Darkovičky, LO vz. 37 (II)-52-A-140 Z (2015-05-01; 01).jpg|Malpeza fortikaĵo enkadre de la muzeo Bunk3.jpg|Muzeo </gallery> ==Vidu ankaŭ== * [[MO S-5 "Na Trati"]] * Artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} * [https://hravepohranici.cz/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky/ La muzeo kun pluaj fotoj sur hravepohranici.cz] {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Silezia landa muzeo|Fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] gy7t8df8o06og4w37fgmvy3303dt0ft 9350128 9350118 2026-04-09T08:59:56Z Petr Tomasovsky 678 9350128 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|cs|ĉeĥ|''Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky''}} | kategorio = muzeo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Areál čs. opevnění Hlučín-Darkovičky | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 01.jpg | dosiero_priskribo = Muzeo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = | municipo_tipo = | histregiono_faldo = 1 | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Prusio | histregiono2 = Supra Silezio | histregiono3 = Hluĉinio <!-- *** Familio *** --> | parenco = Silezia landa muzeo | parto = | rivero = | memorindaĵo = armea memorindaĵo | memorindaĵo_noto = skanzeno | memorindaĵo_tipo = Tipo de muzeo | ŝoseo = | aliro = [[Hlučín]], [[Píšť (distrikto Opava)|Píšť]], [[Šilheřovice]] | publiko = jes | konstruaĵo_faldo = | konstruaĵo_tipo = Fuortoj | konstruaĵo = MO S-18 | konstruaĵo1 = MO S-19 | konstruaĵo2 = MO S-20 | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Muzeo de fortikaĵoj | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 278 | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1937 | establita_tipo = Konstruo de fuortoj | establita1 = 1984 | establita1_tipo = rekonstruo | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = | kodo_tipo = | kodo1 = | kodo1_tipo = | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = armeaj fortikaĵoj | libera_tipo = Celigo | libera1 = | libera1_tipo = | libera2 = | libera2_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.szmo.cz/rubrika/41/expozicni-arealy/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky.html muzeo de fortikaĵoj] | commons = Museum of the fortifications Hlučín | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} {{Ĉeĥoslovaka armeo}} '''[[Muzeo]] de [[fortikaĵo|fortikaĵoj]]''' en urbo [[Hlučín]]–[[Darkovičky]] prezentas parton de defenda fortikaĵlinio de [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka respubliko]], kiu estis konstruata en la jaroj [[1935]] – [[1938]]. La muzeo estas kreata per la [[ĉeĥoslovaka peza fortikaĵo|infanteriaj fuortoj]] MO S-18, MO S-19, MO S-20 kaj per la [[ĉeĥoslovaka malpeza fortikaĵo|malpeza objekto]] modelo 37A. La objektoj de la muzeo prezentas diversajn diferencojn en projekciaj kaj paf-taktikaj ecoj kaj same diversajn rezistkapablajn gradojn. Temas pri grava [[armeo|armea]]-[[taktiko|taktika]] memorindaĵo. La muzeo troviĝas en milde ondiĝinta Hlučín-montetregiono en [[Regiono Hlučín]], en [[distrikto Opava]], inter urbo [[Hlučín]] kun la konata [[Hluĉina lago|ĉeakva refreŝigejo]], kaj vilaĝo [[Šilheřovice]] kun kastelo kaj ties grandarea kastelparko kun golfejo. == MO S-18 "Obora"== {{ĉefartikolo|MO S-18 "Obora"}} La infanteria fuorto MO S-18 "Obora", unuflanka objekto de la II-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun unu blenda kloŝo, estas ekstere rekonstruita al origina aspekto inkluzive de parto de la ĉirkaŭobjektaj [[ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj|obstakloj]]. En ĝia enirejkoridoro estas instalita memortabulo al komandinto de la objekto el la jaro [[1938]] al [[Jaroslav Švarc]], al la pli malfrua partopreninto de okcidenta rezistmovado, al la paraŝutisto falinta en malegala batalo kontraŭ nazioj en Prago dum [[Atenco kontraŭ Heydrich|Heydrich-periodo]]. == La malpeza objekto == La [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpeza objekto mod. 37A – 140Z n-ro 829]] estas rekonstruita kaj ĝia interno enhavas bazan ekipaĵon ([[afusto|afustojn]], [[periskopo|periskopojn]], ventolilon...). == MO S-19 "Alej" == {{ĉefartikolo|MO S-19 "Alej"}} La infanteria fuorto MO S-19 "Alej", ambaŭflanka objekto de la III-a rezistkapabla grado, kun batal- kaj subtera etaĝoj, kun tri [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] estas ĉefa [[ekspozicio|ekspozicia]] objekto. Post malfacila kaj granda rekonstruo ĝi prezentas konstruan kaj teknikan perfektecojn de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj, kreantaj kulminon de la eŭropaj fortikaĵsistemoj de la tridekaj jaroj de la lasta jarcento. La ekstera kaj la interna aspektoj, la sistemo de la obstakloj kaj reinstalita tiama armilaro kaj ekipaĵo atingas preskaŭ staton el la jaro [[1938]]. La objekto estas denove ekipita per tri egaj blendaj turoj. La plej granda solekzemplero estas '''[[porpafista ĉambro]]''', kiu estas plene rekonstruita, rearmita kaj reekipita. Eblas ekvidi en ĝi kulminan [[4cm kanono mod. 36|4cm kanonon mod. 36]], hodiaŭ unusola kompleta ekzemplero en [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]]. Plue vi povas vidi ĝemelon de kunigitaj [[peza maŝinpafilo mod. 37|pezaj maŝinpafiloj mod. 37]] kaj [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezan maŝinpafilon mod. 26]]. La [[armilo|armiloj]] estas en originalaj afustoj kun origina kaj eminenta [[optiko]] kaj vico da aliaj gravaj detaloj potencigas impreson el la vizito. En la objekto eblas vidi ekspozician ĉambron, [[telefono|telefoncentralon]], [[filtro|filtroventolaĵon]], [[puto]]n (47,9 m profunda), [[maŝino|maŝinejon]], [[necesejo|forlavan necesejon]] kaj vicon da pluaj ĉambroj. En la objekto eblas vidi vicon da inĝeniaj interesaĵoj. == MO S-20 "Orel" == {{ĉefartikolo|MO S-20 "Orel"}} La infanteria fuorto MO S-20 "Orel" estas ekzemplo de [[artileria fuortaro|fuortara]] objekto, kies [[fero|fer]][[betono|betonaj]] muroj kaj plafono atingas 3,5 m, kio signifas, ke la objekto estis konstruita en la plej granda, do en la IV-a rezistkapabla grado. Ĝi estas ambaŭflanka objekto, kiu havis tri blendajn kloŝojn. En subteron kondukas el ĝi ŝakto kun ŝtuparejo 26,25 m profunda. Ĉi tie la objekto estis kuniĝonta kun la subtera sistemo de koridoroj, ĉambregoj, municiejoj... de la planita, sed nekonstruita artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]]. La objekto estas lasita en difektita stato montrante dezertigon de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj kaj ilian misuzon en la jaro [[1945]]. ==Pluaj fotoj== <gallery widths="140" heights="140"> Pěchotní srub MO-S 19 V aleji (3).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-19 "Alej" Dosiero:MO S-18.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora" Dosiero:MO S-18(b).jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-18 "Obora Dosiero:Bunk13.jpg|La [[infanteria fuorto]] MO S-20 "Orel" Dosiero:Darkovice, MO-S 20 (2015-05-01; 02).jpg|MO S-20 Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 2.jpg|Interno de MO S-19 Hlučín, Darkovičky, LO vz. 37 (II)-52-A-140 Z (2015-05-01; 01).jpg|Malpeza fortikaĵo enkadre de la muzeo Bunk3.jpg|Muzeo </gallery> ==Vidu ankaŭ== * [[MO S-5 "Na Trati"]] * Artileria fuortaro [[U Orla (artileria fuortaro)|U Orla]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] * [[Silezia landa muzeo]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} * [https://hravepohranici.cz/areal-cs-opevneni-hlucin-darkovicky/ La muzeo kun pluaj fotoj sur hravepohranici.cz] {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Armehistoriaj subĉielaj muzeoj]] [[Kategorio:Darkovice]] [[Kategorio:Ĉeĥa Silezio]] [[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Silezia landa muzeo|Fortikaĵoj]] [[Kategorio:Muzeoj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] 3r0pb4wqz5o9foemtql6p201agmuk4e 0 27031 9349844 9312463 2026-04-08T14:45:39Z Sj1mor 12103 9349844 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{TemasPri|revuo|Kontakto}} {{Informkesto gazeto |Nomo = Kontakto |Bildo = Revuo Kontakto kovrilpaĝo 2015.1.jpg |Titolo = Kovrilpaĝo de la 2015-01a numero |Speco = socikultura revuo |Ĝenro = |Formato = |Periodeco = dumonata |Establodato = [[1963]] |Ĉesigita publikado = |Lando = [[Nederlando]] |Urbo = [[Rotterdam]] |Posedanto = |Publikigisto = |Politiko = |Stabo = |Eldonkvanto = 710 abonantoj (2015)<ref>“La membraro de UEA en 2015”, en ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' 1301, aprilo 2016, p. 94</ref> |Redaktisto = Karina Oliveira |Ĉefredaktisto = |Kunredaktisto = |Etataj aŭtoroj = |Adreso = |Retejo = [https://www.tejo.org/agadoj/revuo-kontakto/ https://www.tejo.org/agadoj/revuo-kontakto/] |Lingvo = [[Esperanto]] |Prezo = 2 EUR ĝis 4,17 EUR laŭ lando |ISSN = 0023-3692 |Redaktoro=Thiago B Assumpção}} '''''Kontakto''''' estas dumonata, ĉefe porjunulara [[Esperanto-gazeto|revuo]] pri landoj, popoloj, kulturoj, socio kaj politiko. Ĝi estas revuo de [[TEJO]] (sed posedata kaj eldonata de [[UEA]]), legata en ĉirkaŭ 90 landoj. ''Kontakto'' estis fondita en [[1963]], kaj ĝia unua redaktoro estis [[Humphrey R. Tonkin]]. Ekde 2010 ĝis 2021 la redaktoro de ''Kontakto'' estis [[Rogener Pavinski]]. Nuntempe, la redaktoro estas Thiago B Assumpção. ''Kontakto'' estas aparte celata por instruistoj kaj komencantoj: parto de la artikoloj aperas en la lingvaĵoj "facila" kaj "tre facila" – kun limigita kvanto de radikoj. Individuaj membroj kaj patronoj de TEJO ricevas ''Kontakto'' aŭtomate, sed eblas ankaŭ aboni. Blinduloj povas ricevi voĉlegitan [[kasedo|kasedan]] eldonon senpage. Post la eldono de papera numero, pere de la [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado|reta Jarlibro]] de [[UEA]] en la reto ekhaveblas ankaŭ la reta versio de la revuo por TEJO-membroj kaj ĉiuj ''Kontakto''-abonantoj: [http://reto.uea.org/] (bv. enmeti vian salutvorton kaj pasvorton, kaj tiam ĉe la dekstra flanko elektu TEKO-n). == Temaro de la revuo == Ĝenerale la revuo traktas plej diversajn temojn, rilatajn al la socia vivo en la plej larĝa senco de tiuj vortoj: politiko, historio, hobioj, vojaĝoj, ktp. Kutime ĉiu numero de ''Kontakto'' havas sian apartan temon aŭ emfazon, sed en ĉiu numero aperas ankaŭ alitemaj materialoj. Regule aperas recenzoj pri la libroj kaj diskoj. Oni notu tamen, ke ''Kontakto'' ne estas primovada revuo, tial la raportoj pri diversaj E-aranĝoj kaj similaj aferoj kutime ne estas publikigataj (nur se tiaj kontribuoj havas interesan aliteman enhav-parton). Tamen oni ofte publikigas diversajn materialojn, rilatajn al E-kulturo (ekz., E-literaturo, denaskismo ktp). Post la decido de la [[estraro de TEJO|TEJO-estraro]] nuligi la revuon [[TEJO Tutmonde]] oni decidis (kadre de reformo de ''Kontakto'') ekde la jaro 2011 aperigi en ''Kontakto'' [[esperanto-movado|movadan]] rubrikon "Kontakto-Movade"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://tejo.org/eo/node/1181 |titolo=Aŭtuna kunveno de la Estraro de TEJO, novaj projektoj kaj novaj decidoj |alirdato=2019-06-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140228170339/http://tejo.org/eo/node/1181 |arkivdato=2014-02-28 }}</ref>. <!-- === Temoj de ''Kontakto'' en 2006 === * 2006:1. Kie mitoj kaj realeco interplektiĝas * 2006:2. Vegetarismo/bestaj rajtoj * 2006:3. Lingvoj * 2006:4. Egalaj rajtoj/feminismo, kunlabore kun [[Konsilio de Eŭropo]] * 2006:5-6 Tutmondiĝo/Amo === Temoj de ''Kontakto'' en 2007 === * 2007:1. Mitoj (estis planata kiel ĉefa temo, tamen la numero estis tre bunta enhave). * 2007:2. Libero. * 2007:3. Paranormalaĵoj/Misteroj de la Mondo. * 2007:4. Kune – por pli bona mondo! * 2007:5. Ekologio. * 2007:6. Literaturo. === Temoj de ''Kontakto'' en 2008 === * 2008:1. (Ne)ordinaraj hobioj. * 2008:2. Teknologioj kaj scienco * 2008:3. Edukado tra la mondo * 2008:4-5. TEJO 70-jara! Ĉu maljuna? * 2008:6. Ĉu Mikelanĝelo estis la unua surrealisto? --> == Kunlaborado == Aŭtoroj kaj kunlaborantoj de ''Kontakto'' venas el la tuta mondo, kaj oni ĉiam estas bonvenaj kontribui sian (prefere originalan) artikolon al la revuo. La aŭtoroj ricevas senpagan ekzempleron de la revuo. == ''Kontakto'' por blinduloj == Blinduloj kaj malfortvidantoj povas ricevi voĉlegitan eldonon senpage. Necesas sendi du 60-minutajn kasedojn al [[Elise Lauwen]], Fort Alexanderstraat 16, NL-5241 XG Rosmalen, Nederlando. == Historio == [[Dosiero:Kontakto 50-jariĝo.jpg|eta|300px|Torto omaĝe al la 50-jariĝo de Kontakto dum la [[IJK 2013|69-a IJK]] en aŭgusto 2013.]] La unua ''Kontakto'' aperis en 1963, sed la ideo krei “liberan forumon” kaj “aŭtentikan revuon pri interesaj temoj por junaj esperantistoj” naskiĝis en 1962. Sociologio kaj humuro estis la preferataj kampoj de [[Humphrey R. Tonkin]], la unua ''Kontakto''-redaktoro. [[Stefan Maul]] (Germanio) transprenis ''Kontakto'' en 1966 (post 14 jaroj, en 1980, li kreis la revuon [[Monato]]). En 1968 la redaktorecon transprenis [[Roman Dobrzyński]] (Pollando). Roman preferis kulturajn temojn (literaturo, fotografio, historio, arto). De 1970 ĝis 1974 ''Kontakto'' estis redaktata de [[Ulrich Lins]] (Germanio), [[Simo Milojević]] (Jugoslavio/ Nederlando) kaj [[Hans Zeilinger]] (Germanio). Ĉi-lastan en 1973 anstataŭis [[Wim Jansen]] (Nederlando). En 1976 ''Kontakto'' translokiĝis al Finnlando. La redaktadon transprenis italo [[Giorgio Silfer]] (tiutempe li redaktis ankaŭ la revuon [[Literatura Foiro]]) kaj finno [[Jouko Lindstedt]]. De 1978 la redaktoran torĉon prenis nov-zelandano [[Stefan MacGill]], kaj la redakcio translokiĝis al la Centra Oficejo de UEA. Stefan ne restis sola: [[Giulio Cappa]] (Italio) akompanis lin ĝis la fino de 1979, ekde kiam alia italo, [[Dario Besseghini]], kunredaktis ''Kontakto''. Stefan ĉesis esti ĉef-redaktoro en 1980, sed li restis malantaŭ la kulisoj kiel teknika redaktoro ĝis 1986. Tiam al Dario aliĝis Karl Pov (aŭ Charles Power). Ekde januaro [[1983]] ''Kontakto'' aperas sesfoje jare anstataŭ kvar. En la unuaj jaroj de la 1980-aj jaroj ''Kontakto'' perdis sian nur socipolitikan engaĝiĝon. Apero de Monato kiel politika magazino kaj malgranda abonantaro devigis ''Kontakto'' redifini sian rolon kaj ekkonsideri komencantojn. Ankaŭ movadaj artikoloj estis ekster ''Kontakto'' – ili trovis sian lokon en la naskiĝinta en 1983 [[TEJO Tutmonde]]. Ekde tiam konsiderinda parto de la artikoloj aperas en facila lingvaĵo. Facilan parton en somero 1982 ekredaktis [[Anna Brennan]]. Anna kreis la "facilan liston" de la plej oftaj radikoj, uzataj por la artikoloj en "facila" lingvaĵo. Ekde aŭtuno 1982 Anna estis akompanata de [[Leif Nordenstorm]] (Svedio), kiu ekde la fino de 1986 fariĝis la sola redaktoro, kaj plu diferencigis la kategoriojn de artikola facileco eĉ al kvar.<ref name="kvar kategorioj de facileco ekde 1987"/> Leif foriris fine de 1989. Tamen socipolitike engaĝitaj artikoloj daŭre multis en la revuo ankaŭ post la ekkonsidero ankaŭ de komencantaj legantoj. La jaron 1990 inaŭguris la numero redaktita en la CO de [[Francisco Javier Moleón]]. La dua numero 1990 estis jam redaktita de [[István Ertl]] (Hungario). En 1992 li estis elektita kiel redaktoro de revuo Esperanto. Ekde tiam ''Kontakto'' eniras la novan eraon, kun nova redaktoro – [[Francisco Veuthey]], nova stilo, nova logsimbolo kaj novaj ideoj. La nombro de abonantoj multe kreskis kaj atingis en la lasta jaro de Veuthey historian rekordon de 2050. [[Sabira Shun|Sabira Ståhlberg]] akurate kaj diligente laboris por ''Kontakto'' kvar jarojn – de 1998 ĝis 2001. Ekde 2002 ''Kontakto'' estis redaktata de [[Eugenia Amis|Ĵenja Amis]] (ĝis 2005 - Zvereva) kun helpo de Joel Amis. La ĉef-korektisto ekde la numero 197 (2003:4) estis [[Paŭlo Moĵajev]]. Estis li, kiu transprenis la redaktoradon ekde somero 2007. Ekde aŭtuno 2010 la ĉefredaktoro estas [[Rogener Pavinski]]. En 2021 [[TEJO]] faris alvokon por nova redaktoro de la revuo Kontakto, ĉar post dek jaroj la redaktoro Rogener Pavinski mem decidis fini sian longan deĵoradon en la posteno. De la alvoko venis tri kandidatiĝoj, de tri sufiĉe interesaj kandidatoj, kaj post tri intervjuoj kaj diskutado la Estraro de TEJO decidis akcepti [[Paweł Fischer-Kotowski]] kiel la novan redaktoron de Kontakto. ''Kontakto'' organizas Muzikan Konkurson. Unuafoje en 2014, duafoje en 2015.<ref>[http://kontakto.tejo.org/2015/07/vocdonu-por-la-2-muzika-konkurso-de.html Voĉdonu por la 2ª Muzika Konkurso de Kontakto!] </ref> == Enhavo je Markanumero == En 2020, la 300-a numero estis eldonita. Jen kion la redaktoro skribis en sia enkonduto al la 300-a numero: ”Alveninte al tiu ronda kaj bela kaj esprimpova cifero ’300’, mi petas permeson starigi paralelan komparon kun la historio de la 300 [[Sparto|spartanaj soldatoj]] kiuj brave [[Delosa Ligo|batalis kontraŭ la invado]] fare de la [[Persa Imperio|persa imperio]] en la jaro 480 a.K.. Imagu ĉiujn numerojn de nia revuo kvazaŭ simbolajn soldatojn de batalantaro, kiuj defendas - ne sian [[Patrujo|patrujon]], kiel la spartanoj - sed la Esperantan idealon, kiu ekde sia naskiĝo kaj ĝis nun estas [[Mortinta lingvo|mortminacata]].“ La strukturo kaj enhavo de la revuo je ĝia 300-a numero estas jene: Ĝi komenciĝas per artikolo ”Enkonduko al Kulturo“, de la usonano [[Hans Becklin|Hanso Becklin]]. Sekvas (de Cyril Vergnaud) ”La telefono de la vento“, pri japano kiu starigis en ĝardeno telefonbudon, kie homoj povas imagi interparolon kun kara mortinto. Poste, oni legas de Xavi Alcaide viglan recenzon pri la filmo ”La nekredebla historio de la [[Insulo de la Rozoj]]“. Kompletigas la tuton la brazilano [[Raoni Sousa]] (pri Esperanto-instruado), [[Hori Jasuo]] (“Pandemio kaj virinoj en Japanio”) kaj Michael Vrazitulis (pri [[Esperantismo]]). Kompletiĝas la afero per la ĉiam [[Bonhumoro|bonhumoraj]] konstantaj rubrikoj “La Blaga Blogo”, de Viktoro Solé kaj “Tiel la mondo... ŝrumpas” de [[István Ertl]]. == Listo de redaktoroj == * [[Humphrey R. Tonkin]] (ekde 1963) * [[Stefan Maul]] (ekde 1966 ĝis 1968) * [[Roman Dobrzyński]] (ekde 1968 ĝis 1969) * [[Ulrich Lins]] kaj [[Simo Milojević]] (ekde 1970 ĝis 1974) * [[Hans Zeilinger]] (ekde 1970 ĝis 1973) * [[Wim Jansen]] (ekde 1973 ĝis fino de 1974) * [[Giorgio Silfer]] (ekde 1975 ĝis 1977) * [[Jouko Lindstedt]] (kunredaktoro en 1977, redaktoro en 1978 por la unua numero) * [[Stefan MacGill]] (ekde 1978 ĝis 1986) * [[Giulio Cappa]] (ekde 1978 ĝis 1979) * [[Dario Besseghini]] (ekde 1980 ĝis 2 1982) * [[Anna Löwenstein]] (en 3 1982 sole kun iuj helpantoj, ekde 4 1982 ĝis 1986 kun Leif Nordenstorm)<ref>En somero 1982 enkondukiĝis tute nova didaktika koncepto: De tiam la artikoloj dividiĝis al aparte "facila parto" kaj normalaj artikoloj. Ekde 3 1982 ĝis 1986 [[Anna Löwenstein]] respondecis pri la artikoloj de la "facila parto", kaj [[Leif Nordenstorm]], formale ekde la vintra numero 4 1982 ĝis la jarkolekto 1986 pri la normala parto.</ref> * [[Leif Nordenstorm]] (ekde 4 1982 ĝis 1986 kun Anna Löwenstein, ekde 1987 ĝis 1989 sole)<ref name="kvar kategorioj de facileco ekde 1987">Kiam Leif pluestis sola ĉefredaktoro en 1987 ĝis 1989, li eĉ pliperfektigis la dividon de facilaj kaj normalaj artikoloj: ekde tiam ĉiuj tekstoj estis ordigitaj en unu el kvar kategorioj: 1. plej facila (limigo al nur 500 vortoj), 2. iom malpli facila (limigo al 1000 vortoj), 3. iom malpli facila (sen vort-uza limigo) kaj 4. Ne aparte facila. ([[:dosiero:Kontakto 1987 - la kvar kategorioj de facileco.png|jen referenca pruvo el la eldono 4 1987.]])</ref> * [[Francisco Javier Moleón]] (n-ro 1 1990) * [[István Ertl]] (ekde n-ro 2 1990 ĝis 1991) * [[Francisco Veuthey]] (ekde 1992 ĝis 1997) * [[Sabira Shun|Sabira St&#229;hlberg]] (ekde 1998 ĝis 2001) * [[Eugenia Amis|Ĵenja Amis]] (ekde 2002 ĝis somero 2007) * [[Paŭlo Moĵajev]] (ekde somero 2007 ĝis somero 2010) * [[Rogener Pavinski]] (ekde somero 2010 ĝis somero 2021) * [[Paweł Fischer-Kotowski]] (ekde somero 2021 ĝis somero 2023)<ref>[https://sezonoj.ru/2021/07/kontakto-2/ ''La Ondo de Esperanto'' en julio 2021]</ref><ref>[https://uea.org/gk/968a1 gazetara komuniko de UEA en julio 2021]</ref> * [[Karina Oliveira]] (ekde somero 2023 ĝis somero 2025)<ref>https://www.tejo.org/nova-redaktoro-kontakto/ {{Webarchiv| url=https://web.archive.org/web/20230901074053/https://www.tejo.org/en/nova-redaktoro-kontakto/ }}</ref> * Thiago B Assumpção (ekde somero 2025) == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * "Kelkaj demandoj al [[Rogener Pavinski]]", ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'', n-ro 1356 (4) aprilo 2021, pp. 75-76. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} * [http://www.gazetejo.org/kontakto Elŝutebla provekzemplero ĉe www.gazetejo.org] * {{Youtube|video=RRjK5cFUwg0|nomo=“Esperanto-gazetoj tra la tuta mondo: internaciaj gazetoj pri diversaj temoj„}} * [http://www.edukado.net/katalogo/9394 Recenzo pri la revuo ĉe Edukado.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070915073100/http://www.edukado.net/katalogo/9394 |date=2007-09-15 }} * [https://www.liberafolio.org/2021/07/24/pawel-fischer-kotowski-redaktos-kontakton/ Paweł Fischer-Kotowski redaktos Kontakton] - [[Libera Folio]] 20210724 * {{BitArkivo}} [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Internaciaj gazetoj]] [[Kategorio:Junularaj gazetoj]] [[Kategorio:TEJO]] 2xafr2o8ax7u4rlbxzrsoavsh8grh3h 0 27148 9349797 8569338 2026-04-08T13:18:00Z Nvss132 224431 9349797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Organizantoj de PEK 1933.jpg|eta|250ra|Róbin (sidas dua de dekstre) kun la organizantoj de la 6-a Tutpollanda Kongreso de Esperanto en Varsovio, 1933]] '''Wilhelm RÓBIN (Rubin)''' [rubin], esperantigite '''Vilhelmo ROBIN''' (naskiĝis la {{daton|1|novembro|1873}} en [[Piotrków Trybunalski]], mortpafita de germanoj en [[1942]] en [[Luck]]<ref>''Niaj mortintoj 1939–1946,'' en: ''Esperanto'' novembro-decembro 1946, paĝo 5.</ref>) estis pola esperantisto, kuracisto de stomak-malsanoj (gastrologo) en [[Varsovio]] kaj prezidinto de la "Kuracista Unuiĝo de la Pola Respubliko". Róbin kreis la Gastrologian Societon en Varsovio kaj verkis multajn (35) sciencajn artikolojn. == Landa Esperanto-agado == Li estis Esperantisto de [[1892]] kaj kune kun aliaj formis la unuan (neoficialan) Esperanto-rondeton en Varsovio, kiu tiuepoke apartenis al cara [[Rusio]]. Dum la unua kunsido, la [[1-an de decembro]] [[1893]], ĉeestis: [[J. Janowski]], d-ro [[Jozefo Wasniewski]], W. Robin kaj [[Al. Blumental|Aleksandro Blumental]] (frato de [[Leo Belmont]], t.e. Leopold Blumental). En [[1904]] oni malfermis la Esperanto-Socion en Varsovio, sed Róbin estis delegita pro la [[rusa-japana milito]] al [[Ĥabarovsk]] ([[Siberio]]) kiel kuracisto, kie li trovis jam organizitan [[Esperanto-movado]]n. Reveninte al Varsovio, li laboris por la Esperanto-Societo en Varsovio kiel ĝia sekretario. En la lastaj jaroj li estis vicprezidanto de [[Pola Esperanto-Societo]] (PES). == Faka Esperanto-agado == Róbin iniciatis la fondon de Tutmonda Esperantista Kuracista Asocio ([[TEKA]]); certan tempon li redaktis la periodaĵon „[[Kuracisto (revuo)|Kuracisto]]“, poste fariĝis prezidanto de TEKA. Li estis la unua prezidanto de „Konkordo“ en Varsovio. Ĉirkaŭ tiu tempo kune kun [[Hippolyte Sébert]], [[Théophile Cart]] kaj [[Eduard Stettler]] li iniciatis la [[Internacia Monumenta Komitato|Internacian Monumentan Komitaton]] por kolekti monon kaj starigi monumenton al [[L.L. Zamenhof]]. Róbin fariĝis prezidanto de la Loka Monumenta Komitato. Li varbis por [[Esperanto]] tre influ-riĉajn personojn kaj estis ĉefkunlaboranto de la [[Enciklopedio de Esperanto]]. == Literaturo == * '''1917''': D-ro W. Robin, redaktoro de la ĵurnalo "Kuracisto" kaj delegito de U.E.A. en Varsovio. En: [[Ondo de Esperanto]] (RUS) 9-a jaro, 1917, n-ro 1 (97), p. 1 (foto de Róbin) == Fontoj == {{Referencoj}} {{EdE|R}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Robin, Wilhelm}} [[Kategorio:Polaj esperantistoj]] [[Kategorio:Murditaj esperantistoj]] [[Kategorio:Viktimoj de la naziismo]] [[Kategorio:Esperantistaj kuracistoj]] fw0p0af55rpmhtwkm7r47kmm56yu8bk 0 27177 9349871 9340243 2026-04-08T15:38:38Z Sj1mor 12103 9349871 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1876]] }} '''Théophile ROUSSEAU''' [teoFIL ruSO] (nask. en [[1876]], mortige vundita apud [[Verdun]] la {{daton|11|aprilo|1916}}) estis franca profesoro de matematiko, kies agado, celanta la praktikon, grave kontribuis al la starigo de Universala Esperanto-Asocio ([[UEA]]). Rousseau studis matematikon kaj laboris kiel profesoro de matematiko en diversaj urboj de Francio, fine en [[Dijon]]. Esperanton li memlernis en 1905. Allogita de la homfratiĝo, li ankaŭ komprenis, ke Esperanto devas esti enkondukata en la ĉiutagan vivon, ke nur utiligo de Esperanto por internaciaj servoj povas reteni la aliĝintojn. Al tiuj celoj li dediĉis sian tutan laboron, reagante kontraŭ la pure predikema tendenco. Jam en 1905 li klopodis por la apliko de Esperanto al la turismo; li propagandis ĉe la hotelestroj, kaj instigis eldonadon de [[gvidfolio]]j kaj gvidlibroj. Precipe li iniciatis la Esperanto-Oficejojn, kiuj, kun la konsuloj proponitaj de [[Alphonse Carles]], estis kondukontaj al kreo de UEA. En 1906, li kaj [[Hector Hodler]] fiksis la programon de la nova gazeto „Esperanto“ (vd. la artikolon [[Berthelot]]), kiu estis fariĝonta la organo de tiuj institucioj. Dum la [[Ido]]-krizo en 1907 li opiniis, ke por defendi Esperanton kontraŭ skismaj atencoj, estas necese grupigi ĝiajn uzantojn. Tiam naskiĝis ideo por internacia organizaĵo, kiu post kelkaj monatoj konkretiĝis en UEA. Ĝis la unua mondmilito li alportis al UEA kaj al la gazeto "Esperanto" plej ageman kunlaboradon. Rousseau aktive partoprenis ĉiujn Universalajn Kongresojn krom tiu en Krakovo. La 11-an de aprilo 1916, dum la [[batalo apud Verdun]] en arbaro de [[Avocourt]], trafis lin peco de [[obuso]]. Post kelkaj minutoj li mortis pro sangperdado. Li postelasis edzinon kaj du filinojn. ==Eksteraj ligiloj== {{Projektoj}} * [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0f&datum=1916&page=58&size=45 Nekrologo en Esperanto] {{Unua|kat=ne}} {{EdE|R}} {{Vivtempo|Rousseau, Théophile}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] 92p9z6ktv12rxnrhdqs6lm1nvewumdx 0 27346 9350090 9175075 2026-04-09T07:21:34Z Sj1mor 12103 9350090 wikitext text/x-wiki [[File:Musical instruments banner Piano.jpg|eta|centra|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bartholomeo_Bettera_-_Still_Life_with_Musical_Instruments_and_Books_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Ilustraĵo de pluraj muzikiloj el la [[baroko]]]] [[Dosiero:Girl with Chinese musical.jpg|eta|Ĉina muzikilo]] '''Muzika instrumento''' (aŭ '''muzikinstrumento''' aŭ pli simple, '''muzikilo''') estas [[ilo]] fabrikita por fari [[muziko]]n. Kompreneble, iu ajn objekto povanta produkti [[sono]]n povas esti uzita kiel muzikilo, sed iĝas vera musik-instrumento, nur se oni sufiĉe ofte uzas ĝin tiel. Ekzemplo sufiĉe fama estas la [[kulero#Deflankeniĝantaj uzoj|kuleroj]] Oni kutime kategoriigas muzikilojn tiel: * '''[[Blovinstrumento]]j''', kiuj produktas sonon per ''blovado''; ** [[Latuna blovinstrumento|Latunaj blovinstrumentoj]] ** [[Ligna blovinstrumento|Lignaj blovinstrumentoj]] * '''[[Elektronika muzikilo|Elektronikaj muzikiloj]]''', kiuj ''elektronike'' produktas sonon; * '''[[Frapinstrumento]]j''', kiuj produktas sonon per ''frapado''; * '''[[Klavarinstrumento]]j''', kiuj ludiĝis per premado de ''klavojn''; * '''[[Kordinstrumento]]j''', kiuj produktas sonon per vibrado de sia(j) ''kordo(j)'' == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=instru2.muzik0o|ReVo titolo=Muzikinstrumento}} * [[Orkestro]] * [[Idiofono]] * [[Listo de muzikaj instrumentoj]] * [[Multinstrumentisto]] {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Iloj]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj| ]] 0f3c6td2v4s8ps76rb1hjh6023l8rgv 9350091 9350090 2026-04-09T07:21:44Z Sj1mor 12103 9350091 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bartholomeo_Bettera_-_Still_Life_with_Musical_Instruments_and_Books_-_Google_Art_Project.jpg|eta|Ilustraĵo de pluraj muzikiloj el la [[baroko]]]] [[Dosiero:Girl with Chinese musical.jpg|eta|Ĉina muzikilo]] '''Muzika instrumento''' (aŭ '''muzikinstrumento''' aŭ pli simple, '''muzikilo''') estas [[ilo]] fabrikita por fari [[muziko]]n. Kompreneble, iu ajn objekto povanta produkti [[sono]]n povas esti uzita kiel muzikilo, sed iĝas vera musik-instrumento, nur se oni sufiĉe ofte uzas ĝin tiel. Ekzemplo sufiĉe fama estas la [[kulero#Deflankeniĝantaj uzoj|kuleroj]] Oni kutime kategoriigas muzikilojn tiel: * '''[[Blovinstrumento]]j''', kiuj produktas sonon per ''blovado''; ** [[Latuna blovinstrumento|Latunaj blovinstrumentoj]] ** [[Ligna blovinstrumento|Lignaj blovinstrumentoj]] * '''[[Elektronika muzikilo|Elektronikaj muzikiloj]]''', kiuj ''elektronike'' produktas sonon; * '''[[Frapinstrumento]]j''', kiuj produktas sonon per ''frapado''; * '''[[Klavarinstrumento]]j''', kiuj ludiĝis per premado de ''klavojn''; * '''[[Kordinstrumento]]j''', kiuj produktas sonon per vibrado de sia(j) ''kordo(j)'' == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=instru2.muzik0o|ReVo titolo=Muzikinstrumento}} * [[Orkestro]] * [[Idiofono]] * [[Listo de muzikaj instrumentoj]] * [[Multinstrumentisto]] {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Iloj]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj| ]] p20uttp8erkowxipb0y8ivw66po89zp 0 27478 9349916 9090634 2026-04-08T18:46:09Z Sj1mor 12103 9349916 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:75 Jahre UPU Weltpostverein.jpg|eta|300px|dekstra|Poŝtmarkoj pri la 75-a jubileo de la [[Universala Poŝta Unio]] (1950).]] [[Dosiero:PB ESP07.jpg|eta|Tipa [[poŝtkesto]] de [[Hispanio]].]] '''Poŝto''' estas [[organizaĵo]] kiu transportas [[letero]]jn, poŝtajn pakaĵojn, [[mono]]n kaj kelkloke ankaŭ personojn (en [[Aŭstrio]] kaj [[Svislando]] per poŝtaj busoj). En multaj landoj la poŝto estas [[ŝtato|ŝtata]]. Al la poŝto apartenis ĝis la 1990-aj jaroj en la plimulto de la Eŭropaj landoj ankaŭ la [[telegramo|telegramaj]] priservoj. Kelkaj poŝtoj ankaŭ ofertas [[poŝtbanko|bankajn]] servojn. La plimulto de la poŝtoj aniĝas en la organizaĵo [[Universala Poŝta Unio]]. Iam en multaj landoj estis ŝtatpoŝta [[monopolo]] pri transportado de leteroj kaj pakaĵoj; kompense la poŝto devis transporti leterojn ĉien, ekzemple ankaŭ al malfacile atingeblaj vilaĝetoj. La monopolo estis pliparte dissolvita fine de la 20-a jarcento kadre de la [[tutmondiĝo]]. Tial poŝtoj parte privatiĝis aŭ kuniĝis kun privataj transportentreprenoj alilandaj. == Poŝto en la antikva epoko per stafeto == Komunikado per verkado de dokumentoj transdonitaj de mesaĝistoj ekzistas preskaŭ ekde la invento de skribado. Tamen en la pratempo la poŝtaj servoj ne nur estis disponeblaj por la ŝtato. Ordinaraj homoj, laŭ la permeso de sia ekonomia situacio, povus uzi privatajn kurantojn aŭ transdonis siajn leterojn al preterpasantaj komercistoj. La unua dokumentado de organizita mesaĝista poŝto por disdono de skribaj dokumentoj estas en [[antikva Egiptio]] kiam egiptaj [[Faraono|faraonoj]] uzis mesaĝistojn por disdoni juĝojn ene de la reĝlando (2400 a.K.) Multaj kredas, ke ĉi tiu praktiko havas pli malnovajn radikojn de parolaj mesaĝoj. La unua mesaĝista servo, iom simila al [[Stafeto (sporto)|stafeto]], ekiĝis en la [[Persa Imperio]] sub la regado de [[Ciro la 2-a|Ciro]]. Ciro dissemis tra sia regno regulajn poŝtejojn, kie deĵoris kuristoj, kies tasko estis kuri kaj pasigi la mesaĝon de stacio al stacio. Atesto pri sendado de leteroj en la Persa reĝlando troveblas en la [[Libro de Ester]] : "''... Kaj li skribos en la nomo de la reĝo [[Ahasvero|Ahasaŝveroŝo]] kaj subskribos per la ringo de la reĝo kaj sendos librojn (leterojn) en la manon de kuristoj kaj de la ĉevalaj rajdantoj.''" (Ester, ĉapitro oka). Inter la plej fruaj leteroj skribitaj en la [[mezoriento]] kaj konservitaj ĝis hodiaŭ estas "[[Amarna-leteroj|Amarna Leteroj]]", kiuj estis skribitaj en la [[akada lingvo]] kaj senditaj en la dek-kvara jarcento a.K. fare de rapidaj kuristoj, en boatoj aŭ sur kameloj. La [[Mongola Imperio]] havis ingenian kaj efikan [[Mongolimperia poŝtoservo|poŝtoservon]] unikan en la epoko, ofte referencata de fakuloj kiel ''Ĝam''. Ĝi estis tre bone ekipita per zorgitaj vicostacioj konataj kiel ''örtöö'' tra la tuta imperio.<ref> Chambers, James. ''The Devil's Horsemen'', Atheneum, 1979, ISBN 0-689-10942-3 </ref> Mesaĝisto povis tipe veturi 40 kilometrojn el unu stacio ĝis la venonta, ĉu por ricevi freŝan, ripozitan [[ĉevalo]]n, ĉu por fidi la poŝtaĵon al venonta rajdanto por sekurigi la plej rapidan poŝtliveradon. Mongolaj rajdantoj regule povis kovri 200 km tage, pli ol la plej rapidaj registroj de [[Pony Express]] ĉirkaŭ 600 jarojn poste. Kvankam la poŝta servo dungis [[Selo|selitaj]] bestojn kiel [[Ĉevalo|ĉevalojn]], [[Kamelo|kamelojn]], [[Azeno|azenojn]] kaj [[Mulo|mulojn]], tamen la besto plej identigita kin la antaŭmoderna poŝta liverado estas la [[leterkolombo]], kiu liveras poŝtaĵojn sen la proksima helpo aŭ gvido de homo. Tiu uzado nomiĝas plej ofte [[Kolombopoŝto]]. La ideo malantaŭ sendado de leterkolombo, ĉefe de specio [[hejmkolombo]], baziĝas sur ĝia denaskita trajto ĉiame reveni hejmen kaj [[Bredado|bredadita]] por fari ĝin pli precize. Trejnita leterkolombo kapablas flugi je distanco de pli ol 750 kilometroj tage, kaj kun rapideco de 70 km / h. La mesaĝoj liveritaj per la kolomboj estis skribitaj sur maldika papero rulvolvita en malgrandan rulon kaj alkroĉitan al ĝia kruro. Tiu uzo estis ĉefe grava al armeoj dum bataloj sufiĉe malfrue en la historio ĝis antaŭ la invento de elektronika komunikado. Ekzemple, la rezultoj de la [[Batalo de Waterloo]] unue estis transdonitaj al Anglio per leterkolombo. Ankaŭ la [[novaĵagentejo]] [[Reuters]] je ĝia fundiĝo uzis aron de pli ol 45 leterkolomboj por transdoni novaĵojn kaj akciajn prezojn inter [[Bruselo]] kaj [[Aachen]]. == Unua Publika Servo == Dum la tuta mezepoko la poŝta servo, kiel menciite, estis destinita nur al [[Ŝtatestro|ŝtatestroj]]. En la dekunua jarcento io renoviĝis en la poŝta servo: komenciĝis la taŭga sendado de leteroj per poŝta retpoŝto. En la komenco de la 16-a jarcento, poŝta servo unue estis organizita inter [[Vieno]], [[Aŭstra imperio|Aŭstrio]] kaj [[Bruselo]], [[Belgio]], fare de princo [[:it:Francesco_I_de_Tassis|Francesco I de Tassis]]. Du cent jarojn poste membroj de la sama familio administris poŝtajn servojn tra Eŭropo. En 1516, La antaŭulo de la [[Reĝa Poŝt-Oficejo|Reĝa Poŝto]], konata kiel ''Master of the Posts'' (La Majstro de la Afiŝoj), estas establita de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a de Anglio]]. Dume anstataŭ la kuristoj, oni eniris en la servon la poŝtaj veturistoj, kiuj veturis la [[Poŝta kaleŝo|poŝtan kaleŝon]]; La distanco inter la stacioj, kie la ĉevaloj estis ŝanĝitaj, nomiĝis "Posta". Male ol hodiaŭ, poŝtaj [[Tarifo|tarifoj]] kaj sendokostoj estas truditaj al la ricevinto kaj ne al la sendanto. Ne nur poŝtaj tarifoj diferencis en ĉiu lando kaj ŝtato, sed eĉ inter regionoj de ŝtato estis konsiderindaj diferencoj en tarifoj; Kaj ĉi tiuj estis sufiĉe altaj, tiel ke nur la posedantoj de rimedoj havis la eblon uzi la poŝton libere laŭ sia deziro == Vidu ankaŭ == * [[Esperanto-Poŝtkruciĝo]] * [[adreso]] * [[aerpoŝto]] * [[poŝtaŭto]] * [[poŝtkarto]] * [[poŝtkodo]] * [[poŝtmarko]] * [[poŝtraketo]] * [[kolombopoŝto]] * [[Universala Poŝta Unio]] * [[Esperanto en poŝta, telegrafa kaj telefona servo]] * [[Migra poŝto]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.upu.int Retejo de la Universala Poŝta Unio en la angla kaj franca lingvoj] {{-}} {{Projektoj|commonscat=Post|q=Poŝto|ReVo=posxt}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝto| ]] n0pe8e7b0b5wot056utsloa8slhrekd 0 27727 9350103 9349008 2026-04-09T07:35:04Z Petr Tomasovsky 678 9350103 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Šilheřovice | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] ockdaau8y5ivhko5psuof7z4dc5g2se 9350109 9350103 2026-04-09T08:16:57Z Petr Tomasovsky 678 9350109 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Šilheřovice | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] nhi19cj4ew8qbebpkll0mp997me2iib 9350114 9350109 2026-04-09T08:28:52Z Petr Tomasovsky 678 9350114 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Šilheřovice | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel ĉefa muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] 883zd1n35ay4hyg5s1llgwkwwy8o3vm 9350116 9350114 2026-04-09T08:30:30Z Petr Tomasovsky 678 9350116 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Šilheřovice | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel ĉefa muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla ankaŭ en interno de la objekto. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] itzhd3jzv8931ndcnz8ahlj2gq6b56m 9350121 9350116 2026-04-09T08:42:43Z Petr Tomasovsky 678 9350121 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Šilheřovice | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Konstrue ĝi apartenis en la [[subsektoro 3./II. Hlučín|subsektoron 3./II. Hlučín]] de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel ĉefa muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla ankaŭ en interno de la objekto. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] k0a2uic6qnp3422hakq6sl7nvgbj250 9350123 9350121 2026-04-09T08:54:57Z Petr Tomasovsky 678 9350123 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Darkovičky | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Konstrue ĝi apartenis en la [[subsektoro 3./II. Hlučín|subsektoron 3./II. Hlučín]] de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel ĉefa muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla ankaŭ en interno de la objekto. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] 67v6vs5wc67kibicplgy7hkjg8frxrg 9350124 9350123 2026-04-09T08:56:00Z Petr Tomasovsky 678 9350124 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = ĉe [[Darkovičky]]<br />norde de [[Hlučín]] | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Konstrue ĝi apartenis en la [[subsektoro 3./II. Hlučín|subsektoron 3./II. Hlučín]] de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel ĉefa muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla ankaŭ en interno de la objekto. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] qysxyyq324ksv4bekfeded9s34n75yp 9350129 9350124 2026-04-09T09:00:21Z Petr Tomasovsky 678 9350129 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = ĉe [[Darkovičky]]<br />norde de [[Hlučín]] | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Konstrue ĝi apartenis en la [[subsektoro 3./II. Hlučín|subsektoron 3./II. Hlučín]] de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel ĉefa muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla ankaŭ en interno de la objekto. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] * [[Silezia landa muzeo]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] 810i96bvg6tbfuv5p239gecmhv101td 9350141 9350129 2026-04-09T09:32:03Z Petr Tomasovsky 678 9350141 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | Muzeo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-19 "Alej" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-19 "Alej" | moto = | kromnomo = | dosiero = Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 01).jpg | dosiero_priskribo = MO S-19 "Alej" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = ĉe [[Darkovičky]]<br />norde de [[Hlučín]] | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-19 "Alej" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 16 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[21-a de aŭgusto|21-a]] – [[27-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = III | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto | libera4 = 36 | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 19 V aleji casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-19 "Alej"''' (Alej estas en Esperanto ''Aleo'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Konstrue ĝi apartenis en la [[subsektoro 3./II. Hlučín|subsektoron 3./II. Hlučín]] de [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II Hlučín]]. ==Priskribo== Tio estas ambaŭflanka, duetaĝa infanteria fuorto, kiu estis konstruita en la jaro 1936 en la III-a rezistkapabla grado (la frunta muro 2,75 m, plafono 2,5 m de ferbetono), sume ĝi prezentas 1773 m³ de alte kvalita miksaĵo dense armaturigita per 120 tunoj de betonista ŝtalo. La konstruaborojn faris firmao Inĝ. V. Nekvasil, Praha. La betonado okazis en la 21-a de aŭgusto ĝis la 27-a de aŭgusto 1936. Ĝi estis ekipita per du infanteriaj [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|gvatistaj kloŝoj]] kaj unu pafista kupolo. ==Armilaro== En la armilaro estis du [[4cm kanono modelo 36|kontraŭtankaj fortikaĵaj kanonoj mod. 36]] de kalibro 47 kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (ĉiu por unu kanono), 2x ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj 6 [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]]. La garnizonon kreis 36 viroj. ==Nuntempo== Nuntempe la objekto servas kiel ĉefa muzea objekto, kiu estas rekonstruita en aspekton el la jaro 1938. La objekto estas publike alirebla ankaŭ en interno de la objekto. ==Pluaj fotoj== <gallery> Bunk10.jpg|Vido de malantaŭe la obstakloj al la kloŝoj Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér.jpg|La dekstra porpafista ĉambro Areál čs. opevnění Darkovičky - interiér 3.jpg|La maldekstra porpafista ĉambro Hlučín, Darkovičky, MO-S 19 (2015-05-01; 06).jpg|La dekstra flanko </gallery> <gallery> MO S-19 historia.jpg|Historia foto de la objekto MO_S-19_supra.jpg|Bazplano de la supra etaĝo MO_S-19_suba.jpg|Bazplano de la suba etaĝo MO_S-19_perspektivo.jpg|Perspektivo de la objekto </gallery> == Rilataj artikoloj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] * [[Silezia landa muzeo]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-18]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-20]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Opava]] 0uwx9c3zwje8p6rjkz1eyeeti8a4g8i 0 27730 9350125 9348961 2026-04-09T08:57:30Z Petr Tomasovsky 678 9350125 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-18 "Obora" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-18 "Obora" | moto = | kromnomo = | dosiero = Šilheřovice, MO-S 18 (2015-05-01; 02).jpg | dosiero_priskribo = MO S-18 "Obora" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = ĉe [[Darkovičky]]<br />norde de [[Hlučín]] | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-18 "Obora" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 55 | lat_s = 26 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 13 | long_s = 42 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[27-a de julio]] – [[3-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = II | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = '''[[4cm kanono modelo 36]]'''<br />[[Peza maŝinpafilo mod. 37]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 18 V oboře casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-18 "Obora"''' (Obora estas en Esperanto ''Ĉasarbaro'') estas [[infanteria fuorto]] apartenanta al [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] kaj nuntempe ĝi kreas parton de [[muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)|muzeo de fortikaĵoj]] proksime de [[Hlučín]]. Ĝi situas sur katastro de municipo [[Šilheřovice]] en [[distrikto Opava]] en [[Opava montetaro]] en [[Moraviasilezia regiono]]. Ĝi estas alirebla nur porokaze. == Pluaj informoj == MO S-18 "Obora" estis konstruita de firmao Václav Nekvasil el [[Prago]] en la jaro 1936 kiel konsisto de PGK II. Hlučín. Ĝi apartenas inter tipoj de malpezaj unuflankaj fuortoj, kiu estas ekipita per [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blenda kloŝo]]. La devena kloŝo estis en la jaro [[1939]] forŝirita fare de germanaj soldatoj, sed la pafejoj de la fuorto estas devenaj, kio estas raraĵo, ĉar plimulte la fuortojn trafis marodado pro celo de vendo en rubejon. La nova kloŝo estis denove profduktita en la fuorton en la jaro 1991, enkadre de establo de la muzeo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. En la jaro 1938 deĵoris en la fuorto [[Jaroslav Švarc]], kiu en la jaro [[1942]] partoprenis en rezistmovada grupo, kiu faris [[Atenco kontraŭ Reinhard Heydrich|atencon kontraŭ regna reprezentanta protektoro Reinhard Heydrich]]. Tiun ĉi eventon rememorigas memortabulo en la fuorto.<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = Pěchotní srub MO-S 18 | periodikum = Valka.cz | url = https://www.valka.cz/Pechotni-srub-MO-S-18-Obora-t36998 | lingvo = cs | alirdato = 2022-03-26 }}</ref> La objekto estas memorige protektata kaj ĝi troviĝas sur vojo de [[Instrupado de Areo de fortikaĵoj Darkovičky]].<ref>{{Citaĵo el la reto | titolo = pěchotní srub MO - S 18 "Obora - Památkový Katalog | periodikum = www.pamatkovykatalog.cz | url = https://www.pamatkovykatalog.cz/pechotni-srub-mo-s-18-obora-13449657 | alirdato = 2022-03-26 }}</ref> == Pluaj fotoj == <gallery> Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 5.jpg|MO S-18 "Obora" Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 3.jpg|MO S-18 "Obora" Bunkier MO-S 18, okolice Hlučína (6).jpg|MO S-18 "Obora" Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 4.jpg|MO S-18 "Obora", memortabulo al Jaroslav Švarc Bunkier MO-S 18, okolice Hlučína (2).jpg|Vido al MO S-19 Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 03.jpg|Vido de kontraŭtanka baraĵo ĉe MO S-19 al MO S-18 MO_S-18_supra.jpg|La supra etaĝo de MO S-18 MO_S-18_suba.jpg|La suba etaĝo de MO S-18 MO S-18 historia.jpg|Vido desupre de MO S-18 al MO S-19 tra la obstakloj. Historia foto de la objekto. </gallery> == Rilataj temoj == * [[Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky]] * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 3./II. Hlučín]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Referencoj == <references /> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-17]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-19]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Šilheřovice]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Muzeoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] lr9e47rh70bjdwo1b08g4qn6espwk7f 0 27776 9350110 9346840 2026-04-09T08:21:05Z Petr Tomasovsky 678 9350110 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO S-11 "U Posedu" | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = infanteria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO S-11 "U Posedu" | moto = | kromnomo = | dosiero = Šilheřovice, MO-S 11 (2015-05-08; 07).jpg | dosiero_priskribo = MO S-11 "U Posedu" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Šilheřovice | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = | montaro = Opava montetaro <!-- *** Situo *** --> | situo = MO S-11 "U Posedu" | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 54 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 16 | long_s = 23 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[5-a de aŭgusto]] – [[10-a de aŭgusto]] [[1936]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = II | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = 4x '''[[peza maŝinpafilo mod. 37]]'''<br />[[minĵetilo mod. 38]]<br />[[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera3_tipo = Armilaro de objekto <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-S 11 U posedu casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''MO S-11 "U Posedu"''' (Esperante ''Ĉe Arbĉasloko'') estas [[infanteria fuorto]] konstruita en [[arbaro]] nomata „Nigra arbaro“. Irante al ĝi el municipo [[Šilheřovice]] ni renkontos en [[linio de ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] ankaŭ ties najbarojn. Ĉar tiu ĉi objekto situas en ondiĝinta arbara tereno, projektistoj de la objekto projektis en ĝi ankaŭ [[kazemato]]n por speciala [[minĵetilo mod. 38|fortikaĵa minĵetilo]], kiu devis esti ŝargota de malantaŭe. La objekto estas rekonstruata kaj vizitebla jam nun. ==Historio de la objekto== Tiu ĉi fuorto estis betonigita en la tagoj de la 5-a ĝis la 10-a de aŭgusto 1936 kiel la deka en la tuta fortikaĵlinio. Ĝia ĉefa tasko estis agadi per siaj maŝinpafiloj en pafbaraĵon de la ĉirkaŭaj objektoj kaj per minĵetilo kovri la surdajn spacojn en direkto al [[Bohumín]]. Konkurson por konstrui gajnis firmao Ing. Josef Filip, Praha XIX, kiu devligis sin konstrui subsektoron Ludgeřovice, kies parto la fuorto estas, dum 200 tagoj sen kromlaboroj. La konstruisto havis jam de komence problemojn kun la konstruado, pri kio atestas ankaŭ malalta firmeco de betono de la konstruataj objektoj. La firmao ne kapablis certigi ĝustan formon de provkuboj, kiu estis laŭ provinstitucio unu el kaŭzoj de nesufiĉaj rezultoj de la provoj. La firmao estis devigita establi mallarĝtrakan fervojon kun ŝpuro 760 mm kaj longeco 9,5 km. La fervojo kunigis la objekton kun ŝoseo al [[Petřkovice (Ostrava)|Petřkovice]]. La trafikon sekurigis vaporlokomotivo. La garnizonon kreis 34 viroj de 3-a roto de la I-a Limgardista regimento 4. La objekto estis armigita per kvar malpezaj maŝinpafiloj mod. 37 kaj ĝi devis havi lokigita 9 cm fortikaĵan minĵetilon mod. 38. La garnizono en la tempo de paco dividiĝis en du sinsekvojn. Unu ekzercis en la objekto dum 14 tagoj kaj la alia estis loĝigita en kazerno en [[Koblov]], konstruita speciale por soldatoj deĵorantaj en la fortikaĵoj. Komandanto de la objekto estis en septembro de 1938 serĝento pludeĵoranta Jaroslav Kokšál. Tiutempe la fuorto estis armigita kaj ekipita. La soldatoj iom post iom atingis forveturigi ĉiun ekipaĵon el la fuorto kaj ili transdonis al la nazia agresoro nur betonan konstruaĵon. Printempe de 1939 la okupantoj elŝiris ambaŭ [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendajn kloŝojn]], el kiuj ili lokigis la dekstran sur objekto OP S-28 (pli poste ĝi estis lokigita en objekto OP S-10). Je ses jaroj pi poste devene venis laboristoj, kiuj sub inspekto de oficiroj de [[Wehrmacht]] fosis en la ĉirkaŭaĵo fosaĵojn kaj preparis la fuortojn por defendo antaŭ proksimiĝanta soveta batalfronto. En la tempo de [[Ostrava operaco]], kiam grandegaj grupiĝoj de sovetaj armeoj impetis al [[Ostrava|ŝtala koro de la respubliko]], regis ĉi tie relativa trankvilo. Post trabato de la linio ĉe [[Darkovice]] kaj [[Štítina]] la restoj de la germana armeo detiriĝis el la arbaro nomata Černý les (''Nigra arbaro''). En la 1950-aj jaroj [[Ĉeĥoslovaka popola armeo]] konstruis en la objektoj municiajn deponejojn. Post la jaro 1968 la sovetaj okupaciaj soldataroj faris ĝisfundan esploron de la fortikaĵoj. Post la sovetaj okupantoj restis en la objekto spuroj sur muroj kaj sur ĉirkaŭaj arboj skribaĵoj ĉizitaj en azbuko. Je tri jaroj pli poste – 21-an de oktobro 1971 el ordono de soldata administracio okazis enmasonigo de la objekto. Nuntempe okazas en la objekto rekonstruo kaj ĝi estas alirebligita por publiko kiel privata muzeo. ==Pluaj fotoj== <gallery> Šilheřovice, MO-S 11 (2015-05-08; 02).jpg|MO S-11 "U Posedu", la maldekstra flanko Šilheřovice, MO-S 11 (2015-05-08; 05).jpg|Vido al minĵetila pafejo (enmasonigita) en [[diamanta fosaĵo]], la dekstra flanko MO S-11 supra.jpg|Desegnaĵo de la supra etaĝo de MO S-11 "U Posedu" MO S-11 suba.jpg|Desegnaĵo de la suba etaĝo de MO S-11 "U Posedu" </gallery> == Rilataj temoj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Subsektoro 2./II. Ludgeřovice]] ==Literaturo== * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} * [https://www.hrady.cz/pevnost-bunkr-pechotni-srub-mo-s-11-u-posedu/texty?tid=20789&pos=2000 Infanteria fuorto MO-S-11 U posedu] {{Objektoj de la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj |antaŭa=[[MO S-10]] |sektoro=[[Sektoro Moravia Ostrava]] |sekvanta=[[MO S-12]] }} {{unua}} [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava]] [[Kategorio:Infanteriaj fuortoj]] [[Kategorio:Šilheřovice]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro]] 51eypcv7p4ouvza9glx0zw5w4nc7sdb 0 28629 9349889 9344636 2026-04-08T16:04:51Z Sj1mor 12103 /* Alternativa dediĉo */ 9349889 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Por ĉiuj Esperanto-festotagoj, ekzemple [[Tago de Esperanto]] (la 26-an de julio), vidu [[Esperanto-festotagoj]]}}{{Informkesto festo |nomo de festo = Zamenhofa Tago |speco = [[Esperanto-festotagoj|Esperanta]] |tipo = [[Esperantismo]] |dosiero = Zamenhofa Tago en Kalio 01.jpg |priskribo = Esperantistoj festantaj la Zamenhofan Tagon en Kalio, Kolombio, 2018 |alia nomo = Tago de la Esperanto-libro, tago de la Esperanto-kulturo |festata = De la esperantistoj tra la tuta mondo |dato = {{dato|15|decembro}} |kutimoj = Renkontiĝi kun amikoj por paroli Esperanton, donaci libron. }} La '''Zamenhofa Tago''' ([[15-a de decembro]]) estas la naskiĝtago de [[L. L. Zamenhof]] ([[1859]]-[[1917]]), la iniciatinto de [[Esperanto]], kaj la plej vaste celebrata festotago en [[Esperantujo]]. En tiu tago (aŭ en alia konvena semajntago ĉirkaŭ ĝi) [[esperantisto]]j tra la mondo okazigas specialajn renkontiĝojn por festi la okazon. La idearo de Esperanto kaj la proksimeco de la Zamenhofa tago al [[Kristnasko]] instigas la kunvenintojn interŝanĝadi donacojn (prefere librojn verkitajn en Esperanto) kaj bondezirojn. Foje okazas dum tiaj kunvenoj ankaŭ prelegoj pri L. L. Zamenhof. Ekde [[1927]], tiu [[datreveno]] estas samtempe la * '''Tago de la Esperanta kulturo''' (ankaŭ nomata '''Tago de la [[Esperanto-kulturo]]''')<ref>Ronald J. Glossop, [http://www.icxlm.org/kulturoe.htm La kulturo de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171227000512/http://www.icxlm.org/kulturoe.htm |date=2017-12-27 }}, Internacia Pedagogia Revuo, numero 05/4 [jarkolekto 35], paĝoj 3-6</ref> kaj la * '''Tago de la [[Esperanto-libroj 2005|Esperanto-libro]]'''<ref name=":0">Mario Vetrih, [http://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=472&filename=eb-176-2017-12.pdf Slovenlingva traduko el originala Esperanto], Eŭropa Bulteno, nro. 176, decembro 2017, p. 11</ref> (ankaŭ nomata '''Esperanto-Librotago'''<ref name=":0" />. == Alternativa dediĉo == [[Dosiero:Bialostockie dni zamenhofa 2014.jpg|eta|[[Naskiĝtaga kuko]] al L.L. Zamenhof en [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], 2014|alternative=|maldekstra]] [[Dosiero:UEA GK 837, 2019-12-10-15 afiŝo Esperanto.jpg|eta|Esperantlingva afiŝo de [[UEA]] okaze de la [[Tago de homaj rajtoj]] 2019 kaj la Esperanto-tago 2019. Ĝi estas uzita en la [[Gaztara komuniko]] numero 837.]] La [[Civito de Esperantio|Esperanta Civito]] registras la Zamenhof-tagon en sia konstitucio kiel la "''Tago de la [[Esperanto-kulturo]]"''. La [[Esperanta Civito]] ankaŭ proponis la celebradon de la 15-a de decembro kiel la [[Tago de Esperanto-literaturo|'''Tago de Esperanto-literaturo''']], '''[[Tago de la Esperanto-libro]]''' aŭ la '''[[Esperanto-Librotago]]'''. Tial ili kuraĝigas Esperanto-organizaĵojn kiuj okazigas renkontiĝojn dum tiu tago aldoni [[libro]]-[[recenzo]]n aŭ [[poemo|poem]]-deklamadon al la programado, aŭ anonci publikigon de nova libro. Tradicie en tiu tago oni aĉetu almenaŭ unu libron, aŭ alian kulturaĵon en Esperanto. Ĉe la nivelo de unuopuloj, oni povas aĉeti libron aŭ komenci novan libron aŭ per simila taŭga maniero celebri la [[Esperanto-literaturo]]n en tiu tago. == Origino de la tradicio == La tradicio devenas jam de la [[1920-aj jaroj]], kiam laŭ propono de diversaj intelektuloj kaj aktivuloj (interalie [[Julio Baghy]] kaj [[Nikolao Nekrasov]]), la [[15-a de decembro]] estis elektita kiel [[Esperanto-festotagoj|Esperanto-festotago]]. == 2009 == La 15-an de decembro 2009 pasis 150 jaroj ekde la naskiĝo de Zamenhof, kio estis festita per pluraj eventoj. Tiutage la urbestraro de [[Bjalistoko]] inaŭguris novan [[Centro Ludoviko Zamenhof|Zamenhof-centron]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esperanto-usa.org/en/content/esperanto-today |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160510111442/http://esperanto-usa.org/en/content/esperanto-today |arkivdato=2016-05-10 }}</ref> kaj en [[Novjorko]] okazis [[simpozio]] omaĝe al Zamenhof kun prelegoj de [[Arika Okrent]], [[Humphrey Tonkin]] kaj aliaj [[profesoro]]j.<ref>https://sites.google.com/site/zamenhofsymposium/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191215185655/https://sites.google.com/site/zamenhofsymposium/ |date=2019-12-15 }}</ref> La [[serĉilo]] [[Google]] ornamis tiutage sian emblemon per la [[Esperanto-flago]] honore al la okazo ([[Google Doodle]]),<ref>[http://www.huliq.com/7504/89672/ll-zamenhof-honored-google LL Zamenhof Honored by Google, Huliq.com, alirita la 15-an de decembro 2009]</ref><ref>[http://www.liberafolio.org/2009/google-festas-la-zamenhof-tagon/ Google festas la Zamenhof-Tagon, Libera Folio, alirita la 15-an de decembro 2009]</ref> kio igis proksimume 2 milionojn da personoj klaki ĝin kaj legi [[Vikipedio|vikipedian]] artikolon pri Zamenhof aŭ esperanto.<ref>[http://esperanto-ondo.ru/Ondo/184-lode.htm#184-04 Blahuš, Marek: ''Google: Reklami Esperanton... sen esperantistoj'' In ''La Ondo de Esperanto''. 2010, n-ro 2 (184), p. 8.]</ref> == Tago de Esperanto == Sub diversaj aliaj nomoj la Zamenhof-tago estas ankaŭ konata por esti '''[[Esperantotago]]''' == Vidu ankaŭ == [[Esperanto-tago]] (apartigilo) [[Esperanto-festotagoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantotago]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.espero.com.cn/old/epch/04e/UEA.htm Propono por la tago de Esperanto-libro kaj Zamenhof-festo] ''(esperante)'' * [http://www.esperanto-es.net/notico/notico.php?dato=20031215 Zamenhoftagaj festoj en Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927213148/http://www.esperanto-es.net/notico/notico.php?dato=20031215 |date=2007-09-27 }} ''(esperante kaj hispane)'' * [http://www.youtube.com/watch?v=-YqP4JNavX0 Zamenhofa Festo 2006] - videaĵo pri festado de kelkaj esperantistoj en [[Albersdorf]], [[Germanio]] [[Kategorio:Esperanto-festoj]] [[Kategorio:Sociolingvistiko]] [[Kategorio:Familio Zamenhof|Tago]] 3611k97tv1esp2mpgxz4ksttfo3p4yu 9349890 9349889 2026-04-08T16:05:06Z Sj1mor 12103 9349890 wikitext text/x-wiki {{Aliaj signifoj|teksto=Por ĉiuj Esperanto-festotagoj, ekzemple [[Tago de Esperanto]] (la 26-an de julio), vidu [[Esperanto-festotagoj]]}}{{Informkesto festo |nomo de festo = Zamenhofa Tago |speco = [[Esperanto-festotagoj|Esperanta]] |tipo = [[Esperantismo]] |dosiero = Zamenhofa Tago en Kalio 01.jpg |priskribo = Esperantistoj festantaj la Zamenhofan Tagon en Kalio, Kolombio, 2018 |alia nomo = Tago de la Esperanto-libro, tago de la Esperanto-kulturo |festata = De la esperantistoj tra la tuta mondo |dato = {{dato|15|decembro}} |kutimoj = Renkontiĝi kun amikoj por paroli Esperanton, donaci libron. }} La '''Zamenhofa Tago''' ([[15-a de decembro]]) estas la naskiĝtago de [[L. L. Zamenhof]] ([[1859]]-[[1917]]), la iniciatinto de [[Esperanto]], kaj la plej vaste celebrata festotago en [[Esperantujo]]. En tiu tago (aŭ en alia konvena semajntago ĉirkaŭ ĝi) [[esperantisto]]j tra la mondo okazigas specialajn renkontiĝojn por festi la okazon. La idearo de Esperanto kaj la proksimeco de la Zamenhofa tago al [[Kristnasko]] instigas la kunvenintojn interŝanĝadi donacojn (prefere librojn verkitajn en Esperanto) kaj bondezirojn. Foje okazas dum tiaj kunvenoj ankaŭ prelegoj pri L. L. Zamenhof. Ekde [[1927]], tiu [[datreveno]] estas samtempe la * '''Tago de la Esperanta kulturo''' (ankaŭ nomata '''Tago de la [[Esperanto-kulturo]]''')<ref>Ronald J. Glossop, [http://www.icxlm.org/kulturoe.htm La kulturo de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171227000512/http://www.icxlm.org/kulturoe.htm |date=2017-12-27 }}, Internacia Pedagogia Revuo, numero 05/4 [jarkolekto 35], paĝoj 3-6</ref> kaj la * '''Tago de la [[Esperanto-libroj 2005|Esperanto-libro]]'''<ref name=":0">Mario Vetrih, [http://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=472&filename=eb-176-2017-12.pdf Slovenlingva traduko el originala Esperanto], Eŭropa Bulteno, nro. 176, decembro 2017, p. 11</ref> (ankaŭ nomata '''Esperanto-Librotago'''<ref name=":0" />. == Alternativa dediĉo == [[Dosiero:Bialostockie dni zamenhofa 2014.jpg|eta|[[Naskiĝtaga kuko]] al L.L. Zamenhof en [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], 2014|alternative=|maldekstra]] [[Dosiero:UEA GK 837, 2019-12-10-15 afiŝo Esperanto.jpg|eta|Esperantlingva afiŝo de [[UEA]] okaze de la [[Tago de homaj rajtoj]] 2019 kaj la Esperanto-tago 2019. Ĝi estas uzita en la [[Gazetara komuniko]] numero 837.]] La [[Civito de Esperantio|Esperanta Civito]] registras la Zamenhof-tagon en sia konstitucio kiel la "''Tago de la [[Esperanto-kulturo]]"''. La [[Esperanta Civito]] ankaŭ proponis la celebradon de la 15-a de decembro kiel la [[Tago de Esperanto-literaturo|'''Tago de Esperanto-literaturo''']], '''[[Tago de la Esperanto-libro]]''' aŭ la '''[[Esperanto-Librotago]]'''. Tial ili kuraĝigas Esperanto-organizaĵojn kiuj okazigas renkontiĝojn dum tiu tago aldoni [[libro]]-[[recenzo]]n aŭ [[poemo|poem]]-deklamadon al la programado, aŭ anonci publikigon de nova libro. Tradicie en tiu tago oni aĉetu almenaŭ unu libron, aŭ alian kulturaĵon en Esperanto. Ĉe la nivelo de unuopuloj, oni povas aĉeti libron aŭ komenci novan libron aŭ per simila taŭga maniero celebri la [[Esperanto-literaturo]]n en tiu tago. == Origino de la tradicio == La tradicio devenas jam de la [[1920-aj jaroj]], kiam laŭ propono de diversaj intelektuloj kaj aktivuloj (interalie [[Julio Baghy]] kaj [[Nikolao Nekrasov]]), la [[15-a de decembro]] estis elektita kiel [[Esperanto-festotagoj|Esperanto-festotago]]. == 2009 == La 15-an de decembro 2009 pasis 150 jaroj ekde la naskiĝo de Zamenhof, kio estis festita per pluraj eventoj. Tiutage la urbestraro de [[Bjalistoko]] inaŭguris novan [[Centro Ludoviko Zamenhof|Zamenhof-centron]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esperanto-usa.org/en/content/esperanto-today |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160510111442/http://esperanto-usa.org/en/content/esperanto-today |arkivdato=2016-05-10 }}</ref> kaj en [[Novjorko]] okazis [[simpozio]] omaĝe al Zamenhof kun prelegoj de [[Arika Okrent]], [[Humphrey Tonkin]] kaj aliaj [[profesoro]]j.<ref>https://sites.google.com/site/zamenhofsymposium/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191215185655/https://sites.google.com/site/zamenhofsymposium/ |date=2019-12-15 }}</ref> La [[serĉilo]] [[Google]] ornamis tiutage sian emblemon per la [[Esperanto-flago]] honore al la okazo ([[Google Doodle]]),<ref>[http://www.huliq.com/7504/89672/ll-zamenhof-honored-google LL Zamenhof Honored by Google, Huliq.com, alirita la 15-an de decembro 2009]</ref><ref>[http://www.liberafolio.org/2009/google-festas-la-zamenhof-tagon/ Google festas la Zamenhof-Tagon, Libera Folio, alirita la 15-an de decembro 2009]</ref> kio igis proksimume 2 milionojn da personoj klaki ĝin kaj legi [[Vikipedio|vikipedian]] artikolon pri Zamenhof aŭ esperanto.<ref>[http://esperanto-ondo.ru/Ondo/184-lode.htm#184-04 Blahuš, Marek: ''Google: Reklami Esperanton... sen esperantistoj'' In ''La Ondo de Esperanto''. 2010, n-ro 2 (184), p. 8.]</ref> == Tago de Esperanto == Sub diversaj aliaj nomoj la Zamenhof-tago estas ankaŭ konata por esti '''[[Esperantotago]]''' == Vidu ankaŭ == [[Esperanto-tago]] (apartigilo) [[Esperanto-festotagoj]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Esperantotago]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.espero.com.cn/old/epch/04e/UEA.htm Propono por la tago de Esperanto-libro kaj Zamenhof-festo] ''(esperante)'' * [http://www.esperanto-es.net/notico/notico.php?dato=20031215 Zamenhoftagaj festoj en Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927213148/http://www.esperanto-es.net/notico/notico.php?dato=20031215 |date=2007-09-27 }} ''(esperante kaj hispane)'' * [http://www.youtube.com/watch?v=-YqP4JNavX0 Zamenhofa Festo 2006] - videaĵo pri festado de kelkaj esperantistoj en [[Albersdorf]], [[Germanio]] [[Kategorio:Esperanto-festoj]] [[Kategorio:Sociolingvistiko]] [[Kategorio:Familio Zamenhof|Tago]] 5vlcid1hy677eibu97gnhqcaw2j8mky 0 29598 9349772 9349735 2026-04-08T12:49:46Z Petr Tomasovsky 678 9349772 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] fz19x43csrhs58x9i78ra5nemacelmx 9349778 9349772 2026-04-08T12:56:07Z Petr Tomasovsky 678 9349778 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] s2aibo381jhmcyrrvuck50vwhfjobte 9349809 9349778 2026-04-08T13:24:42Z Petr Tomasovsky 678 9349809 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ===La artileria gvatejo MO S-42 Nad Hájem=== La objekto MO S-42 estis konstruita kiel klasika [[artileria gvatejo|gvatejo]] precipe por la artileria turniĝonta turo. El tri travidejoj de la gvatkloŝo eblis travidi la pejzaĝon de [[Hlučín]] oriente ĝis Opava. Ĝisvidi eblis el ĝi eĉ al [[MO S-19 "Alej"]]. La rekta ĉirkaŭaĵo de la fuorto estis ŝirmata per [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpeza maŝinpafilo]] en sespafeja lokigita sur la supraĵo de la fuorto. ===La enireja objekto MO S-41 Nad Valchou=== La enireja objekto MO S-41 estis armigita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj]], celitaj al ĉirkaŭaj ŝoseoj kondukantaj ambaŭflanke de la fuortaro direkte al Hrabyně. Kunigvojon kreis inter ili la alvetura komunikilo, sur kiu la fuortaro estis provizita. La enirejo en la fuortaron Smolkov estis solvita per rekta koridoro sen deklivaĵo kondukanta en la internon de la fuortaro. La plej granda superkovro de la subteraj spacoj estis en la ĉirkaŭajo de la artileria fuorto kaj la fuortara kazerno - ĉ. 41 metroj. ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] bk350nglbuc0ijg407efiljsy24haqn 9349834 9349809 2026-04-08T14:21:43Z Petr Tomasovsky 678 9349834 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. La betonado de la plej granda objekto de la fuortaro Smolkov - de la artileria fuorto MO S-39 - estis farita en partoj en junio kaj aŭgusto de 1937. Tiu ĉi proceduro estis devigita pro grandaj dimensioj de la fuorto, kio el teknika vidpunkto postulis fari [[ekspansia junto|ekspansian junton]] ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ===La artileria gvatejo MO S-42 Nad Hájem=== La objekto MO S-42 estis konstruita kiel klasika [[artileria gvatejo|gvatejo]] precipe por la artileria turniĝonta turo. El tri travidejoj de la gvatkloŝo eblis travidi la pejzaĝon de [[Hlučín]] oriente ĝis Opava. Ĝisvidi eblis el ĝi eĉ al [[MO S-19 "Alej"]]. La rekta ĉirkaŭaĵo de la fuorto estis ŝirmata per [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpeza maŝinpafilo]] en sespafeja lokigita sur la supraĵo de la fuorto. ===La enireja objekto MO S-41 Nad Valchou=== La enireja objekto MO S-41 estis armigita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj]], celitaj al ĉirkaŭaj ŝoseoj kondukantaj ambaŭflanke de la fuortaro direkte al Hrabyně. Kunigvojon kreis inter ili la alvetura komunikilo, sur kiu la fuortaro estis provizita. La enirejo en la fuortaron Smolkov estis solvita per rekta koridoro sen deklivaĵo kondukanta en la internon de la fuortaro. La plej granda superkovro de la subteraj spacoj estis en la ĉirkaŭajo de la artileria fuorto kaj la fuortara kazerno - ĉ. 41 metroj. ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] 3a3q3dij80uwqml4tc4jt8lcidaz93j 9349836 9349834 2026-04-08T14:25:03Z Petr Tomasovsky 678 9349836 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. La betonado de la plej granda objekto de la fuortaro Smolkov - de la artileria fuorto MO S-39 - estis farita en partoj en junio kaj aŭgusto de 1937. Tiu ĉi proceduro estis devigita pro grandaj dimensioj de la fuorto, kio el teknika vidpunkto postulis fari [[ekspansia junto|ekspansian junton]] ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ===La artileria gvatejo MO S-42 Nad Hájem=== La objekto MO S-42 estis konstruita kiel klasika [[artileria gvatejo|gvatejo]] precipe por la artileria turniĝonta turo. El tri travidejoj de la gvatkloŝo eblis travidi la pejzaĝon de [[Hlučín]] oriente ĝis Opava. Ĝisvidi eblis el ĝi eĉ al [[MO S-19 "Alej"]]. La rekta ĉirkaŭaĵo de la fuorto estis ŝirmata per [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpeza maŝinpafilo]] en sespafeja lokigita sur la supraĵo de la fuorto. ===La enireja objekto MO S-41 Nad Valchou=== La enireja objekto MO S-41 estis armigita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj]], celitaj al ĉirkaŭaj ŝoseoj kondukantaj ambaŭflanke de la fuortaro direkte al Hrabyně. Kunigvojon kreis inter ili la alvetura komunikilo, sur kiu la fuortaro estis provizita. La enirejo en la fuortaron Smolkov estis solvita per rekta koridoro sen deklivaĵo kondukanta en la internon de la fuortaro. La plej granda superkovro de la subteraj spacoj estis en la ĉirkaŭajo de la artileria fuorto kaj la fuortara kazerno - ĉ. 41 metroj. ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. ==Nuntempo== Ekde la 1950-aj jaroj la fuortaro Smolkov funkcias kiel deponejo de [[Ĉeĥoslovaka popola armeo|ĉeĥoslovaka]], kaj pli poste de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko|ĉeĥa armeo]], do ĝia interno ne estas por publiko alirebla. Tra surfaco de la fuortaro, rekte ĉirkaŭ la objekto MO-S 39, kondukas {{turisma marko|verda}} verda turisma vojo. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] ktn6vgcuduatjk71ienp4uw8m7xqa5x 9349847 9349836 2026-04-08T14:57:40Z Petr Tomasovsky 678 9349847 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. La betonado de la plej granda objekto de la fuortaro Smolkov - de la artileria fuorto MO S-39 - estis farita en partoj en junio kaj aŭgusto de 1937. Tiu ĉi proceduro estis devigita pro grandaj dimensioj de la fuorto, kio el teknika vidpunkto postulis fari [[ekspansia junto|ekspansian junton]] ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ===La artileria gvatejo MO S-42 Nad Hájem=== La objekto MO S-42 estis konstruita kiel klasika [[artileria gvatejo|gvatejo]] precipe por la artileria turniĝonta turo. El tri travidejoj de la gvatkloŝo eblis travidi la pejzaĝon de [[Hlučín]] oriente ĝis Opava. Ĝisvidi eblis el ĝi eĉ al [[MO S-19 "Alej"]]. La rekta ĉirkaŭaĵo de la fuorto estis ŝirmata per [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpeza maŝinpafilo]] en sespafeja lokigita sur la supraĵo de la fuorto. ===La enireja objekto MO S-41 Nad Valchou=== La enireja objekto MO S-41 estis armigita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj]], celitaj al ĉirkaŭaj ŝoseoj kondukantaj ambaŭflanke de la fuortaro direkte al Hrabyně. Kunigvojon kreis inter ili la alvetura komunikilo, sur kiu la fuortaro estis provizita. La enirejo en la fuortaron Smolkov estis solvita per rekta koridoro sen deklivaĵo kondukanta en la internon de la fuortaro. La plej granda superkovro de la subteraj spacoj estis en la ĉirkaŭajo de la artileria fuorto kaj la fuortara kazerno - ĉ. 41 metroj. ==Post Munkena interkonsento== {{ĉefartikolo|Munkena interkonsento}} Pri tiu tempo rememoras "plenuma rotestro" de la fuortaro serĝento pli longe deĵoranta Josef Blahut: {{citaĵo|"Tuj post la anonco pri forŝovo estis forveturigataj ĉiuj rezervoj kaj municio, precipe artileriaj [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]] por montaraj kanonoj. La grenadoj estis metitaj en kestoj en la suba etaĝo de la artileria fuorto ĝis plafono. Tio montriĝis kiel tre nepraktika kaj la supraj kestoj estis demetataj tre mafacile. Plie ili devis esti elportitaj trans alta fosaĵo de la fuorto. En la tago de retiriĝo la komandanto de fuortaro ordonis al mi, por ke mi kun kelke da soldatoj trairu la tutan fuortaron kaj verkontrolu, ĉu tie io ne restis. Krom forgesita kesto kun elektromaterialo estis ĉio malplena. En senhelpa kolero mi almenaŭ liberigis [[kluĉilo]]n de lifto en la artileria fuorto, kiu kun bruego frakasiĝis en la subterejon. Kiam mi lastfoje rigardis per teleskopo al la rivero Opava, mi vidis jam sur ĝia norda bordo kuŝi germanajn soldatojn preparitaj por anekso de la fortikaĵa zono. Mi estis la lasta soldato foriranta el la fuortaro Smolkov. |Josef Blahut}} ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. ==Nuntempo== Ekde la 1950-aj jaroj la fuortaro Smolkov funkcias kiel deponejo de [[Ĉeĥoslovaka popola armeo|ĉeĥoslovaka]], kaj pli poste de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko|ĉeĥa armeo]], do ĝia interno ne estas por publiko alirebla. Tra surfaco de la fuortaro, rekte ĉirkaŭ la objekto MO-S 39, kondukas {{turisma marko|verda}} verda turisma vojo. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] sdhss1muw4wvp1shnmoksu8aqrd19xu 9349856 9349847 2026-04-08T15:17:17Z Petr Tomasovsky 678 9349856 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. La betonado de la plej granda objekto de la fuortaro Smolkov - de la artileria fuorto MO S-39 - estis farita en partoj en junio kaj aŭgusto de 1937. Tiu ĉi proceduro estis devigita pro grandaj dimensioj de la fuorto, kio el teknika vidpunkto postulis fari [[ekspansia junto|ekspansian junton]] ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ===La artileria gvatejo MO S-42 Nad Hájem=== La objekto MO S-42 estis konstruita kiel klasika [[artileria gvatejo|gvatejo]] precipe por la artileria turniĝonta turo. El tri travidejoj de la gvatkloŝo eblis travidi la pejzaĝon de [[Hlučín]] oriente ĝis Opava. Ĝisvidi eblis el ĝi eĉ al [[MO S-19 "Alej"]]. La rekta ĉirkaŭaĵo de la fuorto estis ŝirmata per [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpeza maŝinpafilo]] en sespafeja lokigita sur la supraĵo de la fuorto. ===La enireja objekto MO S-41 Nad Valchou=== La enireja objekto MO S-41 estis armigita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj]], celitaj al ĉirkaŭaj ŝoseoj kondukantaj ambaŭflanke de la fuortaro direkte al Hrabyně. Kunigvojon kreis inter ili la alvetura komunikilo, sur kiu la fuortaro estis provizita. La enirejo en la fuortaron Smolkov estis solvita per rekta koridoro sen deklivaĵo kondukanta en la internon de la fuortaro. La plej granda superkovro de la subteraj spacoj estis en la ĉirkaŭajo de la artileria fuorto kaj la fuortara kazerno - ĉ. 41 metroj. ==Post Munkena interkonsento== {{ĉefartikolo|Munkena interkonsento}} Pri tiu tempo rememoras "plenuma rotestro" de la fuortaro serĝento pli longe deĵoranta Josef Blahut: {{citaĵo|"Tuj post la anonco pri forŝovo estis forveturigataj ĉiuj rezervoj kaj municio, precipe artileriaj [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]] por montaraj kanonoj. La grenadoj estis metitaj en kestoj en la suba etaĝo de la [[MO-Sm-S 39 U Trigonometru|artileria fuorto]] ĝis plafono. Tio montriĝis kiel tre nepraktika kaj la supraj kestoj estis demetataj tre mafacile. Plie ili devis esti elportitaj trans alta fosaĵo de la fuorto. En la tago de retiriĝo la komandanto de fuortaro ordonis al mi, por ke mi kun kelke da soldatoj trairu la tutan fuortaron kaj verkontrolu, ĉu tie io ne restis. Krom forgesita kesto kun elektromaterialo estis ĉio malplena. En senhelpa kolero mi almenaŭ liberigis [[kluĉilo]]n de lifto en la artileria fuorto, kiu kun bruego frakasiĝis en la subterejon. Kiam mi lastfoje rigardis per teleskopo al la rivero Opava, mi vidis jam sur ĝia norda bordo kuŝi germanajn soldatojn preparitaj por anekso de la fortikaĵa zono. Mi estis la lasta soldato foriranta el la fuortaro Smolkov. |Josef Blahut}} ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. ==Nuntempo== Ekde la 1950-aj jaroj la fuortaro Smolkov funkcias kiel deponejo de [[Ĉeĥoslovaka popola armeo|ĉeĥoslovaka]], kaj pli poste de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko|ĉeĥa armeo]], do ĝia interno ne estas por publiko alirebla. Tra surfaco de la fuortaro, rekte ĉirkaŭ la objekto MO-S 39, kondukas {{turisma marko|verda}} verda turisma vojo. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] 2xdihr8jmpt103ruuw3q2yh9x65ieuu 9349873 9349856 2026-04-08T15:45:45Z Petr Tomasovsky 678 9349873 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}} {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Artileria fuortaro Smolkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}} | kategorio = fuortaro <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Dělostřelecká tvrz Smolkov | moto = | kromnomo = Hrabyňský vrch | kromnomo_tipo = Alia nomo | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg | dosiero_priskribo = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&nbsp;38 "V&nbsp;lese" <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | municipo = Smolkov | aliro = | publiko = nur sur surfaco | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = Smolkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 42 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 49 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov | libera_tipo = Konstrufirmao | libera1 = 26-a de februaro 1936 | libera1_tipo = La unua labortago | libera2 = konstrue finita | libera2_tipo = Stato en 1938 | libera3 = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]<br />MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]<br />MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]<br />MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]<br />MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]] | libera3_tipo = Objektoj de fuortaro | libera4 = 394 viroj | libera4_tipo = Garnizono <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Smolkov (fortress) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio. La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 "U Cukrovaru". Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis la nordan deklivon de la monteto. ==Objektoj de la fuortaro== ===La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"=== {{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}} Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39. La betonado de la plej granda objekto de la fuortaro Smolkov - de la artileria fuorto MO S-39 - estis farita en partoj en junio kaj aŭgusto de 1937. Tiu ĉi proceduro estis devigita pro grandaj dimensioj de la fuorto, kio el teknika vidpunkto postulis fari [[ekspansia junto|ekspansian junton]] ===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese=== La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo ===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí=== La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]]. ===La artileria gvatejo MO S-42 Nad Hájem=== La objekto MO S-42 estis konstruita kiel klasika [[artileria gvatejo|gvatejo]] precipe por la artileria turniĝonta turo. El tri travidejoj de la gvatkloŝo eblis travidi la pejzaĝon de [[Hlučín]] oriente ĝis Opava. Ĝisvidi eblis el ĝi eĉ al [[MO S-19 "Alej"]]. La rekta ĉirkaŭaĵo de la fuorto estis ŝirmata per [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpeza maŝinpafilo]] en sespafeja [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝo]] lokigita sur la supraĵo de la fuorto. ===La enireja objekto MO S-41 Nad Valchou=== La enireja objekto MO S-41 estis armigita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj]], celitaj al ĉirkaŭaj ŝoseoj kondukantaj ambaŭflanke de la fuortaro direkte al Hrabyně. Kunigvojon kreis inter ili la alvetura komunikilo, sur kiu la fuortaro estis provizita. La enirejo en la fuortaron Smolkov estis solvita per rekta koridoro sen deklivaĵo kondukanta en la internon de la fuortaro. La plej granda superkovro de la subteraj spacoj estis en la ĉirkaŭajo de la artileria fuorto kaj la fuortara kazerno - ĉ. 41 metroj. ==Post Munkena interkonsento== {{ĉefartikolo|Munkena interkonsento}} Pri tiu tempo rememoras "plenuma rotestro" de la fuortaro serĝento pli longe deĵoranta Josef Blahut: {{citaĵo|"Tuj post la anonco pri forŝovo estis forveturigataj ĉiuj rezervoj kaj municio, precipe artileriaj [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]] por montaraj kanonoj. La grenadoj estis metitaj en kestoj en la suba etaĝo de la [[MO-Sm-S 39 U Trigonometru|artileria fuorto]] ĝis plafono. Tio montriĝis kiel tre nepraktika kaj la supraj kestoj estis demetataj tre mafacile. Plie ili devis esti elportitaj trans alta fosaĵo de la fuorto. En la tago de retiriĝo la komandanto de fuortaro ordonis al mi, por ke mi kun kelke da soldatoj trairu la tutan fuortaron kaj verkontrolu, ĉu tie io ne restis. Krom forgesita kesto kun elektromaterialo estis ĉio malplena. En senhelpa kolero mi almenaŭ liberigis [[kluĉilo]]n de lifto en la artileria fuorto, kiu kun bruego frakasiĝis en la subterejon. Kiam mi lastfoje rigardis per teleskopo al la rivero Opava, mi vidis jam sur ĝia norda bordo kuŝi germanajn soldatojn preparitaj por anekso de la fortikaĵa zono. Mi estis la lasta soldato foriranta el la fuortaro Smolkov. |Josef Blahut}} ==Ostrava operaco== {{ĉefartikolo|Ostrava operaco}} Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]]. ==Nuntempo== Ekde la 1950-aj jaroj la fuortaro Smolkov funkcias kiel deponejo de [[Ĉeĥoslovaka popola armeo|ĉeĥoslovaka]], kaj pli poste de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko|ĉeĥa armeo]], do ĝia interno ne estas por publiko alirebla. Tra surfaco de la fuortaro, rekte ĉirkaŭ la objekto MO-S 39, kondukas {{turisma marko|verda}} verda turisma vojo. == Listo de objektoj == {| class="wikitable" |- ! colspan="10" | Artileria fuortaro Smolkov |- ! Foto !! Pluaj<br />fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m³) !! Lokigo !! Notoj |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937</br>4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564</br>3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa |- | [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa |} == Literaturo == * DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5. * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} == Rilataj artikoloj == * [[Sektoro Moravia Ostrava]] * [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}} {{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}} [[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Nízký Jeseník]] jderfm0z81za9uzijt08g6t7tpi1kuy 0 32674 9350167 9002365 2026-04-09T10:22:56Z Sj1mor 12103 9350167 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Coruche_mural_25_Abril.jpg|eta|Mura surskribo: Vivu la 25an de aprilo!]] La '''[[Revolucio]] de la [[Dianto]]j''' ({{lang-pt|'''Revolução dos Cravos'''}}; ĝia oficiala nomo en Portugalio estas la Revolucio de 25 aprilo, en la portugala: {{lang|pt|'''''Revolução de 25 de Abril'''''}}) estis sensanga maldekstra revolucio kiu je la [[25-a de aprilo]] [[1974]] ŝanĝis la [[Portugalio|portugalan]] registaron el diktaturo al [[liberala demokratio]]. Ĝi havis sian komencan punkton en [[Lisbono]], kiam grupo de militistoj komencis movadon, por forigi la tiaman registaron, estritan de [[Marcello Caetano]], posteulo de la [[António de Oliveira Salazar|salazarista]] reĝimo. La movado pruviĝis paca, kaj la apogo al la militistoj fare de la civila popolo estis simboligita per la diantoj al ili donacitaj, kiuj donis al la movado ĝian nomon. Ĝin ankaŭ favoris la movadoj de sendependeco de la tiamaj portugalaj kolonioj [[Angolo]], [[Mozambiko]] kaj [[Gvineo Bisaŭa]]. {{Ĉefartikolo|Koloniaj Portugalaj Militoj}} == Interesaĵoj == La kanto ''Grândola, Vila Morena'' de portugala komponisto [[Zeca Afonso]] estis elsendata en la radio, markante komencon de la [[puĉo]]. Estas versio en Esperanto.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=N5Dz9DkQRhA Grândola, urbeto bruna - Ana Ribeiro - Esperanto] Alirita en 13a de Januaro 2023.</ref> Pri tiu kaj aliaj kantoj rilataj al la Revolucio oni vidu prian artikolon en [[Sennacieca Revuo]].<ref> Ana Ribeiro kaj Pedro Baranita, "La 25a de aprilo kante ilustrita", [[Sennacieca Revuo]], 2023-2024, nº 151-152, pp. 13-2o, kunesperantigis Xana Paz kaj Roger Prieto. Prie vidu jutuban filmeton ĉe En Esperanto.</ref> La filmo ''[[Capitães de Abril]]'' de [[Maria de Medeiros]] estas omaĝo al junaj soldatoj kiuj renversis la diktaturon kaj starigis demokration, elstare [[Salgueiro Maia]]. == Gravuloj == * [[Otelo Saraiva de Carvalho]] * [[Américo Tomás]] == Vidu ankaŭ == * [[Hispana transiro]] * [[Nova Ŝtato]] == En Esperanto == * [https://www.youtube.com/watch?v=AooFTi7kslM Prelego de Ŝana Paz] en Jutubo dum reta [[SAT-kongreso]] de somero 2021 * [http://www.nodo50.org/esperanto/artik17.htm Artikolo okaze de la 30-a datreveno de la Revolucio de la Diantoj] en aprilo 2004 * [https://eo.globalvoices.org/2024/05/14545/ Artikolo okaze de la 50-a datreveno de la Revolucio de la Diantoj en aprilo 2024] en la retejo ''[[Global Voices]]'' la 18-an de majo 2024, publikigita ankaŭ en [[Sennaciulo]], Aprilo-Majo-Junio 2024, n-roj 04-06, pp. 4-6. == Bildgalerio == {{Bildgalerio|vicigo=centre |Dosiero:Coruche mural 25 Abril.jpg|En Portugalio, la revolucio kiu elpovigis salazarismon estas konata populare kiel ''"la 25a de Aprilo"'' |Dosiero:Carnations redoute.JPG|Diantoj }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Portugalio}} [[Kategorio:Revolucioj en Portugalio|Diantoj]] [[Kategorio:Kontraŭfaŝismo]] [[Kategorio:Konfliktoj en 1974]] [[Kategorio:Revolucioj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Puĉoj]] [[Kategorio:1974 en Portugalio]] lwcjtpnxnvpkcnj4czz9ed8c4m1wyl9 0 33569 9349892 9066705 2026-04-08T16:07:25Z Sj1mor 12103 9349892 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Eŭropa Tago de Lingvoj}} [[Dosiero:Shaheed minar Roehl.jpg|eta|''[[Ŝahid Minar]]'' aŭ la martira monumento en [[Bangladeŝo]], kiel memorigo al la viktimojn de la 21-a de februaro 1952 dum manifestacioj por la [[Movado por bengala lingvo]] ((bengale: ভাষা আন্দোলন; Bhaŝa Andolon), celante lingvajn rajtojn por bengalparolantoj.]] [[Dosiero:UEA GK 849 Gepatra Lingvo.jpg|eta|Afiŝo pri la Tago de gepatra lingvo 2020 uzita en la [[Gazetara komuniko]] 849 de [[UEA]].]] La '''Internacia Tago de la Gepatra Lingvo'''<ref>https://uea.org/aktuale/komunikoj/2020/Deklaro-de-UEA-okaze-de-la-Internacia-Tago-de-la-Gepatra-Lingvo-21-februaro-2020</ref> aŭ '''Internacia Tago de la Patrina Lingvo''' aŭ '''Internacia Tago de la Denaska Lingvo'''<ref name=":1">[https://www.esperantio.net/index.php?id=3984 Esperantio en la Jardeko de la indiĝenaj lingvoj], HeKo 727 7-C, la 18-an de februaro 2020.</ref><ref>''Noto'': multe da homoj havas du lingvojn, se la gepatroj venas el malsamaj landoj. Tial ni celebru tiun ĉi tagon kiel Internacia Tago de Denaska Lingvo. </ref> estis proklamita la [[21-a de februaro|21-an de februaro]] [[1999]] je propono de la [[UNESKO|Unesko]] al la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Unesko prunteprenis ĝin de [[Bangladeŝo]] kie en tiu tago en [[1952]] sep junuloj martiriĝis por denaska [[gepatra lingvo|lingvo]], la [[lingvaj rajtoj]] de la [[Bengala lingvo|bengala]]<ref>Probal Dasgupto, "La bunteco de la esperantistoj ofte respegulas la diversecon de tipaj naciaj vidpunktoj muldataj de respektivaj elitoj", [[Esperanto (revuo)|revuo Esperanto]], oktobro 2015, nro 1295 (10) p.198-199.</ref>. Tiun tagon [[UNESKO]] celebras ĉiujare kun la nomo ''Mother Language Day'' (''Tago de la Patrina Lingvo)'' en siaj ses oficialaj lingvoj. Homoj, kies denaska lingvo ne (aŭ ne sufiĉe) evoluis el la vidpunkto de terminologio kaj faklingvoj aŭ al kiuj oni ne donas la eblon utiligi sian denaskan lingvon kadre de edukado, trejnado, alirado de informoj aŭ interagado en sia laborloko, tendencas postresti <ref>(esperanto) [http://www.infoterm.info/publications/documents/GuidelinesforTerminologyPolicies_2005Final_eo.pdf Gvidlinioj por terminologiaj politikoj], paĝo 7-8, [[Infoterm]], 2005</ref>. == Terminologio == ''Ĉu gepatra lingvo - patrina lingvo - denaska lingvo aŭ adopta lingvo?'' Kvankam homoj kutime alproprigas jam denaske la lingvon de siaj patrinoj kaj patroj, en plej multaj lingvoj oni nur diras patrinan lingvon, kvankam temas pri ambaŭ gepatroj (gepatra lingvo). En tiu senco la alproprigo ne dependas de la propra elekto. Se infano de esperantista paro kreskas hejme kaj alproprigas la lingvon spontanee ĝi estu konsiderata kiel gepatra lingvo, sed povas okazi ke tiu sama infano en aĝo de adolekso elektas por alia lingvo ol Esperanto, tiam oni parolas pri adopta lingvo. Inverse okazas ke la serĉado de propra identeco igas esperantistojn koncepti esperantistecon kvazaŭ kiel aparteno al ''mem elektita'' diaspora lingvo<ref>[[Manifesto de Raŭmo]]</ref> kaj kulturo, apud la gepatra: la adopta lingvo. La radikoj ''adopt''- kaj ''opci''- havas la saman devenon, ĉar opcio estas elekto kaj en la latina ''adoptare'' signifas elekti<ref name=":2">Giorgio Silfer, Gepatra, denaska, adopta lingvo, [[Heroldo de Esperanto]], n-ro 11 (2314), 96-a jarkolekto, novembro 2020, p. 2 + [[Literatura Foiro]], n-ro 244, februaro 2008.</ref>. Ekzistas adoptaj landoj, kien homoj migras aŭ fuĝas for de la patrolando kaj kie ili vole aŭ nevole lernu ne mem elektitan, ''adoptan lingvon'', kutime la surloke domina lingvo, por rekonstrui sian universon kaj integriĝi aŭ [[Asimiliĝo|asimiliĝi]] en la nova adopta lando. La orienteŭropaj judoj havis denaskan lingvon,kiu fakte estis adopta pli ol gepatra: la germana. Tiun lingvon ili adaptis al siaj bezonoj tiom bone ke fine ili ekloĝis en tiu lingvo, la jida. Simie okazas kun Esperanto, almenaŭ el vidpunkto de [[Raŭmismo|raŭmistoj]]. Maloftas ke lingvo dependas malpli de ĝia transdono de gepatroj al infanoj ol de la libervola elekto de ĝiaj parolantoj, kiuj eksplicite okupiĝas pri komunikado kaj justeco<ref>(en) Ross Perlin, ''[https://lareviewofbooks.org/article/esperanto-language-of-hope-esther-schors-bridge-of-words/ Nostalgia for World Culture: A New History of Esperanto]'', recenzo de la libro ''Bridge of Words'' de [[Esther Schor]], Los Angeles Review of Books, la 2-an de oktobro 2016.</ref>. La 21-a de februaro, la ''Tago de la Denaska Lingvo'', devus esti la festotago de la denaskuloj, sed ĝi povus esti la festotago de ĉiuj homoj, se ĝi fariĝus la ''Tago de la Adopta LIngvo'', se tiam la mondo omaĝus ne la lingvon lernitan sen opcia ŝanco, sed ankaŭ la lingvon libere elektitan<ref name=":2">Giorgio Silfer, Gepatra, denaska, adopta lingvo, [[Heroldo de Esperanto]], n-ro 11 (2314), 96-a jarkolekto, novembro 2020, p. 2 + [[Literatura Foiro]], n-ro 244, februaro 2008.</ref>. == Celo == Depost la jaro 2000 la 'internacia tago de Denaska Lingvo' estas celebrata ĉiujare kun la celo * akrigi la konscion pri la graveco konservi la lingvon kaj protekti ĝin kontraŭ [[lingvomorto]] * akceli [[Kultura diverseco|kulturan diversecon]], [[Plurlingveco|plurlingvecon]] kaj la uzon de denaskaj, gepatraj lingvoj<ref>''Noto:''La asimiligo de lingvo al familia aŭ, pli precize dirite, patrina dimensio, kiel oftas en aliaj lingvoj, pruvas ke lingvo ne rolas nur kiel komunikilo sed maleke la identiga aspekto prioritatas super la aliaj.</ref>. En Afriko 87% de la homoj ne havas aliron al edukado en sia propra lingvo, dum 90% de ili ankaŭ ne komprenas la oficialan(j)n lingvon de sia ŝtato<ref>(en) Andrew Shorten, ''[https://blogs.lse.ac.uk/impactofsocialsciences/2024/02/14/global-language-justice-review/ Global Language Justice – review]'', LSE impact Blog, la 14-an de februaro 2024.</ref>. == Historio == La kaŭzo por festi la Internacian Tagon de Denaska Lingvo estis la tumultoj la 21-an de februaro [[1952]] en [[Dako]], [[Pakistano]] kie la polico mortigis kelkajn studentojn parolantajn la [[Bengala lingvo|bengalan]] ('''banglan''<nowiki/>') dum manifestacioj por la [[Movado por bengala lingvo]] kiu provis rekonigi la [[Bengala lingvo|bengalan]], la sesa plej parolata lingvo en la mondo, kiel oficiala lingvo de Pakistano. Pakistano tiam konsistis el la [[Orienta Pakistano]] (hodiaŭ Bangladeŝo) kaj la okcidenta Pakistano (hodiaŭa Pakistano). La tiama pakistana registaro argumentis, ke la urdua estis la sola nacia lingvo de Pakistano kaj volis antaŭenigi nur tiun lingvon kiu estis la lingvo de la reganta socia tavolo kaj de la islama ligo, parolata de nur 3% de la parolantaro<ref>(germana) [http://www.unesco.de/kultur/welttage/welttag-muttersprache.html Internationalen Tag der Muttersprache] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180218210348/http://www.unesco.de/kultur/welttage/welttag-muttersprache.html |date=2018-02-18 }} (Internacia Tago de la Gepatra Lingvo), Deutsche Unesco-Kommission,</ref>. En 1971 la orienta parto de Pakistano post naŭmonata civila milito deklaris sian sendependecon de Pakistano. La nacia lingvo en la nova ŝtato Bangladeŝo depost tiam estis la bengala. En novembro [[1999]] [[Unesko]] deklaris ke la [[21-a de februaro|21-an de februaro]] estos ĉiujare Internacia Tago de Denaska Lingvo. La Internacia Tago de Denaska Lingvo estis unuafoje celebrata en la jaro 2000. La mesaĝo kiu tiucele alvokis en 2001, raportis ke tiam estis pli-malpli 6700 lingvoj en la mondo de kiuj duono estas minacataj kaj povus malaperi. == Unesko == En la jaro [[1999]] Unesko proklamis la 21-an de februaro la ĉiujara Internacia Tago de Denaska Lingvo. Ĝia unua kaj ĉefa celo estis ree emfazi la edukajn avantaĝojn de uzo de Denaska lingvo en lernejoj, precipe en elementaj lernejoj. Infanoj pli rapide lernas legi kaj skribi en lingvo kiun ili plene komprenas – aŭ, pli precize, ili suferas malavantaĝon se ili estas devigataj komenci sian lernadon per lingvo kiun ili parte, aŭ eĉ tute, nekomprenas. En sia mesaĝo al la 103-a Universala Kongreso de Esperanto en 2018, Audrey Azoulay, la Ĝenerala Direktoro de Unesko, deklaris: "Estas fakto, ke nia Organizaĵo dividas kun la esperantista Movado komunajn valorojn: esperon en konstruado de paca mondo, harmonian kunvivadon inter la popoloj, respekton al kultura diverseco, solidarecon trans la limoj." Universala Esperanto-Asocio (UEA) gratulas Uneskon kaj UN pro ties kreskanta atento al [[Lingva diverseco|lingva diverseco]], sed emfazas, ke oni ankoraŭ ne dediĉas sufiĉan atenton al la demando de [[Lingva justeco|lingva justeco]] kaj [[Lingva demokratio|lingva egaleco]]. Kiel unu el malmultaj neregistaraj organizaĵoj kiuj okupiĝas pri lingvaj demandoj, [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) instigas al Unesko kaj UN doni pli da atento al lingva justeco sur ĉiuj terenoj kaj tute aparte en edukado." Unesko diris en sia retejo pri la ''Tago de Patrina Lingvo'': {{Citaĵo|teksto="Lingvoj estas la plej potencaj iloj por konservi kaj evoluigi nian palpeblan kaj nepalpeblan heredaĵojn. Ĉiuj movoj por antaŭenigi la dissemadon de la patrina lingvo servos ne nur kuraĝigi lingvan diversecon kaj plurlingvan edukadon sed ankaŭ evoluigi plenan konscion de lingvaj kaj kulturaj tradicioj tra la mondo kaj por inspiri solidarecon bazitan sur interkompreniĝo, toleremo kaj dialogo."}} -- De retejo de la Unuiĝintaj Nacioj pri la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo<ref>(angla, araba, ĉina, franca) [http://www.un.org/en/events/motherlanguageday/ International Mother Language Day], Unesco, 2012 </ref> === Aliaj iniciatoj de Unesko rilate al lingvoj === En [[2008]] [[Unesko]] lanĉis la organizadon de la [[Internacia Jaro de Lingvoj]]. En [[2019]] Unesko lanĉis la Internacian ''Jaron'' de [[Indiĝenaj lingvoj|Indiĝenaj Lingvoj.]]<ref>(fr, en) 2019, ''[https://fr.iyil2019.org/ Année internationale des langues autochtones]'', Unesco, 2019</ref> En 2020, Unesko lanĉis la ''Jardekon'' de Indiĝenaj Lingvoj<ref name=":1" />. == Premio == La Instituto Linguapax, en [[Barcelono]], [[Hispanio]], kiu laboras por konservi kaj antaŭenigi [[Lingva diverseco|lingvan diversecon]] en la mondo, donas la Premion Linguapax ĉiujare je la Internacia Tago de Gepatra Lingvo. La premio estas donita al individuoj kaj instancoj, kiuj faris esceptan laboron por antaŭenigi lingvan diversecon aŭ [[Plurlingveco|plurlingvan edukadon]]. La Lingapax Premio estis unue prezentita en [[2002]]. == Esperanto por lingva egalrajteco kaj pluvivado de ĉiuj lingvoj == Se vi naskiĝis en lingvo, vi havas ĝismorte "rajton" je tiu profito. Kelkaj homoj opinias, ke "denaska lingvo" estas imperiisma koncepto: io al kio vi kiel nedenaska parolanto neniam havos aliron.<ref>(nl) ''[https://www.esperanto.be/fel/nl/202205-1.php Over het imperialisme van moedertaal]'' (Pri la imperiismo de denaska lingvo), Horizon-Taal, FEL, la 17-an de majo 2022.</ref> Ankaŭ [[Universala Esperanto-Asocio]] ĉiujare aktive partoprenas en la celebrado de la Internacia Tago de Denaska Lingvo pere de multlingva informkampanjo kun afiŝoj en multegaj lingvoj<ref name=":0" />. Esperanto-parolantoj aktive partoprenas en [[Lingva Festivalo|lingvaj festivaloj]] kie estas multe da atento por aliaj lingvoj. Dum internaciaj Esperanto-renkontiĝoj venas ofte personoj el aliaj landoj kaj kulturoj dum kiuj ili ofte volas ekscii pli da informojn pri iliaj lingvoj aŭ organizas [[Kvizo|kvizon]] en kiu la ĉeestantaro divenu en kiu lingvo estas iuj kanzonoj. Paroli sian gepatran lingvon estas rajto, kiun ne estas evidenta por ĉiuj homoj en la mondo, precipe en lokoj kie gepatraj lingvoj estas minacataj de pli superregaj lingvoj. Hodiaŭ, dulingvaj edukprogramoj tutmonde ilustras kiel diskutoj pri "gepatraj lingvoj" devas inkluzivi la "aliajn lingvojn"<ref>(angla) [http://www.un.org/en/events/motherlanguageday/ International Mother Language Day], The (M)Other Tongue: Broadcasts on bilingual education today (La Alia (gepatra) Lingvo : Elsendoj pri dulingva edukado), Unesco, 2012. Aŭskultebla en la [https://soasradio.org/speech/episodes/international-mother-language-day-21st-february-2012-bangladesh-australia-and-importance-mot angla] </ref>. La uzo de la lingvo Esperanto en internacia komunikado celas realigi lingvan egalrajtecon kaj helpi ke ĉiuj homoj povas pluvivigi sian lingvon. Ĉi tiu estas la klara mesaĝo, kiun esperanto-parolantoj el la tuta mondo volas sendi al ĉiuj tutmonde la 21-an de februaro<ref name=":0">(Multlingva) [http://www.linguistic-rights.org/21-02-2018/#EO Internacia Tago de la Gepatra Lingvo], www.linguistic-rights.org, la 21-an de februaro 2018.</ref>. La kernaj valoroj de ĉi tiu tago, la diverseco kaj la rajto de ĉiu homo paroli sian denaskan lingvon, estas ankaŭ la valoroj, kiujn la tutmonda movado por Esperanto defendas. Ni, la esperantistoj, volas neniun lingvon malaperigi, ni volas, ke ĉiuj lingvoj plu ekzistu, en respekto de ĉies lingvaj rajtoj, kaj regu [[lingva justeco]] en la inter-komunikado. Ĉi-cele, de multaj jaroj, ''Universala Esperanto-Asocio (UEA)'' solene kunfestas ĉi tiun tagon, interalie por substreki, ke la internacia lingvo Esperanto ne estas eliminanto de lingvoj, kia estas lingvo de granda ekonomia kaj militista potenco. == Esperanto kiel denaska lingvo kaj por celebri lingvojn == Esperanto intertempe ankaŭ mem fariĝis geaptra lingvo de kreskanta nombro de [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaskuloj]]. Oni taksis en 1995, ke tiam mil homoj lernis la lingvon hejme de siaj gepatroj; eble la nombro de denaskuloj intertempe duobliĝis. Okazas ankaŭ pluraj internaciaj renkontiĝoj de Esperanto-parolantaj familioj kun iliaj infanoj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://familioj.wikispaces.com/REF+2018+Germanio |titolo=Renkontiĝo de Esperanto-Familioj (REF) |alirdato=2018-02-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180319002055/http://familioj.wikispaces.com/REF+2018+Germanio |arkivdato=2018-03-19 }}</ref>. Esperanto kelkfoje ĉeestas apude de aliaj lingvoj kadre de la internacia tago de Denaska lingvo. Tiel okazis en 2018 en Meksikurbo, kadre de dutaga festivalo pri indiĝenaj lingvoj dum kiu kvar lingvoj estas elektitaj por la poezia recitalo "Voĉoj de l' mondo" kadre de la nacia celebrado okaze de la Internacia Tago de Denaska Lingvo, ĉe la prestiĝa Colegio Nacional. La evento titoliĝis "Meksiko multlingva", honore al sesdek naŭ naciaj idiomoj. Inter la kvar lingvoj situis Esperanto<ref>(hispana, parte Esperanto je min. 3:29) Jutuba filmeto México multilingüe, 69 lenguas nacionales, patrimonio que nos une.</ref>, danke al invito farita de la Instituto Nacia pri Indiĝenaj Lingvoj ([[INALI]]) <ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=3457 Poezian recitalon en Meksikurbo fermos esperanto], HEKO, nro 672 5-B, la 16-an de februaro 2018.</ref><ref>(hispana) G. Silfer, "Cuatro generaciones de idioma materno; mejor dicho, paterno"(kvar generacioj de patrina lingvo, prefere mi diru patra), Indicador Politítico, p. la 21-an de februaro 2018</ref>. Bela ekzemplo ke esperantistoj ŝatas celebri ne nur la lingvon Esperanto kiel denaskan lingvon, sed ankaŭ aliajn lingvojn, estas la okazigo de lingva ekspozicio en la urbo La-Chaux-de-Fonds, Svislando en februaro 2018 : sur muro de 15 metroj videblis 15 lingvoj, ĉiu prezentita kiel muzika noto. En ĉiu panelo legeblis la vorto "lingvo" en la koncerna lingvo (NdlR / '''mankas''' '''foto'''), la nomo de ĉi tiu lingvo en la loka oficiala lingvo (la franca), la ISO-[[lingvokodo]], la justa kaj neŭtrala maniero indiki la elekton de lingvoj, kaj la fonetiko en kvadrataj krampoj por faciligi la prononcadon de la vorto "lingvo" en la koncernaj lingvoj<ref>(franca) [https://www.facebook.com/MireilledesBrenets/photos/a.498316313709963.1073741828.496499153891679/724024741139118/?type=3&theater Expo Langues], Facebook, la 23-an de februaro 2018.</ref>. == Temoj== La diversaj temoj dum la pasintaj jaroj estis : {| class="wikitable sortable" |- ! Jaro!! Temo (ligiloj hispanlingvaj) |- | [[2019]] || [http://www.un.org/es/events/motherlanguageday/ Indiĝenaj lingvoj kiel faktoro de disvolviĝo, paco kaj repaciĝo.] |- | [[2018]] || [http://www.un.org/es/events/motherlanguageday/index.shtml "Konservado de la lingva diverseco kaj akceli la plurlingvecon por subteni la daŭreblajn evolucentojn”.] |- | [[2017]] || [http://www.un.org/es/events/motherlanguageday/ Al daŭrebla estonteco tra multlingva edukado] |- | [[2016]] || [http://www.unesco.org/new/es/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/international-mother-language-day-2016/ Kvalita edukado, lingvo(j), instrulingvoj kaj lernrezultoj] |- | [[2015]] || [http://www.unesco.org/new/es/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/international-mother-language-day-2015/ La inkluziva edukado pere de la lingvo kaj kun ĝi - la lingvoj gravas] |- | [[2014]] || [http://www.unesco.org/new/es/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/international-mother-language-day-2014/ La lokaj lingvoj kaj la transdono de scienca scio] |- | [[2013]] || [http://www.unesco.org/new/es/unesco/events/prizes-and-celebrations/celebrations/international-days/international-mother-language-day-2013/ La libro en la edukado de Denaska lingvo] |- | [[2012]] || [http://www.unesco.org/new/es/education/themes/strengthening-education-systems/languages-in-education/international-mother-language-day/previous-years/2012/ La geaptra instrulingvo kaj la inkluziva edukado] |- | [[2011]] || [http://www.unesco.org/new/es/culture/themes/cultural-diversity/languages-and-multilingualism/international-mother-language-day/ La informteknologioj kaj la komunikado por la savo kaj la akcelo de lingvoj kaj la lingva diverseco.] |- | [[2010]] || [http://www.unesco.org/new/es/education/themes/strengthening-education-systems/languages-in-education/international-mother-language-day/previous-years/2010/ Internacia tago por la alproksimiĝo inter la kulturoj] |- | [[2009]] || [http://www.unesco.org/new/es/culture/themes/cultural-diversity/languages-and-multilingualism/international-mother-language-day/ Deka jara celebrado] |- | [[2008]] || [http://portal.unesco.org/education/es/ev.php-URL_ID=55884&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html Internacia jaro de la lingvoj] |- | [[2007]] || [http://unesdoc.unesco.org/images/0014/001497/149771s.pdf Multlingveco kaj gepatra lingvo] |- | [[2006]] || [https://web.archive.org/web/20110116044345/http://www.unesco.org/fr/languages-in-education/advocacy/international-mother-language-day-21-february-2009/previous-years/ Lingvo kaj kiberspaco]|- | [[2005]] || |- | [[2004]] || [http://www.unesco.org/education/IMLD2004/spanish.pdf Infana lernado. Ekspozicio de infanlibroj el la tuta mondo.] |- | [[2003]] || [http://www.unesco.org/education/imld_2003/es_message.pdf Kvara jara celebrado] |- | [[2002]] || Lingva diverseco : 3.000 lingvoj minacataj de malaperado |- | [[2001]] || [http://www.unesco.org/bpi/esp/unescoprensa/2000/01-06s.shtml Dua jara celebrado] |- | [[2000]] || Inaŭguro de la Internacia Tago de Denaska Lingvo |} == Filmfestivalo pri denaskaj lingvoj == La ''Mother Tongue Film Festival'' estas ĉiujara internacia filmfestivalo de filmoj kun malpli uzataj lingvoj el la tuta mondo. Ĝi estas organizita kunlaboro kun ''Recovering Voices''<ref>(en) ''[https://naturalhistory.si.edu/research/anthropology/programs/recovering-voices Recovering Voices]''</ref> de la [[Smithsonian Institution|Smithsonian Institucio]] en Vaŝingtono, kaj kongruas kun la Internacia Tago de la Gepatra Lingvo la 21-an de februaro ĉiujare ekde [[2016]]. == Bibliografio == László Gados, ''Brilu ĉiu lingvo samrajte! Por multlingveco kaj egalrajta komunikado en Eŭropo''. Söjtör, 2001, eld. Humana Eŭropa Asocio. Temas pri eseo aperinta okaze de la Eŭropa Jaro de Lingvoj kaj jam tradukita en almenaŭ ok lingvojn<ref>''[https://katalogo.uea.org/?inf=6534 Brilu ĉiu lingvo samrajte!]'', Libroservo Universala Esperanto-Asocio.</ref> [[André Cherpillod]], ''Promenante tra la lingvoj'', eldono La Blanchetière. [[Courgenard]], 2017, ISBN 978-2-36620-046-1 == Vidu ankaŭ == *[[Denaskaj Esperanto-parolantoj]] *[[Gepatra lingvo]] *[[Lingva kafejo]]/poliglota kafejo *[[Universala Deklaracio de Lingvaj Rajtoj]] *[[Tago de la Esperanta Lingvo]] (la 2-an de junio) *[[Ĉerkesoj]] *[[Kola Tubosun]] == Rilataj artikoloj == * [[Hector Pieterson]], lingva martiro por iuj afrikaj lingvoj en Sud-Afriko * [[Potti Sreeramulu]], lingva martiro por la [[telugua lingvo]] (loke: ''Telugu'') * [[Rokeya Sakhawat Hussain]], lingva martiro por la [[bengala lingvo]] (loke: ''bangla'') * [[Albert Razin]], lingva martiro por la [[udmurta lingvo]] * [[Oleksa Hirnyk]], lingva martiko por la [[ukraina lingvo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.unesco.org/new/en/education/themes/strengthening-education-systems/languages-in-education/international-mother-language-day/ (Anglalingva) priskribo de la tago en la Uneska paĝaro, kun ligoj alilingvaj] * (Multlingva) [http://www.linguistic-rights.org/21-02-2018/#EO Internacia Tago de Denaska Lingvo], www.linguistic-rights.org, la 21-an de februaro 2018. <!-- ne funkciis: * [http://www.lingvaj-rajtoj.org/eo/lingvaj-rajtoj.html La starpunkto de Universala Esperanto-Asocio (UEA) pri lingvaj rajtoj] --> <!-- malnova: * [https://uea.org/informado/gepatralingvotago.html Afiŝo de UEA] ([https://archive.today/KejT6 Arkivo]) --> * {{ueavikioniamondo|Mesa%C4%9Do_de_Irina_Bokova_por_la_Tago_de_la_Gepatra_Lingvo|Mesaĝo de Irina Bokova por la Tago de la Gepatra Lingvo}} * {{ueavikio|Internacia_Tago_de_la_Gepatra_Lingvo|Internacia Tago de la Gepatra Lingvo}} * (angla) [https://soasradio.org/speech/episodes/facts-newbies-endangered-languages-week-3rd-11th-may Radio-elsendo] pri la celebrado de lingva diverseco kaj minacataj lingvoj sur soasradio.org *(angla) ''[https://mothertongue.si.edu/ The Mother Tongue Film Festival]'' (La Filmfestivalo pri denaskaj lingvoj) == Notoj kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parte tradukita el la hispana versio de la sama artikolo en Vikipedio je la 18-a de februaro 2017. {{Referencoj}} {{projektoj|n=Kategorio:Internacia Tago de la Gepatra Lingvo}} [[Kategorio:Unesko]] [[Kategorio:Sociolingvistiko]] [[Kategorio:Internaciaj tagoj|Gepatra Lingvo]] [[Kategorio:Internaciaj tagoj de Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Lingvoj]] 7g586utzaqogbjpqp2xhpekz4sr8va9 0 35634 9349952 9024982 2026-04-08T20:01:19Z Sj1mor 12103 9349952 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Guy DE MAUPASSANT''' (naskiĝis la {{daton|5|aŭgusto|1850}} en la ''Château de Miromesnil'' (Kastelo Miromesnil) en la komunumo [[Tourville-sur-Arques]], situanta en [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Seine-Maritime]], [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Normandio]] [[Fécamp]]; mortis la {{daton|6|julio|1893}}) estis franca verkisto, aŭtoro de romanoj kaj fabeloj. Li naskiĝis en Fécamp kaj ne en la kastelo de Miromesnil, kvankam lia patrino pro snobismo volis kredigi ĝin. Admiranto kaj amiko de [[Gustave Flaubert]], li publikigis sian unuan novelon, «[[Boule de suif]]», en la Manifesto de la Naturalismo de la Vesperoj de Medano (Soirées de Médan), organizitaj de [[Émile Zola]] en 1880. Tiu novelo ebligis al Maupassant esti lanĉita en la verkarto kaj obteni ian sukceson; li fariĝis aŭtoro de [[naturalismo|naturalismaj]] fabeloj kaj noveloj, liaj plej ŝatataj temoj estis la vivo de la normandaj kamparanoj, de la et-burĝoj, en kiuj li rakontas pri amaj aventuroj aŭ pri frenezecaj halucinoj: ''La Maison Tellier'' (1881), ''Les Contes de la Bécasse'' (1883). En pluraj el liaj fabeloj, kiel «Fort comme la mort» (1889), oni trovas ĉe li tiun timon pri la morto kaj pri la supernatureco, kiu parte respondecas pri lia estonta freneziĝo, kaj eĉ ian kruelecon en «Mademoiselle Cocotte» aŭ «Le Noyé». Li ankaŭ publikigis romanojn: ''Une vie'' (1883), ''[[Bel-Ami]]'' (1885), ''Une partie de campagne.'' Trafita de nervozaj perturboj (sekvoj de sifiliso) li mortis preskaŭ freneza en la kliniko de D-ro Blanche kaj estis entombigita en la pariza [[tombejo de Montparnasse]]. {{-|maldekstre}} == En Esperanto aperis == * ''Preskaŭ fablo'', tr. S. B-n el Jalto, Esperantisto, 8/1894. * ''La sankta milito'', tr. H. van Etten, Bohema revuo Esperantista, 1910, p. 77-78. * ''La Servo-Soldato'', tr. A. Kofman, Lingvo Internacia, Bensona Universala E-Metodo. * ''Sur la tombo'', tr. V. Klátil, Austria Esperantisto, 1924, p. 10-13. * ''La reveno'', tr. R. Richez, Literatura Mondo, Bensona Universala E-Metodo. * ''[[La Normandaj Rakontoj]]'', tr. R. Dupuis, eld. ESE, Stockholm, 1953. * ''[[Boule de suif]]'', tr. [[Fernando de Diego|F. de Diego]], eld. Artur E. Iltis Saarbrücken, 1982. * ''Sinjoro Jokasto kaj aliaj noveloj'', tr. Daniel Luez. [[Fonto (eldonejo)|Fonto]], [[Chapecó]], 1987. * ''[http://esperanto-ondo.ru/Tl-fr01.htm La rimedo de Roger]'', tr. [[Daniel Luez]], en: ''[[La Ondo de Esperanto]]'', 1998, numero 7. * ''[http://esperanto-ondo.ru/Tl-fr03.htm La mastrino]'', tr. Daniel Luez, en: ''La Ondo de Esperanto'', 1991, numero 1. * ''La horlo'', tr. "[[Stellano]]", Literatura aldono de "Lingvo Internacia" 1905, p. 3-34; en: ''[http://www.luin.se/inko/183-6.pdf Uzino 4]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', 2003, ISBN 91-7303-183-6, paĝoj 49-87. * ''[[Historio de farmobiena servistino]]'', tr. [[André Cherpillod]], [[La Blanchetière]], [[Courgenard]], 2003. * ''La etulo'', tr. [[Marc Pafo]], en: ''[http://www.luin.se/inko/201-8.pdf Uzino 5]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', 2003, ISBN 91-7303-201-8, paĝoj 31-38. * [https://www.createspace.com/3696869 Dek rakontoj de Guy de Maupassant. 2011. 114 p.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130929172734/https://www.createspace.com/3696869 |date=2013-09-29 }} tr. [[Noël Lecomte]], ISBN 1-4663-7825-5. - [http://www.esperanto-sumoo.pl/recenzonov2016.html recenzo en la retejo ''esperanto-sumoo'']. * [http://verkoj.com/2011/dek-rakontoj-de-guy-de-maupassant/ Dek rakontoj de Guy de Maupassant. 2011. 136 p.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121014190258/http://verkoj.com/2011/dek-rakontoj-de-guy-de-maupassant/ |date=2012-10-14 }} tr. [[Noël Lecomte]] * * ''cifereca versio'' * ''La signo kaj aliaj rakontoj'', tr. André Cherpillod, [[Fonto]], Chapecó, 2013. * ''La domo Tellier'', tr. André Cherpillod, La Blanchetière, Courgenard, 2016. * [http://www.esperanto.ufc.br/paco/201305.paco.pdf Mia onklo Julio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130927023134/http://www.esperanto.ufc.br/paco/201305.paco.pdf |date=2013-09-27 }}, tr. [[Noël Lecomte]]. * [http://www.ipernity.com/blog/58225/4628494 "Rozalia Prudent" kaj], tr. Noël Lecomte (alinome Noĉjo Lagrafo) kaj * [http://www.ipernity.com/blog/58225/372345 "La ermito"], tr. same Noël Lecomte. * [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html "Amiko Ĵozefo"], (2010) tr. [[Thierry Tailhades]] ===Recenzoj=== Pri ''La Normandaj Rakontoj'' {{citaĵo|Jen unu el la plej belaj verkoj ĝis nun aperintaj; elstara tiel laŭ eksteraĵo kiel laŭ enhavo, pri kiu la esperantistaro prave povas fini, kaj kiu inde reprezentas nian tradukitan literaturon. Ĝi enhavas 18 novelojn de la fama franca rakontisto Guy de Maupassant (1850-1893), zorge elektitajn de la tradukinto, kiu mem naskiĝis en la regiono, kies loĝantoj rolas en ĉi tiu [[verko]]. Per akra observemo kaj elstara rakonta talento Guy de Maupassant vivigas al ni la loĝantojn de la kampara regiono de Normandio kaj iliajn karakterizajn ecojn: ruzecon, avareco kaj energion, kaj kvankam kelkaj epizodoj ŝajnas apenaŭ kredeblaj, ili tamen baziĝas sur efektivaj okazaĵoj. La rakontoj estas tiel interesaj, ke estas malfacile fermi la libron antaŭ ol oni atingis la lastan paĝon. Estas neeble citi ĉiujn rakontojn, aŭ fari elekton, ĉar ĉiuj ja estas majstroverketoj, jen vekantaj simpation, jen kompaton aŭ [[ridemo]]n. Kiel vivantaj personoj aperas antaŭ ni La Boitelle, la kompatinda mastro Hauchecorne, la ruza Chicot, la avara sinjorino Lefebvre, la dika Toni-mia-Brando, kafejestro de Toutnevent, patro Milon kaj la aliaj tipoj kiuj estas priskribataj en ĉi tiu verko. Laŭdon al la tradukinto, ĉar ankaŭ laŭ lingva vidpunkto la verko estas elstara. La rakontoj legigas kvazaŭ ili estus originalaĵoj. Iom nekutima vortordo, kelkloke konstatebla, kiu estas uzata por konservi la koloron de la [[dialekto]], ne tro ĝenas kaj volonte oni pardonas al la tradukinto kelkajn [[peko]]jn pri la apliko de la [[refleksiva pronomo]], eraran uzon de absoluta participo (p. 74) kaj kelkajn aliajn negravaĵojn. Kvankam mankas klarigoj de kelkaj vortoj, kiujn oni vane serĉas en [[Plena Vortaro de Esperanto|PV]] ( [[sirnio]], [[volovano]], [[taluso]], [[ararako]] ), ilia traduko apenaŭ prezentos malfacilaĵojn. La libro krome enhavas [[antaŭparolo]]n de la tradukinto kaj [[enkonduko]]n de H. Defontaine, kiu reĝustigas eraran juĝon pri la aŭtoro. Multaj intertekstaj bildoj, ok tutpagaj reproduktaĵoj, el kiuj du koloraj kaj geografia karto de [[Normandio]] kontribuas al la ĉiurilate alta nivelo de la verko, kiun eldonis Eldona Societo Esperanto, Stockholm. |A. J. K. [[Belga Esperantisto]] - Numero 322, Aprilo, 1954}} {{citaĵo|Nova gemo, tre valora, brilas en la [[trezorejo]] de la Esperanta libraro. Jes, kun [[fiero]] kaj plaĉo, oni tenas' en la mano la belegan volumon, kiu, bindita per grizebruna tolkovrilo, kun ora titolo-desegnaĵo, estas arta prilaboro de la flama sveda eldonejo, ĵus gajninta freŝajn laŭrojn per ĉi tiu admirinda verko de la konata aktivisto kaj talenta tradukinto S-ro R. Dupuis. Je pure teknika tipografia vidpunkto, la libro estas absolute senmanka: Trafaj bildoj, en netaj [[kliŝo]]j, estas eleganta ornamo por preso treege klara, al kio kontribuas la rimarkinde videblaj litertipoj, kiuj, kun aroga [[trajto]] en siaj cirkumfleksoj — ho, niaj karaj kaj ĉarmaj signetoj — pompas sur la ebura blankeco de unuaklasa [[papero]]. Al tiel loga eksteraĵo adekvate respondas la alta [[kvalito]] de la enhavo, en kiu mirinde kaj agrable harmonias la brava impeto de la [[originalo]] kun la flua stilo de la traduko. El inter la abunda verkaro de Guy de Maupassant, elstaras liaj noveloj aŭ rakontoj, kiuj estas naŭdekprocente aŭtentikaj [[historio]]j. Deknaŭ el tiaj historioj, kies agado okazas en farmbienoj kaj [[vilaĝeto]]j el Normandio, formas la bukedon, kiu nun sin prezentas, en luksa fasonoj al la tutmonda esperantistaro, ĉiu el tiuj [[noveleto]]j estas profunda leciono de kamparana psikologio; en la komenco de ĉiu epizodo, sufiĉas nur kelkaj vortoj, majstre plektitaj, por krei'kaj elvoki la medion de simpla malsimpla temo, kiu tuj ŝpruce elverŝiĝas en neatenditajn [[aspekto]]jn, rapide submetitajn al konkretaj direktoj, jam ĉe la vando de la fino, ordinare garnita per la kruda [[fatalismo]] de la morto... "Tial, do, la legado de ĉiu aparta peco estas distro, sed serioza distroj". Eĉ pluraj trafe lokitaj komikaĵoj liveras, inter ridetoj, instruojn kaj pripensojn. Kvankam la rakontoj por ĉi tiu [[kolekto]] estis zorge kaj lerte elektitaj, enŝoviĝis, unu —tiu sub la titolo «Patro Milon» —kiu,:se vere ja taŭga, pro sia kuraĝo kaj ardo, por la montulo de nacia publiko, ankaŭ povus esti pro tio mem tro nacieca, iomete tikla kaj eĉ neoportuna por la kriterio de internacia legantaro. Kaj nun, jen la punkto plej ŝatata, plej specife nia: la lingvo de la traduko! Laŭ postulo de propra devizo: ''Ju pli grata la [[verko]], des pli rigora la recenzo'', longe mi akrigis krajonon, kiel solan ilon en la porto ĉasi malkorektaĵojn. Sed... vane! De komenco ĝis fino, la lingvo de S-ro Dupuis min kaptis kaj logis — la ĉasisto estis ĉasata! — ĉar, akorde kun la ĝenerala [[aranĝo]], ĝi estas eleganta, facila, glata, korekta kaj, super ĉio, klara, ege klara, tiel klara, ke, malgraŭ la funda sencede multaj periodoj, ia teksto ĉiam malkaŝos sian plenan signifon eĉ al tiu komencanto, .kiu decidenie alpaŝos al ĝia legado. Jen granda merito por la saĝa principo, kiun -S-ro Dupuis maltime svingas en la enkonduko: Ne traduki vortojn por ekzamenanto, sed traduki pensojn por ĉiuj legantoj! Nu, al ili mi rekomendas frandi la legaĵon. Tamen... iom spiteme, almenaŭ por ekuzi la pinton el grafito de la preta krajono, mi notis difektetojn en la interpunkcio, kiuj bedaŭrinde abundas, pro avara ŝparemo — ĉu ankaŭ normanda? — de komoj, tra la tuta libro, ŝajne pro influo de ia stranga [[skolo]], kiu minacas transformiĝi en sistemo ne bonvena en niaj vicoj, ĉu mi parolas tiel, ĉar preskaŭ profesia korektisto de [[presprovaĵo]]j? Eble;- sed, tiuokaze, fakaj [[eksperto]]j - kial ne la Akademio?- ekzamenu la aferon kaj diru sian opinion pri la eblo doni unuecan formon al tiu flanko de nia [[skribo]], plej konsekvence kun la logiko.|[[Luis Hernández Lahuerta|LUIS HERNANDEZ]]. [[Boletín]] n059 (nov 1953)}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maupassant, Guy de}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Rifuzintoj la Honoran Legion|Maupassant]] [[Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse]] 7jzhoe0nadem1yh5z975glgca6wvh5x 0 35740 9349922 9123508 2026-04-08T18:49:21Z Sj1mor 12103 9349922 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:The Soviet Union 1927 CPA 271 stamp (Anniversary of Publication of Zamenhof's 'Longue Internationale' (Esperanto). Zamenhof (1859-1917). Industrial equipment. Red star) large resolution.jpg|eta|<center>[[Sovetunio|Sovetunia]] poŝtmarko de [[1927]] pri [[Esperanto]]]] [[Dosiero:Large selection of Machin stamps.jpg|eta|dekstre|Poŝtmarkoj pri la reĝino de [[Unuiĝinta Reĝlando]] nome [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]]: nur la poŝtmarkoj de Britio ne montras la landonomon, kiel unua lando en la mondo kiu uzis ilin.]] '''Poŝtmarko''' estas papera [[marko]] kun difinita valoro, kutime indikata en certa valuto. Ĝi estas eldonata de [[poŝto]]j por faciligi la pagadon de [[afranko]]. Poŝtmarkon oni gluas sur leteron aŭ alian sendaĵon por montri la pagitecon. Por faciligi la gluadon multaj poŝtmarkoj dorse portas tavolon de [[gumo]] aŭ estas por vendo gluitaj sur glata papero, de kiu eblas depreni ilin. == Historio == En la pratempo de [[poŝto|poŝta]] trafiko kutime la ricevanto de letero pagis la kostojn de transporto. Se tamen la sendanto pagis ĝin, oni skribis tion sur la [[koverto]]n. La Pariza poŝtestro De Velayer presigis en 1653 vinjetojn kun la surskribo "Billets de Port Paye". Oni uzis tiujn de 1653 ĝis 1676. La sveda parlamentano Treffenberg proponis la {{daton|3|marto|1823}}, ke la sendkostojn oni pagu per "afrankstamppaperoj". [[Dosiero:Penny black.jpg|eta|dekstra|123px|Unua poŝtmarko]] En [[1837]] la [[Anglio|anglo]] [[Rowland Hill]] inventis sistemon, laŭ kiu ne la ricevanto, sed la sendanto de letero pagu la kostojn de la transportado. Laŭ tiu sistemo la sendanto devis aĉeti pago-kvitancon en poŝtejo kaj glui ĝin sur la leteron. Tiu kvitanco estis la praa formo de poŝtmarko. Reĝino [[Viktorino (Britio)|Viktorino]] aprobis la sistemon de Hill kaj estis bildigita sur la unua poŝtmarko, kiu krom la bildo portis la surskribon ''Postage'' (afranko) kaj ''One Penny'' (unu penco). Tiu marko, presita per nigra inko de angla libroeldonisto [[James Chalmers]], ricevis la nomon "''penny black''" (penca nigraĵo, aŭ nigra penco). Post longaj provoj kaj priparoloj ĝi enkondukiĝis en la trafikon la {{daton|6|majo|1840}}. La ekzemplon de Anglujo sekvis en 1842 la poŝto de kelkaj [[Usono|Usonaj]] urboj, en 1843 kelkaj svisaj urboj kiel [[Zuriko]] kaj [[Brazilo]] (la dua lando en la mondo kun poŝtmarkoj por tutlanda uzo), en 1845 [[Finnlando]], [[Italio|Italujo]] kaj [[Basel]]. La unuan poŝtmarkon en [[Germanujo]] kreis [[Johann Peter Haseney]]. == Reguloj == La [[Internacia Poŝta Unio]] postulas de siaj anoj, ke internacia uzataj poŝtmarkoj portu * la landon en [[latina alfabeto|latina skribo]]; * la valoron en la landa valuto en eŭropaj ciferoj. Ĉar Britio eldonis la unuajn poŝtmarkojn, ĝi ricevis la privilegion ne meti landonomon sur la markojn. La devo meti landonomon iom embarasis [[Federacia Respubliko Germanio|Federacian Respublikon Germanio]], kiu pro la ekzisto de [[GDR]] ne povis meti "Germanio", sed tiutempe ankaŭ ne volis agnoski la ekziston de du germanaj ŝtatoj. Kompromise oni metis "''Deutsche Bundespost''" (Germana Federacia Poŝto). Foje ekzistas poŝtmarkoj kun indiko ne de mona valoro, sed de la postulebla servo (ekzemple "enlanda letero peza ĝis 20 g"). Tiaj markoj ne estas internacie uzeblaj. Post la enkonduko de la [[eŭro]], kiam ankoraŭ cirkulis antaŭ-eŭra kontanta mono, la eŭro-landaj poŝtoj skribis sub la eŭra valoro la malnov-valutan valoron en malpli granda preso. == Anstataŭaĵoj == === Afrankaj stampoj === Firmaoj kaj institucioj, kiuj amase sendas poŝtaĵojn, perdus tro da tempo per surgluado de poŝtmarkoj. Ili surmetas afrankan stampon kaj pagas al la poŝto laŭ la nombro de metitaj stampoj. Eblas ankaŭ liveri neafrankitajn leterojn al la poŝto kaj pagi por la surmeto de afrankaj stampoj. === Ciferecaj poŝtmarkoj === [[Dosiero:FRANKIT Frankierabdruck.svg|eta|dekstra|300px|Cifereca poŝtmarko de Germanio]] En kelkaj landoj eblas mendi afrankon per la [[Interreto]]; oni ricevas maŝine legeblan kodon, kiun oni presas sur leteron. Tiu kodo estas esence granda numero. La poŝto tenas liston de ĉiuj eldonitaj numeroj, dum la traktado de letero registras la numeron kaj akceptas ĝin kiel konfirmilon de pago; samtempe ĝi forstrekas la nombron el la listo, tiel ke ne eblas sendi duan leteron per la sama numero. == Kolektado == Poŝtmarkoj jam delonge estas ŝatata kolekto-objekto. Kolektado de poŝtmarkoj nomiĝas [[filatelo]]. Krom la poŝtmarkoj mem ekzistas diversaj specialaj kolektokampoj, i.a. tiu de [[Unuataga koverto]]. Evidente filatelistoj ne ŝatas la novajn teknikojn, kiuj anstataŭas la poŝtmarkojn. Iuj maloftaj markoj akiris tre altan filatelan valoron. Kelkaj malgrandaj ŝtatoj produktas poŝtmarkojn precipe por filatelistoj, ekzemple [[Liĥtenŝtejno]] kaj [[San-Marino]]. Kelkaj poŝtoj ofertas al klientoj individuajn poŝtmarkojn kun propra bildo, ekzemple [[Aŭstrio]], [[Hispanio]] kaj [[Nederlando]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Stamps|commons=stamp|ReVo=mark.posxt0o}} * [[Filatela Terminaro]] * [[Filatelo]] * [[Fakverko:Filatelo]] * [[Korea Poŝtmarka Muzeo]] * [[Poŝtmarkoj_pri_esperanto]] * [[Poŝtmarkoj de Venezuelo]] * [[Stampilo]] * [[Historio de poŝto kaj poŝtmarkoj de Tanzanio]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝtmarkoj| ]] h0on753ucurfsol1zasoqmxiovhj1th 0 36559 9349893 9331506 2026-04-08T16:08:34Z Sj1mor 12103 9349893 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:First language in Azerbaijani.JPG|alternative=The monument for the Native (Azerbaijani) language in Nakhchivan, Azerbaijan|eta|300ra|[[Naĥiĉevano]], [[Azerbajĝano]]: Monumento por la denaska, [[Azerbajĝana lingvo|azera lingvo]], kies alfabeto ŝanĝiĝis trifoje ene de 70 jaroj, kio igas ĝin unu el la plej problemaj lingvoj por tradukistoj<ref>(en) [http://www.slavsandtatars.com/lectures/embrace-your-antithesis/related Embrace your antithesis - Azerbaijani language] (filmita prelego - min 23;40)</ref>.]] [[Dosiero:UEA GK 849 Gepatra Lingvo.jpg|eta|Afiŝo pri la [[Tago de gepatra lingvo]] 2020 uzita en la [[Gazetara komuniko]] 849 de [[UEA]].]] La '''gepatra lingvo''' aŭ '''denaska lingvo''' estas la unua [[lingvo]] lernita de la [[infano]]<ref>Noto; En iuj landoj, la termino denaska lingvo aŭ gepatra lingvo rilatas al la lingvo de ies etna grupo anstataŭ al la ies unua lingvo.</ref>. En lingvistiko, la esprimo "unua lingvo" (mallongigo: L1) estas preferata termino por indiki ke temas pri la unua lingvo akirita en infanaĝo<ref>(en) Suzanne Romaine: Bilingualism, dua eldono, Blackwell, Oxford 1995, [[ISBN]] 0-631-19539-4, paĝo 19.</ref>. En 1999, [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj [[UNESKO]] proklamis la 21-an de februaro [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]]. == Akirado == La [[akirado de lingvaĵo|akirado]] de la gepatra lingvo enhavas multajn fazojn. En la komenco la infano registras laŭvorte la [[fonemo]]jn kaj la tononuancojn de la lingvo, estante malkapabla ripeti ilin. Poste ĝi komencas ellabori [[sono]]jn kaj tononuancojn. Fine kiam ĝia fonaparato tion al ĝi permesas, ĝi artikulacias [[vorto]]jn kaj komencas ordigi siajn frazojn, samtempe asimilante la [[Leksiko|leksikon aŭ vortaron]]. La [[sintakso]] kaj la [[gramatiko]] de la lingvo estas integritaj samtempe kiel progreso de la lernado. Kelkfoje, kiam la infano estas edukita de gepatroj (aŭ aliaj homoj) parolantaj malsamajn lingvojn, aŭ loĝas en fremdlando, ĝi povas samtempe akiri tiujn lingvojn, kiuj ambaŭ estas konsiderataj kiel gepatraj lingvoj. Tio okazas ofte en [[dulingvismo|dulingvaj]] socioj. == Terminologio == Tra la jaroj, multaj akademianoj donis difinojn de la gepatra lingvo surbaze de komuna uzo, sur la emocia rilato inter la parolanto kaj la lingvo kaj eĉ sur la dominado de la lingvo rilate al la medio. Tamen ĉiuj ĉi tiuj kriterioj mankas precizecon. Kvankam malfacilas uzi aliajn esprimojn ol gepatra lingv kaj uzi ekzemple la esprimon 'ĉefa lingvo', almenaŭ eblas prezenti aliajn difinojn&ééééaq de "gepatra lingvo" * difino surbaze de ies ''deveno'': la lingvo, kiun oni unue lernis (t.e. la lingvo, en kiu oni faris la unuajn parolajn kontaktojn); * difino surbaze de ''memidentigo'': la lingvo, kiun ĉiuj identigas kiel sian propran lingvon; * difino surbaze de ''altrudita identigilo'': la lingvo, kiu estas identigita de aliaj kiel la propra lingvo de la subjekto; * difino surbaze de ''kompetenteco'': la lingvo, kiun la subjekto plej bone scias uzi, anakŭ foje nomata "'''ĉefa eduklingvo'''". * difino surbaze de ''funkcia uzo'': la lingvo, kiun la subjekto plej uzas, foje nomata '''''"ĉefa lingvo'''''". == Referencoj == {{Referencoj}} * Tiu ĉi artikolo estas parte traduko de la artikolo en la portugala vikipedio, titolita ''[[:it:Madrelingua|Madrelingua]]'', [https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Madrelingua&action=history listo de aŭtoroj]. == Vidu ankaŭ == * [[Indiĝenaj lingvoj]] * [[Lingvaj rajtoj]] * [[Lingva justeco]] * [[Lingvomorto]] * [[Listo de lingvoj laŭ parolantaro]] * [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]] * [[Internacia Tago de la Afrika Infano]] * [[Gepatro]] * [[Gepatrozorgo]] * [[Fremda lingvo]] * [[Signolingvo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.modersmaal.dk<!-- Gepatra lingvo-_Selskabet_ --> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Lingvoscienco]] [[Kategorio:Lingvo]] [[Kategorio:Lingvotipoj]] d39j7oa6biy931yh6y0l1gh1kmbbkag 0 36680 9350092 9082402 2026-04-09T07:22:20Z Sj1mor 12103 9350092 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Fujaro blovado detalo.jpg|eta|dekstre|[[Fujaro]], slovaka ligna blovinstrumento, apartenas al monda kultura heredaĵo de [[UNESCO]] <ref name=UNESCO>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00099&topic=desc | titolo = Fujara and its music | alirdato = 2012-07-18 | dato = | eldonisto = [[UNESCO]] | lingvo = angle }}</ref>]] '''Blovinstrumento''' estas [[muzika instrumento]] kiu ofte estas tubo kun buŝpeco kaj ofte fingrotruoj uzata por fari [[muziko]]n. Ton-alto dependas de longo de la tubo kaj ĝia intera areo. Blovinstrumentisto povas ludi tonaron per: * kovri truojn en la flanko de la tubo * malfermi valvojn por plia longeco en la tubo * movi glit-mekanismon por longigi la tubon * vibrigi la aeron je malsama harmona nivelo. Du oftaj specoj de blovinstrumento estas la [[latuna blovinstrumento]] kaj [[ligna blovinstrumento]]. Ekzemploj: * [[Fluto]] * [[Klarneto]] * [[Orgeno]] Historiaj instrumentoj estas la jenaj: * [[Auloso]] * [[Bukceno]] * [[Salpinkso]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Wind instruments}} {{Projektoj|commonscat=Woodwind instruments}} {{Projektoj|commonscat=Brass instruments}} * [[Aerosonilo]] * [[Blovmuziko]] * [[Fajfilo]] == Bildaro == <gallery> Dosiero:KelsoLevinsonWWOZ.jpg|Joe-Erik Kellso kaj Dan Levinson ([[1995]]). Dosiero:Oboe.jpg|[[Hobojo]] Dosiero:Trumpet american.jpg|[[Trumpeto]] Dosiero:Gisle Johansen2.jpg|[[Saksofono]] ludita de Gisle Johansen. Dosiero:Erkencho del norte.jpg|Erke </gallery> {{Ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Blovinstrumentoj| ]] eyrsyx1qy6zmx1eh95ohneszm0001z5 0 36951 9350093 8313240 2026-04-09T07:23:02Z Sj1mor 12103 9350093 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Latuna blovinstrumento''' estas [[muzika instrumento]] (specife, [[blovinstrumento]]) el kiu muzikanto produktas sonojn per vibrado de [[lipo]]j ĉe la buŝpeco. Ofte, ĉi-tiuj muzikiloj estas farata el [[latuno]] aŭ alia metalo kun latuna aspekto. Laŭ multaj muzikspertuloj, la terminon "latuna blovmuzikilo" oni difinas laŭ maniero, kiu la tono soniĝas per lipoj sen anĉo. Tiel, "latuna blovinstrumento" povas esti farata el alia metalo (aŭ eĉ el ligno, kiel la [[diĝeriduo]] kaj [[klariono]]), kaj [[ligna blovinstrumento]] povas esti farata el latuno (kiel la [[saksofono]]). == Listo de oftaj latunaj blovinstrumentoj == * [[Diĝeriduo]] (nelatuna) * [[Eŭfono]] * [[Klariono]] * [[Korno (muzikinstrumento)|Korno]] * [[Piŝtokorneto]] * [[Senpiŝtokorneto]] * [[Trombono]] * [[Trumpeto]] * [[Tubjo]] == Vidu ankaŭ == * [[Fanfaro]] * [[Ĵazbandego]] * [[Latunbando]] * [[Latunblovinstrumenta konstruisto]] * [[Latunblova kvinteto]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Blovinstrumentoj]] [[Kategorio:Latunaj blovinstrumentoj| ]] j69yhr9hds8ynl017eq2xowaydx2vkj 0 37511 9350011 9275827 2026-04-08T21:40:03Z Alifono 114488 Loĝantaro kaj lingvoj 9350011 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Aŭstralio | Nomo = Tasmanio | Plena nomo = Ŝtato de Tasmanio ({{Lang-en|State of Tasmania}}) | Flago = Flag of Tasmania.svg | Blazono = Tasmania Coat of Arms.svg | Devizo = | Mapo = Tasmania in Australia.svg | Kromnomo = La Poma Insulo | Emblemoj = ''Flora - [[Eŭkalipto Globulo]] ([[:en:Eucalyptus globulus|en]]) (''Eucalyptus globulus''); Besta - [[Tasmana diablo|Tasmania Diablo]] ('Sarcophilus harrisii''); Mineralo - [[Krokoito]] ([[:en:Crocoite|en]]) (''PbCrO₄'');| | Ĉefurbo = [[Hobarto]] | Estrospeco = Ĉefministro <!-- | Estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | EstroPartio = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P102|parameter=link}} | Ŝtatestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P35|parameter=link}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P35|qualifier=P580}})</small> --> | ŜtatestroSpeco = Guberniestro | Estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q13527933}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q13527933|qualifier=P580}})</small> | EstroPartio = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q13527933|qualifier=P102|parameter=link}} | Ŝtatestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q1779581}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q1779581|qualifier=P580}})</small> | PoŝtaMallongigo = TAS | SpecoAdjektivo = Ŝtato | GSP = $28 207 | GSPJaro = 2014-15 | GSPRango = 7^a | GSPPerLoĝanto = $44 011 | GSPPerLoĝantoRango = 8^a | AreoRango = 7^a | TutaAreo = 68 401 | TeroAreo = 67 031 | AkvoAreo = 1 370 | ProcentaĵoAkvo = 2 | LoĝantaroRango = 6^a | Loĝantaro = 519 500 | LoĝantaroJaro = [[2016]] | DensecoRango = 4^a | Denseco = 7,74 | PlejAlteco = [[Monto Ossa]] ([[:en:Mount Ossa|en]])<br />(1 617 m) | MalplejAlteco = [[marnivelo]] | TempoZono = [[UTC+10]] (somere +11) | ĈambroSeĝoj = 5/150 | SenatoSeĝoj = 12/76 | ISOKodo = AU-TAS | Retejo = www.tas.gov.au }} '''Tasmanio'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Tasmanio_kd Tasmanio] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ([[angle]] ''Tasmania'') estas [[insulo]] kaj [[ŝtato]] de [[Aŭstralio]]. Ĝi havas areon de 64,519 km² kaj pro tio ĝi estas [[Listo de insuloj laŭ areo|la 26a plej granda insulo en la mondo]]. La ĉefurbo de Tasmanio estas [[Hobarto]]. Tasmanio havas multe pli da pluvaj tagoj jare ol iu ajn alia parto de kontinenta Aŭstralio. Post la alveno de la britaj koloniistoj, multaj lokaj loĝantoj mortis perforte. Poste, la cetero mortis pro malsanoj. == Etimologio == La insulon malkovris Abel Tasman en [[1642]], kiu nomis ĝin Lando de Van Diemen (omaĝe al la ĝenerala guberniestro de la [[Nederlanda Imperio|Nederlandaj kolonioj]] en la Orientaj Hindioj  , Anthony van Diemen, kiu organizis ekspedicion por serĉi novajn landojn). Meze de la [[19-a jarcento]] (la 1-a de januaro 1856), la insulo ricevis la nomon Tasmanio, omaĝe al tiu nederlanda navigisto<ref>(en) [https://web.archive.org/web/20110422111627/http://www.parliament.tas.gov.au/php/BecomingTasmania/BTAppend2.htm 'Select chronology of renaming' ''Parliament of Tasmania'']'','' Alirita la 2-an de februaro 2011. Arkivita de la originalo, la 22-an de aprilo 2011.</ref>. == Administra divido == La ŝtato Tasmanio estas dividita en 29 lokajn registarajn areojn : 6 urbojn kaj 23 municipojn. Ĉi tiuj konsilioj plenumas diversajn funkciojn, kiel ekzemple urboplanado, vojinfrastrukturo, rubkolektado, ktp. == Loĝantaro kaj lingvoj == Laŭ oficialaj statistikoj, Tasmanio kalkulis 523 000 homojn en 2020. Tio respondas al loĝdenseco de 7,65 loĝantoj po km². Oni taksas, ke inter 3 000 kaj 5 000 indiĝenaj homoj vivis en Tasmanio kiam la britoj alvenis en [[1803]]. Ili estis tute ekstermitaj de la britoj antaŭ [[1865]], kaj la tasmaniaj lingvoj formortis kun ili. Tamen, plurmil posteuloj de miksita eŭropa kaj indiĝena deveno ankoraŭ vivas sur la insulo. La oficiala lingvo estas la [[Angla lingvo|angla]], parolata de 91.7% de la loĝantaro. Ekzistas tre malmultaj informoj pri la originalaj tasmaniaj lingvoj de la insulo. ''Palawa kani'' (aŭ esperantigite: [[Palawa kani|Palavakanio]]) estas [[planlingvo]] kreita, kiel ĝenerala revivigo de la tasmaniaj lingvoj, la formortintaj lingvoj iam parolitaj de la indiĝenaj tasmanianoj. En Tasmanio, la [[Universitato de Tasmanio|Universitato de Tasma]] (UTAS) en Hobart respondecas pri supera edukado. == Transportado == La ĉefaj aviadkompanioj de Tasmanio estas [[Qantas]], kun sia filio Jetstar Airways, kaj Virgin Blue, kiuj funkciigas rektajn flugojn al [[Melburno]], [[Sidnejo]], [[Brisbano]] kaj Adelajdo. Regula *[[Universitato de Tasmanio|nio]] fervoja transportado estis ĉesigita en [[1977]], ekde tiam aŭtovojoj estas la ĉefa maniero por atingi lokojn. [[Trajno]]j plu estas uzataj por kargotransportado kaj por amuzo de turistoj. Tasmanio estas ligita kun Aŭstralio per pramoj kiuj trapasas la [[Markolo Bass|Markolon Bass]]: nome la [[pramŝipo]]j ''Spirit of Tasmania I'' kaj ''Spirit of Tasmania II'' itineras ĉiunokte inter Tasmanio (al urbo Devonport en la nordo de la insulo) kaj la kontinenta urbo [[Melburno]]. Ankaŭ, la ''Spirit of Tasmania III'' itineras inter Tasmanio kaj la kontinenta urbo [[Sidnejo]]. Meze de Junio 2006 la estraro faris enketon pri la kosto de la estrara mona subteno de la pramo inter Devonport kaj [[Sidnejo]] kaj oni decidis, ke ekonomike ne taŭgas. La estraro decidis vendi la pramon, kiu veturadas inter Devonport kaj Sydney. Efektive, ŝipoj fariĝas malpli favoraj ol flugo, ĉar flugo estas pli malmultkosta. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstralia kontinento]] * [[Insulo Bruny]] * [[Insulo Maria]] * [[Kanalo Dentrekastoa]] * [[Kinginsulo]] * [[Insularo Furneaux]] * [[Insulo Flinders]] * [[Markolo Bass]] * [[Nacia Parko Insulo Maria]] * [[Pluvombro]] * [[Tasmana Duoninsulo]] * [[Tasmana Insularo]] * [[Tasmana Insulo]] * [[Tasmana Nacia Parko]] * [[Tasmana Regiono]] de [[Nov-Zelando]] * [[Van Diemen's Land]]{{Projektoj|ReVo=tasmani}} {{Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj}} [[File:Tasmania banner 1.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 2.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 3.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 4.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 5.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 6.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 7.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 8.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 9.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Oceanio]] [[Kategorio:Ŝtatoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Tasmanio| ]] bupnrrgrn959zfvvjdwlnpv9cgkwk0s 9350012 9350011 2026-04-08T21:40:47Z Alifono 114488 /* Transportado */ 9350012 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Aŭstralio | Nomo = Tasmanio | Plena nomo = Ŝtato de Tasmanio ({{Lang-en|State of Tasmania}}) | Flago = Flag of Tasmania.svg | Blazono = Tasmania Coat of Arms.svg | Devizo = | Mapo = Tasmania in Australia.svg | Kromnomo = La Poma Insulo | Emblemoj = ''Flora - [[Eŭkalipto Globulo]] ([[:en:Eucalyptus globulus|en]]) (''Eucalyptus globulus''); Besta - [[Tasmana diablo|Tasmania Diablo]] ('Sarcophilus harrisii''); Mineralo - [[Krokoito]] ([[:en:Crocoite|en]]) (''PbCrO₄'');| | Ĉefurbo = [[Hobarto]] | Estrospeco = Ĉefministro <!-- | Estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | EstroPartio = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P102|parameter=link}} | Ŝtatestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P35|parameter=link}}<br><small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P35|qualifier=P580}})</small> --> | ŜtatestroSpeco = Guberniestro | Estro = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q13527933}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q13527933|qualifier=P580}})</small> | EstroPartio = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q13527933|qualifier=P102|parameter=link}} | Ŝtatestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q1779581}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P1308|id=Q1779581|qualifier=P580}})</small> | PoŝtaMallongigo = TAS | SpecoAdjektivo = Ŝtato | GSP = $28 207 | GSPJaro = 2014-15 | GSPRango = 7^a | GSPPerLoĝanto = $44 011 | GSPPerLoĝantoRango = 8^a | AreoRango = 7^a | TutaAreo = 68 401 | TeroAreo = 67 031 | AkvoAreo = 1 370 | ProcentaĵoAkvo = 2 | LoĝantaroRango = 6^a | Loĝantaro = 519 500 | LoĝantaroJaro = [[2016]] | DensecoRango = 4^a | Denseco = 7,74 | PlejAlteco = [[Monto Ossa]] ([[:en:Mount Ossa|en]])<br />(1 617 m) | MalplejAlteco = [[marnivelo]] | TempoZono = [[UTC+10]] (somere +11) | ĈambroSeĝoj = 5/150 | SenatoSeĝoj = 12/76 | ISOKodo = AU-TAS | Retejo = www.tas.gov.au }} '''Tasmanio'''<ref name="PIV">[https://vortaro.net/#Tasmanio_kd Tasmanio] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.</ref> ([[angle]] ''Tasmania'') estas [[insulo]] kaj [[ŝtato]] de [[Aŭstralio]]. Ĝi havas areon de 64,519 km² kaj pro tio ĝi estas [[Listo de insuloj laŭ areo|la 26a plej granda insulo en la mondo]]. La ĉefurbo de Tasmanio estas [[Hobarto]]. Tasmanio havas multe pli da pluvaj tagoj jare ol iu ajn alia parto de kontinenta Aŭstralio. Post la alveno de la britaj koloniistoj, multaj lokaj loĝantoj mortis perforte. Poste, la cetero mortis pro malsanoj. == Etimologio == La insulon malkovris Abel Tasman en [[1642]], kiu nomis ĝin Lando de Van Diemen (omaĝe al la ĝenerala guberniestro de la [[Nederlanda Imperio|Nederlandaj kolonioj]] en la Orientaj Hindioj  , Anthony van Diemen, kiu organizis ekspedicion por serĉi novajn landojn). Meze de la [[19-a jarcento]] (la 1-a de januaro 1856), la insulo ricevis la nomon Tasmanio, omaĝe al tiu nederlanda navigisto<ref>(en) [https://web.archive.org/web/20110422111627/http://www.parliament.tas.gov.au/php/BecomingTasmania/BTAppend2.htm 'Select chronology of renaming' ''Parliament of Tasmania'']'','' Alirita la 2-an de februaro 2011. Arkivita de la originalo, la 22-an de aprilo 2011.</ref>. == Administra divido == La ŝtato Tasmanio estas dividita en 29 lokajn registarajn areojn : 6 urbojn kaj 23 municipojn. Ĉi tiuj konsilioj plenumas diversajn funkciojn, kiel ekzemple urboplanado, vojinfrastrukturo, rubkolektado, ktp. == Loĝantaro kaj lingvoj == Laŭ oficialaj statistikoj, Tasmanio kalkulis 523 000 homojn en 2020. Tio respondas al loĝdenseco de 7,65 loĝantoj po km². Oni taksas, ke inter 3 000 kaj 5 000 indiĝenaj homoj vivis en Tasmanio kiam la britoj alvenis en [[1803]]. Ili estis tute ekstermitaj de la britoj antaŭ [[1865]], kaj la tasmaniaj lingvoj formortis kun ili. Tamen, plurmil posteuloj de miksita eŭropa kaj indiĝena deveno ankoraŭ vivas sur la insulo. La oficiala lingvo estas la [[Angla lingvo|angla]], parolata de 91.7% de la loĝantaro. Ekzistas tre malmultaj informoj pri la originalaj tasmaniaj lingvoj de la insulo. ''Palawa kani'' (aŭ esperantigite: [[Palawa kani|Palavakanio]]) estas [[planlingvo]] kreita, kiel ĝenerala revivigo de la tasmaniaj lingvoj, la formortintaj lingvoj iam parolitaj de la indiĝenaj tasmanianoj. En Tasmanio, la [[Universitato de Tasmanio|Universitato de Tasma]] (UTAS) en Hobart respondecas pri supera edukado. == Transportado == La ĉefaj aviadkompanioj de Tasmanio estas [[Qantas]], kun sia filio Jetstar Airways, kaj Virgin Blue, kiuj funkciigas rektajn flugojn al [[Melburno]], [[Sidnejo]], [[Brisbano]] kaj Adelajdo. Regula fervoja transportado estis ĉesigita en [[1977]], ekde tiam aŭtovojoj estas la ĉefa maniero por atingi lokojn. [[Trajno]]j plu estas uzataj por kargotransportado kaj por amuzo de turistoj. Tasmanio estas ligita kun Aŭstralio per pramoj kiuj trapasas la [[Markolo Bass|Markolon Bass]]: nome la [[pramŝipo]]j ''Spirit of Tasmania I'' kaj ''Spirit of Tasmania II'' itineras ĉiunokte inter Tasmanio (al urbo Devonport en la nordo de la insulo) kaj la kontinenta urbo [[Melburno]]. Ankaŭ, la ''Spirit of Tasmania III'' itineras inter Tasmanio kaj la kontinenta urbo [[Sidnejo]]. Meze de Junio 2006 la estraro faris enketon pri la kosto de la estrara mona subteno de la pramo inter Devonport kaj [[Sidnejo]] kaj oni decidis, ke ekonomike ne taŭgas. La estraro decidis vendi la pramon, kiu veturadas inter Devonport kaj Sydney. Efektive, ŝipoj fariĝas malpli favoraj ol flugo, ĉar flugo estas pli malmultkosta. ==Referencoj== {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Aŭstralia kontinento]] * [[Insulo Bruny]] * [[Insulo Maria]] * [[Kanalo Dentrekastoa]] * [[Kinginsulo]] * [[Insularo Furneaux]] * [[Insulo Flinders]] * [[Markolo Bass]] * [[Nacia Parko Insulo Maria]] * [[Pluvombro]] * [[Tasmana Duoninsulo]] * [[Tasmana Insularo]] * [[Tasmana Insulo]] * [[Tasmana Nacia Parko]] * [[Tasmana Regiono]] de [[Nov-Zelando]] * [[Van Diemen's Land]]{{Projektoj|ReVo=tasmani}} {{Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj}} [[File:Tasmania banner 1.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 2.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 3.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 4.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 5.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 6.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 7.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 8.jpg|775px]] [[File:Tasmania banner 9.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Insuloj en Oceanio]] [[Kategorio:Ŝtatoj de Aŭstralio]] [[Kategorio:Tasmanio| ]] lr0gbcve23d249uk1aszojs8tshrz1l 0 37534 9350097 9070350 2026-04-09T07:23:51Z Sj1mor 12103 9350097 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:2002-dmuseum-musik002-800.jpg|dekstra|eta|250ra|Kelke da popolaj instrumentoj]] [[Dosiero:Pandeiro2.JPG|eta|250ra|[[Tamburino]], speco de '''frapinstrumento''', estas ludata per frapado.]] '''Frapinstrumento''' (aŭ evitinde '''perkutinstrumento''') estas [[muzika instrumento]], kiu faras [[sono]]n per frapado, skrapado, aŭ skuado. Tio estas eble la plej malnova speco de instrumento. Plejparto da frapmuzikilo produktas ne nur [[ritmo]]n, sed ankaŭ [[harmonio]]n kaj [[melodio]]n. Frapmuzikiloj apartenas al du kategorioj de muzikinstrumentoj: [[membranofono]]j, kies sonanta parto estas [[membrano]] (ekzemple la kutima [[tamburo]]), kaj [[idiofono]]j, kies sonanta parto estas io alia (ekzemple la [[ksilofono]]). [[Drumo]] estas aro de frapmuzikiloj ludataj de unu muzikisto, ofte uzata en [[rokmuziko]] kaj [[ĵazo]]. La drumo inkluzivas [[bastamburo]]n, [[rultamburo]]n, [[cimbalo]]jn, [[ĉarlestono]]n, kaj aliajn frapmuzikilojn. == Ekzemploj de frapinstrumentoj == {{Div col|cols = 3}} * [[Cimbalo]] * [[Ĉajĉoj]] * [[Ĉalaparto]] * [[Ĉarlestono]] * [[Gongo]] * [[Ksilofono]] * [[Lavtabulo (instrumento)|Lavtabulo]] * [[Marako]] * [[Muzika segilo]] * [[Sonorilo]] * [[Tamburo]] * [[Tamburino]] * [[Tamtamo]] * [[Triangulo (muziko)|Triangulo]] * [[Tintilringo]] * [[Zambombo]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Percussion instruments|Instrumentos de percusión}} * [[Frapa dancado]] * [[Frapinstrumentaro]] * [[Muzikinstrumento]] {{-}} <gallery> Dosiero:Atabaque.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:Atabaque --> Dosiero:MarimbaGloriaAntiguena.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:Al fondo, una [[marimba]] --> Dosiero:Djembe.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:[[Djembe]] primitivo [[tambor]] [[Africa|africano]] es->eo:[[_Djembe_]] _primitivo_ [[barelo]] [[_Africa_|_africano_]] --> Dosiero:José de Ribera 051.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:Pandereta en un cuadro de [[José de Ribera]] --> </gallery> {{Portalo|Muziko}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/membranophone {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309040917/http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/membranophone |date=2005-03-09 }} <!-- de:Systematik der Membranophone --> * http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/idiophone {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309062032/http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/idiophone |date=2005-03-09 }} <!-- de:Systematik der Idiophone --> {{Ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Frapinstrumentoj| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] 3q7hzbm8u160qnf4kc3o1j2lakjiij3 9350100 9350097 2026-04-09T07:24:52Z Sj1mor 12103 9350100 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:2002-dmuseum-musik002-800.jpg|dekstra|eta|250ra|Kelke da popolaj instrumentoj]] [[Dosiero:Pandeiro2.JPG|eta|250ra|[[Tamburino]], speco de '''frapinstrumento''', estas ludata per frapado.]] '''Frapinstrumento''' (aŭ evitinde '''perkutinstrumento''') estas [[muzika instrumento]], kiu faras [[sono]]n per frapado, skrapado, aŭ skuado. Tio estas eble la plej malnova speco de instrumento. Plejparto da frapmuzikilo produktas ne nur [[ritmo]]n, sed ankaŭ [[harmonio]]n kaj [[melodio]]n. Frapmuzikiloj apartenas al du kategorioj de muzikinstrumentoj: [[membranofono]]j, kies sonanta parto estas [[membrano]] (ekzemple la kutima [[tamburo]]), kaj [[idiofono]]j, kies sonanta parto estas io alia (ekzemple la [[ksilofono]]). [[Drumo]] estas aro de frapmuzikiloj ludataj de unu muzikisto, ofte uzata en [[rokmuziko]] kaj [[ĵazo]]. La drumo inkluzivas [[bastamburo]]n, [[rultamburo]]n, [[cimbalo]]jn, [[ĉarlestono]]n, kaj aliajn frapmuzikilojn. == Ekzemploj de frapinstrumentoj == {{Div col|cols = 3}} * [[Cimbalo]] * [[Ĉajĉoj]] * [[Ĉalaparto]] * [[Ĉarlestono]] * [[Gongo]] * [[Ksilofono]] * [[Lavtabulo (instrumento)|Lavtabulo]] * [[Marako]] * [[Muzika segilo]] * [[Sonorilo]] * [[Tamburo]] * [[Tamburino]] * [[Tamtamo]] * [[Triangulo (muziko)|Triangulo]] * [[Tintilringo]] * [[Zambombo]] {{Div col end}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Atabaque.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:Atabaque --> Dosiero:MarimbaGloriaAntiguena.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:Al fondo, una [[marimba]] --> Dosiero:Djembe.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:[[Djembe]] primitivo [[tambor]] [[Africa|africano]] es->eo:[[_Djembe_]] _primitivo_ [[barelo]] [[_Africa_|_africano_]] --> Dosiero:José de Ribera 051.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180ra|es:Pandereta en un cuadro de [[José de Ribera]] --> </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Percussion instruments|Instrumentos de percusión}} * [[Frapa dancado]] * [[Frapinstrumentaro]] * [[Muzikinstrumento]] {{Portalo|Muziko}} == Eksteraj ligiloj == * http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/membranophone {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309040917/http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/membranophone |date=2005-03-09 }} <!-- de:Systematik der Membranophone --> * http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/idiophone {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050309062032/http://www.uni-bamberg.de/ppp/ethnomusikologie/HS-Systematik/idiophone |date=2005-03-09 }} <!-- de:Systematik der Idiophone --> {{Ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Frapinstrumentoj| ]] [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] 83x9g5qkg3zkjfi3hvucqx01fg42c0p 0 37540 9350094 9197759 2026-04-09T07:23:10Z Sj1mor 12103 9350094 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ligna blovinstrumento''' estas iu el familio de [[blovinstrumento]]j en kiu sono estas farata per blovo tra buŝpeco kontraŭ [[anĉo]] aŭ rando de la [[muzikilo]]. Ili estas origine farata el [[ligno]], sed nun povas esti farata el aliaj materialoj. Jen tri ĉefaj specoj de lignaj blovinstrumentoj: * '''Unuobla-anĉaj instrumentoj''' utiligas unu [[anĉo]]n – maldike tranĉitan pecon da kano (aŭ eventuale plasto) – tiu estas tenata kontraŭ la aperturo de la buŝpeco. Kiam aero estas blovata inter la anĉo kaj buŝpeco, la vibradoj kreas sonon. Unuobla-anĉaj instrumentoj inkluzivas la [[klarneto]]n kaj [[saksofono]]n. * '''Duobla-anĉaj instrumentoj''' utiligas du precize tranĉitajn pecojn de kano kunligitajn ĉe la bazo. Kiam aero estas blovata inter la anĉoj, sono kreiĝas. Ekzemploj da ĉi tiu speco estas [[fagoto]], [[hobojo]] kaj [[sakŝalmo]]. * '''Flutecaj instrumentoj''' faras la sonon per blovo kontraŭ bevela rando de la buŝpeco. Ekzemploj de ĉi tiu speco estas [[fajfilo]] kaj [[fluto]]. == Ekzemploj de lignaj blovinstrumentoj == * [[Bekfluto]] * [[Fagoto]] * [[Fajfilo]] ** ekz. [[stanfajfilo]] * [https://vortaro.net/#fifro_kd Fifro] <!-- kio damne estu tio??? kie estas ĝia loko en vikidatumoj?? --> * [[Fluto]] ** ekz. [[transversa fluto]] ** [[pajnfluto]] kaj ** ankaŭ la [[bekfluto]], jam notita listokomence * [[Hobojo]] * [[Klarneto]] * [[Kontrafagoto]] * [[Saksofono]] * [[Sakŝalmo]] * [[Ŝakuhaĉo]] * [[Ŝaljumo]] * [[Zurna]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.cc.nctu.edu.tw/~orch/orch/contents/instrument.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040316210729/http://www.cc.nctu.edu.tw/~orch/orch/contents/instrument.htm |date=2004-03-16 }} <!-- zh:台灣國立交通大學管絃樂團：認識管絃樂器 --> * http://blaskapelle-inning.gmxhome.de/instrumente/holz.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070517075700/http://blaskapelle-inning.gmxhome.de/instrumente/holz.htm |date=2007-05-17 }} <!-- de:Geschichte der Holzblasinstrumente de->eo:Historio _der_ _Holzblasinstrumente_ --> * http://www.phys.unsw.edu.au/~jw/woodwind.html <!-- de:Funktionsweise von Holzblasinstrumenten (englisch) --> {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj instrumentoj]] [[Kategorio:Blovinstrumentoj]] [[Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj]] 9vjmarnf8ef4hozjbfd6jetj28vznrg 0 44714 9350025 9050669 2026-04-08T23:08:29Z ~2026-21754-02 254891 /* Ludpecoj */ Majuskligeraro 9350025 wikitext text/x-wiki {{Sen referencoj}} {{Informkesto ludo}} [[Dosiero:MahjongSet5.jpg|dekstra|350px]] '''Maĝango''' estas [[ludo]] kiu devenas el [[Ĉinio]]. Ĝi konsistas el ofte 136 [[ludpeco]]j, ordinare el [[plasto]] aŭ [[osto]] kaj estas por 4 personoj. Ĝi estas nomata {{Lang|zh|麻雀}} en la antikva Ĉinio, kaj ĝisnune uzata en [[Gŭangdongo]], [[Honkongo]], [[Tajvano]] kaj [[Japanio]]. En nuna Ĉinio, ĝi estas nomata [[simpligitaj ĉinaj literoj]]: {{Lang|zh|麻将}}, [[tradiciaj ĉinaj literoj]] :{{Lang|zh-tw|麻將}}, [[Hanyu Pinyin]] :{{Lang|zh|má jiàng}}. == Tipo de ludo == Maĝango estas ofte klasifikata en [[domeno]], ĉar ĝi uzas [[ludpeco]]jn, tamen, ĝia koncepto similas al okcident-stilaj [[kartludo]]j kiel [[Rumio]]. == Maĝango en Ĉinio == En la nuna Ĉinio, preskaŭ ĉiu ĝin konas. Efektive la ĉinoj ne bezonas lerni zorgoplene la maĝangludon kiel la gepatran lingvon aŭ rekonadon de mono. Hazarda cirkonstanco estas la plej bona instruisto. En siango, la maĝangludo estas "granda-muro-konstruado", ĉar la pecoj laŭforme similas al brikoj. Kiel tempopasigilo, la maĝango troviĝas en tetrinkejoj, klubejoj kaj precipe en publikaj amuzejoj por maljunuloj. Agrable estas maĝangmasoni sidante kaj babilante ĉe trinkaĵo. Samtempe la maĝango eniris multajn hejmojn. Post streĉaj laboroj, inter najbaroj kaj eĉ inter familianoj la maĝango funkcias kiel amuzilo. == Maĝango kaj kulturo en Ĉinio == Ĝi estas ligilo de amikeco kaj parenceco. Kiam renkontiĝas amikoj jarojn disigitaj, ili per la ludo pasigas la sendormajn noktojn, remaĉante la pasintajn mielajn tempojn. Kiam la semajnfino venas, la kolegoj kolektiĝas ĉe unu el ili por sin refreŝigi pere de ĝi, dividante la kamaradajn sentojn. Okaze de komunaj ferioj aŭ tradiciaj ĉinaj festoj ĝi servas kiel ĝojiga sendito por parencoj. Okazas, ke ĉe maĝangotablo gejunuloj konatiĝas, rendevuas, fine geedziĝas. Krome la maĝango ne mankas ĉe celebrado de geedziĝo, naskiĝtaga datreveno, k.a. La klakado de la pecoj densigas la gajan atmosferon. Interalie, kiam iu mortis, dum la noktogardo de l' mortinto oni sin tenas sendormaj en cigareda nubo kaj maĝanga tondro. Maĝango estas ne nur plezurigilo, ĝi povas esti ankaŭ trankviliga. Se okazas malagrablaĵo en oficejo aŭ hejmo, oni ofte trovas ĝin necesa. La maĝangludado forigas mornecon pro malsano kaj forgesigas la doloron. Sed tamen, la vera magio de l' maĝango ekzistas en tio, ke ĝi lastatempe estiĝis sinonimo de monludo. Danke al la maĝango, taŭga por junuloj kaj maljunuloj, eĉ por blinduloj, la hazardludo furoras tra la tuta lando. Komence oni maĝangludis vetante je moneroj, cele al distriĝo. Kun la kreskado de la prezoj la ludmono pliiĝas monaton post monato ĝis tia grado, ke sur la tablo kelkdeko da juanoj estas malgranda sumo ĉe multaj ordinaraj homoj. [[Dosiero:Majiang2.JPG||dekstra|250px]] Maĝango fariĝis opio obseda. Fakte, multe da salajruloj ricevas ĉiumonate nur kelkcenton da juanoj. Tial, post la batala stadio, perdinto de unu- aŭ du-monata laborsalajro aspektas iom kompata ĉe l' adiaŭo. Ĉar la ludo kutime okazas inter kolegoj aŭ konatoj, la batalo povas daŭri kun mallongaj interrompoj, iufoje spite al laboro kaj [[hejmtasko]]. La profesiaj maĝangludistoj apartenas al jenaj grupoj. La unua grupo estas parvenuoj. La dua, altsalajraj sinekuruloj. La tria, senlaboruloj el riĉaj familioj. La kvara, spitemuloj... Ili ĉiuj "militas" maĝange diurnojn. Duelo centprocenta! Sekve de tio, ofte estiĝas interbatiĝo, murdo, ŝteluzo de tuta havaĵo... Precipe ĉe la lasta grupo okazas ŝtelo, rabo, trompo... Kaj la maĝango populariĝas ankaŭ en la kamparo. Kamparanoj havas relative pli da libera tempo; ili povas ĉiam ekludi. Aparte en foraj vilaĝoj ĉiu estas "specialisto" pri la maĝangludo. La ludmono ĝenerale estas ne tro granda. Sed, inter tieaj kamparanoj troviĝas la profesiaj. Tiuj estas plejparte kadroj de subdistriktoj kaj vilaĝoj (ekonomie postrestintaj!). Ili maĝangludas malavare per la publika mono, iam eĉ per helpmono! La maĝanĝo plenumas gravan rolon en sociaj interrilatoj. Pere de ĝi oni regalas superulojn inspektantajn, negocoj povas fariĝi sur la tablo, civilaferoj povas solviĝi dum la ludado... Kiel ŝmirmono grandaj sumoj estas malgajnataj intence -tre konvene! == Maĝango kiel Hazardludo == Hazardludoj estas malpermesataj per la leĝo en Ĉinio. Ne ekzistas maĝangvetejo malkaŝa, sed preskaŭ ĉiu vetista hejmo estas provizita per ludĉambro. Antaŭ la nazo de policanoj vetemuloj lerte manovras spite al malpermeso al mon- aŭ labor-puno. Ĉe la maĝangmaniuloj la leĝo ŝajne perdas sian validecon. La maĝanghobio ruinigas ĉinojn, kiel antaŭe la opi-inklino. Dronante en la ludo multaj forlasas siajn devojn al la socio kaj familio. == Ludpecoj == {| class="wikitable" |- !colspan=2 rowspan=2| !colspan=9|Nombroj |- !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 |- !rowspan=3|Emblemoj !Punktoj |[[Dosiero:MJt1-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt2-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt3-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt4-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt5-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt6-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt7-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt8-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJt9-.svg|50px]] |- !Bambuoj |[[Dosiero:MJs1-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs2-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs3-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs4-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs5-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs6-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs7-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs8-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJs9-.svg|50px]] |- !Signoj |[[Dosiero:MJw1-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw2-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw3-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw4-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw5-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw6-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw7-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw8-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJw9-.svg|50px]] |- !colspan=2 rowspan=3|Honoroj !colspan=4|Ventoj !colspan=3|Drakoj |- !Oriento !Sudo !Okci-<br />dento !Nordo !Ruĝa !Verda !Blanka |- |[[Dosiero:MJf1-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJf2-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJf3-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJf4-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJd1-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJd2-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJd3-.svg|50px]] |- !colspan=2 rowspan=3|Bonuso !colspan=4|Sezonoj !colspan=4|Floroj |- !Prin-<br />tempo !Somero !Aŭtuno !Vintro !Pruno !Orkido !Krizan-<br />temo !Bambuo |- |[[Dosiero:MJh1-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJh2-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJh3-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJh4-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJh5-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJh6-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJh7-.svg|50px]] |[[Dosiero:MJh8-.svg|50px]] |} == Vidu ankaŭ == * [[Domeno (ludo)]] * [[Rummikub]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Mahjong|ReVo=magxang}} * http://www.nationalmahjonggleague.org <!-- Nacia _Mah_ _Jongg_ Leŭgo --> * http://www.mahjongmuseum.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061016131523/http://www.mahjongmuseum.com/ |date=2006-10-16 }} <!-- _Jim_ Maja _Mah_ _Jong_ Muzeo --> * http://www.mah-jongg.de <!-- Retejo _der_ _Deutschen_ _Mah_-_Jongg_ _Liga_ (_DMJL_) e.V. --> * http://www.mahjong.at.gg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130624061604/http://www.mahjong.at.gg/ |date=2013-06-24 }} <!-- _Mahjongverband_ _Österreich_ --> * http://www.mahjongdragon.com <!-- _Mahjongverband_ _Österreich_ --> * [http://www.focgames.com/games/android-download-tablet-mobile-phone/board-card-games-android/mahjong Mahjong Android] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303201701/http://www.focgames.com/games/android-download-tablet-mobile-phone/board-card-games-android/mahjong |date=2016-03-03 }} * [http://www.focgames.com/game/mahjongg-3d Mahjong Online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305202530/http://www.focgames.com/game/mahjongg-3d |date=2016-03-05 }} == Biografio == * [[Monato (gazeto)|Monato]] 1996 {{El Monato|Maĝango}} {{-}} [[Kategorio:Ludoj]] g0z84ahbdao9mz8kfj66aemdvbt97uf 0 45368 9349917 8946769 2026-04-08T18:47:00Z Sj1mor 12103 9349917 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Montgolfiere 1783.jpg|eta|180ra|<!-- de:Montgolfière de:Luftpostaufkleber wie von der Deutschen Post ausgegeben de->eo:_Luftpostaufkleber_ _wie_ _von_ _der_ _Deutschen_ Poŝto _ausgegeben_ -->]] [[Dosiero:Ballonbrief.jpg|eta|180ra|<!-- de:Adressseite eines Französischen Ballonbriefs 1870/71 de->eo:_Adressseite_ _eines_ _Französischen_ _Ballonbriefs_ 1870/71 -->]] [[Dosiero:First Zeppelin ascent.jpg|eta|180ra|<!-- de:LZ1 bei seiner Jungfernfahrt über dem Bodensee am 2. Juli 1900 de->eo:_LZ1_ _bei_ _seiner_ _Jungfernfahrt_ _über_ _dem_ Konstanca Lago _am_ 2-a de julio 1900 -->]] [[Dosiero:B-757 Frachter, DHL.jpg|eta|180ra|<!-- de:Frachtflugzeug der [[DHL]] - verantwortlich für die Paketbeförderung bei der Deutschen Post de->eo:_Frachtflugzeug_ _der_ [[_DHL_]] - _verantwortlich_ _für_ _die_ _Paketbeförderung_ _bei_ _der_ _Deutschen_ Poŝto -->]] '''Aerpoŝto''' estas [[poŝto]], papera aŭ materia (en malo al [[interreto|interreta]] poŝto), kiu portas [[letero]]jn, [[banderolo]]jn kaj aliajn poŝtaĵon per [[aviadilo]]j. Kompreneble, ĝi portas la poŝtaĵojn per aviadilo ne dum ĉiu distanco de sendado, sed nur dum ĉefa parto de la distanco - de urbo al urbo. En urboj ĝi portas la poŝtaĵojn alimaniere. Aerpoŝto devas esti pli rapida ol [[surtera poŝto]], sed reale la diferenco povas esti tre malgranda. [[Antoine de Saint-Exupery]] estis pioniro de [[aviado]], kiu malfermis plurajn poŝtajn aervojojn. == Eksteraj ligiloj == * http://www.museumsstiftung.de/stiftung/d1xx_sammlungen.asp?dbid=10&kattype=B&kat=105&page=1 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050122162522/http://www.museumsstiftung.de/stiftung/d1xx_sammlungen.asp?dbid=10&kattype=B&kat=105&page=1 |date=2005-01-22 }} <!-- de:Ausgewählte Stücke der Flugpost-Sammlung der Museumsstiftung Post und Telekommunikation de->eo:_Ausgewählte_ _Stücke_ _der_ Aerpoŝto-_Sammlung_ _der_ _Museumsstiftung_ Poŝto _und_ _Telekommunikation_ --> * http://www.museumsstiftung.de/stiftung/d1xx_sammlungen.asp?dbid=10&kattype=B&kat=106 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060130142426/http://www.museumsstiftung.de/stiftung/d1xx_sammlungen.asp?dbid=10&kattype=B&kat=106 |date=2006-01-30 }} <!-- de:Ausgewählte Stücke der Zeppelinpost-Sammlung der Museumsstiftung Post und Telekommunikation - unter anderem ein "Hindenburg-Brief" de->eo:_Ausgewählte_ _Stücke_ _der_ _Zeppelinpost_-_Sammlung_ _der_ _Museumsstiftung_ Poŝto _und_ _Telekommunikation_ - _unter_ _anderem_ _ein_ "_Hindenburg_-Letero" --> * http://philatelie.deutschepost.de/philatelie/informationen/archiv/extra/03/extra0304_01.jhtml;jsessionid=UZPVZ4DVMCWT0CTYER1CFGQ <!-- de:Vom Gleiter zum Jumbo - Die Geschichte der deutschen Luftpost de->eo:_Vom_ _Gleiter_ _zum_ _Jumbo_ - _Die_ Historio _der_ _deutschen_ _Luftpost_ --> * http://www.travelbrochuregraphics.com/Top_Level_Pages/Airlines/Airlines_Page_15.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051222052943/http://www.travelbrochuregraphics.com/Top_Level_Pages/Airlines/Airlines_Page_15.htm |date=2005-12-22 }} <!-- de:Werbebroschüren für die Luftpost aus den 1920er und 1930er de->eo:_Werbebroschüren_ _für_ _die_ _Luftpost_ _aus_ _den_ _1920er_ _und_ 1930-aj jaroj --> {{Projektoj}} {{Ĝermo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝto]] iftbyb4gpxc46d2azcytxirslh633ca 0 46027 9349925 9117222 2026-04-08T18:51:59Z Sj1mor 12103 9349925 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pos Malaysia Gelang Patah Post Office.jpg|eta|Poŝtejo]] '''Poŝtejo''' aŭ '''poŝtoficejo''' estas oficejo de papera [[poŝto]], en kiu uzantoj de la poŝto povas fari diversajn operaciojn. Kutime la uzantoj tie povas * Aĉeti [[koverto]]jn, [[poŝtmarko]]jn, [[poŝtkarto]]jn kaj aliajn aĵojn por uzadi la poŝton; * Paki sendaĵojn; * Sendi poŝtkartojn, [[Letero|leterojn]], [[banderolo]]jn; * Mendi [[abonkesto]]jn; * Aboni [[ĵurnalo]]jn kaj [[revuo]]jn; * Ricevi sendaĵojn ''"ĝis eldemando"'' kaj ĉiujn aliajn, se poŝtistoj ne alportis ilin laŭ la adreso; * Sendi kaj ricevi [[rimeso]]jn. Ankaŭ tie fizike lokiĝas abonkestoj. Ankaŭ tie estas ĉambroj, kie la poŝtistoj prilaboras la sendaĵojn. Ili mezuras pezon de la sendaĵoj, stampas ilin, algluas diversajn markojn kaj kartetojn, [[sigelvakso|sigelvaksas]] kaj ekspedas ilin. Laŭbezone respektive laŭtradicie ekzistas ankaŭ specialaj, portempaj ekspedejo, ekz. advente/kristnaske [[poŝtejo Christkindl]] en [[Malsupra Aŭstrio]]. {{Projektoj|ReVo=posxt.0ejo}} [[Kategorio:Poŝto]] j94bdbcblx1gpfk9mzqdyd5nehugxnq 0 50681 9350075 9083177 2026-04-09T07:00:27Z Sj1mor 12103 9350075 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Luíza Brunet Imperatriz 2008.jpg|eta|250px|Muzikisto kun [[surdo]] kaj [[brazila knartamburo|Caixa]] kaj dancistino de la [[sambolernejo]] Imperatriz Leopoldinense dum la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] en 2008]] [[Dosiero:Luiz-Gonzaga-Estátua-de-bronze.jpg|eta|200px|dekstre|Statuo de Luiz Gonzaga]] [[Dosiero:Cavaquinho2.JPG|eta|220px|dekstre|Brazila kavakinjo]] '''Brazila muziko''' montras grandan variecon kaj validas de ĉiam kiel aparte malferma kaj akceptema por eksteraj influoj. Karakteriza por ĝi estas la interligo de tradiciaj kaj modernaj elementoj. La evoluo de la [[brazila]] muziko estas lige ligita kun la eŭropa koloniigo de la lando ekde la komencoj en la jaro 1500. Ĝi havas siajn radikojn en la eŭropa muziko de la eksa koloniopotenco [[Portugalujo]], en la [[Tradicia afrika muziko|afrikaj muziktradicioj]] de la [[sklavo]]j deportitaj al Brazilo kaj, plimalgrandakvante, en la muziko de la [[indiĝenaj popoloj de Brazilo|indiĝena praloĝantaro]]. Krom tio ankaŭ la grandeco de la lando kaŭzis disdiferenciĝon en diversajn regionojn stilojn. Muzikaj tradicioj, kiuj ofte devenas de [[afrikobrazilaj religioj]], forte influas modernan brazilan muzikon. Apartaĵoj de la afrika heredaĵo estas la forta akcentado de la [[perkutado]] kaj [[sinkopo (muziko)|sinkopaj]] ritmoj. Laŭ brazila kompreno distingiĝas ''música erudita'' („erudicia muziko“), kiu inkluzivas ĉiujn formojn de [[altkultura muziko]], disde ''música popular''. Ĉi tiu konformas pli kun la difino de [[popularmuziko]] ol kun [[popolmuziko]]. Ambaŭ branĉoj tamen ne estas strikte separataj. Plimalvastasence la moderna urba muziko nomiĝas ''Música popular Brasileira'' (Muziko Populara Brazila, mallonge [[MPB]]). Apartaĵo de MPB kompare kun nordamerika kaj eŭropa [[popmuziko]] estas, ke ĝi ne estas nura [[junularkulturo]], sed ke ĉiuj aĝotavoloj aŭdas ĝin. Plej fama muzikstilo de Brazilo estas [[sambo (muziko)|sambo]], kia estas precipe ludata en [[Rio-de-Ĵanejro]] kaj [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]. Per [[bosanovo]], kiu kunligis sambajn kaj [[ĵaza]]jn elementojn, la brazila muziko atingis en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj unuan fojon tutmondan signifon. Ekde la 1980-aj jaroj pli kaj pli [[samboregeo]] el [[Bahio]] paŝis en la malfonon. Nuntempe pli kaj pli populariĝas stiloj el la nordoriento, precipe el [[Pernambuko]], kiuj miksas la regionajn muziktradiciojn kun [[funko]], [[hiphopo]] kaj [[elektronika muziko]]. Gravan rolon en tutmonda ĵazo ludas multaj brazilaj instrumentaj muzikistoj. Malpli influa estas la altkultura muziko de la lando. == Fundamentoj de brazila muziko == === La afrika heredaĵo === [[Dosiero:Debretberimbau.jpg|eta|Sklavo ludanta [[berimbao]]n. [[Litografio]] de [[Jean Baptiste Debret]], 1826.]] Grandparto de la brazilanaro estas idoj de afrikaj [[sklavo]]j, kiuj estis deportitaj ekde la 16-a ĝis la 19-a jarcento kiel laborfortoj por la [[plantejo]] al Ameriko. Tiuj ĉi devenis el la [[portugalaj kolonioj]] [[Angolo]] kaj [[Mozambiko]], sed ankaŭ de la tiel nomata [[Sklavo-Marbordo]] en [[Okcidentafriko]] per la [[Triangula Komerco]] en la landon. Nuntempe en Brazilo vivas la plej multaj loĝantoj afrikdevenaj ekster Afriko. La okcidentafrikaj sklavoj apartenis plejparte al la popoloj de la [[Joruboj]], [[Fonoj]], [[Eveoj]] kaj [[Aŝantioj]], tiuj el Angolo kaj Mozambiko al [[bantua]]j triboj. Ĉar la sklavoj devenis el tre malsamaj afrikaj regionoj kaj kulturoj, multaj [[Tradicia afrika muziko|afrikaj muziktradicioj]] ne konserviĝis en neta formo. Ili intermiksiĝis, tiel ke ekestis specife brazilaj stampaĵoj de la afrika muzikheredaĵo, kiel okazis analoge ankaŭ en [[Kuba muziko|Kubo]], [[Haitio]] kaj aliloke. Aldoniĝis krome la subpremo de esprimformoj apartenaj al la sklavoj fare de la eŭropanoj, kiu en Brazilo tamen ne estis tiel radikala kiel en Nordameriko. ==== Karakterizaĵoj de afrikobrazila muziko ==== [[Dosiero:AgogoBells.jpg|eta|[[Agogoo]] (aŭ [[bovtintilo]] nomata gã) strukturas afrikobrazilan muzikon.]] De la afrika muziko devenas precipe la forta akcentado de la [[perkutado]]. Karakterizaj estas [[plurritmaro|plurritmaj]] strukturoj, [[sinkopo (muziko)|sinkopaj]] akcentoj, alternado inter [[voko kaj respondo]] kaj [[improvizado (muziko)|improvizadoj]]. Kiel ĉie en [[Latinameriko]], kie [[latinamerika muziko|muziko]] baziĝas sur afrika tradicio, la muzikon strukturas ritmaj skemoj, kiujn diference al kuba muziko ne frapas [[klaveo]]j, sed aŭ la du-sonorilo [[agogoo]] aŭ la [[bovsonorilo]] gã. Dum kiam ĉi tiuj elementaj ritmaj figuroj estas en [[kandomblea muziko]] same neŝanĝeblaj kiel la [[kleo (ritmo)|kleo]] en kuba muziko, en pli modernaj muzikstiloj oni varias kaj ĉirkaŭludas ilin. Fundamenta figuro en afrikobrazila muziko estas la ritma skemo, kiu konformas kun tiu de la [[kuba sono|son-kleo]] kaj kiun oni foje nomas afrika kleo. Tio ĉi estas tipa interalie por [[samboregeo]] kaj aliaj muzikstiloj el Bahio same kiel por la ritmo ''havamunha'' en la [[kandomblea muziko|muziko de kandombleo]]: [[Dosiero:3-2 Son Clave.png|eta|center|300px|{{Audio|3-2 Son Clave.MID|La tiel nomata „afrika kleo“, prezentata en „moderna“ 4/4-takto kaj en 2/4-takta skribmaniero kutima en Latinameriko}}]] En kandombleo aparte oftas la 6/8-sonorilado: [[Dosiero:6 8 Clave.png|eta|center|300px|{{Audio|6 8 Clave.MID|6/8-a sonorilado, ofte nomata ''afriksonorila skemo''}}]] Aparte ofta ritma elemento de [[sambo (muziko)|sambo]] estas la skemo nomata [[partidoalto]]. La kompleta ritma akompanado de la muzikpeco povas orientiĝi laŭ tiu, tamen la partidoalto ne estas plene ludenda, male al kleo laŭ pli malvasta senco. La dutakta ritma figuro povas havi pro sia dispartiĝo laŭ [[interpulsa]]j kaj [[pulso (muziko)|pulsaj]] batoj tre malsamajn karakterojn. [[Dosiero:Partido Alto.png|eta|center|300px|{{Audio|Partido Alto.MID|Unu el la kutimaj variaĵoj de ''partidoalto''}}]] ==== Muziko de la afrikobrazilaj religioj ==== [[Dosiero:Ilus Abertura Religiosa.jpg|eta|Ensemblo ludanta [[iluo]]jn en la [[ŝangoa]] kulto je [[Pernambuko]]]] La plej senpera transpreno de afrikaj muzikaj tradicioj okazis en la afrikdevenaj religioj de Latinameriko. Por ĉiuj validas, ke tamburmuziko, kantado, manklakado kaj dancado estas elementaj kaj ne separeblaj eroj de la ceremonioj. En Brazilo la [[muziko de kandombleo]] estas aparte influhava. [[Kandombleo]] ligas diversajn afrikajn [[afrikaj religioj|afrikajn religiojn]], kiuj parte estas [[sinkretisme]] ligitaj kun [[katolika]] sanktulokredo, parte ankaŭ kun indianaj kredoj kaj imagoj. La anoj de kandombleo algrupigas sin mem kaj sian templon al unu el la tri „nacioj“ (''nacãos'') ''ketu'' (joruba), ''angola'' (bantua) aŭ ''Jeje'' (evea-fona). Tio ĉi tamen baziĝas nur relative etkvante sur historiaj realaĵoj. Kie indianaj influoj ludas ioman rolon, oni diras kandombleo-''[[caboclo]]''. Esence kandombleo radikas en la [[religio de la Joruboj]]. Krom kandombleo en Brazilo ekzistas pluaj parencaj religioj afrikdevenaj. Al ili apartenas en la sudo la [[batuko (religio)|batuka]] kaj en la nordoriento la [[ŝangoa]] kultoj. La [[umbanda]] religio kombinis la afrikan tradicion kun [[spiritisma]]j influoj. Ofte oni grupigas la afrikobrazilajn religiojn sub la terminon [[makumbo]]. Kvankam 90 elcentoj de la brazilanaro apartenas al la katolika eklezio, la duono samtempe praktikas ankaŭ ian afrikobrazilan religion.<ref>Birkenstock/Blumenstock p. 153.</ref> Sub similaj kondiĉoj kiel en Brazilo evoluis interalie [[santerio]] sur Kubo aŭ [[Voduo]] sur Haitio. Kvankam la diversaj religioj dum jarcentoj estis izolitaj unu de la aliaj kaj ne sin interinfluis, pro ilia parenca historio troviĝas multaj muzikaj paralelaĵoj. La komunaj originoj aparte klarkonturiĝas en la repertuaro de la kantoj, kiuj kaj en kandombleo kaj ankaŭ en santerio estas kantataj en la [[joruba lingvo]], dum kiam la akompanaj ritmo kaj la uzataj instrumentoj varias. La aparta rolo, kiun ludas la kandombleaj ritmoj por la brazila muziko, baziĝas sur tio, ke tiuj ne estas rezervataj nure por religiaj celoj. La [[afoŝea]] muziko de Bahio devenas rekte el la muziko de kandombleo, kaj ankaŭ la [[marakatuo]] en la nordoriento havas siajn radikojn ja en la rito de la kandombleo respektive en la ŝangoa kulto. Multaj ritmoj krom tio eniris en la Muzikon Popularon Brazilan. ==== Kapoejro ==== [[Dosiero:Capoeira-three-berimbau-one-pandeiro.jpg|eta|Tri kapoejristoj ludantaj la muzikarkon [[berimbao]]. Malfone [[pandero]], malantaŭe [[ŝekereo]]]] La bataldanco [[kapoejro]] tenas specialan rolon en la afrikobrazila kulturo. Antaŭuloj alvenis verŝajne jam en la 16-a jarcento el Angolo al Brazilo, kie kapoejro estas dokumentita ekde la 18-a jarcento. Ĉar al sklavoj estis malpermesite praktiki batalsporton, ili uzis la muzikan akompanon, por maski kapoejron kiel naivan dancon sendanĝeran. La muzikarko [[berimbao]] transprenis je tio krom la funkcio kiel soloinstrumento ankaŭ la funkcion, helpe de certaj skemoj (''toques'') averti la partoprenantojn, se polico estis proksima. Apartan rolon por la evoluo de kapoejro oni atribuas al la [[kilombo]]j, en kiuj forkurintaj sklavoj kolektiĝis kaj parte trans iom longa tempo sukcese rezistis al la portugalaj kolonioregantoj. Post fondado de la unua kapoejra akademio fare de [[Majstro Bimba]] en 1932 la sporto estis iom post iom oficiale respektata kaj okupas nun la pozicion de nacia sporto. La akompanmuziko de kapoejro estas tiel intime ligita kun la bataldanco, ke sen ĝi la ludo ne estas daŭrigebla. Oni ludas ĝin sur la ĉefo- kaj soloinstrumento berimbao, per [[atabako]], [[pandero]], agogooj kaj [[ŝekereo]]j aŭ [[rekoreko]]. Ne rezigneblaj eroj estas la kantado kaj manklakado de la spektantoj en la ''roda'' (cirklo), dum kiam du aktivuloj en ilia mezo sin starigas unu kontraŭ la alian. Simila bataldanco estas [[makuleleo]]. Ĝi estas praktikata per du bastonoj, kiuj transprenas ankaŭ ritman funkcion. === La portugala heredaĵo === [[Dosiero:Pandeiro.jpg|eta|La portugaloj portis al Brazilo [[pandero]]n kiel [[tamburino|tintiltamburino]], kiu devenas origine el la araba regiono. Ĝi estas la plej populara instrumento de Brazilo kaj estas ludata interalie en ''[[sambo (muziko)|samba de pagode]]'', en ''música nordestina'' kaj dum [[kapoejro]].]] La muzika heredaĵo de la portugaloj estas retrovebla ĝis en la eŭropa [[mezepoka muziko|mezepoko]]. La ibera muziko baziĝas siaflanke grandparte sur [[araba muziko|araba]], malpli amplekse ankaŭ sur [[juda muziko|juda]] tradicio. Al portugala heredaĵo apartenas la [[procesio]]muziko, kiun oni kantas dum la festotagoj de la katolika [[liturgia jaro|festokalendaro]] sur la strato kaj plejparte akompanas per [[tamburino]]j, gitaroj kaj solo-blovinstrumento. La [[muzikdramo|drama dancteatraĵo]] ''[[chegança]]'' devenas de la [[galegujo|galega]]-portugala ''[[villancico]]s'' de la 18-a jarcento, montras tamen ankaŭ similaĵojn kun la [[menueto]] de 17-a kaj 18-a jarcentoj. La scenaj popolteatraĵoj rakontas de la [[Reconquista|batalo de la kristanoj kontraŭ la Maŭroj]] kaj alprenas je tio motivojn el rakontoj de la maristoj kaj de [[kavalira libro|kavaliraj epopeoj]]. Ĝis en la mezepoko retroetendiĝas du aliaj dramaj prezentaĵoj: ''[[Reisado]]'' okaze de la festo [[epifanio]] kaj ''[[Bumba-meu-boi]]'', kiu prezentas la morton kaj la reviviĝon de mita virbovo kaj estas riĉigita per indianaj elementoj. ''[[Modinjo]]'' havas sian originon el populara kantoformo de imperiestra Brazilo. Ĝi klare montras kortegajn influojn de la 18-a jarcento kaj evoluis ofte al [[infankanto|infan]]- kaj [[lulkanto]]j. Sur la eŭropa [[Trobadoro|trobadorkantado]] de la mezepoko kaj okcidentaziaj muziktradicioj baziĝas la ''[[repento]]'' en la brazila nordoriento kaj la ''[[kururo]]'' en la sudoriento kaj mezokcidento. Je ĉi tiuj muzikdueloj du ''repentistas'', ''trovadores'' aŭ ''cantadores de viola'' konkuras per alterne kantataj improvizadoj pri antaŭdonita temo kaj ludas je tio sur gitaro nomata ''viola sertaneja''. Simile funkcias la [[embolado]], je kiu la du muzikistoj sin akompanas per panderoj laŭ [[Bajao (muziko)|bajaa]] ritmo je kontinue kreska [[tempo (muziko)]] kaj provas je tio superatuti unu la alian. ==== Eŭropa heredaĵo transdonita de la portugaloj ==== La portugala muziko siaflanke estas enligita en la eŭropa muzikkulturo, kaj tial la portugaloj enportis en Brazilon ankaŭ gravajn elementojn de eŭropa muziko, kiuj eniris en la Muzikon Popularan Brazilan same kiel eroj de afrika muziko. Tiuj estas la sepŝtupaj [[gamo]]j [[maĵora-minora tonaleco]] kun [[kromatismo]], [[Akordo (muziko)|akordoj]] lige kun sistema [[harmoniaro]] kaj ne disigeble de tio la [[kontrapunkta]] [[plurvoĉeco]]. Tiuj eroj mankas al afrika muziko, kiu plejparte baziĝas sur [[kvintona gamo]] aŭ [[septoneco|septonaj gamoj]] malsamaj al la eŭropaj gamoj === La muzika heredaĵo de la indianoj === Komforme al la relative malgranda gravaeco de la [[indiĝenaj popoloj de Brazilo|indiĝenaj popoloj]] en la brazila socio ankaŭ la indiana muziko pli malmulte efikis sur la brazilan popularan muzikon. Kie afrikobrazila kulturo miksiĝas kun indiĝenaj influoj, oni uzas la terminon ''[[caboclo]]'', kiu ankaŭ signifas miksrasuloj kun indianaj idoj. Tiaj variaĵoj ekzistas en diversaj muzikstiloj kiel ekzemple ''candomblé de caboclo'', ''maracatú de caboclo'' oder ''samba de caboclo''. En ''candomblé de caboclo'' estas pli la religiaj imagoj, kiuj eniris la afrikobrazilan religion, ol ke la muziko estus influita. Tiu ĉi konformas plejparte al la stilo de ''candomblé de Angola''. Ankaŭ en marakatuo kaj sambo la vera parto de indiĝena muziko estas pli malgrava. En la nordoriento la [[kaboklinjo]] deiras de indiana muziko, kiun influis la dramoj, ritoj kaj dancoj, kiujn uzis la [[Jezuitoj]], por [[jezuita misio en Ameriko|misii]] la indiĝenojn al kristanismo. Triopo kun ''caixa de guerra'' (tambureto simila al [[knartamburo]]), skuotubo kaj fajfilo estas akompanata de indianoj, kiuj batas per sagoj kaj pafarkoj la takton. Je tio ili prezentas komplikan dancon. En la regiono [[Sertao]] indiĝenoj prezentis je rikoltaj kaj fekundecaj festoj ''festa do umbu'' aŭ ''ritual do ouricuri'', kiuj estas indiana muzikoj preskaŭ ne de ekstere influitaj. Originan muzikon de indianoj oni trovas precipe en la [[amazona baseno]] kaj en [[Mato-Groso]], la ĉefaj loĝregionoj de la indianoj. La du plej gravaj muzikaj ĝenroj de la [[Ŝinguoj]] estas [[ŝamanismo|ŝamanaj]] kaj militaj kantoj, kiuj estas prezentataj per [[Antifono (muziko)|alterna kantado]] kaj kiujn akompanas rasliloj kaj la piedstamfado. == Brazilaj muzikinstrumentoj == === Instrumentoj afrikdevenaj === [[Dosiero:Batuque9.jpg|eta|[[Batuko (religio)|Batuko]]-tamburoj: [[iluo]]j, ludataj kiel mantamburoj (malantaŭe) kaj [[ŝekereo]]j]] [[Dosiero:Hn 3berimbau.jpg|eta|dekstra|Tri [[berimbao]]j de malsamaj tonaltoj]] Aparte sur la kampo de perkutado brazila muziko transprenis multajn afrikajn instrumentojn. Tiuj ĉi parte konserviĝis neŝanĝite, parte ili estis pluevoluigataj. La plej grava estas la [[atabako]], kiu estas lige parenca kun la kuba [[kongao]]. La atabako estas uzata en kandombleo, je la akompano de kapoejro kaj de la ''samba de roda'' resp. ''samba de caboclo''. En kandombleo oni ludas la malaltsonan solotamburon (''rum'') per la libera maldekstra mano kaj bastono en la dekstra. Ĉi tiuj ludmanieroj transiris en sambo pli malfrue ankaŭ sur la [[repiniko]]n, kiu ankaŭ solas kaj direktas la muzikon. La ludmanieroj de la du akompantamburoj (''rumpi'' kaj ''lê'') diferencas depende de tio, al kiu nacio apartenas la pokaza kandomblea templo. En ''candomblé-ketu'' oni ludas ilin per bastonoj, en ''candomblé-angola'' per la manoj. En la ŝangoa kulto kaj en batuko oni uzas anstataŭ atabakoj [[iluo]]jn. Speciala instrumento estas la muzikarko [[berimbao]], kiu estas la ĉefa instrumento de kapoejro. Antaŭaĵoj troveblas en Angolo kaj centra Afriko. :{{Audio|Toque-de-angola.ogg|Berimbao: sonspecimeno de ''Toque de angola''}} Al la familio de la [[idiofono]]j apartenas la skuoinstrumentoj [[ŝekereo]], [[kaŝiŝo]]j same kiel la du-sonorilo [[agogoo]]. Tiuj ĉi devenis neŝanĝite el Afriko. La frototamburo ''[[cuíca]]'' estas ludata en [[sambo (muziko)|sambo]]. :{{Audio|Cuica01.ogg|Sonspecimeno de kuiko 1}} {{Audio|Cuica02.ogg|Sonspecimeno de kuiko 2}} === Instrumentoj origine portugalaj === Al la muzikinstrumentoj portugaldevenaj apartenas ĉiuj instrumentoj de la portugala [[popolmuziko]], de la eŭropaj [[dancmuzika]]j orkestroj kaj de la [[marŝbando]]j. [[Dosiero:Instrumentos choro.jpg|eta|Tipaj instrumentoj de [[ĉoro]]: sepkorda gitaro, [[gitaro]], [[mandolino]], [[fluto]], [[kavakinjo]] kaj [[pandero]].]] Aparte popularaj en brazila muziko estas [[plukinstrumento]]j. Precipe en [[ĉoro]] oni ludas krom [[gitaro]] kaj [[basgitaro]] per la [[mandolino]], la [[sepkorda gitaro]] (''violão de sete cordas'') kaj la [[kavakinjo]] ankaŭ instrumentojn, kiuj en Eŭropo estas nur malmulte uzataj. La kavakinjo estas unu el la plej karakterizaj instrumentoj de brazila muziko entute kaj estas aparte en sambo speciale grava kiel ununura melodia instrumento. La [[akordiono]] (ankaŭ en la versio kiel [[sanfono]]) ludas gravan rolon en [[foroo]] kaj [[lambado]]. Ankaŭ la afrikobrazila muziko enigis portugalajn instrumentojn kaj parte ŝanĝis ilin. Ekzemple la plej gravaj perkutinstrumentoj en sambo, samboregeo kaj afoŝeo ([[surdo]], [[tambureto|''caixa'']], [[repiniko]]) kaj en marakatuo ([[alfajo]]j kaj ''caixa'') estas variaĵoj de la [[tamburego|granda]] kaj [[tambureto|malgranda tamburoj]] de eŭropa marŝmuziko. Kiel plej populara kaj „plej brazila“ instrumento validas la [[pandero]], kiu estas ludata precipe en sambo, ''música nordestina'' kaj en kapoejro. Portugaloj ankaŭ portis la panderon al Brazilo, la origino de ĉi tiu [[Tamburino|tintiltamburino]] lokas tamen en [[Arabujo]], de kie la [[Maŭroj]] portis ĝin sur la [[ibera duoninsulo|iberan duoninsulon]]. === Muzikinstrumentoj de indiĝena origino === [[Dosiero:Maracas.jpg|eta|[[Marako]]j apartenas al la malmultaj instrumentoj de indiĝena muziko, kiuj disvastiĝis en brazila muziko.]] Konforme al la malmulte grava rolo de indiĝena muziko nur malmultaj instrumentoj de indiĝena muziko eniris en la brazilan muzikon. Unualinie tiuj ĉi estas la [[skuoinstrumento]]j kaj aliaj [[idiofono]]j kiel [[marako]]j kaj [[kaŝiŝo]]j. La ''música nordestina'' uzas ankaŭ indianajn [[fluto]]jn kaj [[fajfilo]]jn. :{{Audio|Maracas.ogg|Sonspecimeno de marakoj}} En la origina muziko de la indianoj oni uzis blovinstrumentojn ([[pajnofluto]]jn el bambuo longajn ĝis 2,20 metroj), frapinstrumentojn (simplajn bambuotubojn, kiujn oni frapas sur la teron, kaj [[fendotamburo]]jn), [[siblilo]]jn kaj [[raslilo]]jn. == Regionaj stiloj == === Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo === [[Dosiero:CarnavalBrazilRio2005.jpg|eta|[[Sambo (danco)|Sambodancistinoj]] paradas dum la karnavalo tra la [[Sambódromo]] en [[Rio-de-Ĵanejro]].]] [[Dosiero:Debretcarneval.jpg|eta|La [[karnavalo]] deiras de portugala-katolika tradicio, kaj ĝin kaptis en la 19-a jarcento la afrikobrazilanoj. Litografio de [[Jean Baptiste Debret]] proks. 1826.]] [[Rio-de-Ĵanejro]] kaj [[San-Paŭlo]] estas la du centroj de la brazila [[amuzekonomio]] kaj la ekonomiaj pezocentroj de la lando. Pro ĉi tiuj kaŭzoj la muziko el ĉi tiu regiono disradias aŭtomate sur tutan Brazilon. Aliaflanke la du urboj allogas muzikistojn el la tuta lando, tiel ke ĉi tie kiel nenie alie regionaj muzikstiloj povas evolui al naciaj muzikstiloj. Tio ankaŭ validas por la [[sambo (muziko)|sambo]], kiu ekestis proksimume 1920 en Rio-de-Ĵanejro kaj kies centroj nuntempe estas Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo. Sambo estas pro tio rigardebla kaj kiel regiona kaj ankaŭ kiel transregiona stilo. El inter la multaj variaĵoj elstaras la ''samba-enredo'', kiun la grandaj [[sambolernejo]]j ludas dum la karnavala sezono. ==== Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro ==== En la 1950-aj jaroj la stratokarnavalo de la sambolernejoj forŝovis la burĝan [[karnavalo]]n en la centro de Rio-de-Ĵanejro. Nuntempe la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] (''Carnaval carioca'') validas kiel plej granda popolfesto de la mondo. La parado de la [[sambolernejo]]j nomata ''desfile'' kun pokaze pluraj centoj da muzikistoj kaj dancistoj estas transsendata en la tutan landon kaj staras muzike plene en sub la etiketo de ''sambo enredo''. La regularo malpermesas ludi blovinstrumentojn; ununura melodia instrumento estas la kavakinjo, kiu akompanas la kantadon. Supro estas la enmarŝo de la grupoj en la [[Sambodromo]]n entenantan 60.000 spektandojn, kiun en 1984 starigis [[Oscar Niemeyer]]. Tie ĉi ankaŭ la juĝantaro havas sian sidejon kaj prijuĝas la diversajn grupojn laŭ strikte antaŭmetitaj kriterioj. La sambolernejo akirinta la unuan rangon kaj la komponisto de la venkinta sambo ĝuas en tuta Brazilo altan prestiĝon, tiuj lernejoj kun la plej malmulta nombro da poentoj tamen devas derangiĝi kaj estas en la sekvojaro anstataŭataj per aliaj. La 44 sambolernejoj de Rio-de-Ĵanejro estas bone organizitaj asocio kun parte pluraj mil membroj, kiuj transprenas la preparon, la ekzerzado, sed ankaŭ socialajn taskojn en sia respektiva kvartalo aŭ [[Favelo|mizerkvartalo]]. Pro la altaj kostoj de la paradoj kun la elspezaj kostumoj kaj alegorie ornamitaj ĉaroj kaj pro la alta turisma intereso la karnavalo en Rio-de-Ĵanejro estas treege komercigita, kaj ekzistas parte ligoj kun la [[Mafio]], kiu uzas la sambolernejojn por la [[monlavado]]. === Bahio === Kvankam [[Bahio]] geografie apartenas al la zum nordoriento, ĉiu tiun [[federaciero]]n oni ne atribuas al la regiono de ''música nordestina'', sed rigardas ĝin kiel apartan [[kulturspaco]]n. Bahio validas kiel tiu regiono de Brazilo, en kiu la afrika heredaĵo estas plej klare reliefigita – proksimume 75 elcento de la loĝantaro sin difinas mem kiel nigruloj aŭ kiel [[mulato]]j. Popolcenso de la [[IBGE]] (''Instituto Brasileiro da Geografia e Estatística'') rezultigis en 2000 por la federaciero 62 elcentojn da mulatoj (''parda''), 23 elcentojn da blankuloj (''branca''), 1 elcentojn da nigruloj (''preta'') und elcentojn da indianoj (''indígena'').<ref>Komparu la [http://www.ibge.gov.br/english/default.php oficialan hejmpaĝon de IBGE (''Instituto Brasileiro da Geografia e Estatística'')]. McGowan/Pessanha (p. 143) taksas la parton de la nigruloj kaj mulatoj proksimume 80 elcentojn.</ref> Kultura centro estas [[Salvador de Bahio]], kiu ĝis 1763 ankaŭ ĉefurbo de Brazilo. Nenie alie la [[kandomblea muziko|muziko de la kandombleo]] estas tiel ĉeestanta kiel en Salvador de Bahio. El la kandomblea ritmo ''ijexá'' tuj originis la [[afoŝea]] muziko, kiun grandaj perkut-instrumentistaroj (''blocos'') ludas je karnavalo kaj festoj de kandomble sur la stratoj. Per la miksado de afoŝeo kaj la bahia variaĵo de sambo kun la kariba [[regeo]] evoluis en la 1980-aj jaroj la [[samboregeo]], kiu ekde tiam ankaŭ en eksterlando estas unu el la plej popularaj stiloj de brazila muziko. La evoluigo de malpeza, portebla [[timbo (muzikinstrumento)|timbo]] en la malfruaj 1980-aj jaroj daŭrigeme stampis la bahian muzikon, ĝis tiam [[mantamburo]]j estis en uzo je brazila muziko nur en pli malgrandaj ensembloj, kiuj ludis sur fiksa loko. Salvador estas aparte kreema centro de la [[Muziko Populara Brazila]], el kiu devenas multaj el la plej gravaj muzikistoj de Brazilo, ekzemple [[Dorival Caymmi]], [[João Gilberto]] aŭ [[Gilberto Gil]]. Jam en la [[Tropikismo]]-Movado membris plejparte muzikistoj el Bahio. Ekde la fruaj 1990-aj jaroj oni nomas tiun bahian muzikon, kiu tutlande sukcesas, [[aŝeo]]-muzikon. Nuntempe la grupo [[Timbalada]] ĉirkaŭ [[Carlinhos Brown]] estas la plej influhava samboregea grupo, kiu enmiksas en la muzikon modernajn elementojn kiel [[funko]] kaj [[hiphopo]]n. ==== Karnavalo en Salvador de Bahio ==== [[Dosiero:Ile ArM.jpg|eta|Membroj de la ''bloco afro'' [[Ilê Aiyê]] dum la karnavalo]] La karnavalo en Bahio validas kiel la plej petolema stratokarnavalo de Brazilo. Ekzistas la ''blocos de trio'' de la blankula meza kaj supera klasoj kaj la ''blocos afros'' de la nigruloj, kiuj plejparte apartenas al la malsupra klaso. Ambaŭ specoj de [[karnavala bloko|karnavalaj blokoj]] havas ĝis pluraj mil membroj. Ĝis 1974 la afoŝeo-bloko [[Filhos de Gandhy]] estis la ununura, kiu portis la afrikobrazilan kulturon en la karnavalon de Bahio. Nur per la fondiĝo de [[Ilê Aiyê]] aperis la ''[[bloco afro|blocos afros]]'', kiuj ligis la afrikan heredaĵon kaj nigrulan memkonscion kun politikaj postuloj de egalrajtigo. Al blankuloj la membreco en ĉi tiu novfondita asocio estis malpermesita. Post la granda sukceso de Ilê Aiyê laŭ rapida sinsekvo fondiĝis multaj ''blocos afros'', kaj proksimume 1980 la karnavalo de Bahio estis plene afrikigita. Aparte la grupo [[Olodum]] fondita en 1979 akiris meritojn pro la reakcepto de afrika kaj bahia muziko same kiel pro la aktivado pri socialaj aferoj de la afrikobrazilanoj kaj stampis decide la evoluon de samboregeo. Al ĉiuj blokoj, kiuj dum karnavalo havas ĝis pluraj mil membroj, apartenas pli malgrandaj grupoj, kiuj trans la tuta jaro prezentas sursceneje. [[Timbalada]] kaj [[Ara Ketu]] estas aliaj popularaj blokoj kun alligitaj muzikbandoj. Alia aperaĵo de la karnavalo de Bahio estas la ''trios elétricos'', muziktriopoj, kiuj veturas sur remorkotraktoroj kun sonsistemoj da 100.000 Vatoj tra la urbo. Tiuj ĉi ''trios'' komencis ekde 1950 ludi la nordbrazilan [[frevo]]n per [[elektra gitaro]] kaj amplifikata kavakinjo. Dum la paso de la tempo la ''trios'' enprenis pli kaj pli stilojn en siajn repertuarojn. === Música nordestina === [[Dosiero:Congada.jpg|eta|La drama popoldanco [[kongado]] influis la [[marakatuo]]n. Ambaŭ konsistas el la prezentado de kronado de la [[reĝlando Kongo|Kongoreĝo]] kaj de reĝino. En la mezo la gereĝoj, maldekstre tramburistoj, dekstre dancistinoj kiel kortego. Foto el la 19-a jarcento.]] La ''música nordestina'' inkluzivas la regionajn stilojn de la [[administra divido de Brazilo#Nordoriento (Região Nordeste)|brazila nordoriento]] escepte Bahion. Ĝia centro troviĝas en [[Pernambuko]], aparte en ties ĉefurbo [[Recife]]. Fundamenta muzikstilo de la nordoriento estas la [[marakatuo]], kiu estas ludata per bastamburo [[alfajo]], [[brazila knartamburo]] (''caixa'' aŭ ''tarol''), skuoinstrumento [[ĉokaljo]] (plejofte kiel ''[[ganzao]]'') kaj [[bovtintilo]] (''gonguê''). Ofte aldoniĝas flutoj. Kiel la sambon en Rio-de-Ĵanejro grandaj muzikaj taĉmentoj ludas marakatuon precipe dum la karnavala sezono sur la strato. Marakatuo distingiĝas per klarkonturaj [[sinkopo (muziko)|sinkopadoj]], aliaflanke per profundaj basvoĉoj. Ankaŭ la solofrazojn ludas la alfajo, kiu ekzistas laŭ tri tonaltoj. Marakatua parado prezentas afrikan kronadceremonion kaj ankaŭ la kantoj priĵuras la afrikan heredaĵon. La muziko estas intime ligita kun la kandomblea respektive ŝangoa kultoj, kaj la marakatuaj grupoj sin alordigas laŭ simila maniero al afrikaj „nacioj“ (''naçãos''). La marakatuo estis forte influata de la ankoraŭ ekzistaj [[kongado]]j kaj estas ludata jam ekde la 17-a jarcento. Nuntempe oni distingas la urban ''maracatú de baque virado'' kaj la kamparan ''maracatú rural''. Alvenas indianaj influoj, oni diras ''maracatú-caboclo''. Tre influhava ritmo estas la [[bajao (muziko)|bajao]]. Tiu ĉi fundamenta ritmo estas bazo de la plej multaj stiloj de la nordoriento: [[foroo]], [[koko (muziko)|koko]], [[cirando]] kaj [[embolado]]. [[Dosiero:BaiaoPattern.png|eta|center|300px|{{Audio|BaiaoPattern.MID|La bajaa ritmo aperas en la plej multaj muzikstiloj de nordorienta Brazilo}}]] [[Dosiero:Caruaru-São-João-2005-Trio-forró.jpg|eta|Plastika figuraĵo de [[foroa]] triopo kun [[zabumbo]], [[akordiono]] (''[[sanfono]]'') kaj [[triangulo (muzikilo)|triangulo]] en la popolarto de [[Pernambuko]]]] La plej populara stilo deduktita de bajao estas foroo, kiun kutime ludas [[zabumbo]], akordiono (''[[sanfono]]''), pandero kaj [[triangulo (muzikilo)|triangulo]]. En la dua duono de la 1940-aj jaroj la „reĝo de foroo“ [[Luiz Gonzaga]] sukcesis en Rio-de-Ĵanejro kaj popularigis la stilon transregione. Nur ĉi tiu sukceso ekigis en la nordoriento konscion pri la valoro de la propra regiona muzikkulturo. Inter la multaj posteuloj de Gonzaga [[Jackson do Pandeiro]] estis ja la plej grava. Muziko ĉefe por blovinstrumentistoj estas la [[frevo]]. Ĝi evoluis post 1900 el variaĵoj de [[marŝmuziko]] (''marcha''). Ĝi estas ludata dum la karnavala sezono sur la strato kaj akompanata de akrobataj dancoj. Ekde la malfruaj 1980-aj jaroj la nordoriento fariĝis unu el la muzike plej produktemaj regionoj de Brazilo. [[Chico Science]] kun sia muzikbando ''Nação Zumbi'' komencis ligi la bajaajn kaj marakatuajn ritmojn kun [[repo]], [[funko]] kaj aliaj modernaj stiloj kaj disvolvi per tio la novan tendencon ''[[Mangue Beat]]''. Post la frua morto de Chico Science en la karnavalo de Recife en 1997 [[Osvaldo Lenine Macedo Pimentel|Lenine]] estas la plej konata reprezentanto de la muziko el la brazila nordoriento. Al la plej sukcesaj muzikistoj de Muzika Populara Brazila, kiu uzas regionajn muzikstilojn de ''música nordestina'', apartenas [[Chico César]]. ==== Karnavalo en Recife kaj Olinda ==== [[Dosiero:Rugendascongada.jpg|eta|[[Moritz Rugendas]]: ''Congada'', 1821. Parencaj kun la [[kongado]] estas la [[marakatua]]j paradoj prezentataj dum la karnavala sezono en [[Recife]], [[Olinda]] kaj aliaj urboj de la nordoriento.]] Centroj de la karnavalo en Pernambuko estas la ĉefurbo [[Recife]] kaj [[Olinda]]. Muzike la karnavalo ĉi-regiona apartenas al la plej variaj de Brazilo kaj ĝin stampas ''maracatú de nação'' kaj ''rural'', frevo, [[kaboklinjo]], ''[[bumba-meu-boi]]'' kaj sambo. Pli malgrandaj grupoj prezentas „''Ursos''“: ili sin vestas urskonstume, sin apogante sur mezepokaj prezentistoj, kiuj kun dancursoj vagadis tra Eŭropo. La muzikensemblo konsistas el akordiono kaj kordinstrumentoj. En Recife la grupoj (''agremiações'') en diversaj sekcioj estigas vetbatalon, kiun juĝantaro prijuĝas. Krom la tradiciaj [[karnavala bloko|blokoj]] ekzistas, kiel en Salvador de Bahio, la ''trios elétricos'', kiuj tamen ne partoprenas la efektivan karnavalparadon. === Amazona regiono === En la tropika nordo de Brazilo la influo de la ŝtatoj de la [[Gujana Ŝildo]] kaj de la [[Kariba Maro|karibomara regiono]] estas sentebla ankaŭ en la muziko, la [[loka radiostacio|lokaj radiostacioj]] ludas multan [[merengo]]n, [[salso]]n kaj [[rumbo]]n. Tipa por la [[amazona baseno|amazona regiono]] estas la cirklodanco [[karimboo]]. La nomo devenas de samnoma mantamburo afrikdevena. Ĝi estas simila al [[atabako]], estas tamen konstruita el kavigita arbotrunko. Aliaj tradiciaj instrumentoj estas ganzao, rekoreko, pandero same kiel gitaro kaj fluto. Oni distingas la variaĵojn ''carimbó praieiro'' en la atlantika zono de [[Parao]], ''carimbó pastoral'' en [[Marajó]] kaj ''carimbó rural'' en la plantejaj regionoj ĉe la malsupra Amazono. Nuntempe oni ludas karimboon ofte per amplifikataj instrumentoj kaj kompleta blovinstrumentistaro. Unu el la plej konataj reprezentantoj de karimboo estas [[Pinduca]], kiu ankaŭ estas nomata „reĝo de karimboo“. De karimboo devenas la [[lambado]]. Tutmonde ĝi famiĝis en 1989 per la sonregistraĵoj de la grupo [[Kaoma]]. La stilo ekestis en la 1970-aj jaroj en [[Belemo]] kaj kunfandis la karimboon kun elementoj de foroo, [[kalango]], sambo, [[merengo]] kaj [[regeo]]. La regiona tradicia muziko de la amazona regiono ankaŭ respeguliĝas en la [[teknobrego|Tecnobrega]]. Tiu ĉi ĝenro de elektronika muziko ekestis mallonge post komenciĝo de la nova jarmilo en Belemo. === Música sertaneja === [[Dosiero:Chitãozinho.jpg|eta|Kantisto Chitãozinho de la duopo [[Chitãozinho e Xororó]]]] La [[sertaa muziko]] (''música sertaneja'') portas sian regionan devenon el la [[Sertao]], la kampara, seka landinterno de Brazilo en la nomo. Ĉar la formigrado el ĉi tiu aparte malriĉa regiono en la urbajn aglomeraĵojn, precipe al San-Paŭlo, estas aparte granda, per la sertaanoj (''sertanejas'') ankaŭ migris ilia muziko, kiu nun prave nomindas tutlanda muzikstilo aŭ ankaŭ regiona stilo de San-Paŭlo. Karakteriza estas kantistoparo, kiun sin mem akompanas per dekkorda gitaro (''viola''). Dum mallonga tempo la ''música sertaneja'' jam en la 1930-aj jaroj estis enmoda muziko. En la 1990-aj jaroj la brazilaj amaskomunikiloj antaŭenigis duopojn, antaŭe malgloritaj kiel ''duplas caipiras'' („naivulaj paroj“) kiel ekzemple [[Leandro e Leonardo]] aŭ [[Chitãozinho e Xororó]] laŭ la modelo de la [[kontreo]]-muzikistoj en Usono al tutlandaj steluloj. === Gaŭĉomuziko (''música gaúcha'') === [[Dosiero:Gauchos.jpg|eta|Gaŭĉo-danco en [[Porto-Alegro]].]] Similan evoluon kiel la sertaa muziko ankaŭ travivis la [[Gaŭĉomuziko]] ''música gaúcha''. Ĝi estis origine kampara muziko de la brutarpaŝtistoj en la sudo de Brazilo, la gaŭĉoj (''gaúchos''), kiuj evoluigis same kiel la [[gaŭĉo]]j en la limaj landoj [[Argentino]], [[Urugvajo]] kaj [[Paragvajo]] propran kulturon. Krom influoj el la najbaraj landoj ekzistas ankaŭ tiaj indianoj, kies prauloj vivis en la [[Jezuitaj redukcionoj]]. Intertempe la urba mezklaso akceptis la gaŭĉomuzikon, kiu tamen limiĝis je la federaciero [[Suda Rio-Grando]] kaj ne disvastiĝis transregione. La plej famaj muzikistoj de ''música gaúcha'' estas Renato Borghetti kaj Bebeto Alves, kiuj provas akiri konekton kun la modernaj evoluoj de la Muziko Populara Brazila. Aliaj muzikistoj klopodas ligi la gaŭĉomuzikon kun la sertaa muziko. Ĉefa instrumento estas la simpla akordiono ''gaita''. === Muziko el Minas-Ĝerajso === En kolonia Brazilo [[Minas-Ĝerajso]], riĉa je oro kaj diamantoj, longan tempon estis la ekonomia kaj kultura centro de la lando. En la luksaj [[baroko|barokurboj]] kiel [[Ouro Preto]] ekestis la plej frua altkultura muziko de Brazilo. La regionan muzikon treege stampis la [[gregoria kanto]] kaj la [[eklezia muziko]]. El Minas-Ĝerajso devenas la popoldanco [[kalango]]. La plej fama muzikisto el Minas-Ĝerajso aktuale estas [[Milton Nascimento]], kiu ankaŭ tutmonde apartenas al la plej eminentaj muzikistoj de Brazilo. == Transregionaj stiloj: La Muzika Populara Brazila == [[Dosiero:Gilberto Gil.jpg|eta|[[Gilberto Gil]] estas unu el la ĉefaj figuroj de la Muzika Populara Brazila.]] Laŭ brazila kompreno ''[[Música Popular Brasileira]]'', mallonge MPB, priskribas ĉiun formon da brazila muziko, kiu ne apartenas al la ''música erudita'', do la altkultura muziko, kaj kies disvastiĝo ne limiĝas regione. Ĝi etendiĝas ekde tradicia popolmuziko ĝis moderna populara muziko kaj inkluzivas ĉiujn iliajn miksoformojn. Ekde kiam aperis la termino MPB en la malfruaj 1960-aj jaroj, ĉi tiu muziko ne nur enprenis la regionajn muzikstilojn de la lando, sed ankaŭ nordamerikajn, karibajn kaj eŭropajn influojn kiel [[bluso]], [[ĵazo]], [[regeo]], [[rokmuziko]] kaj [[popmuziko]]. Karakterizaĵo de MPB estas, ke regionaj stiloj evoluas en la urbaj centroj al muziko kun nacia karaktero. Jen precipe Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo transprenis ekde la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj la funkcion de katalizantoj. Per la plimultiĝo de [[sonregistrejo]]j, [[diskeldonejo]]j, radiaj kaj televidaj stacioj ekde la 1980-aj jaroj ambaŭ urboj tamen perdis sian influon. Aparte multajn kaj kreemajn muzikistojn estigis Salvador de Bahio. Male al nordamerika kaj eŭropa popmuziko MPB ne estas nura junularmuziko, sed ĝin aŭskultas homoj de ĉiu aĝo. El tio rezultas pli forta historia konscio, Novinterpretado de malnovaj klasikaĵoj en MPB estas ofta praktiko. Apartan estimon ne nur ĝuas la interpretistoj, sed ankaŭ la komponistoj kaj verkistoj de la kantotekstoj. Kantistoj kiel [[Chico Buarque]] aŭ [[Caetano Veloso]] validas en Brazilo ankaŭ kiel gravaj poetoj. La tekstoj estas al la melodioj ne sub-, sed superordigitaj. === Ĉoro === [[Dosiero:BandadeBombeiros.jpg|eta|La fama [[ĉoro]]-blovorkestro ''Banda de Bombeiros'' kun [[Anacleto de Medeiros]], Rio-de-Ĵanejro, proks. 1896]] Per la [[ĉoro]] evoluis proksimume 1870 en Rio-de-Ĵanejro la unua nacia brazila muzikstilo, kiu per la invento de la [[gramofondisko]] trovis tutlandan disvastiĝon. Ĝi ekestis el kunfando de populara eŭropa dancmuziko, ekzemple [[polko]], [[valso]], [[mazurko]], ''[[ŝoteo]]'' kaj [[kvadrilo]]j, kun afrikobrazila muziko, ekzemple kun [[lunduo]]. Saman tempon ankaŭ ekestis la [[brazila tango]] (''maxixe'') – eĉ antaŭ la [[tango argentina|argentina]], kun kiu ĝi havas nur malmulte komunan – kaj estis ludata ankaŭ de la ĉoro-ensembloj. Post la armea puĉo de 1889 kaj respublikiĝo de Brazilo armeaj kaj aliaj blovmuzikaj bandoj enprenis ĉorojn en siajn repertuarojn. Oni ludis kaj dancis ĝin precipe en malsupra mezklaso. Sian florepokon ĝi travivis inter 1870 kaj 1920, sed ĝi estas flegata ĝis nun. La plej multaj ĉorokomponaĵoj distingiĝas per relative alta [[tempo (muziko)|tempo]], sambotipa melodio- kaj ritmostrukturo kaj improvizadoj pri la temo de la komponaĵo. Ĉoroensembloj konsistis tradicie el du gitaroj, unu kavakinjo kaj unu fluto kiel soloinstrumento. Ilin pli malfrue ofte kompletigis pandero kaj aliaj perkutinstrumentoj, klarneto kaj mandolino (''bandolim''). Ekde la fino de la 1950-aj jaroj la basfunkcion ofte transprenas sepkorda gitaro (''violão de sete cordas''). En brazila altkultura muziko ofte piano ludas la ĉoron, ekzemple je [[Heitor Villa-Lobos]] aŭ [[Chiquinha Gonzaga]]. Al la plej famaj komponistoj kaj interpretistoj de ĉoro apartenas [[Pixinguinha]], [[Jacob do Bandolim]], [[Ernesto Nazareth]] kaj [[Waldir Azevedo]]. === Sambo === [[Dosiero:Rugendas lundu.jpg|eta|[[Moritz Rugendas]]: ''[[Lundú]]'' (1821). La lunduo apartenas al la antaŭuloj de [[sambo (muziko)|sambo]].]] En la 1920-aj jaroj la ĉoro.orkestroj perdis sian gravecon, aperis [[ĵazbando]]j kaj salonorkestroj, kiuj ludis [[fokstroto]]n, [[maŝiŝo]]jn, [[marŝmuziko]]jn kaj [[sambo (muziko)|sambojn]]. En 1917 ''Banda Odeon'' surdiskigis la unuan sambon: ''Pelo telefone'' („Per la telefono“). La kanto fariĝis furorkanto en la karnavalo. Aparte grava por la trarompo de sambo estis muzikisto [[Pixinguinha]], kiu jam en la ĉoromedio tenis elstaran pozicion. En 1939 [[Ary Barroso]] komponis la faman titolon ''Aquarela do Brasil'', ankaŭ konata kiel ''Brazil'', kiu travivis multajn interpretadojn. En la sama jaro sambokantistino [[Carmen Miranda]] iris en Usonon, kie ŝi fariĝis la plej bone pagata aktorino kaj kantistino de [[Holivudo]]. [[Dosiero:RiodeJaneiro-Favela.jpg|eta|[[Favelo]] en [[Rio-de-Ĵanejro]] nuntempe. En la 1950-aj jaroj oni nomis la sambon de la malsupraj klasoj ''samba de morro'', sambo de la montetoj.]] Sambo ekestis el la miksado de ĉoro kun la [[batuko]]j, kiuj estis ludataj en la antaŭurboj de Rio-de-Ĵanejro. Sub ''batuque'' oni komprenis dancon, kiu estis evoluinta el afrikobrazilaj antaŭuloj kiel la [[ĵongo]], la [[sembo]] deveninta el [[Angolo]] kaj la [[lunduo]]. Tiujn ĉi dancojn akompanis tamburoj. De la vorto ''semba'' supozeble devenas la termino ''sambo''. En 1928 fondiĝis en Rio-de-Ĵanejro la unua [[sambolernejo]] nome ''Deixa Falar'' („Lasu ilin paroli“), mallonge poste sequis ''[[Estação Primeira de Mangueira]]'', la ankoraŭ nun ekzistanta tradicioplena sambolernejo de Brazilo. Per tio la muziko fariĝis grava disaŭdigilo de la malsupra klaso de Rio-de-Ĵanejro, al kiu plejparte apartenis la nigrula loĝantaro. Tiu ĉi stilo nomiĝis ''samba de morro'', la sambo de la montetoj, kio celis la [[Favelo|mizerkvartalojn]] de Rio-de-Ĵanejro. Sambo tamen ankaŭ eniris la blankulan, burĝan medion. La ''sambo-canção'' emfazis pli la melodion, havis pli malrapidan tempon kaj pli poluritajn tekstojn. Per la leviĝo de la [[radiofonio]] la sambo tre rapide disvastiĝis kaj fariĝis en la 1930-aj jaroj la muzika pulsdonanto de la lando. Ekde la 1930-aj jaroj la sambo diferenciĝis diversdirekten. En malgrandaj ensembloj oni ludas ''pagode''. Je tio la voĉoj de la bastamburoj (''surdos'') transiras sur mantamburojn (''Surdo de mão'') kaj estas akompanataj de la perkutinstrumentoj pandero kaj [[tamburino]]. Gravan rolon ludas je tio la kavakinjo kiel melodia instrumento kaj la kantado. La plej originaj variaĵoj estas ''samba de roda'' kaj ''samba de caboclo'', kiuj ambaŭ estas ludataj per atabakoj. Nun ne nur Rio-de-Ĵanejro, sed ankaŭ San-Paŭlo kaj intertempe ankaŭ Recife estas centroj de urba sambo, kvankam la ''cariocas,'' la loĝantoj de Rio-de-Ĵanejro, primokas la ĉi-lastajn, ĉar ili mem sin konsideras kiel ties „inventintoj“. Nure en Rio-de-Ĵanejro ekzistas inter 40 kaj 50 grandaj sambolernejoj, kiuj aktivas precipe en la karnavala sezono kaj ludas kun perkutinstrumentistaroj de pluraj centoj da tamburantoj ''sambo-enredo''. Ekde pluraj jardeko je tio ekzistas evoluo agordi la instrumentojn pli kaj pli alte kaj ludis la sambon pli kaj pli rapide. En pli malgranda ensemblo ĉi tiu formo de sambo nomiĝas ''batucada''. === Bosanovo === [[Dosiero:Baden powell 1971.jpg|eta|Gitaristo kaj kantisto [[Baden Powell de Aquino|Baden Powell]] en 1971. <small>(Foto: Philippe Baden Powell)</small>]] En la malfruaj 1950-aj jaroj kreskakvante elementoj de [[Bolero (muzikstilo)|bolero]], de [[fokstroto]] kaj de [[ĉaĉao]] penetris en la sambon, kiu en ĉi tiu tempo pli kaj pli perdis siajn tipajn distingilojn. Tiu ĉi degenero estis ekigilo por muzika revolucio: la [[bosanovo]]. Alie ol la strata sambo bosanovo ekestis en la urba mezklaso en medio de burĝa intelekteco. Stilformanta estis precipe [[João Gilberto]], kaj per sia mallaŭta kantado kaj ankaŭ per sia maniero ludi gitaron. La retenema kantado turnis la operetecan [[belkanto]]stilon, kiu estis venkinta en sambo dum la 1950-aj jaroj, en sian malon. Eksplodigilo por la internacia trarompo de bosanovo estis la kinofilmo ''[[Orfeu Negro]]'', kiu en 1959 ricevis Premion [[premio Oskar|Oskar]] kaj la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] en [[festivalo de Cannes|Cannes]]. La filmo baziĝis sur teatraĵo de [[Vinícius de Moraes]], kiu verkis por kvar muzikisto-generacioj tekstojn por sambopecoj. Li translokis la antikvan miton de [[Orfeo]] en la nuntempon de la karnavalo de Rio-de-Ĵanejro. La filmmuzikon komponis [[Tom Jobim]] kaj [[Luiz Bonfá]], kies titolkantoj ''A Felicidade'' kaj ''Manhã de Carnaval'' fariĝis klasikaĵoj de bosanovo. Krom tio la stratsambo de la karnavalo ĉiam denove trapasas la filmon. Vinícius de Moraes kaj Tom Jobim ankaŭ kune verkis la kanton ''[[Garota de Ipanema]]'', kiu en anglalingva versio ''Girl from Ipanema'' famiĝis al la plej fama bosanova kanto, kiun interpretis multaj brazilaj kaj usonaj muzikistoj. Simile grandan sukceson atingis [[Sérgio Mendes]] per la kanto ''[[Mas Que Nada]]''. Post kiam la kuba influo sur la muzikon de [[Usono]] post la [[kastrisma revolucio|revolucio 1953]] estis malpliiĝinta, nun Brazilo fariĝis per bosanovo la plej grava pulsodonanto por la nordamerika [[latinida ĵazo]]. Ekde la 1990-aj jaroj bosanovo travivis revivigon per novinterpretado ekzemple fare de [[Bebel Gilberto]] kaj per adaptadoj al [[elektronika muziko]]. [[Dosiero:Bossa Clave.png|eta|center|300px|{{Audio|Bossa Clave.MID|La tiel nomata „bosanova kleo“ – la bosanova ritmo tamen kutime estas relative libere kaj improvize ĉirkaŭludata}}]] === Tropikismo === Dum mallonga fazo proksimume 1968 regis muzika tendenco la brazilan muzikon, kiu alligiĝis al bosanovo, sed unuflanke serĉis novajn esprimeblecojn, aliaflanke volis sin stari kontraŭ la militista reĝimo: la ''[[tropikismo]]'' ([[portugala lingvo|portugale]]: ''tropicalismo''). La muzikistoj klare sekvis la „Antropofagian Manifeston“, kiun poeto [[Oswald de Andrade]] estis konceptinta en 1928, kaj en kiu tiu ĉi postulis „artisman kanibalismon“, kiu konsekvence ensuĉu ĉiujn influojn el en- kaj eksterlando, unuigante ilin. Tiu ĉi koncepto ĝis nun restis valida por la brazila muziko. [[Dosiero:Caetano Veloso.jpg|eta|Kantisto [[Caetano Veloso]].]] Himno de tropikismo fariĝis la kanto ''Alegria, alegria'' de [[Caetano Veloso]], kiu ankoraŭ en 1967 estis fiaskinta je la publiko, ĉar ĝi estis tro „malbrazila“ kaj tro [[rokmuzika]]. Inter la proksimume 20 sondiskoj de la movado la programa albumo ''Tropicália ou Panis et Circensis'' el 1968 estis la plej grava. La grandaj festivaloj, kiujn la radiostacioj transsendis rekte (kaj komence necenzurate), kaj kiujn la tuta brazilanaro sekvis altinteresiĝe, ekigis akrajn politikajn debatojn. La mallonga florfazo de tropikismo finiĝis, kiam la militreĝimo komencis persekuti tedajn muzikistojn. Caetano Veloso estis arestata kaj restis du monatojn en malliberejo, kie li aŭdis la kriojn de la torturatoj. Ankaŭ [[Gilberto Gil]] estis arestata, ambaŭ devis iri en ekzilon, pro kio ili restis ĝis 1972 en Anglujo. === Aŝeo === [[Aŝeo]]-muziko kiel nomo por muziko estas disvastiĝinta nuer ekde la fruaj 1990-aj jaroj. Origine la termino devenas el la joruba kaj signifas en kandombleo „pozitiva energio“. Aŝeo kunigas muzikojn el Salvador de Bahio kaj plejparte koincidas kun [[samboregeo]], enprenas tamen ankaŭ sambon, afoŝeomuzikon, frevon, regeon, karimboon, merengon, [[salso]]n, kaj [[sokao]]. Gravaj reprezentantoj estas [[Ivete Sangalo]], [[Daniela Mercury]], [[Olodum]] aŭ [[Carlinhos Brown]] kaj liaj muzikgrupoj Timbalada kaj [[Tribalistas]]. Klara evoluo kompare kun tradicia muziko estas aparte la ofta uzado de [[sintezilo]]j, kiu estas deduktebla de la lokaj ''trios elétricos'' el Bahio. === Duobligo, drumenbaso kaj elektronika muziko === [[Dosiero:CidadeNegra3.jpg|eta|[[Cidade Negra]], unu el la plej konataj [[duobligo (muziko)|duobligo]]-grupoj de Brazilo]] San-Paŭlo estas la centro de [[diskĵokeo|diskĵokeado]] kaj metropolo de [[drumenbaso]]. Al la plej konataj reprezentantoj apartenas [[DJ Marky]] kaj [[DJ Patife]]. [[Cidade Negra]], la plej sukcesa [[Duobligo (muziko)|duobligo]]-bando tamen devenas el Rio-de-Ĵanejro. Populara estas la brazila muziko en diversaj stiloj de [[elektronika muziko]] same kiel en [[elektronika ĵazo]]. Per [[Pitch Yarn Of Matter]], Individual Industry, Morgue Mechanism aŭ Aghast View ankaŭ artistoj el la stiloj [[nova ondo (muziko)|nova ondo]], [[sinteza popularmuziko]] kaj [[elektro (muziko)|elektro]] akiris translande popularecon. === Funko kaj hiphopo === La plej novigemaj muziktendencoj de la 1990-aj jaroj estis treege influataj de [[funko]] kaj [[repo]], ekzemple [[mangue beat]] kaj [[funkeado]] en Recife. La plej konata bando estas [[Funk'N Lata]] el Rio-de-Ĵanejro, kies muzikistoj lernis en la sambolernejo Mangueira kaj ligas funkon kaj repon kun sambo. Precipe en la mizerkvartaloj de Rio-de-Ĵanejro per [[favela funko]] (portugale ''baile funk'' aŭ ''favela funk'') brazila [[hiphopo]] evoluis specialaj stiloj, kiujn oni intertempe ankaŭ atentas tutmonde. Kiel naskiĝhoro de ĉi tiu aparta variaĵo de brazila funko validas la [[lumdisko]] ''Funk Brasil'' de [[DJ Marlboro]], kiu en 1989 sukcesegis. Ĝenerale favela funko staras ekster la Muziko Populara Brazila, ĉar la tekstoj estas klare pli perfortogloraj kaj seksismaj ol tiuj de usona [[krimulrepo]] kaj tiel restis aperaĵo ĉe nigrulaj junuloj de la faveloj. Aldoniĝis intima interplektiĝo de la muzikmedio kun la organizata krimo, tiel ke la plej grandaj radiostacioj plejparte prisilentas la favelan funkon. === Rokmuziko kaj popmuziko === [[Dosiero:Los Hermanos.jpg|eta|[[Los Hermanos]] estas unu el la plej konataj rokmuzikaj bandoj de Brazilo.]] [[Rokmuziko]] apartenas en Brazilo al la plej popularaj muzikstiloj kaj oni konsideras ĝin kiel ''música popular brasileira''. Centroj de la rokmuziko estas San-Paŭlo, [[Braziljo]] kaj [[Bel-Horizonto]]. Meze de la 1960-aj jaroj aperis la ''jovem guarda'', kies stelulo [[Roberto Carlos]] en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj estis tiu brazila muzikisto, kiu vendis la plej multajn sondiskojn.<ref>McGowan/Pessanha, p. 223.</ref> Ankaŭ en Eŭropo li estis treege sukcesa, lia muziko tie tamen validis malpli kiel [[latinida rokmuziko]], sed pli kiel [[latinida popularmuziko]] aŭ eĉ kiel malprofunda dolĉaĉa [[furorkanto|furormuziko]]. Ene de la tropikisma movado proksimume 1968 muzikistaro [[Os Mutantes]] estis la artisme plej grava reprezentanto de [[psikedela rokmuziko]] kaj enprenis je tio elementojn de ''Música nordestina''. Pli malfrue la grupo [[Engenheiros do Hawaii]] havis grandan sukceson, kaj la bando [[RPM (rokmuzikistaro)|RPM]] estis la unua rokmuzikistaro, kiu en la 1980-aj jaroj vendis pli ol du milionoj da albumoj.<ref>McGowan/Pessanha, p. 219.</ref> Al la plej sukcesaj muzikistoj, kiuj estis forte stampita de usona popmuziko, apartenas [[Elba Ramalho]]. Ankaŭ ekster Brazilo sukcesa estas televidmoderigistino, aktorino kaj kantistino [[Xuxa]], kiu kantas ankaŭ en la hispana kaj angla. Entute ŝi vendis pli ol 33 milionoj da albumoj, ŝia plej fama furoraĵo estas ''Ilariê'', kiu okupis en preskaŭ ĉiuj latinamerikaj ranglistoj la unuan lokon. === Punko kaj metalroko === Dum politika kaj kultura etoso de ekiĝemo komence de la 1980-aj jaroj en Brazilo ekzistis nominda [[punko|punkmovado]]. Tiu ĉi ja estis rifuzema fronte al la MPB, influis ĝin tamen. La [[postpunko]]-bando [[Legião Urbana]] fariĝis unu el la plej sukcesaj brazilaj muzikgrupoj, kaj ankaŭ [[Osvaldo Lenine Macedo Pimentel|Lenine]], nun unu el la plej konataj muzikistoj de Brazilo, komencis sian karieron per brazila variaĵo de [[folklorpunko]]. Aparte sub la influo de la festivalo ''[[Rock in Rio]]'', unu el la plej grandaj de la mondo, ekde la fruaj 1980-aj jaroj ankaŭ ekestis [[ŝtonroka]]j bandoj. La plej sukcesaj estas la [[draŝmetalroka]] bando [[Sepultura]] kaj la grupo ''[[Soulfly]]'', kiu sin separis de tiu en 1997. Al la plej influaj [[mortmetala]]j bandoj apartenas la grupo [[Krisiun]] konata trans la landlimoj de Brazilo. === Kristanisma muziko en Brazilo === En la 1970-aj ĝis 1980-aj jaroj la muziko de MPB eniris sub la influo de [[kristana popmuziko]] en la eklezian muzikon kaj en la diservan uzon protestantisman en Brazilo. Nun restis nur malmulta el la tiel nomata ''Música Evangélica'', kelkaj muzikistoj kiel Guilherme Kerr aŭ Elomar Figueira de Mello provas tamen je uzado de ''[[gospelo|música gospel]]'' aŭ regionaj muzikstiloj al ĉi tiu movado. Konfliktan rilaton havas la protestantismaj religioj, kiuj pli kaj pli entrudiĝas en Brazilon, al la muziko de la afrikobrazilaj religioj, dum kiam la [[Katolika eklezio de Brazilo|katolika eklezio]] tiun ĉi pritraktas pli tolereme. == Ĵaza kaj instrumenta muziko: la ''Vanguarda'' == [[Instrumenta muziko]], eksperimentema popmuziko kaj [[ĵazo]] en Brazilo ankaŭ nomiĝas ''vanguarda''. Parte ĝi koincidas kun la MPB, parte ankaŭ kun la [[Nova Muziko|nuntempa altkultura muziko]]. Jam la ĉoroj e [[Pixinguinha]] staris inter klasika muziko kaj tio, kion oni nun nomas ''Música Popular Brasileira''. Pli malfrue multaj muzikistoj de bosanovo validis ankaŭ kiel gravaj ĵazartistoj, ekzemple gitaristo kaj kantisto [[Baden Powell de Aquino|Baden Powell]] aŭ kantistino [[Elis Regina]], kiu ankaŭ prezentis sur la [[Ĵazfestivalo de Montreux]]. Aparte perkutinstrumentistoj kaj gitaristoj el Brazilo havas tutmonde bonegan renomon. [[Airto Moreira]], kiu en 1968 transloĝis kun sia edzino [[Flora Purim]] en Usonon, estis naŭ fojojn elektata de la ĵazrevuo [[Down Beat]] al perkutinstrumentisto de la jaro. Tiujn ĉi honoradon ankaŭ travivis [[Naná Vasconcelos]], kiu pretertempe vivis en Parizo, naŭ fojojn sinsekve. Ambaŭ kunmuzikis interalie kun multinstrumentisto [[Hermeto Pascoal]] kaj kun pianisto, gitaristo kaj komponisto [[Egberto Gismonti]], kiu ankaŭ apartenas al la elstaraj brazilaj ĵazmuzikistoj. Malgraŭ la granda sukceso de brazilaj instrumentistoj en eksterlando la ''vanguarda'' en Brazilo staras pli en la ombro. La plej multaj muzikistoj klare rilatas kun la tradicia brazila muziko kaj estas atribueblaj al la [[kunfandomuziko]]. == Altkultura muziko: la ''música erudita'' == === La komencoj de klasika muziko en Brazilo === [[Dosiero:Teatro Amazonas.jpg|eta|La [[Teatro Amazonas]] en Manaŭo estis konstruata 1884-1896 en la tiam plej riĉa urbo de la mondo.]] La [[altkultura muziko]] nomiĝas en Brazilo in ''[[Música erudita brasileira|música erudita]]'', do erudicia muziko. Longan tempon ĝi limiĝis je [[eklezia muziko]] kaj koncentriĝis dum la epoko de tiel nomata „mino-[[baroko]]“ (''barocco mineiro'') sur [[Minas-Ĝerajso]] kaj plimalgrandakvante sur Rio-de-Ĵanejro. Inter 1760 kaj 1800 Minas-Ĝerajso ekzistis proksimume 1.000 muzikistoj,<ref>Olsen/Sheehy, p. 253.</ref> multaj el ili liberaj mulatoj. Al ĉi tiuj apartenis [[José Maurício Nunes Garcia]] (1767-1830), kies verkaro ampleksas precipe eklezian muzikon, sed ankaŭ kelkajn profanaĵojn, kaj kiu estis influita de la [[vienklasikisma muziko|viena klasikismo]]. Gravan evoluoŝovon travivis la brazila klasika muziko, kiam en 1808 la [[Listo de reĝoj de Portugalujo|portugala kortego]] pro la [[Duoninsula Milito|napoleona milito]] fuĝis al Rio-de-Ĵanejro. La reĝa dinastio nun dungis multajn brazilajn muzikistojn, kaj la nova kortega loko allogis ankaŭ eŭropajn muzikistojn. Tiamaniere novaj profanmuzikaj impulsoj venis en la landon. La reveno de la portugala kortego al [[Lisbono]] en 1822 kaŭzis gravan krizon por la ''música erudita''. Ekde la mezo de la 19-a jarcento la klasika muziko denove disvolviĝis pro la pli forta [[enmigrado en Brazilon|enmigrado de eŭropanoj]] en Brazilon. Post kiam en la 1830-aj jaroj estis fonditaj diversaj muzikasocioj kaj [[konservatorio]] en Rio-de-Ĵanejro, en la pli grandaj urboj ekestis pluraj teatrejoj, el kiuj kvar tenis propran orkestron. Precipe en la ĉefurbo Rio-de-Ĵanejro oni ludis eŭropajn, precipe italajn [[opero]]jn jam mallonge post iliaj unuaj prezentadoj. Per la opero ''A Noite de São João'' de [[Elias Álvares Lôbo]] en 1860 okazis la unua prezentado de brazila opero. En 1870 La opero ''O Guarani'' de [[Antônio Carlos Gomes]] eĉ festis sian unuan prezentadon en la [[Teatro alla Scala]] je [[Milano]] kaj estis poste prezentata en tuta Eŭropo. Sekvis aliaj unuaj prezentadoj de liaj operoj en Milano dum la sekvaj jaroj. Antaŭ la finiĝo de la jarcento la brazilaj komponistoj orientiĝis pli kaj pli je la germana kaj franca altkultura muziko, kvankam ankaŭ la itala opero travivis plue grandan sukceson je la publiko. En la malfonon nun ŝoviĝis [[ĉambromuziko]] kaj [[simfonio|simfonia muziko]]. Sian edukadon preskaŭ ĉiuj komponistoj estis ricevintaj en Eŭropo. === La influo de popolmuziko sur la brazilan muzikestetikon === [[Dosiero:Alexandre_Levy.png|eta|[[Alexandre Levy]] estis pioniro de la „romantisma naciismo“.]] [[Alberto Nepomuceno]] (1864-1920) estis la unua brazila komponisto, kiu intense studis la popularan muzikon de sia lando kaj ankaŭ priverkis en siaj komponaĵoj. Tion ankaŭ provis [[Alexandre Levy]] (1864-1892), kiu en sia ''Suite Brésilienne'' (brazila [[suito]]) kiel unua nomis movimenton ene de la altkultura muziko ''sambo''. La plej fama brazila komponisto estis kaj estas [[Heitor Villa-Lobos]] (1887-1959), kiu kiel muzikpedagogo longdaŭre stampis ankaŭ la muzikedukadon en sia lando. Villa-Lobos ne estis lerninta en Eŭropo, eĉ estis forlasinta la konservatorion post malmultaj monatoj, sed anstataŭe li privojaĝis jam junaĝe tutan Brazilon, studante la popolmuzikon. Karakteriza por liaj verkoj estas la influo de brazila popolmuziko, kiu rekte eniris en liajn plej popularajn verkojn, ekzemple 14 ''Choros'' (1920-1929) kaj ''Bachianas Brasileiras'' (1930-1945). === Nova Muziko === La [[Nova Muziko]] (''música nova'') en Brazilo ĉiam staris en la ombro de la „nacia“ altkultura muziko. Nur [[Hans-Joachim Koellreutter]] (1915-2005), elmigrinta en 1937 el [[Germanujo]] al Rio-de-Ĵanejro, komencis peri [[dekdutonisma]]n muzikon kaj kontraŭstarigis al la nacia-popolmuzikisma universalan formlingvon. La movado ''música viva'', kiun li fondis, ne restis sen influo, kaj Koellreutter instruis [[kompozicio]]n kiel profesoro de diversaj institutoj, inter ili ĉe la ''Escola da Música da Bahio'', kiun li estis fondinta kaj kiu rapide fariĝis centro por moderna muziko. La plej fama nuntempa komponisto el Brazilo estas [[Marlos Nobre|Marlos Nobre de Almeida]] (naskiĝinta en 1939) el Recife, kiu denove provas ligi la modernajn komponformojn kun brazila populara muziko. [[Jorge Antunes]] (naskiĝinta en 1942) el Rio-de-Ĵanejro estis la unua brazilano, kiu konsekvence okupiĝis pri la eblecoj de [[elektronika muziko]]. Nuntempe ''música erudita'' kaj ''música popular'' pli kaj pli intermiksiĝas. Tio ĉi havas unuflanke programajn kaŭzojn, aliaflanke tamen ankaŭ realisme financajn. La intereso pri altkultura muziko en Brazilo estas relative malalta, la merkato kaj la buĝetoj por ĝi limigitaj. == Muziko kaj politiko == [[Dosiero:Brazil.GilbertoGil.01.jpg|eta|[[Gilberto Gil]], iam en ekzilo, ankaŭ kiel kulturministro prezentas sur-sceneje.]] La alta rango, kiun la muziko havas sur ĉiuj kampoj de la brazila socio, sin montras interalie en tio, ke en la registaro de la iama brazila prezidanto [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula]] per [[Gilberto Gil]] unu el la ĉefaj muzikistoj de la lando fariĝis kulturministro. Gil apartenis al la instigantoj de la unua tutlanda muzikmovado, kiu deklaris ankaŭ politikajn celojn, la ''[[tropicalismo]]'' dum la epoko de la militreĝimo proksimume 1968. La mallonga, sed influa movado finiĝis, kiam Gilberto Gil kaj [[Caetano Veloso]] estis arestitaj kaj devis fuĝi en ekzilon, kie ili restis ĝis 1972. Ankaŭ pluaj artistoj, ekzemple [[Geraldo Vandré]] aŭ [[Chico Buarque]], forfuĝis de la diktatoreco reganta ekde 1964. Jam en 1970 [[Chico Buarque]] revenis el la ekzilo, li fariĝis en la sekvaj jaroj malgraŭ daŭra cenzuro per albumoj kiel ekzemple ''[[Construção]]'' simbolon de la kontraŭstaro. Gilberto Gil ekde longe ankaŭ validas kiel disaŭdigilo de la [[afrikobrazilano]]j de Bahio. Sub la influo de la usona [[civitanrajta movado]] ekde la 1970-aj jaroj la muziko en la ''blocos afro'' estis uzata kiel formo de politika kontraŭstaro kaj por la formado de nigrula identeco. Gravan rolon je tio ludis la grupo [[Ilê Aiyê]] en Salvador de Bahio. Intertempe ĉi tiu funkcio tamen plimalfortiĝis, ĉar la afrikobrazila kulturo plejvaste establiĝis kiel kultura identeco por tuta Brazilo. == Brazilaj muzikistoj esperantistaj == * [[Merlin]] * [[Neide Barros]] * [[Flávio Fonseca]] * [[Supernova]] * [[Tarcísio Lima]] * [[Vera Jordan]] == Vidu ankaŭ == * [[Dudu Tucci]] * [[Erudicia brazila muziko]] * [[Listo de klasikmuzikaj komponistoj brazilaj]] * [[Listo de brazilaj kantistoj]] * [[Maria Bethânia]] * [[Mondmuziko]] * [[Monobloco]] == Filmo == * ''Moro no Brasil''. Dokumenta filmo, [[Suomujo]], Brazilo, [[Germanujo]], 2002. 105 minutojn. Scenaro kaj reĝio: [[Mika Kaurismäki]], [http://www.movienetfilm.de/moro_no_brasil/index.php Resumo, gazetara informo kaj fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080624152959/http://www.movienetfilm.de/moro_no_brasil/index.php |date=2008-06-24 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://palcomp3.cifraclub.terra.com.br/nelioguerson/ Muziko de Brazilo Pop] * [http://www.ipernity.com/group/34088] Brazilaj muzikoj tradukitaj el Esperanto == Literaturo == * Hindley, Geoffrey (eldonisto). The Larousse Encyclopedia of Music. Londres: Hamlyn, 1990. * Diniz, André. Almanaque do samba. Jorge Zahar Editor Ltda, 2006. ISBN 8571108978 * Leymarie, Isabelle (1996). Du tango au reggae: musiques noires d’Amérique latine et des Caraïbes. Paris: Flammarion. ISBN 2082108139. * Murphy, John P. (2006). "Music in Brazil: Experiencing Music, Expressing Culture". New York: Oxford University Press. ISBN 0195166833. * [[Arne Birkenstock]], Eduardo Blumenstock: ''Salsa, Samba, Santeria''. dtv, Munkeno 2002, ISBN 3-423-24341-4. * Antonio A. Bispo (eldoninto): ''Brasil – Europa 500 Jahre. Musik und Visionen / Brasil – Europa 500 Anos. Mosica E Visôes. Bericht des Internationalen Kongresses /Anais do Congresso Internacional''. Institut für Studien der Musikkultur des portugiesischen Sprachraumes ISMPS, Kolonjo 2000, ISBN 3-934520-01-4. * Simon Broughton, Kim Burton, Mark Ellingham k.a. (eldoninto): ''Weltmusik''. Metzler, Stutgarto/Vajmaro 2000, ISBN 3-476-01532-7. * [[Ruy Castro]]: ''Bossa nova. Eine Geschichte der brasilianischen Musik''. Hannibal, Höfen 2005, ISBN 3-85445-249-7. * Egon Ludwig (eldoninto): ''Música Latinaoamericana. Das Lexikon der lateinamerikanischen Volks- und Populärmusik''. Lexikon-Imprint-Verlag, Berlino 2001, ISBN 3-89602-282-2. * Chris McGowan, Ricardo Pessanha: ''The Brazilian Sound. Samba, Bossa Nova und die Klänge Brasiliens''. Hannibal, St. Andrä-Wördern 1991, ISBN 3-85445-085-0. * ''Brasilien. Einführung in die Musiktraditionen Brasiliens'', herausgegeben von Tiago de Oliveira Pinto. Schott, Mainz u.a. 1986, ISBN 3-7957-1811-2. (Schott Reihe Weltmusik mit einzelnen Aufsätzen zu verschiedenen Aspekten der brasilianischen Musik) * Tiago de Oliveira Pinto: ''Capoeira, Samba, Candomble. Afrobrasilianische Musik im Reconcavo, Bahia''. Veröffentlichungen des Museums für Völkerkunde Berlin N.F., Abtl. Musikethnologie, Band 7. Reimer, Berlino 1991, ISBN 3-496-00497-5. * Dale A. Olsen, Daniel E. Sheehy (eldoninto): ''The Garland encyclopedia of world music. South America, Mexico, Central America, and the Caribbean''. Garland Publishing, Novjorko k.a. 1998, ISBN 0-8240-4947-0. * Detlev Schelsky: ''Kultur auf Wanderschaft. Die Música Nordestina in Brasilien''. Europäische Hochschulschriften. Reihe 22. Band 208. Lang, Frankfurto ĉe Majno k.a. 1991, ISBN 3-631-42900-2. * [[Claus Schreiner]]: ''Musica Popular Brasileira. Handbuch der folkloristischen und populären Musik Brasiliens''. Tropical Music, Darmstadt 1985, ISBN 3-924777-00-4. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Brazila muziko|!]] [[Kategorio:Latinamerika muziko|!]] 9jo8z2qmw71ke4krjrdm4k9bz8hmapk 0 54223 9350040 8866580 2026-04-09T04:52:59Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9350040 wikitext text/x-wiki '''Márianosztra''' [marianostra] estas malgranda [[vilaĝo|vilaĝeto]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Meza Hungario]], en [[departemento]] [[Pest]], en [[Distrikto Szob]]. [[Dosiero:Narrow gauge station-marianosztra.jpg|eta|maldekstre|<center>Panoramo al Márianosztra]] [[Dosiero:Magyarok Nagyasszonya templom.jpg|eta|<center>Baziliko de Márianosztra]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 20&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 960 * [[Poŝtkodo]]: 2629 * [[Telefonprefikso]]: 27 == Situo == Márianosztra situas en la [[montaro]] [[Börzsöny]], laŭ traira flanko[[vojo]]. Plej proksima urbo estas [[Szob]]. == Historio == La unua mencio de la komunumo okazis en [[1262]] kun nomo Nostre – la hodiaŭa slovaka nomo aludas ankoraŭ tion en formo de Nostra. La hungardevena monaĥa ordeno [[paŭlanoj]] konstruis tie monaĥejon. Tie edukiĝis [[Jadviga (Pollando)]], filino de [[reĝo]] [[Ludoviko la 1-a]]. [[Jozefo la 2-a]] malfondis la ordenon de la paŭlanoj la [[20-an de marto]] [[1786]]. La klostro iĝis armea rezervejo poste [[hospitalo]] dum la franca milito. Inter 1854-1948 funkciis, kiel virina prizono, kiun gvidis fratinoj de [[Sankta Venedo]]. Ekde [[1950]] ĝi funkcias kiel vira pundomo, bugno. == Vidindaĵoj == * [[Baziliko Patrono de Hungaroj (Márianosztra)]], ankaŭ pilgrimloko == Famuloj == * En Márianosztra naskiĝis luktisto [[Miklós Szilvásy]]. * En Márianosztra mortis paŭlano [[Lajos Paksi]]. == Fontoj == * http://www.vendegvaro.hu/5-1624 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051204055959/http://www.vendegvaro.hu/5-1624 |date=2005-12-04 }} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] qym6ybpkar2xovnyzh98cgvy56kie35 9350041 9350040 2026-04-09T04:56:29Z Crosstor 3176 9350041 wikitext text/x-wiki '''Márianosztra''' [marianostra] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Meza Hungario]], en [[departemento]] [[Pest]], en [[Distrikto Szob]]. [[Dosiero:Narrow gauge station-marianosztra.jpg|eta|maldekstre|<center>Panoramo al Márianosztra]] [[Dosiero:Magyarok Nagyasszonya templom.jpg|eta|<center>Baziliko de Márianosztra]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: 20&nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 960 * [[Poŝtkodo]]: 2629 * [[Telefonprefikso]]: 27 == Situo == Márianosztra situas en la [[montaro]] [[Börzsöny]], laŭ traira flanko[[vojo]]. Plej proksima urbo estas [[Szob]]. == Historio == La unua mencio de la komunumo okazis en [[1262]] kun nomo Nostre – la hodiaŭa slovaka nomo aludas ankoraŭ tion en formo de Nostra. La hungardevena monaĥa ordeno [[paŭlanoj]] konstruis tie monaĥejon. Tie edukiĝis [[Jadviga (Pollando)]], filino de [[reĝo]] [[Ludoviko la 1-a]]. [[Jozefo la 2-a]] malfondis la ordenon de la paŭlanoj la [[20-an de marto]] [[1786]]. La klostro iĝis armea rezervejo poste [[hospitalo]] dum la franca milito. Inter 1854-1948 funkciis, kiel virina prizono, kiun gvidis fratinoj de [[Sankta Venedo]]. Ekde [[1950]] ĝi funkcias kiel vira pundomo, bugno. == Vidindaĵoj == * [[Baziliko Patrono de Hungaroj (Márianosztra)]], ankaŭ pilgrimloko == Famuloj == * En Márianosztra naskiĝis luktisto [[Miklós Szilvásy]]. * En Márianosztra mortis paŭlano [[Lajos Paksi]]. == Fontoj == * http://www.vendegvaro.hu/5-1624 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051204055959/http://www.vendegvaro.hu/5-1624 |date=2005-12-04 }} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] sxcx1sm682mcrj9dd47hv9cjm8u0j5x 0 57582 9349932 9251533 2026-04-08T19:04:00Z Sj1mor 12103 /* Kurso de Esperanto al rifuĝintoj */ 9349932 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:35_Vietnamese_boat_people_2.JPEG|eta|Vjetnamaj boatrifuĝintoj en 1984]] '''Rifuĝinto''' estas persono, kiu estis devigata forlasi sian landon pro naturaj katastrofoj, militoj kaj politikaj konfliktoj kaj kiu ne plu kapablas aŭ pretas peti la protekton de tiu lando, timante [[Persekuto|persekutadon]] pro sia haŭtkoloro, [[religio]], [[nacieco]], politika opinio aŭ sia aparteno al socia grupo laŭ leĝo de la Unuiĝintaj Nacioj (UN) en 1951, nomata ''[[Konvencioj pri la statuso de rifuĝintoj kaj senpatrujuloj|Konvencio rilate al la statuso de rifuĝintoj]]''<ref>{{en}} "[http://www.unhcr.org/pages/49c3646c125.html UNHCR - Refugees]", [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj|unhcr.org,]] 2012.</ref>. == Specoj de rifuĝintoj == [[Dosiero:No Room Left for Rohingya Refugees.webm|eta|350x350px|La islama Rohinĝa popolo (rohin. ﺭُﺍَࣺﻳﻨڠَ = ''Ruáingga'', mjan. ရိုဟင်ဂျာ = ''rui.hang.ja'', beng. রোহিঙ্গা = ''rohingga'') pro religiaj motivoj estis forpelita el [[Birmo|Mjanmao]]. Ili fariĝis rifuĝintoj en [[Bangladeŝo]].]] Kvankam en la amaskomunikilaro eblas renkonti nomojn kiel ''politikaj rifuĝintoj'', ''mediorifuĝintoj'' kaj ''ekonomiaj rifuĝintoj''<ref>Noto: pro memvola forlaso de la propra lando, ĉar la ekonomiaj vivkondiĉoj ne plu eblas vivteni sin.</ref>, oni prefere parolu pri ekzilitoj<ref name=":3">Noto: vorto uzata por ne diferencigi inter migrantoj kaj rifuĝintoj.</ref>. Se la rifuĝinto moviĝas landinterne, oni parolas pri ''internaj rifuĝintoj'' (forpelitaj homoj). En la jaro 2005, ilia nombro superis 25 milionojn. Somere de la jaro 2015, pro la milito en Sirio kaj pro la daŭre malfacilaj vivokondiĉoj en Afriko, la nombro de rifuĝintoj atingis dimension, kiu superis eĉ la rifuĝokatastrofon dum la [[Dua Mondmilito]]. En oktobro de la jaro 2015, UN taksis la kvanton da rifuĝintoj je pli ol 60 milionoj da homoj. Rifuĝintoj ofte veturas al alia lando kaj tie petas [[azilo]]n: ili estas [[Azilo|azilpetantoj]]<ref>{{en}} "[[USCIS - Asylee]]", uscis.gov, 2012.</ref>. Multaj landoj kiuj akceptas rifuĝintojn postulas ke tiuj klopodu ensociiĝi interalie lernante la nacian lingvon por povi funkcii en la adopta lando. Inter rifuĝintoj tutmonde, la parto de infanoj ricevintaj edukadon falas multe sub la ĝeneralaj enskribaj indicoj kaj la fendo plilarĝiĝas despli aĝaj ili fariĝas<ref>(en) ''[https://voices.unhcr.org/en/lebanese-teacher-helps-syrian-refugee-thrive-at-school Lebanese teacher helps syrian refugee thrive at school]{{404|date=April 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Voĉoj por Rifuĝintoj, [[Konsilio pri Homaj Rajtoj ĉe Unuiĝintaj Nacioj|UNHR]]</ref>. == Problemoj == Oni honeste parolu ankaŭ pri la problemoj, kiuj ekestas pro la malamikeco (ĉefe kontraŭfremdulaj reagoj)<ref>(plurlingve kun anglaj subtekstoj) [https://www.tttdebates.org/peoples-populism-versus-the-democracy-of-the-elites/ People's populism versus democracy of the elites] (popola populismo vs demokratio de la elitoj), The Red House, la 27-an de marto 2017.</ref> inter civitanoj (ofte senlaboruloj) de la landoj de alveno kiuj estas mem viktimoj de la konkurenciga klimato pro la [[tutmondiĝo]] kaj diversaj grupoj de ekzilitoj inter si. La loĝantoj en la landoj de alveno kiuj mem estas viktimoj sentas sin senhejmaj<ref name=":0" /> aŭ estas postlasitaj post kiam samlandanoj migras alilanden<ref>[[Ivan Krastev]], ''[https://www.ceu.edu/article/2017-03-15/three-paradoxes-fuel-drift-toward-populism-europe-krastev-says Three Paradoxes Fuel the Drift Toward Populism in Europe]'' (tri paradoksoj akcelas la drivon al populismo en Eŭropo), CEU, la 15-an de marto 2017, alirite la 3-an de decembro 2018.</ref>. La diversaj grupoj de ekzilitoj inter si estas grupoj de rifuĝintoj kiuj forlasas sian landon ĉu pro militoj aŭ politikaj premoj (protektitaj per [[internacia juro]]), ĉu por serĉi pli bonajn vivkondiĉojn en aliaj mondopartoj kompare al la mizeraj ekonomiaj aŭ [[Ekologia migrado|naturmediaj]] cirkonstancoj en kiuj ili devas vivi, sed kiuj foje leĝe, foje neleĝe transpasas landlimojn. Eĉ tiuj kiuj havas laborpermeson de entreprenoj kaj leĝe rajtas eniri alian landon vivias en diskriminaciaj cirkonstancoj ĉar ne same protektitaj de sociaj leĝoj. === Ekzemploj de problemoj pri rifuĝintoj kaj solvoj === * Dum la [[20-a jarcento]] en la [[hinda subkontinento]] okazis kelkaj signifaj rifuĝintmovadoj. ** Kun la [[dispartigo de Hindio]] la 15-an de aŭgusto 1947, milionoj da rifuĝintoj de Hindio ekloĝis en Pakistano, kaj milionoj da rifuĝintoj de Pakistano ekloĝis en Barato. ** Post la konkero de [[Tibeto]] fare de la [[Ĉina Popola Respubliko]], miloj da tibetaj rifuĝintoj fuĝis al Barato kaj eĉ establis la [[Ekzilita tibeta registaro|tibetan registaron en ekzilo]] en [[Dharamsala|Dharmasala]]. Tibetaj rifuĝintoj daŭre alvenas en Baraton. ** En la 1980-aj jaroj, Pakistano ricevis, ricevante multe da helpo de Usono, milionojn da afganaj rifuĝintoj (ĉefe [[paŝtunoj]]) kiuj fuĝis de Afganio pro la [[Afgana milito (1979-1989)|sovetia invado en la landon]]. Post la milito kelkaj revenis al Afganio kaj kelkaj daŭre estas en Pakistano. * Fine de la [[Dua Mondmilito]], restis centoj da miloj da judaj rifuĝintoj - el kiuj kelkaj provis reveni al siaj loĝlokoj antaŭ la milito (kaj multfoje renkontis fortan [[Antisemitismo|antisemitismon]] de la loka loĝantaro), aŭ multajn aliajn, kiuj provis atingi la [[Lando de Israelo]]. La registaro de la [[Brita Mandato Palestino|brita Mandato]] trudis severajn restriktojn sur la eniro de judoj, kaj faris klopodon maldaŭrigi enmigradŝipojn kiuj provis alporti judajn rifuĝintojn malgraŭ la malpermeso. La pasaĝeroj de ŝipoj kaptitaj proksime de la marbordo de Israelo estis translokigitaj al rifuĝejoj establitaj por ili en [[Kipro]], kiu estis ankaŭ sub brita rego. Nur post la establado de la ŝtato tiuj rifuĝintoj estis permesitaj enmigri al Israelo. La juna ŝtato Israelo absorbis tre grandan nombron da rifuĝintoj kaj enmigrintoj kiel parto de la ondo de amasa enmigrado: Kune kun judaj rifuĝintoj kiuj restis en tendaroj por forlokitoj en Eŭropo, granda nombro da judoj ankaŭ alvenis de arabaj landoj, kaj fakte granda parto de la judaj komunumoj tie estis ekstermita. En totalo, Israelo akceptis proksimume unu miliono da rifuĝintoj kaj enmigrintoj, kiuj ricevis civitanon, dum la unua jardeko de ŝtatiĝo. * Aliflanke, post la [[Palestina enlanda milito de 1947-1949]], la problemo de [[palestinaj rifuĝintoj]] ekestis, kiam centoj da miloj da araboj forlasis aŭ estis forpelitaj de sian loĝlokon en [[Palestino]]. La plej multaj el ili ne asimilis kaj ne ricevis la civitanecon en la arabaj landoj (krom [[Jordanio]]) sed ekloĝis en rifuĝejoj kaj estas traktataj de [[UNRWA]], kaj ne de [[UNHCR]]. Notindas, ke la difinoj de UNRWA pri rifuĝintostatuso diferencas de tiu de UNHCR, kaj konservas tiun statuson al la posteuloj. Malgraŭ la multaj jaroj, kiuj pasis de kiam ĝi estis kreita, neniu taŭga solvo al la problemo de palestinaj rifuĝintoj estis trovita en neniu el la landoj al kiuj ili alvenis. Solvi tiun ĉi problemon estas konsiderata unu el la plej malfacilaj aferoj en la [[israela-palestina konflikto]]. * Ĉe la fino de la [[Vjetnama milito]] (1975), multaj rifuĝintoj fuĝis de Vjetnamio en ŝipoj, sed havis malfacilecon trovi landojn kiuj akceptus ilin. En unu kazo de vjetnamaj rifuĝintoj kies ŝipo estis drivanta sur maro, kaj neniu lando estis preta akcepti ilin. * La [[Iraka milito|Iraka Milito]] (2003) rezultis en proksimume unu miliono da mortoj inter la loĝantaro kaj kreis milionojn da rifuĝintoj, el kiuj kelkaj fuĝis al najbaraj landoj - Jordanio, [[Sirio]] kaj [[Egiptio]] - kaj el kiuj kelkaj iĝis rifuĝintoj en sia propra lando. Tiuj aliĝis al la rifuĝintoj kiuj antaŭe fuĝis de Irako rezulte de agoj de malamikecoj en ĉi tiu lando: la [[Iran-Iraka Milito|Iran-Iraka milito]] kaj la [[Golfa Milito]]. * La rifuĝintoj de la [[Siria enlanda milito]]: Dum la civita milito en Sirio, kiu post jardeko rezultis en duonmiliono da mortintoj, proksimume kvin milionoj da loĝantoj fuĝis de siaj hejmoj, kelkaj iĝis rifuĝintoj en la najbaraj landoj (ĉefe [[Turkio]], Jordanio kaj [[Libano]]), kaj kelkaj iĝis rifuĝintoj en sia propra lando. Ekde [[2015]], enfluo de centoj da miloj da siriaj rifuĝintoj al Eŭropo komenciĝis, kiu estis elstara komponento de la [[eŭropa migra krizo]] == Lingva kunteksto == Esplorraporto (2017) de [[Tradukistoj sen landlimoj|Tradukistoj Sen Landlimoj]] skizis per ekzemploj kial multaj rifuĝintoj ne komprenas aŭ erare komprenas vivsavajn informojn kaj ekzamenis kial rifuĝintoj kaj migrantoj ne ricevas la bezonatan lingvan subtenon, kiun ili bezonas por komuniki kun servaj provizantoj. La raporto proponis praktikajn solvojn, komencante kun la kolektado de pli bonaj datumoj pri la lingvoj, kiujn rifuĝintoj komprenas<ref>(en) Esplorraporto ''[https://translatorswithoutborders.org/wp-content/uploads/2017/04/Putting-language-on-the-map.pdf Putting language on the map]'' (meti lingvon sur mapon), (PEF) [[Tradukistoj sen landlimoj|Tradukistoj Sen Landlimoj]], 2017</ref>. Tradukistoj Sen Landlimoj liveras vivnecesajn informojn ankaŭ en aliaj lingvoj ol la angla. Tial pli da rifuĝintoj povas resti sekuraj kaj informitaj pri siaj rajtoj<ref>(en) [https://translatorswithoutborders.org/wp-content/uploads/2019/12/TWB_Annual-Report_2017-2018_ForScreensSpreads.pdf Jarraporto 2017], Translators Without Borders</ref>. Ĉi rilate menciindas ke en Irtlando disponeblas (2020) filmeto kun informoj pri KOVIM-19 por rifuĝintoj en Esperanto, sed ankaŭ en 29 pliaj lingvoj kadre de ''Covid-19 World Service'' (Monda Servo por KOVIM-19)<ref>[https://nascireland.org/news/2020/esperanto-covid-19-world-service Esperanto Covid 19 World Service]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, Nasc - Migrant and Refugee Rights</ref> kiu estas komuna iniciato fare de du organizaĵoj, kiuj prizorgas la rajtojn de migruloj kaj rifuĝintoj  en Irlando - nome Nasc ("Ligilo") kaj Together Ireland ("Kune Irlando"). Ties celo estas liveri ĝisdatajn kaj akuratajn informojn pri la publika sano al tiuj migruloj, kiuj loĝas en Irlando. La servo estas oficiale apogata de la Irlanda Kolegio de Ĝeneralaj Kuracistoj, kaj ĝin subtenas ankaŭ la nacia irlanda radiofonia kaj televida dissenda instanco RTÉ. La irlanda ministerio pri sano listigas ĝin kiel fidinda informservo por migruloj en Irlando. == Rifuĝintoj kaj Esperanto == Rifuĝintoj kaj migrantoj ĝenerale suferas pri lingvaj problemoj, lingvoperdo kaj lingva misuzo<ref>(angla) Simpozio "''[https://migration.princeton.edu/news/call-papers-language-and-migration-experience-and-memory Language and Migration: Experience and Memory] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191030203205/https://migration.princeton.edu/news/call-papers-language-and-migration-experience-and-memory |date=2019-10-30 }}''" (Lingvo kaj migrado: sperto kaj memoro), Migration Lab: People and Cultures Across Borders, de 7-a ĝis la 20-a de majo 2020</ref>. Lingvo estas unu el la plej gravaj obstakloj kiujn alfrontas rifuĝintojn<ref>(en) Kate Murphy, ''[https://translatorswithoutborders.org/blog/language-one-of-the-major-obstacles/ Language: One of the major obstacles faced by refugees]'', The # language matters blog, Tradukistoj Sen Landlimoj, la 3-an de marto 2017.</ref>. Helporganizoj ne sufiĉe konsideras la fakton, ke la homoj al kiuj la helpo estas direktata, ĉi kaze la rifuĝintoj, ne povas efike reagi se ili ne regas la lingvojn uzatajn de tiuj organizoj<ref>[https://unesperante.wordpress.com/2017/11/11/unuigintaj-nacioj-kaj-tradukado/ Unuiĝintaj Nacioj kaj tradukado], UNesperante, la 11-an de novembro 2017.</ref> aŭ la lingvojn de la alvenlandoj: kvankam okazis ke la araba ekzemple estis la komunika lingvo inter rifuĝintoj el trideko da landoj, ne ĉiuj rifuĝintoj komprenis la araban dum eksterlandaj helpantoj ofte uzas la anglan aŭ lokan lingvon, ekzemple la francan en la iama rifuĝejo de [[Calais]]<ref name=":0" />, kvazaŭ ekzilitoj<ref name=":3" /> ne havus lingvajn rajtojn. Diversaj esperantistoj vidas esencan rilaton inter la valoroj de [[esperantismo]] kaj la [[Solidaro|solidara agado]] kun la rifuĝintoj<ref name=":0" /> kaj ofertis helpon diversmaniere en pluraj landoj; sen preterlasi honeste paroli pri la problemoj, kiuj ekestas pro la malamikeco inter la diversaj grupoj de la migrantoj (inter si) kaj la civitanoj de la enirantaj landoj. Esperanto povus efike helpi al rifuĝintoj se esperantistoj kapablas traduki el la lingvoj de la rifuĝintoj al eŭropaj lingvoj kiam ili fuĝis al Eŭropo. En referaĵo adresita al la [[100-a Universala Kongreso de Esperanto|101-a Universala Kongreso de Esperanto]], okazinta en [[Nitro]], [[Slovakio]], en julio [[2016]], la itala juristo [[Giuliano Turone]], honora prezidanto de ''Esperanto por UN'', organizaĵo de esperantistoj kiuj subtenas [[Unuiĝintaj Nacioj|Unuiĝintajn Naciojn]], emfazas la ligon inter lingvoj kaj la justa pritrakto de rifuĝintoj. Aludante al “la nedisigebla kunligo inter [[lingva justeco]] kaj [[socia justeco]],” En sia referaĵo, Turone pledas por: 1. Ebligi la komunikadon kun la rifuĝintoj en lingvoj, kiujn ili komprenas; 2. Ebligi la klerigon de ŝtataj funkciuloj pri tiuj lingvoj; 3. Krei specifajn servojn por aŭskulti la voĉojn de la rifuĝintoj pere de iliaj lingvoj. Turone rimarkigis, ke “oni neniam povos atingi la celojn de [[lingva justeco]] se oni ne asertas fronte de la amasa migrado de rifuĝintoj, ke la justa kaj ĝusta rimedo estas antaŭ ĉio ilia protekto: nepre ne konstruado de baroj kaj muroj, sed racia kaj inteligenta alfronto de la situacio fare de la internaciaj institucioj pere de daŭripovaj interkonsentoj kaj kun plena respekto de la homaj rajtoj”<ref>Informilo de la UN-oficejo de Universala Esperanto-Asocio, Numero 22, Majo 2016 </ref>. Pere de [[E@I]], esperantistoj kunlaboris al la multlingva retejo deutsch.info sur kies paĝoj troviĝas ankaŭ informoj por rifuĝintoj en Germanio en 19 elekteblaj lingvoj<ref>(multlingva) [https://deutsch.info/eo/essentials/austria Informoj por rifuĝintoj], deutsch.info</ref>. Esperantistoj partoprenas ankaŭ en agado kadre de ''UNITED''<ref>Noto: Eŭropa reto kontraŭ [[naciismo]], [[rasismo]], [[faŝismo]] kaj en subteno de migrantoj, rifuĝantoj kaj [[Malplimulto|malplimultoj]].</ref> ''for intercultural action'' (UNITED por Interkultura Agado), kiu ekde 1993 registras la nomojn, devenlokojn kaj kialojn de morto de pli ol 34 000 rifuĝintoj kaj migrantoj, kiuj, provante aliri Eŭropon, mortis pro la strikte limigitaj politikoj de iuj eŭropaj landoj<ref>[https://www.tejo.org/listo-de-united-de-mortoj-de-rifug%CC%82intoj-publikig%CC%82is-en-la-gazeto-the-guardian/ UNITED-kampanjo] “Fatalaj Politikoj de Fortikaĵo Eŭropo”: Ne Plu Mortojn – Tempo por Ŝanĝiĝo, TEJO.</ref>. Dum la internacia junulara kongreso ([[IJK]]) en [[Badaĥozo|Badajoz]] (2018), esperantistoj kolektis monon por la ''asocio Himaya'', kiu helpas [[Eŭropa migra krizo|rifuĝintojn en Eŭropo]] per la vendado de enirbiletoj por la klaŭna spektaklo "Utopio" en kiu la klaŭno Luno uzas Esperanton kiel ilon por atingi la pacon<ref>Carlos Pesquera Alonso, IJK 2018: eksteraj rilatoj kontraŭ la varmo, [[Esperanto (revuo)|revuo Esperanto]], [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], p. 205, n-ro 1328 (10) oktobro 2018.</ref>. === Konsilio de Eŭropo en kunlaboro kun ALTE === En novembro 2020 dudeko da fakuloj kunlaboros kun [[Kultura Centro Esperantista|KCE]] pri lingvotestado ĉe enmigrintoj, rifuĝintoj, azilpetantoj, laŭ komisio de [[ALTE]] kaj la [[Konsilio de Eŭropo]] pri LASLLIAM (esperantigebla al "La Alfabetigo kaj Sekundara Lernado por la Lingva Integrigo de Adoltaj Migrantoj")<ref>(eo) [https://www.esperantio.net/index.php?id=4146 La Esperanta Civito invitita de Konsilio de Eŭropo], HeKo n-ro 46 3-B, la 27-an de oktobro 2020.</ref><ref>(eo) [https://www.esperantio.net/index.php?id=4152 La Civito kunlaboras pri migrantoj kun Konsilio de Eŭropo], HeKo n-ro 747 3-C, la 8-an de novembro 2020.</ref>. Konsilio de Eŭropo komisiis la preparon de la koncerna dokumentaro en kiu KCE oficiale partoprenis, kies traduko aperis en la retejo de ALTE ("La panoramo 2018 de Konsilio de Eŭropo kaj ALTE pri lingva kaj socikona politikoj por migrantoj")<ref>(eo) Plia sukceso de KCE ĉe Konsilio de Eŭropo, [[Heroldo de Esperanto]], p. 1, n-ro 3 (2342), marto 2023.</ref>. === Kurso de Esperanto al rifuĝintoj === Por instruado de aliaj lingvoj al rifuĝintoj: vidu sub [[Lingva Festivalo#Instrui lingvojn al rifuĝintoj|Lingva Festivalo]]. Dum la historio de Esperanto revenas ke Esperanto estis instruata fulmlecione en [[Rifuĝejo|rifuĝintejoj]]. Rifuĝintoj troviĝas en situacio ke ili ofte dumtage enuiĝas atendante dum monatoj kaj ofte jaroj la decidon pri sia rajto loĝi en la alvenlando aŭ en pli fora lando<ref name=":0" />. Intertempe ili ĝojas ke iuj investas sian tempon kaj volas veni instrui al ili ion novan kiel Esperanto<ref>Léon Kamenicky, La projekto pri plej bonaj praktikoj en volontula lingvoinstruado sukcese alproksimiĝas al sia fino, revuo Esperanto, UEA, p. 208-209, n-ro 1328(10) oktobro 2018.</ref>. Tio inspiris nombron de Esperantistoj instrui la lingvon Esperanto al rifuĝintoj, ekzemple en [[Irano]] kaj [[Burundo]]<ref name=":1" />. En aprilo [[1995]] en forlasita ŝtata lernejo en Kakuma ([[Kenjo]]) startis Esperanto-kurso por etiopiaj rifuĝintoj gvidata de la Cseh-instruisto Nzaniye Jesse Le-Prince<ref>(eo) Nzaniye Jesse Le-Prince, L[https://www.eventoj.hu/arkivo/eve-091.htm ingvo de rifuĝintoj: Etiopia komunumo], [[Eventoj]] n-ro 0091, la 1-an de decembro 1995.</ref>. Inter [[1996]] kaj [[1998]] [[Élisée Byelongo|Élisée Byelongo Isheloke]] (D.R. Kongo) instruis Esperanton en [[Tanzanio]] al centoj da rifuĝintoj en la tendaro Nyarugusu<ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref>, En decembre [[2003]] (1382 laŭ la [[persa kalendaro]]) [[Tereza Kapista]] instruis en [[Teherano]] kaj [[Maŝhado|Mashad]] (Irano), kadre de la UEA-projekto “''Lingvo de la Paco''”, kurson de Esperanto al virinoj rifuĝintaj el [[Afganio]] <ref>Renato Corsetti : Zaban-e-Salam/Lingvo de Paco - helpi la afganajn rifuĝintojn, [[revuo Esperanto]], 1142 (12) decembro 2001, p. 204-205</ref> <ref>[[Radojica Petrović|Radojica Petrovic]], [http://dvd.ikso.net/revuo/Revuo_Esperanto/2004/05.pdf Instruado: interlingve kaj interkulture], (pdf) revuo Esperanto, p. 102, majo 2004, n-ro 1170(5).</ref>. Dum la Universala Kongreso en [[Lisbono]] (2018, [[Portugalio]]) estis prezentitaj pluraj projektoj, inkluzive de propono instrui legadon per Esperanto al virinaj rifuĝintoj en [[Turkio]]<ref name=":0">Xavier Alcade, [http://sezonoj.ru/2017/12/rifugantoj/ Per Esperanto por la rifuĝantoj], La Balta Ondo, la 12-an de decembro 2017.</ref> pere de signifoplenaj, sed facilaj tekstoj<ref>Javier Alcalde, Lingvoj, kulturoj, tutmondiĝo. Kien nun?, [[revuo Esperanto]], p. 176, nro 1327(9), septembro 2018.</ref>. Iuj esperantistoj ĝemeligis sian lokan Esperanto-grupon al rifuĝintoj aŭ instruis Esperanton (ekz. en azilcentro en [[Tuluzo]], [[Francio]])<ref>Plej bonaj praktikoj en lingvoinstruado (min. 1:29/3:52) TEJO, [[YouTube]], la 6-an de septembro 2018.</ref> al rifuĝintoj kiuj tion deziris kaj ŝatis; ankaŭ [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj#Susanne Warmuth|Susanne Warmuth]], esperantistino, [[Tradukisto|tradukistino]] kaj engaĝita socia helpistino de rifuĝintoj. Aliaj esperantistoj ne instruas Esperanton al rifuĝintoj, sed uzas ilian amon de lingvoj por instrui la propran denaskan, nacian lingvon: ekzemple Annie Grente (Grekio) por la [[Greka lingvo|greka]], Patrick Boets (Belgio) por la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] kaj [[Maria Merla]] por la [[Germana lingvo|germana]] dum ŝi lernas la araban siavice<ref>(angla) Lucia Benavides, "''[http://www.mystatesman.com/news/lifestyles/bonvenon-to-esperanto-language-created-to-unify-wo/nsXYm/ Bonvenon to Esperanto. Language created to unify world] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160927120019/http://www.mystatesman.com/news/lifestyles/bonvenon-to-esperanto-language-created-to-unify-wo/nsXYm/ |date=2016-09-27 }}''". (lingvo kreita por unuigi mondon), Austin, My Statesman, 16a septembro 2016.</ref>. [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ILEI]] proponis liston de esperantistoj, kiuj instruis sian nacian lingvon kaj/aŭ Esperanton al rifuĝintoj por ebligi interesan pedagogian interŝanĝon de diversaj spertoj tiukampe<ref>[http://www.ilei.info/agado/2018-04-15_Raporto pri trimonata periodo.pdf ILEI raportas]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 15-01-2018-15-4-2018. p. 3</ref>. === Rifuĝintoj kiuj lernis Esperanton === [[Dosiero:Jungle Books library.jpg|alternative='Biblioteko' en la iama rifuĝinta tendumejo de Calais, Francio.|eta|350x350ra|'Biblioteko' en la iama rifuĝinta tendumejo de [[Calais]], [[Francio]]. ]] En diversaj periodoj konataj kaj malpli konataj esperantistoj lernis la lingvon kiel rifuĝantoj kaj sukcesis tion fari interalie ĉar ili havis tempon. Ekzemploj: - En Rusio la fama esperantista verkisto [[Julio Baghy]] tie pasigis ses jarojn kiel [[militkaptito]] dum la [[Unua Mondmilito]]. Tie li komencis sian agadon kiel Esperanta instruanto kaj aktivulo<ref>(eo) Ek al la triagrada ekzameno!, Le Monde de l'Espéranto, p. 19, n-ro 605, 2020</ref>. - En [[Malavio]] esperantistino instruis en 2020 Esperanton al kun-rifuĝintoj en granda rifuĝejo.  Ŝi ne havis materialojn, sed instruis per bastono skribinte la literojn en la grundo.  Tio estis tre grava en tiu loko pro la multaj lingvoj en la rifuĝejo<ref>Raportita de Phil Dorcas en diskutgrupo uea-membroj, la 2-an de oktobro 2020</ref>. Same okazis sur la greka insulo [[Mitileno (insulo)|Lesbos]]. - En [[Francio]] kie en 2018 14 trejnistoj donis fulmlecionojn de Esperanto en rifuĝintejo en Tuluzo kaj vesperon pri ekzilo kaj rilataj temoj, samkiel kuna dancado al kiu partoprenis junaj rifuĝintoj dum la 4-a SemEO (La 4-a SemEo "Esperanto Semajno" sekvis inter la 10-a kaj 20-a de marto 2018 en Tuluzo)<ref>Jutuba filmeto "La 4-a SemEo" en [[Tuluzo|Toulouse]] je ĉirkaŭ min 7:50</ref>. - En [[Pollando]] kie en 2009 virino el pola centro por rifuĝintoj telefone petis helpon en Esperanto nome de 30-persona grupo de [[kartveloj]], kiuj fuĝis el [[Kartvelio]] kaj alvenis en Pollando pro la tiea militostato, forlasinte ĉion<ref>[https://tralafenestro.wordpress.com/2009/06/17/rifughintejo/ En rifuĝintejo, ĉe la limo de EU] L'Utopia Presejo, 2009.</ref>. - en [[Afganio]] kie en 2003 [[Hejdar Raŝidi]] fondis Afganan Esperanto-Klubon (AFESPO) en [[Maŝhado]] helpe de afganaj rifuĝintaj junuloj<ref>{{en}} [http://esperanto-usa.org/bulteno/arĥivo/2002/02/00-pdf/teksto.txt Korespondpetoj i.a. de rifuĝintoj el Afganio]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Esperanto USA, 2/2002</ref><ref>Dimitrije Janicic, [http://www.ipernity.com/blog/dimitrije.dimjan/132555 Intervjuo: Tereza Kapista - konatiĝo kun diversaj homoj kaj landoj], Ipernity, la 27-an de februaro 2009.</ref><ref name=":1">[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/Agado/seminarioburundio/ Seminario en Burundio daŭrigas afganan sperton], Libera Folio, la 27-an de decembro 2008.</ref>. - en [[Bosnio]] kie en 1999 ankaŭ iuj Esperantistoj mem fariĝis viktimoj. Esperantistoj en Hispanio kunlaboris kun la hispana organizo 'Espero'<ref>[http://www.esperanto.ba/esperanto/Humanitarni/izbjeglicekosovo.html Helpo al rifuĝintoj de Kosovo], Esperanto-ligo de Bosnio kaj Hercegovino.</ref> por subteni bosniajn infanojn, kiuj pere de lokaj samideanoj pasigis iom da tempo en Katalunio dum la milito en Bosnio<ref name=":0" />. - en Tanzanio kie inter 1996 kaj 1998 [[Élisée Byelongo|Elysée Byelongo]] instruis Esperanton al centoj da rifuĝintoj en la tenadaro Nyaru-gusu<ref>[https://drive.google.com/file/d/1ILxlPyvinnc7Xn28WRRXjiad8sPmBmS7/view Nova distingo por Elysée Byelongo] (PDF), [[Esperanto en Afriko]], paĝo 1, n-ro 44 (2021:3)</ref>, - en [[Burundo]]<ref name=":1" /> kaj en [[Tanzanio]] kie en 1989 Lutombo Yogolelo kaj almenaŭ dek aliaj rifuĝintoj lernis Esperanton<ref>[http://www.ueci.it/k_sento/ks_1989/ks_1989_n5.htm Letero de Yogolelo] aperinta en la rubriko Caritas, Nova Sento 5, revuo de la itala sekcio de [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista|IKUE]].</ref>. - en [[Svislando]] kie en 1956 [[István Mórocz]] estis esperantista rifuĝinto post la [[Hungara revolucio de 1956|hungara revolucio]]. - en [[Francio]] kie dekoj da hispanaj esperantistoj mem devis fuĝi kaj estis mallonge detenitaj en la [[Koncentrejo de Gurso|koncentrejo de Gruso]] (Francio) post kiam ili batalis en la [[Hispana Enlanda Milito|hispana intercivitana milito]], interalie [[Franz Haiderer]] kiu tie restis ĝis [[1941]] kaj kie li kunaranĝis Esperanto-kursojn. Post li estis detenita en [[Dachau]] ĝis [[1945]] kie li estis inter la animantoj de la subtera Esperanto-agado. - [[George Soros]], unu el la plej famaj rifuĝintoj kaj filo de esperantisto [[Teodoro Ŝvarc]], sukcesis savi sian vivon helpe de Esperanto. Kiam la 17-jaraĝa George Soros forlasis Budapeŝton por serĉi sian feliĉon en Britio en 1947, li diris jenon: "''unu el la unuaj aferoj, kiujn mi faris, estis serĉi la Esperanto-societon en Londono" kiel amika rifuĝo"<ref>Alison Leigh Cowan, ''[https://cityroom.blogs.nytimes.com/2010/12/16/how-do-you-say-billionaire-in-esperanto/ How Do You Say ‘Billionaire’ in Esperanto?]'', The New York Times, la 16-an de decembro 2016, alirite la 3-an de januaro 2019.</ref>.'' En la lastaj jaroj, Soros fariĝis [[filantropo]] apoge al rifuĝintoj, promociante '[[Open society foundations|malfermitan socion]]' tra la tuta mondo<ref>Prashanth Perumal, ''[https://www.businessinsider.com/george-soros-billionaire-investor-profile-2017-1?international=true&r=US&IR=T The incredible life of billionaire investing legend George Soros]'' (La nekredebla vivo de miliardona investanta legendo George Soros), [[Business Insider]], la 24-an de januaro 2017, alirite la 3-an de januaro 2019.</ref>. === Entreprenoj === * ''Kuniri'' estas kudra metiejo kun nomo en Esperanto<ref name=":2">(nederlanda) 100+ merknamen in het Esperanto (100+ markonomoj en Esperanto), superrigardo de belgaj firmaoj kaj asocioj kiuj elektis nomon en Esperanto por ilia aktiveco, red. [[Yves Nevelsteen]], eld. [[Flandra Esperanto-Ligo]] (FEL), 2018.</ref> en kiu rifuĝintoj povas kreeme implementi siajn proprajn skizo-ideojn kun profesia subteno por krei modon kiu dezajne ligas la malsamajn etnajn fonojn de sia studentaro kaj de siaj dezajnistoj<ref>{{de}} ''[https://www.aubi-plus.de/blog/textilien-als-ausdruck-der-kulturen-dein-design-ist-gefragt-3004/ Textilien als Ausdruck der Kulturen: Dein Design ist gefragt]'', ABOUT YOU Design Wettbewerb, la 26-an de Majo 2016.</ref>. * [[Rainer Kurz]], germana esperantisto, kun kvar studentoj de la Universitato de Hohenheim estas kreintoj de interreta merkatejo por rifuĝintoj kaj entreprenoj kiuj ŝatas dungi rifuĝintojn<ref>{{en}} {{de}} {{ar}} [[Rainer Kurz]], [https://sites.google.com/view/jobs-fuer-fluechtlinge ''Jobs for refugees''/''Jobs für Flüchtlinge'' (] trovi dungadon por rifuĝintoj)</ref>. === Domoj kun esperanta nomo por rifuĝintaj junuloj === Jam ekde 2003 ekzistas centroj en [[Belgio]] en [[Beaumont (Belgio)|Beaumont]] (''Esperantomena)''<ref>{{fr}} http://www.esperantomena.org/</ref><ref>{{fr}} ''[http://www.esperantomena.org/Dossier alterecho mena.pdf Esperanto, un cocon sûr et chaleureŭ pour les victimes de la traite]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}'' (Esperanto, kokono sekura kaj korega por la viktimoj de la homa kontrabando), Alter échos n°285-286, p. 38, la 10-an de Decembro 2009.</ref> <ref name=":2" /> kaj [[Meĥleno|Mechelen]] (Juneco)<ref>(nl) [https://www.upckuleuven.be/nl/paso-info-voor-verwijzers Paso | Info voor verwijzers] .Traŭmata prizorgado por rifuĝintaj gejunuloj.</ref> kiuj zorgas por neplenkreskaj [[rifuĝintaj infanoj]] senakomanataj de familianoj, ĉefe tiuj kiuj estis viktimoj de [[Homa kontrabandado|homa kontrabando]]. Poste aperis en Kessel-Lo/[[Loveno]] (Belgio) plia centro en Belgio kun esperanta nomo: [[SOS-Infanvilaĝo|SOS Infanvilaĝo]] ''Hejmo''<ref name=":2" />''''',''''' kiu ankaŭ estas domo kiu okupiĝas kun [[Rifuĝinta krizo|rifuĝintaj]] junuloj inter 10 kaj 18-jaraĝaj alvenintaj en Belgio sen gepatroj, sed tamen kune kun gefratoj. Infanoj ricevas tie ĉiujn eblecojn por esprimi sin en diversaj lingvoj (pere de kantado, verkado, pentrarto, dancado, sportoj...).Ĉi tiu diverseco de lingvoj ankaŭ helpas ilin doni lokon al la pasinteco kaj rigardi antaŭen al la estonteco denove<ref>{{nl}} ''[https://www.sos-kinderdorpen.be/hejmo Opvanghuis Hejmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181020130651/https://www.sos-kinderdorpen.be/hejmo |date=2018-10-20 }}'', [[SOS-Infanvilaĝo|SOS-Infanvilaĝoj]],</ref>. === Rifuĝintoj kaj lingvaj grupoj === Rifuĝintoj formas lingvan grupon troviĝante en teritoria spaco de aliaj lingvaj komunumoj. La 1-a artikolo de la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj]] difinas kiel ''lingva grupo'' ĉiun homan kolektivon kiu kunhavigas saman lingvon kaj situas en la teritoria spaco de alia lingva komunumo, tamen sen ekvivalenta historieco; kio estas la kazo de ''enmigrintoj'', '''''rifuĝintoj''''', ''deportitoj'' kaj ''diasporanoj''. Homaj Rajtoj estas universalaj rajtoj kiuj validas por ĉiu individuo tutmonde, ankaŭ por migrantoj, kvankam tiuj rajtoj ne estas respektataj en multaj partoj de la mondo en la jaro de la 75a datreveno de la akcepto de la Deklaracio de Homaj Rajtoj dum kiu ankaŭ Universala Esperanto-Asocio esprimis sin en rezolucio sekve de ĝia Universala Kongreso en Torino (2023)<ref>(eo) [https://uea.org/gk/1118 Rezolucio de la 108-a Universala Kongreso de Esperanto en Torino (IT)]</ref>. === Aplikaĵoj === Diversaj aplikaĵoj povas esti utilaj al rifuĝintoj ĉu por lerni lingvo(j)n kaj kutimojn de lando en kiu ili restadas (''Love Europe''), ĉu por kompreni kulturajn diferencojn (''Lango'') aŭ por trovi retajn kontaktojn kun ŝatantoj kiuj eble parolas lingvon kiun ili scias aŭ volas praktiki (''[[Amikumu (aplikaĵo)|Amikumu]]''). # ''Love Europe''<ref>(angla) [https://www.youtube.com/watch?time_continue=79&v=RTb_plE5J7s&feature=emb_logo Filmeto] kiu klarigas la utilon kaj praktikajn eblojn de la aplikaĵo.</ref> estas senpaga [[aplikaĵo]] kaj retejo, financita kiel Erasmus+ projekto, en kiu rifuĝintoj en Eŭropo kaj Turkio povas lerni la [[Angla lingvo|anglan]], [[Franca lingvo|francan]], [[Greka lingvo|grekan]], [[Nederlanda lingvo|nederlandan]] kaj [[Turka lingvo|turkan]] pere de 11 rifuĝintaj lingvoj ([[Albana lingvo|albana]], [[Araba lingvo|araba]], [[Kurda lingvo|badina]], [[Nordaj kurdaj dialektoj|kurmanĉia]], [[Paŝtuna lingvo|paŝtuna]], [[Panĝaba lingvo|panĝaba]], [[Persa lingvo|persa]], [[Urduo|urdua]], [[Somala lingvo|somala]], [[Sorana lingvo|sorana]] kaj [[Tigraja lingvo|tigraja]]) por integriĝi kaj konatiĝi kun la kulturoj de la landoj en kiuj ili estas akceptataj aŭ eĉ tiuj kiuj estas por pli mallonga tempo en iuj de tiuj alvenlandoj<ref>(video) [https://www.youtube.com/watch?v=yZb5rXRYKR4 Love-Europe.org]</ref>. Ĝi helpas trovi lokojn, ekzemple centron por [[Azilserĉanto|azilserĉantoj]], senpagajn wifi-lokojn, publikan transporton, malsanulejojn, ktp. Due, ĝi ebligas trovi interesajn eventojn speciale organizitajn por aŭ de rifuĝintoj kiel lingvaj kafejoj, sportajn kaj kulturajn eblecojn. Kolekto de informaj filmetoj helpas ekkoni la lingvon kaj la kulturon de la nova lando, kie la rifuĝinto troviĝas<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://love-europe.org/nl/love-europe-app-voor-vluchtelingen/ |titolo=Love Europe.org |alirdato=2020-02-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200226182417/https://love-europe.org/nl/love-europe-app-voor-vluchtelingen/ |arkivdato=2020-02-26 }}</ref>. # ''Lango'' estas telefona aplikaĵo pri temoj necesaj por lingva kaj kultura adaptado en nova lando. Ĝi estos tre utila en la kompreno de kulturaj diferencoj kiam ĝi traktas temojn rilatajn al landaj konceptoj por helpi integriĝon en ĉiu el la partneraj landoj. Ĝi ankaŭ ofertas ● ilustritan vortotrezoron por faciligi agnoskon kiel rifuĝinto aŭ azilpentanto, ● Sondosierojn por lerni pri prononcaj nuancoj. ● Viglan aŭdvidan enhavon por allogi uzantojn en novigaj manieroj<ref>(en) [https://langodotapp.wpcomstaging.com/footer/ Pri LANGO] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200226173644/https://langodotapp.wpcomstaging.com/footer/ |date=2020-02-26 }}</ref>. # [[Amikumu (aplikaĵo)|Amikumu]]: plurlingva aplikaĵo por paroli kun aliaj personoj en plej eble multe da diversaj lingvoj. === Kulturo === * ''Esperanto'' (2019), ankaŭ estas la nomo de dokumenta spektaklo/teatraĵo de la flandra aktoro kaj radio-rakontisto Lucas De Rycke<ref name=":2" />, kiu formas koktelon de voĉoj, intervjuo-fragmentoj, projekcioj kaj viva muziko pri la kolizio de idealoj kaj la reala vivo, instigite de volontuloj kiuj organizas aktivecojn en tendumejo por 800 ''siriaj rifuĝintoj'' en [[Alexandreia (Grekio)]] kaj de renkontiĝo en [[Montenegro]] kun [[Esperantistoj|esperantisto]] kiu krome kredas en [[Bahaa Kredo|bahaismo]], kun retrorigardo al Esperanto kiam la idealoj ĉirkaŭ ĉi tiu internacia lingvo ankoraŭ estis plenvivaj<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ntgent.be/nl/producties/esperanto |titolo=''Esperanto'', Het Nieuwstedelijk |alirdato=2019-01-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190103055832/https://www.ntgent.be/nl/producties/esperanto |arkivdato=2019-01-03 }}</ref>. La dialogoj en [[Esperanto]] ĝuste faras siriaj rifuĝintoj mem, kiuj spertis la aventureman vojaĝon tra Eŭropo, sed necesis ankaŭ aldoni [[Subtekstigo|subtekstojn]], ĉar la prezentaĵo estas parte ankaŭ en la [[Angla lingvo|angla]], [[Germana lingvo|germana]] kaj la [[Franca lingvo|franca]]<ref>({{nl}} ''[http://www.nieuwstedelijk.be/files/downloads/hns-espernanto-interview-lucas-derycke.pdf Esperanto, interview met Lucas Deryckere] (PDF),'' natuurstedelijk.be, januaro 2019.</ref>. En la renkontiĝo kun rifuĝintoj oni aŭdas rakontojn, kiujn oni neniam aŭdus, se oni estus turisto en fora lando. Temas pri personaj rakontoj kaj vivŝanĝaj eventoj. * Ankaŭ la aŭtoroj de la teatraĵo ''"Felici tutti''<ref>{{it}} [http://www.liceovolterra.gov.it/felici-tutti-spettacolo-sul-tema-dei-migranti/ “Felici tutti" - spettacolo sul tema dei migranti]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ("Ĉiuj feliĉaj-spektaklo pri la temo de la migrantoj), Liceo Volterra, la 19-an de decembro 2016.</ref> ''/ Feliĉas ĉiuj"'' (2011), prezentita de la itala kolektivo "''Controcanto''" (kontraŭkanto) kaj reĝisorita de Clara Sancricca, elektis Esperanton kiel la lingvon de la migrantoj<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=2830 Clara Sancricca kaj "Controcanto" en ARTE], [[Heroldo komunikas|HeKo]], la 13-an de junio 2016, alirite la 3-an de januaro 2018.</ref><ref>[[Kalle Kniivilä]]''''',''''' ''[http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2015/kartonaj-figuroj-sur-scenejo/ Kartonaj figuroj sur scenejo]'', [[Libera Folio]], la 3-an de aŭgusto 2015, alirite la 3-an de januaro 2018.</ref>. * Alia pupteatraĵo havas titolon en Esperanto: ''Senlima'' (2015)<ref>Noto: filmeto 'Senlima' sur YouTube, la 15-an de marto 2016.</ref><ref>{{en}} ''[http://www.theaterkonstanz.de/tkn/veranstaltung/07733/index.html Senlima, a journey ith no limits]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Senlima, vojaĝo sen limoj), Theater Konstanz, la 6-an de majo 2016, alirite la 26-an de januaro 2019.</ref> kaj uzas tradician pupteatron kombine al animado-teknikoj kaj videoprojektado. Ĝi prezentas rakonton ligita al la temo ‘limoj’ inter homoj en "tiu ĉi mondo" kaj en "alia mondo", invintante la publikon imagi vivon en mondo sen landlimoj. Tial ĝi estas fakte ankaŭ ligita al la nuntempaj problemoj rilate al la [[eŭropa migra krizo]]. La rakanto povus esti interpretata kiel io rilate al la okazaĵoj de [[1965]] en [[Indonezio]] (bahasa indonesia: ''Pembantaian di Indonesia 1965–1966'')<ref>{{en}} Melati Kaye, ''[https://en.tempo.co/read/604894/paragita-ui-wins-2nd-place-in-italy-italy Senlima Revisits 1965, Interventions, with Puppets]'' (Senlima revizitas 1965, intervenoj, kun pupoj), Tempo.co, la 19-an de oktobro 2018, alirite la 26-an de januaro 2019.</ref> aŭ al la [[unuigo de Germanio]], sed ĝi ankaŭ estas destinata al rifuĝintoj kaj [[Politika malliberulo|politikaj malliberuloj]]<ref>Sri Lestari, ''[https://www.bbc.com/indonesia/majalah/2015/10/151008_majalah_senlima Perjalanan tanpa batas teater boneka dua negara]'' (senlime vojaĝi kun du pupteartaj kompanioj), BBC Indonezio, la 8-an de oktobro 2015, alirite la 26-an de januaro 2019.</ref>. Ĝi ekestis en Indonezio kiel ko-produktado de du (pup)teatraj trupoj el du diversaj landoj: ''Retrofuturisten'' el [[Berlino]], [[Germanio]] kaj la ''Papermoon Puppet Theater'' el [[Jogjakarto]], [[Indonezio]], kiu estas eble la plej fama kaj plej populara nuntempa pupteatro en Indonezio. Retrofuturisten tiel komentis pri ĝi: ''""Du pupteatraj kompanioj kaj pupteatraj studentoj estis kunmetitaj por krei projekton kaj spektaklon 14|14 kun 14 kilometroj kaj 14 landlimoj inter ili. Diversaj kontinentoj kaj kulturoj, labormanieroj kaj perspektivoj, malsamaj mondoj renkontas kaj inventas ion novan. Kio kunligas ĉiujn homojn? Kie ili trovas komunan lingvon? Ĉu ankoraŭ ekzistas kulturaj limoj kiam ĉiuj havas tutmonde kaj tuttempe aliron al la samaj amaskomunikiloj kaj informoj?"''<ref name=":4">[https://www.papermoonpuppet.com/senlima/ Senlima], Papermoon Puppeet Theater, 2015</ref>''.'' * [[Interkultura Centro Herzberg]] bonvenigas al siaj agadoj ankaŭ rifuĝintoj<ref>[http://esperanto-urbo.de/blog.php?blog_id=27147466 Novaj kursanoj kaj klubanoj], Esperanto-urbo</ref> aŭ organizis ekzemple artekspozicion de rifuĝinta pentristo<ref>[http://esperanto-urbo.de/gallery.php?gallery_id=56955195 Ekspozicio de siria rifuĝinto en Herzberg am Harz]</ref> kiu vizitas la lokan Esperanto-klubon. * La video kun kanto "''Je pars mais Je t'aime''" (mi foriras sed mi amas vin) de la libandevena kantistino Mennel memorigas nin pri la suferoj de rifuĝintaj kaj infanoj en samaj situacioj. * ''Muziko'': ekde 2006, la italaj muzikistoj Gianluca Taraborelli kaj Marco Bernacchia, sub la nomo "''Stregoni''", organizis metiejojn kaj koncertojn cele al interkultura integriĝo de migrintoj kaj rifuĝintoj en Eŭropo pere de la konstruado de provizoraj spacoj por la praktikado de improvizita muziko en kiu estas enplektitaj pli ol 2300 ekonomiaj migrantoj, azilo-serĉantoj kaj rifuĝintoj, gastigitaj en eŭropaj centroj por migrantoj<ref>Nico Mangifesta, ''[https://www.jiscmail.ac.uk/cgi-bin/webadmin?A2=musicology-all;f74f87cc.1808 “Stregoni”: Building temporary spaces in Europe for migrants and refugees’ intercultural integration with the practice of improvised music],'' JISC. la 7-an de aŭgusto 2017, alirite la 21-an de januaro 2019.</ref>. == Afriko == [[Dosiero:Rwandan_refugee_camp_in_east_Zaire.jpg|eta|Rifuĝejo en Zairo en 1994]] En la kontinento okazas pluraj konfliktoj, enlandaj kaj interlandaj militoj, kio kaŭzas fuĝon de milionoj da loĝantoj. Inter plej grandaj fontoj de rifuĝintoj estas [[Demokratia Respubliko Kongo]], en kies orienta parto dum jaroj daŭras batalado inter la registaraj trupoj kaj gerilanoj, ofte forme de [[etna purigado]]. Fine de [[2019]] nombro de rifuĝintoj en tiu regiono [[:n:Krizo de rifuĝintoj en Demokratia Respubliko Kongo minacas la stabilecon de la tuta regiono|atingis 4,5 milionojn]]. Multaj el ili fuĝas al la najbaraj landoj kiel [[Angolo]], [[Zambio]] kaj aliaj. [[Ugando]] gastigas pli ol unu milionon da rifuĝintoj, inkluzive de 384 000 konganoj, el kiuj 48 000 alvenis en 2019. == Krizo lime de Belorusio en 2021 == En 2021 rifuĝintoj, venintaj al [[Belorusio]] plejparte el [[Sirio]], [[Irako]], [[Afganio]], amase penetradis proksimajn landojn de [[Eŭropa Unio]], precipe [[Pollando]]n kaj [[Litovio]]n. Belorusaj limgardistoj ne kontraŭis tion kaj foje asistis la rifuĝintojn. Polaj kaj litovaj limgardistoj rigore traktis ilin, klopodante forpeli ilin reen al Belorusio aŭ almenaŭ bloki en arbaroj, malebligante al la venintoj atingi setlejojn. Ili ankaŭ blokis kaj persekutis volontulojn de homrajtaj organizoj, kiuj penis helpi la rifuĝintojn, alportante al ili akvon, kuracilojn, varmajn vestojn kaj manĝaĵojn. Oni raportis pri pluraj kazoj de kruda perforto kaj malhumana traktado fare de polaj kaj litovaj limgardistoj, kiuj kruele batis la rifuĝintojn, senigis ilin je bezaj vivnecesaĵoj kaj metis je neelteblajn vivkondiĉojn devigante resti en arbaro dum malvarma vetero. Pluraj rifuĝintoj, inkluzive etajn infanojn, pereis pro malvarmo, elĉerpiĝo, malsato kaj batado. Tamen Pollando kaj Litovio insistis ke ili ne akceptos la rifuĝintojn, nek permesos al ili sekvi al la aliaj eŭropaj landoj tra sia teritorio. La krizon polaj kaj litovaj aŭtoritatoj nomis "[[peranta milito]]" kaj akuzis pri ĝi prezidantojn de Belorusio kaj [[Rusio]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://eo.globalvoices.org/2021/11/12232/ | titolo = Inter du landlimoj: vi ne povas iri pluen | titolo-aldono = Multaj homoj fiksiĝis inter la pola kaj belorusa landlimoj | alirdato = 2023-11-01 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-11-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Tutmondaj Voĉoj]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2 = | lingvo3 = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230827030201/https://eo.globalvoices.org/2021/11/12232/ | arkivdato = 2023-08-27 | citaĵo = }}</ref>. == Fotaro == <gallery widths="250" heights="250"> Dosiero:Rwandan refugee camp in east Zaire.jpg|Rifuĝinta tendumejo en [[Demokratia Respubliko Kongo|Kongo]] (eks-[[Demokratia Respubliko Kongo|Zairio]]) en 1994. Dosiero:Evstafiev-travnik-refugees.jpg|Rifuĝintoj en [[Bosnio]], 1993. Dosiero:ElCarpio.jpg|Rifuĝintoj el [[Nikaragvo]] en tendumejo en [[Kostariko]]. Dosiero:Migrants in Hungary 2015 Aug 009.jpg|alt=Migrintoj je la hungara landlimo en aŭgusto 2015.|Migrintoj je la [[Hungario|hungara]] landlimo en aŭgusto 2015. </gallery> == Literaturo == * (fr + eo) Pierre-Alain Mannoni, ''[http://www.bertin.biz/index.php?titre=Mannoni.htm Pourquoi j'ai secouru des réfugiés - Kial mi helpis rifuĝintojn]'' * (eo) Antoine Cassar, ''Pasporto'', protesta poemo pri landlimoj, migrado, migrantoj kaj amo al homoj, tradukis K. Ertl, eld. FEL, 2020<ref>(eo) ''[https://katalogo.uea.org/?inf=3191 Pasporto]'', Antoine Cassar, [[Flandra Esperanto-Ligo]], 2020</ref>. * (eo) ''Ne timu, estas mi''''',''' [[Francisko (papo)|Papo Francisko]] pri migrantoj kaj rifuĝintoj. IKUE, 2034, mesaĝoj kaj paroladoj pri la temo: migrantoj kaj rifuĝintoj, ISBN 9788894760613 <ref>(eo) Papo Francisko, ''[https://katalogo.uea.org/?inf=3559 Ne timu, estas m]''i, libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2023</ref>. * (eo) Artikolo de Suso Moinhos, [https://www.academia.edu/30979078/La_fenomeno_migrado_en_la_esperanta_literaturo La fenomeno migrado en la esperanta literaturo], Academia.edu *(eo) Artikolo de Gabriela Neves de Lima, [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000367693_epo/PDF/367693epo.pdf.multi ''Varma bonvenigo kontraŭ malamikeco''] (PDF), en: Unesko-Kuriero, Aprilo-Junio 2019, ISSN 2521-7356 * (eo) Artikolo [https://unesperante.wordpress.com/2018/06/20/mesago-de-la-generala-sekretario-monda-tago-de-rifugintoj-2018/ ''Mesaĝo de la Ĝenerala Sekretario: Monda Tago de Rifuĝintoj 2018''], UNesperante, la 20-an de junio 2018. * (eo) Artikolo de René Wadlow: [http://www.recim.org/solidareco/ms117-eo.pdf ''Rifuĝintoj kaj migrantoj''], Monda Solidareco, nro 117 - Junio - Julio 2016 * (eo) Jutubo, Rainer Kurz: "''[https://www.youtube.com/watch?v=T5dFYqyDtPY Laboro por rifuĝintoj"-iniciato]'' - prelego ĉe Germana Esperanto Kongreso * (eo) Artikolo de [[Javier Alcalde]]: [http://sezonoj.ru/2017/12/rifugantoj/ “''Per Esperanto por la rifuĝantoj”''] en la novaĵretejo “[[La Balta Ondo]]" (decembro 2017) * (eo) Artikolo de [[Robert Nielsen]]: ''[https://teokajlibroj.wordpress.com/2016/05/27/la-rifugintaj-krizo-nova-nomo-malnova-rakonto/ La Rifuĝintaj Krizo: Nova Nomo, Malnova Rakonto]'', blogo Teo kaj Libroj * (eo) Artikolo de Severino Matenruĝo: ''[https://egalecen.org/2015/10/05/pri-esti-blanka-glatulo-inter-rifugintoj-au-kiel-defendi-la-okcidenton-kontrau-islamigado/ Pri esti blanka GLATulo inter rifuĝintoj aŭ: Kiel defendi la okcidenton kontraŭ islamigado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180810141848/https://egalecen.org/2015/10/05/pri-esti-blanka-glatulo-inter-rifugintoj-au-kiel-defendi-la-okcidenton-kontrau-islamigado/ |date=2018-08-10 }}, blogo Egalecen, oktobro 2015.'' * (eo) Artikolo: ''[https://eo.globalvoices.org/2019/07/3685/ Germana laborfoiro por rifuĝintoj kaj dungistoj: Workeer.de]'', aperinta en la reta magazino Global Voices ([[Tutmondaj Voĉoj]]) en Esperanto. * (eo) Artikolo de Luc Toni: ''[https://beninaorganizajhodejunajesperantistoj.wordpress.com/2018/04/26/kion-mi-opinias-pri-la-elmigrado-de-afrikanoj/#more-1191 Kion mi opinias pri la elmigrado de Afrikanoj],'' blogo de Benina Organizaĵo de Junaj Esperantistoj (BEJO) * (eo) Artikolo de Antonio De Salvo: [http://www.bitoteko.it/esperanto-vivo/eo/2017/06/20/rifugiati/ Rifuĝintoj], Esperanto-Vivo, la 20-an de Junio 2017. * (eo) Opinio, A.J. Penk: [http://reto.cn/php/forum/cina/index.php?mode=thread&id=269 ''La rifuĝintoj ne estas rifuĝintoj!''], ĉina Esperanto Forumo, sept. 2017. *(fr) Claire Rodier, [http://iremmo.org/rencontres/controverses/migrations-en-mediterranee/ Migrants & réfugiés. Réponse aux indécis, aux inquiets et aux réticents], 2016, 96 paĝoj, eld. [https://www.editionsladecouverte.fr/catalogue/index-Migrants___r__fugi__s___r__ponses_aux_ind__cis__aux_inquiets_et_aux_r__ticents-9782348040665.html La Découverte] * (nl) Linda Polman, "[https://www.athenaeum.nl/boek/?authortitle=linda-polman/niemand-wil-ze-hebben--9789491921537 ''Niemand wil ze hebben. Europa en zijn vluchtelingen'']" (Neniu volas ilin. Eŭropo kaj ĝiaj rifuĝintoj), eld. Jurgen Maas, Amsterdamo, 2019 *(de) Brosch, C. (2018). “''Esperanto als Mittlersprache bei längerfristiger Mobilität''“ (''Esperanto kiel perila lingvo dum movebleco pli longtempa''), in Brosch, C. and Fiedler, S. (eds.) ''Flucht, Exil, Migration - Sprachliche Herausforderungen'' (''Fuĝo, ekzilo, migrado - lingvaj defioj)'', Leipzig: Leipziger Universitätsverlag, pp. 69-90<ref>{{en}} MIME - ''[http://ec.europa.eu/research/social-sciences/pdf/policy_briefs/mime_pb_092018.pdf#view=fit&pagemode=none Mobility and inclusion in multilingual Europe]'' (MIME - ovebelce kaj inkludo en multlingva Eŭropo), European Policybrief, septembro 2018.</ref>. *(en) ''EUROPA, An Illustrated Introduction to Europe for Migrants and Refugees'' (Ilustrita enkonduko al Eŭropo por migrantoj kaj rifuĝantoj). Tekstoj en la angla, franca, araba kaj persa ([http://mediastore2.magnumphotos.com/CoreXDoc/MAG/Media/TRMisc/c/8/a/0/NN1MSC5329.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170106234241/http://mediastore2.magnumphotos.com/CoreXDoc/MAG/Media/TRMisc/c/8/a/0/NN1MSC5329.pdf |date=2017-01-06 }}-bitlibro kiu estis iniciato fare de internacia grupo de fotistoj kaj ĵurnalistoj kiuj raportis ambaŭ pri la rifuĝintokrizo en Eŭropo kaj pri la multaj problemaj kuntekstoj i.a. militaj situacioj trans la Mezoriento, Azio kaj Afriko kiuj estigas la migradofluojn en la 21-a jarcento. *(en) [[Dina Nayeri]], ''[http://www.dinanayeri.com/books/the-ungrateful-refugee-what-immigrants-never-tell-you/ The Ungrateful Refugee] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190908152204/http://www.dinanayeri.com/books/the-ungrateful-refugee-what-immigrants-never-tell-you/ |date=2019-09-08 }}'' (al nedankema rifuĝinto), literatura vojaĝo-rakonto de irana rifuĝinto, tradukita jam al la itala kaj la nederlanda. *(en) [[Faleeha Hassan]], ''[https://www.faleehahassan.com/ My Life as a Refugee]'' (Mia vivo kiel rifuĝinto), == Vidu ankaŭ == * [[Alta Komisiito de Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj]] * [[Olimpika teamo de rifuĝintoj|Olimpia teamo de rifuĝintoj]] * [[Olimpia skipo de rifuĝintoj ĉe la olimpiaj ludoj en somero 2024]] * [[Azilpetanto]] * [[Internacia Organizaĵo por Rifuĝintoj]] * [[Interne dislokita persono]] * [[Konvencioj pri la statuso de rifuĝintoj kaj senpatrujuloj]] * [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo|ALTE]] * [[Deporto]] * [[Azilpetanto]] * [[Senhejmigitoj]] * [[Eŭropa migra krizo]] * [[Fuĝo pro la rusa invado en Ukrainion]] * [[Monda Tago de Rifuĝintoj]] * [[Norvega Konsilio pri Rifuĝintoj]] * [[Komunumo de Sankta Egidio#Lingvolernejo por rifu%C4%9Dintoj kaj novaj civitanoj|Lingvolernejo por rifuĝintoj kaj novaj civitanoj]] (Sant'Egidio) * [[Lingva Festivalo#Instrui lingvojn al rifu%C4%9Dintoj|Esperantistoj kiuj instruas lingvojn al rifuĝintojn]] * [[Riace]]: [[Riace#Originala integriga modelo|originala integriga modelo]] * [[Rifuĝintaj infanoj]] * [[SOS-Infanvilaĝo#Rifuĝintoj kaj Esperanto|SOS-Infanvilaĝoj]] * [[George Soros#George Soros%2C rifu%C4%9Dinto de la dua mondmilito|George Soros, rifuĝinto de la dua mondmilito]] * [[Sulaiman Addonia]] * [[Asimilismo]] * [[Elias Khoury#Palestinaj rifu%C4%9Dintoj|Palestinaj rifuĝintoj]], [[Jarmuk (rifuĝejo)]] *[[Rifuĝintoj el Nord-Koreio]] * [[Amikoj de Emmaüs]], franca NRO *[[Senlandlimisma reto]] *[[Stichting voor Vluchteling Studenten UAF|Fondumo por Studentaj Rifuĝintoj UAF]] (Nederlando) *[[Antoine Cassar]] == Rilataj temoj == * [[Migrado]] * [[Migrado#Lingvoj kaj migrado|Lingvoj kaj migrado]] * [[Darienio#Trapaso por rifuĝintoj|Rifuĝinta vojo inter Kolombio kaj Panamo]] * [[Rainer Kurz]] (Jobs for refugees - laborlokoj por rifuĝintoj en Germanio) * [[Ekologia migrado]] * [[Azilo]] *[[Kadrigo (sociaj sciencoj)]] * [[Bidunoj]] * [[Enmigrado]] *[[Naguib Sawiris#Fondo de ŝtato por rifuĝintoj|Naguib Sawiris]] *[[Siriaj esploristoj]] {{projektoj|n=Kategorio:Rifuĝintoj|q=Rifuĝinto|ReVo=rifugx.0into}} == Eksteraj ligiloj == * Jutubo: prelego de [[Javier Alcalde]] pri ''[https://www.youtube.com/watch?v=u3SypXZKzGA&list=PLfebd4xxn3CPvfAJrMe-tvB1PoPIiBaQl&index=8 Solidareca agado pri migrantoj kaj rifuĝantoj en Eŭropa Unio]'' dum la 102-a Universela Kongreso en Seulo, la 25-an de julio 2017. * Benoît Bréville, [https://eo.mondediplo.com/article2679.html Enmigrado, la mito de sturmo al Eŭropo], [[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto,]] la 1-an de novembro 2018. * {{en}} {{ru}} {{de}} {{es}} {{fr}} ''[http://www.unitedagainstracism.org/about-united/ UNITED for intercultural action] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181001031238/http://www.unitedagainstracism.org/about-united/ |date=2018-10-01 }}'' * {{en}} Oficiala retejo de UNHCR ([[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Rifuĝintoj]]) * [http://www.esperantomena.org Esperantomena] * [https://refunite.org/ Refugees United] (Rifuĝintoj Unuiĝintaj) * (angla kun subtekstoj en Esperanto) [https://www.ted.com/talks/benedetta_berti_and_evelien_borgman_what_does_it_mean_to_be_a_refugee_feb_2018?language=eo Kio signifas esti rifuĝinto? - Benedetta Berti kaj Evelien Borgman], informfilmeto, TED * (eo) [https://www.youtube.com/watch?v=kB4PoR4jk98 Ewa Grochowska recitas la poemon "Migrantoj"] * (eo) [https://esperantoporun.org/en/home/ Esperanto por UN] * (eo) [https://www.coe.int/en/web/language-policy/home Portalo pri lingvopolitiko de la Konsilio de Eŭropo], interalie pri LIAM aŭ la lingva integriĝo de plenkreskaj migrantoj aŭ [[Rifuĝinto|rifuĝintoj]] al kiu la [[Esperanta Civito]] oficiale kunlaboris<ref>(eo) ''[https://rm.coe.int/la-panoramo-2018-de-konsilio-de-europo-kaj-alte-pri-lingva-kaj-socikon/16809e2a7a La panoramo 2018 de Konsilio de Europo kaj ALTE pri lingva kaj socikona politikoj por migrantoj],'' (PDF), Konsilio de Eŭropo.</ref>. * (eo) [https://uea.org/gk/1169 Mesaĝo de Universala Esperanto-Asocio al UN okaze de la tago de rifuĝintoj] == Referencoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Rifuĝintoj| ]] gt6m5e116y0anwadii19i5qwk7m6qwx 0 59923 9349910 9113612 2026-04-08T18:20:32Z Sj1mor 12103 9349910 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} '''Ivo ANDRIĆ''' {{prononco|ivo andriĉ}} (naskiĝis la {{daton|10|oktobro|1892}} en Dolac, proksime al [[Travnik]], [[Bosnio]] - mortis la {{daton|13|marto|1975}} en [[Beogrado]], [[Jugoslavio]]) estis verkisto de romanoj, noveloj. Oni distingis lin en [[1961]] per la [[Premio Nobel de Literaturo]]. Li studis en [[Sarajevo]], [[Zagrebo]], [[Jagelona Universitato]] en [[Krakovo]], [[Vieno]] kaj [[Graz]], kie li doktoriĝis. Oni jam frue rekonis lian prozoverkistan kaj poetan kapablon. Li bazis sian beletristan meriton per ''Ex Ponto'' (1918), kiu estis kolektaĵo de kontemplaj, lirikaj verkaĵoj. Li verkis tiun dum la unua mondmilito, kiam la aŭstra-hungaraj registaroj internigis lin pro lia politika agado. La novelaj volumoj aperis ekde [[1920]] en regula intertempo. Post la [[Unua mondmilito]], li ekservis por la jugoslavia diplomatio. Kvankam lia profesio venigis lin al [[Romo]], [[Bukareŝto]], [[Madrido]], [[Ĝenevo]] kaj [[Berlino]], liaj verkoj baziĝis je temoj kaj studoj de strikta patrujo, je ties neelĉerpebla riĉa etna diverseco. Li verkis tri volumojn dum la [[Dua mondmilito]], el kiuj du (''Travnička hronika'', ~„Kroniko de Travnik”; 1945 kaj ''Na Drini ćuprija'' ~„[[La ponto super Drino]]”; 1945) estas dediĉitaj al historio de Bosnio. La verkoj montras lian determinan filozofion kaj profundan kunsentemon, la voĉo de la verkoj estas sobra kaj objektiva, la lingvaĵo estas pura kaj belriĉa. La disdononta komisiono de la [[Nobel-premio]] aparte emfazis la epikan forton, per kiu li prilaboris materion de siaj verkoj, precipe en la romano ''[[La ponto super Drino]]''. == En [[Esperanto]] aperis == * [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr24/ex_pontou.html Fragmentoj el ''Ex Ponto,''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060304033115/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr24/ex_pontou.html |date=2006-03-04 }} en: ''[[Nica Literatura Revuo]]'' 2/4, paĝoj 153–155. Tradukis [[Josip Velebit]], originale aperis en la nica literatura revuo, 2/4 p. 153-155] * ''Sonĝo kaj maldormo sub la karpeneto (San i java pod grabićem),'' novelkolekto, Zagreb 1972, 79 paĝoj. ([[Internacia Kultura Servo]] 1.) Tradukis [[Roger Imbert]] kaj [[Zlatko Tiŝljar]]. * ''[[Vizaĝoj]],'' ok noveloj, Sarajevo 1981. Tradukis Roger Imbert. * ''Soifo (Žed),'' novelaro, Sarajevo 1988, 64 paĝoj. Tradukis [[Ladislav Reĵek]]. * ''Mustafa Maĝar,'' en: ''Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,'' Sarajevo 1989, paĝoj 33–42. Tradukis Ladislav Reĵek. * ''[[La ponto super Drino]]''. Tradukis [[Antonije Sekelj]]. Đurđevac, DEC, 2018. == Galerio == <gallery> Dosiero:1972 Sonĝo kaj Maldormo sub la Karpeneto.jpeg|Kovrilpaĝo de Ivo Andrić: ''Sonĝo kaj Maldormo sub la Karpeneto''. Dosiero:Vizagxoj.jpg|Kovrilpaĝo de ''Vizaĝoj''. </gallery> {{Projektoj}} {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1951-1975}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Andric, Ivo}} [[Kategorio:Bosnaj verkistoj]] [[Kategorio:Serbaj verkistoj]] [[Kategorio:Kroataj verkistoj]] [[Kategorio:Jugoslavaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Grand-oficiroj de la Honora Legio]] 9k9v5wy99j8ynxczbn4n0mprqhoi0l3 0 63376 9349971 6664230 2026-04-08T20:27:23Z Sj1mor 12103 9349971 wikitext text/x-wiki Jen '''listo de gravuloj ligitaj al [[distrikto Covasna]]''': *[[Baróti Szabó Dávid]] poeto, *[[Gábor Bálint]] kompara lingvisto, esperantisto, *[[Benedek Elek]] verkisto, *[[Miklós Barabás]] pentristo, *[[Péter Bod]] *[[Bölöni Farkas Sándor]] vojaĝtaglibristo pri [[Usono]], *DOMOKOS Géza libroeldonejestro, verkisto, politikisto, *DÓZSA György estro de kamparana revolucio, *FÁBIÁN Ernő licea instruisto, filozofo *FARKAS Árpád poeto, publicisto, redaktoro de la distrikta ĵurnalo ''Háromszék'' *GÁBOR Áron kanonmuldisto dum la liberecbatalo [[1848]]-[[1849]], *GAZDA József, verkisto, artkritikisto *GAZDÁNÉ OLASZ Ella artisto *[[Jenő Gyárfás]] pentristo, *KISGYÖRGY Zoltán geologo *KÓNYA Ádám muzeologo *[[Jenő Kosztándi]] pentristo *[[Katalin Kosztándi]] pentristo *[[Sándor Kőrösi Csoma]] lingvisto, fondinto de la [[tibetologio]], *[[Kriza János]], folkloristo, unitarianisma episkopo, *[[Béla Markó|MARKÓ Béla]] poeto, politikisto, *[[MIKES Kelemen]] verkisto *[[MIKÓ Imre]] (grafo) politikisto, historiisto *[[Lajos Sylvester]] publikviva aganto, publicisto, verkisto. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Distrikto Covasna]] klkv1fcvlpbottmoipudaaqz9yw1dva 0 64898 9350038 9344721 2026-04-09T04:50:50Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9350038 wikitext text/x-wiki {{Tiu ĉi artikolo|temas pri slovaka urbo. Aliaj signifoj estas indikitaj en artikolo [[Trnava (apartigilo)]].}} {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Trnava | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-hu|''Nagyszombat''}} | alia_nomo1 = {{Lang-de|''Tyrnau''}} | alia_nomo2 = {{Lang-la|''Tyrnavia''}} | kategorio = urbo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Ulica M.S.Trnavskeho - Trnava.jpg | dosiero_priskribo = Strato de M. S. Trnavský <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Trnava-trnava-flag.svg | blazono = Coat of Arms of Trnava.svg <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Trnava | moto = | kromnomo = Malgranda Romo <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Trnava | distrikto = Distrikto Trnava | histregiono = Hungara reĝlando | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Dolné Považie | montaro = | ŝoseo = | limo = | parto = | urbo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo1 = | memorindaĵo2 = | konstruaĵo = | rivero_faldo = | rivero = [[Trnávka (alfluanto de Dolný Dudváh)|Trnávka]] | rivero1 = Parná | rivero2 = | rivero3 = | rivero4 = <!-- *** Situo *** --> | situo = Trnava | leviĝo = 146 | lat_d = 48 | lat_m = 22 | lat_s = 37 | lat_NS = N | long_d = 17 | long_m = 35 | long_s = 35 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta = | plej_alta_leviĝo = | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 71.535 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 67726 | loĝantaro_dato = 29.12.2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1211 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = Vladimír Butko | ĉefulo_partio = [[KDH]] | ĉefulo_tipo = Primatoro <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 917 01 | areo_kodo = +421-33 | areo_kodo_tipo = | kodo = TT | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 506745 | kodo1_tipo = [[NUTS]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Trnava | mapo1_lokumilo = Regiono Trnava | mapo2 = | mapo2_priskribo = | freemap_zoom = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | commons = Trnava | retpaĝo = [http://www.trnava.sk www.trnava.sk] | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj ={{mapligilo urbo|zomo=11}} }} '''Trnava''' [[hungare]] '''Nagyszombat''' [nadjsombat] estas distrikta [[urbo]] en okcidenta [[Slovakio]] enhavanta 71929 da loĝantoj en [[jaro]] [[2002]]. La ĉefurbo [[Bratislavo]] troviĝas nur 40 km sudokcidenten. [[Dosiero:Slovakia-Trnava-Town tower.jpg|eta|maldekstre|Urboturo de Trnava]] == Historio == La plej frue [[slavo]]j kaj [[keltoj]] vivis en tiu loko. [[Béla la 4-a]] nomumis la komunumon [[libera reĝa urbo]] en [[1238]] sub nomo Zumbotel, ĉar la [[foiro]] okazis sabate. Tie mortis [[Ludoviko la Granda]] en [[1382]]. La [[husanoj]] dum mallonga tempo okupis la urbon en [[1432]]. Inter [[1543]]-[[1822]] pro la [[turkoj]] [[episkopo]] de [[Esztergom]] translokiĝis tien. En [[1615]] okazis paco inter [[Gábor Bethlen]] kaj [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)]]. En [[1621]] armeo de [[Transilvanio]] venkis la [[Habsburgoj]]n. [[Universitato de Trnava (historia)|Universitato]], presejo kaj [[biblioteko]] fondiĝis en [[1635]], sekve la urbo tiutempe iĝis centro de hungara kulturo. [[Francisko Rákóczi la 2-a]] grave malvenkis de Habsburgoj en [[1704]]. Slovaka scienca societo formiĝis en [[1793]]. Fine de la [[19-a jarcento]] konstruiĝis granda rondirado de [[fervojo]], kiu ligis urbojn [[Budapeŝto]]-[[Miskolc]]-[[Košice|Kassa]]-[[Poprad|Poprád]]-[[Žilina|Zsolna]]-Nagyszombat-[[Bratislava|Pozsony]]-[[Vác]]-Budapeŝto. En [[1910]] loĝis en Nagyszombat 15&nbsp;163 da homoj (8032 [[slovakoj]], 4593 hungaroj kaj 2280 [[germanoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la urbo apartenis al [[Pozsony (reĝa departemento)]], al [[Hungara reĝlando]], poste al [[Ĉeĥoslovakio]], fine al Slovakio. Ekde [[1978]] la urbo estas ĉefepiskopejo de slovaka eklezio. En [[1997]] oni fondis universitaton pri [[Cirilo kaj Metodo|Sankta Cirilo kaj Sankta Metodo]]. == Vidindaĵoj == [[Dosiero:Slovakia Trnava Church of John the Baptist UNESCO 2.jpg|eta|Preĝejo omaĝe al [[Johano la Baptisto]] en Trnava]] * romkatolika pilgrimloka [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Miĥaelo]] el la [[14-a jarcento]] * ĉefepiskopa [[palaco]] el [[1562]] * [[gimnazio]] el [[1648]], tie abiturientis Zoltán Kodály * baroka universitata [[templo]] el [[1640]] * universitato el [[1773]] * copfa urbodomo el [[1793]] * [[urboturo]] el [[1574]], 70 m-ojn longa * gotika preĝejo kaj [[klostro]] el [[1363]] * gotika-renesanca preĝejo el la 17-a j.c. * gotika-baroka preĝejo omaĝe al [[Sankta Helena]] * baroka preĝejo kaj monaĥinejo el [[1724]] * baroka preĝejo kaj [[klostro]] el [[1719]] * preĝejo omaĝe al [[Sankta Jozefo]] el [[1671]] * episkopa katedralo * teatro el [[1831]] == Servoj == * [[Universitato de Trnava en Trnava (nuntempa)]] == Famuloj == * en la iama Nagyszombat naskiĝis kaj mortis: ** [[jezuitoj]] [[Antal Mindszenti]] kaj [[István Tattay]] * en la iama Nagyszombat naskiĝis: ** hungaraj [[advokato]]j [[Béla Balkay]] kaj [[János Jabloniczky]] ** hungara [[abato]] [[Benedek Sajghó]] ** hungara akademia [[instruisto]] [[Alfréd Krolopp]] ** hungaraj akademianoj [[Zsigmond Benyovszky]] kaj [[Iván Télfy]] ** hungara [[aktoro]], teatrestro [[Árpád Balogh (teatrestro)|Árpád Balogh]] ** hungaraj [[astronomo]]j [[Jusztinián Hollósy]] kaj [[Ferenc Weiss]] ** hungara benediktano [[Viktor Alfonz Récsei]] ** hungaraj [[episkopo]]j [[Ignác Bärenkopf]], [[Ferenc Berchtholdt]], [[István Madarász]], [[Károly Perényi (episkopo)|Károly Perényi]], [[Ferenc Lénárd Szegedi]], [[József Rudnyánszky (episkopo)|József Rudnyánszky]] kaj [[József Vurum]] ** hungaraj [[jezuito]]j [[Mátyás Hajnal]], [[Bálint Kéri]], [[György Imrikovics]], [[György Káldi]], [[János Kazy (jezuito)|János Kazy]] kaj [[János Nádasi]] ** hungara [[juĝisto]] [[Kornél Emmer]] ** hungara [[kardinalo]] [[György Haulik]] ** hungara [[kuracisto]] [[Antal Genersich]] ** hungara literaturhistoriisto, akademiano [[Zsolt Alszeghy]] ** hungaraj [[ministro]]j [[János Szüry]] kaj [[István Antos]] ** hungara [[operkantisto]] [[Rózsi Marschalkó]] ** hungara paŭlano [[Lajos Paksi]] ** hungara [[politikisto]] [[Alajos Paikert (politikisto)|Alajos Paikert]] ** hungara [[primaso]] [[György Lippay]] ** hungara [[psikiatro]] [[László Epstein]] * en la iama Nagyszombat mortis: ** hungara [[reĝo]] '''[[Ludoviko la 1-a (Hungario)]]''' ** hungara astronomo [[Ferenc Borgia Kéri]] ** hungara ĉefepiskopo [[János Kutassy]] ** hungaraj episkopoj [[István Bosnyák]] kaj [[István Nagy (rektoro)]] ** hungara franciskano [[Antal Affray]] ** germana jezuito [[Matthias Faber]] ** hungaraj jezuitoj [[Péter Ágoston (monaĥo)]], [[Ferenc Babai]], [[György Forró]], [[Mihály Gribóczi]], [[Gábor Kapi]], [[István Keresztes]], [[István Landovics]], [[András Patai]], [[László Sennyey]], [[István Szabó (jezuito)]], [[János Szegedi]], [[Sándor Szörény]], [[Lőrinc Tapolcsányi]] kaj [[László Thuróczy]] ** hungara jezuita profesoro, unua [[rektoro]] de [[ELTE|Jezuita Universitato de Nagyszombat]] [[György Dobronoki]] ** kroata jezuito [[Juraj Turković]] ** [[László Orosz (jezuito)]], ankaŭ [[misiisto]] en [[Argentino]] ** hungara kalvinana pastro [[Ferenc Otrokocsi Fóris]] ** hungara [[preposto]] [[Emil Concilia]] ** hungara primaso [[Imre Lósy]] ** hungara [[Imre Perényi (kanoniko)]] ** hungaraj [[teologo]]j [[Zsigmond Keglevich]] kaj [[Miklós Schmitth]] ** hungara titulara episkopo [[Pál Balassa]] == Ĝemelurboj == * [[Dosiero:Flag of the United States.svg|20ra|]] [[Scranton]], [[Pensilvanio]], [[Usono]] * [[Dosiero:Flag of Croatia.svg|20ra|]] [[Varaždin]], [[Kroatio]] * [[Dosiero:Flag_of_Slovenia.svg|20ra|]] [[Novo Mesto]], [[Slovenio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Trnava}} [[Kategorio:Trnava| ]] [[Kategorio:Urboj de Slovakio]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Trnava]] [[Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio]] dejjzbgrlujrh8xt5oigdvbxtaedgon 0 68260 9350191 9312601 2026-04-09T11:10:31Z Tirolischleioans 254019 /* Viduankaŭ */ 9350191 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Inlinerneu2.jpg|eta|200ra|Vicradaj glitiloj]] '''Vicradaj glitiloj''' (angle ''inline skates'') estas [[rulglitilo]]j, kiuj havas ĉiujn [[rado|radeto]]jn lokigitaj en unu vico unu post la alia. Ili estis patentitaj en [[Usono]] dum [[1953]]. Ili iĝis popularaj en la fino de la [[20-a jarcento]], kiam elvolviĝis [[poliuretano|poliuretanaj]] radetoj. De post, '''vicrada glitado''' estas [[sporto]], kiu membriĝas en plurajn kategoriojn. En [[Eŭropo]] estas ankaŭ disvastigita vicrada glitado tra la urboj, ekzemple tra [[Berlino]], [[Londono]], [[Bratislavo]] ktp. Kutima nombro de radetoj ĉe vicradaj glitiloj estas kvar, vicradaj glitiloj por rapida glitado havas kvin radetojn. Ekzistas diversaj tipoj de vicradaj glitiloj, kiuj dividiĝas laŭ celo. * [[vicradaj glitiloj por hokeo]] * [[vicradaj glitiloj por libera stilo]] * [[vicradaj glitiloj por distro]] * [[agresivaj vicradaj glitiloj]] == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Kvadaj glitiloj]] (angle ''quad skates'') * [[Kvado]] {{-}} [[Kategorio:Sketiloj]] [[Kategorio:Sportiloj]] [[Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto]] flau5x7kba3j0adq5lwpk96j0gasosm 0 68450 9350099 8724803 2026-04-09T07:24:13Z Sj1mor 12103 9350099 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Cello front side.jpg|220px|eta|dekstra|Aspekto flanka kaj antaŭa de [[violonĉelo]].]] [[Dosiero:Gdulka-bow copy.jpg|eta|[[Gadulko]].]] '''Kordinstrumento''' estas [[muzika instrumento]] kiu produktas [[muziko]]n per vibrantaj [[kordo]]j. Estas tri ĉefaj metodoj por vibrigi la kordojn de kordinstrumento: per pinĉado, [[arĉo]] aŭ frapado. == Metodoj de kordinstrumenta ludado == === Per plukado aŭ pinĉado === [[Dosiero:Moodswinger.jpg|eta|Moodswinger, 2006, Yuri Landman]] Instrumentoj kiel la [[gitaro]] (inkl. [[ĉarango]] k.a. tipoj), [[harpo]] kaj [[citro]] estas ludataj pluke aŭ pinĉe, per la [[fingro]] aŭ [[dikfingro]], aŭ per ilo kiel [[plektro]]. Vidu la artikolojn [[plukinstrumento]] kaj [[ponteto]]. === Per arĉo === Instrumentoj de la [[violono]] familio estas ofte ludataj per movo de [[arĉo]] trans la kordoj. Tamen, okaze, tia instrumento estas pinĉata kiel gitaro. [[Gambovjolo]], [[vjolo]] estas ekzemploj tiutipe. === Per frapado === Eblas produkti sonon el kordo per frapado. La ĉefa instrumento de ĉi tiu kategorio estas la [[piano]]. La instrumentoj el tiu grupo apartenas al la [[klavarinstrumento]], kvankam ne ĉiuj klavarinstrumentoj estas kordinstrumentoj, ĉar estas iuj, kiuj produktas sonojn per tuboj ([[orgeno]]) aŭ elektre. == Kordinstrumentoj == {{Div col|cols = 5}} * [[Al-Udo]] * [[Aldviolono]] * [[Amorvjolo]] * [[Banĝo]] * [[Batanta gitaro]] * [[Braginja]] * [[Buzuko]] * [[Ĉaĥajo]] * [[Kronĉongo|Ĉakoj kaj ĉukoj]] * [[Ĉekuntrungo]] * [[Ĉinĉino]] * [[Ĉunirio]] * [[Dandajo]] * [[Dangubico]] * [[Dantiba]] * [[Dantino]] * [[Dijingehuo]] * [[Doŝpuluro]] * [[Dotaro]] * [[Ekataro]] * [[Endingidio]] * [[Gadulko]] * [[Gajĉako]] * [[Gambuso]] * [[Gitaro]] * [[Golpa gitaro]] * [[Guĉino]] * [[Juhiko]] * [[Kamanĉo]] * [[Kanuno]] * [[Kemenĉeo]] * [[Kontrabaso]] * [[Kuba gitaro]] * [[Langspilo]] * [[Lavto]] * [[Lejĉino]] * [[Liuĉino]] * [[Liuto]] * [[Langelajko]] * [[Mandolino]] * [[Mandolo]] * [[N'gonio]] * [[Oktavino]] * [[Pandurio]] * [[Pinaŭo]] * [[Pinpijo]] * [[Pondaro]] * [[Psaltero]] * [[Raĝaŭo]] * [[Ravapo]] * [[Rebeko]] * [[Rekinto]] * [[Rubabo]] * [[Sanŝano]] * [[Sanŝino]] * [[Sapeho]] * [[Sarangio]] * [[Sarodo]] * [[Sato (muzikilo)|Sato]] * [[Sintiro]] * [[Sohajgeŭmo]] * [[Ŝanzio]] * [[Ŝargijo]] * [[Topŝuro]] * [[Valiho]] * [[Vinao]] * [[Violonĉelo]] * [[Violono]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Ĝigo (instrumento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=String instruments}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:AGK bass1 full.jpg|Kontrabaso Dosiero:DuplexScaling.jpg|Piankordoj Dosiero:AcousticGuitar.jpg|Gitaro Dosiero:Stainer.jpg|Violono </gallery> {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Kordinstrumentoj| ]] r7lf74r4k95fwglf6j9dnzof659skjg 0 69703 9349956 8513285 2026-04-08T20:06:30Z Sj1mor 12103 9349956 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Alphonse allais.jpg|eta|dekstra|Alphonse Allais]] '''Alphonse ALLAIS''' (naskiĝis la {{daton|20|oktobro|1854}} en [[Honfleur]], [[Calvados]]; mortis la {{daton|28|oktobro|1905}}) estis [[Francio|franca]] verkisto kaj [[humuristo]]. Li estis eble la plej fama franca humuristo de sia epoko. Kiel multaj beletristoj de tiu epoko, li pasigis grandan parton de sia vivo en la parizaj kafejoj, tie li renkontis homojn, tie li verkis, tie li neatendite diris fojon al la amikoj: "morgaŭ mi estos mortinta", la morgaŭon li mortis subite, en kafejo. == kelkaj "vortoj" liaj == # « La homoj, kiuj neniam ridas ne estas seriozaj homoj. » # « Ne ni taksu nin serioze, estos neniu postvivanto. » [[Dosiero:Marche funèbre composée pour les funérailles d'un grand homme sourd - Alphonse Allais.jpeg|eta|"Funebra marŝo por la entombigo de [[Surdeco|surdulo]]", 1897]] == En Esperanto aperis == ''La familia artifiko.'' Tradukis [[F. Lallement]]. En: ''[[Esperantaj prozaĵoj]],'' paĝo 11 kaj 12.<br> ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro]'', tradukis [[Thierry Tailhades]] - 2009. == Vidu ankaŭ == aliaj humuristoj de la sama epoko * [[Alfred Jarry]] * [[Tristan Bernard]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://boiteallais.com/progs/abcd.htm citaĵoj de li (france)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929183052/http://boiteallais.com/progs/abcd.htm |date=2007-09-29 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Allais, Alphonse}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] btt6dwnccbcd3z0yc02azembt7p5dv8 0 92842 9350174 9304206 2026-04-09T10:34:43Z Sj1mor 12103 9350174 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Taste buds.svg|eta|Ofte menciitaj [[lango|surlangaj]] lokalizoj de la gustoburĝonoj: 1) Amara, 2) Acida, <br />3) Sala, 4) Dolĉa. Fakte tiuj lokalizoj ne ekzistas, kaj gustoburĝonoj por ĉiuj gustosensoj okazas ĉie sur la lango kaj eĉ sur [[palato]].]] '''Gust(ad)o''' aŭ '''gustosenso''' estas tiu el la kvin [[senso]]j, kiu ebligas analizon de la gusto (science: ''saporo'') de la manĝaĵoj enbuŝigitaj. Ĝi estas la perceptado de [[kemio|kemiaj]] [[stimulo]]j de likvaj aŭ en likvo-solveblaj [[materialo]]j. La gustorganoj estas receptoraj [[Ĉelo (biologio)|ĉeloj]] aŭ ties grupiĝoj aŭ anatomiaj estaĵoj kun receptorĉeloj. Ĉe la [[senvertebruloj]], la gusto ne estas apartigebla de la [[flaro]], la kemiaj receptoroj situas en la [[haŭto]], sur la [[buŝo|buŝorganoj]] aŭ sur la [[anteno]]j. La gustorganoj de la [[vertebruloj]] estas la [[gustoburĝono]]j (langaj [[papilo]]j). Ĉe la [[fiŝoj]] ili situas sur la buŝa mukomembrano, sur la [[lipo]]j, [[lipharo]]j; ĉe surteraj vertebruloj ili situas nur en la [[muko]][[membrano]] de la buŝa kavo, ĉefe sur la [[lango]]. La gustoburĝonoj sentas la [[amaro (gusto)|amarajn]], [[Acida gusto|acidajn]], la [[salo|salajn]], la [[dolĉeco|dolĉajn]] kaj la [[umamo|umamajn]] gustojn. Gustoburĝonoj ekzistas ĉie sur la lango kaj eĉ en la palato; la lango ne havas specifajn regionojn por ĉiu gusto. '''Gusto''' estas uzata metafore kiel "persona ŝateco al io", ekzemple ies gusto pri muziko, gusto pri modo. '''Gustumi''' signifas intence esplori aŭ provi guston de io (ekz. gustumi manĝon, vinon ktp). Tiu verbo estas ankaŭ uzata laŭ figura senco. == Anatomio kaj fiziologio de la gusto == La senso de gusto eblas pere de la gustoburĝonoj, nomitaj ankaŭ gustokorpetoj. Ĉe homa plenkreskulo ekzistas ĉirkaŭ 10 000 gustoburĝonoj, el kiuj la plimulto estas en la surfaco de la lango. Ĉiu gustoburĝono havas ovalan formon kaj estas formata de aro de ĉeloj, inter kiuj estas la gustoĉeloj kiuj disponas de [[cilio]]j kiuj venas en kontakto kun la substancoj solvitaj en la buŝo fare de la [[salivo]]. La gustoburĝonoj grupiĝas en pli grandaj strukturoj nomitaj gustopapiloj, kiuj estas tiuj kiuj havigas al la [[Lango (anatomio)|lango]] aspran surfacon.<ref name=tres>Tortora-Derrickson: ''Principios de anatomía y fisiología''. Konsultita la 29an de decembro 2018.</ref> Kiam substanco dissolviĝas en la salivo kaj venas en kontakto kun la ĉelmembrano de la gustoĉeloj, okazas la liberigo kaj elsendado de [[Nervotransigilo|neŭrotransmisiilaj]] molekuloj kiuj senkateniĝas nervimpulsojn kiuj transmisiiĝas al la [[cerbo]] ĉefe pere de la vizaĝa kaj glotofaringa [[nervo]]j.<ref name=tres/> === Gustopapiloj === [[Dosiero:Papilagustativa.jpg|eta|Gustopapilo en kiu observeblas ses gustoburĝonoj.]] La gustopapiloj estas en la surfaco de la lango kaj havigas al tiu organo aspran aspekton (eĉ pli aspran ekzemple ĉe katoj). Ĉiu papilo enhavas nombrajn gustoburĝonojn, kiuj estas sensoriceviloj kiuj ricevas kaj transdukas kemian signalon en agad-ondo. Por ke la papiloj estu stimulitaj, la substancoj devas esti dissolvitaj en la salivo kaj tial eniri en kontakto kun la membrano de la sensoĉeloj. Laŭ ilia formo, distingeblas kvar tipoj de papiloj:<ref name=dos>''Anatomía y fisiología para enfermeras''. Eldonejo: McGraw-Hill. Konsultita la 29a de decembro 2018.</ref> * Fungoformaj papiloj: kiuj havas formon de [[fungo]] kaj estas distribuitaj en la antaŭa parto de la dorso kaj flankaj bordoj de la lango. Estas ĝis kvin gustoburĝonoj por fungoforma papilo kiuj kutime estas en la supra parto de la papilo. * Pokalformaj aŭ kalikformaj papiloj: kiuj havas bazojn kun formo de [[Kaliko (botaniko)|kaliko]] aŭ pokalo kaj distribuiĝas ĉirkaŭ la bazo de la lango formante formon de litero V. La grandaj pokalformaj papiloj enhavas po ĝis 100 gustoburĝonojn. * Fadenformaj aŭ konusformaj papiloj: kiuj havas formon de [[filamento]] kaj troviĝas en la pinto kaj flankaj bordoj de la lango. Diference disde la fungoformaj kaj kalikformaj papiloj, ili ne havas gustofunkcion kaj mankas al ili gustoburĝonoj, kaj estas nur tuŝaj riceviloj kaj kaptas la temperaturon. * Foliformaj papiloj: Kiuj havas formon kiu similas al arbofolio. Ili troviĝas ambaŭflanke en la malantaŭa regiono de la lango. === Gustoburĝonoj === [[Dosiero:Taste bud 2.svg|eta|maldekstre|200ra|Gustoburĝono.]] La gustoburĝonoj estas sensokorpetoj por la gusto kiuj troviĝas en la gustopapiloj. Ili havas ovecan formon, kaj ĉiu el ili estas formata de tri ĉeltipoj, nome bazaj, subtenaj kaj ricevilaj gustoĉeloj. Tiuj lastaj faras sinapan konekton kun la nervofibroj sensoricevilaj kaj disponas de mikroharetaĵoj ricevilaj kiuj projekcias al la gustoporo, nome truo en la langa epitelio. La koloj de tiuj ĉeloj troviĝas interkonektitaj tiel ke la nura parto de la gustoricevilo kiu estas eksponita al la likvoj de la buŝa kavaĵo estas la langopinta krono de mikroharetaĵoj. Ĉiu gustoburĝono enhavas nervaron de ĉirkaŭ de 50 nervofibroj kaj inverse ĉiu nervofibro ricevas informon averaĝe de kvin gustoburĝonoj. La bazaj ĉeloj havas originon en la epiteliaj ĉeloj kiuj ĉirkaŭas la gustoburĝonojn; tiuj ĉeloj diferenciĝas en novaj ricevilaj ĉeloj kaj la antaŭaj riceviloj estas anstataŭataj kontinue per periodo de proksimume dek tagoj. Ĉe la homa estaĵo la gustoburĝonoj estas ĉefs en la fungoformaj kaj pokalformaj papiloj de la lango, ekzistas kelkaj en la [[palata velo]], interna flanko de la [[vango]]j, [[faringo]] kaj [[epigloto]].<ref name=dos/> [[Dosiero:Celulagustativa.jpg|eta|Ricevilaj gustoĉeloj konektitaj al la dendrito de sensa neŭrono.]] === Gustovojoj === La sensaj nervofibroj kiuj devenas de la gustoburĝonoj de la antaŭaj trionoj de la lango veturas laŭ la kordo de la timpano, kiu estas branĉo de la vizaĝa nervo; dum tiuj kiuj devenas de la malantaŭa triono alvenas ĝis la cerba tigo laŭ la glotofaringa nervo kaj la fibroj de aliaj areoj alvenas laŭ la laringa supra nervo, branĉo de la [[vago|vaga nervo]]. En ambaŭ flankoj, la fibroj de tiuj tri nervoj kuniĝas en la kerno de la solkajero en la [[mjela plilongigo]], kie ili faras [[sinapso]]n kun neŭronoj duarangaj; poste ili finas en la specifaj kernoj de sensanstatatŭo de la talamo, kun fibroj kiuj portas informadon de kontakto, doloro kaj temperaturo. El tie, la impulsoj estas kondukitaj al la areo de krusta projekcio por la gusto, situa en la bazo de la malantaŭcentra ĉirkaŭirado de la [[cerbo]]. La [[triopa nervo]] kolektas informadon el la buŝa mukozo rilata kun la temperaturo, premo kaj tuŝo. Kvankam ĝi ne transportas informadon devenan de la gustoburĝonoj, ĝi kontribuas al la ĝenerala interpretado de la gusto ĉe la manĝaĵoj.<ref>Libro virtual de formación en ORL. ĉapitro 69, Fiziologio de la gusto.</ref> == Bazaj gustoj == La gustoburĝonoj sentas la [[amaro (gusto)|amarajn]], [[Acida gusto|acidajn]], la [[salo|salajn]], la [[dolĉaĵo|dolĉajn]] kaj la [[umamo|umamajn]] gustojn. Inter ili oni povas intermezi multajn nebazajn gustojn. === Dolĉa gusto === [[Dosiero:Chum chums.jpg|eta|maldekstre|310x310px|Kelkaj [[deserto]]j de barata dolĉaĵejo, kiu havas centojn da varoj. En certaj partoj de [[Barato]] ili estas nomataj ''mithai'' aŭ dolĉaĵoj. Dolĉaĵoj kaj desertoj havas longan historion en Barato: ĉirkaŭ 500 [[a.K.E.]], la hinda popolo evoluigis la teknologion por produkti sukerkristalojn. En la loka lingvo, tiuj kristaloj estis nomataj ''khanda'' (खण्ड), kio estas la origino de la angla ''Candy'' (bombono'')''. ]] [[Dolĉaĵo]] estas dolĉa manĝaĵo farita riĉa je [[sukero]] aŭ sukeraj ingrediencoj, samkiel [[karbonhidrato]]j. Ĝi ofte inkluzivas ankaŭ aferojn riĉaj je artefaritaj [[dolĉigilo]]j, gustoj kaj koloraĵoj. Dolĉaĵoj estas [[manĝaĵo]]j riĉaj je [[sukero]], kiuj tial ne servas kiel ĉefnutraĵo. Ekzistas multaj diversaj dolĉaĵoj, inter aliaj [[bombono]]j, [[ĉokolado]], [[kuko]]j, [[torto]]j, [[marmelado]]j kaj [[karamelo]]j. Ilin oni vendas en '''dolĉaĵejo''' (fr. ''confiserie''). La ĉefaj dolĉaĵoj estas bombonoj, lekbombonoj. Infanoj ŝatas ĝenerale dolĉgustajn manĝaĵojn. Maljunuloj (kaj ne nur) ofte suferas pro [[diabeto]] okazigita pro troa engluto de dolĉaj manĝaĵoj aŭ [[trinkaĵo]]j kaj devas redukti kaj eĉ nuligi konsumadon de dolĉaj nutraĵoj. Tre dolĉaj fruktoj estas [[vinbero]]j, [[banano]]j ktp. === Amara gusto === [[Amaro (gusto)|Amara gusto]] estas krom [[dolĉaĵo|dolĉo]], [[Acida gusto|acido]], [[salo]] kaj [[umamo]], unu el la kvin bazaj gustoj kiuj estas percepteblaj per la [[lango]]. La amara gusto antaŭ ĉio estas gustumata per la malantaŭa parto de la lango. Multaj homoj sentas ke la amara gusto estas malagrabla. Speciale infanoj spertas tion. Adoltoj, antaŭ ĉio viroj, sentas ke la amara gusto estas malpli malagrabla kaj kelkfoje eĉ bongusta, speciale en kombino kun dolĉa kaj/aŭ graseca gusto. [[biologio|Biologoj]] opinias, ke amaro estas sentata kiel malagrabla gusto por preventi [[veneno|veneniĝo]]n (multaj [[alkaloido]]j, el kiuj multaj havas [[toksologio|toksan]] aŭ [[farmakologio|farmakologian]] efikon, havas amaran guston). Ankaŭ kelkaj plantoj produktas amargustajn substancojn kiel defendomekanismo kontraŭ [[herbovorulo]]j. === Sala gusto === [[Salo]] ĉeestas en grandaj kvantoj en la [[maro]] kie ĝi estas la ĉefa minerala konstituanto, tiele ke en malferma [[oceano]] estas ĉirkaŭ 35 g de solido por litro, nome [[saleco]] de 3.5%. Salo estas esenca por [[Animalo|animala vivo]], kaj salgusto estas unu el la bazaj homaj gustoj. La [[histo]]j de animaloj enhavas pli grandajn kvantojn el salo ol la plantaj histoj; tiele la tipaj dietoj de nomadoj kiuj vivtenas sin kun siaj gregaroj bezonas malmultan aŭ nenioman aldonitan salon, dum cereal-bazaj dietoj postulas suplementojn. Salo estas unu el plej malnovaj kaj plej ĉieaj manĝo-kondimentoj, kaj [[Peklado|saligo]] estas grava metodo de [[Konservado|manĝo-konservado]]. Eble la plej frua kaj ĝenerala sento de sala gusto okazis per gustumado de [[salakvo|mara akvo]]; komparo de tia akvo kun nesala [[trinkakvo]] havigas bonan rezulton pri la sala gusto, eble malagrabla ĉe trinkaĵo; male por manĝaĵoj la ne tro sala gusto povas esti pli agrabla kaj eble evitas malbonaĵojn. [[Dosiero:ProsciuttoSeaSalt.JPG|eta|dekstra|200ra|Mar-salo aldonita al [[ŝinko]].]] La loko de salkuŝejoj ludis gravan rolon por la elekto de multaj definitivaj pra-[[setlejo]]j, ĉar ties konsumo ne nur estas neceso por homoj, sed salo ankaŭ ebligas konservi la [[manĝaĵo]]jn kaj plilongigi sian utilan daŭron. Unu el la plej fruas kulturoj en la tuta mondo laŭ historiaj registroj pri la uzado kaj elfosado de salo estas la [[Ĉina kulturo|ĉina]] (ekde la [[17-a jarcento a.K.]]).<ref name="Rowan" >Rowan Flad, "Archaeological and chemical evidence for early salt production in China", 12618–12622, PNAS, 30a de Aŭgusto 2005, vol. 102, n.º 35</ref> Dum la [[Romia Imperio]] oni kreis en [[Eŭropo]] specifajn vojojn por faciligi la salkomercon inter diversaj regionoj; por ekzemplo, en [[Romo]] ekiras vojo destinata al transporto de sal, nomita ''Via Salaria''. Aliaj ekzemploj estas videblaj ankaŭ en [[Germanio]], ĉe la ''Alte Salzstrasse'', aŭ en [[Francio]], ĉe la ''Route du Sel''.<ref name="Brisay" >KW de Brisay, KA Evans,"Salt: The Study of an Ancient Industry", Colchester Archaeological Group, 1974.</ref><ref>Bloch, David, ''Economics of NaCl: Salt made the world go round'', Mr Block Archive en [http://www.salt.org.il/frame_econ.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070129144818/http://www.salt.org.il/frame_econ.html|date=2007-01-29}} Alirita la 4an de Oktobro 2008.</ref> La [[etimologio]] de kelkaj vortoj havigas evidentajn ekzemplojn de la gravo kiun havis salo jam ekde la antikveco. Por ekzemplo, la vorto ''[[salajro]]'' estas derivita de la [[latina]] ''salarium'', kiu siavice devenas de “sal” (salo) alude al la kvanto de salo kiun ricevis laboristo (pli precize, la romiaj [[legiano]]j) por povi konservi siajn manĝaĵojn ''(salarium argentum)''.<ref name="Laszlo">Laszlo, P. ''Grain of Life'', Columbia University Press, 2001, ISBN 0-231-12198-9.</ref> La salo delonge ludis gravan rolon en la kulturoj de [[Mediteraneo]] kaj el antaŭ la romia epoko jam oni produktis saligitan [[fiŝsaŭco]]n tre popularan nomita ''[[garum]]'', kies recepto estis poste forgesita en la okcidenta kuirarto,<ref>Rathbone, D. W. "Garum and salsamenta: production and commerce in materia medica", ''Med Hist''. 1992 July; 36(3): 356-357.</ref> kaj poste rekuperita. La tutmonda konsumado de salo en la manĝado malpliiĝis dum la [[19-a jarcento]] pro la teknikaj plibonigoj de la sistemoj de fridigo kaj [[Frostigita manĝaĵo|frostigo]] de manĝaĵoj, kio duarangigis la iaman uzadon de salo por la konservado de kelkaj produktoj.<ref name="Cod" >[[Mark Kurlansky]]: Cod: ''A Biography of the Fish That Changed the World''. Penguin Books, 1998.</ref> {{Ĉefartikolo|Saligado}} [[Dosiero:Heringsfass.JPG|eta|250ra|maldekstra|Saligitaj [[haringo]]j, ''Clupea harengus''.]] [[Saligado]] estas la [[Konservado|konservado de manĝo]] kun seka [[manĝebla salo]].<ref name="uog">[http://www.uga.edu/nchfp/publications/nchfp/factsheets/food_pres_hist.html "Historical Origins of Food Preservation."] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111015194629/http://www.uga.edu/nchfp/publications/nchfp/factsheets/food_pres_hist.html |date=2011-10-15 }} [http://www.uga.edu/nchfp University of Georgia, National Center for Home Food Preservation]. Alirita en Junio de 2011.</ref> Ĝi estas rilataj al [[peklado]] (preparado de manĝo per [[salaĵo]], tio estas, saligita akvo) kaj estas unu formo de [[salpeklado]]. Ĝi estas unu el plej malnovaj metodoj de konservado de manĝo,<ref name="uog"/> kaj du historie gravaj salplekitaj manĝaĵoj estas [[saligita fiŝo]] (kutime sekigita kaj saligita [[moruo]] aŭ [[Haringo|saligita haringo]]) kaj salplekita [[viando]] (kiaj [[lardo]]). Vegetaloj kiaj [[fazeolo]]j ''Phaseolus coccineus'' kaj [[Blanka brasiko|brasikoj]] estas ankaŭ ofte konservataj en tiu maniero. === Acida gusto === {{Ĉefartikolo|Acida gusto}} [[Dosiero:Lemon-edit1.jpg|250ra|eta|dekstre|La [[citronsuko]] estas bona ekzemplo de acida gusto.]] La [[acida gusto]] estas unu el la kvin bazaj gustoj detekteblaj per la gustaj [[papilo]]j de la [[lango]] situantaj ambaŭflanke de la malantaŭa parto de tiu. La sensiloj de la gustaj papiloj detektas pere de [[Jono|jonaj kanaloj]] la [[jono]]jn de hidronio (H₃O⁺) kiuj formiĝas pro la esto de [[acido]]j kun [[akvo]]. Same kiel ĉe la [[amara gusto]], la acida gusto estas konsiderata kiel 'alarmo' por la [[cerbo]] ĉar kelkaj venenaj kaj damaĝaj substancoj posedas acidajn gustojn.<ref>"Human Bitter Taste Perception". Wolfgang Meyerhof, Maik Behrens, Anne Brockhoff, Bernd Bufe and Christina Kuhn. Chem. Senses 30 (suppl 1): i14–i15, 2005</ref> La especifaj sensiloj en la lango kiuj detektas la acidan guston estas nomataj TAS2R.<ref>Adler, E., Hoon, M.A., Mueller, K.L., Chandrashekar, J., Ryba, N.J. kaj Zuker, C.S. (2000) "A novel family of mammalian taste receptors". Cell, 100, 693–702.</ref><ref>Bufe, B., Hofmann, T., Krautwurst, D., Raguse, J.D. and Meyerhof, W. (2002) "The human TAS2R16 receptor mediates bitter taste in response to beta-glucopyranosides". Nature Genet., 32, 397–401.</ref> === Umama gusto === {{Ĉefartikolo|Umamo}} [[Dosiero:Ripe tomatoes.JPG|eta|maldekstre|220ra|[[Tomato]]j enhavas multe da umamaĵoj.]] '''Umama gusto''' ([[japana lingvo|japane]] ''umami'', {{lang|ja|旨み、旨味, うまみ}}) estas gusto laste aldonita universale al la kvin iamaj bazaj gustoj sensataj de specialaj ricevĉeloj, kiuj troviĝas sur la homa [[lango]]. ''Umami'' estas japana vorto signifanta "bongusteco", kaj aplikiĝas al la senso de '''saporhaveco''', specife al la sento de la natura [[aminoacido]], [[glutamata acido]], aŭ glutamatoj oftaj en [[viando]], [[fromaĝo]] kaj aliaj [[proteino|protein]]-riĉaj manĝaĵoj. La ago de umam-ricevĉeloj klarigas, kial manĝaĵoj kun [[ununatria glutamo]] ofte gustas pli "verve". == Aliaj gustosentoj == [[Dosiero:Cubanelle Peppers.jpg|eta|dekstre|210ra|Fruktoj de akraj [[kapsiketo]]j.]] * La [[Gusta akreco|pikanta akreco]] ne estas gusto, sed la ardosento ĉe la buŝo produktita per specifaj substancoj kiam oni englutas ilin kaj venas en kontakto kun la lango; ĝin oni perceptas tra la nocriceviloj kiuj estas la nervofinoj kiuj ricevas la senton de doloro, sen interveno de la gustopapiloj. La maĉado de difinitaj manĝaĵoj, inter ili tiuj kiuj enhavas [[kapsikino]]n (pikantaj [[kapsiko]]j), piperinon (nigra [[pipro]]) kaj alicinon (krudaj [[ajlo]]j kaj [[cepo]]j), aktivigas la nervofinojn nocricevilaj kiuj produktas tiun senton.<ref>Programación nutricional del gusto y la tolerancia al picante. ''Nutr. Hosp.'' vol. 33, no. 4, Madrid jul./aŭg. 2016.</ref> * Freŝeco. Kelkaj substancoj aktivigas la ricevilojn por la malvarmaj sentoj de la [[triopa nervo]], kvankam ili ne estas je malaltaj temperaturoj. Tiun senton de "freŝeco" povas okazigi [[pipromento]], [[Mento|spikomento]], [[mentolo]], [[eŭkaliptolo]], monoterpenoidaj ciklaj alkoholoj, kaj sintezaj kombinaĵoj kiel la icilino. Tiu fenomeno estas produktita per la aktivigo de la riceviloj TRPM8 ĉeestaj en la [[neŭrono]]j, kaj la freŝeco estas nur perceptita fenomeno, ne reala.<ref>McKemy DD. TRPM8: The Cold and Menthol Receptor. En: Liedtke WB, Heller S, eldonistoj. TRP Ion Channel Function in Sensory Transduction and Cellular Signaling Cascades. Boca Raton (FL): CRC Press/Taylor & Francis; 2007. Ĉapitro 13. PMID 21204488.</ref><ref name="pmid6131976">{{cite journal |autor=Wei ET, Seid DA |title=AG-3-5: a chemical producing sensations of cold |journal=J. Pharm. Pharmacol. |volume=35 |issue=2 |pages=110–2 |year=1983 |pmid=6131976 |doi=10.1111/j.2042-7158.1983.tb04279.x|s2cid=42844929 }}</ref> [[Dosiero:Holding wine glass.jpg|eta|maldekstre|210ra|La esto de [[antocianino]] en la ŝelo de la [[vinbero]] produktas la ruĝan koloron de la [[ruĝa vino]]. La kemia komponaĵo de vino rezultas en la fakto, ke fakulaj enologoj kaj ĝeneralaj vinŝatantoj povas detekti en la [[vingustumado|vingusto]] nuancojn de plej diversaj fruktoj, oleoj, lignoj, tabako, diversaj manĝaĵoj, fumo ktp.]] * Adstringeco. Oni ne konsideras tiun baza saporo, sed nur senteco. Ĝin senkatenigas kaj hidrolizeblaj kaj nehidrolizeblaj [[tanino]]j, ambaŭ kemie polifenoloj. La taninoj ĉeestas en diversaj manĝaĵoj, inter kiuj la maturaj fruktoj, la [[teo]], la [[ruĝa vino]] kaj la [[Rheum rhabarbarum|rabarbo]]. La adstringenco lasas en la buŝo kompleksa sento de sekeco kaj amareco. La mekanismo kiu okazigas ĝin estas reakcio inter la taninoj kaj la proteinoj de la salivo, kiuj produktas la formadon de molekulaj kompleksoj kiuj precipitiĝas en la buŝa kavaĵo kaj malpliigas la lubrikan kapablon de la salivo.<ref>''Introducción al análisis sensorial de los alimentos''. Aŭtoroj: Enric Bota Prieto, Josep Sancho Valls kaj Juan José de Castro Martín.</ref><ref>{{Cite journal|last1=Peleg|first1=Hanna|last2=Gacon|first2=Karine|last3=Schlich|first3=Pascal|last4=Noble|first4=Ann C|title=Amargo y astringencia de los monómeros de flavan-3-ol, dímeros y trímeros|journal=Journal of the Science of Food and Agriculture|date=junio 1999|volume=79|issue=8|pages=1123-1128|doi=10.1002/(SICI)1097-0010(199906)79:8<1123::AID-JSFA336>3.0.CO;2-D}}</ref> * Metala gusto. Oni ne konsideras tiun baza saporo. La metala gusto povas esti okazigita de manĝaĵoj kaj trinkaĵoj, kaj ankaŭ de dentamalgamaĵoj, kronika toksiĝo pro englutado aŭ inhalado de [[pezaj metaloj]] ([[hidrargo]], [[plumbo]], [[bismuto]], [[arseno]])<ref>[https://academic.oup.com/chemse/article/doi/10.1093/chemse/bjab043/6366361 A review of the flavor profile of metal salts: understanding the complexity of metallic sensation.] Michelle J Y Ecarma, Alissa A Nolden, Chemical Senses, Volumo 46, 2021. Publikigita la 8an de septembro 2021.</ref>, kelkaj medikamentoj, inter kiuj sakvinavir,<ref name=goldstein/> zonisamido,<ref>{{Cite book|last=Levy|first=René H. |title=Fármacos antiepilépticos|url=https://books.google.com/books?id=HAOY0qG-vAYC&pg=PA875|year=2002|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9780781723213|page=875}}</ref> kaj variaj tipoj de medikamentoj uzataj en [[kemiterapio]].<ref>{{cite journal |last1=Reith |first1=Alastair J. M. |last2=Spence |first2=Charles |title=El misterio de la "boca de metal" en la quimioterapia. |date=2020 |journal=Chemical Senses |volume=45 |number=2 |pages=73-84 |doi=10.1093/chemse/bjz076 |pmid=32211901 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:bf56172d-ea67-4880-8b45-d13fde173cd9 }}</ref> Ĝenerale oni konsideras ĝin malagrabla gusto se temas pri manĝaĵoj kaj trinkaĵoj. Kelkaj artefaritaj [[dolĉigaĵo]] estas perceptitaj kiel havantaj metalan guston, kiu estas detektita fare de la riceviloj TRPV1.<ref>{{cite journal |last1=Riera |first1=Céline E. |last2=Vogel |first2=Horst |last3=Simon |first3=Sidney A. |last4=le Coutre |first4=Johannes |title=Los edulcorantes y sales artificiales que producen una sensación de sabor metálico activan los receptores TRPV1. |date=2007 |journal=''American Journal of Physiology'' |volume=293 |number=2 |pages=R626-R634 |doi=10.1152/ajpregu.00286.2007 |pmid=17567713 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Monosson|first=Emily|title=Evolution in a Toxic World: How Life Responds to Chemical Threats|url=https://books.google.com/books? id=vqtrn8iwtecC&pg=PA49|year=2012|publisher=Island Press|isbn=9781597269766|page=49}}</ref> La metala gusto en la buŝo povas esti ankaŭ simptomo de diversaj medicinaj misordoj kiuj povas dismodifi la senson de la gusto, inter kiuj menciindas la disgeŭzio kaj parageŭzio<ref name=goldstein>{{Cite book|last=Goldstein|first=E. Bruce|title=Enciclopedia de la percepción|url=https://books.google.com/books?id=6M3NSNm6MlkC&pg=PA959|volume=2|year=2010|publisher=SAGE|isbn=9781412940818|pages=958-59}}</ref>. * Kokumi ([|k|oʊ|k|uː|m|i], japane: {{nihongo||コク味|kokumi}}<ref name="Nishimura2016">{{Cite magazine|title="Koku" en la gusteco de la manĝaĵoj: ĝenerala rigardo al pioniraj laboroj kaj ankoraŭaj demandoj|date=2016-01-20|magazine=Kagaku to Seibutsu|url=https://katosei.jsbba.or.jp/view_html.php?aid=527|last1=Nishimura|first1=Toshihide|doi=10.1271/kagakutoseibutsu.54.102|pages=102-108|access-date=2020-08-11|last2=Egusa|first2=Ai|publisher=Japana Socio de Bioscienco, Bioteknologio kaj Agrokemio (JSBBA)|issue=54|volume=2|language=ja}}</ref> de {{nihongo|||こく|koku}}) ne estas gusto per si mem, sed modulilo kiu pliigas aliajn gustojn, inter kiuj la dolĉan kaj la salan gustojn; ĝi estis malkovrita fare de grupo de japanaj esploristoj kiuj estis studante ekstrakton el ajlo dissolvita en akvo. Oni priskribis ĝin kiel io kiu povas plibonigi aliajn gustojn pere de la ampleksigo kaj plilongigo de la aliaj gustoj. Ĝi estas produktita de diversaj [[peptido]]j, unu el kiuj estas la [[glutationo]], [[peptido|tripeptido]] konstituita per la [[aminoacido]]j [[glutamato]], [[cisteino]] kaj [[glicino]].<ref name="foodprot">{{cite book |editor1-last=Hettiarachchy |editor1-first=Navam S. |editor2-last=Sato |editor2-first=Kenji |editor3-last=Marshall |editor3-first=Maurice R. |title=Proteínas y péptidos alimentarios: química, interacciones funcionales y comercialización |date=2010 |publisher=CRC |location=Boca Raton, Fla. |isbn=9781420093414 |url=https://books.google.com/books? id=-h8UEImN7SAC&q=kokumi&pg=PA290 |access-date=26a de junio 2014 }}</ref><ref name=": 0">{{cite journal | last1 = Ueda | first1 = Yoichi | last2 = Sakaguchi | first2 = Makoto | last3 = Hirayama | first3 = Kazuo | last4 = Miyajima | first4 = Ryuichi | last5 = Kimizuka | first5 = Akimitsu | año = 1990 | titolo = Karakteraj konstituantoj de la gusto en la akva ekstrakto de ajlo | review = Agricultural and Biological Chemistry | volumen = 54 | numero = 1| pages = 163-169 | doi = 10.1080/00021369.1990.10869909 }}</ref> La ricevilo de [[kalcio]] sensiva al stimuloj (CaSR) estas proteino kiu troviĝas en la surfaco de la gustoĉeloj de la lango kaj kiu estas sensiva al kelkaj kombinaĵoj kiuj produktas la senton ''kokumi''. Oni pruvis, ke kelkaj substancoj, inter kiuj la [[natria laktato]] kaj la acido gamma-glutamil-valil-glicina povus aktivigi la CaSR kaj produkti la senton de saporo ''kokumi''.<ref name=":0">{{cite journal | last1 = Ueda | first1 = Yoichi | last2 = Sakaguchi | first2 = Makoto | last3 = Hirayama | first3 = Kazuo | last4 = Miyajima | first4 = Ryuichi | last5 = Kimizuka | first5 = Akimitsu | year = 1990 | title = Characteristic Flavor Constituents in Water Extract of Garlic | journal = Agricultural and Biological Chemistry | volume = 54 | issue = 1| pages = 163–169 | doi = 10.1080/00021369.1990.10869909 }}</ref><ref name="Reed 353S–360S">{{Cite journal|last1=Reed|first1=Danielle R.|last2=Xia|first2=Mary B.|date=2015-05-01|title=Recent Advances in Fatty Acid Perception and Genetics|journal=Advances in Nutrition|language=en|volume=6|issue=3|pages=353S–360S|doi=10.3945/an.114.007005|issn=2156-5376|pmid=25979508|pmc=4424773}}</ref> * Gusto je kalcio. Estas konata fakto ke multaj animaloj povas lokalizi per la gusto lokojn en kiuj abundas akumulaĵoj de [[kalcio|kalcisaloj]] kaj konsumi ilin por tiel kontentigi siajn nutronecesojn. La animaloj nutre kontentigitaj malakceptas la salojn de kalcio, sed ili englutas ilin avide kiam ili bezonas tiun elementon ege grava por diversaj funkcioj, inter kiuj la formado de [[osta histo]]. Ekzistas pruvoj de la ekzistado de gustoriceviloj por kalcio ĉe [[amfibioj]] kaj [[ronĝuloj]], sed oni ne certas ĉu ankaŭ homoj kapablas rekte detekti la kalcian guston per si mem.<ref>{{Cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article/osteoporosis-calcium-taste-chalk/|title= Ĉu plaĉas al vi la kretogusto? Gratulon: eble homoj povus kapabli gustumi kalcion. |publisher=''Scientific American''|date=20a de aŭgusto 2008 |access-date=14a de marto 2014}}</ref> Oni esploris la fakton, je foje infanoj suĉas teron aŭ murkalkon, sed oni konfirmis nenion prie. Oni postulis ankaŭ, ke riceviloj CaSR ĉeestantaj en la lango povus esti responsaj pri la detektado de la kalcigusto.<ref>{{Citation|first = Michael G.|last = Tordorf|title = American Chemical Society National Meeting, Fall 2008, 236th|year = 2008|pages = AGFD 207 |place = Philadelphia, PA|publisher = American Chemical Society}}</ref><ref name="ScienceDaily21Aug08Calcium">{{citation |date=21a de aŭgusto 2008 |title= Tio gustas... ĉu dolĉe? acide? Ne, sendube estas kalcio! |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/08/080820163008.htm |work=Science Daily |access-date=14a de septembro 2010}}</ref> * Temperaturo. La temperaturo povas esti esenca elemento de la gustokapablo. [[Varmo]] povas pliigi kelkajn gustojn kaj malpliigi aliajn variigante la densecon kaj la fazekvilibron de difinita substanco. La manĝaĵoj kaj trinkaĵoj kiun en preciza kulturo estas proponitaj tradicie varmaj kutime estas konsiderataj malagrablaj de ili estas malvarmaj, kaj inverse. Por ekzemplo, la [[alkoholaĵo]]j, kun kelkaj esceptoj, estas konsiderataj pli agrablaj se oni proponas ilin je ĉambra aŭ malvarma temperaturo en diversaj gradoj, sed [[supo]]j -denove, kun esceptoj- estas trinko-manĝataj varmaj. Klare kultura ekzemplo estas la [[refreŝigaĵo]]j kiujn kutime oni trinkas malvarmaj, sed oni aldonas [[glacikubo]]jn en Mediteraneaj landoj, dum oni ne faras tion kutime en nordeŭropaj landoj. Alia ekzemplo estas la supozebla sengusta [[akvo]], kion oni preferas trinki malvarma ej Mediteraneaj landoj, dum en kelkaj landoj de [[Orienta Azio]] foje oni preferas varma aŭ mezvarma. == Misordoj ĉe la gustosenso == La personoj kiuj suferas pro misordoj ĉe la gustosenso, povas senti gustojn kiujn ne ekzistas, ne diferencigi la gustojn aŭ ekstreme eĉ tute ne percepti ajnan guston. La plej oftaj gustomisordoj estas jenaj:<ref> Ganong, William; ''Fisiología Médica'', 2002, eldonejo ''Manual Moderno'', paĝo 209, ĉapitro ''Olfato y Gusto''.</ref> * Ageŭzio: perdo preskaŭ totala de la gustosenso.<ref>[https://www.nidcd.nih.gov/sites/default/files/Documents/health/spanish/tastedisorders-spanish.pdf ''Trastornos del gusto''.] NIH. Konsultita la 28an de decembro 2018.</ref> * Disgeŭzio: estas distordo en la percepto de la gusto, ĝi povas montriĝi kiel la ekzistado de gustosenso kiam ne ekzistas stimulo kiu okazigas ĝin, aŭ kiel la percepto de malagrabla gusto okazigita de stimulo kiu en normalaj kondiĉoj estas konsiderata agrabla.<ref name=cero>[https://scielo.conicyt.cl/pdf/ijodontos/v4n2/art10.pdf Sensopercepción gustativa: una revisión.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240330224913/https://scielo.conicyt.cl/pdf/ijodontos/v4n2/art10.pdf |date=2024-03-30 }} VV. AA. Int. J. Odontostomat., 4(2): pp. 161-168, 2010. Konsultita la 30an de decembro 2018.</ref> * Hipogeŭzio: malgranda kapablo por diferencigi gustojn, simila al tiu kiun suferas la fumantoj. Tre ofte temas en la realo pri malkapablo ĉe la flarsenso aŭ nesufiĉa produktado de salivo fare de la [[Saliva glando|salivaj glandoj]]. * Hipergeŭzio: troa sensiveco al la gustosenso. La misordoj ĉe la gustosenso povas esti okazigitaj per nombraj kaŭzoj, nome la jenaj: neŭrologia vundo, hormonaj misordoj, odontologiaj problemoj, ekspono al [[radioterapio]] en kapo kaj kolo, maljuniĝo kaj uzado de difinitaj medikamentoj; laŭ kelkaj informoj ĉirkaŭ 20% de la kazoj de disgeŭzio estas rilataj kun kuraciloj.<ref>[http://www.humv.es/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1125 ''Alteraciones del gusto inducidas por fármacos''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100326045457/http://www.humv.es/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1125 |date=2010-03-26 }} {{Wayback|url=http://www.humv.es/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=1125 |date=20100326045457 }} Hospital Universitario Marqués de Valdecilla, Servicio de Farmacología Clínica, 2008.</ref><ref>''Síndromes lesionales de las vías nerviosas gustativas''. Sánchez-Juan P., Combarros O., ''Neurología'', 2001;16(6): 262-271.</ref> La taksado de la paciento kiu suferas misordoj ĉe la gustosenso estas farata per klinika historio, [[korpa ekzameno]], taksado de la gustosenso pere de milsaj solvaĵoj de [[sukero]], [[salo]] kaj [[acetata acido]], elektrogustometrio kaj bildotestoj por la ekzameno de la centraj gustovjoj.<ref>"Trastornos del gusto: actualización y aproximación clínica". ''Rev. Otorrinolaringol. cir.'', Cabeza Cuello vol. 82 no.2 Santiago jun. 2022.</ref> Ne estas specifa traktado por kuraci la gustoperdon. Se temas pri malbona funkciado de la [[Saliva glando|salivaj glandoj]], oni povas trakti ĝin pere de artefarita salivo aŭ pilokarpeno. Aparta kondiĉo rilata al gustomisordoj estas la ŝanĝoj en preferoj kaj ĝuoj aŭ malĝuoj ĉe [[gravedeco|gravedaj virinoj]], nome ĉe kapricdeziroj. == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * ''Symposium on Foods: the Chemistry and Physiology of Flavors'', The fourth in a series of symposia on foods held at Oregon State University. [Papers] Editor: H. W. Schultz. Associate editors: E. A. Day [and] L. M. Libbey, Westport CT, AVI Pub. Co., 1967, LCCN 66024813 * Anthelm Brillat-Savarin: ''Physiologie des Geschmacks''. Heyne, München 1976, ISBN 3-453-42016-0. * Neil Campbell, Jane Reece, ''Biologie'', 7a eldono, Pearson Education, 2007, {{p.|1147-1149}}. {{ISBN|978-2-7440-7223-9}} * {{Citation |date=16a de Novembro 2006 |last1=Chandrashekar |first1=Jayaram |last2=Hoon |first2=Mark A |last3=Ryba |last4=Nicholas |first4=J. P. |last5=Zuker |first5=Charles S |name-list-style=amp |title=The receptors and cells for mammalian taste |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |pmid=17108952 |volume=444 |issue=7117 |pages=288–294 |doi=10.1038/nature05401 |url=https://wiki.brown.edu/confluence/download/attachments/1444406/nature05401.pdf |access-date=[[13-a de septembro]] [[2010]] |bibcode=2006Natur.444..288C |s2cid=4431221 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722041026/https://wiki.brown.edu/confluence/download/attachments/1444406/nature05401.pdf |archive-date=[[22-a de julio]] [[2011]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722041026/https://wiki.brown.edu/confluence/download/attachments/1444406/nature05401.pdf |archivedate=2011-07-22 }} * {{Citation |year=2010 |author1=Chaudhari, Nirupa |author2=Roper, Stephen D |name-list-style=amp |title=The cell biology of taste |journal= Journal of Cell Biology |pmid=20696704 |volume=190 |issue=3 |pmc=2922655 |pages=285–296 |doi=10.1083/jcb.201003144 }} * Georg Cohn: ''Die organischen Geschmacksstoffe.'' Siemenroth Verlag, Berlin 1914, {{DNB|58082392X}} * Jürgen Dollase: ''Geschmacksschule.'' Verlag Tre Torri, 2005, ISBN 3-937963-20-0. * Dietrich von Engelhardt, Rainer Wild (eld.): ''Geschmackskulturen. Vom Dialog der Sinne beim Essen und Trinken.'' Campus Verlag, 2006, ISBN 3-593-37727-6. * Thomas Hauer (eld.): ''Das Geheimnis des Geschmacks. Aspekte der Ess- und Lebenskunst.'' Anabas Verlag, 2005, ISBN 3-87038-366-6. * [[Michel Onfray]], ''La raison gourmande - Philosophie du goût'', Grasset, 1995 ([http://mo.michelonfray.fr/oeuvres/la-raison-gourmande/ resumo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160803125944/http://mo.michelonfray.fr/oeuvres/la-raison-gourmande/ |date=2016-08-03 }}). * Werner Wilhelm Schnabel: ''„Der übertrefflichste unter allen äußerlichen Sinnen“? Harsdörffers „Lobrede des Geschmacks“''. En: Stefan Keppler-Tasaki, Ursula Kocher (eld.): ''Georg Philipp Harsdörffers Universalität. Beiträge zu einem Uomo universale des Barock''. Berlin / New York 2011 (Frühe Neuzeit, 158), pp. 39–63. * Smith, D. V. kaj Margolskee, R. F. ''Making Sense of Taste''. "Scientific American", 2001, 284, 32-39 == Vidu ankaŭ == * ''De gustibus non est disputandum'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj | wikiquote = Gusto |ReVo=gust}} {{Portalo|Biologio}} * [http://www.e-gout.fr Eŭropo pri gusto] * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Gusto|revizio=160735069}} {{Havenda artikolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gusto| ]] [[Kategorio:Fiziologio]] jj0p8bv34vetsricu7i8ee1jkjszrcm 0 94847 9349958 9228612 2026-04-08T20:06:58Z Sj1mor 12103 9349958 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Grazia Deledda''' ([[Vikipedio:Prononchelpilo|'''Gra'''cja De'''led'''da]], naskiĝis la [[27-a de septembro|27-an de septembro]] [[1871]], mortis la [[15-a de aŭgusto|15-an de aŭgusto]] [[1936]]) estis [[Italio|itala]] [[verkistino]]. Deledda naskiĝis en [[Nuoro]], sur la [[insulo]] [[Sardio]]. La filino de riĉa familio jam frue komencis verki kaj publikigi poemojn kaj rakontojn en lokaj ĵurnaloj. Kiam ŝi en la jaro [[1900]] kune kun sia edzo transloĝiĝis al [[Romo]], ŝi jam estis konata verkistino en tuta Italio. En [[1926]] ŝi gajnis la [[Premio Nobel de Literaturo|Premion Nobel de Literaturo]] por "idealisma inspiro kun pitoreska klareco de vivo en sia hejmurbo. Ŝi traktas profunde kaj kompate ĝeneralajn homajn problemojn". Ŝi mortis en [[1936]] en Romo. La verkaro de Grazia Deledda priskribas la vivon de la [[Kamparano|kamparanoj]] en [[Sardio]], sed ankaŭ la [[Burĝo|burĝaron]] de [[Romo]]. Influite de [[Giovanni Verga]] ŝi sekvis la [[Verismo|verisman]] skolon, sed kontraste al la ekzemplo de Verga, ŝi rezignis pri dialektaj esprimoj en sia lingvaĵo. Deledda ofte uzis la [[Sardio|sardian pejzaĝon]] kiel metaforon por la malfacilaĵoj en la vivo de ŝiaj roluloj. == Listo de verkoj == * ''La via del male'' ("La vojo de malbono", 1886) * ''Elias Portolu'' (1903) * ''Nel deserto'' ("En la dezerto", 1911) * ''Canne al vento'' (1913) * ''Marianna Sirca'' (1915) * ''La madre'' ("La patrino", 1920) * ''Annalena Bilsini'' (1927) == En [[Esperanto]] aperis == ''La patrino'' / Grazja Deledda. El la originala itala lingvo trad. Giuseppe Lacertosa. - Venezia: Mestrina Ed., [1983]. - 136 p.<br> ''La Lebanona cedro'' (1939) . El la originalo tradukis [[Thierry Tailhades]] (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://nobelprize.org/literature/laureates/1926/deledda-autobio.html * http://www.liberliber.it/biblioteca/d/deledda/index.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205105846/http://www.liberliber.it/biblioteca/d/deledda/index.htm |date=2007-02-05 }} * http://members.tripod.com/~GraziaDeledda/ETEXT-F.HTM * http://nobelprize.org/literature/laureates/1926/index.html {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1926-1950}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Deledda, Grazia}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Nobel-premiitinoj]] d016puf3pdoneei22dpsylmceezhx0t 3 97530 9349903 9349693 2026-04-08T17:44:45Z Penttihirv 254712 9349903 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Inter la 2-a kaj 6-a de aprilo 2026 mi estas hejme sed havas gastojn kaj tial havas malpli da tempo por vikipedio, de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur la 12-an de aprilo havos vastan tempon por vikipedio kaj denove ekde la 18-a. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 85 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. j9mek77xj1sjegbt7fua7miw7vklt12 9349904 9349903 2026-04-08T17:45:42Z Penttihirv 254712 9349904 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Inter la 2-a kaj 6-a de aprilo 2026 mi estas hejme sed havas gastojn kaj tial havas malpli da tempo por vikipedio, de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur la 12-an de aprilo havos vastan tempon por vikipedio kaj denove ekde la 18-a. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. svqpw4bcru36mu0iyunapfpp244nkg3 0 100977 9349820 9287623 2026-04-08T13:45:00Z Petr Tomasovsky 678 9349820 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo= '''Ostrava operaco''' |konflikto= [[Dua Mondmilito]] |dosiero= [[Dosiero:Dobytá nepřátelská pevnůstka u Ostravy.gif|300px]] |komento= Neniigita germana tekniko apud [[infanteria fuorto]] OP-S 10 "Křižovatka" ĉe [[Malé Hoštice]] (1945) | daŭro= [[10-a de marto]] - [[5-a de majo]] [[1945]] | loko= [[Ĉeĥa Silezio]], [[Moravio|Norda Moravio]] | rezulto= Soveta kaj ĉeĥoslovaka venko | flanko1= [[Dosiero:Flag of Germany 1933.svg|22px]] [[Nazia Germanio|Germanio]] | flanko2= [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22px]] [[Sovetunio]]<br /> [[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|22px]][[Ĉeĥoslovakio]] | komandanto1= [[Dosiero:Flag of Germany 1933.svg|22px]] [[Ferdinand Schörner]] | komandanto2= [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22px]] [[Ivan Jefimoviĉ Petrov]] <br /> [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22px]] [[Andrej Ivanoviĉ Jeremenko]] <br />[[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Karel Klapálek]] | forto1= proksimume 150 000 viroj | forto2= proksimume 255 000 viroj | perdoj1= nekonstatite | perdoj2= 112 621, el tio 23 964 mortaj kaj serĉitaj |}} '''Ostrava operaco''' estis [[operaco]], kiu okazis fine de la [[Dua Mondmilito]], en [[marto]] kaj en [[aprilo]] de [[1945]] komune kun [[bratislava-brna operaco|operaco bratislava-brna]]. Celo de tiuj ĉi operacoj estis neniigi la germanajn grupiĝojn en tiu ĉi regiono, liberigi Moravion kaj industrian centron [[Ostrava|Ostravon]]. Ostrava, kiu prezentis en februaro de 1945 35 % da ekonomiaj eblecoj de [[Germanio]], germanoj klopodis teni ĉiupreze. Por defendi Ostravon estis komisiita germana armeo Mezo gvidita de marŝalo Schörner. Germanoj eluzis kontraŭ antaŭenpaŝantaj sovetaj kaj ĉeĥoslovakaj soldataroj ankaŭ sistemon de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|limregionaj fortikaĵoj]] konstruitaj en la 30-aj jaroj de la [[20-a jarcento]]. Ĉirkaŭ Ostrava estis konstruita kvinobla defendsistemo. Ostrava operaco havis tri fazojn: * la unua fazo - ekde la [[10-a de marto]] ĝis la [[17-a de marto]] [[1945]] * la dua fazo - ekde la [[24-a de marto]] ĝis la [[14-an de aprilo]] [[1945]] * la tria fazo - ekde la [[15-a de aprilo]] ĝis la [[5-a de majo]] [[1945]] En la unuaj du fazoj estis liberigita precipe suda parto de Pollando, la lasta fazo okazis jam en la moravia teritorio kaj en ties paso estis liberigita norda [[Moravio]] kaj [[Ĉeĥa Silezio|Silezio]]. Enkadre de armeoj de la 4-a ukraina batalfronto partoprenis en la ostrava operaco ankaŭ ĉeĥoslovakaj taĉmentoj - la 1-a ĉeĥoslovaka memstara tanka brigado, la 1-a ĉeĥoslovaka miksita aviadildivizio kaj la 1-a ĉeĥoslovaka armea korpuso. En la ostrava operaco falis 20 mil da sovetaj soldatoj kaj 1 mil da ĉeĥoslovakaj soldatoj. Por memoro de la falintaj soldatoj dum la ostrava operaco estis en [[Hrabyně]] konstruita granda monumento - [[Nacia monumento de la dua mondmilito]]. ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} {{Portalo Ostrava}} {{Bataloj de Granda patriota milito}} {{Unua}} [[Kategorio:Bataloj kaj operacoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Bataloj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Bataloj en Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Bataloj de Sovetunio]] [[Kategorio:Liberigo de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Operacoj|Ostrava]] [[Kategorio:Eventoj en Ostrava]] [[Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Nomita laŭ Ostrava]] nuaioudfyoo7j5bkssefsdf7ykv2rqx 9349881 9349820 2026-04-08T15:52:31Z Petr Tomasovsky 678 9349881 wikitext text/x-wiki {{Informkesto milito |kunpuŝiĝo= '''Ostrava operaco''' |konflikto= [[Dua Mondmilito]] |dosiero= [[Dosiero:Dobytá nepřátelská pevnůstka u Ostravy.gif|300px]] |komento= Neniigita germana tekniko apud [[infanteria fuorto]] OP-S 10 "Křižovatka" ĉe [[Malé Hoštice]] (1945) | daŭro= [[10-a de marto]] - [[5-a de majo]] [[1945]] | loko= [[Ĉeĥa Silezio]], [[Moravio|Norda Moravio]] | rezulto= Soveta kaj ĉeĥoslovaka venko | flanko1= [[Dosiero:Flag of Germany 1933.svg|22px]] [[Nazia Germanio|Germanio]] | flanko2= [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22px]] [[Sovetunio]]<br /> [[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|22px]][[Ĉeĥoslovakio]] | komandanto1= [[Dosiero:Flag of Germany 1933.svg|22px]] [[Ferdinand Schörner]] | komandanto2= [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22px]] [[Ivan Jefimoviĉ Petrov]] <br /> [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22px]] [[Andrej Ivanoviĉ Jeremenko]] <br />[[Dosiero:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Karel Klapálek]] | forto1= proksimume 150 000 viroj | forto2= proksimume 255 000 viroj | perdoj1= nekonstatite | perdoj2= 112 621, el tio 23 964 mortaj kaj serĉitaj |}} '''Ostrava operaco''' estis [[operaco]], kiu okazis fine de la [[Dua Mondmilito]], en [[marto]] kaj en [[aprilo]] de [[1945]] komune kun [[bratislava-brna operaco|operaco bratislava-brna]]. Celo de tiuj ĉi operacoj estis neniigi la germanajn grupiĝojn en tiu ĉi regiono, liberigi Moravion kaj industrian centron [[Ostrava|Ostravon]]. Ostrava, kiu prezentis en februaro de 1945 35 % da ekonomiaj eblecoj de [[Germanio]], germanoj klopodis teni ĉiupreze. Por defendi Ostravon estis komisiita germana armeo Mezo gvidita de marŝalo Schörner. Germanoj eluzis kontraŭ antaŭenpaŝantaj sovetaj kaj ĉeĥoslovakaj soldataroj ankaŭ sistemon de [[ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|limregionaj fortikaĵoj]] konstruitaj en la 30-aj jaroj de la [[20-a jarcento]]. Ĉirkaŭ Ostrava estis konstruita kvinobla defendsistemo. Ostrava operaco havis tri fazojn: * la unua fazo - ekde la [[10-a de marto]] ĝis la [[17-a de marto]] [[1945]] * la dua fazo - ekde la [[24-a de marto]] ĝis la [[14-an de aprilo]] [[1945]] * la tria fazo - ekde la [[15-a de aprilo]] ĝis la [[5-a de majo]] [[1945]] En la unuaj du fazoj estis liberigita precipe suda parto de Pollando, la lasta fazo okazis jam en la moravia teritorio kaj en ties paso estis liberigita norda [[Moravio]] kaj [[Ĉeĥa Silezio|Silezio]]. Enkadre de armeoj de la 4-a ukraina batalfronto partoprenis en la ostrava operaco ankaŭ ĉeĥoslovakaj taĉmentoj - la 1-a ĉeĥoslovaka memstara tanka brigado, la 1-a ĉeĥoslovaka miksita aviadildivizio kaj la 1-a ĉeĥoslovaka armea korpuso. En la ostrava operaco falis 20 mil da sovetaj soldatoj kaj 1 mil da ĉeĥoslovakaj soldatoj. Por memoro de la falintaj soldatoj dum la ostrava operaco estis en [[Hrabyně]] konstruita granda monumento - [[Nacia monumento de la dua mondmilito]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Smolkov (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Smolkov]] ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} {{Portalo Ostrava}} {{Bataloj de Granda patriota milito}} {{Unua}} [[Kategorio:Bataloj kaj operacoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Bataloj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Bataloj en Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Bataloj de Sovetunio]] [[Kategorio:Liberigo de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Moraviasilezia regiono]] [[Kategorio:Operacoj|Ostrava]] [[Kategorio:Eventoj en Ostrava]] [[Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio]] [[Kategorio:Nomita laŭ Ostrava]] 9n5wwe2nb8oigx9de8aq1ppy6u4c410 0 101113 9349804 8950411 2026-04-08T13:21:13Z Sj1mor 12103 9349804 wikitext text/x-wiki {{Islanda nomo|Gestur}} {{Informkesto gravulo}} '''Gestur Pálsson''' {{nm|25|septembro|1852|19|aŭgusto|1891|Gestur}} estis [[islando|islanda]] [[verkisto]] kaj unu el la plej konataj aŭtoroj de la [[realismo|realisma skolo]] en Islando. Li naskiĝis en [[Miðhús]] en [[Reykhólasveit]]. Post sia studado en la gimnazio de Rejkjaviko li ekstudis teologion en Kopenhago sed neniam finis tiun studadon. Gestur estis unu el la kvar eldonantoj de la revuo [[Verðandi]] 1882 en kiu oni prezentis kaj reklamis la Realismon por islandaj legantoj. Gestur verkis poemojn sed estas plej fama pro siaj longaj noveloj. == En esperanto aperis == * ''Hanso balanca (Hans vöggur)'' en [[La Tradukisto]], deksepa numero, 12. julio 1994, en traduko de [[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]]. * ''La ribelo en la bieno Brekka (Uppreisnin á Brekku)'' en [[La Tradukisto]], deksepa numero, 12. julio 1994, en traduko de [[Stefán Sigurðsson]]. {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Islandaj verkistoj]] a5piz57bu46c2ytqlue4qtu3pz18hzd 9349805 9349804 2026-04-08T13:21:36Z Sj1mor 12103 9349805 wikitext text/x-wiki {{Islanda nomo|Gestur}} {{Informkesto gravulo}} '''Gestur Pálsson''' {{nm|25|septembro|1852|19|aŭgusto|1891|Gestur}} estis [[islando|islanda]] [[verkisto]] kaj unu el la plej konataj aŭtoroj de la [[realismo|realisma skolo]] en Islando. Li naskiĝis en [[Miðhús]] en [[Reykhólasveit]]. Post sia studado en la gimnazio de Rejkjaviko li ekstudis teologion en Kopenhago sed neniam finis tiun studadon. Gestur estis unu el la kvar eldonantoj de la revuo [[Verðandi]] 1882 en kiu oni prezentis kaj reklamis la Realismon por islandaj legantoj. Gestur verkis poemojn sed estas plej fama pro siaj longaj noveloj. == En esperanto aperis == * ''Hanso balanca (Hans vöggur)'' en [[La Tradukisto]], deksepa numero, 12. julio 1994, en traduko de [[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]]. * ''La ribelo en la bieno Brekka (Uppreisnin á Brekku)'' en [[La Tradukisto]], deksepa numero, 12. julio 1994, en traduko de Stefán Sigurðsson. {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Islandaj verkistoj]] gh0xyx5m4evfsu9me90soa0t5uppmfj 0 103231 9350076 8939199 2026-04-09T07:00:47Z Sj1mor 12103 9350076 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} == Historio == La muziko de la kolombiaj indiĝenoj prezentas trajtojn iom similaj al tiuj trovitaj en aliaj amerikaj landoj antaŭ la hispana konkero. Ankoraŭ nun, loĝantoj de la [[Ebenaĵo]] de [[Bogoto]], kaj de centraj regionoj de departementoj [[Kundinamarko]] kaj [[Bojakao]] konservas tradician "Festo de la ombroj", kiu memorigas pri siaj antaŭuloj. Dum militoj kontraŭ najbaraj triboj, ĉiu armeo iris post militmuzikistoj , kiuj, en la momento de alfronto, ''"tondris en aero kaj tero per la bruego de trumpetoj kaj kornoj"'', laŭ kroniko far [[Frato Pedro Sim&#243;n]]. Tiu verkisto rakontas ke post venki, la armeo de [[Sagipa]] ([[Mŭiska]] tribestro) kontraŭ tiu de la Panĉoj (hispane: ''Panches''), ili festis ''"per kantoj kaj dancado ludante ĉiajn instrumentojn, ĉar por tiuj ĉi okazaĵoj -kaj por aliaj- ili estas pretaj"'' Alia kronikisto, konata per la nomo Fernández de Piedrahita, skribis: ''"ili dancadis je la sono de fotutoj'' (indiĝena fluto farita el konko de heliko)''. Ili kantis kune kelkajn versaĵojn aŭ kanzonojn, kiujn ili faras en sia lingvo, kiuj havas ia mezuro aŭ rimo, similaj al kristnaskaj kantoj aŭ kvarversoj hispanaj. Ordinare ili kantas ĥore kaj uzas tiujn dancojn man-en-mane, miksite viroj kaj virinoj"''. Tiuj indiĝenoj havis variajn muzikilojn, sed une nur blovinstrumentojn kaj frapinstrumentojn; nekonataj estis pinĉinstrumentoj. Tiutempe la precipaj instrumentoj estis: * "Fotuto" aŭ "Botuto": [[Fluto]] farita el konko de heliko. * Flutego ligna. * [[Pajnoŝalmo]] * "Ĉirimio" (hispanlingve: "Chirim&#237;a"): Faĝoleto * [[Marako]]j * [[Tamburo]]j Kun la hispanaj (milit)konkeristoj ankaŭ alvenis al Ameriko katolikaj misiistoj (anim-konkeristoj?) por diavastigi kristanismon en la "nova mondo". Tiuj misiistoj ankaŭ instruis al indiĝenoj kantadon kaj muzikon, jam el eŭropa tradicio. En la jaro [[1554]] oni presis en urbo [[Kartageno (Kolombio)|Kartageno]], en la kariba marbordo, plurajn verkoj de religia muziko. En la nacia ĉefurbo, [[Bogoto]], la unua instruisto pri kantado de la urba katedralo estis [[Alonso Garzón de Tahuste]] ekde [[1585]]. Ankaŭ [[José Dadey]], itala jezuito alveninta el [[Meksiko]], fondis en [[1604]] la unuan muziklernejon en la lando, kaj konstruis grandan orgenon por la preĝejo de [[Fontibón]] (parto de [[Bogoto]]). Jezuito el [[Ekvadoro]], José Hurtado ([[1578]]-[[1660]]), iniciatis lernejon pri solfeĝon. Oni konsideras ke la unua kolombia komponisto estis la pastro [[Juan de Herrera y Chumacero]] ([[1665]]-[[1738]]), kaj alia menciinda komponisto tiatempa estis [[Frato Juan Pulgar]]. La anglo [[Henry Price]] fondis en [[Bogoto]] Filharmonian Societon muziklernejon, kaj sinjoro [[Vicente Vargas de la Rosa]] skribis verkon ''"Muzikteorio"''. Aliaj komponistoj de la 19^a jarcento estis: [[José Joaquín Guarín]] (aŭtoro de preĝeja kaj orkestra muziko), [[Julio Quevedo Arvelo]], [[Juan Crisóstomo Osorio y Ricaurte]], [[Diego Fallon]], [[José María Ponce de León]] (aŭtoro de la unuaj [[opero]]j en la lando), [[Jorge W. Price]] (iniciatinto de la kolombia Nacia Konservatorio), kaj [[Oreste Sindici]] (aŭtoro de la [[Nacia Himno de Kolombio]]). De [[1910]] al [[1935]] funkciis "Societo de Simfoniaj Konĉertoj", kaj en [[1936]] oni fondis la Nacian Simfonian Orkestron. La [http://www.filarmonicabogota.gov.co Filharmonia Orkestro de Bogoto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070610062233/http://www.filarmonicabogota.gov.co/ |date=2007-06-10 }} estis kreita en [[1967]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} == Tradicia kolombia muziko == == Gravaj komponistoj kaj kantistoj == === 19^a jarcento === * [[Juan de Herrera y Chumacero]] * [[Luis Carlos Figueroa]] * [[Antonio María Valencia]] * [[Roberto Pineda Duque]] * [[Frato Juan Pulgar]] * [[José Joaquín Guarín]] * [[Julio Quevedo Arvelo]] * [[Juan Crisóstomo Osorio y Ricaurte]] * [[Diego Fallon]] * [[José María Ponce de León]] * [[Jorge W. Price]] * [[Santos Quijano]] * [[Manuel María Parraga]] * [[Eugenio Salas]] * [[Teresa Tanco de Herrera]] * [[Honorio Alarcón]] * [[Andrés Martínez Montoya]] * [[Oreste Sindici]] === 20^a kaj 21^a jarcentoj === * [[J Balvin]] * [[Reykon]] * [[Yelsid]] * [[Blas Emilio Atehortúa]] * [[Jesús Bermúdez Silva]] * [[Luis A. Calvo]] * [[Emirto de Lima]] * [[Jaime R. Echavarría]] ([[1923]]-[[2010]]) * [[Luis Antonio Escobar]] * [[Gabriel Escobar Casas]] * [[Guillermo Espinosa]] * [[Juanes]] * [[Adolfo Mejía]] * [[Emilio Murillo]] * [[Carlos Posada Amador]] * [[José Rozo Contreras]] * [[Luis Uribe Bueno]] * [[Guillermo Uribe Holguín]] * [[Antonio María Valencia]] * [[Santos Cifuentes]] * [[Silva kaj Villalba]] * [[Shakira]] * [[Toto, la Momposina]] * [[Carlos Vives]] == Gravaj Muzikologiistoj == * [[Vicente Vargas de la Rosa]] * [[Otto de Greiff Haeusler]] == Bibliografio == * Perdomo Escobar, José ''Historia de la Música en Colombia'', hispanlingva, 1938. [[Kategorio:Kolombio|Muziko]] [[Kategorio:Kulturo de Kolombio|Muziko]] bommx4i3dci1cm0fvp9ivv1y4ag9xif 0 111530 9349882 8578970 2026-04-08T15:58:20Z Sj1mor 12103 9349882 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:GK 870, Brilu ĉiu lingvo samrajte!.png|eta|Reklamo de [[UEA]] pri la libro "Brilu ĉiu lingvo samrajte!" de [[László Gados]], uzita en ties [[Gazetara komuniko]] 870 okaze de 70-jariĝo de la [[Deklaro de Schuman]].]] '''Lingva demokratio''' estas esprimo uzata en la [[Esperanto-movado]] ekde la [[1990-aj jaroj]] kun la signifo de "'''lingva egaleco'''" aŭ karakterizo de komunika sistemo en kiu ne ekzistas diskriminacio nek tutviva malegaleco kaŭze de la parolata lingvo. Komunika sistemo, kiu tutvive privilegias iujn homojn, sed postulas de aliaj, ke ili investu jarojn da penoj por atingi malpli altan gradon de kapablo, estas fundamente maldemokratia. Kvankam, kiel ĉiu lingvo, Esperanto ne estas perfekta, ĝi ege superas ĉiun rivalon en la sfero de egaleca tutmonda komunikado. La signifo de ''lingva demokratio'' estis klarigita unue en la [[Manifesto de Prago]] de [[1996]] : ''Ni asertas, ke lingva malegaleco sekvigas komunikan malegalecon je ĉiuj niveloj, inkluzive de la internacia nivelo. Ni estas movado por demokratia komunikado.'' Lingvopolitikoj estas supozataj disvolvi sin surbaze de la koncepto de "lingva demokratio". Kiel ekzemplo de la apliko de ĉi tiuj principo, mencieblas la fakto ke en la nord-eŭropaj landoj, ekestas lerneja klaso en la lingvo de la gelernantoj tuj kiam la nombro de lernantoj kiuj parolas alian lingvon atingas 10%.  En Usono, la Konstitucioj de ĉiu el la 50 ŝtatoj indikas siajn oficialajn lingvojn (4 en Kalifornio, 5 en Florido, ktp.). Estas ankaŭ surbaze de ĉi tiu principo, ke Unesko daŭre sugestas ke estus utila se la edukaj sistemoj funkcius en gepatra lingvo dum la unuaj kvar aŭ kvin jaroj, antaŭ ol integri la ŝtatan lingvon<ref>(franca) Brahim Hadj Slimane, ''[https://www.lesoirdalgerie.com/articles/2017/11/28/article.php?sid=220592&cid=50 Entretien : Abdou Elimam, auteur de "Le Maghribi" alias Ed-Darija, la langue consensuelle du Maghreb : «C’est la démocratie linguistique qui permet de s’émanciper]»,'' la 28-an de novembro 2018, alirite la 6-an de februaro 2019.</ref>. == Historio == En la [[1960-aj jaroj]], la junulara Esperanto-movado komencis engaĝiĝi kontraŭ [[lingva imperiismo]], esprimo menciita en la [[Deklaracio de Tireso]] de [[1969]]. Pri tio skribas ekz. la libro [[Esperanto en Perspektivo]] sur p. 544: "Nun, en 1969, TEJO-anoj iris eĉ surstraten, farante protestan demonstracion kontraŭ lingva imperiismo en la magazena kvartalo de Stockholm." En la postaj jardekoj, la movado pli kaj pli konsciiĝis pri tio, ke estas pli oportune batali por anstataŭ kontraŭ io. Krome post la falo de la [[fera kurteno]] finiĝis ankaŭ la oficiala [[propagando]] kontraŭ "Usona imperiismo" en Orienta Eŭropo. Anstataŭ paroli plu pri batalo kontraŭ "lingva imperiismo", oni do komencis paroli pozitive pri engaĝiĝo por "lingva egaleco" (aŭ "egalrajteco"), "[[lingvaj rajtoj]]", "[[lingva ekologio]]" aŭ "lingva demokratio". == Kritiko == La uzo de ''lingva demokratio'' anstataŭ ''lingva egaleco'' povas esti konfuza. [[Demokratio]] estas relative malpreciza esprimo, kiun ofte iuj homoj aŭ organizaĵoj interpretas laŭ sia plaĉo. Ekzemple ankaŭ kelkaj [[totalismo|totalismaj]] ŝtatoj kiel [[Nord-Koreio|Korea Popola Demokratia Respubliko]] kaj [[naciismo|naciismaj]] partioj (Nacidemokrata Partio de Germanio - NPD) nomas sin demokrataj. Sed eĉ laŭ la kutima "okcidenta" interpreto de demokratio la signifo de ''lingva demokratio'' ne estas klara, ĉar kutime oni ligas "demokratio" ĉefe kun la principo, ke la politika povo venas de la popolo. Rilate al lingvoj tio povus signifi, ke oni instruu ĉefe la plej popularan lingvon, t.e. la [[angla lingvo|anglan]]. Necesas noti, ke egaleco estas nur unu el la bazaj principoj de demokratio. Malgraŭ la engaĝiĝo de UEA, en multaj landoj (ekz. en [[Germanio]]) la esprimo ''lingva demokratio'' estas malmulte uzata en informa agado pri Esperanto. Tio estas komprenebla, ĉar la nocio "lingva egaleco" estas pli klara. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Al lingva demokratio / Towards Linguistic Democracy / Vers la démocratie linguistique. Aktoj de la Nitobe-Simpozio de Internaciaj Organizaĵoj. Red. [[Mark Fettes|M. Fettes]] kaj S. Bolduc. 3-lingva (eo, en, fr). UEA, Rotterdam 1998. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperantouniverse.com/?pid=art0562045386_434 Laborplano de UEA "Al lingva demokratio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060510212832/http://www.esperantouniverse.com/?pid=art0562045386_434 |date=2006-05-10 }} * [http://groups.yahoo.com/group/lingva-demokratio/ Yahoo-forumo "Lingva demokratio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060616160642/http://groups.yahoo.com/group/lingva-demokratio/ |date=2006-06-16 }} * (eo, fa) [[Humphrey Tonkin|H.Tonkin]], [https://www.youtube.com/watch?v=OeUGmKCLyXg Lingva egaleco, celinda vojo por mondo dividita], YouTube (2023) [[Kategorio:Lingvo|Demokratio]] [[Kategorio:Demokratio|Lingvo]] [[Kategorio:Esperanto-komunumo]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] 65vbbrpgcr8r16xyul6w446v57ltqym 9349883 9349882 2026-04-08T15:59:03Z Sj1mor 12103 9349883 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:GK 870, Brilu ĉiu lingvo samrajte!.png|eta|Reklamo de [[UEA]] pri la libro "Brilu ĉiu lingvo samrajte!" de [[László Gados]], uzita en ties [[Gazetara komuniko]] 870 okaze de 70-jariĝo de la [[Deklaro de Schuman]]. Majo 2020.|350x350ra]] '''Lingva demokratio''' estas esprimo uzata en la [[Esperanto-movado]] ekde la [[1990-aj jaroj]] kun la signifo de "'''lingva egaleco'''" aŭ karakterizo de komunika sistemo en kiu ne ekzistas diskriminacio nek tutviva malegaleco kaŭze de la parolata lingvo. Komunika sistemo, kiu tutvive privilegias iujn homojn, sed postulas de aliaj, ke ili investu jarojn da penoj por atingi malpli altan gradon de kapablo, estas fundamente maldemokratia. Kvankam, kiel ĉiu lingvo, Esperanto ne estas perfekta, ĝi ege superas ĉiun rivalon en la sfero de egaleca tutmonda komunikado. La signifo de ''lingva demokratio'' estis klarigita unue en la [[Manifesto de Prago]] de [[1996]] : ''Ni asertas, ke lingva malegaleco sekvigas komunikan malegalecon je ĉiuj niveloj, inkluzive de la internacia nivelo. Ni estas movado por demokratia komunikado.'' Lingvopolitikoj estas supozataj disvolvi sin surbaze de la koncepto de "lingva demokratio". Kiel ekzemplo de la apliko de ĉi tiuj principo, mencieblas la fakto ke en la nord-eŭropaj landoj, ekestas lerneja klaso en la lingvo de la gelernantoj tuj kiam la nombro de lernantoj kiuj parolas alian lingvon atingas 10%.  En Usono, la Konstitucioj de ĉiu el la 50 ŝtatoj indikas siajn oficialajn lingvojn (4 en Kalifornio, 5 en Florido, ktp.). Estas ankaŭ surbaze de ĉi tiu principo, ke Unesko daŭre sugestas ke estus utila se la edukaj sistemoj funkcius en gepatra lingvo dum la unuaj kvar aŭ kvin jaroj, antaŭ ol integri la ŝtatan lingvon<ref>(franca) Brahim Hadj Slimane, ''[https://www.lesoirdalgerie.com/articles/2017/11/28/article.php?sid=220592&cid=50 Entretien : Abdou Elimam, auteur de "Le Maghribi" alias Ed-Darija, la langue consensuelle du Maghreb : «C’est la démocratie linguistique qui permet de s’émanciper]»,'' la 28-an de novembro 2018, alirite la 6-an de februaro 2019.</ref>. == Historio == En la [[1960-aj jaroj]], la junulara Esperanto-movado komencis engaĝiĝi kontraŭ [[lingva imperiismo]], esprimo menciita en la [[Deklaracio de Tireso]] de [[1969]]. Pri tio skribas ekz. la libro [[Esperanto en Perspektivo]] sur p. 544: "Nun, en 1969, TEJO-anoj iris eĉ surstraten, farante protestan demonstracion kontraŭ lingva imperiismo en la magazena kvartalo de Stockholm." En la postaj jardekoj, la movado pli kaj pli konsciiĝis pri tio, ke estas pli oportune batali por anstataŭ kontraŭ io. Krome post la falo de la [[fera kurteno]] finiĝis ankaŭ la oficiala [[propagando]] kontraŭ "Usona imperiismo" en Orienta Eŭropo. Anstataŭ paroli plu pri batalo kontraŭ "lingva imperiismo", oni do komencis paroli pozitive pri engaĝiĝo por "lingva egaleco" (aŭ "egalrajteco"), "[[lingvaj rajtoj]]", "[[lingva ekologio]]" aŭ "lingva demokratio". == Kritiko == La uzo de ''lingva demokratio'' anstataŭ ''lingva egaleco'' povas esti konfuza. [[Demokratio]] estas relative malpreciza esprimo, kiun ofte iuj homoj aŭ organizaĵoj interpretas laŭ sia plaĉo. Ekzemple ankaŭ kelkaj [[totalismo|totalismaj]] ŝtatoj kiel [[Nord-Koreio|Korea Popola Demokratia Respubliko]] kaj [[naciismo|naciismaj]] partioj (Nacidemokrata Partio de Germanio - NPD) nomas sin demokrataj. Sed eĉ laŭ la kutima "okcidenta" interpreto de demokratio la signifo de ''lingva demokratio'' ne estas klara, ĉar kutime oni ligas "demokratio" ĉefe kun la principo, ke la politika povo venas de la popolo. Rilate al lingvoj tio povus signifi, ke oni instruu ĉefe la plej popularan lingvon, t.e. la [[angla lingvo|anglan]]. Necesas noti, ke egaleco estas nur unu el la bazaj principoj de demokratio. Malgraŭ la engaĝiĝo de UEA, en multaj landoj (ekz. en [[Germanio]]) la esprimo ''lingva demokratio'' estas malmulte uzata en informa agado pri Esperanto. Tio estas komprenebla, ĉar la nocio "lingva egaleco" estas pli klara. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Al lingva demokratio / Towards Linguistic Democracy / Vers la démocratie linguistique. Aktoj de la Nitobe-Simpozio de Internaciaj Organizaĵoj. Red. [[Mark Fettes|M. Fettes]] kaj S. Bolduc. 3-lingva (eo, en, fr). UEA, Rotterdam 1998. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.esperantouniverse.com/?pid=art0562045386_434 Laborplano de UEA "Al lingva demokratio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060510212832/http://www.esperantouniverse.com/?pid=art0562045386_434 |date=2006-05-10 }} * [http://groups.yahoo.com/group/lingva-demokratio/ Yahoo-forumo "Lingva demokratio"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060616160642/http://groups.yahoo.com/group/lingva-demokratio/ |date=2006-06-16 }} * (eo, fa) [[Humphrey Tonkin|H.Tonkin]], [https://www.youtube.com/watch?v=OeUGmKCLyXg Lingva egaleco, celinda vojo por mondo dividita], YouTube (2023) [[Kategorio:Lingvo|Demokratio]] [[Kategorio:Demokratio|Lingvo]] [[Kategorio:Esperanto-komunumo]] [[Kategorio:Lingvopolitiko]] sjt0ehvdoof6ro81wfelnt5w6k7ev04 0 128967 9349959 8770848 2026-04-08T20:07:32Z Sj1mor 12103 9349959 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Théophile Gautier''' (naskiĝis la [[31-an de aŭgusto]] [[1811]] en [[Tarbes]]; mortis la [[23-an de oktobro]] [[1872]] en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] [[poeto]], [[romano|romanverkisto]], [[pentristo]] kaj [[kritikisto]] pri [[arto]]. == Vivo == Théophile Gautier longtempe konservis memoron pri la ''bluaj montoj'' de sia naskiĝloko [[Tarbes]], kvankam juna li translokiĝas kun sia familio al [[Parizo]]. Tie li ofte estis en la [[ateliero]] de la [[pentristo]] [[Rioult]], strato ''Saint-Antoine'', kaj kun siaj amikaj artistoj kuniĝis en la fama ''"Cénacle"''. Tiam li decidis iĝi pentristo. En [[junio]] [[1829]] li renkontiĝis kun "la [[majstro]]" [[Victor Hugo]], kio aktivigis lian verkistan [[kariero]]n. La [[25-an de februaro]] [[1830]], li partoprenis en la t.n. ''batalo de [[Hernani (Victor Hugo)|Hernani]]''; la saman vesperon li foriris el la ateliero de Rioult. Kvin monatojn poste, la [[28-an de julio]] [[1830]] estis eldonitaj la ''Poésies (poezioj)'' de Théophile Gautier ĉe Mary. Bedaŭrinde tiu tago estis ankaŭ tiu de la [[barikado]]j en [[Parizo]] kaj oni ne parolas pri la libro. En [[1836]] pro financaj kialoj Théophile Gautier iĝis [[ĵurnalisto]] kaj aperigis la [[romano]]n ''[[Mademoiselle de Maupin]]'', kiu iĝis [[skandalo]]. Por la [[gazeto]] « La Presse », Théophile Gautier verkis kiel [[Artkritikisto|artokritikisto]]. Oni nombras pli ol mil kritikojn, kiujn li aperigis en la gazeto, kelkaj el ili estas kunigitaj en volumoj. En [[1840]] Téophile Gautier restis dum ses monatoj en [[Hispanio]] kaj publikigis la vojaĝkajeron ''Voyage en Espagne'' (vojaĝo en Hispanio). Sekvis baldaŭ aliaj vojaĝoj: en [[1845]] al [[Alĝerio]], en [[1850]] al [[Italio]], en [[1852]] al [[Grekio]] kaj [[Turkio]], en [[1858]] al [[Rusio]] kaj en [[1862]] al [[Egiptio]]. Al ĉiu vojaĝo sekvis eldono de vojaĝkajero. En [[1857]], Gautier transloĝiĝis kun sia edzino, Ernesta Grisi (fratino de la [[dancistino]] [[Carlotta Grisi]]), siaj filinoj, [[Judith Gautier]] kaj Estelle, kiu poste edziniĝis al [[Émile Bergerat]], kaj siaj du maljunaj fratinoj al [[Neuilly-sur-Seine]], en malgrandan domon, kie li akceptis siajn amikojn: [[Charles Baudelaire|Baudelaire]], [[Alexandre Dumas (filo)|Dumas fils]], [[Ernest Feydeau]], [[Gustave Flaubert]], [[Pierre Puvis de Chavannes|Puvis de Chavannes]], [[Gustave Doré]], k.a.. De Eugénie Fort, hispandevena virino multe pli juna ol li, li havis filon [[Théophile Gautier fils]]. En [[1862]] li estis elektita [[prezidanto]] de la ''Société nationale des Beaux-Arts (societo nacia pri belartoj)''. Li estas konsiderata unu el la gravaj pensuloj de la [[Estetikismo|estetikisma]] arta movado. Tre tuŝita de la militaj eventoj de [[1870]], nome la [[francia-Prusia Milito]], li mortis malsana en Parizo, kie li estis entombigita en la [[tombejo]] de [[Montmartre]]. == Verkoj == Inter aliaj: * ''[[Arria Marcella]]'', [[1831]] ĝis [[1863]] * ''[[Albertus]]'', [[1832]] * ''[[Les Jeunes-France]], [[1833]] * ''[[Mademoiselle de Maupin]]'', [[1835]] ĝis [[1836]] * ''[[La morte amoureuse]]'', [[1836]] * ''[[La Comédie de la mort]]'', [[1838]] * ''[[La Toison d'or]]'', [[1839]] * ''[[Caprices et Zigzags]]'', [[1852]] * ''[[Émaux et camées]]'', [[1852]] ĝis [[1872]] * ''[[Le Roman de la momie]]'', [[1858]] * ''[[Le Capitaine Fracasse]]'', [[1863]] == Vidu ankaŭ == * ''[[Société Nationale des Beaux-Arts]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Théeophile Gautier, en esperanto legeblas [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo], en traduko de [[Thierry Tailhades]] * Théophile Gautier, [http://www.psychanalyse-paris.com/La-morte-amoureuse.html La morte amoureuse] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060919093156/http://www.psychanalyse-paris.com/La-morte-amoureuse.html |date=2006-09-19 }}, ''Chronique de Paris'', 23 et 26 juin 1836. * Théophile Gautier, [http://www.psychanalyse-paris.com/Le-club-des-Haschischins.html Le club des Haschischins] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060919093551/http://www.psychanalyse-paris.com/Le-club-des-Haschischins.html |date=2006-09-19 }}, in ''Œuvres de Th. Gautier'', Éd. Alphonse Lemerre, Paris, 1897. * Théophile Gautier, [http://www.psychanalyse-paris.com/Onuphrius.html Onuphrius] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060919093540/http://www.psychanalyse-paris.com/Onuphrius.html |date=2006-09-19 }}, Ou les vexations fantastiques d’un admirateur d’Hoffmann (1832). * Théophile Gautier, [http://www.psychanalyse-paris.com/Le-pied-de-momie.html Le pied de momie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060919093652/http://www.psychanalyse-paris.com/Le-pied-de-momie.html |date=2006-09-19 }}, Nouvelle (1840). * Théophile Gautier, [http://www.psychanalyse-paris.com/Arria-Marcella.html Arria Marcella] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060717164004/http://www.psychanalyse-paris.com/Arria-Marcella.html |date=2006-07-17 }}, Souvenir de Pompei, Nouvelle (1852). * [http://www.llsh.univ-savoie.fr/gautier/ Ttt-ejo de la Societo Théophile Gautier]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Gutenberga aŭtoro|id=Théophile+Gautier|nomo=Théophile GAUTIER}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Gautier, Théophile}} [[Kategorio:Francaj fantastaj verkistoj]] [[Kategorio:Romantikaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj poetoj]] [[Kategorio:Francaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj baletaj libretistoj]] [[Kategorio:Francaj kritikistoj]] [[Kategorio:Homoj de Hautes-Pyrénées]] [[Kategorio:Viroj]] 3f6y86odv9fv7ydzrk1wtjeb6ojeb4x 0 129872 9349895 9203590 2026-04-08T16:10:01Z Sj1mor 12103 9349895 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Internacia Tago de la Gepatra Lingvo}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Eŭropa Tago de Lingvoj''' estas [[internacia tago]], ĉiujare la [[26-a de septembro|26-an de septembro]] ekde la jaro [[2001]], kiam la tuta jaro estis dediĉita en [[Eŭropa Unio]] al [[multlingveco]] por instigi al malkovro de pliaj lingvoj, ĉar lingva diverseco estas rigardata kiel ilo por atingi pli grandan interkulturan komprenon kaj kerna elemento de la kultura heredaĵo de la kontinento<ref>(eo) ''[https://uea.org/gk/1250 Eŭropa Tago de Lingvoj (26 sep. 2025) iĝas Semajno de Lingvoj kaj Paco: kontribuu]'', UEA-komunikilo N-ro 1250 (2025-08-31)</ref>. Fine de 2001 la [[Konsilio de Eŭropo]] starigis ĝin kiel nova ĉiujara festo. == Celoj == La ĉefa celo de la evento estas : * festi lingvan kaj [[kultura diverseco|kulturan diversecon]], * promocii [[Plurlingveco|plurlingvecon]] kaj [[Interkultura komunikado|interkulturan komunikadon]] de eŭropanoj, * ebligi [[dumviva lernado|lingvolernadon dum la tuta vivo]]. kaj tiele sensivigi la publikon pri la valoro de lingvoj en la socio kaj instigi al la lernado de lingvoj. == Oficialaj lingvoj de la Eŭropa Unio == En Eŭropa Unio (EU) estas 24 [[Oficialaj lingvoj de la Eŭropa Unio|oficialaj lingvoj]]. Tri eŭropaj regionaj lingvoj ĝuas la statuson de ''kun-oficiala'' aŭ duonoficiala lingvo, kio signifas, ke ili povas esti oficiale uzataj sub administracia interkonsento inter la Konsilio kaj la petanta membroŝtato. Ĉi tiuj lingvoj estas la [[Galega lingvo|galega]], [[Kataluna lingvo|kataluna]] kaj [[Eŭska lingvo|eŭska]], kiuj estas kunoficialaj lingvoj en Hispanio. La du lastaj, kune kun, interalie la [[Korsika lingvo|korsika]], [[Okcitana lingvo|okcitana]] kaj [[Bretona lingvo|bretona]] estas regionaj lingvoj de [[Francio]] sed ne ĝuas oficialan statuson tie<ref>Statuso de regionaj kaj malplimultaj lingvoj en la Eŭropa Unio, en : ''[http://www.europarl.europa.eu/EPRS/EPRS-Briefing-589794-Regional-minority-languages-EU-FINAL.pdf Regional and minority languages in the European Union]'', (pdf) p. 7, Europa Parlamento, briefing septembro 2016, aliritie la 22-an de januaro 2019.</ref>. Krome ekzistas regionaj kaj malplimultaj lingvoj kies rajtoj estas agnoskataj en la "[[Ĉarto pri la regionaj kaj minoritataj lingvoj]]'''".''' <span data-segmentid="75" class="cx-segment">Ne oficialaj lingvoj estas ekzemple la [[Bretona lingvo|bretona]], [[Frisa lingvaro|frizona]], [[Kaŝuba lingvo|kashubia]], [[Sarda lingvo|sarda]], [[Soraba lingvo|sorba]] kaj aliaj lingvoj.</span> * <span data-segmentid="31" class="cx-segment">de [[1957]] (Eŭropo de la 6 membroŝtatoj): la</span> [[franca]], [[germana]], [[itala]], [[nederlanda]], jam de komenco * <span data-segmentid="38" class="cx-segment">de [[1973]] (Eŭropo de 9 membroŝtatoj) : la antaŭaj 4 + la</span> [[dana]], [[angla]], aldoniĝis poste ankaŭ la [[irlanda]]. * <span data-segmentid="43" class="cx-segment">de [[1981]] (Eŭropo de la 10 membroŝtatoj) : la antaŭa 6 + la</span> [[greka]] lingvo. * <span data-segmentid="45" class="cx-segment">de [[1986]] (Eŭropo de la 12 membroŝtatoj) :</span> [[portugala]] kaj [[hispana]] (t.e. la kastilia, ĉar la [[kataluna]] estas duon-oficiala lingvo) * <span data-segmentid="51" class="cx-segment">de [[1995]], en Eŭropo de la Dek kvin: la antaŭa 9 :</span> [[sveda]] kaj [[finna]] (Eŭropo de la 15 <span data-segmentid="31" class="cx-segment">membroŝtatoj</span>), * <span data-segmentid="54" class="cx-segment">de [[2004]] (Eŭropo de la 25 membroŝtatoj) : la antaŭaj 11</span> [[estona]], [[latva]], [[litova]], [[pola]], [[ĉeĥa]], [[slovaka]], [[slovena]], [[hungara]] kaj [[malta]] * <span data-segmentid="64" class="cx-segment">de [[2007]] (Eŭropo de la 27 membroŝtatoj) : la antaŭaj 20 + la</span> [[bulgara]] kaj la [[rumana]] * <span data-segmentid="68" class="cx-segment">de [[2013]] (Eŭropo de la 28 membroŝtatoj): la antaŭaj 23 + la [[Kroata lingvo|kroata]] lingvo.</span> * de [[2019]] <span data-segmentid="64" class="cx-segment">(Eŭropo de la 27 membroŝtatoj) : malgraŭ [[Briteliro]] daŭre estas 24 lingvoj === Kritiko === Malgraŭ la ''[[lingvopolitiko]] de la EU'' por promocii lernadon de lingvoj, ekonomiaj kaj speciale politikaj realaĵoj ofte konfliktas kun deklaroj pri [[Plurlingveco|multlingvismo]]<ref>(en) Dave Keating, ''[https://www.thelocal.fr/20160401/could-france-really-oust-english-as-official-eu-language Could France really oust English as official EU language?]'', The Local fr, la 1-a de aprilo 2016, alirite la 22-an de januaro 2019.</ref>. En la realo konstateblas ke ĝi ne antaŭenigas la lernadon de malpli regantaj lingvoj kiel ekzemple la lingvoj de la baltaj ŝtatoj. Ofte la enfluo de [[Migrado|''migrantoj'']] el triaj landoj kondukas al la malbonigo de la situacio de enlandaj malplimultaj lingvoj, ĉar migrantoj kutime provas lerni nur la ekonomie "plej profitdonan" dominan lingvon<ref>(ru) Учитель:Супрунюк, [https://boiro.by/files/00110/obj/110/59903/doc/stsenariy_meropriyatiya.pdf ''День европейских языков в школе''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190123071641/https://boiro.by/files/00110/obj/110/59903/doc/stsenariy_meropriyatiya.pdf |date=2019-01-23 }} (tago de eŭropaj lingvoj en la lernejo).</ref><ref>(ru) ''[https://chippfest.blogspot.com/2016/09/European-Day-of-Languages.html 26 сентября - Европейский день языков Источник]'' (tago de eŭropaj lingvoj en la lernejo).</ref> kaj ofte rifuzas, pro cirkonstancoj, ĉiujn aliajn lingvojn, inkluzive de la propra lingvo. == Multlingvaj informoj == La oficiala retejo de la ''Eŭropa Tago de Lingvoj'' disponeblis en 2011 nur en la [[angla lingvo|angla]] kaj la [[franca lingvo|franca]], sed fariĝis poste (en 2013) multlingva. Dosiero kun informoj rilate al la tago elŝuteblas ankaŭ en [[esperanto]]<ref>[https://edl.ecml.at/tabid/1772/EventID/7191/Default.aspx Europa Tago de Lingvoj kaj Esperanto], EDL, 2013, alirite la 22-an de januaro 2019.</ref> kaj jenaj lingvoj : [[angla lingvo|angla]], [[franca lingvo|franca]], [[germana lingvo|germana]], Dosiero (2006) pri kiel lerni novajn lingvojn elŝuteblas en [[esperanto]]<ref>[https://edl.ecml.at/Portals/33/pdf/learn-languages-ESP.pdf Kiel vi povas lerni lingvojn ?], EDL, 2006.</ref> kaj jenaj lingvoj<ref>(en) ''[https://edl.ecml.at/Abouttheday/PDFs/tabid/1860/language/sk-SK/Default.aspx European Day of Languages: Articles and documents - resources]''</ref> : [[angla lingvo|angla]], [[franca lingvo|franca]], [[hungara lingvo|hungara]] kaj [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] lingvoj. == Esperanto dum Eŭropa tago de lingvoj == Okaze de la Eŭropa Tago de Lingvoj [[Etsuo Miyoshi]] organizis sukcesan lingvan debaton pri "La lingva egaleco en internaciaj rilatoj" en la hotelo "Victoria" en [[Varsovio]] (la [[26an de septembro|26-an de septembro]] [[2004]]) por la polaj [[Membro de Eŭropa Parlamento|deputitoj]] ([[MEP]]), polaj politikistoj kaj amaskomunikiloj. Partoprenis ĝin sume 46 personoj, i.a. 4 [[MEP]], 5 asistantoj de [[MEP]] kelkaj polaj kaj unu deputito de la [[Litovio|Litova]] [[Sejmo]] ([[Parlamento]]) kaj kiel prelegantoj estis invititaj speciale por la debato: [[Nobel-premiito]] prof. [[Reinhard Selten]], nepo de [[L. L. Zamenhof]] d-ro [[Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof]], prezidinto de [[AIS]] prof. [[Helmar Frank]], prezidinto de [[UEA]] prof. [[Renato Corsetti]], vicrektoro de politekniko de [[Lublino]] prof. [[Witold Stępniewski]]. Profesoro [[Renato Corsetti]], prezidinto de [[UEA|UEA,]] proponis alian nomon por tiu tago : "''Eŭropa ago-tago''" == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Komuna eŭropa referenckadro por lingvoj]] * [[Lingvoj de Eŭropo]] * [[Lingvo.info]] * [[Internacia traduka tago]] * [[Internacia federacio de tradukistoj (FIT)]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://edl.ecml.at/Home/tabid/1455/language/el-GR/Default.aspx Oficiala retejo de la Konsilio de Eŭropo pri la Eŭropa Tago de Lingvoj] (ligiloj al 38 lingvoj, i.a. en la [[Albana lingvo|albana]], [[Norvega lingvo|norvega]], [[Turka lingvo|turka]] ...sed ne Esperanto, kvankam kelkaj dokumentoj estas haveblaj en Esperanto). * [http://www.ecml.at/edl/default.asp?t=materials Elŝuteblo de la esperantlingvaj dosieroj]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://lingvo.info/ Lingvo.info], multlingva retejo pri la lingvoj de Eŭropo¨¨ [[Kategorio:Lingvo]] [[Kategorio:Internaciaj tagoj|Lingvoj]] [[Kategorio:Eŭropa Unio]] [[Kategorio:Konsilio de Eŭropo]] [[Kategorio:26-a de septembro]] tgwtsvej62g5wqbxogyrcicry291pjx 0 130815 9349962 9229183 2026-04-08T20:07:54Z Sj1mor 12103 9349962 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo }} '''Marie-Henri BEYLE''' ([[23-a de januaro]] [[1783]] – [[23-a de marto]] [[1842]]), pli bone konata per sia [[plumnomo]] '''Stendhal''' /stɛ̃dal/, estis [[Francio|franca]] [[verkisto]] de la [[19-a jarcento]]. Li konatas pro sia akuta analizo de la psiĥologio de siaj karakteroj kaj pro la [[sekeco]] de sia verkstilo. Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj kaj plej fruaj praktikantoj de la [[realismo (arto)|realisma formo]], kaj liaj plej famaj romanoj estas ''Le Rouge et le Noir'' (''[[La Ruĝo kaj la Nigro]]'', 1830) and ''La Chartreuse de Parme'' (''[[La Kartuzio de Parmo]]'', 1839). == Biografio == Naskiĝinta en [[Grenoble]], [[Francio]], li spertis mizeran infanaĝon en sufoka provinca Francujo, malamante sian neimagivan patron kaj sopirante sian patrinon kiu mortis kiam li tre junis. Lia plej intima amikino kaj plej longdaŭra amatino estis lia pli juna fratino, Paŭlin. [[Dosiero:Casa di Stendhal.JPG|eta|maldekstra|220ra|Signo en la historia centro en [[Vilnius]] sur la domo kie Beyle loĝis en [[1812]].]] La militfaka kaj dramfaka mondoj de la [[Unua Franca Imperio]] estis revelacio al Beyle. Oni lin nomis revizoro ĉe la [[Conseil d'État]] la 3-an de aŭgusto, [[1810]], kaj de tiam li partoprenis la Francan administracion kaj la Napoleonajn militojn. Li disdise vojaĝis en [[Germanio]] kaj anis en la armeo de [[Napoleono]] dum la invado de [[Rusio]] en [[1812]] fanfaronante individuan kap-aron je pli ol 20. Post la [[Traktato de Fontainebleau]] en [[1814]], li forloĝiĝis al [[Italio]] kie li setlis en [[Milano]] kun sia amorantino, Angéla Pietragrua. Li formis apartan ŝaton al Italio, kie li pasigis la plejparton de la resto de sia kariero, servante kiel franca [[Konsulo (diplomatio)|konsulo]] en Triesto kaj Civitavecchia kaj verkante. Lia romano, ''[[La Kartuzio de Parmo]]'', inter aliaj verkoj, okazas en Italio, kiun li konsideris pli sincera kaj pasia lando ol Restaŭra Francio. Flankkomento en tiu romano, menciante karakteron kiu konsideras sinmortigon post amtrompiĝo, volumenojn parolas pri lia sinteno al lia hejmlando: "Por klarigi tian agadon al miaj francaj legontoj, mi devas klarigi, ke en Italio, lando tre fore de ni, la homoj ankoraŭ peliĝas malesperen per amo." <!-- {{French literature (small)}} --> Beyle uzis la pseŭdonimon ''Stendhal'', supozate elektita kiel [[anagramo]] de ''Shetland'' (kvankam [[Georges Perec]] eble inventis tiun klarigon - aludoj al ''Le Rouge et le Noir ([[La Ruĝo kaj la Nigro]])'' multloke troviĝas en la nefinita lasta romano de Perec, ''53 jours''). Alternative, iuj kleruloj kredas, ke li prenis sian ''[[Pseŭdonimo|nom de plume]]'' de la Germana urbo [[Stendal]] kiel omaĝo al [[Johann Joachim Winckelmann]]. Stendhal estis dando kaj spritulo diskonata <!-- wit about town --> en Parizo, aldone nekuracebla jup-ĉasemulo. Lia vera empatio al virinoj evidentas en liaj libroj ([[Simone de Beauvoir]] laŭde parolis pri li en ''[[La dua sekso]]'' (fr:''Le Deuxième Sexe''), kaj kontrastas kun lia obsedo pri seksaj venkoj. Verŝajne, li preferis la deziron al la plenumiĝo. Unu el liaj fruaj verkoj estas ''[[Pri Amo]]'', racia analizo pri romantika pasio, kiu baziĝis sur lia rilateco kun lia fratino. Tiu kunfando, aŭ streĉo, de klarmensa analizo kun romantika sento estas tipa je la grandaj romanoj de Stendhal; lin oni povus konsideri [[Romantikismo|Romantika]] [[realismo|realisto]]. Liatempaj legantoj ne plene ŝatis la realisman stilon de Stendhal dum la [[Romantikismo|Romantika]] periodo en kiu li vivis; li ne plene ŝatiĝis ĝis la komenco de la [[20-a jarcento]]. Li dediĉis sian verkadon al "la Feliĉaj Kelkaj", aludante al tiuj kiuj vivas sen timo nek malamo. Hodiaŭ, la verkoj de Stendhal allogas per siaj [[ironio]] kaj [[psikologio|psiĥologiaj]] kaj historiaj aspektoj. Stendhal estis avida fervorulo de muziko, precipe de la komponistoj [[Domenico Cimarosa|Cimarosa]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]], kaj [[Gioacchino Rossini|Rossini]], pri la lasta de kiuj li verkis ampleksan biografion, ''Vie de Rossini'' ([[1824]]), nun ŝatata pli por ĝia larĝ-temara <!-- wide-ranging-->muzika kritikado ol por ĝia historia ĝusteco. Li mortis en [[Parizo]] en [[1842]] kaj estas entombigita en la [[Cimetière de Montmartre]]. La kurta, spica memor-verko, ''Souvenirs d'Egotisme'' (''Memoraĵoj de Egoisto'') estis eldonita postmorte en [[1892]]. Ankaŭ eldonita estis pli longa [[aŭtobiografio|membiografia verko]], travideble kamuflita kiel la ''Vivo de Henry Brulard''. == Sindromo de Stendhal == <!-- {{Ĉefartikolo|Stendhala sindromo}}--> En 1817 Stendhal-on laŭraporte supervenkis la kultura riĉeco de [[Florenco]] kiun li renkontis kiam li por la unua fojo vizitis tiun [[Toskanio|Toskanan]] urbon. Kiel li priskribis en sia libro ''[[Napolo]] kaj Florenco: Veturo de [[Milano]] al [[Reggio]]'': <blockquote> ''Mi fartis en ia ekstazo, de la ideo esti en Florenco, proksime al la granduloj kies tombojn mi vidis. Absorbite en la kontemplado de sublima belo ... mi atingis tien, kie oni renkontas ĉielajn sentojn ... Ĉio parolis tiel vivece al la animo. Ho, se mi nur povus forgesi. Mi spertis palpitaciojn de la koro, kion en Berlino oni nomas 'nervoj'. Vivo dreniĝis el mi. Mi marŝadis timante fali.'' </blockquote> Tiun sindromon diagnozis kaj nomis en [[1979]] la [[Italio|Itala]] [[psikiatro|psiĥiatro]] d-ro [[Graziella Magherini]], kiu rimarkis similajn [[psikosomatiko|psiĥosomatajn]] [[simptomo]]jn (kurantan koron, [[naŭzo]]n kaj [[vertiĝo]]n) inter la unuafojaj okcidentaj [[turisto]]j en la urbo. Omaĝe al Stendhal, [[Trenitalia]] nomis sian tranoktan trajn-servon de [[Parizo]] al [[Venecio]] la [[Stendhal Express]] (''Stendala Rapidulo''). == Kristaliĝado == <!-- {{Ĉefartikolo|Crystallization (love)}} --> En sia klasika ''[[Pri Amo]]'' Stendhal priskribas aŭ komparas la “naskiĝon de amo”, en kiu la am-objekto iĝas ''kristaligita'' en la menso, kiel procezo simila aŭ analoga al veturo al Romo. Laŭ la analogio, la urbo [[Bologna]] reprezentas "indiferenton" kaj [[Romo]] reprezentas "perfektan amon": Kiam ni estas en Bologna, ni tute indiferentas; ne interesas nin iel ajn admiri la personon kun kiu ni eble iam freneze enamiĝos; eĉ malpli emas nia imagivo supertaksi ties valoron. Unuvorte, en Bologna “kristaliĝado” ankoraŭ ne komenciĝas. Kiam ekas la veturo, amo foriras. <!-- tiel en la Angla! --> Oni deiras de Bologna, grimpas la [[Apeninoj]]n, kaj prenas la vojon al Romo. La deiro, laŭ Stendhal, neniel rilatas al la volo; Ĝi estas instrua momento. Tiu transforma procezo plenumiĝas per kvar etapoj laŭ la veturo: # '''Admirado''' – oni miras pri la kvalitoj de la amoto. # '''Agnosko''' – oni rimarkas la revenan afekcion de la ĉarma persono. # '''Espero''' – oni kontemplas gajni la amon de la amato. # '''Ĝojo''' – oni ekstazas trotaksi la belon kaj meriton de a persono amata. Unuavice oni admiras la aliulon. Due, oni agnoskas la plaĉon akiri la intereson de ĉarma persono. Trie, espero burĝonas. En la kvara etapo, oni ĝojas trotaksadi la belon kaj meriton de la persono kiun oni esperas gajni. Tiu veturo aŭ kristliĝada procezo (supre montrita) detaligis Stendahl surdorse de ludkarto, dum li parolis kun Madame Gherardi, dum sia veturo al la salminejo de Salzburg. == Verkoj == === Romanoj === * ''[[Armance]]'' ([[1827]]). * ''Le Rouge et le Noir'' ([[La Ruĝo kaj la Nigro]], [[1830 en literaturo|1830]]). * ''La Chartreuse de Parme'' ([[1839]]) (''[[La Kartuzio de Parmo]]''). * ''[[Lucien Leuwen]]'' ([[1835]], nefinita, eldonita 1894). * ''[[Lamiel]]'' ([[1840]], nefinita, eldonita 1889). * ''[[La Vivo de Henry Brulard]]'' ([[1835]]-[[1836]], eldonita 1890). === Noveloj === * ''[[La Ruĝeto kaj la Verdo]]'' ([[1837]], nefinita). * ''[[Mina de Vanghel]]'' ([[1830]], poste eldonita en [[La Revue des Deux Mondes]]). * ''[[L'Abbesse de Castro]]'' (1832). * ''[[La Dukino de Palliano]]. * ''[[Sankta Francisko ĉe Ripa]] [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html esperantlingva traduko] de [[Thierry Tailhades]]. * ''[[Vittoria Accoramboni (novelo)|Vittoria Accoramboni]]. * ''[[Vanina Vanini]] [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html esperantlingva traduko] de Thierry Tailhades. * ''[[The Cenci (Stendhal)|The Cenci]]. === Nefikcio === * ''De L'Amour'' (1822) (''[[Pri Amo]]'') * ''Souvenirs d'Égotisme'' (''[[Memoraĵoj de Egotisto]]'', eldonita en 1892) Liaj aliaj verkoj inkluzivas rakontetojn, ĵurnalismaĵojn, veturaĵojn (inter kiuj ''Romo, Napolo kaj Florenco'' kaj ''Promenades dans Rome''), fama kolekto de eseoj pri Itala pentrarto, kritikaj esejoj pri [[Jean Racine|Racine]] kaj [[Shakespeare]], kaj biografioj pri kelkaj elstaraj figuroj liatempaj, inkluzive [[Napoleon]], [[Joseph Haydn|Haydn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]], kaj [[Metastasio]]. == Ankaŭ vidu == * [[Sindromo de Stendhal]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Stendhal}} * [[Franca lingvo|(France)]] [http://www.incipitblog.com/index.php/2005/11/11/stendhal-le-rouge-et-le-noir-1830/ Aud-libro (mp3) de ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060105025426/http://www.incipitblog.com/index.php/2005/11/11/stendhal-le-rouge-et-le-noir-1830/ |date=2006-01-05 }} la Ruĝo kaj la Nigro incipit * (France) [http://www.armance.com/ Franca retejo pri Stendhal] * (France) [http://www.philagora.net/stendhal.htm ''Le Rouge et le Noir'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * (Angle) [http://www.4literature.net/Stendhal/Red_and_the_Black/ ''The Red and the Black''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928011156/http://www.4literature.net/Stendhal/Red_and_the_Black/ |date=2007-09-28 }} Anglalingva traduko * (Angle) [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT354.HTM Stendhal's works]: teksto, konkordancoj kaj ofteca listo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stendhal}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj romanistoj]] [[Kategorio:Romantikaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Francaj veturverkistoj]] [[Kategorio:Pseŭdonimoj]] [[Kategorio:Pseŭdonimaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj aŭtobiografoj]] iu24v6z6fvtyhnk61foje681qyo9uvq 0 138504 9349887 9215091 2026-04-08T16:03:57Z Sj1mor 12103 9349887 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:HumanRightsLogo.svg|eta|La blua mano/kolombo estas simbolo por homaj rajtoj]] [[Dosiero:Commemorating Human Rights Day 2016 (31513370855).jpg|eta|dekstra|Tiama Brita Ministro de Eksterlandaj Aferoj Joyce Anelay diskurse dum la Tago de Homaj Rajtoj en Londono, 8a de Decembro 2016.]] [[Dosiero:UEA GK 837, 2019-12-10-15 afiŝo Esperanto.jpg|eta|Esperantlingva afiŝo de [[UEA]] okaze de la Tago de homaj rajtoj 2019 kaj la [[Esperanto-tago]] 2019. Ĝi estas uzita en la [[Gaztara komuniko]] numero 837.]] La '''Tago de Homaj Rajtoj''' estas [[internacia tago]] kiu celebriĝas ĉiujare tra la mondo la [[10-a de decembro|10-an de decembro]]. La dato estis elektita honori la adopton kaj proklamon de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]], la 10-an de decembro, [[1948]], de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], la unua tutmonda elparolo de homaj rajtoj. La memortago establiĝis en [[1950]], kiam la Ĝenerala Asembleo invitis ĉiujn ŝtatojn kaj interesitajn organizojn celebri la tagon kiel ili vidis konvenan. La tago estas la alta punkto en la kalendaro de UN-a stabejo en [[Novjorko]], [[Usono]], kaj kutime estas markita ambaŭ per alt-nivelaj politikaj kunvenoj kaj renkontoj kaj per kulturaj okazoj kaj ekspozicioj temantaj homajn rajtajn aktualaĵojn. Krome, ĝi tradicie estas la 10-a de decembro kiu la kvin-jara Premio de Unuiĝintaj Nacioj en la Kampo de Homaj Rajtoj estas aljuĝita. Multaj aliaj registaraj kaj neregistaraj organizoj aktivaj en la kampo de homaj rajtoj planas specialajn okazojn por memori la tagon. La temo de la tago por [[2006]] estas la lukto kontraŭ malriĉeco kiel problemo de homaj rajtoj. Kelkaj deklaroj ellasiĝis je tiu okazo, enhavante tiun eldirita per tridek-sep mandato-tenantoj de UN-aj Specialaj Procedoj. La Tago de Homaj Rajtoj estas observata per multaj civilaj sociaj organizoj. "Sekve, ni elvokas ĉiujn ŝtatojn rekoni malriĉecon kiel neado de bazaj homaj rajtoj, trakti la eliminon de malriĉeco kiel binda devo, kaj gravigi malriĉecan reduktadon en politiko kaj agado, enhavante per signifa partoprenado de la malriĉuloj kaj per disdonado de rimedoj por la lukto kontraŭ malriĉeco." -Specialaj Procedoj de la Konsilo de Homaj Rajtoj, 10-a de decembro, 2006 == Lingvaj homaj rajtoj == Detala artikolo sub [[Lingvaj rajtoj]] La starpunkto de [[Universala Esperanto-Asocio]] rilate al homaj rajtoj kaj lingvaj rajtoj tekstis jene en gazetara komuniko<ref>(eo, en, fr) ''[https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2025/01/Informilo74-2501.pdf Tago de Homaj Rajtoj 2024: Kunfesti kaj kunprotesti] (PDF en eo, [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2025/01/Newsletter74Jan2025.pdf PDF angle], [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2025/01/Lettre74jan25.pdf PDF france])''. Esperanto kaj UN, n-ro 74 (januaro–februaro 2025)</ref>: ''Aparte interesa al UEA estas lingvaj rajtoj kaj la rajto libere esprimiĝi: “En nia asocio ... ni aparte interesiĝas pri internacia komunikado, pri la rajto esprimi sin kaj esti aŭdata en spirito maksimume egaleca kaj inkluziva. Pro tio, ni pristudas kaj antaŭenigas '''lingvajn homajn rajtojn''', kaj la vojon de interkompreniĝo inter malsamaj popoloj.” Unu el la ĉefaj celoj de la Asocio estas krei egalecon de lingva komunikado, do mildigon de la tro ofta praktiko, ke la posedantoj de pli fortaj lingvoj trudas tiujn lingvojn al la posedantoj de pli malfortaj lingvoj, tiel kreante malegalecon laŭ kiu fortaj silentigas la malfortajn.''{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == [[Universala Esperanto-Asocio]] [[Lingvaj rajtoj|Lingvaj homaj rajtoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.un.org/events/humanrights/2006/ Tago de Homaj Rajtoj 2006 - nur legebla en la araba, ĉina, angla, franca, rusa, kaj hispana] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] tnkci5250gq44a45vgyktq42egubzbc 9349888 9349887 2026-04-08T16:04:16Z Sj1mor 12103 9349888 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:HumanRightsLogo.svg|eta|La blua mano/kolombo estas simbolo por homaj rajtoj]] [[Dosiero:Commemorating Human Rights Day 2016 (31513370855).jpg|eta|dekstra|Tiama Brita Ministro de Eksterlandaj Aferoj Joyce Anelay diskurse dum la Tago de Homaj Rajtoj en Londono, 8a de Decembro 2016.]] [[Dosiero:UEA GK 837, 2019-12-10-15 afiŝo Esperanto.jpg|eta|Esperantlingva afiŝo de [[UEA]] okaze de la Tago de homaj rajtoj 2019 kaj la [[Esperanto-tago]] 2019. Ĝi estas uzita en la [[Gazetara komuniko]] numero 837.]] La '''Tago de Homaj Rajtoj''' estas [[internacia tago]] kiu celebriĝas ĉiujare tra la mondo la [[10-a de decembro|10-an de decembro]]. La dato estis elektita honori la adopton kaj proklamon de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]], la 10-an de decembro, [[1948]], de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]], la unua tutmonda elparolo de homaj rajtoj. La memortago establiĝis en [[1950]], kiam la Ĝenerala Asembleo invitis ĉiujn ŝtatojn kaj interesitajn organizojn celebri la tagon kiel ili vidis konvenan. La tago estas la alta punkto en la kalendaro de UN-a stabejo en [[Novjorko]], [[Usono]], kaj kutime estas markita ambaŭ per alt-nivelaj politikaj kunvenoj kaj renkontoj kaj per kulturaj okazoj kaj ekspozicioj temantaj homajn rajtajn aktualaĵojn. Krome, ĝi tradicie estas la 10-a de decembro kiu la kvin-jara Premio de Unuiĝintaj Nacioj en la Kampo de Homaj Rajtoj estas aljuĝita. Multaj aliaj registaraj kaj neregistaraj organizoj aktivaj en la kampo de homaj rajtoj planas specialajn okazojn por memori la tagon. La temo de la tago por [[2006]] estas la lukto kontraŭ malriĉeco kiel problemo de homaj rajtoj. Kelkaj deklaroj ellasiĝis je tiu okazo, enhavante tiun eldirita per tridek-sep mandato-tenantoj de UN-aj Specialaj Procedoj. La Tago de Homaj Rajtoj estas observata per multaj civilaj sociaj organizoj. "Sekve, ni elvokas ĉiujn ŝtatojn rekoni malriĉecon kiel neado de bazaj homaj rajtoj, trakti la eliminon de malriĉeco kiel binda devo, kaj gravigi malriĉecan reduktadon en politiko kaj agado, enhavante per signifa partoprenado de la malriĉuloj kaj per disdonado de rimedoj por la lukto kontraŭ malriĉeco." -Specialaj Procedoj de la Konsilo de Homaj Rajtoj, 10-a de decembro, 2006 == Lingvaj homaj rajtoj == Detala artikolo sub [[Lingvaj rajtoj]] La starpunkto de [[Universala Esperanto-Asocio]] rilate al homaj rajtoj kaj lingvaj rajtoj tekstis jene en gazetara komuniko<ref>(eo, en, fr) ''[https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2025/01/Informilo74-2501.pdf Tago de Homaj Rajtoj 2024: Kunfesti kaj kunprotesti] (PDF en eo, [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2025/01/Newsletter74Jan2025.pdf PDF angle], [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2025/01/Lettre74jan25.pdf PDF france])''. Esperanto kaj UN, n-ro 74 (januaro–februaro 2025)</ref>: ''Aparte interesa al UEA estas lingvaj rajtoj kaj la rajto libere esprimiĝi: “En nia asocio ... ni aparte interesiĝas pri internacia komunikado, pri la rajto esprimi sin kaj esti aŭdata en spirito maksimume egaleca kaj inkluziva. Pro tio, ni pristudas kaj antaŭenigas '''lingvajn homajn rajtojn''', kaj la vojon de interkompreniĝo inter malsamaj popoloj.” Unu el la ĉefaj celoj de la Asocio estas krei egalecon de lingva komunikado, do mildigon de la tro ofta praktiko, ke la posedantoj de pli fortaj lingvoj trudas tiujn lingvojn al la posedantoj de pli malfortaj lingvoj, tiel kreante malegalecon laŭ kiu fortaj silentigas la malfortajn.''{{Projektoj}} == Vidu ankaŭ == [[Universala Esperanto-Asocio]] [[Lingvaj rajtoj|Lingvaj homaj rajtoj]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.un.org/events/humanrights/2006/ Tago de Homaj Rajtoj 2006 - nur legebla en la araba, ĉina, angla, franca, rusa, kaj hispana] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Homaj rajtoj]] los9a2lixlptgh68p4l8bhqrdldnh9w 0 161749 9350189 9298508 2026-04-09T11:00:23Z Sj1mor 12103 /* Vidu ankaŭ */ Zitkala-Ša 9350189 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Dakotoj}}[[Dosiero:Guerrier dacota.jpg|eta|270px|Dakota batalisto Wahktageli.]] La '''Dakotoj''' (ankaŭ '''Santee''') estas [[Indianoj|indiana]] [[tribo]] de la [[siuo]]j, kiu vivis malnomade antaŭ la alveno de la blankuloj en la centraj [[ebenaĵo]]j de [[norda Ameriko]]. La nunaj {{J|usona ŝtato}} [[Norda Dakoto]] kaj [[Suda Dakoto]] estas nomitaj laŭ la tribo. == Famaj dakotoj == Unu el la plej famaj dakotoj estas la aktoro kaj kantisto [[Floyd Westerman]]. Li famiĝis ĉefe pro sia rolo de ''ĉefo Dek-ursoj'' en la filmo [[Dances with Wolves|Dancas kun lupoj]] de [[Kevin Costner]]. == Literaturo == * [[Maximilian zu Wied-Neuwied]]: ''Reise in das Innere Nord-Amerika in den Jahren 1832 bis 1834'' (Vojaĝo al la ena Norda Ameriko en la jaroj 1832 ĝis 1834), 2 volumoj kun ilustraĵoj de [[Karl Bodmer]], Koblenz, 1840-41. Reeldonaĵo de L. Borowsky, Munkeno, 1979. * Raymond J. DeMallie (Hrsg.): ''Handbook of North American Indians. (Manlibro pri nordamerikaj indianoj.)'' Vol. 13: ''Plains''. Smithsonian Institution Press, Washington D.C. 2001. ISBN 0-16-050400-7 * Benjamin Capps: ''Die Indianer. (La indianoj.)'' Serio: ''Der Wilde Westen (La sovaĝa okcidento)''. Time-Life Books (Netherland) B.V., 1980. == Vidu ankaŭ == * [[Zitkala-Ŝa|Zitkala-Ša]] * [[Indianoj]] * [[Indianaj Familioj]] {{Projektoj|commonscat=Dakota (Sioŭ)|Dakota}} {{Commons|Karl Bodmer}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.visi.com/%7Evanmulken/welcome.htm La dakota societo de Minesoto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070205062643/http://www.visi.com/~vanmulken/welcome.htm |date=2007-02-05 }} {{en}} [[Kategorio:Indianaj etnoj en Nordameriko]] 4jhevs6ffc3tm7238z8y7jfgq7f2rcq 0 163780 9349891 9337717 2026-04-08T16:05:43Z Sj1mor 12103 9349891 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:UEA GK 837, 2019-12-10-15 afiŝo Esperanto.jpg|eta|Esperantlingva afiŝo de [[UEA]] okaze de la [[Tago de homaj rajtoj]] 2019 kaj la [[Esperanto-tago]] 2019. Ĝi estas uzita en la [[Gazetara komuniko]] numero 837.]] '''Lingvaj rajtoj''' (aŭ '''lingvaj homaj rajtoj''') estas la [[Homaj rajtoj|homaj]] kaj [[Civilaj rajtoj|civilaj]] rajtoj kiuj temas pri la individua kaj kolektiva rajtoj elekti la lingvon aŭ lingvojn por komuniki aŭ en la privata aŭ en la [[publika sfero]], sendistinge de [[etno]], [[nacieco]], aŭ la nombro da parolantoj de lingvo en iu teritorio. Tiuj rajtoj efikas sur la lingvaj preferoj aŭ uzado de ŝtataj aŭtoritatoj, individuoj kaj aliaj estaĵoj<ref name=":0">(en) [[Rita Izsák-Ndiaye|Rita Izsák]], Speciala raportisto de Unuiĝintaj Nacioj pri minoritataj problemoj, 2017, En: Rivera Pagán, ''[https://languagepolicyconsulting.com/2021/12/08/fight-for-your-linguistic-rights%f0%9f%92%aa%f0%9f%8f%bd/ Fight for your linguistic rights]'', Language Policy Consulting, la 8-an de decembro 2021</ref>. La unua mondkongreso pri lingvaj rajtoj okazis de la 19-a ĝis la 23-a de majo 2015 en [[Teramo]], [[Italio]].<ref name=":0" /> Lingvaj rajtoj inkluzivas la leĝajn, administrajn, kaj juĝistajn agojn, edukadon, samkiel la amaskomunikilojn en lingvo komprenata kaj libere elektita fare de tiuj koncernataj<ref>(en) Hult, F.M., & Hornberger, N.H. (2016). ''Re-visiting orientations to language planning: problem, right, and resource''. ''[http://bilingualreview.utsa.edu/index.php/br/article/view/118 Bilingual Review/La revista bilingüe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190308121809/http://bilingualreview.utsa.edu/index.php/br/article/view/118 |date=2019-03-08 }}, 33''(3), 30–49.</ref>. Estas manieroj de rezistado kontraŭ devigata [[kultura asimilado]] kaj [[lingva imperiismo]], precipe en la kunteksto de protektado de [[minoritato]]j kaj [[indiĝenaj popoloj]]. Lingvaj rajtoj en [[Internacia juro de homaj rajtoj|internacia juro]] estas kutime alpaŝitaj en la pli vasta trabaro de kulturo kaj edukaj rajtoj. Gravaj dokumentoj por lingvaj rajtoj inkluzivas jenajn dokumentojn: * [[Universala Deklaracio de Lingvaj Rajtoj]], * Protokolo de [[Donostio]] <ref>(en) ''[https://www.nationalia.info/new/10907/donostia-protocol-launched-to-give-europes-language-communities-a-tool-for-equality Donostia Protocol launched to give Europe's language communities a tool for equality]'', Nationalia, la 19-an de decembro 2016, alirite la 7-an de februaro 2019.</ref><ref>(en) An Dream Dearg'','' ''[https://www.nationalia.info/new/10976/popular-demands-for-linguistic-rights-in-high-spirits-across-atlantic-european-nations Popular demands for linguistic rights in high spirits across Atlantic European nations]'', Nationalia, la 29-an de majo 2017, alirite la 7-an de februaro 2019.</ref>, * [[Konvencio de Unesko kontraŭ Diskriminacio en Eduko|Konvencio de Unesko kontraŭ Diskriminacio en Edukado]], * [[Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj]], * [[Kadra konvencio por la protekto de naciaj malplimultoj]]. == Ekzemploj == === Irlando === La unuaj leĝoj kontraŭ la irlanda lingvo estas de 1366, la Statutoj de Kilkenny. Unu el tiuj leĝoj postulis ke “ĉiu anglo en Irlando devas lerni la irlandan lingvon, kaj se li rifuzas, li estos traktata kiel irlanda malamiko” (t.e., la registaro forprenos lian bienon). En 1882 nekulpa irlandano, Maolra Seoige, estis malprave akuzita je murdo. Li ne komprenis la anglan, kaj provis sin defendi en la sola lingvo kiun li konis – la irlanda. Ĉar la angloj ne agnoskis la irlandan la sekretario de la kortumo skribis “li diris nenion”. Kvankam du el la murdistoj ĵuris ke Maolmhuire estas senkulpa, kaj ne estis kun ili kiam ili faris la murdon, Maolra estis pendumita en Galway la 15-an de decembro 1882, dum la zamenhofa naskiĝtago<ref>Seán Ó Riain, [http://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=495&filename=eb-187-2018-12.pdf Zamenhoftago prifestata en Vieno], Eŭropa Bulteno, p. 10, n-ro 187, decembro 2018</ref>. === Rusio === En Rusio minoritataj lingvoj havas rajton esti instruataj en lernejoj, tamen aktivuloj de {{J|etna malplimulto}} konsideras ilian statuson vundebla kaj ofte protestas kontraŭ malatentigo de la lingvaj rajtoj. La {{daton|10|9|2019}} la rusia sciencisto Albert Razin [[:n:Sciencisto mortis pro sinbruligo, protestante kontraŭ la rusigado de Udmurtio|mortis post sinbruligo]] apud la konstruaĵo de la parlamento en [[Iĵevsko]] ([[Rusio]]), protestante kontraŭ malfavorigo de la udmurtaj [[Udmurta lingvo|lingvo]] kaj kulturo. == Lingvaj homaj rajtoj kaj lingvaj minoritatoj == La [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] estis adoptita en [[1948]] ĉe la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj|Ĝenerala Asembleo de UN]]. Tiu ĉi dokumento traktis la historion de homaj rajtoj kaj la bezonon de protekto de tiuj homaj rajtoj. En la [[Deklaracio pri Minoritatoj]] de [[1992]], la rajtoj de lingvaj minoritatoj estis eksplicite traktataj. En [[2013]] sendependa fakulo pri minoritataferoj, [[Rita Izsák-Ndiaye|Rita Izsák]], prezentis raporton kiu pritraktas naŭ gravajn kampojn por lingvaj minoritatoj: (1) minacoj al la ekzisto de [[minoritata lingvo|minoritataj lingvoj]] kaj lingvaj minoritatoj; (2) agnosko de minoritataj lingvoj kaj lingvaj rajtoj; (3) la uzado de minoritataj lingvoj en la publika vivo; (4) minoritataj lingvoj en edukado; (5) minoritataj lingvoj en la amaskomunikilaro; (6) minoritataj lingvoj en publika administrado kaj jura kampoj; (7) minoritata lingvo-uzo en familiaj nomoj, loknomoj kaj publikaj ŝildoj; (8) partopreno en la ekonomia kaj politika vivo; kaj (9) la ofertado de informoj kaj servoj en minoritataj lingvoj. == Lingvaj rajtoj kaj Celoj por Daŭripova Evoluigo == Lingvaj rajtoj estas gravaj en rilato al la Celoj por Daŭripova Evoluigo (CDE), precipe la CDE-oj 3, 4, 10, 16 kaj 17<ref>(eo) [https://uea.org/gk/942 Flanka evento de UEA kaj TEJO dum la 10-a EKOSOK-Junulara Forumo], Universala Esperanto- Asocio (UEA), la 6-an de aprilo 2021.</ref>. Lingvo estas tre persona kaj la elektoj, kiujn ni faras ĉirkaŭ kiel uzi lingvon, estas rekte rilataj al niaj identecoj kaj valoroj. Kompreni kiel lingvo estas lernata, kiel sistemoj subtenas/limigas ekzemple plurlingvajn praktikojn, kiel socio interagas kun la streĉiĝoj de plurlingveco kaj la intersekciĝo de identecoj, estas grava paŝo al konscio pri lingvaj rajtoj. === Esperanto === Itallingva prelego pri "''Biodiverseco kaj lingvaj rajtoj. Esperanto''" disvolviĝis la 26-an de majo 2019 ĉefpodie kadre de la etna festivalo titolita "''Lo spirito del pianeta''" (La spirito de la planedo) okazonta en [[Chiuduno]], [[Italio]]<ref>[http://www.esperantio.net/index.php?id=3719 Esperanto en itala festivalo pri indiĝenaj popoloj], HEKO, n-ro 702 5-B, la 26-an de februaro 2019 (alirite la 9-an de marto 2019).</ref>. ==== Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj ==== Ekzistas malekvilibraj povo-rilatoj kiel rezulto de privilegioj en lingvaj spacoj kaj tial esperantistoj helpu disvastigi informojn pri tiu situacio por ĝustigi tiujn malekvilibrojn. La konstitucio de la [[Esperanta Civito]] mencias la [[Universala Deklaracio pri Lingvaj Rajtoj|Universalan Deklaracion pri Lingvaj Rajtoj]], iniciatita de PEN Internacia kaj en kies sino ankaŭ kunlaboris esperanto-parolantoj. [[LF-koop]] eldonis ĝin en Esperanto, prefacis ĝin [[Daniele Vitali]]<ref>(eo) Lingvaj Rajtoj; la PEN-kontribuo, [[Heroldo de Esperanto]], p. 1, n-ro 12 (2024), 1-21 septembro 2002.</ref>. == Monda koalicio por lingvaj rajtoj == En 2022 ekestis en [[Usono]] la "''Global Coalition for Language Rights''" (Monda koalicio por lingvaj rajtoj) fondita de usonaj universitatanoj al kiuj aliĝis intertempe ne nur individuoj sed ankaŭ organizaĵoj implikitaj en lingvoj kaj homaj rajtoj tra la mondo (ekzemple [[Tradukistoj sen landlimoj]], [[Amnestio Internacia]], ''Proz.com'' aŭ ''Translation Commons''<ref>(en) Jeannette Stewart, ''[https://theopenmic.co/can-the-language-community-embrace-collaborative-commons-and-survive/ Can the Language Community Embrace Collaborative Commons and Survive?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230414182205/https://theopenmic.co/can-the-language-community-embrace-collaborative-commons-and-survive/ |date=2023-04-14 }}'', The Open Mic, la 9-an de januaro 2016.</ref>) kaj pledantaj por pli da [[lingva justeco]] anstataŭ lingva hegemonio de kelkaj superregaj lingvoj per la aliro de informoj en la propra lingvo. Homoj parolantaj neregantajn aŭ komerce nevivpovajn lingvojn spertas la Interreton alimaniere ol tiuj kiuj parolas hegemoniajn lingvoj. Ekzemple bazaj informoj pri kiel vivi informriĉan kaj liberan vivon en la [[MENA]] regiono estas apenaŭ alirebla, ĉar mankas retaj informoj en la araba (sole 3% en 2015) malgraŭ ke 350 milionoj disigitaj tra 20 landoj parolas iun formon de araba lingvo kaj estas la kvara plej parolata lingvo en la mondo<ref>(en) Eman Kamel, ''[https://www.al-fanarmedia.org/2020/02/artificial-intelligence-speeds-efforts-to-enhance-online-arabic-content/ Artificial Intelligence Speeds Efforts to Enhance Online Arabic Content]'', Al-Fanar Media, la 28-an de februaro 2020.</ref>. La malegalecoj rilate al rete haveblaj informojn en siaj lingvoj pro informdezertoj pri lokoj kaj kulturoj ankaŭ havas sekvojn rilate al la reprezentado de personoj, lokoj kaj kulturoj el nesuperregaj lingvoj. Tiu malegaleco ankaŭ kaŭzas ke estas malpli komuna enhavo trans lingvoj en Vikipedio: 74% de la konceptoj trans ĉiuj lingvaj versioj de vikipedio havas artikolojn en nur unu lingvo kaj 95% de la konceptoj ekzistas en malpli ol ses lingvoj<ref>(en) ''[http://www.thenational.ae/thenationalconversation/editorial/sharjahs-turisme-focus-is-all-about-islamic-culture Our mission: language rights for all people]'', Global Coalition for Language Rights</ref>. === Grupo "Esperanto por lingvaj rajtoj" === Grupo de parolantoj de Esperanto (“Esperanto por lingvaj rajtoj”) aliĝis al la koalicio por formale kunlabori kun la ''Global Coalition for Language Rights (''Tutmonda Koalicio por Lingvaj Rajtoj). Por la grupo “Esperanto por lingvaj rajtoj” Esperanto estas ĉefe rimedo por defendi la lingvajn homajn rajtojn je ĉiuj niveloj<ref>(en) [[Federico Gobbo]] (UvA), ''Esperanto and linguistic rights (Esperanto kaj lingvaj rajtoj)'', p. 246-254, En: '''''Contested Languages. The hidden multilingualism of Europe''''', ed. Marco Tamburelli & Mauro Tosco, 2021, John Benjarmin Publishing Company.</ref>. Lingvaj rajtoj, ligita al [[lingva justeco]] estis jam delonge alstrebinda idealo de la Esperanto-movado<ref>(en) DAvid K. Jordan, ''[[doi:10.1075/lplp.11.1.08jor|Esperanto and Esperantism: symbols and motivations in a movement for linguistic equality]]''. En: Language Problems and Language Planning 11 (1): paĝoj 104-125</ref><ref>(eo) Jouko Lindstedt, ''Lingvo – rimedo aŭ resurso?'', En: Detlev Blanke & Ulrich Lins (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin|La arto labori kune. Festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam, 2010, [[Universala Esperanto-Asocio]], Academia.edu</ref>. Aliĝi al tiu grupo eblas sendante peton al ''Esperanto [ĉe] linguistic-rights.org''. == Bibliografio == * (en) [[Federico Gobbo]] (UvA), ''Esperanto and linguistic rights (Esperanto kaj lingvaj rajtoj)'', p. 246-254, En: ''Contested Languages. The hidden multilingualism of Europe'', ed. Marco Tamburelli & Mauro Tosco, 2021, John Benjarmin Publishing Company. * Por pliaj informoj kaj praktika aplikado de lingvaj rajtoj vidu la raporton de la "''Speciala Raportisto de Unuiĝintaj Nacioj pri minoritataj aferoj''". Jen la ligiloj al la [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Minorities/SR/LanguageRightsLinguisticMinorities_EN.pdf angla], la [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Minorities/SR/LanguageRightsLinguisticMinorities_CH.pdf ĉina], la [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Minorities/SR/LanguageRightsLinguisticMinorities_FR.pdf franca], la [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Minorities/SR/LanguageRightsLinguisticMinorities_RU.pdf rusa] kaj la [https://www.ohchr.org/Documents/Issues/Minorities/SR/LanguageRightsLinguisticMinorities_SP.pdf hispana] versioj - PDF) * [[Bengt-Arne Wickström]], ''Lingvaj rajtoj kaj [[lingva justeco]]'', en : [[Ulrich Lins|U. Lins]] & [[Detlev Blanke|D. Blanke]], "[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin|La arto labori kune]]", p. 97-103, 2010, eld. [[Universala Esperanto-Asocio]], ISBN 978-92-9017-113-3. * Raporto pri la TEJO-Seminario<ref>TEJO Akademio - [https://akademio.tejo.org/fotaroj/ Seminarioj]</ref> “''Komuniki lingvajn rajtojn en integriĝanta Eŭropo''”, oktobro 2006. * (kataluna) Hèctor Alòs i Font, Michele Gazzola, Albert Gorrell i Vila (2008), ''Esperanto i drets lingüístics'' (Esperanto kaj lingvaj rajtoj), artikolkolekto 2005-2008 kun antaŭparolo de [[Jordi Solé i Camardons]], [[Kataluna Esperanto-Asocio]], ISBN 9788493672850 * (angla) [https://www.academia.edu/5044136/Esperanto_as_a_Foundation_Course_for_Foreign_Language_Teaching?email_work_card=view-paper Esperanto and Linguistic Human Rights] (PDF), p.5, Academie.edu, en: Rao, A. Giridhar (2009). “Esperanto as a Foundation Course for Foreign Language teaching". in Giridhar Rao, (eld.). Foreign Language Teaching in India: Challenges and Strategies, Hyderabad, India: Allied Publishers, ISBN 978-81-8424-672-8, paĝoj 108-123 * (angla) [[Tove Skutnabb-Kangas]] kaj [[Robert Phillipson]], "''The Handbook of Linguistic Human Rights''". ISBN 9781119753841 (presita versio) kaj ISBN 9781119753926 (bitlibro)<ref>(en) ''[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/9781119753926.fmatter The Handbook of Linguistic Human Rights]'', The Willey Online Library</ref>, nov. 2022. La libro esploras manierojn en kiuj lingvaj homaj rajtoj estas komprenitaj en kaj naciaj kaj internaciaj kuntekstoj kaj prezentas ankaŭ teorie bazitajn studojn de lingvaj homaj rajtoj, klarigante kio estas [[lingva justeco]] kaj kiel tiu realigeblas. * (franca) Patrick Chardenet, ''[https://www.academia.edu/13666463/Quelques_%C3%A9l%C3%A9ments_de_fondement_d_un_droit_pour_la_coexistence_des_langues_dans_le_monde_un_contrat_social_langagier_2012_?email_work_card=view-paper Quelques éléments de fondement d´un droit pour la coexistence des langues dans le monde: un contrat social langagier]'' (2012). {{projektoj|n=Kategorio:Lingvaj rajtoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj|Lingvaj rajtoj - Simpozio]] * [[Lingva justeco]] *[[Manifesto de Girona pri lingvaj rajtoj|Manifesto de Girona pri Lingvaj Rajtoj]] * [[Afrika Akademio de Lingvoj]] * [[Gepatra lingvo]] * [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]] * [[Instruado de lingvoj]] * [[Minoritata lingvo]] *[[Minority SafePack|Minority Safepack]] *[[María Sumire]] * [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]] * [[European Language Equality Network]] (duobla artikolo estas [[Eŭropa Reto por Lingva Egaleco]]) * [[Tashi Wangchuk]], ĉina aktivulo por lingvaj rajtoj ==Eksteraj ligiloj== * (en, parte alilingve) [https://www.coalitionforlanguagerights.org/join Koalicio por lingvaj rajtoj] * (en) [https://www.languageonthemove.com/language-rights-defenders-award/ Language Rights Defenders Award] (Premio Defendantoj de Lingvaj Rajtoj), Language on the Move, 2024 * (eo) [http://www.lingvaj-rajtoj.org/ Lingvaj rajtoj] - Internacia simpozio pri: "Aktuala stato de la lingvaj rajtoj en la mondo", [[Unuiĝintaj Nacioj]], [[Ĝenevo]], 24-a aprilo 2008 * (eo) [http://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/Seikou/lingvo-senrajta/ Lingvo senrajta], recenzo de Rubén Fernández Asensio en Libera Folio de la libro ''Language without rights'' de Lionel Wee. * (plurlingva) [http://protokoloa.eus/wp-content/uploads/2016/12/HEBP5HIZKUNTZA.pdf Tekstoj de la Protokolo de Donostio] (pdf). *(eo, subtekstoj en nl) [https://www.youtube.com/watch?v=G0xU0Vby294&feature=emb_rel_end Kio estas lingvaj rajtoj (Wat zijn taalrechten?)], jutuba filmeto - [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]] *(en) Laura-Jane Baxter, [https://www.youtube.com/watch?v=2K4_qa7orW8&t=2292s Konsiloj por ĝentile alkuraĝigi aliajn paroli kun vi en via cellingvo(j)] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Lingvaj rajtoj| ]] [[Kategorio:Sociolingvistiko]] 9q6k6a5d5ps2fuq079xn5drvca5bz84 0 173663 9349965 9271704 2026-04-08T20:13:47Z Sj1mor 12103 9349965 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} [[Dosiero:Krzysztof Penderecki.jpg|eta|350px|Krzysztof Penderecki - pola komponisto moderna]] [[Dosiero:Popiersie Krzysztof Penderecki ssj 20110627.jpg|eta|La brusto de Krzysztof Penderecki en Aleo de Steloj en [[Kielce]]]] [[Dosiero:Prague Autumn Penderecki.JPG|eta|Krzysztof Penderecki gvidas la '''''Sinfonia Varsovia''''' en la [[Domo de artistoj (Rudolfinum)]], en la Internacia Aŭtuna Muzika Festivalo en [[Prago]], 2008]] [[Dosiero:Per artem ad deum 2015 - kucma, herder, penderecki.jpg|eta|Krzysztof Penderecki (la unua dekstre) dum la ceremonia distingado per la medalo '''''Per Artem ad Deum Medal''''' (''Per Arto al Dio'') aljuĝita de la [[Papa Konsilio por la Kulturo]]]] '''Krzysztof Eugeniusz Penderecki''' (naskiĝis la [[23-an de novembro]] [[1933]] en [[Dębica]], mortis la [[29-an de marto]] [[2020]] en [[Krakovo]]) estis moderna [[poloj|pola]] komponisto. Unu el plej gravaj mondaj [[komponisto]]j de la moderna muziko. Reprezentanto de la dua [[avangardo]] de pola muzika skolo en la 20-a jarcento. Ankaŭ [[dirigento]] kaj [[muzikpedagogio|muzika pedagogo]]. == Vivo == Unue Penderecki lernis ĉe [[Artur Malawski]] kaj [[Stanisław Wiechowicz]] en Akademio de Muziko en [[Krakovo]]. Li komponis jam lernante antaŭe ĉe [[Franciszek Skołyszewski]]. Tiam Penderecki tre interesiĝis pri muziko de [[Anton Webern]] kaj [[Pierre Boulez]]. Li kreadis provojn dodekafoniajn. Post organizo de [[Varsovia Aŭtuno: Festivalo de Muziko Moderna en Varsovio]] li komencis prepariĝi por prezenti sian muzikon en ĝi. En [[1959]] prezentis interalie: ''Psalmojn de [[Davido]]'' kaj ''Emanaĵojn''. Fine li prezentis verkon kiu entute ŝokis aŭskultantojn. La komponaĵo 08:37 poste nomita "Tren ofiarom Hiroszimy" ([[Elegio]] por [[viktimo]]j de [[Hiroŝimo]]). En ĝi dodekafonia muziko estas performata per simpla sono de violonoj. Tiu sono permutas sian tonon, koloron kaj profundecon. Tiu komponaĵo ne estas do komponaĵo por tonoj de violonoj sed por sono de ili. Kritikistoj ne sciis de kie oni povas atribui tiun muzikon kaj kiel ĝin bone esprimi. Li estiĝis do komponisto tuj fama en la mondo. En [[1963]] li komponadis la ''[[Pasio]]n de [[Sankta Luko]]''. Tiu verko kontraŭa al pola komunista reĝimo estis religia. La teksto [[latina]] kantata per [[ĥoro]] kaj [[soloisto]]j estas kolorata per sonoj. La voĉo permutas en sono simila al aliaj instrumentoj (same estas ekzemple en kantoj de poemoj de [[Henri Michaux]] komponitaj de [[Witold Lutosławski]]). La sonoj fariĝas tiel ekspresivaj ke ĝi limas kun bruo kaj uzataj estas tie sonoj de maŝinoj kaj agadoj de homo (ekzemple sono de tajpilo). La kritikistoj nomis tiun fenomenon ''"sonorismo"''. La muziko de Penderecki estas seria sed li uzadis elementojn de sonoj realaj kreante sonorismon serian. Similan muzikon kreadis poste [[John Cage]] precipe en ''Roaratorio''. Poste Penderecki kreis koncertajn partojn de sia nova muziko- seria sonorismo. Li kreis ''De natura sonoris'' kaj ''De natura sonoris II'', poste ankaŭ ''Fluktuacioj por orkestro''. En sepdekaj jaroj li kreis Koncerton violonan N-ro 1 kaj li komencis komponi jam ne sonorisman (Ho Dio, kiu Pollandon)- li ŝanĝis tekston el ''Ojczyznę wolną pobłogosław Panie'' (Patrujon liberan Vi benu, ho Sinjoro) por ''Ojczyznę naszą racz nam zwrócić Panie'' (Patrujon nian redonu al ni, ho Sinjoro). Tiel li esprimis, ke Pollando depost 1944 estas [[okupado|okupata]] de komunistoj kaj [[Sovetunio]]. De la jaro [[1980]] li komencis komponi ''Polskie Requiem'' (Pola [[Rekviemo]]). Li dediĉis ĝin unue al pastro [[Jerzy Popiełuszko]] mortigita [[bestio|bestie]] de polaj komunistoj. Entute ''Polskie Requiem'' estis finita en [[2005]] kaj dediĉita al papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Penderecki estis ankaŭ grava komponisto de [[opero]]j. En [[1969]] jaro li kreis tre faman operon ''"Diabloj de Loudun"''. Kritikistoj opiniis, ke Penderecki prezentas nur malplenan ekspresion de bruo. Poste tamen ĝi estis opiniita kiel plej genia [[opero]] de 20-a jarcento. Penderecki kreis ankaŭ ''Prokrastitan Paradizon'' ([[1978]])- sur poemo de [[John Milton]] kaj poste ankaŭ ''Nigran Maskon''([[1984]]). Poste li kreis ''Ubu rex''- opero bazita sur komedio de [[Alfred Jarry]] ''Ubu roi ou les Polonais'' (Reĝo Ubu aŭ la poloj) ([[Reĝo Ubu]]). Komponaĵoj de Penderecki estas tre patriotaj - li neniam finis paroli pri [[Pollando]]. En la mez-1970-aj jaroj, Penderetsky iĝis profesoro ĉe la Yale Lernejo de Muziko.<ref>https://krakow1.one/uk/eternal/chym-unikalna-krakivska-muzychna-akademiya-ta-hto-takyj-kryshtof-pendereczkyj-2369</ref> Penderecki kreis ok [[simfonio]]jn. Li estas opiniata kiel unu el plej gravaj komponistoj de moderneco aŭ [[postmodernismo]]. En [[2006]] li ricevis la titolon honordoktoro de la germana [[Universitato]] de [[Münster]]. En [[2007]] li komponis muzikon al filmo ''[[Katin (filmo)|Katyń]]'' de [[Andrzej Wajda]]. Li komponas nun komponaĵon por komenco de [[olimpiado]] / [[olimpiko]] en [[2008]] en [[Pekino]]. {{Ordeno de Blanka Aglo}} Nun li estas ano de la Kapitulo de la [[Ordeno de Blanka Aglo]]. En 1987 Li estis premiita [[Wolf-Premio pri Artoj]]. === Operoj === * [[1968]]-[[1969]]: ''Diabły z Loudun'' (''The Devils of Loudun'') - Opero en tri dramaktoj ([[Libreto]] de komponisto surbaze de ''"The Devils of Loudun"'' de [[Aldous Huxley]], en prilaboro de [[John Whiting]]); * [[1976]]-[[1978]]: ''Paradise Lost'' ([[Perdita Paradizo]]) - ''Sacra Raeppresentazione'' en du aktoj (surbaze de [[John Milton]]); * [[1984]]-[[1986]]: ''Czarna maska'' (Nigra masko) - Opero unuakta (Teksto de [[Harry Kupfer]] kaj Krzysztof Penderecki, surbaze de [[dramo]] de [[Gerhart Hauptmann]]); * [[1990]]-[[1991]]: ''Ubu Rex'' - [[Opera buffa]] en du aktoj (Libreto: [[Jerzy Jarocki]], surbaze de dramo ''"[[Król Ubu|Ubu Roi]]"'' de [[Alfred Jarry]]) === Muziko instrumentala === ==== komponaĵoj orkestraj ==== * [[1959]]-[[1960]]: ''Anaklasis'' kun 42 [[arĉo|arĉaj]] instrumentoj kaj [[drumo]]; * [[1961]]-[[1962]]: ''Fluorescencje'' kun [[orkestro]]; * [[1966]]: ''De natura sonoris No. 1'' kun orkestro; * [[1971]]: ''Prélude'' kun metalfoliaj [[blovinstrumento]]j, drumo kaj [[kontrabaso]]j; * [[1971]]: ''De natura sonoris No. 2'' kun orkestro; * [[1972]]-[[1973]]: ''I Symfonia'' kun orkestro; * [[1974]]: ''"Przebudzenie Jakuba"'' kun orkestro; * [[1979]]: ''Adagietto'' el ''"Raj utracony"'' kun orkestro; * [[1979]]-[[1980]]: ''II Symfonia'' ''Wigilijna''; kun orkestro * [[1988]]-[[1995]]: ''III Symfonia'' kun orkestro; * [[1989]]: ''Adagio - IV Symfonia'' kun granda orkestro; * [[1991]]-[[1992]]: ''V Symfonia'' kun orkestro; ==== komponaĵoj sur korda orkestro ==== * [[1959]]: ''Emanacje'' kun du arĉaj orkestroj; * [[1960]]-[[1961]]: ''Ofiarom Hiroszimy — tren'' - kun 52 arĉaj instrumentoj; * [[1961]]: ''Polymorphia'' kun 48 arĉaj instrumentoj; * [[1962]]: ''Kanon'' kun arĉa orkestro; * [[1973]]: ''Intermezzo'' kun 24 arĉaj instrumentoj; * [[1992]]: ''Sinfonietta per archi''; * [[1996]]-[[1997]]: ''Serenade'' kun arĉa orkestro: ''Passacaglia'' (1996), ''Larghetto'' (1997); ==== komponaĵoj sur orkestro blovinstrumentoj ==== * [[1967]]: ''Pittsburgh Ouverture'' kun [[blovorkestro]]; * [[1994]]: ''Entrata'' kun 4 [[korno (muzikinstrumento)|kornoj]], 3 [[trumpeto]]j, 3 [[trombono]]j, [[tubjo]] kaj [[timbalo]]j * [[1998]]: ''Luzerner Fanfare'' kun 8 trumpetoj kaj [[drumo]]. ==== komponaĵoj por ĵaz-orkestro ==== * [[1971]]: ''Actions'' kun ĵaza ensemblo ==== komponaĵoj sur [[soloo|soloaj]] instrumentoj kaj orkestro ==== * [[1961]]: ''Fonogrammi'' kun [[Fluto]] kaj ĉambra orkestro; * [[1964]]: ''Capriccio'' per oboe e 11 archi; * [[1964]]: ''Sonata'' per violoncello ed orchestra; * [[1966]]-[[1967]]: ''Concerto'' per violoncello ed orchestra (przejrzane [[1971]]/[[1972]]); * [[1967]]: ''Capriccio'' per violino ed orchestra; * [[1971]]: ''Partita'' kun koncertanata [[klaviceno]], [[elektra gitaro]], [[basgitaro]], [[harpo]], [[Kontrabaso]] kaj [[orkestro]] (trarigardita [[1991]]) * [[1976]]-[[1977]]: ''Concerto'' per violino ed orchestra (trarigardita [[1988]]) * [[1982]]: ''Concerto'' per violoncello ed orchestra no. 2; * [[1983]]: ''Concerto'' per viola (violoncello/clarinetto) ed orchestra; * [[1992]]: ''Concerto'' per flauto (clarinetto) ed orchestra da camera; * [[1992]]-[[1995]]: ''Metamorfozy'' Concerto per violino ed orchestra n. 2; * [[1994]]: ''Sinfonietta No. 2 per clarinetto ed archi''; * [[2000]]: ''Muzyka na flet prosty, marimbę i smyczki'' ([[Muziko]] por [[bekfluto]], [[marimbo]] kaj arĉoj); * [[2000]]-[[1901]]: ''Concerto Grosso'' per tre violoncelli ed orchestra; * [[2001]]-[[2002]]: ''Concerto per pianoforte ed orchestra, «Resurection»''; ==== muziko ĉambra ==== * [[1953]]: ''Sonata'' kun [[violono]] kaj [[piano]]; * [[1956]]: ''3 miniature'' per clarinetto e pianoforte; * [[1959]]: ''Miniatura'' per violino e pianoforte; * [[1960]]: ''Quartetto per archi'' No. 1 (''I Kwartet smyczowy'') (Unua arĉa [[kvarteto]]); * [[1968]]: ''Capriccio per [[Siegfried Palm]]''; * [[1968]]: ''Quartetto per archi No. 2'' (''II Kwartet smyczowy'') (Dua arĉa kvarteto); * [[1980]]: ''Capriccio'' für Tuba solo; * [[1984]]: ''Cadenza'' per viola sola; * [[1985]]-[[1986]]: ''Per [[Slava]]''; * [[1987]]: ''Prélude'' kun [[klarneto]] solo in B; * [[1988]]: ''Der unterbrochene Gedanke'' kun arĉa kvarteto; * [[1990]]-[[1991]]: ''Trio smyczkowe'' kun tri arĉoj); * [[1993]]: ''Quartett'' kun klarneto, violono, [[aldviolono]] kaj [[violonĉelo]]; * [[1994]]: ''Divertimento'' per violoncello solo; * [[1999]]: ''Sonata'' per violino e pianoforte No. 2; * [[2000]]: ''Sekstet'' kun violono, aldviolono, violonĉelo, klarneto, korno kaj piano fortepian; === Muziko voĉa === ==== muziko por ĥoro kaj a capella ==== * [[1962]]: ''Stabat Mater'' el ''Pasja Łukaszowa'' kun tri [[ĥoro]]j (SATB) a cappella; * [[1965]]: ''Miserere'' el ''Pasja Łukaszowa'' kun knaba ĥoro ad lib. kaj tri ĥoroj (ATB) a cappella; * [[1965]]: ''In Pulverem Mortis'' el ''Pasja Łukaszowa'' kun tri ĥoroj (SATB) a cappella; * [[1972]]: ''Ecloga VIII (Vergili "Bucolica")'' kun 6 voĉoj (AATBBB) a cappella; * [[1981]]: ''Agnus Dei'' el ''Polskie Requiem'' kun ĥoro (SSAATTBB) a cappella; * [[1986]]: ''Ize cheruvimi'' - kun ĥoro a capella (SSAATTBB) a cappella al teksto [[slavono|alvona]]; * [[1987]]: ''Veni creator (Hrabanus Maurus)'' kun ĥoro (SSAATTBB) a cappella; * [[1992]]: ''Benedicamus Domino (Organum kaj [[Psalmo]] 117)'' kun kvinvoĉa vira ĥoro (TTTBB) a cappella; * [[1993]]: ''Benedictus'' kun ĥoro (SATB) a cappella; ==== kantoj kun orkestro aŭ soloaj instrumentoj ==== * [[1959]]: ''[[Strofy]]'' Versoj kun soprano, recitanto kaj 10 instrumentoj al tekstoj de [[Menandro]], [[Sofoklo]], kaj aliaj ==== komponaĵoj por ĥoro kaj orkestro ==== * [[1958]]: ''Psalmy Dawida'' kun ĥoro (SATB) kaj kordaj instrumentoj - (Psalm XXVIII, Psalm XXX, Psalm XLIII und Psalm ĈLIII); * [[1959]]-[[1961]]: ''Wymiary czasu i ciszy'' kun 40-voĉa ĥoro, drumo kaj arĉoj; * [[1964]]: ''Cantata in honorem Almae Matris Universitatis Iagellonicae sescentos abhinc annos fundatae'' kun du ĥoroj kaj orkestro; * [[1970]]-[[1973]]: ''Canticum Canticorum Salomonis'' kun 16-voĉa ĥoro, ĉambra orkestro kaj danca paro (ad lib.); * [[1997]]: '''Slawa swjatamu dlinnju knazju moskowskamu'' ([[Himno]] al Sankta [[Danielo (profeto)|Danielo]]) kun ĥoro kaj orkestro; * [[1997]]: ''Hymn do św. Adalberta'' (Himno al [[Sankta Adalberto]]) kun ĥoro kaj orkestro ==== ĥoroj, solaj voĉoj kun orkestro ==== * [[1965]]-[[1966]]: ''Passio Et Mors Domini Nostri Jesu Christi Secundum Lucam'' kun [[soprano]], [[baritono]], [[baso]], recitanto, knaba ĥoro, tri ĥoroj (SATB) und Orchester; * [[1967]]: ''Dies Irae'' - ''Oratorium ob memoriam in perniciei castris in Oświęcim necatorum inexstinguibilem reddendam'' kun soprano, tenoro, baso, [[ĥoro]] (SATB) kaj orkestro: I. Lamentatio, II. Apocalypsis, III. Apotheosis ([[Oratorium]]); * [[1970]]: ''Kosmogonia'' kun [[soloo|soloistoj]] (soprano, tenoro, baso), ĥoro kaj orkestro; * [[1969]]-[[1970]]: ''Utrenja I'' (''Jutrznia — złożenie do grobu'') kun soloistoj (soprano, [[aldo]], tenoro, bas, basso profondo), du ĥoroj kaj orkestro; * [[1970]]-[[1971]]: ''Utrenja II'' (''Zmartwychwstanie'') kun soloistoj (soprano, aldo, tenoro, baso, basso profondo), du ĥoroj kaj orkestro; * [[1973]]-[[1974]]: ''Magnificat'' kun baso soloa, voĉa ensemblo, du ĥoroj, knabaj voĉoj kaj orkestro: I. Magnificat, II. Fuga, III. Et misericordia eius..., IV. fecit potentiam, V. passacaglia, IV. sicut locutus est, VII. gloria; * [[1979]]-[[1980]]: ''Te Deum'' kun kvar voĉoj soloaj (soprano, [[mezosoprano]], tenoro, baso), du ĥoroj kaj orkestro; * [[1980]]-[[1984]]: ''Polskie Requiem'' kun kvar soloistoj (SATB), ĥoro kaj orkestro; * [[1995]]: ''Agnus Dei'' kun kvar soloistoj, ĥoro kaj orkestro; * [[1996]]: ''Siedem bram Jerozolimy'' kun vin [[soloo|soloaj]] voĉoj (SSATB), recitanto, tri ĥoroj kaj orkestro. Partoj de la [[komponaĵo]]: ** I. Magnus Dominus et laudabilis nimis, ** II. Si oblitus fuero tui, Jerusalem, **III. De profundis, ** IV. Si oblitus fuero tui, Jerusalem, **V. Lauda, Jerusalem, Dominum (Psalm 147), ** VI. Ezechiel 37, 1-10, **VII. Haec dicit Dominus: Ecce ego do coram vobis viam vitae, et viam mortis; * [[1997]]-[[1998]]: ''[[Symbolum Apostolorum]]'' kun kvin soloaj voĉoj (soprano, mezosoprano, aldo, tenoro, baso), infana ĥoro, ĥoro kaj orkestro. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[21059 Penderecki]] == Literaturo == * R. Chłopicka, ''Krzysztof Penderecki między sacrum a profanum'', Akademia Muzyczna, [[Krakovo]] 2000 * Ludwik Erhardt, ''Spotkania z Krzysztofem Pendereckim'' (Renkontoj kun Krzysztof Penderecki), PWM Krakovo 1975 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.krzysztofpenderecki.eu/ Oficiala paĝo de la komponisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140217223917/http://www.krzysztofpenderecki.eu/ |date=2014-02-17 }} * [http://penderecki-center.pl/ Eŭropa Muzik-Centro de Krzysztof Penderecki] {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Penderecki, Krzysztof}} [[Kategorio:Polaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Polaj dirigentoj]] [[Kategorio:Polaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo]] [[Kategorio:Armenaj poloj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj]] telnx759x3nevfwpbli2ldtcf09vpjp 0 175164 9350039 8977052 2026-04-09T04:51:53Z Gliwi 110867 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Eisfeld.png]] → [[File:DEU Eisfeld COA.svg]] PNG → SVG 9350039 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = DEU Eisfeld COA.svg |zomo = 10 |situo-bildo = |federacia_lando = [[Turingio]] |distrikto = [[Distrikto Hildburghausen]] |alto = 440 |areo = 46,97 |poŝtkodo = 98673 |tel_antaŭkodo = 03686 |aŭtokodo = HBN |oficiala_kodo = 16069012 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Marktstr. 2 |retpaĝaro = [https://www.stadt-eisfeld.de/ www.stadt-eisfeld.de] |komunumestro = Kerstin Heintz |komunumestro-titolo = Bürgermeister |komunumestro-partio = [[Die Linkspartei.|PDS]] }} '''Eisfeld''' [prononco "'''Ajs'''felt"], traduke "glacikampo", estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Hildburghausen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]], lime inter la [[Turingia Arbaro]] kaj la [[Turingia Skista Montaro]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|16069012}}}} loĝantojn. Ĉe la monto ''Bleßberg'' situas unu el du fontoj de la rivero [[Werra]], kaj la unua komunumo trafluata de la tie kompreneble ankoraŭ eta rivero estas Eisfeld. Ekde januaro 2014 ankaŭ la loĝlokoj Bockstadt kaj Herbartswind, kiuj antaŭe konsistigis propran komunumon "[[Bockstadt]]", apartenas al la komunuma teritorio. == Historio == Eisfeld menciitis en inter 802 kaj 817 skribita donacdokumento de grafo Erpho favore al la episkopujo [[Fulda]], sub la nomo ''Asifelden'' (verŝajne do ''la kampoj de grafo Asis''). La sekvintajn jarcentojn la historio de Eisfeld estas ne tro konata ĝis kiam grafo Bertoldo la 7-a ([[Hennebergio]]) ricevis ĝin ekde 1316 kiel parton de la t.n. Nova regado Henneberg/Pflege Coburg kun la helpo de la posta imperiestro [[Ludoviko la 4-a (Sankta Romia Imperio)]] kiel parton de la t.n. Nova regado Hennberg/Pflege Coburg el la manoj de Johannes von Brandenburg, episkopo de Havelberg. En tiu dokumento Eisfeld ankaŭ jam nomatas urbo kaj ĝi ricevis en 1323 fare de grafo Bertoldo la rajton je ĉirkaŭfortikado. En pli malfruaj dokumentoj oni referencis urbajn leĝarojn de [[Coburg]] respektive [[Schweinfurt]]. Sed jam en 1353 la urbo herede venis en la posedon de la burggrafoj de [[Nurenbergo]] kaj en 1374 kiel parto de Pflege Corburg sub la regadon de la [[Dinastio Wettin]]. En la malfrua [[mezepoko]] estis Eisfeld merkatejo ĉe la trans [[Rennsteig]] kondukinta granddistanca komercvojo inter Nurenbergo kaj [[Erfurto]]. En la al la Episkoplando [[Würzburg]] apartenanta urbo enkondukitis la [[Reformacio]] en 1525. El [[Halle (Saale)]] forpelite pasigis la reformanto [[Justus Jonas la Maljuna]] siajn lastajn jarojn tie ĉi. Pri tiu restado memorigas onin ne nur tabulo sed ankaŭ lia tombo. Ekde 1485 estis Eisfeld parto de la [[ernestaj duklandoj|ernestidaj]] partoj de [[Elekto-Saksio]] kaj ekde 1645 de [[Saksio-Gotha]]. Dum la [[Tridekjara milito]] la urbo dufoje komplete detruitis kaj perdis kvar kvinonojn de la enloĝantaro. Inter 1680 kaj 1826 Eisfeld apartenis al la Duklando [[Saksio-Hildburghausen]], poste al [[Saksio-Meiningen]]. La unuaj ekonomiaj sukcesoj ŝuldiĝis al la komercado per t.n. Schnetter-kestegoj, popularaj kaj riĉe ornamitaj mebloj eksportotaj en la 19a jarcento ĝis norda [[Virtembergo]], [[Hesio]] kaj [[Bavario]]. En [[klasikismo|malfruklasikisma]] somera domo urborande pasigis la poeto [[Otto Ludwig]] siajn junulajn jarojn. En 1858 konstruitis la fervojlinio ''(Werrabahn)'' inter [[Eisenach]] kaj [[Lichtenfels]]; en 1903 fonditis loka sekcio de [[Socialdemokratia Partio de Germanio]] kaj en 1920 [[komunismo|komunista]]. La 1-an de majo 1920 la urbo [[turingio|turingiiĝis]]. Jam en 1932 estis 12 el 16 anoj de la urba konsilantaro [[nazioj]]. Dum la [[Dua mondmilito]] punlaboristis sume 733 eksterlandanoj en Eisfeld ĉe la firmaoj Bruhn-Werke, Ritzma-Werk, Eiso-Schrauben GmbH, Günsel kaj Dressel. Tri el ili entombigitis sur la tombejo.<ref>Thüringer Verband der Verfolgten des Naziregimes – Bund der Antifaschisten und Studienkreis deutscher Widerstand 1933–1945 (Hg.): „Heimatgeschichtlicher Wegweiser zu Stätten des Widerstandes und der Verfolgung 1933–1945“. Reihe: ''Heimatgeschichtliche Wegweiser''. Band 8. Thüringen, Erfurt 2003, p. 124, ISBN 3-88864-343-0</ref> Dum [[GDR]]-tempo estis Eisfeld ĝis 1972 en la t.n. restrikta zono pro la proksimeco al la landlimo de la liberaj partoj de Germanujo kun multaj malavantaĝoj por la lokuloj. === Teritoriaj ŝanĝoj === En 1957 kunfandiĝis kun Eisfeld la najbara komunumo Heid; la saman sorton spertis en 1993 Harras kaj Hirschendorf kiel ankaŭ Waffenrod-Hinterrod.<ref>[http://www.tls.thueringen.de/datenbank/gebiet3.asp?nr=69012 Thüringer Landesamt für Statistik – Gebietsveränderungen Eisfeld]</ref> En 2013 sekvis Bockstadt kun sia kvartalo Ortsteil Herbartswind.<ref name="Vt">[http://www.stadt-eisfeld.de/amtsblatt/index.php#gazette_15134 Vertrag über die Eingemeindung der Gemeinde Bockstadt in die Stadt Eisfeld, Eisfelder Amtsblatt, Nr. 01/2013, p. 7]</ref> En 2019 finfine eisfeld-iĝis ankaŭ Sachsenbrunn.<ref>[http://www.parldok.thueringen.de/ParlDok/dokument/69487/gesetz_und_verordungsblatt_nr_14_2018.pdf Thüringer Gesetz- und Verordnungsblatt Nr. 14/2018]</ref> === Demografio === [[Dosiero:Einwohnerentwicklung von Eisfeld.svg|eta|400px|Demografia statistiko por Eisfeld inter 1489 kaj 2018]] Evoluo demografia ''(ekde 1960 la 31-ajn de decembro)'': {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" | valign="top" width="15%" | '''1489 ĝis 1939''' * 1489: 1.000 * 1540: 3.000 * 1835: 2.818 * 1905: 4.437 * 1910: 4.439 * 1933: 4.714 * 1939: 4.847 | valign="top" width="15%" | '''1960 ĝis 1997''' * 1960: 5.606 * 1992: 4.749 * 1993: 6.159 * 1994: 6.040 * 1995: 5.960 * 1996: 5.953 * 1997: 5.962 | valign="top" width="15%" | '''1998 ĝis 2004''' * 1998: 5.956 * 1999: 5.906 * 2000: 5.874 * 2001: 5.866 * 2002: 5.806 * 2003: 5.832 * 2004: 5.791 | valign="top" width="15%" | '''2005 ĝis 2011''' * 2005: 5.750 * 2006: 5.699 * 2007: 5.685 * 2008: 5.681 * 2009: 5.632 * 2010: 5.569 * 2011: 5.432 | valign="top" width="15%" | ''' 2012 ĝis 2018''' * 2012: 5.421 * 2013: 5.661 * 2014: 5.640 * 2015: 5.623 * 2016: 5.636 * 2017: 5.664 * 2018: 5.617 |} :<small> Fonto datena ekde 1994: Thüringer Landesamt für Statistik</small> [[Dosiero:Waffenrod-Klingeberg-Blessberg.jpg|eta|La montoj ''Klingeberg'' (677 m, meze) kaj ''Bleßberg'' (865 m, 195 m anteno, dekstre malantaŭe) ĉe Eisfeld.]] [[Dosiero:Eisfeld-Schloss.jpg|eta|La kastelo kun regionhistoria muzeo]] == Vidindaĵoj == * [[Muzeo Otto Ludwig (Eisfeld)|Muzeo Otto Ludwig en la kastelo, kun regionhistoria sekcio]] * [[Preĝejo Sankta Triunuo (Eisfeld)|Triunuo-kirko, protestanta]] == Elstaruloj == * [[Carl Barth]], kuprogravuristo kaj verkisto *[[Ernst Dahinten]], arkivisto kaj muzeestro *[[Johann Werner Krauß]] - historiisto, superintendanto kaj lernejestro == Partneraj urboj == * {{Ĝemeleco|Ham (Francio)|Francio|dato=1995}} * {{Ĝemeleco|Ahorn (apud Coburg)|Germanio|dato=1990}} == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Eisfeld| ]] 5plfokn0akty7o61xp43nxq6hgknlja 0 204832 9349955 9258963 2026-04-08T20:05:50Z Sj1mor 12103 9349955 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Ernest Renan by René de Saint-Marceaux.jpg|eta|dekstra|Ernest Renan]] [[Dosiero:Ernest-Renan.gif|eta|dekstra|250px|Ernest Renan]] Joseph '''Ernest Renan''' (naskiĝis la {{daton|28|2|1823}} en [[Tréguier]] ([[Côtes-d'Armor]], [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]]), mortis la {{daton|2|10|1892}} en [[Parizo]]) estis franca [[verkisto]], [[filologo]], [[filozofo]] kaj [[historiisto]]. Kiam li vivis, Ernest Renan estis precipe konata, kiel la aŭtoro de la populara ''Vivo de Jesuo''. Tiu libro enhavas tre debatitan tezon, laŭ kiu la biografio de Jesuo devas esti priskribata, kiel tiu de iu ajn homo kaj la [[Biblio]] devas esti submetata al kritika ekzameno, kiel iu ajn historia dokumento. Tio estigis pasiajn debatojn kaj la koleron de la [[romkatolika Eklezio|katolika Eklezio]]. Renan famiĝis pro la difino de [[nacio]], kiun li donis en sia parolado en [[1882]] « Kio estas nacio? ». Dum la germanaj filozofoj, kiuj [[Johann Gottlieb Fichte|Fichte]] estis difinintaj la nacion laŭ objektivaj kriterioj kiaj la « raso » aŭ la etna grupo (la Popolo), havanta komunajn karakterizojn (la lingvo por ekzemplo), Renan difinis ĝin simple per la volo kune vivi. En la kunteksto de la kverelo pri la aparteneco de la regiono Alzaco-Loreno, li deklaris, ke la ekzisto de nacio dependas de «ĉiutaga plebiscito». La difino de Renan plaĉis al [[Edmond Privat]], kiu trovis ĝin tute taŭga por la esperantistaro. Ĝi estis elektita kiel la slogano de la unua Forumo por la [[Esperanta Civito]] (1998). == Verkoj == * ''De l'origine du langage'' ([[1848]]) * ''L'âme bretonne'' ([[1854]]) * ''Histoire générale et systèmes comparés des langues sémitiques'' ([[1855]]) * ''Études d'histoire religieuse'' ([[1857]]) * ''Essais de morale et de critique'' ([[1859]]) * ''[http://www.lexilogos.com/document/renan/acropole.htm Prière sur l'Acropole]'' ([[1865]]) * '' [[Histoire des origines du christianisme]] '' - 7 volumoj - ([[1863]]-[[1881]]) ** ''[http://www.lexilogos.com/document/renan/vie_jesus.htm Vie de Jésus]'' ([[1863]]) ** ''Les apôtres'' ([[1866]]) ** ''Saint Paul'' ([[1869]]) ** ''L’antéchrist'' ([[1873]]) ** ''Les évangiles et la seconde génération chrétienne'' ([[1877]]) ** ''L’église chrétienne'' ([[1879]]) ** ''Marc-Aurèle et la fin du monde antique'' ([[1882]]) ** ''Index'' (1883) * ''La réforme intellectuelle et morale de la France'' ([[1871]]) * ''Drames philosophiques'' ** ''Caliban'' ([[1878]]) ** ''L’eau de Jouvence'' ([[1881]]) ** ''Le prêtre de Némi'' ([[1885]]) ** ''L’abbesse de Jouarre'' ([[1886]]) * ''Souvenirs d’enfance et de jeunesse'' ([[1883]]) * ''Histoire du peuple d’Israël'' ([[1887]]-[[1893]]), 5 volumes * ''L’avenir de la science, pensées de 1848'' ([[1890]]) ;Politiko * ''Questions contemporaines'' ([[1868]]) ;Literaturo * ''Essais de morale et de critique'' ([[1859]]) * ''Henriette Renan, souvenir pour ceux qui l’ont connue'' ([[1862]]) * ''Mélanges d’histoire et de voyages'' ([[1878]]) * ''Discours et conférences'' ([[1887]]) * ''Feuilles détachées'' ([[1892]]) * ''Patrice'' ([[1908]]) * ''Fragments intimes et romanesques'' ([[1914]]) * ''Voyages : Italie, Norvège'' ([[1928]]) * ''Sur Corneille, Racine et Bossuet'' ([[1928]]) ;Filozofio * ''Averroës et l’averroïsme'' ([[1852]]) * ''De philosophia peripatetica, apud Syros'' ([[1852]]) * ''Dialogues et fragments philosophiques'' ([[1876]]) * ''Examen de conscience philosophique'' ([[1889]]) ;Historio pri religio * ''Étude d’histoire religieuse'' ([[1857]]) * ''Le livre de Job'' ([[1858]]) * ''Le cantique des cantiques'' ([[1860]]) * ''Histoire littéraire de la France au XIVe siècle'' ([[1865]]), kunlaborita kun [[Victor Le Clerc]] * ''La réforme intellectuelle et morale de la France'' ([[1871]]) * ''Conférences d’Angleterre'' ([[1880]]) * ''L’ecclésiaste'' ([[1881]]) * ''Nouvelles études d’histoire religieuse'' ([[1884]]) * ''[http://www.livropolis.com/index.php?isbn=10000001071 Le bouddhisme] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927003435/http://www.livropolis.com/index.php?isbn=10000001071 |date=2007-09-27 }}'' ([[1884]]), Editions Lume * ''Études sur la politique religieuse du règne de Philippe le Bel'' ([[1899]]) * ''Mélanges religieux et historiques'' ([[1904]]) * ''Essai psychologique sur Jésus-Christ'' ([[1921]]) ;Lingviko kaj arkeologio * ''De l’origine du langage'' ([[1848]]-[[1858]]) * ''Histoire générale des langues sémitiques'' ([[1855]]) * ''Mission de Phénicie'' ([[1864]]-[[1874]]) ;Korespondo * ''Lettres intimes'' ([[1896]]) * ''Nouvelles lettres intimes'' ([[1923]]) * ''Correspondace avec Berthelot'' ([[1898]]) * ''Lettres du séminaire'' ([[1902]]) * ''Emanuelle'' ([[1913]]) * ''Lettres à son frère Alain'' ([[1926]]) * ''Correspondance'' ([[1927]]) * ''Cahiers de jeunesse'' ([[1906]]) * ''Nouveaux cahiers de jeunesse'' ([[1907]]) * ''Travaux de jeunesse'' ([[1931]]) * ''Mission de Phénicie'' ([[1865]]-[[1874]]) * '' La poésie des races celtiques''. * ''[[s:Qu’est-ce qu’une nation ?|Qu’est-ce qu’une nation ?]]'' (Konferenco, la [[11-a de marto]] [[1882]] en [[Sorbonne]]) * ''[http://gallica.bnf.fr/document?O=N089447 L'avenir de la science]'' ([[1890]]) ===En Esperanto aperis=== *[[Vivo de Jesuo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|q=Ernest Renan}} * [http://www.bertin.biz/bretonio/Renan/ResumoRenan.htm]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Vivo de Ernest Renan en esperanto de Christian Bertin *[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio? (esperanta traduko)] de [[Thierry Tailhades]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Renan, Ernest}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Surskriboj kaj Beletro]] kf5z88zq7ez6vsdhhul8r488vwcu2uv 0 205899 9349951 9022421 2026-04-08T20:00:46Z Sj1mor 12103 9349951 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} '''Liro''' estis literatura konkurso organizita de la revuo ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Ĝi havis jenajn branĉojn: originala poezio, originala prozo, traduka poezio el la rusa lingvo, [[Literatura tradukisto|traduka prozo]] el la rusa lingvo, kaj traduka prozo el la angla lingvo. Liro okazis ekde 1982 preskaŭ ĉiujare (escepte en 1990, 1995, 1996 kaj 2011). La rezulton de la lasta Liro, Liro-2017, oni anoncis en numero 281 (2018 n-ro 3) de ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Ĉiu laŭreato ricevis diplomon kaj valoran librodonacon. Konforme al la regularo de ''Liro'', la organizantoj rezervas al si la rajton ĝis la fino de tiu posta jaro publikigi la ricevitajn konkursaĵojn en ''La Ondo de Esperanto'' aŭ en aparta eldonaĵo kun aŭtoro permeso. Oni ne rajtas sendi verkojn, kiuj jam estis publikigitaj aŭ premiitaj en aliaj konkursoj. == Listo de gajnintoj laŭjare == === Literatura konkurso Liro-2017 === Por ''Liro-2017'' estis proponataj du tradukendaj verkoj: * Traduko el la angla: ''To the Man on the Trail'' – novelo de [[Jack London]]; * Traduko el la rusa: ''Obruĉ'' – novelo de Fjodor Sologub. === Literatura konkurso Liro-2014 === ==== Traduko el la angla: The roads we take de O. Henry ==== Laŭreato: '''Reinhard Fössmeier''' (Germanio) Laŭda mencio: '''Nicole Else''' (Aŭstralio) ==== Traduko el la rusa: Muĥi de Aleksej Apuĥtin ==== Laŭreato: '''Jurij Karcev''' (Ruslando) Laŭda mencio: '''Nikolao Gudskov''' (Ruslando) === Literatura konkurso Liro-2013 === ==== Traduko el la angla: ''The McWilliamses and the burglar alarm'' de Mark Twain. ==== Laŭreato: '''Russ Williams''' (Pollando). Laŭda mencio: '''Falk Tippmann''' (Germanio). ==== Traduko el la rusa: ''Ne verj sebe'' de Miĥail Lermontov. ==== Laŭreato: '''Ludmila Novikova''' (Ruslando) Laŭda mencio: '''Aleksandro Mitin''' (Ruslando). === Literatura konkurso Liro-2012 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato: '''Miĥail Korotkov''' (Ruslando) pro Eksa kosmopiloto Laŭda mencio: '''Jean-Luc Tortel''' (Francio) pro ''La skarlatineto'' ==== Originala poezio ==== Laŭreato: '''Aleksandro Mitin''' (Ruslando) pro Stilaro Laŭda mencio: '''Rustam Karapetyan''' (Ruslando) pro ''“En domo inter antikvaj mebloj…”'' ==== Traduko el la angla (''The man who would manage'' de Jerome K. Jerome) ==== (Laŭ la Regularo laŭreato ne estas anoncita, ĉar partoprenis nur du verkoj.) Laŭda mencio: '''Russ Williams''' (Pollando) ==== Traduko el la rusa (''Beglec'' de Anton Ĉeĥov) ==== Laŭreato: '''Anna Pentus''' kaj '''Mati Pentus''' (Ruslando) === Literatura konkurso Liro-2011 === ne okazis === Literatura konkurso Liro-2010 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato '''Edmund Grimley Evans''' (Britio) pro ''Dank' al Dio'' Laŭda mencio '''Paulo Sérgio Viana''' (Brazilo) pro ''Lirika kanto'' ==== Originala poezio ==== Laŭreato '''Aleksandro Mitin''' (Ruslando) pro ''Feliĉulo'' Laŭdaj mencioj '''Grigorij Arosev''' (Ruslando) pro ''Papilioj'' '''Rustam Karapetyan''' (Ruslando) pro ''Virino staras ĉe fenestro'' ==== Traduko el la angla (''The man who lived for others'' de Jerome K. Jerome) ==== Laŭreato '''Russ Williams''' (Pollando). ''La viro kiu vivis por aliaj'' ==== Traduko el la franca (''L'ami Joseph'' de Guy de Maupassant) ==== Laŭreato '''Jean-Luc Tortel''' (Francio). ''Amiko Jozefo'' Laŭda mencio '''[[Thierry Tailhades]]''' (Francio) ==== Traduko el la rusa (''Американец'' de Arkadij Averĉenko) ==== Laŭreato ne estas anoncita, ĉar partoprenis nur du verkoj. Laŭda mencio '''Anna''' kaj '''Mati Pentus''' (Ruslando) === Literatura konkurso Liro-2009 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato '''Jozefo Kiss''' (Hungario) pro ''Ŝipo sur la Traka maro.'' Laŭdaj mencioj '''Horst Vogt''' (Germanio) pro ''Grava Tago''; '''Miĥail Smotrickij''' (Ruslando) pro ''Kaviaro.'' ==== Originala poezio ==== Laŭreato '''Svetlana Konjaŝova''' (Ruslando) pro ''“Mia humoro hodiaŭ estas splena…”'' kaj ''“Ne eblas verki verson…”'' Laŭdaj mencioj '''Neide Barros Rego''' (Brazilo) pro ''Kial, florbela''; '''Elias Antunas''' (Brazilo) pro ''L' alia.'' === Literatura konkurso Liro-2008 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato Miĥail Korotkov (Ruslando) pro Io devas okazi Laŭdaj mencioj Paul Gubbins (Britio) pro Reunuiĝo Lenke Szász (Rumanio) pro Tatjana ==== Originala poezio ==== Laŭreato Ljudmila Orajevskaja (Ukrainio) pro Vintro Laŭdaj mencioj Alona Akimenko (Ruslando) pro “Mi deziras atingi l' ĉielon…” Benoît Philippe (Germanio) pro Triptiko por patro kaj Triptiko por patrin' ==== Traduka poezio el la rusa lingvo ==== La konkurso ne okazis, ĉar venis nur unu konkursaĵo. Traduka prozo el la rusa lingvo (Бемоль de Валерий Брюсов) Laŭda mencio Anna Pentus kaj Mati Pentus (Ruslando) La premio ne estas aljuĝita, ĉar partoprenis nur du konkursaĵoj. ==== Traduka prozo el la angla lingvo (Aloha Oe de Jack London) ==== Laŭreato Scott Page (Usono) Laŭda mencio Russ Williams (Pollando) === Literatura konkurso Liro-2007 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato '''Paul Gubbins''' (Britio) pro ''La sanktejo'' Laŭda mencio '''Miĥail Korotkov''' (Ruslando) pro ''Reveno de rezidento'' Originala poezio Laŭreato '''Hasano Ntahonsigaye''' (Burundio) pro ''La homo, kiu vin similas'' Laŭda mencio '''Paŭlo Moĵajev''' (Ukrainio) pro ''Simpla rimaĵo'' ==== Traduka poezio el la rusa lingvo (Poemoj de Saŝa Ĉjornyj) ==== Laŭreato '''Sergej Tiĥonov''' (Ruslando) pro ''Plastiko'' Laŭda mencio '''Mikaelo Bronŝtejn''' (Ruslando) pro ''La dieto'', ''Horora historio'' kaj ''Oranĝo'' ==== Traduka prozo el la rusa lingvo (''Aptekarŝa'' de Anton Ĉeĥov) ==== Laŭreato '''Anna Pentus''' kaj '''Mati Pentus''' (Ruslando) Laŭda mencio '''Miĥail Povorin''' (Ruslando) ==== Traduka prozo el la angla lingvo (''Eveline'' de James Joyce) ==== Laŭreato '''Russ Williams''' (Pollando) Laŭda mencio '''Jack Warren''' (Britio) === Literatura konkurso Liro-2006 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato '''Katarzyna Tempczyk''' (Pollando) pro ''Kiamaniere mi venkis beleckonkurson, aŭ kiujn sukcesojn ofertas la malsukcesaj planlingvoj'' Laŭdaj mencioj '''Leif Nordenstorm''' (Svedio) pro ''Ŝanco por Johano, ŝanco por Nikolao'' '''Tim Westover''' (Usono) pro ''Plumo'' kaj ''Mia bestoĝardeno'' ==== Originala poezio ==== ==== Laŭreato ==== '''Dimitrije Janičić''' (Serbio) pro ''Ripetita renkontiĝo'' Laŭdaj mencioj '''Christian Rivière''' (Francio) pro ''La keglo-ludo'' '''Ludmila Orajevskaja''' (Ukrainio) pro ''Sur arbo jam tremas la lasta foli...'' '''Blazio Vaha''' (Hungario) pro ''Estas superflue'' Traduka prozo el la rusa lingvo La konkurso ne okazis ==== Traduka poezio el la rusa lingvo (Poemoj de Agnija Barto) ==== Laŭreato '''Klara Ilutoviĉ''' (Ruslando) pro ''La desegnaĵo.'' ==== Traduka prozo el la angla lingvo (Ambrose Bierce. ''Diagnozo de morto'') ==== Laŭreato '''Edmund Grimley-Evans''' (Britio). Laŭdaj mencioj '''Peter Warren''' (Britio) '''Russ Williams''' (Usono). === Literatura konkurso Liro-2005 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato: '''Paul Gubbins''' (Britio) pro ''Amikaro.'' Laŭdaj mencioj: '''Leif Nordenstorm''' (Svedio) pro ''ttt.mondplibonigo.org;'' '''Jean-Marie Ries''' (Luksemburgio) pro ''Apneaŭ birdebla fileĉo;'' '''Lenke Szász''' (Rumanio) pro ''Telefoni al vi;'' '''Tatjana Vŝivceva''' (Ruslando) pro ''Jubileo.'' ==== Originala poezio ==== Laŭreato: Alfred Knapp (Germanio) pro ''En la vespera horo.'' Laŭdaj mencioj: '''Alfred Knapp''' (Germanio) pro ''Pegazo-flugo.'' '''Ludmila Orajevskaja''' (Ukrainio) pro ''Muziko;'' '''Tatjana Vŝivceva''' (Ruslando) pro ''Venos mi'' kaj ''La antaŭvintra melankolio.'' ==== Traduka prozo el la rusa lingvo ==== (Всеволод Гаршин. ''Красный цветок'') Laŭreato: '''Miĥail Povorin''' (Ruslando). ==== Traduka poezio el la rusa lingvo ==== (Раиса Кудашова. ''В лесу родилась ёлочка'') Laŭreato: '''Tatjana Auderskaja''' (Ukrainio). ==== Traduka prozo el la angla lingvo ==== (Mark Twain. ''Journalism in Tennessee'') Laŭreato: '''Jean-Luc Tortel''' (Francio) Laŭda mencio: '''Paul Gubbins''' (Britio) === Literatura konkurso Liro-2004 === ==== Originala prozo ==== Laŭreato: '''Christian Rivière''' (Francio) pro "Rimorso". Laŭdaj mencioj: '''Christian Rivière''' (Francio) pro "Disigo"; '''Paulo Sergio Viana''' (Brazilo) pro "Rendevuo". ==== Originala poezio ==== Laŭreato: '''Jean-Marie Ries''' (Luksemburgio) pro "Omaĝo al L.E." Laŭdaj mencioj: '''Nicolino Rossi''' (Italio) pro "L' ombro"; '''Paulo Sergio Viana''' (Brazilo) pro "Kampara rakonto"; '''Ricard S. Güell''' (Hispanio) pro "Meditado". ==== Traduka poezio el la rusa (Александр Блок "Незнакомка") ==== Laŭda mencio: '''Pavel Moĵajev''' (Ukrainio) ==== Traduka prozo el la rusa (Иван Тургенев "Бирюк") ==== Laŭreato: '''Pavel Moĵajev''' (Ukrainio). ==== Traduka prozo el la angla (Edgar Allan Poe "The Devil in the Belfry") ==== Laŭreatoj: '''Jean-Luc Tortel''' (Francio); '''Russ Williams''' (Usono). === Literatura konkurso Liro-2003 === ==== ''Originala prozo'' ==== Laŭreato: '''Paul Gubbins''' (Britio) pro ''En Vermonto''. Laŭda mencio: '''Lena Karpunina''' (Germanio) pro ''Tiu tago''. ==== ''Originala poezio'' ==== Laŭreato: '''Jean-Marie Ries''' (Luksemburgio) pro ''La juĝantinaro''. Laŭdaj mencioj: '''Ljudmila Orajevskaja''' (Ukrainio) pro ''Acero''; '''Bernadete Asensi Tavares de Melo''' (Brazilo) pro "Makuloj". ==== ''Traduka poezio el la rusa: poemoj de Fjodor Tjutĉev'' ==== Laŭreato: '''Jurij Karcev''' (Ruslando) pro ''Silentium!'' Laŭda mencio: '''Tatjana Auderskaja''' (Ukrainio) pro ''Silentium!'' ==== ''Traduka prozo el la rusa: Антон Чехов'' Человек в футляре ==== Laŭreato: '''Anna kaj Mati Pentus''' (Ruslando). Laŭda mencio: '''Jukka Pietilainen''' (Finnlando). ==== ''Traduka prozo el la angla: Mark Twain.'' The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County ==== Laŭreato: '''Michael Ansaldi''' (Usono). Laŭda mencio: '''Maurice Wittenberg''' (Usono). === Literatura konkurso Liro-2002 === ==== ''Originala prozo'' ==== Laŭreato: '''Paul Gubbins''' (Britio) pro “Finsezone”. Laŭda mencio: '''Aleksandr Parfentjev''' (Ruslando) pro “El du ovoj du fratetoj”. ==== ''Originala poezio'' ==== Laŭreato: '''Nicolino Rossi''' (Italio) pro “Preter”. Laŭdaj mencioj: '''Viktor Ĉaldajev''' (Ruslando) pro “En nigra ĉirkaŭpreno de mallum'…”; '''Marie-France Conde Rey''' (Francio) pro “Gefiloj de Gaia”; '''Benoît Philippe''' (Germanio) pro “Vizite”. ==== ''Traduka poezio el la rusa'': Фёдор Сологуб “Расточитель” ==== Laŭreato: '''Michel Duc Goninaz''' (Francio). Laŭda mencio: '''Aleksandr Uljanov''' (Ruslando). ==== ''Traduka prozo el la rusa:'' Михаил Лермонтов “Тамань” ==== La konkurso de okazis, ĉar partoprenis nur unu traduko. ==== ''Traduka prozo el la angla:'' Saki. “The Lost Sanjak” ==== Laŭreato: '''Sten Johansson''' (Svedio). Laŭdaj mencioj: '''Paul Gubbins''' (Britio); '''A.P. (Jack) Warren''' (Britio). === Literatura konkurso Liro-2001 === ==== '''Originala poezio''' ==== Laŭreato: '''Nicolino Rossi''' (Italio) pro “Kien la homo?”. Laŭdaj mencioj: '''Aleksandr Uljanov''' (Ruslando) pro “Ĝis la!” '''Lucija Borčić''' (Kroatio) pro “Por la orfoj kaj plorantoj” '''Julius Balbin''' (Usono) pro [[Boule de suif]]. ==== '''Traduka poezio el la rusa''' ('''Николай Гумилёв. “Шестое чувство”''') ==== Laŭreato: '''Nikolao Gudskov''' (Ruslando). Laŭdaj mencioj: '''Aleksandr Uljanov''' (Ruslando); '''Tatjana Auderskaja''' (Ukrainio). ==== '''Traduka prozo el la rusa''' (Павел Бажов. “Серебряное копытце”) ==== Laŭreato: '''Aleksandr Uljanov''' (Ruslando). Laŭdaj mencioj: '''Tatjana Vŝivceva''' (Ruslando); '''Tradukista grupo de societo “Espero”''' gvidata de Meri Abolskaja (Ruslando). ==== '''Traduka prozo el la angla''' (O Henry. “The Cop and the Anthem”) ==== Laŭreato: '''Sten Johansson''' (Svedio). ==== '''Recenzo de “Rusaj amnoveloj”''' ==== Laŭda mencio: '''Klara Ilutoviĉ''' (Ruslando). === Literatura konkurso Liro-2000 === ==== '''Originala prozo''' ==== Laŭreato: '''Zora Heide''' (Kroatio) pro ''La reveno'' Laŭdaj mencioj: '''Grigori Arosev''' (Ruslando) pro ''Nerekonebla''; '''Zecchin Armando''' (Italio) pro ''Komerca reprezentanto''. ==== '''Originala poezio''' ==== Laŭreato: '''Grigori Arosev''' (Ruslando) pro ''Cindra soneto'', ''Interparolo kun subkonscio'', kaj ''Viro de mia revo de mia viv'''. Laŭdaj mencioj:'''Helena Melnikova''' (Ruslando) pro ''Eks-promte'', ''Mi dum tuta nokt' hodiaŭ solas…'' kaj ''La penso''; '''Klara Ilutoviĉ''' (Ruslando) pro ''Kun kaj sen'' kaj ''Du aŭtunaj tagoj''; '''Ludmila Orajevskaja''' (Ukrainio) pro ''Mezo de somero''. ==== '''Traduka prozo''' (Anton Ĉeĥov. ''Сапоги'') ==== Laŭreato: '''Miĥail Maĥnaĉ''' (Ruslando) Laŭdaj mencioj: '''Aleksandr Uljanov''' (Ruslando); '''Jozefo Horváth''' (Hungario). ==== '''Traduka poezio''' (Sergej Jesenin. ''Устал я жить в родном краю…'') ==== Laŭreato: '''Aleksandr Uljanov''' (Ruslando) === Literatura konkurso Liro-99 === ==== '''Originala prozo''' ==== Laŭreato: '''Dimitrije Janiĉiĉ''' (Beogrado, Jugoslavio) pro ''Kavalira anatemo'' Laŭda mencio: '''Ilija Ivanov Iliev''' (Loveĉ, Bulgario) pro ''Veto por honoro kaj forto'' ==== '''Originala poezio''' ==== Laŭreato: '''Anja Karkiainen''' (Ylöjärvi, Finnlando) pro ''Libroj...'' Laŭdaj mencioj: '''Grigorij Arosev''' (Moskvo, Ruslando) pro ''Min timigas la ombro de frua aŭtuno''; '''Klara Ilutoviĉ''' (Moskvo, Ruslando) pro ''Vidigas ĉiu sian mankon…'' '''Anja Karkiainen''' (Ylöjärvi, Finnlando) pro ''Patrino, patrinet!..'' ==== '''Traduka prozo el la rusa lingvo''' novelo de Anton Ĉeĥov ''Ĥameleono'' ==== Laŭreato: '''Tatjana Vŝivceva''' (Miass, Ruslando) Laŭda mencio: '''Anatolij Sidorov''' (Syktyvkar, Komio-Ruslando) ==== '''Traduka poezio el la rusa lingvo''' ==== Laŭreato: '''Gennadij Turkov''' (Ĥabarovsk, Ruslando) pro poemoj de Fjodor Sologub. Laŭda mencio: '''Maksim Petrov''' (Aksu, Kazaĥstano) pro ''La sonĝo'' de Stepan Ŝevyrjov === Literatura konkurso Liro-98 === ==== '''Originala prozo''' ==== Laŭreato: '''Zofia Mirska''' (Pollando) pro ''Aŭtuna ripozo'' Laŭda mencio: '''Valentin Melnikov''' (Ruslando) pro ''Virina sorto'' ==== '''Originala poezio''' ==== Laŭreato: '''Klara Ilutoviĉ''' (Ruslando) pro ''Ĉu la sun' rapidas…'' Laŭda mencio: '''Tomislav Mitroviĉ''' (Jugoslavio) pro ciklo da poemoj. ==== '''Traduka prozo el la rusa lingvo''': novelo de [[Anton Ĉeĥov]] ''Ivaĉjo'' ==== Laŭreato: '''Valentin Melnikov''' (Ruslando) Laŭdaj mencioj: '''Henryk Wencel''' (Germanio) kaj Aleksandr Uljanov (Ruslando) ==== '''Traduka poezio el la rusa lingvo''': poemoj de [[Valerij Brjusov]] ==== Laŭreato: '''Gennadij Turkov''' (Ruslando) pro ''Al juna poeto'' === Literatura konkurso Liro-97 === ==== '''Originala prozo''' (9 konkursaĵoj de 8 aŭtoroj el 6 landoj) ==== Laŭreato: Gennadij Kulagin (Ruslando) pro ''Vortaro de tradukisto'' Laŭda mencio: Zofia Mirska (Pollando) pro ''La plej bela juvelo'' ==== '''Originala poezio''' (15 konkursaĵoj de 8 aŭtoroj el 2 landoj) ==== Laŭreato: Klara Ilutoviĉ (Ruslando) pro ''Kiel rekoni la amon?'' Laŭda mencio: Valentin Melnikov (Ruslando) pro ''Senordaj pensoj de l' eksa pesimisto'' ==== '''Traduka prozo''': iu(j) ajn novelo(j) el la ciklo de Aleksandr Puŝkin ''Noveloj de Belkin'' (La konkurso ne okazis, ĉar venis nur 1 konkursaĵo) ==== Laŭda mencio: I.Lukoŝeviĉ (Ukrainio) pro ''Ĉerkisto'' ==== '''Traduka poezio''' el la rusa lingvo (12 konkursaĵoj de 6 aŭtoroj el Ruslando) ==== Laŭreato: Valentin Melnikov (Ruslando) pro ''Ĉu povas fil' de suda ardo…'' de Ilja Erenburg. Laŭda mencio: Tatjana Vŝivceva (Ruslando) pro ''Nian Amon ni enterigis…'' de Julia Drunina. ==== '''Recenzo''' de la poemaro ''Kvarteto'' (La konkurso ne okazis, ĉar venis nur 1 konkursaĵo) ==== Laŭda mencio: Valentin Melnikov (Ruslando) == Eksteraj ligiloj == * Retejo de la konkurso [http://esperanto-ondo.ru/Ind-liro.htm] [[Kategorio:Esperantlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-premioj]] [[Kategorio:Tradukado (literaturo)]] [[Kategorio:Tradukpremio]] 7gbhs8hd4i0ki7fycqzovidtcsnhbf8 0 207074 9349861 8542397 2026-04-08T15:24:31Z Sj1mor 12103 9349861 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Avedis AHARONJAN''' aŭ '''AĤARONJAN''' ({{lang-hy|Ավետիս Ահարոնյան}}; naskiĝinta en [[1866]] en [[Iğdır]], [[Rusia Imperio]] [nun [[Turkio]]]; mortinta la {{daton|20|marto|1948}} en [[Parizo]], Francio) estis armena politikisto, verkisto kaj revoluciisto. Li partoprenis en la movado por la sendependiĝo de [[Armenio]]. Avedis Aharonjan estis ege influita de la natura ĉirkaŭaĵo de Iğdır kun rivero [[Arakso]] kaj montaro [[Ararato]]. Lia patrino instruis lin legi kaj skribi. Li abiturientiĝis en [[Eĝmiacin]] (Էջմիածին), fariĝis instruisto kaj post kelkaj jaroj ekstduis historion kaj filozofion en la universitato de [[Laŭzano]] en Svislando. Dum tiu tempo li ekkonis [[Kristapor Mikajelean]] (Քրիստափոր Միքայէլեան), ĉefredaktisto de gazeto ''[[Troŝag]]'' (Դրօշակ). Li komencis verki por la gazeto. Post finstudado en 1901 li transloĝiĝis al Parizo por studi literaturon en [[Sorbono]]. En 1902 li revenis al [[Kaŭkazio]]; li fariĝis lernejestro kaj ĉefredaktisto de gazeto ''Mourj.'' En 1909 la cara registaro malliberigis lin. Li malsaniĝis en malliberejo [[Meteĥi]] ([[kartvela lingvo|kartvele]] მეტეხი) en [[Tbiliso]]. Du jarojn poste donaco de 20&nbsp;000 [[rublo]]j ebligis al li fuĝi al Eŭropo. En 1917 li revenis al Kaŭkazio kaj fariĝis estro de [[Armena Nacia Konsilio]], kiu deklaris sendependiĝon de Armenio la {{daton|28|majo|1918}}. Li subskribis la traktaton de [[Batum]] kun la [[Otomana Imperio]]. Li kaj [[Boghos Nubar]] estris la armenan delegitaron ĉe la [[Pariza packonferenco en 1919]]; li tie subskribis la [[traktato de Sèvres|traktaton de Sèvres]]. == En Esperanto aperis == * Avedis Aĥaronjan: ''La patrinoj,'' rakonto. Esperantigis [[Andreo Fiŝer]]. [[Bukareŝto]]: [[Editura Esperanto]], [proksimume 1910]. (''[[Esperanta biblioteko Danubo]]'' 3.) 32 paĝoj. {{citaĵo|El [[armena lingvo]] (literaturo malmulte konata de eŭropanoj) nia lerta kaj laborema amiko D-ro Fiŝer el [[Tiflis]], tradukis unu el tiuj rakonto) el la [[vivo]] de la subpremita armena popolo; malfeliĉo kaj malĝojo kaj naskiĝanta sento de [[liberigo]] de la nacieco, trasonas tiujn korplenajn vivitajn liniojn.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == Vidu ankaŭ == [[Historio de Armenio]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aharonjan, Avedis}} [[Kategorio:Liberecbatalantoj]] [[Kategorio:Historio de Armenio]] [[Kategorio:Armenoj]] [[Kategorio:Lernejestroj]] jhkeg0grfimfe9mc0ki71399ea880l0 0 210680 9349831 9315120 2026-04-08T14:12:56Z Sj1mor 12103 9349831 wikitext text/x-wiki {{Informkesto asocio |kestokoloro = #009900 |eonomo = {{paĝonomo}} |nomo = Joventut Catalana d'Esperanto |emblemo = EŭroEsperanto.svg <!-- tiu nespecifa bildo estu nur provizora solvo ĝis kiam alŝutiĝis specifa emblemo --> |fondiĝdato = neformale fine de la [[1970-aj jaroj]], formale en [[1985]] |fondiĝloko = |lando = Katalunio |prezidanto = Jordi Calafí ekde oktobro 2022, pri pliaj estraranoj vidu la tekston |ttt-ejo = }} '''Kataluna Esperanto-Junularo''' ([[Kataluna lingvo|katalune]]: Joventut Catalana d'Esperanto) estas la junulara Esperanto-organizo en [[Katalunio]]. Neformale fondita fine de la [[1970-aj jaroj]], ĝi formale ekfunkciis en [[1985]] kiel sekcio de [[Kataluna Esperanto-Asocio]] kaj ekeldonis la "revujon" ''[[Kata Luno]]''. En [[1988]] ĝi fariĝis Landa Sekcio de [[TEJO]]. Inter [[1990]] kaj [[1993]] ĝi publikigis la revuon ''[[Freqüències|Freqüències (Revista de llengües i pobles)]]'' en la kataluna. En la [[1990-aj jaroj|1990-aj]] kaj fruaj [[2000-aj jaroj]] multaj el ĝiaj membroj estis konscienc-obĵetantoj kaj pluraj aktivis en la kontraŭkonskripcia movado, tiel ke en [[2004]] nur unu kataluna membro de Kataluna Esperanto-Junularo estis militservinta.<ref>Felip Artero kaj Hektor Alos, «Ŝako al armeo», ''Kontakto'' 143, 1994, p. 4-7, 13.</ref> Post vigla aktivado ĝis la komenco de la [[1990-aj jaroj]], ĝi stagnis ĝis ĉirkaŭ la jaro 2000, kiam nova estraro estis elektita kaj kelkaj klopodoj revigligi la asocion kaj eldoni novan revuon estis organizitaj. En tiu senso kelkaj renkontiĝoj estis organizitaj, interalie kun la kunlaboro de trinkejo Badlands en Barcelono. Poste, ekde [[2005]], nova generacio de aktivuloj el [[Katalunio]] kaj [[Valencilando]] relanĉis la organizon, organitzante interalie pliajn kaj tre sukcesajn renkontiĝojn. == Nuna estraro == Ekde oktobro 2022:<ref>[https://www.facebook.com/kejesperantocat/photos/a.1361639584230293/1691355014592080/ informo pri la estraro elektita en oktobro 2022 en la retejo ''facebook'', kun fotetoj de ĉiuj estraranoj]</ref> * Jordi Calafí: Prezidanto * [[Siru Laine]]: 1a vicprezidantino * David Ruíz: 2a vicprezidanto * Jordi Solsona: ĝenerala sekretario * Pol Jiménez: kasisto * Òscar Hernández: Komitatano A en TEJO * Lucía M. Fernández: Sociaj Retejoj 2019-2022: Antoni Gimeno, Jordi Calafí, Òscar Hernández, Maria Sánchez i Jesús García == Prezidintoj == * [[Òscar Puig i Cánovas]] (1985) * [[Hèctor Alòs i Font]] (1986-1987) * [[Gemma Armadans i Gil]] (1988-1993?) * Lluís Garcia i Casademunt (?-2005) * [[Lluís Batlle i Rossell]] (2006) * Jordi Aromí i Martos (2007-2008) * Anna Raventós i Gascon (2008-) * Krishna Sivillà i Rubio (2016-2019) * Antoni Gimeno i Cortés (2019-2022) * Jordi Calafí i Franquesa (2022-2023) * Òscar Hernández Rodríguez (2023-) == Vidu ankaŭ == * [[Renkontiĝoj de KEJ]] * [[Eldonaĵoj de KEJ]] == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.esperanto.cat/joves/}} ({{ca}}) * {{Oficiala retejo|https://www.esperanto.cat/junularo/}} ({{eo}}) == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{Eŭropaj Esperanto-asocioj}} [[Kategorio:Katalunaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO]] f3m4uk1a74lt3djqrwnvr1yn06ac2pk 0 211297 9350058 8483003 2026-04-09T06:40:32Z Crosstor 3176 famulo 9350058 wikitext text/x-wiki '''Torony''' (toronj) estas unuigita [[vilaĝo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Vas (Hungario)]], en [[Distrikto Szombathely]]. La vilaĝo estas [[germane]] '''Dienling''', [[kroate]] '''Tumice'''. La [[loknomo]] signifas hungare: [[turo]]. Ŝajnas, tie estis loĝoturo aŭ sentinela turo. [[Dosiero:Torony 01.jpg|maldekstra|eta|Panoramo de Torony]] == Bazaj informoj == * [[Poŝtkodo]]: 9791 * [[Telefonkodo]]: 94 * [[Areo]]: 13 &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 1600 == Situo == Torony situas survoje de Szombathely al [[limpasejo]] de [[Aŭstrio]], krome survoje al la [[monto]]j. == Historio == Ĉi tie oni trovis objektojn el la [[neolitiko]] kaj [[bronzepoko]]. Antaŭ la [[romianoj]] [[keltoj]] loĝis tie. La romianoj akvodukton faris al '''Savaria''' ([[Szombathely]]). En [[1950]] vilaĝo '''Ondód''' aliĝis al Torony. == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Dipatrino]] * [[kastelo]] de '''Eszterházy''' [esterhAzi] == Famuloj == En Torony naskiĝis paŭlana monaĥo [[Miklós Rosty]]. == Komunumoj pri ''torony'' (= turo) (ankaŭ deklinacie) en Hungara reĝlando == {|class="wikitable" border="2" |- | [[Turnišče|Bántornya]] || [[Čakovec|Csáktornya]] || [[Halbturn|Féltorony]] || [[Tureň|Dunatorony]] || [[Simontornya]] || [[Turnu|Tornya]] |- | [[Tornjoŝ|Tornyos]] || [[Tornyosnémeti]] || [[Tornyospálca]] || [[Torony]] || [[Torunj|Toronya]] || |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Vas]] gdgfut8ray6kji9avpkf0jm2xg8f1kl 9350065 9350058 2026-04-09T06:49:34Z Crosstor 3176 foto 9350065 wikitext text/x-wiki '''Torony''' (toronj) estas unuigita [[vilaĝo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Vas (Hungario)]], en [[Distrikto Szombathely]]. La vilaĝo estas [[germane]] '''Dienling''', [[kroate]] '''Tumice'''. La [[loknomo]] signifas hungare: [[turo]]. Ŝajnas, tie estis loĝoturo aŭ sentinela turo. [[Dosiero:Torony 01.jpg|maldekstra|eta|Panoramo de Torony]] == Bazaj informoj == * [[Poŝtkodo]]: 9791 * [[Telefonkodo]]: 94 * [[Areo]]: 13 &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 1600 == Situo == Torony situas survoje de Szombathely al [[limpasejo]] de [[Aŭstrio]], krome survoje al la [[monto]]j. == Historio == Ĉi tie oni trovis objektojn el la [[neolitiko]] kaj [[bronzepoko]]. Antaŭ la [[romianoj]] [[keltoj]] loĝis tie. La romianoj akvodukton faris al '''Savaria''' ([[Szombathely]]). En [[1950]] vilaĝo '''Ondód''' aliĝis al Torony. [[Dosiero:Torony templon 02.jpg|eta|Preĝejo de Torony]] == Vidindaĵoj == * romkatolika [[preĝejo]] omaĝe al [[Dipatrino]] * [[kastelo]] de '''Eszterházy''' [esterhAzi] == Famuloj == En Torony naskiĝis paŭlana monaĥo [[Miklós Rosty]]. == Komunumoj pri ''torony'' (= turo) (ankaŭ deklinacie) en Hungara reĝlando == {|class="wikitable" border="2" |- | [[Turnišče|Bántornya]] || [[Čakovec|Csáktornya]] || [[Halbturn|Féltorony]] || [[Tureň|Dunatorony]] || [[Simontornya]] || [[Turnu|Tornya]] |- | [[Tornjoŝ|Tornyos]] || [[Tornyosnémeti]] || [[Tornyospálca]] || [[Torony]] || [[Torunj|Toronya]] || |} {{Projektoj}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Vas]] tpn694k7r5so1gr4fopjmuhje7bub82 0 212093 9349837 9349552 2026-04-08T14:26:40Z Crosstor 3176 /* Administra divido */ 9349837 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Ĉina provinco | EsperantaNomo = Hubejo | ĈinaNomo = 湖北 | PinjinaNomo = Húbĕi | Mallongigo = 鄂 (è) | LokaNomo = | LokaLingvo = | LokaTransskribo = | Mapo = China Hubei.svg | MapoGrandeco = 275px | MapoEtikedo = | SignifodeNomo = norde de la lago | AdministraSpeco = [[Administra divido de Ĉinio|Provinco]] | Ĉefurbo = [[Vuhano]] | PlejgrandaUrbo = | Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})</small> | Areo = 187500 | Latitudo = | Longitudo = |LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} |Loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}} |Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} | EkoJaro = | MEP = | MEPpokapo = | HDI = | HDINivelo = | HDIJaro = | Etnoj = 732 komunumegoj, 277 kvartaloj, 200 komunumoj, 10 komunumoj de naciaj malplimultoj | ISOMallongigo = | Retejo = |kesteroj= {{Informkesto geografiaĵo|administra unuo |subŝablono=jes |kategorio=Provinco |lando = Ĉinio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo priskribo= |ĉefurbo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]] |regiono-ISO = CN-HB |mapo1 lokumilo = Hubejo |kodo = CN-HB |kodo tipo = [[ISO 3166-2]] |areo_kodo = |establita = |establita tipo = Fondo |mapligilo = jes |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 4 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto |ĉefulo = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} |ĉefulo tipo = Guberniestro }}}} '''Hubejo''' ({{lang-zh|湖北|p=''Húběi''}}, «norde de la lago») estas [[Provincoj de Ĉinio|provinco]] de [[Ĉinio]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La provinca ĉefurbo estas [[Vuhano]]. Politika centro krom la ĉefurbo estas ankaŭ [[Dzinĝou]], ekonomiaj centroj krom la ĉefurbo ankaŭ [[Ŝijan]] kaj [[Ksiangjang]]. == Geografio == Hubejo situas en la granda [[Nord-Ĉinia Altebenaĵo]]. La provincon trafluas la riverego [[Jangzio]], la plej longa rivero de Azio. Sian nomon la provinco havas pro sia situo norde de la laga regiono lime al la regiono [[Hunan]], kiu troveblas laŭlonge de la rivero [[Ĉangĝiang]]. La klimato estas subtropika, la unuopaj sezonoj klare diferencigeblas kaj la averaĝa jara temperaturo estas inter 15 kaj {{GdC|17}}. La vintro estas seka, la temperaturoj dum januaro atingas 3 ĝis 4 celsiusajn gradojn, dum la someroj varmas kaj humidas kun juliaj temperaturoj de 27 ĝis {{GdC|29}}. La jara kvanto de pluvo estas 600 ĝis 1.600&nbsp;mm, el kiuj ĝis 50 procentoj pluviĝas inter junio kaj aŭgusto. La apud-riveraj regionoj ofte inundiĝas. La evoluon de la provinco influis, ke Hubejo - kvankam sen mara haveno - havas bonajn riverajn konektojn kun la apudmaraj regionoj kaj la eksterlando. [[Vuhano]] post [[Ŝanhajo]] havas la duan plej grandan havenon borde de la rivero [[Jangzio]]. La grava nord-suda fervoja linio de Vuhano gvidas norden al [[Pekino]] (Beijing) kaj suden al [[Kantono]]. ==Administra divido== La provinco sur regiona nivelo konsistas el 12 [[eksterdistrikta urbo|eksterdistriktaj urboj]], kiuj fakte estas grandaj regionoj kaj multe pli ol "urbo", kaj el 1 aŭtonoma regiono [[Enshi, Tujia kaj Miao]]. Aldoniĝas 3 urboj sur distrikta nivelo, kiuj ne ligiĝas al regiona registaro, sed rekte al la provinca administrado. En la unuopaj regionoj (la 12 eksterdistriktaj urboj) sur distrikta nivelo aldoniĝas 12 urbaj distriktoj, 37 distriktoj, 2 aŭtonomaj distriktoj, 1 arbara areo, kaj sur la komunuma nivelo 732 komunumegoj, 277 kvartaloj, 200 komunumoj, 10 komunumoj de naciaj malplimultoj. La ekster-distriktaj urboj estas * subprovincnivela kaj prefektujnivela ĉefurbo [[Vuhano]] (武汉市); * prefektujnivela urbego [[Huangŝi]] (黄石市); * prefektujnivela urbego [[Ksiangjang]] (襄樊市); * prefektujnivela urbego [[Ŝijan]] (十堰市); * prefektujnivela urbego [[Ĉinĝou]] (荆州市) kun siaj du urbodistriktoj ''Dzinĝou'' kaj ''Ŝaŝi''; * prefektujnivela urbego [[Jiĉang]] (宜昌市); * prefektujnivela urbego [[Ĉinmen]] (荆门市); * prefektujnivela urbego [[Eĝou]] (鄂州市); * prefektujnivela urbego [[Sjaogan]] (孝感市); * prefektujnivela urbego [[Huangan]] (黄冈市); * prefektujnivela urbego [[Sienin]] (咸宁市); * prefektujnivela urbego [[Sujĝou]] (随州市); * aŭtonoma regiono [[Enŝi Tucja kaj Miao]] de la naciaj malplimultoj [[Tucja]] kaj [[Miao]] (恩施土家族苗族自治州) kun la sidejo [[Enŝi]]. Urboj sur distrikta nivelo, kiuj ne ligiĝas al regiona registaro, sed rekte al la provinca administrado: * urbo [[Ŝjantao]] (仙桃市); * urbo [[Qianjiang (Hubejo)|Qianjiang]] (潜江市); * urbo [[Tianmen]] (天门市); * Krome rekte de la provinco administriĝas la arbara areo ''Shennongjia'' (神农架林区). == Partnera regiono == La provinco havas partnerajn rilatojn kun * [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20px]] la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]] de [[Germanio]] (ekde 2004). == Vidu == * [[Epidemio de 2019-nCoV]] {{projektoj|n=Kategorio:Hubejo}} {{Provincoj de Ĉinio}} [[Kategorio:Provincoj de Ĉinio]] [[Kategorio:Hubejo|Hubejo]] 1fazigpcex2luoa9v6mznqclphymukn 0 215547 9350198 6770626 2026-04-09T11:27:25Z Crosstor 3176 /* Vidindaĵoj */ 9350198 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Bodonhely''' [bodonhej] estas malgranda [[vilaĝo|vilaĝeto]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Győr-Moson-Sopron]], en [[Distrikto Csorna]]. {{TOCdekstre}} == Bazaj informoj == * [[Poŝtkodo]]: 9134 * [[Areo]]: 11 &nbsp;km * [[Loĝantaro]]: 320 * [[Telefonprefikso]]: 96 == Situo == Bodonhely situas sur [[ebenaĵo]], for de ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]], laŭ flankovojo, laŭ maldekstra flanko de [[Rába]]. Tie estas [[ponto]], grava trapasejo, kiu daŭriĝas al ponto tra [[Marcal]]. Tét troviĝas 12, [[Csorna]] 16, [[Győr]] 27 km-ojn. == Historio == La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el [[1446]] laŭ tiama hungara [[ortografio]] ''"Bodonhel"''. Post la [[mezepoko]] antaŭ la [[turkoj|turkaj]] atakoj [[fortikaĵo]] konstruiĝis por defendi la trapasejon. En Bodonhely [[migra poŝto]] servas. == Vidindaĵoj == Vidindaĵo estas la katolika [[preĝejo]]. == Famuloj == En Bodonhely naskiĝis paŭlano [[Máté Simon]]. [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron]] hsg9m8vcflfaa2lfjmubkjm8psomzwu 9350199 9350198 2026-04-09T11:29:31Z Crosstor 3176 9350199 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU}} '''Bodonhely''' [bodonhej] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Hungario]] en [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en [[departemento]] [[Győr-Moson-Sopron]], en [[Distrikto Csorna]]. == Bazaj informoj == * [[Poŝtkodo]]: 9134 * [[Areo]]: 11 &nbsp;km * [[Loĝantaro]]: 320 * [[Telefonprefikso]]: 96 == Situo == Bodonhely situas sur [[ebenaĵo]], for de ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]], laŭ flankovojo, laŭ maldekstra flanko de [[Rába]]. Tie estas [[ponto]], grava trapasejo, kiu daŭriĝas al ponto tra [[Marcal]]. Tét troviĝas 12, [[Csorna]] 16, [[Győr]] 27 km-ojn. == Historio == La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el [[1446]] laŭ tiama hungara [[ortografio]] ''"Bodonhel"''. Post la [[mezepoko]] antaŭ la [[turkoj|turkaj]] atakoj [[fortikaĵo]] konstruiĝis por defendi la trapasejon. En Bodonhely [[migra poŝto]] servas. == Vidindaĵoj == Vidindaĵo estas la katolika [[preĝejo]]. == Famuloj == En Bodonhely naskiĝis paŭlano [[Máté Simon]]. [[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]] [[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron]] mqxyzjymbvxsopj0cx388hxvnuajbt0 0 224189 9350037 8627951 2026-04-09T04:47:36Z Crosstor 3176 /* Famaj nomportantoj */ 9350037 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Paksi atomerőmű-2.JPG|eta|545px|center|<center>Larĝa panoramo pri atomcentralo de Paks]] {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-BZ|tipo1=reliefo|zomo=11}} '''Paks''' [pakŝ] estas [[urbo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Transdanubio]], en [[departemento]] [[Tolna]], en [[Distrikto Paks]], kies centro ĝi estas. [[Dosiero:LatkepPaks.jpg|eta|maldekstre|Panoramo en Paks]] == Situo == Paks situas sur [[ebenaĵo]], laŭ dekstra [[bordo]] de [[Danubo]], laŭ ĉef[[vojo]] [[Budapeŝto]]-[[Pécs]], fine de [[fervojo]] [[Pusztaszabolcs]]-[[Mohács]]. [[Dunaföldvár]] troviĝas 22, [[Szekszárd]] 35, Pécs 88, Budapeŝto 109 [[km]]. [[Dosiero:PaksSacredHeartChurch.jpg|eta|Katolika preĝejo Sankta Koro en Paks]] == Historio == La komunumo estis parto de ''limes'' de la [[romianoj]]. La unua skriba mencio devenis el [[1333]]. Dum la [[turkoj|turka]] erao la setlejo ne senhomiĝis, poste alvenis [[serboj]], [[germanoj]] kaj [[judoj]]. En [[1730]] Paks iĝis [[kampurbo]]. En [[1796]] kalvinana, en [[1884]] luterana, en [[1901]] katolika omaĝe al Sankta [[Koro]] [[preĝejo]]j konstruiĝis. En [[1870]] la urbeto iĝis distriktejo kaj post 1 jaro la titolo kampurbo ĉesis en Hungario. En [[1887]] okazis [[pramo]]katastrofo. En [[1979]] la [[vilaĝo]] urbiĝis kaj ekfunkciis [[atomcentralo]]. En [[1990]] novstila katolika preĝejo omaĝe al Sankta Spirito konstruiĝis el ligno. == Vidindaĵoj == * ligna [[Preĝejo de Sankta Spirito (Paks)]] * romkatolika [[Preĝejo Koro de Jesuo (Paks)]] * [[Kalvinana preĝejo (Paks)]] * [[Luterana preĝejo (Paks)]] de [[1884]], la [[turo]] estas 42 metrojn alta == Famuloj == * En Paks naskiĝis kaj mortis [[pentristo]] [[Károly Hopp-Halász]]. * En Paks naskiĝis: ** [[aktoro]]j [[László Bakai]] kaj [[Mária Sívó]] ** [[arkitekto]] [[Vilmos Freund]] ** [[bestokuracisto]] [[Géza Hirt]] ** [[bibliotekisto]] [[Péter Kiszl]] ** [[filozofo]] [[Menyhért Palágyi]] ** [[Endre Kovács (historiisto)]] ** [[József Tihanyi (instruisto)]] ** [[juristo]] [[Dezső Márkus]] ** [[kuracisto]]j [[Xavér Ferenc Gebhardt]] kaj [[Károly Orzovenszky]] ** literaturisto [[Klára Széles]] ** [[István Horváth (ministro)]]. * En Paks mortis [[Pál Keresztes (pastro)]]. == Famaj nomportantoj == * [[János Paksi]] * [[Lajos Paksi]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Slovakio}} [[Galanta]], [[Slovakio]] * {{Flago|Pollando}} [[Gubin]], [[Pollando]] * {{Flago|Germanio}} [[Lauda-Königshofen]], [[Germanio]] * {{Flago|Germanio}} [[Reichertshofen]], Germanio * {{Flago|Rumanio}} [[Kézdivásárhely]], [[Rumanio]] * {{Flago|Ukrainio}} [[Viŝkove]], [[Ukrainio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=4862&i2=22761 distancoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] [[Kategorio:Paks]] gugujqrfwxkeg5y1bakep3czi6rhy31 0 224438 9350098 9176245 2026-04-09T07:24:08Z Sj1mor 12103 9350098 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:D274.jpg|eta|[[Pianego|Grandpiano]]]] [[Dosiero:Hammond b3 con leslie 122.jpg|eta|[[Hammond-orgeno]]]] [[Dosiero:Moog Music products in 2007.jpg|eta|[[Moog-sintezilo]]j]] [[Dosiero:Bandoneonphoto3.jpg|eta|[[Bandonio]]]] '''Klavarinstrumento''' estas [[muzika instrumento]], je kiu la instrumentisto produktas tonojn malrekte per bati [[klavo]]n. La klavarmovo ekfunkciigas meĥanismon, kiu elvokas la faktan sonproduktadon. La instrumentisto ne tuŝas la sonproduktan elementon. Je instrumentoj de la okcidentismaj landoj la [[Muzikila klavaro|klavaroj]] havas blankajn kaj nigrajn klavojn en difinita ordo. Aliajn ordojn oni trovas je l'[[akordiono]] aŭ la [[bandonio]], je kiuj oni ludas per butonoj anstataŭ klavoj. Ĉe la plej multaj klavarinstrumentoj la tonoj ludeblaj per la klavaro estas fiksitaj laŭ sia [[tonalto]], transglitado de unu tono al alia ne eblas. Al ĉiuj klavarinstrumentoj estas komune, ke la tondaŭro estas ekzakte mastrumebla ekde la premado ĝis la malpremado de la klavo (tamen ĉe piano kaj klaviceno la finsonado de la kordo estas la natura limo por la tondaŭro). Depende de la konstrumaniero de la specifa klavarinstrumento pluaj [[muzikaj parametroj]] estas influeblaj dum la ludado: * Ĉe la [[piano]] sonforteco estas influebla per [[frapdinamiko]], samkiel limigite la sonkoloro per la [[Piano|pedaloj]]. * Ĉe [[orgeno]] kaj [[klaviceno]] sonforteco kaj sonkoloro estas nerekte mastrumeblaj per registrado. Sur la plej multaj klavarinstrumentoj oni povas ludi plurajn tonojn samtempe; ili do estas [[harmoniinstrumentoj]]. == Ekzemploj == Ekzistas jenaj klasoj da klavarinstrumentoj: * ''[[kordinstrumento]]j'': ekz. [[piano]], [[klaviceno]], [[klavikordo]], [[arĉpiano]] * ''[[aerofono]]j'': („aersonantoj“): ekz. [[orgeno]], [[harmoniumo]], [[akordeono]] * ''[[idiofono]]j'': („memsonantoj“): ekz. [[celesto]] * ''[[elektrofono]]j'': ekz. [[Hammond-orgeno]], [[sintezilo]], [[melotrono]] * hibridinstrumentoj (kombinaĵoj): ekz. [[klaviorgeno]] == Eksteraj ligiloj == * [http://wiki.hammerfluegel.net/index.php/Hauptseite Tastenwiki] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070517190009/http://wiki.hammerfluegel.net/index.php/Hauptseite |date=2007-05-17 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klavarinstrumentoj| ]] hmgjs4haq4dxsknhogqqcjrs2n52eh3 0 225121 9349918 9282897 2026-04-08T18:47:15Z Sj1mor 12103 9349918 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Poŝtkarto''' estas peco de [[kartono (materialo)|kartono]] en difinita formato, sur kiu oni skribas adreson de ricevanto (dekstre) kaj mallongan, kelkvortan ĝis kelkfrazan mesaĝon (maldekstre), gluas [[poŝtmarko]]n (supre, dekstre) kaj sendas la tuton sen plia aldonaĵo (do sen [[koverto]]) per [[poŝto]] al la ricevanto. La dua flanko de la karto povas esti plenigebla per plia skribaĵo de la sendanto, sed kutime konsistas el foto, de turisma vidindaĵo, de teme taŭga bildo (de tie la termino [[bildokarto]], saluto okaze de aparta evento aŭ festo, malserioza karikaturaĵo respektive fotokunmetaĵo) aŭ de bildigita artaĵo). La kutima formato nuna por poŝtkartoj estas [[-on-|kvarono]] de letera folio de formato 29,8 oble 21 centimetroj - do 14,8 oble 10,5 centimetroj. Pli malgrandaj poŝtkartoj estas tre raraj, ĉar la spaco por adreso havas poŝte difinitan grandecon, la poŝtmarko bezonas lokon kaj la spaco por kroma mesaĝo iĝas tro malmulta, se la karto tro malgrandas. Pli grandaj formatoj ol la normaj 14,8 oble 10,5 centimetroj tamen ne maloftas: Ofte grandaj poŝtkartoj necesigas pli da afranko ol tiuj de normaj formatoj, sed ili ekzistas ankaŭ en aliaj formoj ol la klasika kvarangulo (en tiu kazo ofte la karta silueto korespondas al la silueto de la fote bildigita objekto sur la karto). ==Bildkarto kaj poŝtkarto== Bildkarto kaj poŝtkarto estas vortoj kaj konceptoj tre similaj kaj proksimaj, sed ne tute identaj. [[Bildkarto]] povas esti gratulkarto kun bildo kiu povas esti transdonita mane okaze de celebro kaj tute ne sendita per poŝto. Poŝtkarto povas ne enhavi bildon se la flanko kie ofte aperas bildo estas nur frazo, poemo aŭ alitipa skribaĵo. Plej parto de poŝtkartoj estas bildkartoj, sed ne nepre inverse, ĉefe lastatempe. ==Bildaro== La sekva galerio montras kvar ekzemplojn de [[Esperanto|esperantlingvaj]] bildo-poŝtkartoj: <center><gallery> Dosiero:Poŝtkarto Sylt.jpg|<center>Turismaj poŝtkartoj: Salutoj de la nordgermana insulo [[Sylt]] Dosiero:Poŝtkarto Prago.jpg|<center>... kaj el [[Prago]] (ambaŭ el la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento) Dosiero:Poŝtkarto Feliĉan novan jaron.jpg|<center>Poŝtkarto "Feliĉan novan jaron" (el [[Ĉeĥoslovakio]]) Dosiero:Tero, Akvo, Fajro, Aero kaj Esperanto.jpg|<center>... kaj Esperanto-tema artaĵo (Rolf Ernst, [[Zuriko]], 1996) </gallery></center> == Historio == La unuan poŝtkarton dum la jaro [[1861]] patentigis la [[usono|usonano]] ''John P. Carlton''. Ĝis tiu tempo mesaĝoj poŝte transdoniĝis en formo, kiu ne ebligis al ĉiu ajn lego de la teksto - plej ofte en [[koverto]], sed foje ankaŭ per ruliĝo kaj [[sigelo|sigeliĝo]] de la paperfolio aŭ en alispeca pakaĵo. Dum la jaro [[1865]] la germano ''Heinrich von Stephan'' en poŝta konferenco en [[Karlsruhe]] proponis permesi sendadon de "poŝtaj folioj" sen [[poŝtmarko]], sed lia propono malakceptiĝis, ĉar la plej multaj konferencanoj opiniis la dissendon de mesaĝoj malferme legeblaj de ĉiu ajn persono malmorala kaj malaprobinda. Tamen jam kvar jarojn poste, dum oktobro [[1869]] la poŝto de [[Aŭstrio-Hungario]] eldonis "porkorespondajn kartojn" kun surpresitaj poŝtmarkoj. Simile al la reguloj por [[telegramo]] laŭ la unua propono oni antaŭvidis limigon de la surskribeblaj vortoj ĝis maksimume 20 kaj kompense volis oferti aparte malaltan tarifon (40 procentoj de la tarifo por letero) - tamen finfine oni forprenis la limigon pri vortonombro, permesante liberan skribadon sur la karta dorsflanko, kaj jam dum la unua monato oni vendis rekordan nombron de 1,4 milionoj novaj "porkorespondaj kartoj". En [[Prusio]] kaj la cetero de norda [[Germanio]], sed ankaŭ en la sudgermanaj ŝtatoj [[Bavario]], [[Virtembergo]] kaj [[Badeno]] la "porkorespondaj kartoj" enkondukiĝis la [[1-an de julio]] [[1870]]. Same dum la jaro [[1870]] "porkorespondaj kartoj" ankaŭ enkondukiĝis en [[Svislando]], [[Luksemburgio]] kaj [[Britio]], dum [[1871]] en [[Belgio]], [[Nederlando]], [[Danio]] kaj [[Finnlando]], sekvajare en [[Svedio]], [[Norvegio]] kaj la [[Rusa Imperio]], dum [[1873]] en [[Usono]], [[Francio]], [[Serbio]], [[Rumanio]] kaj [[Hispanio]], kaj dum [[1874]] en [[Italio]]. La [[1-an de marto]] [[1872]] la [[germana lingvo|germanlingva]] nomo ŝanĝiĝis al ''Postkarte'', do "poŝtkarto". En la internacia poŝta trafiko la poŝtkarto oficialiĝis la [[1-an de julio]] [[1875]] surbaze de la "poŝta kontrakto de [[Berno]]". [[Dosiero:Ut-bahnhof-1898.jpg|eta|180px|<center>kolorigita poŝtkarto de [[1898]] el Germanio.]] Fine de la [[19-a jarcento]] furoriĝis bild-poŝtkartoj kun presitaj bildoj de pentritaj kaj poste fotitaj konstruaĵoj kaj pejzaĝoj. Ili haveblis je malalta prezo kaj superfluigis la longan priskribon de la vizitataj aŭ vizitindaj lokoj. Dum la jaro [[1899]] en la [[Germana Regno]] vendiĝis 88 milionoj da poŝtkartoj, dum la jaro [[1905]] en la sama teritorio dissendiĝis 500 milionoj da poŝtkartoj. [[Dosiero:Tero, Akvo, Fajro, Aero dorsflanke.jpg|eta|maldekstra|180px|<center>La antaŭa flanko de la supre dekstre bildigita karto belarte montras la lokojn por la afranko (poŝtmarko) kaj la adreso.]] Ekde tiu jaro en Germanio ekvalidis leĝo ke la dekstra parto de la antaŭa flanko de la karto rezerviĝis por adreso sube kaj poŝtmarko supre, kaj la maldekstra parto ekuzeblis por mesaĝoj: antaŭe la tuta antaŭa flanko estis rezervata nur por adreso kaj poŝtkarto, kaj dorsflanke konkurencis spaco por privataj meŝaĝoj kaj bildoj. Komence de la [[21-a jarcento]] en [[Eŭropo]] dissendiĝas ĉiujare pli-malpli 400 milionoj da poŝtkartoj. Tamen kiel [[suveniro]] de turismaj vizitoj koincide kun eksmodiĝo de papera poŝto, poŝtkarto iom post iom estas anstataŭata per [[magneto]]j por [[fridujo]]j kaj alitipaj bildoj. Krome la elektronika ekvivalento, do retpoŝta mesaĝo kun bildo kaj en difinita formato, estas la '''retpoŝtkarto''' ([[angle]] ''"e-card"''), ofte uzata kiel gratulkarto. ==Esperanto Poŝtkruciĝo== [[Esperanto Poŝtkruciĝo]] estas projekto de la [[2010-aj jaroj]] iniciatita de moskvaj esperantistoj. Ĝi konsistas el sendo de po unu poŝtkarto al unu esperantisto monate. La rezulto de la ricevoj estas montrata en retejo de [[Fejsbuko]] aŭ [[VK|vKontakte]]. La ĉefa celo estas turni sin al iom eksmodiĝinta kutimo por revivigi la rilatojn inter esperantistoj. ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.facebook.com/groups/1421463748076350/ Esperanto Poŝtkruciĝo] en Facebook {{projektoj|ReVo=kart.posxt0o}} [[Kategorio:Poŝtkartoj| ]] ge9x7gyyz03p47wjbm77wjrofrnusc1 4 227735 9350059 9341983 2026-04-09T06:41:18Z RG72 11847 /* Minĵetilo => Bombokanono */ nova sekcio 9350059 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) 9x9x4wed7jeado5cpcd28la25c8zawz 0 228493 9350096 7969697 2026-04-09T07:23:43Z Sj1mor 12103 9350096 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Mixtur Trautonium.jpg|eta|200px|[[Traŭtonio]], 1928]] Kiel '''elektrofono''' oni nomumas, sinapoge sur la ''Hornbostel-Sachs-sistematiko'', ĉefe la grupo de [[muzikilo]]j, kiuj bezonas por la reproduktado de la sono [[kapaŭskultilo]]n aŭ sonamplifilon adaptitan al la lokaj kondiĉoj kun postsekva [[Laŭtparolilo|laŭtsonilo]]. Ĉe tiu la fakte uzata tekniko de la [[songenerado]] kaj la ludmaniero estas multvaria. En pli vasta senco al la elektrofonoj ankaŭ povas aparteni ''MIDI''-aparatoj, kiuj ne disponas pri propra tonenigo aŭ utilas nur por la storado de laŭaj ''MIDI''-komandoj (sekvenciloj). Ĉar jen la limo al la komputoteknologio estas ne precizaj, ne eblas kategoriigo, kaj tion la uzanto mem ankaŭ ne konsideras necesa. Oni povas distingi laŭ songenerado aŭ ludmaniero. == Historio == En la [[Germana lingvo|germanlingva]] literaturo la [[Moravio|moravia]] predikanto [[Prokop Diviš]] havas la honoron, krei la unuan elektrofonon jam ekde [[1730]] per la evoluigo de la ''[[Denis d´or]]'', sekvate de la franca [[jezuito]] Jean Baptiste de la Borde [[1759]] per sia ''Clavicin électrique''. Antaŭ ĉio la unua estas citita en adekvataj enciklopedioj, tamen neniam kun ekzakta funkcipriskribo. Curt Sachs notas en sia [[enciklopedio]] ''Reallexikon'' el la jaro [[1913]]: :''„Denis d'or“, elektrika mutacia [[fortepiano]] kun 1 pedalo, inv. en [[1730]] de la moravia predikanto Prokop Diviß en Prendnitz ĉe Znaim. (Daŭrigo de Sachs transprenita el Schilling 1835:) 'La instrumento estis 5 futojn longa kaj 3 futojn larĝa, ekipita per 790 kordoj, kiuj travivas 130 ŝanĝojn kaj tamen povis esti agorditaj ene de tempo de tri kvaronhorojn. Dank‘ al tiu ĉi instalaĵo oni povis imiti la tonojn de preskaŭ ĉiuj blov- kaj kordinstrumentoj. ...'' ::[Sachs [[1913]], S. 108] kiel unua nomas la instrumenton „mutacia fortepiano“. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.uni-koeln.de/phil-fak/muwi/fricke/303sitter.pdf Das Denis d´or: Urahn der elektroakustischen Musikinstrumente?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160103225303/http://www.uni-koeln.de/phil-fak/muwi/fricke/303sitter.pdf |date=2016-01-03 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektrofonoj| ]] jvvmx1wyzxnsaebrtygsfxmhextbkhk 1 231807 9349928 7143002 2026-04-08T18:54:43Z Sj1mor 12103 /* Nom(ig)o: unua kaj dua */ nova sekcio 9349928 wikitext text/x-wiki Al mi ŝajnas konsilinde kunigi ambaŭ artikolojn, ĉar efektive estas nur unu. Oni tamen bv prenu la pli kompletan laŭ informa valoro (kun eldonjaroj kaj paĝonombro ktp). [[Gerrit Berveling]] NL == Prave == Mi samopinias. Sed eble sugesto: fari el la listigo ne fluajn "frazojn" kun antaŭaj punktoj, sed tabelon ĉar tiam la informoj estas pli kare kaj aparte videblaj kaj troveblaj. Estas iom da laboro, sed tio estas farebla. [[Vikipediisto:RobKeetlaer|RobKeetlaer]] 04:48, 26. Jul 2008 (UTC) == Informoj en la tabelo == Al kiu eldono rilatas la informoj en la tabelo? Ĉu ili devus ĉiam esti pri la unua eldono aŭ la lasta (kiu pli verŝajne estas daŭre havebla)? Ekzemple, kiam temas pri n-ro 4 (''Kalevala''), en la tabelo aperas ISBN-numero kaj ISBN ankoraŭ ne ekzistis en 1964. Mi kontrolis, ĝi rilatas al la dua eldono (el 1985). Tamen, devus esti klare pri kiu eldono temas en la tabelo. Ĵus aperis la 3-a eldono de ''Cent jaroj da soleco'' kaj mi ne certas kiel enmeti informojn pri ĝi en la artikolo. --'''[[Vikipediisto:Fiskot|<span style="font-family:Verdana;color:Green">Fiskot</span>]]''' <small>([[Vikipediista diskuto:Fiskot|<span style="color:Black">diskuto</span>]])</small> 13:49, 19 Jun. 2015 (UTC) Kiu estas la kolorkodo de la tabelo? --[[Uzanto:Franmau|Franmau]] ([[Uzanto-Diskuto:Franmau|diskuto]]) 18:03, 16 nov. 2017 (UTC) == Alilingvaj versioj == Aperas ke la angla, franca kaj germana versioj ne plu estas aktualoj (ili datiĝas de 2017).--[[Uzanto:Alifono|Alifono]] ([[Uzanto-Diskuto:Alifono|diskuto]]) 16:56, 29 jan. 2021 (UTC) == Sonetoj ? Orfeo == "Sonetoj de Orfeo" estu "Sonetoj '''al''' Orfeo", ĉu ne? - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:34, 24 feb. 2021 (UTC) :Respondo trovita: "Sonetoj '''al''' Orfeo" - vidu: [https://books.google.se/books?id=MpMREAAAQBAJ&pg=PP1&lpg=PP1&dq=serio+oriento-okcidento+Rilke&source=bl&ots=rV4qdYIxAX&sig=ACfU3U3UDhNesIrcJlaDaEyez1sTmaeiGw&hl=sv&sa=X&ved=2ahUKEwiA3MKLlrjvAhXmk4sKHan1BqMQ6AEwAnoECAYQAg#v=onepage&q=serio%20oriento-okcidento%20Rilke&f=false] - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:33, 17 mar. 2021 (UTC) == Nom(ig)o: unua kaj dua == Mi komprenas ke (Serio) Okcidento-Oriento, ne "funkcias"/taŭgas. Do la ordo aŭ direkto estas intencita, eĉ kontraŭ abc-ordo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:54, 8 apr. 2026 (UTC) 4zrbfin9fhcrjuba6wwz6knb99q9k7o 0 242138 9349898 8933327 2026-04-08T16:14:13Z Sj1mor 12103 9349898 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2008-04-26 malf Kajto.JPG|eta|Duono de [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]] en la Malferma Tago<br />(printempo 2008)]] La '''Malferma Tago de la [[Centra Oficejo de UEA|Centra Oficejo]] de [[UEA]]''' okazis dufoje jare, sabate, kutime aprile kaj novembre. La tradicion komencis [[Osmo Buller]] en novembro [[1994]]. En la programo troviĝas prelegoj kaj aliaj kontribuoj, kiel koncertoj aŭ prezentoj de libroj. La libroservisto, [[Ionel Oneț|Ionel Oneţ]], kutimas doni etan superrigardon pri la nove aperintaj libroj komence de la programo. Ofte oni havas ĉefgaston, per kiu oni varbas en la revuo ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]''. Foje la aprilan Malferman Tagon oni kombinas kun la kunsido de la [[Estraro de UEA]]. La unua Malferma Tago okazis la {{daton|26|novembro|1994}}. La lasta vera Malferma Tago, la 51-a, estis en novembro 2019. == Venontaj kaj pasintaj Malfermaj Tagoj == {| class="wikitable" ! N-ro !! Dato !! Jaro !! Komento |- | 52 || {{dato|26|aprilo}} || 2020 || Ĉi-foje pro la tutmonda epidemio, la Malferma Tago okazis virtuale en Jutubo. |- | 51 || {{dato|30|novembro}} || 2019 || Prelegis [[Orlando E. Raola]] pri "Ĉu ni parolis science? Ekskurso tra sep jardekoj de faka kaj populariga scienca verkado en Esperanto", [[Heidi Goes]] pri komenciĝanta Esperanto-movado en Angolo, [[Klara Ertl]] pri pedofilio, [[Guillaume Armide]], pri "Ĉu vi volas pravi aŭ feliĉi? SenPerforta Komunikado (SPK).", [[Duncan Charters]] pri "Interkultura Kompetento kaj miskomprenoj inter diversaj grupoj inkluzive de Esperantistoj" kaj [[Joop Kiefte]], la tiama nova prezidanto de TEJO. |- | 50 || {{dato|20|aprilo}} || 2019 || Prelegis la redaktoroj Dmitrij Ŝevĉenko kaj Anna Striganova pri la nova projekto de UEA, ''Reta Revuo''. Volontulo de TEJO Manuela Burghelea prezentis la retejon [[Tutmondaj Voĉoj| ''Global Voices'' (Tutmondaj Voĉoj)]]. |- | 48 || {{dato|28|aprilo}} || 2018 || |- | 47 || {{dato|25|novembro}} || 2017 || |- | 46 || {{dato|29|aprilo}} || 2017 || Ĉi-foja Malferma Tago estis dediĉita al la Zamenhof-Jaro, pri kio [[Sara Spanò]] prezentis koncizajn informojn. Kontribuis al la temo pri Zamenhof-Jaro, [[Barbara Pietrzak]], komisiito de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] pri la Zamenhof-Jaro, kun la temo "''Trarigardo pri la Zamenhof-Jaro: ĝisnunaj atingoj kaj venontaj paŝoj",'' kaj Orlando Raola, prezidanto de Esperanto-USA, kun la temo "''Zamenhof: Inter tiuj homoj kapablaj imagi la estontecon".'' |- | 45 || {{dato|26|novembro}} || 2016 || |- | 44 || {{dato|30|aprilo}} || 2016 || Kontribuis al la programo 3 prelegantoj [[Federico Gobbo]] pri "''Kion oni lernas planante sekretan lingvon en bazlernejo?''", [[Anna Löwenstein]] pri siaj "malantaŭkulisaj" spertoj rilate al la kreado de la Esperanto-retkursoj ĉe [[Duolingo]] kaj [[Lernu!|lernu.net]], kaj [[Renato Corsetti]] pri la temo "''Samideanoj kun malsamaj ideoj - pensofluoj en la Esperanto-movado''". |- | 43 || {{dato|28|novembro}} || 2015 || Prelegis [[Humphrey Tonkin]] pri la temo [[Unuiĝintaj Nacioj|UN]] ĉe la sojlo de nova epoko kaj Povilas Jegorovas pri la historio de la Baltiaj Esperanto-Tagoj, siatempe tre grava por la sovetia movado kaj daŭre populara internacie. Aldone, [[Barbara Pietrzak]] prezentis al la ĉeestantoj la Polan RetRadion en Esperanto. |- | 42 || {{dato|25|aprilo}} || 2015 || |- | 41 || {{dato|29|novembro}} || 2014 || Prelegis [[László Szilvási]], inĝeniero [[Toon Witkam]], kaj Ĝenerala Sekretario de UEA [[Barbara Pietrzak]] kiu prezentis la kampanjon Montevideo 60, al kiu [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] invitas la esperantistojn por marki per multflanka agado la 60-an datrevenon de la Esperanto-rezolucio akceptita de Unesko en 1954. |- | 40 || {{dato|10|majo}} || 2014 || |- | 39 || {{dato|30|novembro}} || 2013 || |- | 38 || {{dato|27|aprilo}} || 2013 || La speciala gasto estis la redaktoro de [[Libera Folio]] kaj iama UEA-estrarano pri informado [[Kalle Kniivilä]]<ref>Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 488: [https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=488#1 Kalle Kniivilä en la aprila Malferma Tago]</ref>. |- | 37 || {{dato|24|novembro}} || 2012 || |- | 36 || {{dato|28|aprilo}} || 2012 || Oni atentis la 50-an datrevenon de la transloĝiĝo de la sidejo de UEA al Nieuwe Binnenweg 176<ref>Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 447: [https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=447 Jubileoj de la Centra Oficejo kaj Esperanto en la malferma tago]</ref>. |- | 35 || {{dato|26|novembro}} || 2011 || Dediĉita al [[Tibor Sekelj]] kaj [[Vikipedio]], ĉefa preleganto estis [[Spomenka Štimec]]<ref>Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 427: [https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=427#1 Pri Tibor Sekelj kaj Vikipedio en la Malferma Tago]</ref>. |- | 34 || {{dato|14|majo}} || 2011 || |- | 33 || {{dato|27|novembro}} || 2010 || |- | 32 || {{dato|17|aprilo}} || 2010 || |- | 31 || {{dato|28|novembro}} || 2009 || |- | 30 || {{dato|25|aprilo}} || 2009 || |- | 29 || {{dato|29|novembro}} || 2008 || Kun ĉefgastoj [[Andreas Künzli]] kaj [[Alejandro Cossavella]]. |- | 28 || {{dato|26|aprilo}} || 2008 || Tiu ĉi Malferma Tago estis markita de la 100-a datreveno de la fondo de [[UEA]]. Prelegis [[Probal Dasgupta]] kaj [[Ziko van Dijk]], koncertis membroj de la grupo [[Kajto (muzikgrupo)|Kajto]]. |- | 27 || {{dato|24|novembro}} || 2007 || [[Ulrich Lins]] estis la ĉefpreleganto. |- | 26 || {{dato|2|junio}} || 2007 || [[Claude Piron]] estis la ĉefpreleganto, unu jaro antaŭ sia forpaso. |- | 25 || {{dato|25|novembro}} || 2006 || |- | 24 || {{dato|13|majo}} || 2006 || |- | 23 || {{dato|26|novembro}} || 2005 || |- | 22 || {{dato|23|aprilo}} || 2005 || |- | 21 || {{dato|27|novembro}} || 2004 || |- | 20 || {{dato|24|aprilo}} || 2004 || |- | 19 || {{dato|29|novembro}} || 2003 || |- | 18 || {{dato|26|aprilo}} || 2003 || |- | 16 || {{dato|27|aprilo}} || 2002 || |- | 17 || || 2002 || |- | 15 || {{dato|24|novembro}} || 2001 || |- | 14 || {{dato|21|aprilo}} || 2001 || |- | 13 || {{dato|25|novembro}} || 2000 || |- | 12 || {{dato|13|majo}} || 2000 || |- | 11 || {{dato|27|novembro}} || 1999 || |- | 10 || {{dato|24|aprilo}} || 1999 || |- | 9 || {{dato|28|novembro}} || 1998 || |- | 8 || {{dato|25|aprilo}} || 1998 || |- | 6 || {{dato|19|aprilo}} || 1997 || |- | 7 || || 1997 || |- | 5 || {{dato|9|novembro}} || 1996 || |- | 4 || {{dato|27|aprilo}} || 1996 || |- | 3 || {{dato|18|novembro}} || 1995 || |- | 2 || aprilo || 1995 || |- | 1 || {{dato|26|novembro}} || 1994 || |} == Bildaro == <gallery> Dosiero:UEA GK 866 Kjara.jpg|Reklambildo pri reta koncerto de Kjara dum la 50-a Malferma Tago de UEA. Ĝi estis uzita en la 866-a Gazetara komuniko de UEA. </gallery> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://uea.org/gk/301 Informo pri la 29-a Malferma Tago de UEA : 29/11/2008] * [https://uea.org/gk/447 Informo pri la 36-a Malferma Tago de UEA : 28/04/2012] * [http://verkoj.com/dn/Amri/Astrobiologio%20Wandel%20Ondo%202017-6.pdf Kosmo kaj ni: novaj perspektivoj de vivo ekstertera] * [https://uea.facila.org/artikoloj/kongresoj-kaj-kunvenoj/la-unua-virtuala-malferma-tago/ La unua virtuala Malferma tago] * [https://www.liberafolio.org/2024/11/26/malferma-tago-de-la-co-jam-nur-en-memoroj/ Malferma Tago de la CO jam nur en memoroj], artikolo en [[Libera Folio]] aperinta 2024-11-26 ({{eo}}) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:UEA]] i8hu6lstlrq2ecbvj3zbupfg214eqhv 0 271828 9350083 8264170 2026-04-09T07:07:44Z Sj1mor 12103 9350083 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Guruvayur Dorai 29.jpg|eta|240px|<center>barataj muzikistoj ludantaj [[mridangamo]]n (maldekstre) kaj [[gatamo]]n (dekstre), en prezento de karnatika muziko]] '''Karnatika muziko''' ({{lang-sa|कर्णाटकसङ्गीतम्}}, [[IAST]]: ''karnāṭaka saṃgītaṃ'') estas muzika sistemo kutime asociigita kun la suda parto de [[Barato]], kies areo pli-malpli kovras la kvar modernajn ŝtatojn de Barato [[Andra-Pradeŝo]], [[Karnatako]], [[Keralo]] kaj [[Tamilnado]]. Ĝi estas unu el la du ĉefaj sub-ĝenroj de la barata klasika muziko, kiu evoluis el antikvaj tradicioj de [[hinduismo]]; la alia sub-ĝenro nomiĝas ''hindustana muziko'' en norda Barato kaj diferencas interalie pri persaj kaj islamaj influoj. Kontraste al la hindustana muziko el norda Barato, la ĉefa emfazo en karnatika muziko estas kantado; la plej multaj komponaĵoj estas verkitaj por esti kantataj, kaj eĉ se ludataj nur per muzikiloj ili estu prezentataj en kanta, ''gāyaki''-stilo. La karnatika muziko kutime prezentiĝas fare de eta ensemblo de muzikistoj, kiu konsistas el gvida prezentisto (kutime kantisto), melodia akompano (kutime [[violino]]) kaj specon de [[liuto]], ''tambura'', kiu ludas kontinuan bazan tonon dum la prezentaĵo. Aliaj tipaj instrumentoj dum ensemblaj prezentoj estas [[gatamo]], [[mridangamo]], la tambureto ''kanĝira'' kaj [[fluto]]. Kvankam improvizo ludas gravan rolon en la barata klasika muziko, la karnatika muziko kutime kantiĝas baze de komponaĵoj. La plej komuna formo de komponaĵo nomiĝas ''kriti'' aŭ ''kirtanam''; ĝi evoluis inter la [[16-a jarcento|16-a]] kaj la [[20-a jarcento]]j fare de en Barato tre konataj komponistoj. Barata kaj karnatika muzika gamo havas por ĉiu tono elekton da varietaj tonaltoj, nomataj ''[[ŝruto]]j''. Ĉiu [[tonalo]] aŭ [[melakarto]] havas propran karakterizan ŝrutaron. Kvankam karnatika muziko estas moda ĉefe en suda Barato, ĝi ricevas pli kaj pli da atento kaj publiko en aliaj partoj de la mondo, kien signifaj grupoj da sudbaratanoj elmigris. La urbo [[Ĉenajo]] ĉiujare gastiĝas festivalon pri karnatika muziko dum decembro, kiun ĉiujare partoprenas pli ol 2000 muzikistoj. == Vidu ankaŭ == * [[Hindia klasika muziko]] * [[Hindustana klasika muziko]] == Literaturo == * Kassebaum, Gayathri Rajapur. ‘Karnatak raga’ (2000). En Arnold, Alison. ''The Garland Encyclopedia of World Music''. [[Nov-Jorko]] kaj [[Londono]]: eldonejo Taylor kaj Francis. * Moorthy, Vijaya (2001). ''Romance of the Raga''. [[Nov-Delhio]]: Eldonejo ''Abhinav''. * Pranesh, Meera Rajaram (2003). ''Musical Composers during Wodeyar Dynasty (1638-1947 A.D.)''. [[Bangaloro]]: Eldonejo Vee Emm. * Viswanathan, T. & Cormack, Jody (1998). En Nettl, Bruno; Russell, Melinda. ''In the Course of Performance: Studies in the World of Musical Improvisation''. [[Ĉikago]] kaj [[Londono]]: Eldonejo "University of Chicago Press". == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.worldmusiccentral.org/article.php/2006052911335276 simpla enkonduko al klasika muziko de suda Barato - parto 1 (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080517081649/http://www.worldmusiccentral.org/article.php/2006052911335276 |date=2008-05-17 }} * [http://www.worldmusiccentral.org/article.php/20060701174708376 simpla enkonduko al klasika muziko de suda Barato - parto 2 (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080611052735/http://www.worldmusiccentral.org/article.php/20060701174708376 |date=2008-06-11 }} * [http://dmoz.org/Arts/Music/Styles/C/Classical_Indian/Carnatic/ DMOZ-registro de retaj ligiloj pri karnatika muziko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090121145353/http://www.dmoz.org/Arts/Music/Styles/C/Classical_Indian/Carnatic/ |date=2009-01-21 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Barata muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] i1zgc989pu0fwsz3ry059mrdlfz8l20 0 276828 9349827 9348285 2026-04-08T14:09:07Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 069.jpg]] → [[File:Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg]] → File replacement: update from an old version to a newer one with better quality ([[c:c:GR]]) 9349827 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--[[Dosiero:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|eta|140ra|maldekstre|<center>portreto de Caravaggio fare de ''Ottavio Leoni'']]--> [[Dosiero:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|eta|maldekstre|''"Abraham oferas Isaakon"'' de [[Caravaggio]].]] '''Michelangelo Merisi''' (laŭ la hejmloko de sia familio kutime mallonge nomata ''[[Caravaggio]]'', plennome esperantigite ''Mikelanĝelo Merisi da Karavaĝo''; naskiĝis la [[29-an de septembro]] [[1571]] en [[Milano]], [[Lombardio]]; mortis la [[18-an de julio]] [[1610]] en ''Porto Ercole'', parto de la komunumo [[Monte Argentario]] piede de samnoma monto) estis [[italio|itala]] [[pentristo]] de la frua [[baroko|baroka epoko]]. Li famiĝis per aparta realismo en siaj pentraĵoj, kaj de aĵoj kaj de homoj, fizike kaj emocie. Kune kun lia dumviva kolego kaj konkurento [[Annibale Carracci]] kaj pro sia drameca uzado de la lumo, li estas konsiderita la fondinto de la [[Romo|roma]] skolo de baroka pentrado.<ref> Vincenzio Fanti (1767). [https://books.google.es/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein (itale).] Trattner. p. 21. </ref><ref>[https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291 "Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio".] Gettyimages.it. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref><ref>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312 "Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)".] Getty.edu. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref> Caravaggio uzis fizikan observadon kun spektakla uzado de ''[[chiaroscuro]]'' kio iĝis konata kiel [[tenebrismo]]. Li faris el tiu tekniko la dominantan stilan elementon, malheligante ombrojn kaj metante aĵojn en brilaj lokoj. Caravaggio forte esprimis krudajn momentojn kaj scenojn, ofte montrante violentajn luktojn, torturojn kaj mortojn. Li laboris rapide, uzante vivajn modelojn, sen uzado de desegnoj kaj laborante rekte sur la tolo. Lia influo sur la nova Baroka stilo kiu aperis el Manierismo estis tre forte. Tiu influo estas videbla rekte aŭ nerekte en la verkaro de [[Petro Paŭlo Rubens]], [[José de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]] kaj [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]], kaj la artistoj de la venonta generacio kiuj estis sub liaj influoj estis nomitaj "Caravaggisti" aŭ "Caravagesques", same kiel tenebristoj aŭ "tenebrosi" ("ombristoj"). == Gravaj verkoj == <gallery> Dosiero:Michelangelo Caravaggio 025.jpg|<center>ripozo dum la fuĝo al Egiptio (ĉ. 1595) Dosiero:1596 Caravaggio, The Lute Player New York.jpg|<center>la [[liutisto]] (1596) Dosiero:Medusa by Carvaggio.jpg|<center>[[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] (1598) Dosiero:David and Goliath by Caravaggio.jpg|<center>Davido kun la kapo de [[Goliato]] (1600) Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|<center>[[Amoro venkas ĉion]] (''Amor Vincit Omnia'', 1602/3) Dosiero:1602-3 Caravaggio,Supper at Emmaus National Gallery, London.jpg|<center>La vespermanĝo en Emaus (1602/3) Dosiero:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|<center>[[Sankta Mateo]] kaj la [[anĝelo]], 2-a versio (1602) Dosiero:1606 Caravaggio, Ecce Homo Palazzo Bianco, Genoa.jpg|<center>Ecce Homo ("Jen homo", [[Pontio Pilato]] pledas por Jesuo, 1606) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 066b.jpg|<center>[[rozario|rozaria]] [[Sankta Maria|Maria]](1606-1607) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 007.jpg|<center>[[Bakĥo]] Dosiero:Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|<center>la morto de [[Sankta Maria|Maria]] Dosiero:The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg|<center>la nekredema [[Sankta Tomaso|Tomaso]] Dosiero:The Deposition by Caravaggio.jpg|<center>la entombigo de Jesuo Dosiero:Michelangelo Caravaggio 038.jpg|<center>la [[krucumado|krucumo]] de [[Simono Petro]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 019.jpg|<center>''Canestra di frutta'' (korbo da fruktoj) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 055.jpg|<center>sankta familio kun [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|<center>la sankta [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 021.jpg|<center>la senkapigo de [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|<center>[[Maria Magdalena]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 065.jpg|<center>[[Narciso]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wga.hu/html/c/caravagg reta ekspozicio de ĉiuj verkoj (itale kaj angle)] * [http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm vivo kaj verko (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102201709/http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm |date=2012-01-02 }} * [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html historio kaj mito: la morto de Caravaggios en Porto Ercole (germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html kaj itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} {{Ĝermo|arto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caravaggio, Michelangelo Merisi da}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] hg0h0y6yz4zw7gbly8fq77yjy45rkbz 0 284184 9350074 9019248 2026-04-09T07:00:00Z Sj1mor 12103 9350074 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Festival mundial de Tango en Buenos Aires, Argentina.jpg|eta|300px|dekstra|[[Tango]]]] '''Latinamerika muziko''' estas arnomo por la dancoj, ritmoj kaj stiloj de la muziko ludataj en [[Latinameriko|latinamerikaj]] landoj. Kiel tipaj laŭ stilo oni plejparte rigardas la muzikformojn, kiujn oni kutime ligas kun muziko el [[Kubo]]: miksaĵo inter [[Hispanio|hispanaj]] [[melodio|melodiaj]] kaj [[Afriko|afrikaj]] [[ritmo (muziko)|ritmaj]] influoj. Tamen ekzistas ankaŭ latinamerikaj landoj, en kiuj aliaj influoj dominis la tradician muzikon, ekz. en la muziko de la [[Andoj]] ([[Bolivio]], [[Peruo]]), en kiu ankaŭ ekzistas antaŭkolumbaj stilelementoj kiel [[supratona harmoniko]] kaj [[kvintonismo]]. Plua ekzemplo estas [[bosanovo]] el [[Brazilo]] kun stilelementoj de [[ĵazo]] samkiel la [[Argentino|argentina]] [[kordoba kvarteto]] kaj [[ĉamameo]] kun [[Alpoj|alpolandaj]], italaj kaj orienteŭropaj elementoj. == Populara muziko historia kaj virinoj == Latinamerika Populara muziko estas produkto de triobla etna miksaĵo: [[Eŭropo|eŭropa]], [[Ameriko|amerika]] kaj [[Afriko|afrika]]. Ĉi tiu procezo de [[kunfandiĝo]] komenciĝis dum la [[Konkero de Ameriko|konkero de la amerika kontinento]] fare de [[hispanoj]] kaj [[portugaloj]]. Paralele al militista konflikto, kiu ampleksis la tutan [[Centra Ameriko|Centran]] kaj [[Sudameriko|Sudan Amerikon]], la hispanoj entreprenis multflankan agresan aktivadon pri ĉiuj aspektoj de la okupitaj teritorioj. En tiu kruda socio de [[milito]], [[sklaveco]], [[perforto]], senigado, la [[Eklezio]] pere de [[Misiisto|misiistoj]] respondecis pri la religia kaj spirita [[Asimilado (sociologio)|asimilo]] de la [[Indiĝeno|indiĝenoj]] kaj [[Afrika sklaveco|afrikaj sklavoj]]. Por tiu celo ili uzis muzikon kiel efikan rimedon por altiri ilin, ne nur al la [[Kristanismo|kristana religio]], sed ankaŭ al akceptado de la nova situacio. Kiam la eŭropa muziko kontaktiĝis kun la indiĝenaj kantoj kaj la afrikaj [[Ritmo (muziko)|ritmoj]], ekkomencis la kunfandiĝo de ĉi tiuj tri matricoj kiuj estis malsamaj sed ne [[Kongrueco|malkongruaj]]. Siavice la tri grandaj grupoj havis komunajn elradikiĝojn. Tia estas la kazo de hispanoj kaj afrikanoj, "ekzilitaj" en tiu [[Nova Mondo|nova mondo]], kvankam ne pro la samaj kialoj. Same, la indiĝenoj, la solaj [[Aŭtoĥtono|aŭtoĥtonoj]], estis malpliigitaj pro la milito kaj la [[Epidemio|epidemioj]] alportitaj de la konkerintoj;  ili estis subigitaj kaj marĝenigitaj en siaj triboj, forpelitaj de siaj landoj, moroj, dioj kaj sinjoroj; ili sentis sin ekzilitaj en sia propra teritorio. En ĉi tiu procezo de perforta [[evangelizado]] la Eklezio ludis (muzike) fundamentan rolon, instruante la arton ludi instrumentojn kaj disvastigante novajn sonojn en publikaj festoj kaj ceremonioj. Ili enkondukis muzikan gamon pli larĝan ol la [[Kvintona gamo|kvintona]], tipa por la indiĝenaj kaj afrikaj loĝantaroj; Ili alportis [[Melodio|melodian]] kaj [[Poezio|poezian]] [[Repertuaro|repertuaron]], parolan kaj skriban ([[Kantaro|kantaroj]] kaj [[Partituro|partituroj]]). Por la [[Meksiko|mekzikaj]] indiĝenoj de antikva [[Tenoĉtitlano]], muzika agado estis ekskluzive [[Rito|religia rito]] kaj neniam [[abstrakta arto]]. Sed la lernolokoj havis perfektan sistemon de [[Muzikedukado|muzika edukado]], “veraj muzikaj [[Konservatorio|konservatorioj]]” laŭ la unuaj atestantoj de [[Nova Hispanio|Nov-Hispanio]], [[Bernardino de Sahagún|Fray Bernardino de Sahagún]] kaj [[Diego Durán]]. En ĉi tiuj institucioj la studentoj, filoj kaj filinoj de la [[Nobelo|nobeloj]] lernis dancon kaj kanton, kaj ankaŭ la arton ludi [[Muzika instrumento|muzikajn instrumentojn]]. Tamen ĉi-lasta estis instruita ekskluzive al [[Viro|viroj]]. Saman [[Diskriminacio|diskriminacian]] situacion pri ludado de instrumentoj oni observas en la [[afrika muziko]] Dokumentoj de la tempo de la konkero de Ameriko estas malabundaj, sed ĉiuj fontoj indikas la gravecon de ritmo kaj [[Sinkopo (muziko)|sinkopo]] en la afrika muziko. Unu el la plej interesaj aspektoj estas la ‘voĉa-vorto’: [[sonkvalito]], kiun posedas ĉiuj estaĵoj kaj fenomenoj en la naturo, kiuj povas iĝi vorto, komunikante mesaĝon transdonita pere de la jam konata “parolanta [[tamburo]]”. En la [[genezo]] de latinamerika populara muziko, indiĝenoj, afrikanoj kaj iliaj posteuloj ludis decidan rolon, sisteme renversante la ritmon de hispanaj kaj [[Mestizo|mestizaj]] melodioj kaj dancoj, kreante kulturajn esprimojn [[Kreola lingvo|kreolan]], nacian aŭ aŭtoĥtonan. La plej konata ekzemplo estas tiu de la "francaj nigruloj", sklavoj el [[Sankta Domingo]] kiuj alvenis al [[Santiago de Kubo]], fuĝante de la sklavigo, kiel [[Teodora Ginés]]. Ĉi tiuj muzikistoj senvestigis [[Polko|polkojn]], [[Valso|valsojn]] kaj [[Kontraŭdanco|kontraŭdancojn]] de ilia [[Burĝo|burĝa]] rigideco kaj [[Akompano (muziko)|akompanis]] ilin per [[Perkutado|perkutadoj]], laŭ la [[Ritmo (muziko)|ritmo]] de la fama "[[cinquillo]]”. En [[1743]] ekfunkciis la [[kolegio]] Rosa de Santa María de [[Valadolido|Valladolid]], kiu edukis junajn virinojn en disciplinoj kiel [[Brodado|brodaĵo]], [[kuirado]], [[kantado]] kaj muziko, sed sen profesiaj celoj. La celo estis trejni ilin kiel junajn saĝulinojn, ornamitaj per ĝenerala kulturo, por fari sin pli allogaj kiel virtaj [[Edzino (familio)|edzinoj]] kaj virinoj de la socio. Unu el la unuaj misiistoj alvenintaj, Fray Pedro de Gante organizis en [[Texcoco]] la unuan [[Muziklernejo|muzikan lernejon]] de eŭropa tipo en la tuta Ameriko. Sed, same kiel en Eŭropo, ankaŭ en la nova kontinento virinoj indiĝenaj aŭ hispanaj, ne estis menciitaj en la muzikaj kronikoj de la [[16-a jarcento|16-a]] kaj [[17-a jarcento|17-a jarcentoj]]. Krom unu bonega escepto: [[Sor Juana Inés de la Cruz]]. Esperanza Pulido parolas pri la "''miraklo de Sor Juana ... okazinta nur unufoje en koloniaj tempoj danke al la escepta [[genio]], per kiu la naturo dotis ŝin''". Sed oni devas aldoni, ke Sor Juana fine devis rezigni pri sia genio, ĉar la Eklezio malpermesis ŝian intelektan aktivadon, dum jaroj timigante ŝin per [[Peko (religio)|pekoj]] kaj [[infero]]…. Eble tia silento pri muzika aktivado de virinoj havas rilaton al la [[Edikto]] de la [[Papo]] [[Inocento la 9-a]] kiam en [[1686]] deklaris: “''Muziko estas tute malutila al la modesteco, kiu respondas al la virina sekso, ĉar virinoj estas distritaj de la funkcioj kaj okupoj, kiuj respondas al ili ... Neniu virino ... sub ia preteksto devas lerni muzikon (aŭ) ... ludi ian ajn muzikan instrumenton''.” Ĉi tiu Edikto estis renovigita en [[1703]] de la Papo [[Klemento la 11-a]]. {{Virinoj en muziko|41}}[[Dosiero:Bongo.jpg|eta|300px|dekstra|Bongoj]] == Vidu ankaŭ == * [[Tango]] * [[Salso]] * [[Sambo (muziko)|Sambo]] * [[Flamenko]] * [[Música Popular Brasileira]] * [[Teĥana muziko]] * [[Forró]] * [[Latinida popularmuziko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Muziko]] [[Kategorio:Ameriko]] lbv1uggbhoywwqnhmbdqmbusm7g41tf 0 291771 9349905 8752802 2026-04-08T17:53:49Z SpinnerLaserzthe2nd 177959 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Rothenburg.png]] → [[File:CHE Rothenburg COA.svg]] 9349905 wikitext text/x-wiki {{Informkesto distrikto de Svislando |nomo=Hochdorf |blazono=[[Dosiero:Pic Hochdorf.png|eta|120px|center|<small>Blazono de Hochdorf</small>]] |bildo=[[Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 179.JPG|eta|center|285px|Lago de Baldegg vidita de Stäfligen]] |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Hochdorf 2009.png|center|eta|285px|<small>Mapo de la distrikto Hochdorf</small>]] |kantono=Lucerno |ĉefloko=[[Hochdorf LU|Hochdorf]] |loĝantaro=64108 |loĝantaro-jaro=2007-12-31 |areo=183,95 |denseco=348,51 |kodo=0302 }} La '''distrikto Hochdorf''' (germane '''Amt Hochdorf''') estas administra unuo de [[Kantono Lucerno]]. Ĝi havis 64108 loĝantojn la 31-an de decembro [[2007]]. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo [[Hochdorf LU|Hochdorf]]. == Geografio == La distrikto Hochdorf situas en la [[Svisa Mezlando]]. Ĝi estas la nordorienta parto de [[Kantono Lucerno]] kaj etendiĝas en la lucerna parto de la tiel nomita valo ''Seetal'', kiu ricevis sian nomon de la [[Lago de Baldegg]] kaj la [[Lago de Hallwil]]. La sudan limon de la distrikto formas la rivero [[Reuss]]. La distrikto kovras areon de 183,95&nbsp;km². La plej granda komunumo de la distrikto estas la urbo [[Emmen]], kiu fakte apartenas al la [[aglomeraĵo]] de Lucerno. == Najbaraj distriktoj == La distrikto Hochdorf limas en nordo al la distriktoj [[distrikto Kulm|Kulm]] kaj [[distrikto Lencburgo|Lenzburgo]] (ambaŭ en [[Kantono Argovio]]) , en oriento al la [[distrikto Muri]] ([[Kantono Argovio]]), en sudo al la [[distrikto Lucerno]], kaj en okcidento al la [[distrikto Sursee]]. == Trafiko == Tra la distrikto Hochdorf pasas la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Lencburgo]] al [[Lucerno]], kiu estas konata sub la nomo Seetal-Fervojo. Tra la suda parto de la distrikto pasas la nacia [[aŭtoŝoseo]] [[CH-A14|A14]] de [[Lucerno]] al [[Zugo]]. En sudokcidento en Emmen troviĝas la aŭtoŝosekruco de [[CH-A2|A2]] kun [[CH-14|A14]]. == Historio == Hochdorf estis de [[1386]] ĝis [[1418]] lucerna [[vokto|voktejo]]. Ek de [[1418]] ĝi estis parto de la kamparvoktejo [[Rothenburg]], la tiel nomita ekstera voktejo. Post la fino de la [[Helveta Respubliko]] en la jaro [[1803]] la interna kaj ekstera distriktoj Rothenburg estis kunigitaj al la nuna lucerna distrikto Hochdorf. == Komunumoj de la distrikto Hochdorf == La distrikto Hochdorf konsistas el 14 komunumoj (stato de la 1-a de januaro [[2009]]). Jen la aktuala listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2007-12-31)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Aesch.png|30px|Aesch]] || [[Aesch LU|Aesch]] || align="center" | 957 || align="right" | 5.80 | align="center" | 1021 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Altwis COA.png|30px|Altwis]] || [[Altwis]] || align="center" | 352 || align="right" | 2.93 | align="center" | 1022 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Ballwil.png|30px|Ballwil]] || [[Ballwil]] || align="center" | 2395 || align="right" | 8.77 | align="center" | 1023 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Emmen.png|30px|Emmen]] || [[Emmen LU|Emmen]] || align="center" | 27'205 || align="right" | 20.37 | align="center" | 1024 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Ermensee.png|30px|Ermensee]] || [[Ermensee]] || align="center" | 810 || align="right" | 5.69 | align="center" | 1025 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Eschenbach.png|30px|Eschenbach]] || [[Eschenbach LU|Eschenbach]] || align="center" | 3409 || align="right" | 13.21 | align="center" | 1026 |- | align="center" | [[Dosiero:Coat of arms of Hitzkirch.svg|30px|Hitzkirch]] || [[Hitzkirch]] || align="center" | 4589 || align="right" | 28.30 | align="center" | 1030 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Hochdorf.png|30px|Hochdorf]] || '''[[Hochdorf LU|Hochdorf]]''' || align="center" | 8246 || align="right" | 10.31 | align="center" | 1031 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Hohenrain.png|30px|Hohenrain]] || [[Hohenrain]] || align="center" | 2359 || align="right" | 23.52 | align="center" | 1032 |- | align="center" | [[Dosiero:Coat of arms of Inwil LU.svg|30px|Inwil]] || [[Inwil LU|Inwil]] || align="center" | 2127 || align="right" | 10.32 | align="center" | 1033 |- | align="center" | [[Dosiero:Coat of arms of Rain LU.svg|30px|Rain]] || [[Rain LU|Rain]] || align="center" | 2214 || align="right" | 9.42 | align="center" | 1037 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Roemerswil.png|30px|Römerswil]] || [[Römerswil LU|Römerswil]] || align="center" | 1565 || align="right" | 17.39 | align="center" | 1039 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Rothenburg COA.svg|30px|Rothenburg]] || [[Rothenburg LU|Rothenburg]] || align="center" | 7032 || align="right" | 15.50 | align="center" | 1040 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Schongau.png|30px|Schongau]] || [[Schongau LU|Schongau]] || align="center" | 848 || align="right" | 12.43 | align="center" | 1041 |- style="background-color:#EFEFEF;" | | '''Totale''' (14) || align="center" | 64'108 || align="right" | 183.95 | align="center" | 0302 |} </div> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lu.ch/index/gemeinden/aemter/amt_hochdorf.htm La distrikto Hochdorf en la retejo de Kantono Lucerno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090605004933/http://www.lu.ch/index/gemeinden/aemter/amt_hochdorf.htm |date=2009-06-05 }} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D11151.php La distrikto Hochorf en la Historia Leksikono de Svislando] {{Komunejokat|Hochdorf (district)|Distrikto Hochdorf}} {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Lucerno}} {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Hochdorf}} [[Kategorio:Hochdorf (distrikto)|!]] 9lx1cgdd14z0c7ctffavfdykx3488f2 0 295430 9349906 9138105 2026-04-08T17:53:50Z SpinnerLaserzthe2nd 177959 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Rothenburg.png]] → [[File:CHE Rothenburg COA.svg]] 9349906 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|teksto=La mallongigo [[LU]] en Rothenburg LU staras por la svisa [[Kantono Lucerno]]. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub '''[[Rothenburg]]'''}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Rothenburg |blazono=[[Dosiero:CHE Rothenburg COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Rothenburg</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Rothenburg |bildo=[[Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 323.JPG|285ra|centre|<small>Rothenburg</small>]] |priskribo de bildo=Vilaĝocentro de Rothenburg kun preĝejo |kantono=Lucerno |distrikto=[[Hochdorf (distrikto)|Hochdorf]] |koord={{Koordinatoj gms|47|5|39|N|8|16|18|E}} |enloĝantoj=7132 |areo=15,50 |alteco=489 |poŝtkodo=6023 |kodo=1040 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Rothenburg 2009.png|285ra|centre|<small>Mapo de Rothenburg</small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Rothenburg}} '''Rothenburg''' estas komunumo en la [[distrikto Hochdorf]] en [[Kantono Lucerno]], [[Svislando]]. Ĝi havis 7118 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010. == Geografio == La komunumo Rothenburg situas norde de la urbo [[Emmen LU|Emmen]] kaj apartenas kune kun Emmen al la [[aglomeraĵo]] de la kantonĉefurbo [[Lucerno]]. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Rothenburg limas en nordo al [[Rain LU|Rain]], en oriento al [[Eschenbach LU|Eschenbach]], en sudo al [[Emmen LU|Emmen]], kaj en okcidento al [[Neuenkirch]]. == Trafiko == Rothenburg disponas pri [[Rothenburg Station (stacidomo)|stacidomo]] ĉe la trajnlinio de la [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Olten]] al [[Lucerno]]. La nacia [[svisa aŭtovojo A2]] pasas laŭlonge de la suda komunumlimo kaj la plej proksima alveturejo situas 2 km de la vilaĝocentro en [[Emmen LU|Emmen-Nordo]]. == Historio == La unua skriba mencio de Rothenburg datiĝas el dokumento de la jaro [[1130]], kiu mencias certan Senjoron ''Walther von Rodemburg''. La Baronoj de Rothenburg estis unu el la plej potencaj kaj militemaj familioj de la tuta regiono kaj flegis intensivan malamikecon kun la urbo [[Lucerno]]. En la jaro [[1285]] la familio formortis. La [[Habsburgoj]] estis la heredantoj de la Rothenburgoj kaj transformis ilian posedaĵon al [[vokto|voktejo]]. En la jaro [[1371]] ili koncedis al Rothenburg la urborajton por krei kontraŭpotencon kontraŭ la fortiĝanta urbo [[Lucerno]]. La [[28-a de decembro|28-an de decembro]] [[1385]] la lucernanoj konkeris la urbeton kaj detruis la kastelon kaj la urbomuron. Post la [[Batalo de Sempach]] en la jaro [[1386]] la lucernantoj tiam transprenis la regadon en Rothenburg, kiu tiel perdis sian urborajton. La Lucernanoj kreis nun lucernan distrikton Rothenburg, kies vokto havis sian sidejon en Lucerno. Rothenburg tamen estis nur la ĉefloko de la interna parto de la voktejo, dum la ĉefloko de la ekstera voktejparto estis [[Hochdorf LU|Hochdorf]]. Ek de [[1803]] Rothenburg estas parto de la lucerna [[distrikto Hochdorf]]. == Vidu ankaŭ == * Aliaj lokoj kun la nomo [[Rothenburg]] * [[Rothenburg Station (stacidomo)]] == Fontoj == Tiu-ĉi artikolo baziĝas plej-parte sur libera traduko de la teksto pri [[:de:Rothenbur LU|Rothenburg]] en la germanlingva vikipedio. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rothenburg.ch Oficiala retejo de la komunumo Rothenburg] * [https://web.archive.org/web/20040707111828/http://www.lu.ch/download/fd/afs/pdf/jbkt/profile/gp_1040.pdf Profilo de la komunumo en la retejo de la kantono] {{Komunejokat|Rothenburg, Switzerland|Rothenburg}} == Bildoj == <gallery> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 294.JPG|<small>Preĝejo de Rothenburg</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 284.JPG|<small>Interno de la preĝejo</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 317.JPG|<small>Malnova ligna ponto trans Rotbach</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 320.JPG|<small>Nova ponto trans Rotbach</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 274.JPG|<small>Centro de Rothenburg</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 279.JPG|<small>Puto en la vilaĝocentro</small> </gallery> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Hochdorf}} lnea2hjlyrbagmsysdozmjjbmk6xinf 0 296785 9349923 8622226 2026-04-08T18:49:56Z Sj1mor 12103 9349923 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|fortika papero|[[Kartono]]}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Unassembled banker's boxes.JPG|eta|200px|Kartono]] '''Kartono''' estas pli ĝenerale dika, fortika [[papero]], kies surfaca maso estas inter 224 kaj 500 g/m². [[Etimologio|Etimologie]], la vorto devenas de la [[itala]]: ''Cartone'' (''Carta'' = [[papero]], ''-one'' = [[Esperanto#-eg|-ego]]: do, ''paperego''). Same kiel papero kartono estis inventita en [[Ĉinio]]. == Uzoj de kartono == [[Dosiero:Fredo - Fauteuil relax rayure.jpg|eta|200px|Fotelo el kartono]] La ĉefa uzo de kartono estas la [[pakumo]], en [[libroeldonejo]]j (kie kartonon oni uzas por fari la librajn kovrilojn), en [[elektroindustrio]], kie kartono estas uzita kiel [[izolilo]], en [[konstruado]], kie kartono estas [[Termoizolado|varmizolilo]] kaj [[sonizolilo]]. De la [[1970-aj jaroj]], la [[Kanado|kanada]] meblo-[[dezajno|dezajnisto]] [[Frank Gehry]] lanĉis la modon de mebloj el kartono. == Avantaĝoj kaj malavantaĝoj de la kartono == === Avantaĝoj === * malmultekosta * malpeza kaj facile portebla, neembarasa kaj facile [[stoko|stokebla]] plate. * facile prilaborebla (tranĉebla, faldebla, [[Gluo|gluebla]], [[Krampo (fiksilo)|krampebla]]). * facile kolorebla, [[Farbo|farbebla]], [[presarto|presebla]], [[lako|lakebla]]. * [[Recikligo|reciklebla]]. === Malavantaĝoj === * ĝi estas detruebla de la [[fajro]] kaj de la [[malseko]]. * ĝi ne taŭgas por ĉiuj formoj (interalie, tiu de [[sfero]]). == Tipoj de kartonoj == [[Dosiero:Corrugated board B C E and F flute.JPG|eta|180px|dekstra|Ondata kartono]] * '''Ondata kartono''' : Tavolo(j) de [[ondo#Fizika priskribo de ondo|ondata]] papero gluataj(j) inter tavoloj de ebena papero. La ondado donas al ĝi grandan rigidecon (laŭlonge de la ondoj). El ĝi oni faras kutime [[kesto]]jn kaj grandajn [[skatolo]]jn - ankaŭ tiuj nomiĝas ''[[kartono (ujo)|kartonoj]]'' (vidu [[Kartono]], difinon 2) * '''Griza kartono''': Ofte el recikla paperpasto, tre fortika. * '''Ligna kartono''' : El lignopasto, surfaco glata kaj malmola. * '''Faldebla kartono''' : Maldika fajna kartono, facile tondebla, presebla uzata por malgrandaj skatoloj, diversaj [[karto]]j aŭ kovriloj de libroj. * '''Lamena kartono''' : maldika kaj tre rigida, uzata por [[ludkarto]]j == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Recikligo|Reciklado]] * [[Paperindustrio]] {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Paperoj]] [[Kategorio:Recikligo]] [[Kategorio:Materialoj]] mvyhwgsdqzjwx4ar9wshu8jj2b7silk 0 296918 9349993 8397889 2026-04-08T21:01:57Z D.M. from Ukraine 4756 9349993 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Norda najtingalo |koloro = pink |dosiero = Luscinia luscinia Hartlepool 1.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Norda najtingalo |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Paseroformaj]] ''Passeriformes'' |familio = [[Muŝkaptuledoj]] ''Muscicapidae'' |genro = ''[[Luscinia]]'' |specio = '''''L. luscinia'''''' |statuso = LC |dunomo = ''Luscinia luscinia'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = LusciniaLusciniaIUCN.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#00FF00|Reproduktaj teritorioj}} {{Priskribo|#007FFF|Vintrejoj}} </div> }} [[Dosiero:Luscinia luscinia MHNT.ZOO.2010.11.193.1.jpg|eta|ovoj de ''Luscinia luscinia'' - [[Muzeo de Tuluzo]]]] '''Norda najtingalo''', ''Luscinia luscinia'', estas birdo el [[muŝkaptuledoj]] kiu apartenas al la genro ''Luscinia'' kune kun la [[Blugorĝulo]] kaj la aliaj [[najtingaloj]]. Ĝi estis iam klasita kiel membro de la familio de [[Turdedoj]], sed ĝi estas nuntempe pli ĝenerale konsiderata muŝkaptuledo, (''Muscicapidae''). Ili, kaj similaj malgrandaj specioj, formas la grupon de la [[Saksikolenoj]]. ''Luscinia'' estis vorto jam uzita por najtingaloj kaj similaj birdoj en [[Klasika latino]] (ekz. en la verko de la [[70-aj jaroj]] ''[[Naturalis Historia]]'' de [[Plinio la Maljuna]]). [[Etimologio|Etimologie]] ĝi povus deveni el ''luscus'' ([[Latina]] vorto por "duonblinda", "duonkomprenita" ktp.) aŭ el ''clueō'' (latina por "bonekonota") + (probable) latina ''canō'' "kanti". Tiele ĝi povus esti tradukita kiel "malmulte vidata kantisto" aŭ "fama kantisto".<ref>Lewis & Short (1879), Glare (1968-1982)</ref> Ĉar tiu specio estas la tipa kaj nomiga de la genro ricevas dufoje la saman vorton. Ĝi estas [[birdomigrado|migranta]] insektovora specio kiu reproduktas en arbaroj de [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]. Ĝia distribuado estas pli norda ol tiu de la tre proksima rilata [[Komuna najtingalo]], ''Luscinia megarhynchos''. Ili nestumas malalte en densa arbustejo. Ili vintrumas en [[Afriko]]. Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] specio estas simila laŭ grando al la [[Eŭropa ruĝgorĝulo]]. Ĝi estas tute '''grizbruna supre kaj griza al blankeca sube''' kun brusto tre punktita je bruno. La pli grizaj tonoj, kiuj aperas kiel nubeca aspekto sube kaj vosto ne tiom ruĝeca kiel tiu de la najtingalo estas la plej evidentaj plumardiferencoj disde tiu specio. Ambaŭ seksoj estas similaj. La {{audio|Luscinia luscinia.ogg|kanto}} de la masklo estas laŭta, kun serio de fajfoj, triloj kaj klikoj. Ĝi ne havas la laŭtan fajfan plialtiĝon (kresĉendo) de la najtingalo. [[Dosiero:Thrush Nightingale.ogv|thumbtime=10|300px|maldekstra| Rijad, Saŭda Arabio]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=51737|title=Luscinia luscinia|downloaded=12a Majo 2006}} Malplej zorgiga == Vidu ankaŭ == * [[Orient-siberia tajgo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bsc-eoc.org/avibase/species.jsp?lang=EN&id=DE8598E6C499668D&ts=1221593843963&sec=summary Avibase]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Muŝkaptuledoj]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] [[Kategorio:Birdoj de Eŭropo]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] kdj26lrrgdfnso9cl6bhx7u3tadxv9m 0 300266 9349878 9250984 2026-04-08T15:49:21Z Sj1mor 12103 9349878 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Hovhannes Tumanjan''' ({{lang-hy|Հովհաննես Թումանյան}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|19|02|1869|ligilo=jes|akuzativo=jes}}, mortis la {{daton|23|marto|1923}}). Li estis poeto kaj verkisto en [[armena lingvo]] ĉefe pri tragedioj, ofte pri la malfacilaj vivkondiĉoj de la armenaj loĝantoj de la regiono kie li naskiĝis, [[Lori]]. Tumanjan naskiĝis en la vilaĝo [[Dsegh]] en [[Lori]], [[Armenio]]. Lia patro Ter-Tadevos estis la vilaĝa paroĥestro, devenanto el aristokrata armena familio de Tumanian, branĉo de la [[Mamikonjan]]-oj, kaj lia patrino estis rakontistino tre interesita en la fabeloj, el kiuj Hovhannes inspiriĝis por sia verkartemo<ref name="armenianhouse">{{citaĵo el la reto|url=http://armenianhouse.org/tumanyan/bio-en.html|titolo=Hovhannes Tumanyan Biography|familinomo=Jrbashyan|nomo=E.|eldoninto=armenianhouse.org|alirdato=11an de julio 2012}}</ref>. Kiam la [[Katolikoso de Armenio|Katolikoso]] de la [[Armena Apostola Eklezio]] ordonis al la rifuĝintoj de la okcidento ne eniri en la preĝejon kaj en la domon per la fundamento ke li mem ordonis tion kiel la ''Katolikoso de ĉiuj armenoj'', Tumanjan respondis ke la rifuĝintoj povas serĉi helpon en la dormoĉambro de la [[Katolikoso de Armenio|Katolikoso]] mem sub ordono de la ''poeto de ĉiuj armenoj'', titolo per kiu li estas populare konata<ref>{{cite book | last = Adjarian | first = Hrachia | authorlink = Hrachia Adjarian | title = Classification des dialectes arméniens | trans-title = Classification of Armenian dialects | url = http://scans.library.utoronto.ca/pdf/7/19/bibliothquedel173ecol/bibliothquedel173ecol.pdf | format = PDF | accessdate = July 8, 2012 | year = 1909 | publisher = Librairie Honore Champion | location = Paris | language = French | page = 72 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131005011955/http://scans.library.utoronto.ca/pdf/7/19/bibliothquedel173ecol/bibliothquedel173ecol.pdf |date=2013-10-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://scans.library.utoronto.ca/pdf/7/19/bibliothquedel173ecol/bibliothquedel173ecol.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-10-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131005011955/http://scans.library.utoronto.ca/pdf/7/19/bibliothquedel173ecol/bibliothquedel173ecol.pdf |arkivdato=2013-10-05 }}</ref>. == Biografio == [[Dosiero:Tumanyan parents.jpg|eta|maldekstre|Gepatroj de Tumanjan]] [[Dosiero:Tumanyan Family.jpg|eta|maldekstre|La familio Tumanjan]] [[Dosiero:Tbilisi Tumanyan house.jpg|maldekstre|eta|La domo kie Tumanjan vivis en Tbiliso]] Lia patro estis Ter Matheos, nome pastro de la [[Armena Apostola Eklezio]], kiu kantis kaj liturgiajn kantojn, kaj epikajn poemojn, akompane de ĉonguro, nome popola plukinstrumento.<ref name="kuriero" >Hovhannes Tumanjan: aŭ la pasio de rakontado, Krikor Beledian, "Kuriero" de [[Unesko]], n-ro 1 de januaro-marto 2019, ISSN 2521-7356 paĝoj 51-53. El la franca lingvo tradukis Frank Lappe (Germanujo).</ref> La patrino devenis el montara etoso.<ref name="kuriero" /> Li naskiĝis en Dsegh, en la provinco Lori, en la nordo de teritorio de la nuntempa Armena Respubliko; li devis foriri por studi unue en [[Stepanavan]], poste en [[Tbiliso]], ĉefurbo de [[Kartvelio]] kaj grava kulturejo de [[Transkaŭkazio]] ([[Armenio]], [[Azerbajĝano]] kaj [[Kartvelio]]). Tie li vivos.<ref name="kuriero" /> Pro la morto de sia patro li devis eklabori en 1887 kiel sekretario ene de la [[Armena Eklezio]]. Sed li forlasis tiun lasborlokon, kaj devis eniri en diversaj laboroj por vivteni sian familion de dek filoj.<ref name="kuriero" /> Lia kulturo estis ampleksa, nome pri rusaj ([[Lermontov]], [[Puŝkin]]), germanaj ([[Goeto]]), britaj ([[Byron]], [[John Milton|Milton]], [[Ŝekspiro]]), usonaj ([[Longfellow]]) kaj aliaj poetoj, kiujn li tradukis. Sed ĉefe influis lin la poemoj de H. Tumanjan,<ref name="kuriero" /> kaj tiel li dediĉis sin al rakontaj poemoj, kiel ''La hundo kaj la kato'', ''La malbonŝanca komercanto'', ''La monaĥinejo de la kolombo''. Tiuj rakontoj temas pri bestoj aŭ homoj agantaj al surprizaj okazoj kaj precizaj finaj esprimoj.<ref name="kuriero" /> Lia patrino, Sona (1842–1936), estis fervora rakontanto kun aparta intereso pri fabeloj. Tumanjan estis la plej maljuna el ok infanoj; liaj gefratoj estis Rostom (1871-1915), Osan (1874-1926), Iskuhi (1878-1943), Vahan (1881-1937), Astghik (1885-1953), Arŝavir (1888-1921), Artaŝ (1892-1916)<ref>{{citaĵo el la reto| url=http://encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1182&sWord=Array |titolo=Թումանյան Հովհաննես |jaro= 2010 | eldoninto= Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք II |alirdato= 10an de julio 2012|lingvo=armena}}</ref>. De 1877–1879, Tumanjan frekventis la parokan lernejon de Dsegh. De 1879–1883 ​​li iris al lernejo en Ĝalaloghli.  Tumanjan estis sendita al Tbiliso en 1883, kie li studis en la lernejo Nersisjan de 1883-1877. Tumanjan skribis sian unuan poemon en la aĝo de 12, studante en la lernejo Ĝalalogli. Li loĝis ĉe la instruista domo dum kelka tempo kaj ekamis la filinon de la instruisto Vergine. Ekde 1893, Tumanjan laboris por periodaĵo ''Aghbjur'', ''Murĝ'', ''Hasker'' kaj ''Horizon'' kaj ankaŭ okupiĝis pri publika aktivismo<ref>{{citaĵo el la reto| url = http://toumanian.am/toumanian/html/kens/tohm.html |titolo=ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ՏՈՀՄԸ |eldoninto= Հովհաննես Թումանյանի թանգարան |alirdato= 10an de julio 2012|lingvo=hy}}</ref>. En 1899, Tumanyan ekhavis ideon organizi kunvenojn de tiamaj armenaj intelektuloj hejme sur la strato Bebutov 44 en Tbiliso (nuna Amaghleba 18, en Sololaki). Baldaŭ ĝi fariĝis influa literatura grupo, kiu ofte kolektiĝis en la mansardo de la domo de Tumanjan. ''Vernatun'' signifas mansardon en la armena, kiu estis la nomo al kiu la grupo estis referita. Elstaraj membroj de la kolektivo estis [[Avetik Isahakjan]], [[Derenik Demirĝjan]], [[Levon Ŝant]], [[Ghazaros Aghajan]], [[Perĝ Proŝjan]], [[Nikol Aghbaljan]], [[Aleksandr Ŝirvanzade]], [[Nar-Dos]], [[Vrtanes Papazjan]], [[Vahan Terjan]], [[Arakel Babaĥanjan]], Stepan Lisicjan, Mariam Tumanjan, [[Gevorg Baŝinĝagjan]] kaj multaj aliaj signifaj armenaj figuroj de frua [[20-a jarcento]]. Kun kelkaj paŭzoj, ĝi ekzistis ĝis 1908<ref name="education">{{citaĵo el la reto| url= http://toumanian.am/toumanian/html/kens/krtut.html|titolo=ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ |eldoninto= Հովհաննես Թումանյանի թանգարան|alirdato= 11an de julio 2012|lingvo=armena}}</ref>. En 1912 Tumanjan estis elektita prezidanto de la Kompanio de Kaŭkazaj Armenaj Verkistoj En la aŭtuno de 1921, Tumanjan iris al [[Konstantinopolo]] por trovi subtenon de armenaj rifuĝintoj. Post monatoj pasigitaj tie, li revenis malsana. Post kirurgio en 1922, li komencis pliboniĝi. Sed en septembro, la malsano de Tumanjan denove progresis. Li estis translokigita al hospitalo en [[Moskvo]], kie li mortis la [[23-a de marto|23-an de marto]] [[1923]]. === Karierpinto === H. Tumanjan atingis karierpinton de rakonta poezio, ĉefe per ''Anuŝ'' kaj ''La kapto de la fortikaĵo Tmuk''. ''Anuŝ'' enhavas ses kantojn, krom enkondukon. Tiu tragedia amhistorio iĝis inspiro de inter aliaj Armen Tigranjan por fama opero.<ref name="kuriero" /> ''La kapto de la fortikaĵo Tmuk'' temas al historia okazaĵo: la edzino de princo Tatul, trompita de la trukoj de [[Nadir Ŝah]], de Persio, perfidas sian edzon kaj havigas la fortikaĵon al la irananoj. Poste tamen, la konkerinto mortigis ŝin. Tiu poemo estis inspio por la opero "Almast" de Aleksandro Spendiarjan. Nuntempe la statuo de ambaŭ artistoj staras ĉe la operejo de [[Jerevano]].<ref name="kuriero" /> [[Dosiero:Vernatun.jpg|eta|Grupanoj de ''Vernatun'' en 1903. [[Avetik Isahakjan|Isahakjan]], Ghazaros Aghajan, Tumanjan (side) kaj Levon Ŝant kaj Derenik Demirĉian (stare).]] Aliaj poemoj restis nefinitaj, kiel ''David de Sasuno'' kaj ''La fajrobirdo'', ĉar la verkisto dediĉis sin al organizado de literatura grupo ''Vernatun'' (nome alta ĉambro) siahejme, kun amikoj, kiel ekzemple Avetis Aharonjan, Aleksandro Ŝirvanzade, Avetik Isahakjan kaj Nikol Aghbaljan, nome klubo kiu ludis gravan rolon en la armena kulturo ĝis la oktobra revolucio.<ref name="kuriero" /> Krome Tumanjan eniris en [[politiko]]n. Dum la armen-tatara konflikto en 1905, li iĝis peranto inter partioj kaj sukcesis eviti la pligravigon de la milito en la provinco Lori. Li same klopodis dum la mallonga armenkartvela milito de 1919. Pro tiaj aferoj li estis arestita, kaj en 1908 kaj en 1911.<ref name="kuriero" /> Dum la [[armena genocido]] de 1915, li klopodis savi armenajn rifuĝintojn, kaj tiu sperto estis inspiro por du el liaj plej gravaj poemoj, nome ''Rekviemo'' kaj ''Al mia patrujo'', en kiuj malverŝajne li ne montras tiom da hato al malamikoj.<ref name="kuriero" /> === Persona vivo === En 1888, en la aĝo de 19 jaroj, Hovhannes Tumanjan edziĝis al Olga Maĝkaljan, 17-jaraĝa. Ili havis 10 infanojn: Musegh (1889–1938), Aŝken (1891–1968), Nvard (1892–1957), Artavazd (1894– 1918), Hamlik (1896–1937), Anuŝ (1898–1927), Arpik (1899–1981), Areg (1900–1939), Seda (1905–1988), Tamar (1907–1989)<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://toumanian.am/tangaran/biography.php?clear=1&cont=5 |titolo=armene:Զավակները | eldoninto = Հովհաննես Թումանյանի թանգարան |alirdato = 11an de julio, 2012|lingvo=armena}}</ref>. == Politika kaj publika aktivismo == Dum la registar-provokitaj [[Armena-tataraj masakroj|armenaj-tataraj masakroj]] de 1905-1907, Tumanjan prenis la rolon de pacigisto, pro kiu li estis arestita dufoje. Tumanjan ankaŭ profunde kritikis la [[Kartvela-armena Milito (1918)|kartvelan-armenan militon]] de 1918. Tumanjan ankaŭ aktive okupiĝis pri predikado de la Evangelio. Dum li enmetis unu el siaj versoj "Estas nur unu vojo de savo; per Jesuo Kristo restanta en ĉiu el ni"<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://toumanian.am/toumanian/html/kens/vorbangor.html|titolo=ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԵՒ ՈՐԲԱԽՆԱՄ ԳՈՐԾԸ|eldoninto=ՀՈՎՀ. ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԸ ԵՒ ՈՐԲԱԽՆԱՄ ԳՈՐԾԸ|alirdato=15an de julio 2012|lingvo=armena|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190217223252/http://www.toumanian.am/toumanian/html/kens/vorbangor.html|arkivdato=2019-02-17}}</ref>. En oktobro 1914 Tumanjan aliĝis al la "Komitato por Subteno de Militaj Viktimoj", kiu poste helpis rifuĝintojn de [[Armena genocido|Armena Genocido]] ekloĝi en [[Eĉmiadzin]]. En 1921 en [[Tbiliso]] li fondis la Domon de Armena Arto. == Literatura verkado == [[Dosiero:Hovhannes Tumanyan YSU.jpeg|eta|Hovhannes Tumanjan, [[Erevana Ŝtata Universitato]].]] La laboro de Tumanjan estas simpla, natura kaj poezie inspirita samtempe. Ne hazarde dekoj da frazoj kaj esprimoj de la verkoj de Tumanjan fariĝis natura parto de la ĉiutaga lingvo de homoj, iliaj diroj, eldiroj kaj maksimumoj. Tumanjan estas kutime rigardata en armenaj rondoj kiel "Poeto de ĉiuj armenoj". Li gajnis ĉi tiun titolon kiam la [[Katolikoso de Armenio]] ordonis, ke armenaj rifuĝintoj el la [[Okcidenta Armenio|okcidento]] ne eniru iujn areojn de lia preĝejo kaj domo, ĉar li estas konsiderata kiel "La Katolikoso de ĉiuj Armenoj". Tumanjan responde bedaŭris tiun decidon asertante ke la rifuĝintoj povus serĉi helpon en la loĝejo de Katolikoso laŭ ordo de "La Poeto de ĉiuj Armenoj". Li kreis tekstojn, fablojn, epopeojn kaj tradukojn al la armena de [[George Byron|Byron]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] kaj [[Aleksandr Puŝkin|Puŝkin]]. La plej famaj verkoj de Tumanjan inkluzivas: * ''La Hundo kaj la Kato'' (1886) * ''Maro'' (1887) * ''Aĥtamar'' (1891) * ''Davido de Sasuno'' (1902) * ''La Kapto de Fortikaĵo Tmuk'' (1902) * ''Guto da Mielo'' (1909) * ''La fino de la malbono'' (1908) * ''La Ŝaho kaj la Kolportisto'' (1917) == Heredaĵo == [[Dosiero:Tombstone of Armenian poet Hovhannes Tumanyan in Tbilisi.jpg|eta|200px|Tombŝtono de Tumanjan en la [[armena panteono de Tbiliso]].]] [[Dosiero:Hovhannes Tumanyan House Museum in Dsegh.JPG|eta|200px|Dommuzeo de Tumanjan en Dsegh]] La verkoj de Tumanjan estis tradukitaj de [[Valerij Brjusov]], [[Konstantin Balmont]], [[Iosif Brodskij]], [[Samuil Marŝak]], [[Bella Aĥmadulina]] kaj aliaj. La sekvaj lokoj ricevis la nomon de Tumanjan: === En Armenio === * La naskiĝvilaĝo de Tumanjan, Dsegh, estis renomita Tumanjan en lia honoro de 1938-1969. * En 1951 la vilaĝo Dzagidzor de la provinco Lori renomiĝis Tumanjan * Pedagogia Universitato de Vanadzor * Armena Ŝtata Pupteatro en Erevano * [[Strato Tumanjan]] en centra Erevano * Parko Tumanjan en la distrikto [[Aĝapnjako|Aĝapnjak]] de Erevano === Ekster Armenio === * ''Placo'' Tumanjan (Площадь Туманяна) - en [[Norda administra arondismento]] de Moskvo, Rusio. * Stratoj Tumanjan en [[Kievo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://mapia.ua/ru/kiev/streets/str-ovanesyana-tumanyana|titolo=ул. Ованеса Туманяна на карте Киева – Mapia.ua|alirdato=23a de novembro 2016|arkivurl=https://web.archive.org/web/20171128004226/http://mapia.ua/ru/kiev/streets/str-ovanesyana-tumanyana|arkivdato=2017-11-28}}</ref>, [[Donecko]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://mapia.ua/ru/donetsk/streets/str-tumanyana|titolo=ул. Туманяна на карте Донецка – Mapia.ua|alirdato=23a de novembro 2016|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170202001746/http://mapia.ua/ru/donetsk/streets/str-tumanyana|arkivdato=2017-02-02}}</ref>, [[Soĉi]]<ref>{{Cite web|url=http://rusmap.net/%D0%A1%D0%BE%D1%87%D0%B8/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%A2%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8F%D0%BD%D0%B0/13%D0%90|title=Сочи: улица Туманяна, 13А на карте с номерами домов|publisher=|accessdate=23an de novembro 2016|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-10-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170202160508/http://rusmap.net/%D0%A1%D0%BE%D1%87%D0%B8/%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%A2%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8F%D0%BD%D0%B0/13%D0%90|arkivdato=2017-02-02}}</ref>, ĥutoro [[Ŝaumjanovskij]] en [[Rostova provinco]]. Estas 2 muzeoj de Tumanjan en Armenio, unu en lia naskiĝloko Dsegh kaj alia en Erevano. La muzeo de Tumanjan en Erevano estis malfermita en 1953 Tumanyan's museum in Yerevan was opened in 1953.<ref>{{citaĵo el la reto| url = http://www.toumanian.am/tangaran/tang.php| titolo = ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ ԹԱՆԳԱՐԱՆԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ| alirdato = 10an de julio 2012| lingvo = armena| arkivurl = https://web.archive.org/web/20161025224832/http://www.toumanian.am/tangaran/tang.php| arkivdato = 2016-10-25}}</ref>. En aŭtuno de 2011 la registaro de Armenio aĉetis la domon de Tumanjan en Tbiliso de sia kartvela posedanto kaj ĝiaj ŝlosiloj estas nuntempe konservitaj ĉe la [[Verkista Unio de Armenio]]. La domo supozeble staros kiel muzeo. == Stampiloj, biletoj kaj moneroj == <gallery> File:The Soviet Union 1969 CPA 3787 stamp (Hovhannes Tumanyan).jpg|Soveta stampilo, 1969 File:Tumanyan coin.jpg|Tumanjan memora monero, 1994 File:5,000 Armenian dram - 1999 (obverse).png|Bileto de 5,000 [[Armena dramo|dramoj]], 1998 File:Hovhannes Tumanyan 2003 Abkhazia stamp.jpg|Stampilo de [[Abĥazio]], 2003 File:Tumnanyan armenian stamp.jpg|Armena-rusa stampilo, 2011 File:Tumanyan russian stamp.jpg|Armena-rusa stampilo, 2011 File:Hovhannes Tumanyan 2019 stampsheet of Armenia.jpg|Armena stampilo 2019 File:Hovhannes Tumanyan 2019 stamp of Artsakh.jpg|Stampilo de [[Arcaĥa Respubliko]], 2019 </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Armenoj en Tbiliso]] * [[Armenoj en Kartvelio]] * [[Armena literaturo]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://armenianhouse.org/tumanyan/bio-en.html Vivo de Hovhannes Tumanjan], ''Armenian House'' {{en}} * [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00081/03300.htm?text=%D1%82%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8F%D0%BD Hovhannes Tumanyan]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Granda Soveta Enciklopedio'' (ruse) * [http://www.southcaucasus.com/index.php?page=tribune&id=309 Tumanjan la pacisto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091208081243/http://www.southcaucasus.com/index.php?page=tribune&id=309 |date=2009-12-08 }}, ''South Caucasus Integration'' (ruse) * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Hovhannes_Tumanyan Hovhannes Tumanyan], ''Armeniapedia'' {{en}} * [http://toumanian.am Muzeo Tumanjan] * [https://web.archive.org/web/20190228170132/http://www.tumanyan.info/ Poemoj de Hovhannes Tumanjan] * {{in lang|hy}} [http://www.hye-books.com Pluraj el liaj verkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190216071824/http://www.hye-books.com/ |date=2019-02-16 }} * [http://www.armenianhouse.org/blackwell/armenian-poems/toumanian.html Tradukitaj verkoj (angle)] * [http://hy.wikisource.org/wiki/%D5%80%D5%A5%D5%B2%D5%AB%D5%B6%D5%A1%D5%AF:%D5%80%D5%B8%D5%BE%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%A5%D5%BD_%D4%B9%D5%B8%D6%82%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%B5%D5%A1%D5%B6 Verkoj de Hovhannes Tumanjan ĉe la armena Vikifontaro] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Literaturo de Armenio]] [[Kategorio:Armena arto]] fo70x9aejf1b7dk864bnh0dg5qeqjes 0 301028 9349920 9330652 2026-04-08T18:48:49Z Sj1mor 12103 9349920 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Ut-bahnhof-1898.jpg|eta|250px|dekstra|Kolorita bildkarto el la jaro 1898.]] [[Dosiero:1909-pk-CA-novajaros-roLarose.jpg|eta|[[Novjaro|Novjara]] karto en Esperanto de [[Ludger Larose]] por la jaro 1909.]] '''Bildkarto''' estas [[karto]] kun bildo kiu estas ofte uzata kiel formo de [[poŝto|poŝta]] [[korespondado]] (sed ne nur), kiu havas el unu flanko bildigitan propagandan (ofte turisman) materialon kaj el la alia flanko lokon por skribita mesaĝo. Plejparte ĝi estas fabrikita el maldika malmola folio de papero de [[ortangulo|ortangula]] formo, sed ili aperas ankaŭ en formo de [[rondo]], [[triangulo]] aŭ pli pretendemaj formoj. Plimulte ili estas eluzataj kiel sendigo de formo de saluto kun akompana bilda materialo, kies tasko estas ilustri lokon aŭ alian motivon. El la malantaŭa flanko la sendinto plenigas kutime [[adreso]]n de ricevonto plej ofte sur antaŭpresitaj linioj, en markitan ortangulon oni surgluas [[poŝtmarko]]n kaj en la maldekstra parto kutime estadas proksimume duono de la ebla areo de la bildkarto rezervita por skriba mesaĝo. Tiam temas pri [[poŝtkarto]]j. Ekzistas landoj, kie oni skribas ĉion male aŭ en aliaj diversaj disponoj. Lastatempe disvastiĝas eĉ moda tendenco de la t.n. elektronika bildkarto. Temas pri moderna koncepto en hodiaŭa tempo de jam malnovmodiĝinta papera formo. La elektronikaj bildkartoj funkcias en medio de [[interneto]] kaj plejparte ili ebligas sendadon de bildkartoj aŭ deziraĵoj kaj al retpoŝta adreso kaj enforme de bilda [[SMS]]. '''Bildkarto''' kaj [[poŝtkarto]] estas vortoj kaj konceptoj tre similaj kaj proksimaj, sed ne tute identaj. Bildkarto povas esti gratulkarto kun bildo kiu povas esti transdonita mane okaze de celebro kaj tute ne sendita per [[poŝto]]. Poŝtkarto povas ne enhavi bildon se la flanko kie ofte aperas bildo estas nur frazo, poemo aŭ alitipa skribaĵo. Plej parto de poŝtkartoj estas bildkartoj, sed ne nepre inverse, ĉefe lastatempe. == Esperanto Poŝtkruciĝo == [[Esperanto Poŝtkruciĝo]] estas projekto de la [[2010-aj jaroj]] iniciatita de moskvaj esperantistoj. Ĝi konsistas el sendo de po unu poŝtkarto al unu esperantisto monate. La rezulto de la ricevoj estas montrata en retejo de [[Fejsbuko]] aŭ [[VK|vKontakte]]. Plej senditaj poŝtkartoj estas bildkartoj. La ĉefa celo estas turni sin al iom eksmodiĝinta kutimo por revivigi la rilatojn inter esperantistoj. == Vidu ankaŭ == * [[Novjara deziro]] {{Projektoj|ReVo=kart.bild0o}} [[Kategorio:Poŝto]] [[Kategorio:Fotado]] [[Kategorio:Suveniroj]] [[Kategorio:Dokumentoj]] 5jdvrk7sn49wvvai7rs21vnmf5jal76 10 324988 9350080 8026307 2026-04-09T07:05:41Z RG72 11847 9350080 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 |titolo = Marŝaloj de Sovetunio |stato = collapsed |nomo = Marŝaloj de Sovetunio |listo1 = [[Kliment Voroŝilov]] {{·}} [[Miĥail Tuĥaĉevskij]] {{·}} [[Aleksandr Jegorov]] {{·}} [[Semjon Budjonnij]] {{·}} [[Vasilij Bljuĥer]] {{·}} [[Semjon Timoŝenko]] {{·}} [[Grigorij Kulik]] {{·}} [[Boris Ŝapoŝnikov]] {{·}} [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov|Georgij Ĵukov]] {{·}} [[Aleksandr Vasilevskij]] {{·}} [[Josif Stalin]] {{·}} [[Ivan Stepanovič Konev|Ivan Konev]] {{·}} [[Leonid Govorov]] {{·}} [[Konstantin Rokossovskij]] {{·}} [[Rodion Malinovskij]] {{·}} [[Fjodor Tolbuĥin]] {{·}} [[Kirill Mereckov]] {{·}} [[Lavrentij Berija]] {{·}} [[ Vasilij Daniloviĉ Sokolovskij|Vasilij Sokolovskij]] {{·}} [[Nikolaj Bulganin]] {{·}} [[Ivan Bagramjan]] {{·}} [[Sergej Birjuzov]] {{·}} [[Andrej Greĉko]] {{·}} [[Andrej Ivanoviĉ Jeremenko|Andrej Jeremenko]] {{·}} [[Kirill Moskalenko]] {{·}} [[Vasilij Ĉujkov]] {{·}} [[Matvej Zaĥarov]] {{·}} [[Filipp Golikov]] {{·}} [[Nikolaj Ivanoviĉ Krilov|Nikolaj Krilov]] {{·}} [[Ivan Jakubovskij]] {{·}} [[Pavel Batickij]] {{·}} [[Pjotr Koŝevoj]] {{·}} [[Leonid Breĵnev]] {{·}} [[Dmitrij Ustinov]] {{·}} [[Viktor Kulikov]] {{·}} [[Nikolaj Ogarkov]] {{·}} [[Sergej Leonidoviĉ Sokolov|Sergej Sokolov]] {{·}} [[Sergej Aĥromejev]] {{·}} [[Semjon Kurkotkin]] {{·}} [[Vasilij Petrov]] {{·}} [[Dmitrij Jazov]] }}<noinclude> [[Kategorio:Navigilo:Sovetunio|{{paĝonomo}}]] [[Kategorio:Navigilo:Bataloj|{{paĝonomo}}]] </noinclude> 62s7321gst2ejsvk690bucj1kfdnnux 0 336261 9349981 9000148 2026-04-08T20:39:37Z LilyKitty 25129 de Asraf Ghani 9349981 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato | nomo = Kabula Universitato <br /><small>[[paŝtoe]]</small> دکابل پوهنتون <br /><small>[[perse]]</small> دانشگاه کابل | emblemo = <!-- emblemo.png --> | emblema grandeco = | moto = | fondodato = 1931 | speco = | urbo = [[Kabulo]], [[Afganio]] | gvidanto = | titolo de la gvidanto = | nombro de studentoj = | nombro de kunlaborantoj = | el tio profesoroj = | jara budĝeto = |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AF |situo sur mapo = Kabulo |zomo = 12 |retejo = }} [[Dosiero:Angel Center at Kabul University.jpg|eta|200px|<center>studentoj en la universitata centro "Angel"]] La ''' Kabula [[Universitato]]''' - [[paŝtoe]] دکابل پوهنتون, [[perse]] دانشگاه کابل, internacie ankaŭ [[angle]] nomata ''"Kabul University"'' - havas sian sidejon en [[Kabulo]], la ĉefurbo de [[Afganio]]. La universitato laŭ la stato de la jaro [[2007]] havas 7 000 studentojn, inter ili 1 700 virinoj. La nuna ĉefa universitata konstruaĵo stariĝis 500 metrojn for de la origina ĉefa konstruaĵo kreita en la [[1930-aj jaroj]] kaj havas preskaŭ la saman aspekton. La studentoj okupiĝas precipe pri [[agrikulturo]], [[ekonomiko]], [[farmakologio]], [[juro]], [[literaturo]], [[inĝenierarto]] kaj [[vidaj artoj]]. Aunkaŭ de 2004 ĝis 2008, [[Aŝraf Ghani]] estis la estro de la universitato. == Rilatoj al Esperanto == La juna [[Taĝikio|taĝika]] esperantisto ''Saidnabi Saidilhomzoda'', subtenite de [[UEA]], en [[2005]] gvidis kurson de Esperanto en la universitato. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ku.edu.af/ www.ku.edu.af oficiala retejo] {{Ĝermo|Afganio}} [[Kategorio:Universitatoj en Afganio]] [[Kategorio:Kabulo|Universitato]] qbittxxqarfsqgty3v92hlnmikcfrnm 0 337222 9349960 8971931 2026-04-08T20:07:40Z Sj1mor 12103 9349960 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''COLETTE''', naskiĝnome '''Sidonie Gabrielle Colette''' (naskiĝis la {{daton|28|januaro|1873}} en [[Saint-Sauveur-en-Puisaye]] ([[Yonne]]), mortis la {{daton|3|aŭgusto|1954}} en [[Parizo]]) estis [[Francio|franca]] verkistino. Ŝi estis elektita membro de [[Akademio Goncourt]] en [[1945]]. == Biografio == Lasta filino de geedzoj, kiujn ŝi alinomis Sido (Sidonie Landoy) kaj kapitano Colette (pseŭdonimo kiun ŝi adoptis poste), ŝi ĝuis feliĉan infanecon en urbeto de [[Burgonjo]]. Adoleske ŝi ekkonis [[Henry Gauthier-Villars]], alinomatan "Willy", kun kiu ŝi edziniĝis la {{daton|15|majo|1893}} en [[Châtillon]]. Willy, aŭtoro de popularaj romanoj, pariza bonvivanto kiu lukris ekspluatante siajn kunlaborantojn, tuj malkovris la verkistan talenton de sia edzino kaj instigis ŝin verki siajn unuajn verkojn, la serion ''Claudine'' (1900-1903), rememoroj de la lernejaj jaroj de Colette, kiujn senskrupule subskribis ŝia edzo. Indigninte de la malfideleco de sia edzo - Willy estis la amanto de [[Marie Louise Servat]] (nomata Germaine), edzino de [[Émile Courtet]], kun kiu li havis filon [[Jacques Henry Gauthier-Villars]] - kaj disreviĝinte vidante sin reduktita al rolo de ofendita kaj primokata edzino, Colette liberiĝis iom post iom de lia kuratoreco kaj kuraĝigite de [[Georges Wague]], ŝi dediĉis sin al kontentigo de siaj teatraj ambicioj en muzik-halo. Estis jaroj de skandalo kaj morala liberiĝo, dum kiuj ŝi havis plurajn amaventurojn kun aliaj virinoj. En 1906 ŝi eksedziniĝis de "Willy". Dum tiuj jaroj, tamen, Colette plifirmiĝis kiel verkistino: precizeco en la vortoj kiuj priskribis la belecon de naturo, la analizon kaj sentemecon de bestoj, la volupton kaj sensualecon libere esprimitajn, postulante la rajtojn de karno super la spirito kaj tiujn de virino super la viro, estis la gvidlinioj de tiu verkistino, kiu ankoraŭ ne estis agnoskata de la literatura recenzado elstare masklisma. Post ŝia eksedziniĝo Colette ekkonis [[Henry de Jouvenel]], politikiston kaj ĵurnaliston, kun kiu ŝi edziniĝis en 1911. De tiu unuiĝo naskiĝis ŝia unusola filino, Colette Renée de Jouvenel, kiun ŝi nomis ''Bel-Gazou''. En la gazeto ''Le Matin'', kies ĉefredaktoro estis Jouvenel, Colette kunlaboris per diversaj artikoloj kaj raportaĵoj. En 1923 ŝi eksedziniĝis de Jouvenel. Kiam ŝi estis kvardek-jara, ŝi fariĝis mentoro de la filo de Henry, Bertrand de Jouvenel, 17-jara, inicante lin al verkado. Tiu sperto utilis al Colette por disvolvi la temojn kaj situaciojn de ''Chéri'' kaj ''Le Blé en herbe''. La verkistino, ĉe la zenito de sia talento kaj gloro, instalis sin en apartamento de [[Reĝa Palaco (Parizo)|Palais-Royal]], kie ŝi loĝis ĝis sia morto. Delonga amiko, [[Maurice Goudeket]], helpis ŝin elporti ŝian artriton kaj malgraŭ ŝia diskutinda reputacio, Colette estis la unua franca verkistino kiu rajtis solenan nacian funebron. Ŝi estas entombigita en [[Tombejo Père-Lachaise]] en [[Parizo]]. == Verkaro == [[Dosiero:Jacques Humbert - Colette.jpg|dekstra|eta|Portreto de Colette<br />fare de [[Ferdinand Humbert|Jacques Humbert]] ĉ.&nbsp;1896]] * 1900-1903: ''Claudine'' * 1904: ''Dialogues de bêtes'' (Dialogoj de bestoj) * 1907: ''La Retraite sentimentale'' (La sentimentala retiriĝo) * 1908: ''Les Vrilles de la vigne'' (La spiralaĵoj de la vito / La vinberĉiroj) * 1909: ''L'Ingénue libertine'' (La libertina naivulino) * 1910: ''La Vagabonde'' (La vagabondino) * 1913: ''L'Entrave'' (La obstaklo) * 1913: ''L'Envers du music-hall'' (Trans la muzik-halo) * 1916: ''La paix chez les bêtes'' (La paco ĉe bestoj) * 1917: ''Les heures longues'' (La longaj horoj) * 1918: ''Dans la foule'' (En la homamaso) * 1919: ''[[Mitsou]]'' * 1920: ''Chéri'' * 1922: ''La Chambre éclairée'' (aro da tekstoj publikigitaj en la gazetaro je la fino de la [[Unua mondmilito]]) * 1922: ''La Maison de Claudine'' (La domo de Claudine) * 1923: ''Le Blé en herbe'' (La verda tritiko) * 1924: ''La Femme cachée'' (La kaŝita virino) * 1926: ''La Fin de Chéri'' (La Fino de Chéri) * 1926: ''Le fanal bleu'' (La blua signallampo) * 1928: ''La Naissance du jour'' (La naskiĝo de l'tago) * 1929: ''me'' * 1930: ''Sido'' * 1932: ''Le Pur et l'Impur'' (La Puro kaj Malpuro) * 1933: ''La Chatte'' (La katino) * 1934: ''Duo'' (Duopo) * 1936: ''Mes apprentissages'' (Miaj lernadoj) * 1937: ''Bella-Vista'' * 1938: ''La Jumelle noire'' (aro da kvar volumoj de literaturaj kaj kinaj recenzoj: vol.&nbsp;1 (1934), vol.&nbsp;2 (1935), vol.&nbsp;3 (1937), vol.&nbsp;4 (1938)) * 1939: ''Le Toutounier'' (daŭrigo de Duo) * 1940: ''Chambre d'hôtel'' (Hotel-ĉambro) * 1943: ''Le Képi'' (La Kepo) * 1943: ''Nudité'' (Nudeco) * 1944: ''Gigi'' * 1946: ''L'Étoile Vesper'' (La vespera stelo) * 1941: ''Julie de Carneilhan'' * 1941: ''Journal à rebours'' (Inversa gazeto) * 1944: ''Paris de ma fenêtre'' (Parizo el mia fenestro) * 1949: ''Le Fanal bleu'' (La blua signallampo) * 2010: ''Colette journaliste: Chroniques et reportages (1893-1945)'', neeldonita == En esperanto == Du noveloj: * [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] tradukita de [[Thierry Tailhades]] * [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] tradukita de Thierry Tailhades == Biografioj == * 1978: Michèle Sarde, ''Colette, libre et entravée'', Parizo, Seuil * 1985: Geneviève Dormann, ''Amoureuse Colette'', Parizo, Albin Michel * 1990: Herbert Lottman, ''Colette'', Parizo, Fayard * 1997: Claude Francis kaj Fernande Gontier, ''Colette'', Parizo, Perrin * 1999: Michel Del Castillo, ''Colette, une certaine France'', Parizo, Stock * 1999: Claude Pichois kaj Alain Brunet, ''Colette, biographie critique'', Parizo, de Fallois * 2004: Sylvain Bonmariage, ''Willy, Colette et moi'', Parizo, Anagramme éditions (reeldono, kun antaŭparolo de Jean-Pierre Thiollet) * 2008: Madeleine Lazard, ''Colette'', Parizo, Gallimard == Recenzaj etudoj == [[Dosiero:Colette tombestone.jpg|eta|dekstra|Tombo de Colette en [[Tombejo Père-Lachaise]]]] * 1972: Marcelle Biolley Godino, ''L'homme-objet chez Colette'', Ed. Klincksieck * 1981: Europe, novembro-decembro * 1989: Michel Gauthier, ''La Poétique de Colette'', Parizo, Klincksieck * 1990: Marie-Christine kaj Didier Clément, ''Colette gourmande'', Albin Michel * 1990: Marie-Christine Bellosta, «Colette», ''L’Hymne à l’univers'', Parizo, Belin * 1992: Lynne Huffer, ''Another Colette: The Question of Gendered Writing'', Ann Arbor, University of Michigan Press * 1992: Marie-Françoise Berthu-Courtivron, ''Espace, demeure, écriture. La Maison natale dans l’œuvre de Colette'', Parizo, Nizet * 1993: M.-F. Berthu-Courtivron, ''Mère et fille : l’enjeu du pouvoir. Essai sur les écrits autobiographiques de Colette'', Ĝenevo, Droz * 1993: Carmen Boustani, ''L’Écriture-corps chez Colette'', Villenave d’Ornon, Fus-Art; 2000 (Bibliothèque d’Études féministes) * 1995: Jacques Dupont, ''Colette ou l’univers concentré'', eseo, Parizo, Hachette Supérieur (literaturaj portretoj) * 1997: Nicole Ferrier-Caverivière, ''Colette l’authentique'', Parizo, PUF (verkistoj) * 1999: Francine Dugast-Portes, ''Colette, les pouvoirs de l’écriture'', Rennes, Presses Universitaires de Rennes * 1999: Régine Detambel, ''Colette, comme une Flore, comme un Zoo, un répertoire des images du corps'', Parizo, Stock * 2002: Julia Kristeva, ''Le Génie féminin 3, Colette'', Parizo, Fayard * 2004: Sylvain Bonmariage, ''Willy, Colette et moi'', Parizo, Anagramme éditions (reeldono, kun antaŭparolo de [[Jean-Pierre Thiollet]]) * 2004: Sabine Dewulf, ''Les jardins de Colette, parcours symbolique et ludique vers notre Eden intérieur'', Le Souffle d'Or * 2004: Marine Rambach, ''Colette pure et impure'', éditions gaies et lesbiennes * 2008: Stéphanie Michineau, ''L'Autofiction dans l'oeuvre de Colette'', Parizo, Publibook * 2009: Stéphanie Michineau, ''Construction de l'image maternelle chez Colette de 1922 à 1936'', Parizo, Edilivre * 2009: Colette, ''Lettres à Missy'', eldono prezentita kaj prinotita de Samia Bordji kaj Frédéric Maget, Parizo, Flammarion == Adaptoj == === Teatro === * 1925: ''Chéri'', kun Colette, [[Maurice Lagrenée]] kaj [[Marguerite Moreno]], (Théâtre Daunou) * 1953: ''Le Ciel de lit'' de [[Jan de Hartog]], (Théâtre de la Michodière) * 1965: ''Gigi'', reĝisoris [[Jean-Michel Rouzière]], kun [[Muriel Baptiste]], [[Philippe Dehesdin]], [[Paul Guers]], [[Jacqueline Ricard]], [[Renée Saint-Cyr]], [[Alice Tissot]], (Théâtre du Palais-Royal) * 2010: ''Mitsou'' de [[Cécile Jaquemet]], (Cave Poésie) === Kino === * 1956: ''[[Mitsou (filmo)|Mitsou]]'' de [[Jacqueline Audry]] kun [[Danièle Delorme]] * 2009: ''[[Chéri (2009)|Chéri]]'' de [[Stephen Frears]] kun [[Michelle Pfeiffer]] === Televido === * 2004: ''Colette, une femme libre'' de [[Nadine Trintignant]] kun [[Marie Trintignant]] <ref>[[:fr:Colette, une femme libre|Colette, une femme libre]] en franca vikipedio</ref> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Literaturo}} * [http://www.centre-colette.com/ Etud-Centro Colette] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101201025731/http://www.centre-colette.com/ |date=2010-12-01 }} * [http://www.aflaurent.com/index.php3?theme=3&soustheme=23&rubrique=170&langue=fr Sidonie Gabrielle Colette] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170311142745/http://www.aflaurent.com/index.php3?theme=3&soustheme=23&rubrique=170&langue=fr |date=2017-03-11 }} * [http://jardinscolette.jimdo.com/ 33 Ĝardenoj priskribitaj de Colette] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100601170753/http://jardinscolette.jimdo.com/ |date=2010-06-01 }} * [http://perso.orange.fr/serge.passions/colette.htm Paĝo pri Colette] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Colette}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Romanistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de januaro]] [[Kategorio:Mortintoj la 3-an de aŭgusto]] lsx41pt8mj99usi9sccxsqkrsvpjt17 0 353850 9349826 9186771 2026-04-08T14:01:37Z Sj1mor 12103 VA Premio Diana Aitai 9349826 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Diana AITAI''' (naskiĝis la {{daton|3|septembro|1988}} en [[Pärnu]], [[Estonio]], mortis la {{daton|26|januaro|2011}} en Pärnu, Estonio) estis poligloto, poeto kaj [[estona esperantisto]]. Ŝi estis la [[sola infano]] de patro [[Peeter Aitai]] kaj patrino [[Irina Aitai]]. == Biografio == === Fruaj jaroj === La unuaj tri vivojaroj pasis en apudmara vilaĝo [[Liu]]. Fariĝante unujara kaj nur komencante paroli ŝi samtempe kun lernado de parolsonoj lernis ankaŭ skribliterojn. En aĝo de 3 jaroj ŝi jam legis kaj 5-jaraĝe legis po libro tage. La patro parolis kun ŝi nur estone kaj la patrino nur ruse. Inter si la gepatroj konversaciis nur en [[Esperanto]], Do Diana Aitai estis dekomence trilingva<ref>ETV (Eesti Televisioon - La Nacia Televido de Estonio) en la dissendo "Paar" 2006-12-28, 2006-12-30, 2007-01-04</ref>. Ekde 3-jara aĝo loĝis en urbo Pärnu. Tio alportis gravajn ŝanĝojn - infanvartejo. En unua infanvartejo ĝis tiam tute sana infano ekmalsanetis, sed post komenco de akvoprocedoj la sano reboniĝis. Ŝi estis poste en infanvartejo Pärnu Kesklinna Lasteaed ĝis eklernado en lernejo. Ekde 3-jaraĝo ŝi kantis en infana koruso de Pärnua Gelernanta Domo, kantado estis unu el ŝiaj ŝatokupoj. Poste aldoniĝis ankaŭ rondo de baleto. === Baza edukado === Lernado komenciĝis en 1995 en Kuninga Tänava Põhikool (Baza Lernejo de Kuninga Strato). Paralele ankaŭ lernado en infana muzika lernejo kie ŝi studis pianludadon (1995-2003). Kiel specifaĵo de la baza lernejo estis lernado de la [[finna]] lingvo ekde la unua jaro. Tio estis al Diana jam la 4-a lingvo post la [[estona]], [[rusa]] kaj Esperanto kiujn lingvojn ŝi ricevis de la hejmo. La unua klaso estis al Diana nova sperto. Dum tiu jaro ŝi ne havis lernendajn lecionojn ĉar la lernoprogramon de la komenca klaso ŝi sciis jam pli frue, sed necesis lerni adaptiĝi al la klasa kolektivo. Post la unua klaso leviĝis demando pri transigo de Diana tuj al la tria klaso sed la gepatroj decidis restigi Dianan kun la sama klaskolektivo. En la lernejo ŝi ekhavis problemojn pri interhomaj rilatoj ĉar ŝi estis diferenca de aliaj, sed lernado estis al ŝi pro ŝiaj vastaj scioj kaj interesoj facila mempliperfektigo kaj neniam oni devis ŝin por tio perforte devigi. Jam en unuaj klasoj ŝi komencis proprainiciate legi-esplori la [[Biblio]]n. Ŝi havis seriozan intereson pri [[filozofio]] kaj aliaj scioj. En la 5-a klaso ŝi legis sciencan libron "Universo, vivo, konscio" de Jossif Ŝklovski kaj en fina etapo de la baza lernejo legegis literaturon pri filozofio, [[psikologio]], [[religio]] kaj aliaj temoj. Ŝi partoprenis en lernantaj olimpikoj de la urbo kaj lando pri diversaj lernobjektoj kaj multfoje atingis tre bonajn rezultojn<ref>Album Diana http://www.facebook.com/album.php?aid=2112487</ref>. (Ekzemple ŝi ricevis unuan lokon en la angla lingvo<ref>http://vana.www.parnupostimees.ee/index.html?op=lugu&id=10014&number=267&rubriik=77{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, post kio ŝi estis invitita al akcepto en Britia Konsilio - [[British Council]].) En la baza lernejo ŝi lernis la finnan, anglan kaj [[germana]]n lingvojn. === UNO === 2002 estis Diana Aitai unu el du junaj personoj kiuj de Estonio partoprenis en La Monda Infana Forumo okazigata de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj [[UNICEF]] en [[Novjorko]] kaj en la speciala kunveno de la plenasembleo de UNO. Diana estis fariĝinta mondopliboniganto kiu entuziasme parolis kiom multe necesas fari...<ref>Diana Aitai "Translate Promises Into Action", ĵurnalo "On The Record For Children" (UNO) volume 3, Number 14, May 10 2002</ref><ref>Diana Aitai "CHILDREN's FORUM - lapsi on märgatud", revuo "Hea Laps" 7/8 2002 p. 39</ref>. Notindas ke samtempe vivante en relativa malriĉeco ŝi neniam postulis de gepatroj sed penis esti memlimigitanta. === Daŭriga edukado === Ŝi daŭrigis lernadon en ''Pärnu Sütevaka Humanitaargümnaasium'' (humanitara gimnazio) 2004. Tiu lernejo taŭgis al ŝi kaj ŝi kontentis kaj pri instruistoj kaj pri samklasanoj. Ĉi tie ŝi ricevis bonan bazon de scioj kaj kunkreskis kun la klasa kolektivo. Sütevaka ja estas la plej bona lernejo de la urbo. En la gimnazio ŝi lernis la lingvojn [[franca]]n kaj [[latina]]n. Kiam post kelkaj jaroj ŝi devis por studado en [[Hispanio]] lerni rapide la [[hispana]]n do tio jam estis facila kaj rapida afero. Dum sia gimnazia tempo ŝi partoprenis plurajn landajn kaj internaciajn sciolimpikojn. (La 4-a [[Internacia lingvistika olimpiado|Internacia Olimpiado pri lingvistiko]] en Tartu (Estonio) 2006<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/International_Linguistics_Olympiad</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ioling.org/results/Estonia/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-02-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110509040754/http://www.ioling.org/results/Estonia/ |arkivdato=2011-05-09 }}</ref>, kie ŝi atingis la bronzan medalon, La 5-a Internacia Olimpiko pri Lingvistiko en Sankt-Peterburgo 2007<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://ilolympiad.spb.ru/part.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-03-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110818092731/http://ilolympiad.spb.ru/part.html |arkivdato=2011-08-18 }}</ref>, La 15-a Internacia Olimpiko pri Filozofio en Anatolya (Turkio) 2007<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fisp.org/files/Spring07.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-03-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110717114746/http://www.fisp.org/files/Spring07.pdf |arkivdato=2011-07-17 }}</ref>). 2007 Diana Aitai estis elektita "Lernanto de la jaro 2007" de urbo Pärnu<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.parnu.ee/index.php?id=1793 |titolo=Pärnu linna ametlik kodulehekülg: Aasta õpilane |alirdato=2011-03-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101219103647/http://parnu.ee/index.php?id=1793 |arkivdato=2010-12-19 }}</ref>. === Universitato === Sekvis studado en [[Universitato de Tartu]] 2007. Ŝi ekstudis psikologion. Post la dua kurso ŝi estis dum unu jaro en Hispanio en [[Universitato de Salamanca]]. En 2010 ŝi daŭrigis en [[Tartu]] kaj prepariĝis por fini la bakalaŭran studon printempe 2011 "cum laude". Ŝi estis nun jam matura agema juna persono kiu ŝatis la universitatan intelektualan medion. Dum lastaj monatoj de sia vivo ŝi aktivis ankaŭ en la Studenta Societo "Põhjala". === Aliaj aktivadoj === Ŝi verkis [[poezio]]n kaj estis membro de La Poeta Asocio de Estonio (Eesti Luuleliit) kaj Poeta Klubo de Pärnu. Ŝiaj verkoj aperis en pluraj eldonaĵoj. Ŝia pseŭdonimo estis Andeora Astraea. Ŝi komencis apliki siajn sciojn de psikologio konsultante-helpante homojn per retpaĝo lahendus.net. 2005-2005 ŝi pliperfektigis sian kantadon en kurso de konata estona kantistino Urve Tauts (kaj plurfoje kantis kune kun ŝi duetojn en koncertoj). Agis en porkleriga Societo de B.G.Forselius kaj estis (antaŭ forveturo al Hispanio) membro de la societa Junulara Estraro. Ŝi prelegis en someraj lernejaj kursoj de la societo<ref>http://www.forselius.ee/index.php?page=suvekoolid {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120207112040/http://www.forselius.ee/index.php?page=suvekoolid |date=2012-02-07 }} | B.G.Forseliuse Seltsi Suvekool</ref><ref>http://www.forselius.ee/index.php?page=sk-olustveres-2008{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Suvekooli päevakord</ref>. Partoprenis en [[Universala Kongreso de Esperanto]] en 2008 ([[Roterdamo]]) kaj 2009 ([[Bialistoko]]). === Morto === La 26-an de januaro 2011 ŝi ripozis en la hejmurbo Pärnu. Promenante laŭ neĝokovrita riverbordo ŝi subite falis en senkovrilan kanalizacian fosaĵon kaj dronis. (Ŝi estas entombigita en Tombejo de [[Vana-Pärnu]].) == Verkoj == Postmorte eldoniĝis en 2015 kolekto de ŝiaj poemoj en la angla lingvo titolita "Andeora" (ISBN 978-9949-38-552-2). Estonlingva kolekto de poemoj "Melaniin" 2023 (ISBN 978-9916-4-18086) == Notoj kaj fontoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Premio Diana Aitai]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.facebook.com/andeora Paĝo] en [[Facebook|Vizaĝolibro]] === Verkoj de Diana Aitai === * [http://hot.ee/galaxia/ Pli frua poezio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304194619/http://hot.ee/galaxia/ |date=2016-03-04 }} {{lingvokodo|et}} * [http://andeorapoetry.blogspot.com/ Pli frua poezio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130924203134/http://andeorapoetry.blogspot.com/ |date=2013-09-24 }} {{lingvokodo|en}} * [http://www.poogen.ee/?SubID=8&AID=1266 Lastatempaj verkoj] {{lingvokodo|et}} * [http://liquidsoulstarmystery.blogspot.com/ La malnova blogo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305065742/http://liquidsoulstarmystery.blogspot.com/ |date=2016-03-05 }} {{lingvokodo|en}} * [http://andeora.blogspot.com/ La nova blogo] {{lingvokodo|en|et}} === Gazetaraj artikoloj === * Silvi Kanoshina, [http://vana.www.parnupostimees.ee/index.html?op=lugu&rubriik=77&id=10720&number=286 Pärnu Kuninga põhikooli tüdruk kaitses Ameerikas laste õigusi]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Pärnu Postimees, 22. mai 2002 (pri D.Aitai en UNO (et)) * Silja Joon, [http://www.parnupostimees.ee/261006/esileht/artiklid/10068423.php Emal ja tütrel on salakeel, mida mõistavad vähesed] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070724165658/http://www.parnupostimees.ee/261006/esileht/artiklid/10068423.php |date=2007-07-24 }}, Pärnu Postimees, 14. oktoober 2006 (pri Diana Aitai kaj ŝia patrino) * Diana Aitai, [http://www.parnupostimees.ee/060808/kultuur/10088053.php Pärnakad osalesid esperantistide kongressil]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pärnu Postimees, 06. august 2008 (pri Pärnu-anoj en UK 2008) * Silja Joon, [http://www.parnupostimees.ee/?id=151270 Üleilmne kongress esperanto sünnilinnas], Pärnu Postimees, 11. august 2009 (pri D.Aitai en UK 2009 en Bialystok) * Raido Keskküla, [http://www.parnupostimees.ee/?id=378219 Pärnus hukkus kaevu kukkunud noor naine], Pärnu Postimees, 26. jaanuar 2011 (pri pereo de D.Aitai) * Gerly Kättmann, [http://www.parnupostimees.ee/?id=379171 Mõeldes Dianale], Pärnu Postimees, 28. jaanuar 2011 * Kaarel Tigas, [http://www.ohtuleht.ee/index.aspx?id=412333 Dianast pidi saama suur ja kuulus inimene], Õhtuleht, 28. jaanuar 2011 * Kaarel Tigas, [http://www.ohtuleht.ee/index.aspx?id=413146 Kas Diana nägi oma surma ette?] Õhtuleht, 3. veebruar 2011 === Rakontoj de amikoj === * [http://www.cookdandbombd.co.uk/forums/index.php?topic=26983.0 The love of my life just died] * [http://velochy.blogspot.com/2011/01/rip-diana-aitai-1988-2011.html Thoughts and Deeds: R.I.P. Diana Aitai, 1988-2011] === Aliaj ligiloj === * [https://www.riigiteataja.ee/akt/94716 Decido de la registaro de Estona Respubliko pri formado de la delegacio al UNO kaj La Infana Forumo] (D.Aitai estas en la listo) * http://www.unicef.org/specialsession/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190402172239/https://www.unicef.org/specialsession/ |date=2019-04-02 }} * [[:en:International Linguistics Olympiad]] {{lingvokodo|en}} * [http://www.ioling.org/results/Estonia/ Internacia lingvistika olimpiko 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110509040754/http://www.ioling.org/results/Estonia/ |date=2011-05-09 }} D.Aitai - bronza medalo === Videoklipoj === * [http://www.youtube.com/watch?v=u7ADw4EvfTc Diana Aitai en Anglujo] * [http://www.youtube.com/watch?v=bbt2SajH5c0 Diana Aitai sur rivero Dee] (Britio) * [http://www.youtube.com/watch?v=Wuwk0Mgjszk Diana Aitai dum Baltaj Esperanto-Tagoj 2009] pri historio de Pärnu * [http://www.youtube.com/watch?v=i22RKSmOIQM Diana Aitai dum Universala Kongreso de Esperanto 2008] Roterdamo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Aitai, Diana}} [[Kategorio:Estonaj esperantistoj]] [[Kategorio:Estonaj verkistoj]] [[Kategorio:Estonaj poetoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Estonio]] hpqlzppl7l1t1unfuwvfmw6imwqw4tl 0 354522 9349839 9348089 2026-04-08T14:28:24Z Crosstor 3176 /* Ĉinio (Popola Respubliko) */ 9349839 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi artikolo estas aparta parto de [[grandurbo]], kie pri ĝeneralaĵoj kaj pri la aliaj [[kontinento]]j estas informoj. ''Memoru, ke grandaj urboj konsistas el [[milionurbo]]j, [[metropolo]]j (inter 1 miliono kaj 500mil) kaj grandurboj (inter 500mil kaj 100mil)!'' [[Dosiero:Panoramic View of East Kabul City.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kabulo]] [[Dosiero:Dhaka skyline1.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Dako]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kolkato]] [[Dosiero:Jakarta Skyline Part 2.jpg|eta|400ra|Nubskrapuloj en Ĝakarto]] [[Dosiero:Singapore port panorama.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Singapuro]] == Grandaj urboj de [[Azio]] laŭ landoj == Notoj: * Vi trovas informojn pri [[Azia Rusio|Azia parto de Rusio]] [[grandurbo|ĉi tie]]!. * Tie vi trovas Kaŭkazajn landojn, [[Turkio]]n kaj [[Kipro]], spite tion, ke ili ofte estas menciitaj Eŭropaj landoj. * [[Brunejo]], [[Butano]], [[Orienta Timoro]], [[Aŝmora kaj Kartia Insuloj]], [[Kokosinsuloj]] kaj [[Kristnaskinsulo]] ne havas grandajn urbojn. === [[Afganio]] === En Afganio estas la ĉefurbo [[Kabulo]] la unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Kandaharo]], [[Mazar-e Ŝarif]], [[Herat]], [[Ĝalalabad]] kaj [[Kunduz]]. === [[Armenio]] === [[Dosiero:Yerevan Mount Ararat.jpg|eta|300ra|Erevano kaj Ararat]] En Armenio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Erevano]]. Estas 2 grandurboj: [[Gjumri]] kaj [[Vanadzor]]. === [[Azerio]] === En Azerio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Bakuo]]. Estas 2 grandurboj: [[Ganĝa]] kaj [[Sumgait]]. === [[Bangladeŝo]] === En Bangladeŝo estas 4 milionurboj: [[Dako]], [[Ĉitagongo]], [[Narajanganĝ]] kaj [[Gazipur]]. Metropoloj estas [[Kulno]] kaj [[Raĝŝaho]]. Grandurboj estas [[Silheto]], [[Tongi]], [[Rangpur]], [[Majmansing]], [[Ĝesor]], [[Koks Bazar]], [[Komilla]], [[Dinaĝpur]], [[Navabganĝ]], [[Bogra]], [[Brahmanbaria]], [[Tangail]], [[Siraĝganĝ]], [[Naogaon]], [[Feni Sadar]], [[Pabna]] kaj [[Ĉandpur]]. === Barato === [[Dosiero:India map mod.png|eta|250ra|Mapo de Barato]] [[Dosiero:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|eta|{{centre|Delhio}}]] [[Dosiero:Mumbai 03-2016 10 skyline of Lotus Colony.jpg|eta|{{centre|Mumbajo}}]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|{{centre|Kolkato}}]] [[Dosiero:The Legislative House ( Vidhana Soudha) building of Karnataka. 04.jpg|eta|{{centre|Leĝdona konstruaĵo en Bengaluro}}]] [[Barato]] estas la plej popola lando de la mondo. Komence de la historio jam urboj formiĝis. Nuntempe daŭriĝas pligrandiĝo de urboj. Milionurboj estas [[Mumbajo]], [[Delhio]], [[Bengaluro]], [[Hajderabado]], [[Ahmadabado]], [[Ĉenajo]], [[Kolkato]], [[Surat]], [[Puneo]], [[Ĝajpuro]], [[Laknaŭo]], [[Kanpur]], [[Nagpur]], [[Indaur]], [[Thane]], [[Bhopal]], [[Visakhapatnam]], [[Pimpri-Ĉinĉvad]], [[Patnao]], [[Vadodara]], [[Gaziabad]], [[Ludhiana]], [[Agra (Barato)]], [[Nasiko]], [[Ranĉi]], [[Faridabado]], [[Merath]], [[Raĝkot]], [[Kaljan-Dombivali]], [[Vasai-Virar]], [[Varanasio]], [[Srinagar]], [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)]], [[Dhanbad]], [[Gurgaono]], [[Amritsar]], [[Novmumbajo]], [[Allahabad]], [[Haora]], [[Gvalior]], [[Ĝabalpur]], [[Koimbatore]], [[Vijajaŭada]], [[Ĝodhpur]], [[Salem (Barato)]], [[Maduraj]], [[Rajpuro]] kaj [[Kota (Raĝastano)]]. Metropoloj estas [[Ĉandigarh]], [[Guvahati]], [[Solapur]], [[Hubli-Dharwad]], [[Majsur]], [[Tiruĉirapali]], [[Barejli]], [[Aligarh]], [[Tiruppur]], [[Moradabad]], [[Ĝalanĝar]], [[Bhubaneŝvar]], [[Varangal]], [[Mira-Bhajandar]], [[Ĝalgaon]], [[Guntur]], [[Thiruvananthapuram]], [[Bhivandi]], [[Saharanpur]], [[Gorakhpur]], [[Bikaner]], [[Amravati]], [[Noida]], [[Ĝamŝedpur]], [[Bhilai]], [[Kataka]], [[Firozabad]], [[Koĉi (Barato)]], [[Nellore]], [[Bhavnagar]], [[Dehradun]], [[Durgapur]], [[Bidhannagar]], [[Asansol]], [[Rourkela]], [[Nanded]], [[Kolhapur]], [[Aĝmer]], [[Akola]], [[Gulbarga]], [[Ĝamnagar]], [[Uĝĝen]], [[Loni]], [[Siliguri]], [[Ĝansi]], [[Dankuni]], [[Ulhasnagar]], [[Ĝamu]], [[Sangli]] kaj [[Mangaloro]]. Grandurboj estas ĝis 200mil: [[Maheŝtala]], [[Erode]], [[Belagavi]], [[Kurnul]], [[Bhivadi]], [[Ambattur]], [[Raĝamahendravaram]], [[Tirunelveli]], [[Malegaon]], [[Gaja (Barato)]], [[Udaipur]], [[Kakinada]], [[Davangere]], [[Kozhikode]], [[Rajpur Sonarpur]], [[Bokaro]], [[Suda Dumdum]], [[Ballari]], [[Patiala]],. [[Velor]], [[Korba]], [[Belagavi]], [[Ahmednagar]], [[Anand]], [[Kolamo]], [[Panihati]], [[Latur]], [[Morbi]], [[Brahmapur]], [[Bhatpara]], [[Dule]], [[Barasat]], [[Muzaffarnagar]], [[Bagalpur]], [[Bhilvara]], [[Tumakuru]], [[Mathura]], [[Ŝivamogga]], [[Vijayapura]], [[Muzaffarpur]], [[Gandhidham]], [[Kamarati]], [[Rohtak]], [[Ĉandrapur]], [[Panvel]], [[Hisar]], [[Ŝahĝahanpur]], [[Balli]], [[Nov-Delhio]], [[Trissur]], [[Singrauli]], [[Nizamabad]], [[Panipat]], [[Parbani]], [[Kulti]], [[Bilaspur]], [[Nallasopara]], [[Parbani]], [[Karur]], [[Bordoman]], [[Rampur (Utar-Pradeŝo)]], [[Darbhanga]], [[Ajzolo]], [[Etavah]], [[Noihati]], [[Raĝamahendravaram]], [[Devas]], [[Satna]], [[Kurnul]], [[Mau]], [[Icalkaranĝi]], [[Ĝalna]], [[Sonipat]], [[Durg]], [[Hapur]], [[Tirupati]], [[Oĵukaraj]], [[Gandhinagaro]], [[Batinda]], [[Borahonogur]], [[Rourkela]], [[Avadi]], [[Kadapa (urbo)]], [[Ĝunagad]], [[Malda]], [[Navsari]], [[Sagar]], [[Karimnagar]], [[Serampore]], [[Bharatpur (Barato)]], [[Anantapuramu]], [[Vizianagaram]], [[Bihar Ŝarif]], [[Khammam]], [[Faruĥabad]], [[Sri Ganganagar]], [[Ratlam]], [[Ramagundam]], [[Nangloj Ĝat]], [[Norda Dumdum]], [[Rajĉur]], [[Holdia]], [[Serilingampalli]], [[Arrah]], [[Uluberia]], [[Dhanbad]], [[Bidar]], [[Hosapete]], [[Imfalo]], [[Pali (Raĝastano)]], [[Sikandrabad]], [[Mirzapur]], [[Karnal]], [[Puduĉeri]], [[Purnia]], [[Loni]], [[Jamunanagar]], [[Rourkela]], [[Mango (Barato)]], [[Bulandŝahr]], [[Gurgaon]], [[Tanĝavur]], [[Kannur]], [[Mehsana]], [[Munger]], [[Thoothukudi]], [[Navghar-Manikpur]], [[Sultan Pur Majra]], [[Nagerkoil]], [[Agartala]], [[Ĉapra]], [[Bhalswa Jahangir Pur]], [[Sikar]], [[Baruĉ]], [[Buĝ]], [[Vapi]], [[Kanĉipuram]], [[Panĉkula]], [[Biŭani]], [[Kriŝnaraĝapura]], [[Ambernat]], [[Begusaraj]], [[Nadiad]], [[Valsad]], [[Katihar]], [[Ŝimla]], [[Sambal]], [[Burhanpur]], [[Mahadevapura]], [[Sirsa]], [[Surendranagar-Dudreĝ]], [[Ambikapur]], [[Eluru]], [[Dindigul]], [[Mahbubnagar]], [[Rajbareli]], [[Katni]], [[Baharampuro]], [[Borahonogur]], [[Kirari Suleman Nagar]], [[Sikundarabad]], [[Ongole]], [[Ĝunagad]], [[Ĉandanagar]], [[Ĉapra]], [[Morena]], [[Ĥargopur]] kaj [[Kandva]]. [[Ambala]], [[Ranipet]], [[Sivakasi]], [[Reva]], [[Tonk (Raĝastano)]], [[Dholpur]], [[Deogar]]. Aliaj urbegoj ĝis cent mil laŭ alfabeta ordo: [[Abohar]], [[Adilabad]], [[Adoni (Barato)]], [[Alapula]], [[Amaravatio]], [[Amreli]], [[Amroha]], [[Ankleŝvar]], [[Arrah]], [[Aŭrangabad (Biharo)]], [[Azamgarh]], [[Badajun]], [[Badlapur]], [[Bagaha]], [[Bagalkot]], [[Bahrajĉ]], [[Balasore]], [[Ballia]], [[Balurghat]], [[Banda]], [[Bangaon]], [[Bankura]], [[Bansvara]], [[Barabanki]], [[Barakpur]], [[Baran (Barato)]], [[Baraut]], [[Barmer]], [[Barnala]], [[Barŝi]], [[Basirhat]], [[Basti]], [[Beavar]], [[Bettiah]], [[Betul]], [[Bhadrak]], [[Bhadravati (Karnatako)]], [[Bhind]], [[Biŭani]], [[Bongaigan]], [[Botad]], [[Bulandŝahr]], [[Bundi]], [[Busaval]], [[Ĉatarpur]], [[Ĉikkamagaluru]], [[Ĉilakaluripet]], [[Ĉindvara]], [[Ĉirmiri]], [[Ĉitorgar]], [[Ĉitradurga]], [[Ĉittur]], [[Ĉuru (Raĝastano)]], [[Dahod]], [[Damoh]], [[Dehri]], [[Dharmavaram (Sri Sathya Sai)]], [[Deoria]], [[Dibrugar]], [[Dimapur]], [[Dindori]], [[Disa]], [[Etah]], [[Fatehpur]], [[Gangavati]], [[Gadag-Betigeri]], [[Gangapur (Savai Madhopur)]], [[Ghazipur]], [[Giridih]], [[Godhra]], [[Gondal]], [[Gondija]], [[Gudivada]], [[Guna]], [[Guntakal]], [[Gurdaspur]], [[Ĝagdalpur]], [[Ĝalpajguri]], [[Ĝasdan]], [[Ĝaŭnpur]], [[Ĝehanabad]], [[Ĝetpur]], [[Ĝind]], [[Ĝorhat]], [[Ĝunĝunu]], [[Habra]], [[Hanumangarh]], [[Hardoj]], [[Hassan (Barato)]], [[Hathras]], [[Hazaribag]], [[Hindaun]], [[Hindupur]], [[Hingangat]], [[Hosur]], [[Hugli-Ĉuĉura]], [[Ĥambat]], [[Ĥeda (urbo)]], [[Ĥorda]], [[Itarsi]], [[Jagtial]], [[Kalol]], [[Karaikudi]], [[Kaddalor]], [[Kadiri]], [[Kajthal]], [[Kaljani]], [[Kargone]], [[Kapurthala]], [[Kasganĝ]], [[Kiŝangarh]], [[Khurĝa]], [[Kiŝanganĝ]], [[Kolar]], [[Kriŝnanagar (Okcidenta Bengalio)]], [[Kurukŝetr]], [[Lakhimpur]], [[Lakhisaraj]], [[Lalitpur (Barato)]], [[Mahuva]], [[Madanapalle]], [[Maksi]], [[Mandsaur]], [[Mandya]], [[Mangalagiri]], [[Medininagar]], [[Midnapore]], [[Mirialguda]], [[Modinagar]], [[Modomgram]], [[Motihari]], [[Mugalsarai]], [[Nabadvip]], [[Nagaŭr]], [[Nagoan]], [[Nalgonda]], [[Nandurbar]], [[Narasaraopet]], [[Narmadapuram]], [[Narnaul]], [[Navada]], [[Neyveli]], [[Nimaĉ]], [[Oraj]], [[Osmanabad]], [[Palakad]], [[Palval]], [[Patan (Guĝarato)]], [[Pathankot]], [[Pilibhit]], [[Pithampur]], [[Pollaĉi]], [[Proddatur]], [[Pudukkottai]], [[Purulia]], [[Raĝapalajam]], [[Rajganĝ]], [[Rajgarh]], [[Rajnandgaon]], [[Ranibennur]], [[Robertsonpet]], [[Saharsa]], [[Sahibzada Ajit Singh Nagar]], [[Sambalpur]], [[Sasaram]], [[Satara]], [[Savai Madhopur]], [[Seoni]], [[Serampore]], [[Siddipet]], [[Silĉar]], [[Sitamarhi]], [[Sitapur]], [[Sivan]], [[Sri Muktsar Sahib]], [[Srikakulam]], [[Sultanpur]], [[Surjapet]], [[Ŝamli]], [[Manĉerial]], [[Ŝantipur (Okcidenta Bengalio)]], [[Ŝikohabad]], [[Ŝilongo]], [[Ŝivpuri]], [[Tadepalligudem]], [[Tadipatri]], [[Tenali]], [[Tezpur]], [[Tinsukia]], [[Udgir]], [[Udupi]], [[Unnao]], [[Utturpara Kotrong]], [[Veraval]], [[Vidiŝa]] kaj aldoniĝas laŭ duba informo [[Komarapalayam]]. === [[Barejno]] === En Barejno la ĉefurbo [[Manamo]] estas la plej granda urbo, kiel grandurbo. === [[Birmo]] (Mjanmao) === En Mjanmao estas 2 milionurboj: [[Ranguno]] (iama ĉefurbo) kaj [[Mandalay]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nepjido]] (aktuala ĉefurbo), [[Taunĝi]], [[Bago]], [[Molamjajn]], [[Mjiĉina]], [[Moniva]], [[Laŝio]], [[Patejn]], [[Pjin U Lin]], [[Pji]], [[Kalej]], [[Mjejk]], [[Mjavadi]], [[Mejktila]], [[Taungu]], [[Sitŭe]], [[Davej]]. === [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio (Popola Respubliko)]] === [[Dosiero:Pudong Skyline, Shanghai, PRC.jpg|eta|Panoramo de Ŝanhajo]] [[Dosiero:Beijing cbd.jpg|eta|Komerca centro de Pekino]] En Ĉinio jam dum la historiaj tempoj grandaj urboj formiĝis. Nuntempe Ĉinio havis eksplodecan urban kresko, ĉar kiuj loĝis en kamparaj lokoj, venis al la urboj por laborpostenoj. La rezulto estas granda nombro de la urboj kun grandegaj loĝantaroj. Ĉefe en la 20-a jarcento oni kreis nivelojn. En nivelo povas esti multaj urboj kaj vilaĝoj, eĉ industriaj zonoj aŭ aliaj areoj. * En la unua nivelo estas 4 [[Administra divido de Ĉinio|provincnivelaj]] [[milionurbo]]j: [[Ŝanhajo]], [[Pekino]], [[Tjanĝino]], [[Ĉongĉingo]]. * En la dua nivelo estas 15 subprovincnivelaj milionurboj (laŭ loĝantarnombro): [[Ĉengduo]], [[Kantono (Ĉinio)]], [[Ŝenĝeno]], [[Ĝengĝoŭo]], [[Vuhano]], [[Ŝjiano]], [[Hangĝoŭo]], [[Ĉingdaŭo]], [[Harbino]], [[Ningbo]], [[Nankino]], [[Ĝinano]], [[Ŝenjango]], [[Ĉangĉuno]], [[Dalian]], [[Sjamen]]. * En la tria nivelo estas prefektujnivelaj urbegoj (laŭ loĝantarnombro) milionurboj: [[Suĝou]], [[Baodin]], [[Ŝiĝjaĝvango]], [[Linji]], [[Donguan]], [[Ĉangŝao]], [[Nanjan]], [[Venĝou]], [[Foŝan]], [[Handan]], [[Vejfang]], [[Hefejo]], [[Ŝuĝoŭo]], [[Ĝoukou]], [[Ganĝou]], [[Hece]], [[Ĉjuanĝoŭ]], [[Naningo]], [[Kunmingo]], [[Ĝjining]], [[Fuĝoŭo]], [[Fujan]], [[Ŝancjo]], [[Nantong]], [[Tangŝan]], [[Vuŝi]], [[Canĝou]], [[Ŝjiintaj]], [[Jantaj]], [[Lŭojan]], [[Ĉinhua]], [[Ĝumadian]], [[Ĝanczjan]], [[Bicje]], [[Janĉengo]], [[Hengjang]], [[Tajĝou (Ĝjangsuo)]], [[Czunji]], [[Ŝaojan]], [[Ŝanĵao]], [[Nanĉano]], [[Ŝjinŝjan]], [[Ŝjinjango]], [[Maoming]], [[Hujĝou]], [[Gŭijango]], [[Liaoĉeng]], [[Huangan]], [[Julin (Gvanŝio)]], [[Ĉuĉin]], [[Deĝoŭ]], [[Nanĉon]], [[Ĉejan]], [[Ŝantou]], [[Anjan]], [[Tajan]], [[Langfang]], [[Kaŝing]], [[Daĝou]], [[Suĝou (Anhujo)]], [[Tajuano]], [[Jonĝou]], [[Ĉande]], [[Ĉangĝoŭo]], [[Ŝaosing]], [[Ksiangjang]], [[Ĉinĝou]], [[Ĝaotong]], [[Ĝanĝou]], [[Juejang]], [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]], [[Boĝou]], [[Pindinŝan]], [[Suĉjan]], [[Ŝjanjango]], [[Gujlin]], [[Mjanjan]], [[Kajfen]], [[Ĝjanmen]], [[Junĉen]], [[Cibo]], [[Vejnan]], [[Ĉenĝou]], [[Jiŭjiang]], [[Lienjunan]], [[Jibin]], [[Hŭajhŭa]], [[Janĉĵou]], [[Huajan]], [[Tajĝou (Ĝeĝjango)]], [[Ĝian (Ĝjangŝjio)]], [[Ĝonŝan]], [[Luan]], [[Suĉang]], [[Lanĝoŭo]], [[Gujgan]], [[Sjaogan]], [[Luĝoŭ]], [[Hengŝui]], [[Anĉin]], [[Ljuĝou]], [[Ĝanjakou]], [[Ĝaoĉin]], [[Ĉiĉihar]], [[Urumĉio]], [[Ĉifen]], [[Ĉuĝou]], [[Linfen]], [[Cinjuan (Gŭangdongo)]], [[Binĝou]], [[Ĝuĝou]], [[Mejĝou]], [[Ĉaoĝuan]], [[Jijang]], [[Loudi]], [[Pujang]], [[Jiĉang]], [[Sujhua]], [[Vuĥu]], [[Julin (Ŝenŝjio)]], [[Ĝilino]], [[Fuĝou]], [[Bajse]], [[Cjaoĉo]], [[Dejang]], [[Hoĥoto]], [[Heĉi]], [[Lulian]], [[Cinĝun]], [[Huĝou]], [[Ĉengde]], [[Anŝan]], [[Baoji]], [[Cinĝou]], [[Tunĵen]], [[Bengbu]], [[Gŭan En]], [[Hanĵong]], [[Putjen]], [[Ĉĵencjan]], [[Ŝijan]], [[Ĉanĝi]], [[Leŝan]], [[Ninte]], [[Nejĝjan]], [[Cinhuandao]], [[Datong]], [[Hŭajnan]], [[Ljupanŝuj]], [[Tianŝui]], [[Ĵiĝao]], [[Mejŝan]], [[Vejhaj]], [[Hajkoŭo]], [[Tunljao]], [[Ĉaojan]], [[Jinĉŭano]], [[Ŝaoguan]], [[Hejuan]], [[Vuĝou]], [[Sujnin]], [[Daĉin]], [[Ŝanvej]], [[Sjantan]], [[Longjen]], [[Baĝun]], [[Baŭtoŭo]], [[Ĝjinĝou]], [[Ŝjinĝou]], [[Ŝjienin]], [[Janĉian]], [[Ĉinmen]], [[Ĉaoĝou]], [[Dinsi]], [[Liŝuj]], [[Sjuanĉen]], [[Ankang]], [[Zigong]], [[Sanmin]], [[Anŝun]], [[Huangŝi]], [[Ŝjinino]], [[Ĝuhaj]], [[Huludao]], [[Baoŝan]], [[Lonan (Gansuo)]], [[Puer]], [[Telin]], [[Junfu]], [[Loha]], [[Inkou]], [[Ĉijan]], [[Gvanjuen]], [[Mudancjan]], [[Janan]], [[Cjuĝou]], [[Lincan]], [[Sunjuan]], [[Juŝji]], [[Hulunbuir]], [[Ĉinĉen]], [[Dunjin]], [[Dandong]], [[Cinjan]], [[Maanŝan]], [[Gjamusi]], [[Ordos (urbo)]], [[Ĉunzo]], [[Lajbin]], [[Sujĝou]], [[Ŝanlo]], [[Sanmensja]], [[Heĝou]], [[Huajbej]], [[Fuŝuno]], [[Beihai]], [[Pinlian]], [[Siping]], [[Tonghua]], [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]], [[Ulanĉab]], [[Fusin]], [[Ĉindeĝen]], [[Ljaojan]], [[Sjuĉĵou]], [[Hopi]], [[Bajĉen]], [[Bajanur]], [[Ĝaĉaĉi]], [[Bajin]], [[Ĉiŝji]], [[Uvej (Gansuo)]], [[Ja'an]], [[Panĝjin]], [[Uĝun]], [[Hajdun]], [[Ĉiĝou]], [[Huangŝan (urbo)]], [[Bensi]], [[Jancjuan]], [[Tongling]], [[Heihe]], [[Lijiang]], [[Panĝihua]], [[Ŝuanjaŝan]], [[Ŝjinju]], [[Ĝoŭŝan]], [[Jintan (Ĝjangŝjio)]], [[Gujan]], [[Ĝanje]], [[Eĝou]], [[Ĝunvej]], [[Cjuĉuan]], [[Fanĉengan]], [[Sanja]] ** metropoloj: [[Liaojuan]], [[Danĝou]], [[Hegang]], [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]], [[Lasao]], [[Ŝigace]], [[Ĉamdo]], [[Ŝicujŝan]], [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]], [[Turfan]], [[Citajhe]], [[Hami]], [[Uhaj]], [[Nagĉu]] ** urbegoj: [[Karamaj]], [[Ĉinĉan]], [[Ŝanan]], [[Jajugan]], [[Njinĉi]] ** sola urbeto: [[Sanŝa]] ** prefektujnivelaj aŭtonomioj: [[Gannan]], [[Hajŝji]], [[Daŝjinganlin]], [[Enŝi Tucja kaj Miao]]. ** subprefektujnivelaj urboj: [[Tianmen]], [[Ŝjantao]], * En la kvara nivelo estas distriktonivelaj urbegoj: [[Hunĉun]], [[Jujao]], [[Juŝu]], [[Ĵongĉeng]], [[Ĉijuan]], [[Ljangĝou]], [[Lonan (Ĝjangŝjio)]], [[Manĝur]], [[Taĉeng]], [[Dongtaj]], [[Cjujfu]], [[Ĝian' (Ĝilinio)]], [[Golmud]], [[Taojuan (Ĉande)]], [[Enŝi]], * Sennivelaj milionurboj estas [[Kovlun]], [[Centralo (Honkongo)]]. * Sennivelaj metropoloj estas [[Ŝa Tin]], * Sennivelaj urbegoj estas [[Juen Long]], * Sennivelaj distriktoj estas [[Ĝangdian]], * Aliaj [[Binhai]], [[Ŝihezi]], [[Tseung Kvan O]], [[Huaijin]], [[Ŝaŝi]], [[Ŝeung Ŝui]], [[Tuen Mun]], [[Makao]], [[Sai Kung]], [[Luanĉeng]], <!--Grandurboj estas [[Jiaŝjing]], [[Kvaj Ĉung]], [[Jiŝji]], [[Ŝjuanhua]], [[Jangjiang]], [[Luĉjiao]], [[Aksu (urbo)]], [[Jangquan]], [[Suĉeng]], [[Dongĉang]], [[Ŝangrao]], [[Anĉjing]], [[Taj Po]], [[Janji]], [[Ĝongŝan]], [[Mianĉang]], [[Tieling]], [[Ŝiŝi]], [[Dongjing]], [[Jinŝji]], [[Kaŝgar (urbo)]], [[Jining]], [[Jingĉeng]], [[Tsuen Van]], [[Laohekou]], [[Hulan Ergi]], [[Jiujiang]], [[Riĝao]], [[Haibovan]], [[Vafangdian]], [[Huanggang]], [[Ŝjiantao]], [[Hangu]], [[Juci]], [[Kujtun]], [[Ĉangji]],[[Ranghulu]], [[Hailar]], [[Tongĉuan]], [[Vuŝjue]], [[Jinĝou]], [[Huiĉeng]], [[Mentougou]], [[Humen]], [[Guangjuan]], [[Donghaj]], [[Ŝiaolan]], [[Linŝjia]], [[Kaijuan (Junano)]], [[Ĉjianjiang (Hubejo)]], (ĝis 200mil).--> === [[Filipinoj]] === En Filipinoj estas 4 milionurboj: [[Kezonurbo]], [[Manilo]] (ĉefurbo), [[Kalukano]] kaj [[Davao (urbo)]]. [[Dosiero:Katipunan Avenue.jpg|eta|Avenuo en Kezonurbo]] [[Dosiero:Roxas Boulevard skyline with Navy (Manila; 01-01-2020).jpg|eta|Manilo]] [[Dosiero:Ph general map.svg|eta|350ra|Mapo pri Filipinoj]] Metropoloj estas [[Cebuurbo]], [[Zamboanga]], [[Antipolo]], [[Pasig]], [[Taguig]], [[Valenzuela (Filipinoj)]], [[Dasmariñas]], [[Cagayan de Oro]], [[Paranjako]], [[Las Piñas]], [[General Santos]], [[Makatio]], [[Bacolod]], [[Muntinlupo]], [[Bakoro]] kaj [[San Jose del Monte]]. Grandurboj estas (laŭ Filipina klasifiko (vidu:[[Listo_de_urboj_de_la_Filipinoj]]) * unuaklasaj [[Marikina]], [[Iloilo (urbo)]], [[Pasay]], [[Calamba]], [[Angeles]], [[Lapu-Lapu]], [[Imuso]] * duaklasaj [[Mandaluyong]], [[Rodriguez (urbego)]], [[Malabon]], [[Mandaue]], [[Santa Rosa (Laguna)]], [[Baguio]], [[Iligan]], [[Tarlakurbo]], [[Butuan]], [[Biñan]], [[Lipa (Filipinoj)]], [[Batangas]], [[San Pedro (Filipinoj)]], [[Cainta]] * triaklasaj [[Taytay (Rizalo)]], [[San Fernando (Filipinoj)]], [[Cabanatuan]], [[Kotabato (urbo)]], [[Navotas]], [[Binangonan]], [[San Pablo (Filipinoj)]], [[Lucena (Filipinoj)]], [[San Mateo (Rizalo)]], [[Olongapo]], [[Malolos]], [[Tagum]], [[Santa Maria (Bulakano)]], [[General Trias]], [[Tacloban]], [[Puerto Princesa]], [[Cabuyao]] * kvaraklasaj [[Mabalacat]], [[Silang]], [[Meycauayan]], [[Legazpi (Albajo)]], [[Talisay (Cebu)]], [[Ormoc]], [[Maravi]], [[Tanza]], [[Kabankalan]], [[Calbayog]], [[Valencia (Bukidnon)]], [[San Carlos (Pangasinano)]], [[Pagadian]], [[Naga (Sudaj Kamarinoj)]], [[Marilao]], [[Bago (Filipinoj)]], [[Panabo]], [[Toledo (Filipinoj)]], [[Sorsogon (urbo)]], [[Santo Tomas (Batangoj)]], [[Tanauan]], [[Koronadalo]], [[Dagupan]], [[Roxas (Kapiso)]], [[Digos]], [[Malaybalay]], [[Lubao]] * kvinaklasaj [[Meksikurbo (Filipinoj)]], [[Cadiz (Filipinoj)]], [[Sagay]], [[Jolo (urbo)]], [[San Miguel (Bulakano)]], [[Baliuag]], [[General Mariano Alvarez]], [[Concepcion (Tarlako)]], [[Surigao]], [[Polomolok]], [[Ilagan]], [[San Carlos (Okcidenta Negroso)]], [[Tuguegarao]], [[Sariaya]], [[Hagonoy (Bulakano)]], [[Santiago (Isabelo)]], [[San Juan (Manila Metropolo)]], [[Tabaco]], [[Midsayap]], [[Ozamiz]], [[Malasiqui]], [[Pikit]], [[San Jose (Nova Ekijo)]], [[Capas]], [[Mati (urbo)]], [[Urdaneta]], [[Silay]], [[San Jose (Okcidenta Mindoro)]], [[Arayat]], [[Kidapavan]], [[Calapan]], [[Dumaguete]], [[San Fernando (La-Unio)]], [[Cauayan (Isabelo)]], [[Nasugbu]], [[Dipolog]], [[Santo Tomas (Norda Dabao)]], [[Gingoog]], [[Daraga]], [[Bayavan]], [[Danao (urbo)]], [[Malita]], [[Candelaria (Kezono)]], [[Bocaue]], [[Norzagaray]], [[Talavera (Filipinoj)]], [[Kaviturbo]], [[Guagua]], [[Floridablanca (Filipinoj)]], [[Bayambang]], [[Porac]], [[Mariveles]], [[Glan (urbo)]], [[Baybay]], [[Laoag]], [[Himamaylan]], [[Santa Cruz (Laguno)]], [[Minglanilla (Filipinoj)]], [[Ligao]], [[Carcar]], [[Trece Martires]], [[La Trinidad (Filipinoj)]], [[Tabuk (Filipinoj)]], [[Lingayen]], [[Mangaldan]], [[Dinalupihan]], [[Calumpit]], [[Plaridel]], [[San Ildefonso (Filipinoj)]], [[Gapan]], [[Guimba]], [[Apalit]], [[Candaba]], [[Magalang]], [[Subic]], [[Rosario (Batangoj)]], [[San Juan (Batangoj)]], [[Naic]], [[Rosario (Kavito)]], [[Los Baños (Laguno)]], [[Angono]], [[Tanay (Filipinoj)]], [[Naujan]], [[Daet]], [[Labo]], [[Libmanan]], [[Bulan (Filipinoj)]], [[Tagbilaran]], [[Consolacion]], [[Liloan (Cebu)]], [[Naga (Cebu)]], [[Catbalogan]], [[Manolo Fortich]], [[Maramag]], [[ Keson (Bukidnon)]], [[Samal (Norda Davao)]], [[Talisay (Okcidenta Negroso)]], [[Cauayan (Okcidenta Negroso)]], [[Malungon]], [[Isabela (Basilano)]], [[Bayugan]] kaj [[Bongao]]. === [[Indonezio]] === En Indonezio 14 milionurboj troviĝas: [[Ĝakarto]] (ĉefurbo), [[Surabajo]], [[Medano]], [[Bandungo]], [[Bekasi]], [[Depok]], [[Tangerang]], [[Semarang]], [[Palembang]], [[Makassar]], [[Suda Tangerang]], [[Bandar Lampung]], [[Batam]] kaj [[Bogor]]. Metropoloj estas [[Pekanbaru]], [[Padango]], [[Malang]], [[Samarinda]], [[Tasikmalaya]], [[Balikpapan]], [[Banjarmasin]], [[Pontianak]], [[Serang]], [[Denpasar]], [[Jambi (urbo)]], [[Surakarta]] kaj [[Cimahi]]. [[Dosiero:Bandung Pasupati Skyline.jpg|eta|300ra|Bandungo kun ponto]] Grandurboj estas [[Manado]], [[Kupango]], [[Cilegon]], [[Mataram]], [[Jayapura]], [[Bengkulu]], [[Yogyakarta]], [[Paluo]], [[Ambon]], [[Sukabumi]], [[Kendari]], [[Cirebon]], [[Dumai]], [[Pekalongan]], [[Palangka Raya]], [[Binjai]], [[Kediri]], [[Sorong]], [[Tegal]], [[Pematangsiantar]], [[Banjarbaru]], [[Banda Aceh]], [[Tarakan]], [[Probolinggo]], [[Singkavang]], [[Lubuklinggau]], [[Tanjung Pinang]], [[Bitung]], [[Padangsidempuan]], [[Pangkal Pinang]], [[Batu]], [[Pasuruan (urbo)]], [[Ternato (urbo)]], [[Banjar (Javo)]], [[Gorontalo]], [[Madiun (urbo)]], [[Prabumulih]], [[Salatiga]], [[Lhokseumave]], [[Langsa]], [[Palopo]], [[Bontang]], [[Tanjungbalai]], [[Tebing Tinggi]], [[Metro (urbo)]], [[Baubau]], [[Bima]], [[Parepare]], [[Blitar (urbo)]], [[Pagar Alam]], [[Pajakumbuh]], [[Gunungsitoli]], [[Mojokerto (urbo)]], [[Kotamobagu]], [[Magelang]], [[Bukittinggi]], [[Tidore]], [[Mamuju]] kaj [[Tomohon]]. [[Dosiero:Baghdad Red zone.jpg|eta|Panoramo en Bagdado]] === [[Irako]] === En Irako jam komence de la [[historio]] formiĝis urboj, ekzemple [[Ninivo]], [[Ur]], [[Nippur]]. En tiu lando estas 3 milonurboj: [[Bagdado]], [[Basra]] kaj [[Mosulo]]. Metropoloj estas [[Arbil]], [[Sulejmanijo]], [[Kirkuk]], [[Naĝaf]]. Grandurboj estas [[Karbalo]], [[Nasirija]], [[Amara (urbo)]], [[Divanija]], [[Kut (Irako)]], [[Hilla]], [[Ramadi]], [[Faluĝa]], [[Tal Afar]], [[Samaro (Irako)]], [[Samava]], [[Bakuba]], [[Dahuk]], [[Kufa]], [[Zubajr]], [[Umm-Kasr]], [[Fao (Irako)]], [[Harta (Irako)]], [[Abu Ĥasib]] kaj [[Zaho]]. === [[Irano]] === [[Dosiero:Bright Sunshine in Tehran, 2011 Spring - panoramio (1).jpg|eta|Panoramo de Teherano]] En Irano estas 8 milionurboj: [[Teherano]] (ĉefurbo), [[Maŝhado]], [[Esfahano]], [[Karaĝo]], [[Ŝirazo]], [[Tabrizo]], [[Ĥomo]] kaj [[Ahvazo]]. Metropoloj estas [[Kermanŝaho]], [[Urmijo]], [[Raŝto]], [[Zahedano]], [[Hamadan (urbo)]], [[Kermano]], [[Jazdo]], [[Ardabilo]], [[Bandar Abaso]] kaj [[Arako (Irano)]]. Grandurboj estas [[Islamŝahr]], [[Kazvino]], [[Zanĝano (urbo)]], [[Khoramabado]], [[Sanandaĝo]], [[Malard]], [[Gods]], [[Kaŝano]], [[Gurgano]], [[Golestan]], [[Sario (urbo)]], [[Ŝahrijar]], [[Dezful]], [[Ĥomejniŝahr]], [[Boruĝerd]], [[Nejŝaburo]], [[Sabzevar]], [[Naĝafabad]], [[Amol]], [[Babol]], [[Varamin]], [[Abadano]], [[Pakdaŝt]], [[Khoj]], [[Saveh]], [[Boĝnurdo]], [[Khaemŝahr]], [[Buŝehro]], [[Kharĉak]], [[Sirĝan]], [[Birĝando]], [[Ilamo]], [[Bukan]], [[Maragha]], [[Malajer]], [[Ŝahrekordo]], [[Mahŝahr]], [[Semnano (urbo)]], [[Rafsanĝan]], [[Mehabad & Piranshahr]], [[Gonbade Kabus]], [[Ŝahinŝahr]], [[Ŝahrud]], [[Sakezo]], [[Marvdaŝt]], [[Zabol]], [[Torbate Hejdarije]], [[Koramŝahr]], [[Andimeŝk]], [[Marand]], [[Ŝahreza]], [[Miandoab]], [[Izeh]], [[Bandar-e Anzali]], [[Ĝahrom]], [[Ĝiroft]], [[Marivan]], [[Kamalŝahr]], [[Jasuĝo]], [[Nazarabad]], [[Behbahan]], [[Bam (Irano)]], [[Fasa]], [[Kuĉano]], [[Masĝed Solejman]], [[Mohamedŝahr]], [[Dorud]], [[Borazĝan]], [[Fardis]], [[Nasimŝahr]], [[Andiŝe]], [[Iranŝahr]], [[Bane]], [[Ĉahbaharo]], [[Robatkarim]], [[Kaŝmaro]], [[Ŝuŝtar]], [[Lahiĝan]], [[Ahar]], [[Rej]] kaj [[Torbate Ĝam]]. (Datenoj el 2016.) === [[Israelo]] (kun disputitaj areoj) === En Israelo estas unusola metropolo: [[Jerusalemo]]. Grandurboj estas [[Tel-Avivo]], [[Haifa]], [[Riŝon-Le-Ciono]], [[Aŝdod]], [[Petaĥ Tikva]], [[Be'er Ŝeba]], [[Netanja]], [[Holon]], [[Bnei Brak]], [[Ramat Gan]], [[Bat Jam]], [[Aŝkelon]] kaj [[Reĥovot]]. En [[Gaza sektoro]] metropolo estas [[Gaza-urbo]]. Grandurboj estas (laŭ aboco) [[Ĝabalija]], [[Ĥan Junis]] kaj [[Rafah]]. En [[Cisjordanio]] grandurboj estas (laŭ aboco) [[Bet-Leĥem]], [[Hebron]], [[Jenin]], [[Nablus]], [[Ramallah]] (kvazaŭ ĉefurbo) kaj [[Tulkarm]]. === [[Japanio]] === [[Dosiero:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|eta|300ra|Panoramo en Tokio]] [[Dosiero:Yokohama MinatoMirai21.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Jokohamo]] [[Dosiero:Osaka umeda08n3200.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Osako]] En Japanio la grandaj urboj havas specialajn [[statuso]]jn: [[speciala urbo]] kaj [[kerna urbo]] (aŭ [[Granda Urbo kun Esceptoj|aldifinita urbo]]), akirante kvalifikon per enketo de kabineto. Ĉi tie laŭ la internacia kutimo ankaŭ [[Tokio]] estas urbo, tamen ĝi jam estas la plej granda [[aglomeraĵo]] de la mondo konsistanta el diversaj (sub)urboj. En Japanio 13 milionurboj troviĝas: Tokio, [[Jokohamo]], [[Osako]], [[Nagojo]], [[Sapporo]], [[Kobeo]], [[Kioto]], [[Fukuoka]], [[Kaŭasako (urbo)]], [[Sajtama]], [[Hiroŝimo]], [[Jono (urbo)]], [[Sendajo]] kaj [[Kitakjuŝu]]. Metropoloj estas [[Ĉiba]], [[Sakaj]], [[Ŝizuoka (urbo)]], [[Kumamoto (urbo)]], [[Okajama (urbo)]], [[Hamamacu]], [[Haĉioĝi]], [[Niigata (urbo)]], [[Sagamihara]], [[Kagoŝima]], [[Funabaŝi]], [[Himeĝi]], [[Macujamo]], [[Higaŝi-Osaka]], [[Kaŭguĉi]]. Grandurboj estas [[Macudo]], [[Kuraŝiki]], [[Iĉikaŭa]], [[Niŝinomija]], [[Amagasaki]], [[Oita (urbo)]], [[Fukujama]], [[Ucunomija]], [[Nagasako]], [[Kanazaŭa (urbo)]], [[Jokosuka]], [[Tojama]], [[Takamacu]], [[Gifu]], [[Tojota (urbo)]], [[Maĉida]], [[Hirakata]], [[Fuĝisava]], [[Tojonaka (urbo)]], [[Kaŝiva]], [[Nagano]], [[Vakajamo]], [[Tojohaŝi]], [[Iĉinomija]], [[Nara (urbo)]], [[Mijazaki (urbo)]], [[Okazaki]], [[Asahikaŭa]], [[Iŭaki]], [[Sujta]], [[Takacuki]], [[Takasaki]], [[Korijama]], [[Tokorozava]], [[Kavagoe]], [[Koĉi]], [[Akita]], [[Ocu]], [[Maebaŝi]], [[Koŝigaja]], [[Naha]], [[Aomori (urbo)]], [[Kurume]], [[Jokkaiĉi]], [[Morioka]], [[Kasugai]], [[Hakodate]], [[Akaŝi]], [[Fukuŝima]], [[Ŝimonoseki]], [[Tsu]], [[Nagaoka]], [[Iĉihara]], [[Jao]], [[Fukui (urbo)]], [[Ibaraki (urbo)]], [[Tokuŝima]], [[Kakogava]], [[Mito (Ibaraki)]], [[Hiratsuka]], [[Sasebo]], [[Jamagata]], [[Kure]], [[Fuĉu]], [[Haĉinohe]], [[Nejagaŭa]], [[Kasukabe]], [[Fuĝi (urbo)]], [[Soka]], [[Ĉigasaki]], [[Macumoto (Nagano)]], [[Acugi]], [[Jamato (Kanagavo)]], [[Ageo]], [[Takarazuka]], [[Ĉofu]], [[Ota (Gunma)]], [[Ĝoecu]], [[Numazu]], [[Saga (Saga)]], [[Isesaki]], [[Tottori]], [[Kiŝivada]], [[Cukuba]], [[Kofu]], [[Hitaĉi]], [[Odaŭara]], [[Macue]], [[Suzuka]], [[Itami]], [[Jamaguĉi]], [[Kumagaja]], [[Kuŝiro]], [[Niŝitokio]], [[Uĝi]], [[Hirosaki]], [[Higaŝihiroŝima]], [[Kodajra]], [[Takaoka (urbego)]], [[Ĉofu (urbo)]], [[Jaĉijo]], [[Ube (Jamaguĉi)]], [[Izumi (Osako)]], [[Mitaka]], [[Hino (Tokio)]], [[Imabari]], [[Tomakomai]], [[Taĉikaŭa]], [[Sakura]], [[Kamakura]], [[Mijakonoĝo]], [[Ivata]], [[Obihiro]], [[Anĝo]], [[Macusaka]], [[Hadano]], [[Iŝinomaki]], [[Ueda]], [[Ogaki]], [[Ojama (Toĉigi)]], [[Aŝikaga]], [[Naraŝino]], [[Sajama]], [[Kavaniŝi]], [[Urajasu]], [[Hitaĉinaka]], [[Niiza]], [[Nagarejama]], [[Ŝunan]], [[Noda]], [[Onomiĉi]], [[Ivakuni]], [[Jonago]], [[Iruma]], [[Moriguĉi]], [[Komaki]], [[Fukaja]], [[Izumo (Ŝimane)]], [[Tama (Tokio)]], [[Koga (Ibaraki)]], [[Higaŝimurajama]], [[Kakamigahara]], [[Cuĉiura]], [[Isahaja]], [[Curuoka]], [[Ome (Japanio)]], [[Otaru]], [[Karija]], [[Kuŭana]], [[Osaki (urbo)]], [[Musaŝino (urbo)]], [[Tojokava]], [[Inazava]], [[Jacuŝiro]], [[Ise (urbo)]], [[Izuka]], [[Seto (Ajĉio)]], [[Kadoma]], [[Aizuŭakamacu]], [[Abiko]], [[Karacu]], [[Omuta]], [[Nobeoka]], [[Oŝu]], [[Kitami]], [[Fuĝieda]], [[Misato]], [[Zama]], [[Kirju]], [[Kiriŝima (Kagoŝima)]], [[Macubara]], [[Minoo (urbo)]], [[Beppu (Oitao)]], [[Dajto]] [[Okinava (urbo)]], [[Iĉinoseki]], [[Ebecu]], [[Kaŝihara]], [[Asaka]], [[Niihama]], [[Sano (Toĉigi)]], [[Tondabajaŝi]], [[Ebina]], [[Kisarazu]], [[Fuĝinomija]], [[Kusacu (urbo)]], [[Narita]], [[Jaizu]], [[Konosu]], [[Habikino]], [[Kakegaŭa]], [[Kokubunĝi]], [[Kaŭaĉinagano]], [[Hofu]], [[Higaŝiomi]], [[Toda]], [[Handa]], [[Hacukaiĉi]], [[Higaŝikurume]], [[Nasuŝiobara]], [[Taĝimi]], [[Koganei]], [[Ikoma]], [[Sanda]], [[Uruma]], [[Saijo]], [[Ĉikusej]], [[Miŝima (Ŝizuoka)]], [[Toride]], [[Akiŝima]], [[Marugame]], [[Hikone]], [[Hakusan]], [[Komacu (Iŝikaŭa)]], [[Iida]], [[Kasuga]], [[Urasoe]], [[Hanamaki]], [[Fuĝimi]], [[Ŝibata]], [[Tokai]], [[Niŝio]], [[Kanuma]], [[Kamagaja]], [[Sacumasendai]], [[Fuĝimino]], [[Ikeda (Osaka)]], [[Iga]], [[Sajĝo]], [[Onoĝo]], [[Ĉikuŝino]] kaj [[Isehara]]. Iamaj urbegoj estas (laŭ aboco) [[Amasio]], [[Cujama]], [[Jokote]], [[Kanoja]], [[Mihara]], [[Sakata]], [[Saku]] kaj [[Sanĝo]]. === [[Jemeno]] === En Jemeno estas 2 milionurboj: [[Sana'a]] kaj [[Taiz]]. Metropoloj estas [[Al-Hudaida]] kaj [[Adeno]]. Grandurboj estas [[Ibb]], [[Dhamar]] kaj [[al-Mukalla]]. === [[Jordanio]] === [[Dosiero:Amman downTown.jpg|eta|300ra|Interna urboparto de Amano]] En Jordanio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Amano]]. Ne estas metropoloj. Grandurboj estas [[Zarkao (urbo)]], [[Irbid]], [[Rusaifa]], [[Kuvejsima]], [[Vadi as-Sir]] kaj [[Tila al-Ali]]. === [[Kamboĝo]] === En Kamboĝo estas nur la ĉefurbo [[Pnom-Peno]] milionurbo. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Sianukurbo]], [[Battambang]], [[Siem Reap]], [[Sisophon]] kaj [[Kratie]]. === [[Kartvelio]] === En Kartvelio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Tbiliso]]. [[Batumo]] kaj [[Rustavi]] estas grandurboj. === [[Kataro (lando)|Kataro]] === En Kataro la unusola milionurbo estas la ĉefurbo [[Doho]], unusola metropololo estas [[Rajan]], grandurbo ne estas. === [[Kazaĥio]] === En Kazaĥujo estas unusola milionurbo: la iama ĉefurbo [[Almato]]. Metropoloj estas [[Astano]] kaj [[Ŝimkento]]. Grandurboj estas [[Karagando]], [[Aktobe]], [[Taraz]], [[Pavlodar]], [[Oskemen]], [[Semej]], [[Kostanaj]], [[Oral]], [[Petropavlo]], [[Kizilordo]], [[Temirtau]], [[Aktau]], [[Atirau]], [[Turkistan]], [[Kokŝetau]], [[Ekibastuz]], [[Taldikorgano]] kaj [[Rudnij]]. === Kipro === En Kipro estas 2 grandurboj: la ĉefurbo [[Nikozio]], kiu estas politike dividita kaj [[Limassol]]. === [[Kirgizio]] === [[Dosiero:Bischkek.jpg|eta|300ra|Ĉefplaco de Biŝkeko]] En Kirgizujo unusola metropolo estas la ĉefurbo [[Biŝkeko]] kaj unusola grandurbo estas [[Oŝ]]. === [[Kuvajto]] === En Kuvajto la ĉefurbo [[Kuvajturbo]] estas milionurbo, krome 3 grandurboj troviĝas: [[Ĝelib al-Ŝujak]], [[Salmija]] kaj [[Havali]]. === [[Laoso]] === En Laoso la unusola grandurbo estas [[Vjentiano]]. === [[Libano]] === En Libano estas unusola milionurbo: [[Bejruto]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Tripolo (Libano)]], [[Cidono]] kaj [[Tiro (urbo)]]. === [[Malajzio]] === [[Dosiero:Old Market Square, Kuala Lumpur.jpg|eta|300ra|Komerca strato en Kuala-Lumpuro]] En Malajzio [[Subang Jaya]] kaj [[Kuala-Lumpuro]] estas milionurboj. Metropoloj estas [[Klang]], [[Johor Bahru]], [[Ipoh]], [[Ampang]], [[Kuching]], [[Petaling Jaya]], [[Bharu]], [[Shah Alam]] kaj [[Kinabalu (urbo)|Kinabalu]]. Grandurboj estas [[Sandakan]], [[Seremban]], [[Kuantan]], [[Kajang]], [[Tawau]], [[Kuala Terengganu]], [[Selayang]], [[Miri]], [[Sungai Petani]], [[Alor Setar]], [[Bukit Mertajam]], [[Taiping]], [[Sibu]], [[Malako]], [[Kulim]], [[Skudai]], [[Kluang]], [[Penang]], [[Batu Pahat]], [[Bintulu]], [[Pasir Gudang]], [[Sungai Ara]], [[Gelugor]], [[Muar (urbo)]], [[Air Itam]], [[Lahad Datu]] kaj [[Butterworth]]. === [[Maldivoj]] === En Maldivoj la ĉefurbo [[Maleo (Maldivoj)]] estas la unusola grandurbo. === Mongolio === [[Dosiero:Bogd Khan Uul Mount view from Ulan Bator, Mongolia.JPG|eta|<center>Urboparto de Ulaanbaataro]] En [[Mongolio]] unusola milionurbo estas: [[Ulaanbaataro]], kiu estas la ĉefurbo. [[Erdenet]] estas urbego. === [[Nepalo]] === En Nepalo estas unusola metropolo: [[Katmanduo]]. Grandurboj estas [[Pokhara]], [[Lalitpur]], [[Biratnagar]], [[Birganj]], [[Dharan]] kaj [[Bharatpur (Nepala urbo)]]. === [[Nord-Koreio]] === En Nord-Koreio estas po unu milionurbo kaj metropolo. Ili estas laŭvice [[Pjongjango]] kaj [[Hamhungo]]. Grandurboj estas [[Horjong]], [[Nampo]], [[Hungnam]], [[Kesongo]], [[Vonsano]], [[Ĉongĵino]], [[Sinviĵuo]], [[Heĝu]], [[Kangje]], [[Kimĉekurbo]], [[Sarivon]], [[Sinpho]], [[Songnim]], [[Pjongsong]], [[Hesano]], [[Keĉhon]] kaj [[Tanĉhon]]. === [[Omano]] === En Omano estas metropolo la ĉefurbo [[Maskato]]. Grandurboj estas [[Sib (urbo)]], [[Salala (Omano)]], [[Matrah]], [[Baŭŝar]], [[Suhar]], [[Suvajk]] kaj [[Ibri]]. === [[Pakistano]] === [[Dosiero:Karachi sky line.jpg|eta|La malnova ĉefurbo Karaĉio en Pakistano]] En Pakistano 10 milionurboj troviĝas: [[Karaĉio]], [[Lahore]], [[Fajsalabado]], [[Ravalpindio]], [[Guĝranvalo]], [[Peŝavaro]], [[Multano]], [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]], [[Islamabado]] kaj [[Kveta]]. La 4 metropoloj estas [[Bahavalpur]], [[Sargodha]], [[Sialkot]] kaj [[Sukur (Pakistano)]]. Grandurboj estas [[Larkana]], [[Ŝejĥupura]], [[Rahim Jar Ĥan]], [[Ĝang]], [[Dera Gazi Ĥano]], [[Guĝrat]], [[Sahival]], [[Vah (urbo)]], [[Mardan]], [[Kasur]], [[Okara]], [[Mingora]], [[Navabŝah]], [[Ĉiniot]], [[Kotri]], [[Kamoke]], [[Hafizabad]], [[Sadikabad (Pakistana Panĝabo)]], [[Mirpur Ĥas]], [[Burevala]], [[Kohat]], [[Ĥaniual]], [[Dera Ismail Ĥan]], [[Turbat]], [[Muzafargaro]], [[Abotabad]], [[Mandi Bahaudin]], [[Ŝikarpur]], [[Ĝakobabad]], [[Ĝelum (urbo)]], [[Ĥanpur]], [[Ĥairpur]], [[Ĥuzdar]], [[Pakpatan]], [[Hub (Pakistano)]], [[Daska]], [[Goĝra]], [[Dadu]], [[Muridke]], [[Bahaŭalnagar]], [[Samundri]], [[Tando Alahjar]], [[Tando Adam]], [[Ĝaranvala]], [[Ĉiŝtian]], [[Atok (Pakistano)]], [[Vehari]], [[Kot Abdul Malik]], [[Ferozevala]], [[Ĉakval]], [[Guĝranvalo]], [[Kamalia]], [[Umerkot]], [[Orienta Ahmedpur]], [[Kot Adu]], [[Vazirabad]], [[Mansehra]], [[Lejah]], [[Svabi]], [[Ĉaman]], [[Taksila]], [[Noŝera]], [[Ĥuŝab]], [[Ŝahdadkot]], [[Mianvali]], [[Kabal (Pakistano)]], [[Lodhran]], [[Hasilpur]], [[Ĉarsada]], [[Bhakar]], [[Badin]], [[Arifvala]], [[Gotki]], [[Sambrial]], [[Ĝatoi]], [[Harunabad]], [[Daharki]], [[Naroval]], [[Tando Muhamad Ĥan]], [[Kamber Ali Ĥan]], [[Mirpur Matelo]], [[Kandĥot]] kaj [[Bhalval]]. === [[Sauda Arabio]] === En Sauda Arabio 6 milionurboj troviĝas: [[Rijado]] (ĉefurbo), [[Ĝido]], [[Mekao]], [[Medino]], [[Hofufo]] kaj [[Taif]]. Metropoloj estas [[Dammam]], [[Burajda]], [[Ĥubar]], [[Tabuk]], [[Katif]], [[Ĥamis Muŝajt]]. Grandurboj estas [[Hail]], [[Hafar-el-Batin]], [[Ĝubajl]], [[Ĥarĝ]], [[Abha]], [[Naĝran]], [[Janbu]], [[Kunfuda]], [[Arar]], [[Unajza]], [[Sakaka]], [[Mubaraz]], [[Ĝajzano]], [[Dahran]], [[Kurejet]], [[Rass]] kaj [[Baha]]. Urbegokandidatoj estas [[Ŝarura]] kaj [[Muzamija]]. === [[Singapuro]] === [[Dosiero:Singapore skyline night 1.jpg|eta|300ra|Vespera panoramo de Singapuro]] Singapuro mem estas [[urboŝtato]], samtempe milionurbo. === [[Sirio]] === En Sirio grandaj urboj formiĝis jam dum la bibliaj tempoj. Nun estas 2 milionurboj: [[Halepo]] kaj la ĉefurbo [[Damasko]]. Unusola metropolo estas [[Hims]]. Grandurboj estas [[Hama]], [[Latakio]], [[Dair az-Zaur]], [[Ar-Raka]], [[El-Bab]], [[Idlib]], [[Duma]], [[Safira]] kaj [[Salamija]]. === [[Srilanko]] === En Srilanko estas unusola metropolo, la ĉefurbo [[Kolombo (urbo)]]. Grandurboj estas [[Dehivala-Maunt Lavinia]], [[Moratuva]], [[Ĝafna]], [[Negombo]], [[Ĉavakaĉeri]], [[Sri Jayawardenapura Kotte]], [[Trinkomali]], [[Kandi (Srilanko)]], [[Kalmunai]] kaj [[Point Pedro]]. === [[Sud-Koreio]] === [[Dosiero:서울 N tower 082.JPG|eta|<center>Seulo]] En Sud-Koreio estas 10 milionurboj en [[2017]]: [[Seulo]] (ĉefurbo), [[Pusano]], [[Inĉon]], [[Teguo]], [[Deĝon]], [[Kŭangĵuo]], [[Suvon]], [[Ulsan]], [[Ĉangvon]] kaj [[Gojang]]. Metropoloj estas [[Jongin]], [[Songnam]], [[Buĉon]], [[Ĉonĝuo]], [[Ansan]], [[Ĝonĝu]], [[Ĉonano]], [[Namjanĝu]], [[Huason]], [[Anjang]], [[Kimhe]] kaj [[Pohan]]. Grandaj urboj estas [[Pjongtek]], [[Ĉeĝu (urbo)]], [[Sihun]], [[Ujĝonbu]], [[Kumi]], [[Paĝu]], [[Gimpo]], [[Ĉinĝu]], [[Kvanmjon]], [[Vonĝu]], [[Asan]], [[Kvanĝu]], [[Iksan]], [[Jansan]], [[Kunsan]], [[Kunpho]], [[Ĉunĉon]], [[Kjonsan]], [[Josu]], [[Sunĉon]], [[Kjonĝu]], [[Koĝe]], [[Mokpo]], [[Kanin]], [[Osan]], [[Ĉunĝu]], [[Iĉono]], [[Janĝu]], [[Seĝon (urbo)]], [[Anson]], [[Kuri]], [[Sosan]], [[Andon]], [[Tanĝin]], [[Poĉon]], [[Uivan]], [[Hanam]], [[Sogvipo]], [[Kvanjan]], [[Kimĉon]], [[Tonjon]], [[Ĉeĉon]], [[Nonsan]], [[Konĝu]], [[Saĉon]], [[Ĉongup]], [[Joĝu]], [[Jonĝu]], [[Mirjan]], [[Naĝu]], [[Porjon]], [[Sanĝu]] kaj [[Jonĉon]]. === [[Taĝikio]] === En Taĝikio estas po unu metropolo kaj grandurbo. Ili estas laŭvice: la ĉefurbo [[Duŝanbeo]] kaj [[Ĥuĝand]]. === [[Tajlando]] === [[Dosiero:Sukhumvit panorama A.JPG|eta|<center>Bankoko]] En Tajlando la ĉefurbo [[Bangkoko]] estas unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nonthaburi]], [[Nakhonratĉasima]], [[Ĉiang Maj]], [[Hatjaj]], [[Udontani]], [[Pak Kret]], [[Ĉaofraja Surasak]], [[Khonken]], [[Ubonratĉathani]], [[Nakhonsithamarat]], [[Nakhonsavan]], [[Nakhonpathom]] kaj [[Pataja]]. === [[Tajvano]] === En Tajvano estas 6 milionurboj: [[Novtajpeo]], [[Tajĉungo]], [[Tajpeo]], [[Taojuano]], [[Tajnano]] kaj [[Kaosjungo]]. Metropoloj mankas. Grandurboj estas [[Hsinĉu]], [[Ĉilun]], [[Ĉjaji]], [[Ĉanghua]], [[Ping Tung (Tajvano)|Ping Tung]], [[Ĵubej]], [[Juanlin]], [[Douliu]], [[Tajtung]], [[Hualjan]], [[Toufen]], kaj [[Nantou]]. === [[Turkio]] === [[Dosiero:Istanbul - Beyoglu amb el Bòsfor al fons.JPG|eta|300ra|Panoramo de Istanbulo]] Laŭ stato en 2015 [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_in_Turkey] en Turkio estas 7 milionurboj: [[Istanbulo]] (parte en Eŭropo), [[Ankaro]], [[İzmir]], [[Bursa]], [[Adana]], [[Gaziantep]] kaj [[Konya]]. Metropoloj estas [[Antalya]], [[Kayseri]], [[Mersin]], [[Eskişehir]], [[Diyarbakır]] kaj [[Samsun]]. Grandurboj estas [[Denizli]], [[Şanlıurfa]], [[Adapazarı]], [[Malatya]], [[Kahramanmaraş]], [[Erzurum]], [[Van]], [[Batman]], [[Elazığ]], [[İzmit]], [[Manisa]], [[Sivas]], [[Gebze]], [[Balıkesir]], [[Tarsus]], [[Kütahya]], [[Trabzon]], [[Çorum]], [[Çorlu]], [[Adıyaman]], [[Osmaniye]], [[Kirikkale]], [[Antakya]], [[Aydın]], [[İskenderun]], [[Uşak]], [[Aksaray]], [[Afyonkarahisar]], [[Isparta]], [[İnegöl]], [[Tekirdağ]], [[Edirne]], [[Darıca]], [[Ordu]], [[Karaman]], [[Gölcük]], [[Siirt]], [[Körfez]], [[Kızıltepe]], [[Düzce]], [[Tokat]], [[Bolu]], [[Derince]], [[Turgutlu]], [[Bandırma]], [[Nazilli]], [[Kırşehir]], [[Niğde]], [[Zonguldak]], [[Ceyhan]], [[Karabük]], [[Siverek]], [[Akhisar]], [[Lüleburgaz]], [[Amasio]], [[Yozgat]], [[Cizre]], [[Ödemiş]], [[Kâhta]], [[Midyat]] kaj [[Ereğli]]. === [[Turkmenio]] === En Turkmenio estas la ĉefurbo [[Aŝgabato]] metropolo. Grandurboj estas [[Türkmenabat]], [[Daşoguz]] kaj [[Mary (Turkmenio)]]. === [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] === En Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estas unusola milionurbo: [[Dubajurbo]]. 2 metropoloj estas: [[Abu-Dabio]], [[Ŝarĵo]] kaj [[El-Ajn]]. Grandurboj estas [[Aĵmano (urbo)|Aĵmano]] kaj [[Ras-al-Ĥajmo]]. === [[Uzbekio]] === [[Dosiero:Vue de l'Aqua-Park - Tachkent.jpg|eta|300ra|Aerfoto de Taŝkento]] En Uzbekio estas unusola milionurbo: [[Taŝkento]]. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Namangano]], [[Andiĝono]], [[Samarkando]], [[Nukus]], [[Buĥara]], [[Karŝio]], [[Kokando]], [[Fergano]], [[Margilan]], [[Navojo]], [[Ĝizaĥo]], [[Urgenĉo]], [[Termezo]], [[Ĉirĉik]], [[Angren]], [[Bekabad]], [[Olmalik]] kaj [[Hoĝejli]]. === Vjetnamujo === En [[Vjetnamio]] 2 milionurboj estas: [[Ho-Chi-Minh-urbo]] kaj [[Hanojo]]. Unusola metropolo estas [[Hai Phong]]. Grandurboj estas [[Da Nang]], [[Biên Hòa]], [[Huế]], [[Nha Trang]], [[Cần Thơ]], [[Rạch Giá]], [[Vũng Tàu]], [[Qui Nhơn]], [[Nam Định]], [[Phan Thiết]] kaj [[Long Xuyên]], [[Buôn Ma Thuột]]. [[Kategorio:Urboj de Azio| ]] 8buxkynmzox069a8um301tql585w70c 0 369966 9350064 8778996 2026-04-09T06:49:01Z Sj1mor 12103 9350064 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Tradicia afrika muziko''' estas arnomo por [[muzik]]formoj plejparte el afrikaj landoj [[Afriko sude de Saharo|sude de Saharo]], kies karakteron ankoraŭ malmulte ĝis tute ne ŝanĝis influoj de muziko el la imperiismaj nordaj landoj kaj kiu baziĝas sur antaŭ-koloniaj. La arnomo kunportas kelkajn problemojn, ĉar ĝi metas neadekvate la muzikformojn de tre malsamaj [[kulturo]]j kun siaj parte tre diversaj historiaj, socialaj kaj ankaŭ geografiaj interligoj en unu kuntekston, sen konsideri la grandajn diferencojn ene de [[afrika]] mondoparto. Eŭropanoj kaj usonanoj imagas afrikan muzikon, en kiu regas la [[tamburo]], envere tamen por la plej multaj afrikaj muzikkulturoj [[kantado]] la plej grava ero de [[muziko]]. == Karakterizado == [[Dosiero:Mbira dzavadzimu.jpg|eta|Dikfingroharpo ''Mbira Dza Vadzimu'']] Multaj afrikaj lingvoj estas [[tonlingvo]]j, en kiuj la tonalto servas por la diferencigo de signifo, kaj pro tio tonsinsekvoj en [[kantmuziko]] povas esti subigitaj al la paroltono. Krome aŭskultantoj povas elaŭdi el instrumentaj tonsinsekvoj signifoplenajn tekstojn. Afrika muziko kaj afrika danco nesepareble apartenas unu al la alia; multaj afrikaj lingvoj uzas por muziko kaj danco la saman vorton. Rakontoj, [[masko]]j, muziko kaj danco ĉiam staras en interligo kun socia evento. La muziko je tio aŭdebla ne estas simple ŝanĝebla, ĉar ĝi apartenas kaŭze al la pokaza festo aŭ [[rito]]. Analoge variaj estas la formoj, kiuj estas fiksitaj kaj konataj al ĉiuj. [[Improvizado (muziko)|Improvizado]] ekzemple de tamburisto trafus sur nekomprenemon. Variaĵoj tamen neniel estas malpermesitaj, sed certa-kvante eĉ postulataj, ĉefe por povi pritrakti dum la prezentada situacio certajn reagojn de la partoprenantoj. Ĉi tiuj variadoj tamen devas limiĝi, ĉar alikaze la lingvo de la instrumentoj fariĝus nekomprenebla. Grava ero de afrika muziko estas la ripetado. Muzikistoj kaj partoprenantoj povas tiel dum la profunde „enfundiĝi“ en la muzikon kaj foje atingi [[Tranco|trancecajn]] statojn. Nur tiamaniere – per la longa daŭrigo de [[specimeno (muziko)| specimeno]] – oni povas tutplene kompreni la muzikon. Je ĉiuj gravaj eventoj kaj eĉ ĉiutagaj faradoj muziko ludas centran rolon. Oni devas malaranĝi feston, se la koncerna muzikisto estis forvojaĝinta aŭ malsaniĝinta. Afrikaj tamburoj vere povas kanti kaj paroli. La muzikaj specimenoj ofte ekestis el la lingvo. La unuopaj tamburfrapoj de [[ritmo (muziko)|ritma]] specimeno devas klare distingiĝi laŭ tonalto resp. [[sonkoloro]], alikaze ili restas nekompreneblaj kaj sensencaj. Per la tiel nomataj paroltamburo oni povas komuniki tutajn vortojn kaj frazojn; la tamburisto ofte tiucele devas multjare ekzercadi. Historiaj esploroj montris, ke afrikaj muzikkulturoj estas senescepte dinamikaj. Pro tio la blankula kompreno de „origina afrika muziko“ reflektas nur romantikan imagon de la [[okcidenta civilizo|blankuloj]] kaj estas nun uzata por plialtigi la surmerkatan valoron de afrika muziko en la imperiismaj landoj, malhavas tamen fakte neniun bazon. Krom tio la kulturoj de [[Afriko]] estas tro malsamaj por nomi komunecojn por la tuta mondoparto. Malsamaj [[tonsistemo]]j, muzikoj lige kun kulto, reprezentado, vilaĝaj festoj, urba, ekde la komenco de la 20-a jarcento komerca muzikindustrio (ŝelakdiskoj) ekzistas pokaze laŭ surloke malsamaj kondiĉoj. Maldetala dubdivido en stilregionojn distingas la [[kojsanoj|kojsane]] stampitan sudon de la [[bantuo]]lingva centra Afriko kaj de la pli malpli [[islamo|islame]] influitaj regionoj de orienta kaj okcidenta Afriko. Tradiciajn afrikajn religiojn oni nomas [[Animismo|animismaj]] (ankaŭ bestoj, plantoj kaj la malviva naturo havas animon). La supernatura, nevidebla mondo de la spiritoj estas lige ligita kun la natura mondo kaj ĉefe pro la muziko (tono estas "malmateria") la du mondoj komunikas unu kun la alia. La pridemandendaj spiritoj ne komprenas la vortlingvon, sed la muziklingvon lige parenca al ĝi. Je ĉiuj gravaj eventoj de la socia (naskiĝo, [[inico]], [[cirkumcido]], saniĝo, geedziĝo, rikolto, enoficigo de sakralaj kaj profanaj potenculoj, entombigoj ktp.) oni demandas, petegas kaj favorkorigas la spiritojn kaj praulojn. Ankaŭ en islamaj regionoj tradiciitaj animismaj praktikoj forte influas la traktadon de muziko kiel [[spiriteco|spiriteca]] forto. == Sociaj funkcioj == [[Dosiero:TalkingDrum.jpg|eta|paroltamburo]] Afrikaj kulturoj uzas muzikon por tute diversaj celoj. Ekzemploj por [[Funkciismo|socialaj funkcioj]] estas: * Lernado en la inicolernejo: La inicotoj lernas helpe de muziko konindajn enhavojn de sia kulturo * Reprezentado de profanaj regantoj: reĝotamburoj kaj -trumpetoj (kiel la [[naturtrumpeto]] ''kakaki'' ĉe la [[Haŭsoj]]) simbolas sosocian renomon kaj politikan aŭtoritaton * Realigo de funebroritoj * Akompanado de la [[mitoj]], [[legendo]]j kaj [[kroniko]]j de la glorkantistoj * Muziko por [[danco]] – ĝis la „sekularigitaj“ formoj de afrika [[rokmuziko]], ĉefe en la urboj * Muziko por senstreĉiĝo, ripozo, distrado, kiel lulkantoj * Muziko por transsendado de novaĵoj novaĵtamburoj == Stereotipoj, tradicio kaj progreso == {{Virinoj en muziko|26}} Afriko ofte estas prezentita ekskluzive kiel lando de tamburoj, sed male ĝi havas plej diversajn muzikajn instrumentojn, kiuj ludas same gravan rolon kiel tiu de [[voĉa muziko]]. Ekzistas melodiaj [[Kordinstrumento|kordaj instrumentoj]]: [[Arko (armilo)|arko]], malsamaj specoj de [[Harpo|harpoj]] aŭ harp-similaj, kiel ‘[[Kóoraa]]’ aŭ [[Violono|violonoj]], multaj specoj de [[ksilofono]], kiel la ‘[[mbira]]’, kaj diversaj specoj de blovinstrumentoj kiel [[Fluto|flutoj]] kaj [[Trumpeto|trumpetoj]]. La plej uzata muzika instrumento en Afriko estas la homa voĉo, kaj la plej ofta maniero produkti muzikon estas voka-kaj-responda kantado. Ĝenerale, afrika kanto estas malstreĉa, de malferma [[Gorĝo (anatomio)|gorĝo]] kaj [[Resono|resona]], male al la streĉa [[Proksima Oriento|proksimorienta]] kantstilo. Iliaj lingvoj estas [[Tonlingvo|tonaj]] kun tre proksima rilato al muziko. Eĉ, en instrumenta muziko denaska parolanto de unu el ĉi tiuj lingvoj kutime povas percepti tekston en la muziko. Ĉi tiu efiko formas la bazon de [[Perkuta muzikilo|perkuta muziko]] nomata ‘parolantaj [[Tamburo|tamburoj]]’. Dancistoj kaj [[Perkutisto|perkutistoj]] tre serioze lernas ĝisfunde dancojn en ĉiuj siaj detaloj. La [[Ŝultro|ŝultroj]], [[brusto]], [[Pelvo (anatomio)|pelvo]], [[Brako|brakoj]] kaj [[Kruro|kruroj]] povas esti movitaj per la malsamaj muzikaj ritmoj, kombinante du, aŭ tri ritmojn en siaj movadoj. Por virinoj de multaj afrikaj kulturoj ludi [[Blovinstrumento|blovajn]] aŭ [[Frapinstrumento|frapinstrumentojn]] asociitajn kun potenco ne estas permesata. En la kulturo mandé, kantado kaj muzikado estas rezervitaj nur por la ‘jàli’-kasto, la [[Bardo|bardoj]] de [[Okcidentafriko|Okcidenta Afriko]], kiuj ricevas tiun arton laŭ hereda transdono dum centoj da jaroj. Virinoj havas la reputacion esti [[Ĉefkantisto|ĉefkantistoj]], sed la ludado de instrumentoj estas tradicie ekskluziva regado de viroj. Preskaŭ ĉiuj ‘jàlimùsu’, muzikistino ekvivalento al ‘jàli’ de Okcidenta Afriko, ludas nur du instrumentojn rezervitajn por virinoj, la ‘néo’, malgranda [[Metalo|metala]] [[Fraptono|fraptubo]] kaj la [[Kukurbo|akvokukurbo]]. Neniu virino rajtas ludi ian kordinstrumenton, kiuj estas tradiciaj akompanantoj de historiaj rakontoj, kaj konsiderataj prestiĝaj en la socio. La aliro de virinoj al la ‘kóoraa’, la 21-korda harpo-[[liuto]], unu el la plej emblemaj instrumentoj de la [[Malio|malia]] muzika heredaĵo, estas konflikta: ludi ĝin povas impliki riskojn. Aparte interesa kazo estas la aktuala urba muzikistino el Malio '''Madina N’Diaye''', kiu ne heredis la profesion. Madina estas la unua afrika virino, kiu kuraĝas ludi la ‘kóoraan’, ĉi tiun sanktan instrumenton. Ŝi estas la sola afrikanino, kiu profesie ludas kordinstrumentojn rezervitajn por viroj.  Madina N’Diaye estas kantverkistino kaj [[Komponisto|komponistino]], eldonis KD-n kaj [[Turneo|turneis]] tra [[Eŭropo]]. Ŝi defiis la socion kaj alfrontis sennombrajn [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝojn]]. "Ŝi havas grandan sukceson (ekstere), sed ĉi tie estas infero, kiam ŝi ludas," diris ŝia patro. Madina ĉiam havis vidkapablajn problemojn. En [[2001]], ŝi restis definitive blinda. Multaj interpretis tion kiel punon. Virinoj, kiuj kune kun Madina kreis grupon de instrumentistoj, anoncis al ŝi, ke ili decidis forlasi la projekton: ili timis la konsekvencojn. Madina deklaris, ke muziko estas "kialo por vivi." "Mi estas blinda sed ne [[Handikapito|handikapita]]". Malgraŭ la kolero de iuj tradiciistoj, ŝi daŭrigis sian vojon kaj diskonigis sin kiel talenta aŭtoro, komponisto kaj interpretisto. Madina konsideras sin emancipita, sed deklaras ke "[[emancipiĝo]] ne signifas [[Egaleco|egalecon]] inter viroj kaj virinoj, sed pli ĝuste havi la rajton ekzerci la samajn profesiojn, por kontentigi proprajn bezonojn. Hodiaŭ pli da virinoj tra la tuta Afriko levas siajn kantojn kaj instrumentojn por defendi la kaŭzon de virinoj kaj esprimi sin kontraŭ [[diskriminacio]]. Ne nur rilate al muzika agado, sed ankaŭ pri sociaj kaj edukaj rajtoj. Iom post iom la kordinstrumentoj ekparolas en virinaj manoj. == Afropop == Afropop estas termino iam uzata por priskribi la nuntempan muzikon de afrika popo. Karakterizita de miksaĵo de dancoj kaj sonoj inter amerika popola muziko kaj afrika muziko, Afropop ne raportas al specifa stilo aŭ muzika sono, sed la vorto estas uzata kiel ĝenerala termino por populara muziko afrikaj. === Famaj homoj Redakti === * [[Mohombi]] * [[Wizkid]] * [[Davido]] * [[Diamond Platnumz]] * [[Fally Ipupa]] == Vidu ankaŭ == * [[Bluso]] == Literaturo == * Wolfgang Bender: ''Sweet Mother: Moderne afrikanische Musik''. Trickster-Verlag, München 1985, ISBN 3-923804-10-5 * John Miller Chernoff: ''Rhythmen der Gemeinschaft: Musik und Sensibilität im afrikanischen Leben''. Peter-Hammer-Verlag, Wuppertal 1999, ISBN 3872948385 * Jacqueline Cogdell DjeDje (Hrsg.): ''Turn up the volume! A celebration of African music''. UCLA Fowler Museum of Cultural History, Los Angeles 1999. ISBN 0-930741-76-5 und ISBN 0-930741-77-3 * Gerhard Kubik: ''Zum Verstehen afrikanischer Musik''. 2. Auflage. Lit Verlag, Wien 2004, ISBN 3825878007 * Erich Stockmann: ''Musikkulturen in Afrika''. Verlag Neue Musik, Berlin 1987, ISBN 3733300092 * Joseph H. Kwabena Nketia: ''Die Musik Afrikas''. Otto Heinrich Noetzel Verlag, Wilhelmshafen 1991 (3. Auflage) ISBN 379590255X * Volker Schütz: ''Musik in Schwarzafrika. Arbeitsbuch für den Musikunterricht in den Sekundarstufen.'' Mit Doppel-CD. Oldershausen Institut für Didaktik populärer Musik, Oldershausen 1992 * Ulrich Wegner: ''Afrikanische Saiteninstrumente'' (mit Musikkassette), Staatliche Museen Preußischer Kulturbesitz, Berlin 1984, ISBN 3-88609-117-1 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://africanmusic.org/ African Music Encyclopedia] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Afrika muziko| ]] [[Kategorio:Popola muziko]] nua7ahnityot6cenwc0ogo78y9p1i1j 0 371350 9349830 8999778 2026-04-08T14:12:45Z Sj1mor 12103 9349830 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} [[Dosiero:UK 2013.png|300ra|eta|Kongresa emblemo]] [[Dosiero:2013-07-20 UK Rejkaviko (Foto Dietrich Michael Weidmann) 007.JPG|300ra|eta|Kunsido de la komitato de UEA en Rejkjaviko la 20-an de julio 2013]] La '''98-a Universala Kongreso ([[Universala Kongreso de Esperanto|UK]]) de [[Esperanto]]''' okazis de la [[20-a de julio|20-a]] ĝis la [[27-a de julio]] [[2013]] en [[Rejkjaviko]], la ĉefurbo de [[Islando]]. La informon pri la kongresurbo diskonigis la estraro de [[UEA]] dum la solena fermo de la [[UK 2011|96-a UK]] en [[Kopenhago]] la [[30-a de julio|30-an de julio]] [[2011]]<ref>[https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=424#2 Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 424: La kopenhaga UK fermita, Hanojo kaj Rejkjaviko atendas]</ref>. Temis pri la dua UK en Islando, post la [[UK 1977|62-a UK]] okazinta en Rejkjaviko en [[1977]]. Ĝi disvolviĝis en la moderna koncertejo kaj [[kongresejo]] [[Harpa]]. == Alta Protektanto == La Alta Protektanto de la kongreso estis la ŝtatestro, [[Ólafur Ragnar Grímsson]]. Ólafur Ragnar Grímsson persone partoprenis la solenan inaŭguron de la kongreso kaj alparolis la ĉeestantojn. == Kongresa temo == La temo de la 98-a UK en Rejkjaviko estis "Insuloj sen izoliĝo: por justa komunikado inter lingvokomunumoj". La reĝisoro de la kongresa temo estis [[Orlando Raola]]<ref>[https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=489#2 Gazetara Komuniko de UEA, n-ro 489: Orlando Raola reĝisoros la kongresan temon de Rejkjaviko]</ref>. == Loka Kongresa Komitato == La loka kongresa komitato konsistis el la sekvaj personoj:<ref>[https://uea.org/kongresoj/2013/dua_bulteno.html#lkk Dua Bulteno]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Prezidanto, kongresejo, programo: Hannes Högni Vilhjálmsson * Vicprezidanto, ekskursoj, gazetara servo: Steinþór Sigurðsson * Sekretario, artaj aranĝoj: Kristján Eiríksson * Kasisto, loĝigo: Pétur Yngvi Gunnlaugsson * Protokolisto: Stefán Briem * Revizoro, Movada Foiro: Jón Elíasson * Junulara programo, giĉetoj: [[Nicola Ruggiero]] * Bonveniga servo: [[Siru Laine]] * Retejo, socia interago: Grétar Jónsson * Helpanto: Baldur Bárður Bragason * Helpanto: Viðar Guðmundsson * Helpanto: Loftur Melberg Sigurðsson * Helpanto: Eysteinn Sigurðsson * Helpanto: Almar Daði Kristinsson == Komitatkunsido kaj elektoj == Dum sia unua sesio la 20-an de julio de la 98-a Universala Kongreso de Esperanto la komitato de UEA elektis novan estraron. Elektiĝis kiel prezidanto [[Mark Fettes]], kiel vizprezidanto [[Stefan MacGill]], kiel ĝenerala sekretario [[Martin Schäffer]] kaj kiel ceteraj estraranoj [[Stefano Keller]], [[Lee Jung-kee]], [[Barbara Pietrzak]] kaj [[José Antonio Vergara]]. Dum la sama sesio la komitato elektis tri novajn honorajn membrojn, nome [[Roland Lindblom]], [[Biruta Rozenfelde]] kaj [[Hallgrímur Sæmundsson]]. Sæmundsson fakte forpasis antaŭ unu monato, sed ĉar la propono pri lia elektiĝo estis jam dissendita al la komitato kaj li antaŭ sia morto pretis akcepti tian honoron la komitato decidis malgraŭ lia forpaso postmorte okazigi la honorigon.<ref>Gazetaraj Komunikoj de UEA, N-ro 509, 2013-07-22</ref> == Kongresa Rezolucio == Tradicie ankaŭ dum la 98-a Universala Kongreso estis adoptita kongresa rezolucio. Ĝi tekstas jene: '''REZOLUCIO DE LA LA 98-A UNIVERSALA KONGRESO DE ESPERANTO''' Ni, 1034 partoprenantoj en la 98-a Universala Kongreso de Esperanto, venintaj el 55 landoj de ĉiuj mondopartoj al la plej norda ĉefurbo, Rejkjaviko, sur la insulo Islando, ''Diskutinte'' en pluraj sesioj pri la temo ''Insuloj sen izoliĝo: por pli justa komunikado inter lingvo-komunumoj''; ''Konstatas,'' ke insuloj – historiaj, geografiaj kaj sociaj – estas originaj fontoj de biologia kaj kultura diverseco, kiujn indas konservi kaj protekti; ''Esprimas'' maltrankvilon pri la nuntempe akriĝantaj minacoj al tiu diverseco, pro pluraj homogenigaj kaj detruaj tendencoj de la regantaj ekonomiaj kaj politikaj sistemoj tutmonde; Samtempe ''bonvenigas'' la kreskantajn ŝancojn por translima kaj transkultura interkompreniĝo, kiujn donas la disvastiĝo de komunikaj rimedoj kiel Interreto; ''Atentigas'' pri la graveco de lingva diverseco kaj lingva justeco en la protektado de tiu kultura bunteco, kiun heredigis al ni la insuloj de la mondo; ''Memorigas,'' ke ĝuste tiu protektado de diverseco estas kerna valoro de la movado por la internacia lingvo Esperanto; ''Konfirmas'' la volon de la Esperanto-movado kunlabori cele al mondo de "insuloj sen izoliĝo", kie ĉiuj lingvoj kaj kulturoj povas kunekzisti kaj plue disflori en reciproka respekto; ''Alvokas'' al mondvasta kunlaboro per lingve justaj rimedoj por kontraŭstari la minacojn de klimatŝanĝo kaj biokultura homogeniĝo ''Asertas'' la urĝecon de tia agado por konservi la trezorojn de nia insuleca planedo.<ref>Gazetaraj Komunikoj de UEA, [https://uea.org/dokumentoj/komunikoj/gk.php?no=511 N-ro 511], 2013-07-27</ref> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://esperanto.is Oficiala retpaĝo de la 98-a UK] * [http://www.facebook.com/UK2013 UK 2013 en Facebook] * [http://www.ruv.is/frett/esperanto-omar-um-horpu filmeto "Esperanto ómar um Hörpu" de la islanda ŝtata radio- kaj televidokorporacio pri la kongresa komenciĝo (islande)] * [http://stanobelov.blogspot.com/search/label/uk98 Artikoloj pri UK 2013] {{eo}} {{Komunejokat|World Esperanto Congress 2013|Universala Kongreso de Esperanto 2013}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:2013-07-26 Kongresanaro de la 98-a UK en Rejkjaviko (Foto Dietrich Michael Weidmann) 007.jpg|eta|700ra|centre]] {{UK|2013}} [[Kategorio:UK 2013| ]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Islando]] [[Kategorio:Rejkjaviko]] [[Kategorio:2013 en Islando]] [[Kategorio:Islanda Esperanto-Asocio]] gpws08xr7lpltdpqvc8vzx1hp48qdg1 0 373738 9349812 9254244 2026-04-08T13:28:00Z Sj1mor 12103 9349812 wikitext text/x-wiki <noinclude> __TOC__ == Bibliografio de [[Tibor Sekelj]] == * Publikigaĵoj (Libroj, gazetartikoloj, ktp) ** verkitaj de Tibor Sekelj *** originaloj *** listo de tradukoj ** tradukitaj de Tibor Sekelj ** pri Tibor Sekelj </noinclude> {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{ĉ|o}} ''emfazitaj per oranĝa koloro estas eldonjaro, titolo kaj lingvo de originalo'' | align="right" |[{{fullurl:Tibor Sekelj/Bibliografio|action=edit}} Redakti la bibliografion] |} === Indekso === * [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo|Ordigebla simpligita listo]] {{:Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso}} === Galerio === {{:Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio}} {| class="wikitable" width="100%" |- ! Jaro ! Titolo ! Lingvo ! Eldonloko ! Eldoninto ! Kolekto ! paĝoj ! ISBN ! Priskribo |- | colspan="10" | === Literaturo === * Fabeloj, noveloj por junularo, por distro, ktp {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Cuentos|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| [[Bonaero]] | Editorial Molino| |102| | Traduko de Jugoslovenske narodne pripovetke prepricane za decu Juzne Amerike 29 cm. Bildoj de Lorenzo Molas}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| [[Barcelono]] | Editorial Molino| |102| | Jugoslavaj fabeloj, traduko de Tibor Sekelj bildoj de Jorge Samper|||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|pt|Contos de fadas Yugoslavos||Rio de Janeiro}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|eo|La trovita feliĉo|| Bonaero| [[Progreso]]| |19| | novelo legebla por kursfinintoj||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Viaje fuera del tiempo||La Paz|Gisbert y Cia.|Librería La Universitaria|157|(OCoLC)610345306 [[OCLC]]-numero 9202980|Vojaĝo ekster la tempo 21 cm. ilustrita, |originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Antverpeno]] La Laguna|TK [[Stafeto]]|1-a eldono, belliteratura 42|94||infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1994|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Roterdamo]]|[[UEA]]|2-a eldono|94|ISBN 9789063360184|infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Kumeŭaŭa|22}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|sl|Kumeuaua, sin pragozda|Nina Vidervol |[[Ljubljano]]|Mladinska knjiga||73||ilustris Vladimir Laković}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|gu|Kumevava Prakrti nám ácaryo||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|hi|Kumevava Prakrti ke eŝĉarya||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|kn|Kumevava Prakrtiya vinódagalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|mr|Kumevava Nisargám ci lílá||Madras|||||Ludo de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|ta|Kumevava Ivarkai vinótekal||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|te|Kumevava Prakrti vintalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|zh|Kumevava||[[Pekino]]|2-a eldono ||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|he|Ben ja’ar habrešit||[[Tel-Avivo]]|Napomena|Materijalni opis |||79 ilustr.||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|is|Kumeŭaŭa sonur frumsógarns|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefan Sigurdsson||||||Legita en la radio en la somero de 1958||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|mk|Kumeuaua sin na prašumata|Tome Arsovski|[[Skopje]]|Kočo Racin|Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10|||73 ilustr||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|sq|Kumeuaua Bir Xhungle|Halil Jupa|[[Priŝtino]]|Rilindja||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1975|sr|Kumevava sin prašume|Vladimir Laković ... [et al.]|[[Subotica]]|Osvit||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|sr|Kumevava sin prašume : omladinski roman|Vladimir Laković ... [et al.]|Subotica|Tibor Sekelj||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2003|sr|Кумевава, син прашуме|Andrej Vojković|[[Beogrado]]|Kreativni Centar|3a= / Kumevava sin prašume|Biblioteka Svet je jedan|95 + bildoj|ISBN 9788677812065 [[OCLC]]-numero 732607024|en cirila skribo bildoj : Andrej Vojković.11 x 18 cm 1a kaj 2a eld en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008| / Kumevava sin prašume}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Kumevava, az őserdő fia|[[István Ertl]]|[[Budapeŝto]]|[[Magyar Eszperantó Szövetség]]||60 ||ilustris: Bánfalvy Ákos||hu=el Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|ja|ジャングルの少年 /Janguru no shōnen|Ichirō Takasugi, Tatsuhide Matsuoka |[[Tokio]]|Fukuikan Syoten 福音館書店||147||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|rue|Kumevava sin pralesa|Mikola Skuban|[[Novi Sad]]|Ruske Slovo||113||||rue=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sv|Kumeuaua djungelns son|[[Leif Nordenstorm]]|[[Boden (Svedio)|Boden]]|Nordenstorms Förlag||68|ISBN 91-971004-0-4|ilustris: Maria Storvall||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|uk|Kumevava, syn ĝunhliv|[[Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova]]|[[Kievo]]|Veselka||||||uk=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992?|ne|Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo|Gamvir Man Shresta|[[Katmanduo]]|Jogamba Instituto de Esperanto||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|es|Kumewawa el hijo de la selva|Guillermo Alfredo Cook|[[Karakaso]]|Fondo Editorial Tropykos||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2010|mt|Kumewawa Iben il-Ġungla|K. Mallia. |[[Rabato]]|Wise Owl||72||Prozo tradukita||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1973|eo|Ridu per Esperanto|| [[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]|3|55| | kun Nikolás Matijevic||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1974|eo|Premiitaj kaj aliaj noveloj||[[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]| |52| | sep rakontoj, originale verkitaj en Esperanto||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1977|hr|Padma, mala plesačica||[[Osijek]]|Biblioteka Revija|14|63||ilustris: Branko Marić (kroata originalo) [[OCLC]]-numero 254506883|originalo=hr}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Padma|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sl|Padma, mala plesalka|Ivan Minatti|[[Ljubljano]]|Mladinska knjiga|Zbirka Pisanice|63| ISBN 9788611012551 [[OCLC]]-numero 439454057|ilustris Andrej Trobentar, 3.000 izv. Beseda o pisatelju in knjigi (postparolo de la verkisto) Berta Golob: 21 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|eo|Papuazia insulo|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Papuazia insulo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|hu|A pápuák szigetén|Brasnyó István|Újvidék|Forum||243||»Insulo Papua«, traduko de Papuanski dnevnik. ilustr. ; 20 cm. OCLC : 440486960}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sh|Temudžin dečak Stepe||Subotica | Osvit | Biblioteka Savremeni pisci| 69 bild. 20 cm.| OCLC 8110690| Fikcia junulara romaneto pri Genghis Khan (1162-1227) kaj mongoloj|originalo=sh}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Temuĝino|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|eo|Temuĝino|[[Tereza Kapista]]|[[Belgrado]]| |3a=la filo de la stepo| |68| ISBN 8690107347||la filo de la stepo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|sk|Temudžin, syn stepy|Jan Vajs|Bratislava|Liptovsky Esperantsky Klub}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|19**|sr|Džingis-kan|Beograd|Borba|Planeta : zabavno-obrazovna biblioteka||30}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1974-75|sr|[[Oskar Vojnić]]|||||||Aperis, en revuo Rukovet, en tri partoj, en numeroj 11-12/1974, 1-2/1975 kaj 3-4/1975. |originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|A vilagjaro vadasz|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|hu|A világjáró vadász|Palusek Béla? |Szabadka (Subotica)|Életjel (Vivosigno) / Radnički univerzitet Veljko Vlahović|Minatűrök 34.|72||A világjáró vadász. Vojnich Oszkár élete és munkássága, Szabadka, La mondvojaĝanto-ĉasisto – Biografia verko pri [[Oskar Vojnić]] (1864-1914) mondvojaĝanto-ĉasisto, naskita en Subotica.<ref>[[Oskar Vojnić]] estas menciita en [[:fr:Tigre de Bali#Histoire de la chasse au tigre de Bali et de son extinction|franca]] kaj [[:en:Bali Tiger#Documentation.2C hunting and tiger culture in Bali|angla]] vikipedioj ĉar li mortigis en 1911 tigrojn de Balio kiujn li kontribuis entute malaperigi.</ref>, Palusek Béla (eble ankaŭ tradukis) preparis ĝin por presado, 14,5 x 9 cm, 300 ekz.}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Infanoj tra la mondo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hr|Djeca širom svijeta||[[Zagrebo]]|Školska knjiga|Smib|34||Kroata traduko de »Infanoj tra la mondo« ilustr. ; 27 cm. [[OCLC]]-numero 438938059}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mondo de travivaĵoj||[[Pizo]]|[[Edistudio]]|1-a eldono|284|| aŭtobiografio pri vojaĝaventuroj tra ekzotikaj landoj en kvin kontinentoj.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|eo|Mondo de travivaĵoj||[[Pizo]]|[[Edistudio]]|2-a eldono|284|ISBN 8870360121|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mondo de travivaĵoj|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|sh|Na tragu doživljaja|Veselin Masleša| Sarajevo|Biblioteka Pingvin||252||21 cm.|[[OCLC]]-numero 4733149||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hu|Éjfélkor dőlnek a pálmák|Edvin Zalai|Budapeŝto|Gondolat|Világjárók 139|230|ISBN 9789632809984 ISBN 963280998X|(hungare »Palmo falas meznokte«)) traduko de Na tragu doživljaja / mondo de travivaĵoj [48] p. of plates : il. (iuj kol.) ; 20 cm. Mapoj on lining papers. |hu=el la serba|[[OCLC]]-numero 14265709||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mi vizitas mian farmon|||||||En Mondo de travivaĵoj p7-9||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mi vizitas mian farmon|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1987|hu|Utam a világban|Pál Avar|||78-87}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|sr|Posećujem svoju farmu|Zlatoje Martinov||En revuo Mostovi|Jaro. 20, Numero.77|45-47|ISSN 0350-6525}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Paco||Novi Sad|Forum||||Minilibro en kiu troviĝas la vorto »paco« en 100 diversaj lingvoj. 3 ĉ 3 cm kaj 15 ĉ 15 mm, |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|eo|PACO||Novi Sad|Udruženje kolekcionara Jugoslavije (Jugoslavia Asocio de Kolektantoj)||||Minilibro en kiu troviĝas la vorto »paco« en 100 diversaj lingvoj. 300 ekz., kun aldono, 6,5 x 4,5 cm, kun 23 paĝoj en formo de leporello, la kovrilon desegnis Gyurkovics Hunor, kun listo de cent lingvoj (kvarlingve: Esperanta, serba/kroata, hungara, angla, indiko pri la lingvo) kun foto de Tibor, kaj unupaĝa teksto en Esperanto, hungara kaj serba lingvoj. La aldono same aperis en 300 ekzemplerojn. |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|PACO||Subotica|Esperanto-Societo Subotica||||Eldonita okaze de 23-a kongreso de Jugoslavia Esperanto-Ligo, en septembro 1991, 21 cm, en du variantoj: simple bindita, kun reliefa bildo sur kovrilo, 200 ekzemplerojn, kaj samaspektan, sed lukse binditan, nenumeritan bibliofilan eldonon en 12 ekzempleroj|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Neĝhomo||eo=/germane|[[Vieno]]|Pro Esperanto|Serio Instruo|20||Rakonto pri travivaĵo dum montgrimpado, kun germanlingvaj [[gloso]]j, Redaktis Herbert Mayer; 21 cm.|[[OCLC]]-numero 42676411|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Neĝhomo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|uk|Neĝa homo/uk|Hordienko-Andrianova, Nadija|Vsevsit|Sil-hova ludyna skarly inkiv||||rakontoj, Trezoro de jukiroj}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Leporhundo|Ćamil Sijarić. [Esperantigis Tibor Sekelj]|Sarajevo|||87 - 91||Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo 373.747-B.Esp- . |bn|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|eo|La nevidebla homo|Redaktis: Mirko Marjanoviĉ. Esperantigis: Tibor Sekelj|[[Sarajevo]]|||39 - 142||Fonto: Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo, 373.747-B.Esp- |bn|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|Kroatia esperanta poemaro|redaktis Lucija Borčić, Ivan Špoljarec, [[Zlatko Tišljar]]|Zagrebo|Internacia Kultura Servo / Međunarodni centar za usluge u kulturi|||110||Prezentitaj aŭtoroj: Antonija Albert, Lucija Borčić, Dalibor Brozović, Nikola Bubalo-Slavić, Zora Heide, Nikolaj Hohlov, Franjo Homar, Roger Imbert, Slavko Ježić, Damir Mikuličić, Đuro Rašan, Tibor Sekelj, Zdravko Seleš, Vesna Skaljer-Race, Mihailo Solovjev, Antun Šimunić, Franjo Šlabek, Mavro Špicer, Ivica Šponar, Benjamin Tolić, Božidar Vančik, Josip Velebit; Biografioj: p. 99-104; 20 cm|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|La nokto de bruaj spiritoj|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|hu|A lármás szellemek éjszakája||Székely, Erzsébet|Újvidék|Agapé|243||»La nokto de bruaj spiritoj«}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|eo|Kolektanto de ĉielarkoj||Pisa|Edistudio||117|ISBN 9788870360523 ISBN 9788870360520|noveloj kaj poemoj 21 cm|311168930|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Orbito|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|eo|Novelo en revuo Orbito nula 1 ||{{Senapartligilo|Santandero (Hispanio)}}|Grupo nifo||139|ISBN 9788460531166 ISBN 9788460531163 [[OCLC]]-numero 39246627|sciencfikcio kaj fantasto; 17 cm<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://esperanto-usa.org/retbutiko/index.php?main_page=product_info&cPath=20_370&products_id=12880 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-31 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120205065817/http://esperanto-usa.org/retbutiko/index.php?main_page=product_info&cPath=20_370&products_id=12880 |arkivdato=2012-02-05 }}</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|****|eo|Reeĥoj. Jugoslavia poemaro|||||||Aŭtoroj: ALBERT, Antonija; HOMAR, Franjo; LABÁTH, Ján; MODRIJAN, Franjo; PAVLOVIĆ, Milivoje; RAŠAN, Đuro; ROGELJ, Tone; SEKELJ, Tibor; SKALJER-RACE, Vesna; SREDIĆ, Gvozden kaj aliaj Notoj: Prologo de Marinko ĜIVOJE; enkonduko de Marjorie BOULTON Bretaro: G en Biblioteko Butler, Londono, UDK: 8 (497.1)-182 |originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Vojaĝpriskriboj Montgrimpado === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Tempestad sobre el Aconcagua||[[Bonaero]]<br/>[[Meksikurbo]] |Ediciones Peuser<br/> Editorial Diana||274||romano pri ekspedicio al la argentina monto [[Akonkagvo]], originale verkita en la hispana, ill., map ; 23 cm. 8°|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|es|Tempestad sobre el Aconcagua y Un año después||Bonaero|Editorial Albatros|2a eld.|286||Reeldono kun kroma ĉapitro pri la dua ekspedicio|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Meksikurbo| Editorial Diana|3a eld.||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Bonaero|Editorial Albatros|4a eld.|286|||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Meksikurbo|Editorial Constancia|3a= ...con un nuevo capítulo Un año más tarde|5a eld|296||ill., map ; 21 cm.| ...con un nuevo capítulo Un año más tarde|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Akonkagvo|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Tempestad sobre el Aconcagua|||Geographical Journal|Jan. - Mar., 1947, vol. 109, no. 1/3, |127-128 |ISSN: 0016-7398 OCLC : 482589230|T C; Tibor Sekelj, JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hr|Oluja na Aconcagui|[[Ivo Večeřina]]|[[Zagrebo]]|Epoha|3a=i godinu dana kasnije||183||ilustr. ; 21 cm. 8°. |hr=el hispana|i godinu dana kasnije}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|cs|Búrka na Aconcagui|[[Eduard V. Tvarožek]]|[[Martin]]|[[Osveta]] |[[Hory a ľudia]] 5|149||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|sl|Vihar nad Aconcaguo|Niko Košir|[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcev|203||ilustr. ; 20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Tempesto super Akonkagvo|[[Enio Hugo Garrote]] Antonije Sekelj|[[Belgrado]]|[[Serbia Esperanto-Ligo]]||227||bildoj, red. kaj korektis: [[Antonije Sekelj]] reviziis la aŭtoro kaj Esperanto-instituto, Beograd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|hu|Vihar az Aconcaguán és egy évvel később|Vukovics Géza|Novi Sad|Forum Könyvkiadó|2a eld. en 1980 |301||ilustr. ; 17 cm. Székely Tibor }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|ja|Akonkagua sanchō no arashi.|Kurisu Kei kaj Akane Kei (tradukis el Esperanto)|Tōkyō|Fukuinkan shoten|||ISBN 9784834010305 4834010309 |}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|ja|アコンカグア山頂の嵐|Kurisu, Kei kaj Kurisu, Akane 栗栖継,栗栖茜訳 栗栖, 継, 栗栖 (el Esperanto)|Tōkyō|筑摩書房 Chikuma Shobō|3a=/Akonkagua sanchō no arashi|Chikuma bunko|333 |ISBN 9784480034984 44800349863|bildoj, mapo bindita /Akonkagua sanchō no arashi}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2008|ja|アコンカグア山頂の嵐|Kei Kurisu; Akane Kurisu |Tōkyō|海山社 Kaizansha|3a=/ Akonkagua sanchō no arashi||303|ISBN 9784904153017 ; OCLC : 263134048|チボル・セケリ. チボル・セケリ著;栗栖継;栗栖茜訳. 栗栖継. 栗栖茜. ; Tibor Sekelj; Kei Kurisu; Akane Kurisu; 19 cm.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bk1.jp/product/03053918 |titolo=アコンカグア山頂の嵐 / Akonkagua sanchō no arashi |alirdato=2011-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120118220616/http://www.bk1.jp/product/03053918 |arkivdato=2012-01-18 }}</ref>/ Akonkagua sanchō no arashi}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|La conquista de las Cumbres||Bonaero|Editorial Atlantida|Colección Oro de cultura general, 78.|160||hispanlingve: »Konkerado de la montoj« 160 p. : ill. |18 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1946|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Ediciones Peuser||235||pri la travivaĵoj de la aŭtoro kun indianoj en tropika regiono de Brazilo, originale verkita en la hispana|illus., ports., map. 23 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1951|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Ediciones Peuser|2-a eldono<ref>http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb33171701x/PUBLIC</ref>|235||illustration, pl., cartes, couv. ill. [Acq. 8173-68] |In-8° (23 cm)|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1967|es|Por tierra de Indios||Bonaero|Libros Centenario|||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Tra lando de indianoj|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Por tierra de Indios|||Geographical Journal|Apr. - Jun., 1947, vol. 109, no. 4/6,|p. 250-251|ISSN: 0016-7398|L E J, Tibor Sekelj, recenzo, Datumbazo: JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|en|Through the jungles of Brazil|Irene van Raalte |Bombay|Jaico||239||plena en mallongigita eldono}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|de|Durch Brasiliens Urwälder zu wilden Indianerstämmen|[[Rodolfo Simon]] |[[Zuriko]]|[[Orell Füssli]]||210||8 apartaj ĉapitroj kun 29 bildoj, map. 24 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hu|Brazília őserdeiben|Fehér Ferenc |Novi Sad|Testvériség-Egység Könyvkiadóvállalat|Forum Könyvkiadó, Újvidék|221||illus., ports.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|cs|Pralesmi Brazílie |[[Matilda V. Husárová]]|[[Martin]]|[[Osveta]]|[[Svetom]] 9|161|||cs= el la germana}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|hr|Kroz brazilske prašume do divljih indijanskih plemena|Zlata Marić |Zagreb|Glas rada|Potopisi|164||pril., f. zvd |20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Узємљи Индијанаца|Dušan Vidmar, Aleksandar Jakšić kaj Ivan Stamenković |Beograd|Naučna knjiga||170||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1966|sl|V dezeli Indijancev po brazilskih rekah gozdovih|[[Peter Kovačić]] |[[Mariboro]]|[[Zalozba obzorja Maribor]]|Križem sveta, 21.|248||ilustr. |19 cm.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|eo|Tra lando de indianoj|[[Ernesto Sonnenfeld]] |[[Malmö]]|[[Eldona Societo Esperanto]]||186||19 cm. reviziis la aŭtoro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.algonet.se/~eldona/1indianoj.html |titolo=Tra lando de indianoj |alirdato=2011-08-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20050103221559/http://www.algonet.se/~eldona/1indianoj.html |arkivdato=2005-01-03 }}</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Ocaso en el Paraiso||Tlacoquemecatl, Meksikurbo|Editorial Constancia, S.A.||282||Sunsubiro en la paradizo. Fotografaĵoj de Tibor Sekelj kaj Maria R. de Sekelj ĉefe ilustrita ; 20 cm.<ref>Klasifiknumero en Kanada nacia biblioteko:LC Call no.: F2519.1.A6 S45 1954 Temo: Indians of South America--Brazil--Amazonas Amazonas (Brazil)--Social life and customs [[OCLC]]-numero 70424366</ref>|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Nepalo malfermas la pordon||[[La Laguna]] Kanariaj Insuloj|[[Régulo]]|[[Stafeto]] popularscienca 2|212||Kun leksikologiaj komentoj de [[Juan Régulo Pérez]]. il. 24 cm. |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Nepalo malfermas la pordon|4}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|sh|Nepal otvara vrata|[[Antonije Sekelj]] |Belgrado|Izdavacko preduzece Rad|Edicija Putopisi|212||ilustr.|-}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|en|Window on Nepal|[[Marjorie Boulton]]|[[Londono]]|[[Robert Hale]] Limited||190||ilustr. 23 cm 8°. mapoj, 6 tabeloj}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|en|Review of Window on Nepal|Marjorie Boulton||Royal Institute of International Affairs|International Affairs|268-269|ISSN: 0020-5850|Kunaŭtoroj: P.G. Pendsay Tibor Sekelj<br/> 1944-) Apr., 1960, vol. 36, no. 2, p. [[OCLC]]-numero 478542943 datumbazo JSTOR anglalingva recenzo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sl|Nepal odpira vrata|[[Boris Grabnar]] |[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcec|208||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|es|Nepal abre la puerta|Santiago Ferrari |Bonaero|Ediciones Peuser||293||ilus. |22 cm., }} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1961|sq|Ku nuk ka mberri qytetnimi|Nexhat Begolli|Priŝtino|Rilindja||||albana traduko de »Mi malkovris urbon«|eo|originalo=sq}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|Ĝambo Rafiki||[[Pizo (Italio)|Pizo]]|[[Edistudio]]|3a=La karavano de amikeco tra Afriko||173|ISBN 88-7036-041-5|La karavano de amikeco tra Afriko|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Ĝambo Rafiki|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hr|Karavana prijateljstva||Zagreb|Epoha|Biblioteka Globus, Potopisi|252||plates. 20 cm. : ilustrita }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hu|Gyambo, rafiki : a Barátság karavánja Afrikában|Gellér Tibor|Újvidék/ Novi Sad|Forum||213||ilustr. ; 20 cm.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|sl|Djambo rafiki. Pot karavane prijateljstva po Afriki|[[Tita Skerlj-Sojar]] |Ljubljana|Mladinska knjiga||184}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1964|sq|Gjambo Rafiki, karvani i miqsis neper Afrike|Nehar Fehimi kaj Fadil Bujari|Prishtine|Rilindja||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2014|eo|De Patagonio ĝis Alasko||[[Đurđevac]]|Grafokom||250|ISBN 978-953-7818-043|Kolekto da vojaĝrakontoj rilataj al Ameriko|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Alasko-Patagonio|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Patagóniától Alaszkáig: útirajzok|Vukovics, Géza|Újvidék|Forum||113|ISBN 9788632301429 ISBN 863230142X|ilustr. ; 21 cm. Székely Tibor|[[OCLC]]-numero 444682596 Tiraz? 1000.}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Etnografia libro === * Vojaĝante tra [[Sudameriko]], [[Afriko]], [[Azio]], [[Aŭstralio]] kaj [[Oceanio]] li kreis abundan [[etnografio|etnografian]] kolekton, kiun li donacis al la [[Etnografia muzeo de Zagrebo]]. Pri lia verko kiel etnografo, ne forgesinde estas ''« Elpafu la sagon »'' kie li prezentas tradukojn de registraĵoj kiujn li surbendigis dum siaj vojaĝoj. Tiu verko elstaras el la kutima t.n. esperanta movado kaj vere tuŝas ian mondan kulturon. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|es|Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas||Bonaero|Albatros||261||ilus. 24 cm.|originalo=es|7= 1a eldono<ref name="Ubicación física">Ubicación física : S2AH142703 Número Inventario : 00502844 (OCoLC)656996903 [[OCLC]]-numero 13523529 [[OCLC]]-numero 24767863 Notes: Master negative held by: CUY. (DLC) 51036117 (OCoLC)13523529 [[OCLC]]-numero 692062241 1 online resource ( p.) illus.</ref> }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2002|es|Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas|||California Digital Library, University of California||261|originalo=es|3a=<ref>Master and use copy. Digital master created according to Benchmark for Faithful Digital Reproductions of Monographs and Serials, Version 1. Digital Library Federation, December 2002.</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Donde la civilizacion|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hu|Emberevők között : útirajz|Vukovics Géza|Szabadka|Minerva, Forum Könyvkiadó,Újvidék||176||Traduko de la verko: Kie civilizo ĉesas (Inter kanibaloj vojaĝnotoj) al la hungara, [16] p. kun tabeloj ; 21 cm. |[[OCLC]]-numero 444540329}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sl|Daleč od civilizacije : življenje plemen ob Amazonki|M.O. kaj N.D.|Ljubljana|Mladinska knjiga|Globus, [12]|154||Malproksime de la civilizo la vivo de triboj apud Arizono; [8] str. pril. ; 20 cm. |[[OCLC]]-numero 439764224}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Gde civilizacija prestaje : kroz brazilijanske prašume|Miodrag Gardić|Beograd|Izdavacko preduzece Rad||180||Kie civilizo ĉesas – tra brazilaj praarbaroj}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|Elpafu la sagon|| Roterdamo|UEA|3a=el la buŝa poezio de la mondo| [[Serio Oriento-Okcidento]] 18|187| ISBN 92-9017-025-5 |Antaŭparolo: [[Grégoire Maertens]], Listo de uzita literaturo: p. 181-182 <ref>[[OCLC]]-numero 13240552 [[OCLC]]-numero 477347943 [[OCLC]]-numero 717684275</ref>|el la buŝa poezio de la mondo||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Elpafu la sagon|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sq|Shigietë e ngrehur (Poezi gojore botërore)|Rifet Kukaj|Priŝtina, Kosovo|Rilindja}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|mk|Na duša sarai : od usmenata poezija na svetot|Svetlana Hristova-Jociḱ|Skopje|Makedonska kniga|3a=<ref name="ReferenceA">[Aus d. mündlichen Dichtung aus aller Welt, mazedon.] Udvalgte digte fra forskellige verdensdele oversat via serbokroatisk. Sjelens gløder : fra verdens mundtlige folkedigtning. [[OCLC]]-numero 164651316 [[OCLC]]-numero 475220847</ref>||212||Antologio. Desegnoj; Kosta Bojadžievski.|<ref name="ReferenceA"/>}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|sh|Odapni strelu put zvezda: usmena poezija drevnih naroda|Tibor Sekelj|eldonejo Bagdala ([[Kruševac]]))|Poezija naroda|3a=<ref name="ReferenceB">[[OCLC]]-numeroj 18640820 kaj 440171602</ref>|199|ISBN 9788670870123 8670870126|Antologio ill. ; 24 cm. [elekto, traduko kaj desegnoj : Tibor Sekelj]|<ref name="ReferenceB">[[OCLC]]-numeroj 18640820 kaj 440171602</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Geografio === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1968|eo|Mondmapo|| Beogrado| Izdavac Geokarta / [[Internacia Instituto por Oficialigo de Esperanto]]| | | | Politika mondmapo kun teksto en Esperanto, laŭ decidoj de Internacia Komisiono por ordigo de geografiaj nomoj, 1 : 42 000 000, Eŭropo, Mezoriento, mondo, dorsflanke land- kaj lok-nomoj en Esperanto, Redaktis. Lic. Tibor Sekelj, 13 koloroj sur bonkvalita papero, 950 x 610 (faldite 20 x 12,5 cm.), kartona<ref>[http://www.librarything.com/work/9417032 Mondmapo] [[OCLC]]-numero 71560895 [[OCLC]]-numero 718409141 [[OCLC]]-numero 497254272 [[OCLC]]-numero 494746337 http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb40613800n/PUBLIC Notice n° : FRBNF40613800</ref>||||||originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Lernolibroj === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|eo|Kurso de Esperanto, laŭ aŭdvida struktura metodo|| | | |48| | kun Antonije Sekelj, Ilustr. de Klas Aleksandar kaj Novak Koloman||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sh|Dopisni tečaj Esperanta|Antonije Sekelj|Beograd|Savez esperantista Srbije (ELKO)||63||Koresponda kurso de Esperanto.|originalo=sh}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|es|Curso fundamental de esperanto||México|Asociación Juvenil de Esperanto||132||Hispanlingva lernolibro de Esperanto Esperanto idioma internacional. il. ; 23 cm.|[[OCLC]]-numero 437266852|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|eo|lernolibro|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lernolibro|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hr|Esperanto : udžbenik međunarodnog jezika|A osnovni stupanj zagrebačka metoda|| Zagreb|3a=A osnovni stupanj zagrebačka metoda| Međunarodni centar za usluge u kulturi / Internacia Kultura Servo| | | | lernolibro de la internacia lingvo / A elementa kurso : la zagreba metodo aŭtoroj :[[Roger Imbert]]; Tibor Sekelj; [[Ivica Špoljarec]]; [[Spomenka Štimec]]; [[Zlatko Tišljar]]; k al; 6.dopunjeno i izmjenjeno izd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|de|Lehrbuch der internationalen Sprache Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|it|Esperanto. Introduzione alla lingua internazionale|G. Sincovich||Cooperativa Ed. Esperanto|Édition 2|80|ISBN 9788885872035 8885872034|Roger Imbert, Tibor Sekelj, Ivica Spoliarek Rédacteur F. Pennacchietti}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|pt|Aprenda Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1996|sl|Esperanto : učbenik mednarodnega jezik}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Libroj kaj broŝuroj pri Esperanto === {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Common language for Africa|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|en|The international language Esperanto, common language for Africa, common language for the world|[[John Christopher Wells]]| Roterdamo| UEA| |11||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|fr|La langue internationale Espéranto, la langue commune pour l’ Afrique, la langue commune pour le monde entier|Suzanne Minault el Esperanto|Rotterdam|UEA||12||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1953|es|La importancia del idioma internacional en la educacion para un mundo mejor||Meksikurbo|[[Asociación Mexicana de Esperanto]]||13|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|La lingva problemo de la Movado de Nealiancitaj Landoj - kaj ĝia ebla solvo.||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 13E|12||(Kelkaj rekomendoj.); 21 cm.| [[OCLC]]-numero 64799576|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lingva problemo|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|en|The language problem in the non-aligned movement and its possible solution - some recommendations||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 26 26A|12||(Kelkaj rekomendoj.); 22 cm.| [[OCLC]]-numero 612423793 [[OCLC]]-numero 9584683 [[OCLC]]-numero 65007584}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|fr|Le Problème linguistique au sein du mouvement des pays non alignés et la possibilité de la résoudre. ||Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 10F|16||(Quelques recommandations.); 21 cm.| [[OCLC]]-numero 64798955}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Kelkaj soci-politikaj aspektoj de la rezolucio de Unesko en la jaro 1985||Sarajevo|Sociaj aspektoj de la Esperanto-movado||111 - 116||Lokale Signatur 373.784-B.Esp- |originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Vortaro === * Tibor Sekelj kunlaboris en la redakto de 20-lingva [[muzeologio|muzeologia]] [[vortaro]] {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|mul|Dictionarium Museologicum||Budapest|HEA ICOM. Internacia komitato por dokumentado. Terminologia laborgrupo|3a=<ref name="ReferenceC">[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>|Nacia Centro de Muzeoj (Hungario)|55+774|ISBN 963-571-174-3 | 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Programoj kaj publikigaĵoj subtenataj de Unesko<ref>http://unesdoc.unesco.org/Ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=73356&set=4A8A0682_2_23&gp=0&lin=1&ll=1 UNESCO Library - UNESCO HQ CLD TDR - UNESCO HQ CLD TDR, lib 73356</ref><ref>[http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3070 Dictionarium Museologicum] en la katalogo de UEA</ref>|<ref name="ReferenceC">[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>|originalo=mul}} |- | colspan="10" | === Revuoj === * Revuoj kiujn Tibor Sekelj ĉefredaktoris {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|Rutas|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956-63|eo|Geografia revuo|10=1956, n-ro 1, 1957, n-ro 2, 1958, n-ro 3, 1961, n-ro 4, 1963, n-ro 5, 1964, n-ro 6|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1966-68|eo|IOE-gazeto|Ĉefred.: Tibor Sekelj||Organo de Inst. oficialigo de Esperanto.||||Kolekto de revuo (3,21 ff.: Esperanto Gazeto). . Illustr. Jaro 1.1966- . Poste titolita: Esperanto Gazeto. 1968-72 |originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1968-72|eo|Esperanto Gazeto|Ĉefred.: Tibor Sekelj||Organo de Inst. oficialigo de Esperanto.||||Numeroj: 3.1968. 5.1970-7.1972 No 1-25. 36/37-50. 52/53-65|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983-1988|eo|VELO|ĉefredaktoro Tibor Sekelj|Subotica|Esperanto-societo Subotica|||| Velo : bulteno de Vojvodina Esperanto-Ligo / bilten Saveza za esperanto Vojvodine, revuo en Esperanto, Ilustr. ; 20 cm. glavni i odgovorni urednik . [[OCLC]]-numero 441790675|originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Artikoloj verkitaj de Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj verkis amason da artikoloj kiuj aperis en tre diversaj revuoj. Jen estas mencio de kelkaj el ili.. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Excursión a los Indios del Araguia (Brasil)|||Runa : archivo para las ciencias del hombre|vol. 1|97-110|[[OCLC]]-numero 718015582|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|sr|Ekspedicija na Mato Groso|||En Revuo: Braničevo.|Jaro. 1, Nro. 1 (januaro 1955)|53-54|ISSN 0006-9140|Ekspedicio al Mato Grosso|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|en|An ethnologic museum of the future|||Zeitschrift für Ethnologie|101 (heft 2)|256-264|Artikolo [[OCLC]]-numero 39377787|originalo=en}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1987|sr|Svet u njenim rukama|||En Revuo: Rukovet|Jaro. 33,Nr. 2|173-174|ISSN 0035-9793|Poemo serblingva: La mondo en ŝiaj manoj|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|hu|Krokodilvadászat|||En Revuo: Jó Pajtás|46. évf., 28. sz. (1992. okt. 15.)|16-17|ISSN 0350-9141|»Krokodilĉasado«|eo|originalo=hu}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2004|hu|Nincs hideg az igluban|||En Revuo: Jó Pajtás|58. évf., 22./23. sz. (2004. jún. 10.)|16|ISSN 0350-9141|»En igluo ne estas malvarme«|eo|originalo=hu}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2005|hu|Találkozás emberevőkkel : (részletek)|||En Revuo: Jó Pajtás|59. évf., 30. sz. (2005. okt. 20.)|18|ISSN 0350-9141|»Ekkonu homojn pere de manĝoj«|eo|originalo=hu}} |- | colspan="10" | === Artikoloj kaj verkoj pri Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj estas temo de multaj artikoloj. Jen kelkaj el ili {| class="wikitable" width="100%" |- ! Jaro ! Titolo ! Aŭtoro ! Lingvo ! Eldonloko ! Eldoninto ! Kolekto ! paĝoj ! ISBN ! Priskribo {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1982|sr|Intervjuo kun Tibor Sekelj pri La mondo de travivaĵoj|Milorad Grujić|Letopis Matice Srpske||Jaro. 158, libro: 430, (julio-аŭgusto. 1982)|112-120}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|sr|»Do Akonkagve i nazad« (Ĝis Akonkagvo kaj reen)|[[Milovan Miković]] kaj Petar Vukov|Subotica|Revuo [[Rukovet]]|nro 5/83|60-72||Intervjuo kun Tibor Sekelj en artikolo de [[Milovan Miković]] kaj Petar Vukov}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|La mondo de Tibor Sekelj||Subotica|Eldona Sekcio de Esperanto Societo en Subotica||||5 minilibroj. Lignogravuris Andrusko Karoly. # Afriko. 6 Bl., 44 gravuraĵoj. # Ameriko. 8 Bl., 44 gravuraĵoj. # Azio. 7 Bl., 45 gravuraĵoj. # Eŭropo. 6 Bl., 44 gravuraĵoj. # Oceanio. 6 Bl., 41 gravuraĵoj.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|eo|Tibor Sekelj, pioniro de la dua jarcento|[[Spomenka Štimec]]|[[Vieno]]|[[Pro Esperanto]]||20||Biografia eseo. Intima skizo pri la aŭtoro kaj mondvojaĝanto. 21cm}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2011|eo|Tibor Sekelj, ĵurnalisto, esploristo kaj verkisto, membro de [[Akademio de Esperanto]] kaj [[honora membro de UEA]]|[[Zlatko Tišljar]]|[[Roterdamo]]|en [[Revuo Esperanto]]|Jaro 104, Numero 1248, junio 2011|124-125}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=|2012|mul|Simileco kaj diverseco, el la etnologia kolekto de mondvojaĝanto Tibor Sekelj (ekspozicio, katalogo)|Đorđe Dragolović, [[Milovan Miković]], [[Chen Yuan]], [[Marjorie Boulton]], [[Teresa Nemere]] (aŭtorino de la ekspozicio), Szölõsy Vágó László|Subotica|Esperanto-Societo «Tibor Sekelj»||120|ISBN 978-86-915679-0-3|pretigita okaze de ekspozicio en Subotica de la 18-a de majo ĝis la 10-a de junio 1995, la katalogo aperis nur en 2012; multaj bildoj|mul={{lingvokodo|sh|sr|hu|en|eo}} }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2017|eo|Esperanto-gulaŝo: ĉarma pejzaĝo sur Parnaso|Yu Jianchao|Novjorko|[[Beletra Almanako]]|Numero 30, oktobro 2017|132-135|9781595693617|Pri Tibor Sekelj kaj malfacilo traduki ĉinen la vorto ''gulaŝo'', uzita metafore de [[Marjorie Boulton]] en titolo de artikolo pri Sekelj.}} |} |} <noinclude> ==Notoj kaj referencoj== {{referencoj|2|alteco=200}} [[Kategorio:Tibor Sekelj|Bibliografio]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Internacia Kultura Servo]] </noinclude> 96sh8aw6ff8fks5xzzuhdrp6bfeliy0 0 374419 9349811 9078598 2026-04-08T13:27:41Z Sj1mor 12103 9349811 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{Kaŝskatolo komenco|class="infobox " style="width: 100%;"|titolo=Indekso de verkoj kiuj aperis en pluraj lingvoj|label=Indekso|FonKoloroT=#FFDF80|RandKoloro=#FFAE80|TekstKoloroT=#300000|klaso=NavFrameChefa|kapklaso=NavHeadChefa}} {| class="wikitable" style="font-size:80%;" |- ! 32 lingvoj !! [[Ĉeĥa lingvo|cs]] !! [[Germana lingvo|de]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|en}}a lingvo|en]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|eo}}a lingvo|eo]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|es}}a lingvo|es]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|fr}}a lingvo|fr]] !! Barataj lingvoj [[{{Lingvo|mon=sf|gu}}a lingvo|gu]] [[{{Lingvo|mon=sf|hi}}a lingvo|hi]] [[{{Lingvo|mon=sf|kn}}a lingvo|kn]] [[{{Lingvo|mon=sf|mr}}a lingvo|mr]] [[{{Lingvo|mon=sf|ta}}a lingvo|ta]] [[{{Lingvo|mon=sf|te}}a lingvo|te]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|he}}a lingvo|he]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|hr}}a lingvo|hr]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|hu}}a lingvo|hu]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|is}}a lingvo|is]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|it}}a lingvo|it]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|ja}}a lingvo|ja]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|mk}}a lingvo|mk]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|mt}}a lingvo|mt]] !! multl. !! [[{{Lingvo|mon=sf|ne}}a lingvo|ne]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|pt}}a lingvo|pt]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|rue}}a lingvo|rue]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|sh}}a lingvo|sh]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|sk}}a lingvo|sk]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|sl}}a lingvo|sl]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|sq}}a lingvo|sq]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|sr}}a lingvo|sr]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|sv}}a lingvo|sv]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|uk}}a lingvo|uk]] !! [[{{Lingvo|mon=sf|zh}}a lingvo|zh]] !! |- |Cuentos || || || || || [[#es_Cuentos de hadas Yugoeslavos|1944]] [[#es_Cuentos de hadas Yugoeslavos|1958]] || || || || || || || || || || || || || [[#pt_Contos de fadas Yugoslavos|1947]] || || || || || || || || || || 3 |- |Kumeŭaŭa || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo|1979]] [[#eo_Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo|1994]] || [[#es_Kumewawa el hijo de la selva|1999]] || || gu: [[#gu_Kumevava Prakrti nám ácaryo|1958]] hi: [[#hi_Kumevava Prakrti ke eŝĉarya|1958]] kn: [[#kn_Kumevava Prakrtiya vinódagalu|1958]] mr: [[#mr_Kumevava Nisargám ci lílá|1958]] ta: [[#ta_Kumevava Ivarkai vinótekal|1958]] te: [[#te_Kumevava Prakrti vintalu|1958]] || [[#he_Ben ja’ar habrešit|1958]] || || [[#hu_hu=el Esperanto|1988]] || [[#is_Kumeŭaŭa sonur frumsógarns|1958]] || || [[#ja_ジャングルの少年 /Janguru no shōnen|1983]] || [[#mk_Kumeuaua sin na prašumata|1959]] || [[#mt_Kumewawa Iben il-Ġungla|2010]] || || [[#ne_Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo|1992?]] || || [[#rue_rue=el la serba|1985]] || || || [[#sl_Kumeuaua, sin pragozda|1957]] || [[#sq_Kumeuaua Bir Xhungle|1962]] || [[#sr_Kumevava sin prasume|1975]] [[#sr_Kumevava sin prašume : omladinski roman|1985]] [[#sr_Кумевава, син прашуме|2003]] || [[#sv_Kumeuaua djungelns son|1988]] || [[#uk_uk=el la serba|1989]] || [[#zh_Kumevava|1980]] || 23 |- |Padma || || || || || || || || || {{ĉ|o}} [[#hr_Padma|1977]] || || || || || || || || || || || || || [[#sl_Padma, mala plesalka|1977]] || || || || || || 2 |- |Papuazia insulo || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Papuazio|1978]] || || || || || || [[#hu_hu/Papuazio|1978]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || 2 |- |Temuĝino || || || || [[#eo_Temuĝino|1993]] || || || || || || || || || || || || || || || || {{ĉ|o}} [[#sh_Temudžin dečak Stepe|1979]] || [[#sk_Temudžin, syn stepy|1995]] || || || || || || || 3 |- |Palmo falas meznokte || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Palmo falas meznokte|1981]] || || || || || || [[#hu_Éjfélkor dőlnek a pálmák|1981]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || 2 |- |Mondo de travivaĵoj || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Mondo de travivaĵoj|1981]] [[#eo_Mondo de travivaĵoj|1990]] || || || || || || [[#hu_Fifelkor dőlnek a nálmák|1981]] || || || || || || || || || || [[#sh_Na tragu doživljaja|1976]] || || || || || || || || 3 |- |Mi vizitas mian farmon || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Mi vizitas mian farmon|1981]] || || || || || || [[#hu_Posećujem svoju farmu|1987]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || 2 |- |Neĝhomo || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Neĝhomo|1988]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || [[#uk_Neĝa homo/uk|1986]] || || 2 |- |Akonkagvo || || || [[#en_Review of Tempestad sobre el Aconcagua|1947]] || [[#eo_Tempesto super Akonkagvo|1959]] || {{ĉ|o}} [[#es_Tempestad sobre el Aconcagua|1944]] [[#es_Tempestad sobre el Aconcagua y Un año después|1947]] [[#es_Tempestad sobre el Aconcagua|1948]] [[#es_Tempestad sobre el Aconcagua|1949]] [[#es_Tempestad sobre el Aconcagua|1954]] || || || || [[#hr_Oluja na Aconcagui|1955]] || [[#hu_Vihar az Aconcaguán és egy évvel később|1960]] || || || [[#ja_Akonkagua sanchō no arashi.|1990]] [[#ja_アコンカグア山頂の嵐|1999]] [[#ja_アコンカグア山頂の嵐|2008 ]] || || || || || || || || [[#sk_Búrka na Aconcagui|1958]] || [[#sl_Vihar nad Aconcaguo|1958]] || || || || || || 9 |- |Tra lando de indianoj || [[#cs_Pralesmi Brazílie |1956]] || [[#de_Durch Brasiliens Urwälder zu wilden Indianerstämmen|1950]] || [[#en_Review of Por tierra de Indios|1947]] [[#en_Through the jungles of Brazil|1957]] || [[#eo_Tra lando de indianoj|1970]] || {{ĉ|o}} [[#es_Por tierra de Indios|1946]] [[#es_Por tierra de Indios|1951]] [[#es_Por tierra de Indios|1967]] || || || || [[#hr_Kroz brazilske prašume do divljih indijanskih plemena|1956]] || [[#hu_Brazília őserdeiben|1955]] || || || || || || || || || || || || [[#sl_V dezeli Indijancev po brazilskih rekah gozdovih|1966]] || || [[#sr_Узємљи Индијанаца|1956]] || || || || 9 |- |Nepalo malfermas la pordon || || || [[#en_Window on Nepal|1959]] [[#en_Review of Window on Nepal|1960]] || {{ĉ|o}} [[#eo_Nepalo malfermas la pordon|1959]] || [[#es_Nepal abre la puerta|1960]] || || || || || || || || || || || || || || || [[#sh_Nepal otvara vrata|1959]] || || [[#sl_Nepal odpira vrata|1960]] || || || || || || 5 |- |Ĝambo Rafiki || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Ĝambo rafiki|1991]] || || || || || [[#hr_hr/Karavano|1965]] || [[#hu_hu/Karavano|1965]] || || || || || || || || || || || || [[#sl_Djambo rafiki. Pot karavane prijateljstva po Afriki|1965]] || [[#sq_sq/Karavano|1964]] || || || || || 6 |- |Alasko-Patagonio || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_De Patagonio ĝis Alasko|nepub]] || || || || || || [[#hu_Patagóniától Alaszkáig: útirajzok|1988]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || 2 |- |Donde la civilizacion || || || || || {{ĉ|o}} [[#es_Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas|1950]] || || || || || [[#hu_Emberevők között|1984]] || || || || || || || || || || || || [[#sl_Daleč od civilizacije : življenje plemen ob Amazonki|1956]] || [[#sq_Ku nuk ka mberri qytetnimi|1961]] || [[#sr_Gde civilizacija prestaje : kroz brazilijanske prašume |1956]] || || || || 5 |- |Elpafu la sagon || || || || {{ĉ|o}} [[#eo_Elpafu la sagon|1983]] || || || || || || || || || || [[#mk_Na duša sarai : od usmenata poezija na svetot|1981]] || || || || || || [[#sh_Odapni strelu put zvezda : usmena poezija drevnih naroda|1986]] || || || [[#sq_Shigietë e ngrehur (Poezi gojore botërore)|1979]] || || || || || 4 |- |Lernolibro || || [[#de_Lehrbuch der internationalen Sprache Esperanto|1995]] || || {{ĉ|o}} [[#eo_lernolibro|1984]] || || || || || [[#hr_Esperanto : udžbenik međunarodnog jezika|1984]] || || || [[#it_Esperanto. Introduzione alla lingua internazionale|1993]] || || || || || || [[#pt_Aprenda Esperanto|1993]] || || || || [[#sl_Esperanto : učbenik mednarodnega jezik|1996]] || || || || || || 6 |- |Common language for Africa || || || [[#en_The international language Esperanto, common language for Africa, common language for the world|1962]] || || || [[#fr_La langue internationale Espéranto, la langue commune pour l’ Afrique, la langue commune pour le monde entier|1962]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 3 |- |Lingva problemo || || || [[#en_The language problem in the non-aligned movement and its possible solution - some recommendations|1981]] || {{ĉ|o}} [[#eo_La lingva problemo de la Movado de Nealiancitaj Landoj - kaj ĝia ebla solvo.|1981]] || || [[#fr_Le Problème linguistique au sein du mouvement des pays non alignés et la possibilité de la résoudre. |1981]] || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || 3 |- |Muzeologa Vortaro || || || || || || || || || || || || || || || || {{ĉ|o}} [[#mul_Dictionarium Museologicum|1986]] || || || || || || || || || || || || 1 |- ! rowspan="2"| Libroj en la lingvo!! cs!! de!! en!! eo!! es!! fr !! B.L. gu hi kn mr ta te !! he!! hr!! hu!! is!! it!! ja!! mk!! mt!! mul!! ne!! pt!! rue!! sh!! sk!! sl!! sq!! sr!! sv!! uk!! zh |- !1!!2!!5!!15!!6!!2!!6!!1!!5!!10!!1!!1!!2!!2!!1!!1!!1!!2!!1!!4!!2!!8!!4!!3!!1!!2!!1!! 95 |} {{Kaŝskatolo fino}} {| class="wikitable" width="100%" |- ! Jaro ! Titolo ! Lingvo ! Eldonloko ! Eldoninto ! Kolekto ! paĝoj ! ISBN ! Priskribo |- | colspan="10" | === Literaturo === * Fabeloj, noveloj por junularo, por distro, ktp {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Cuentos|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| Buenos Aires| Editorial Molino| |102| | Traduko de Jugoslovenske narodne pripovetke prepricane za decu Juzne Amerike 29 cm. Bildoj de Lorenzo Molas}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|es|Cuentos de hadas Yugoeslavos|Tibor Sekelj| Barcelona| Editorial Molino| |102| | Jugoslavaj fabeloj, traduko de Tibor Sekelj bildoj de Jorge Samper|||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|pt|Contos de fadas Yugoslavos||Rio de Janeiro}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|eo|La trovita feliĉo|| Bonaero| [[Progreso]]| |19| | novelo legebla por kursfinintoj||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Viaje fuera del tiempo|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Kumeŭaŭa|22}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Antverpeno]] La Laguna|TK [[Stafeto]]|1-a eldono, belliteratura 42|94||infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1994|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Roterdamo]]|[[UEA]]|2-a eldono|94|ISBN 9789063360184|infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|sl|Kumeuaua, sin pragozda|Nina Vidervol |ilustris Vladimir Lakovič|[[Ljubljana]]|Mladinska knjiga||73||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|gu|Kumevava Prakrti nám ácaryo||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|hi|Kumevava Prakrti ke eŝĉarya||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|kn|Kumevava Prakrtiya vinódagalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|mr|Kumevava Nisargám ci lílá||Madras|||||Ludo de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|ta|Kumevava Ivarkai vinótekal||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|te|Kumevava Prakrti vintalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|zh|Kumevava||Beijing|2a eldono ||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|he|Ben ja’ar habrešit||Tel Aviv|Napomena|Materijalni opis |||79 ilustr.||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|is|Kumeŭaŭa sonur frumsógarns|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)]]|Stefan Sigurdsson||||||Legita en la radio en la somero de 1958||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|mk|Kumeuaua sin na prašumata|Tome Arsovski|Skopje|Kočo Racin|Biblioteka Galeb. Kolekto 3 |Nr. 10|||73 ilustr||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|sq|Kumeuaua Bir Xhungle|Halil Jupa|Prishtine|Rilindja||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1975|sr|Kumevava sin prasume|Vladimir Laković ... [et al.]|Subotica|Osvit||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|sr|Kumevava sin prašume : omladinski roman|Vladimir Laković ... [et al.]|Subotica|Tibor Sekelj||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2003|sr|Кумевава, син прашуме|Andrej Vojković|Beograd|Kreativni Centar|3a= / Kumevava sin prašume|Biblioteka Svet je jedan|95 + bildoj|ISBN 9788677812067 |ISBN 9788677812065OCLC Number: 732607024|en cirila skribo bildoj : Andrej Vojković.11 x 18 cm1a kaj 2a eld en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008||| / Kumevava sin prašume}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|hu=el Esperanto|Kumevava, az őserdő fia|István Ertl|Budapest|Magyar Eszperantó Szövetség||60 ||ilustris: Bánfalvy Ákos|}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|ja|ジャングルの少年 /Janguru no shōnen|Ichirō Takasugi|Tatsuhide Matsuoka |Tokyo|Fukuikan Syoten 福音館書店||147||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|rue|rue=el la serba|Kumevava sin pralesa|Mikola Skuban|Novi Sad|Ruske Slovo||113|||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sv|Kumeuaua djungelns son|[[Leif Nordenstorm]] |[[Boden]]|Nordenstorms Förlag||68|ISBN 91-971004-0-4|ilustris: Maria Storvall||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|uk|uk=el la serba|Kumevava, syn ĝunhliv|[[Nadezda Nikolaevna Gordienko-Andrianova]]|[[Kievo]]|Veselka|||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992?|ne|Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo|Gamvir Man Shresta|Katmanduo|Jogamba Instituto de Esperanto||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|es|Kumewawa el hijo de la selva|Guillermo Alfredo Cook|Caracas|Fondo Editorial Tropykos||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2010|mt|Kumewawa Iben il-Ġungla|K. Mallia. |Rabat|Wise Owl||72||Prozo tradukita||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1973|eo|Ridu per Esperanto|| [[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]|3|55| | kun Nikolás Matijevic||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1974|eo|Premiitaj kaj aliaj noveloj||[[Zagrebo]]| [[Internacia Kultura Servo]]| |52| | sep rakontoj, originale verkitaj en Esperanto||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1977|hr|Padma|originalo=hr}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Padma|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1977|sl|Padma, mala plesalka}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|eo|Papuazio|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Papuazia insulo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1978|hu|hu/Papuazio}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sh|Temudžin dečak Stepe||Subotica | Osvit | Biblioteka Savremeni pisci| 69 bild. 20 cm.| OCLC 8110690| Fikcia junulara romaneto pri Genghis Khan (1162-1227) kaj mongoloj|originalo=sh}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Temuĝino|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|eo|Temuĝino|[[Tereza Kapista]]|| [[Belgrado]]|3a=la filo de la stepo| | |68| ISBN 8690107347||||||la filo de la stepo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|sk|Temudžin, syn stepy}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|19**|sr|Džingis-kan|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hr|Djeca|originalo=hr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Palmo falas meznokte|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Palmo falas meznokte|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hu|Éjfélkor dőlnek a pálmák}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mondo de travivaĵoj||[[Pizo]]| [[Edistudio]]|1-a eldono|284|| aŭtobiografio pri vojaĝaventuroj tra ekzotikaj landoj en kvin kontinentoj.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|eo|Mondo de travivaĵoj|[[Pizo]]| [[Edistudio]]|2-a eldono|284|ISBN 8870360121|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mondo de travivaĵoj|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|sh|Na tragu doživljaja|Veselin Masleša| Sarajevo|| | | ||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|hu|Fifelkor dőlnek a nálmák|Zalai, Edvin|Budapest|Gondolat| ||||hu=el la serba|||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|Mi vizitas mian farmon|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Mi vizitas mian farmon|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1987|hu|Posećujem svoju farmu}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|eo|Neĝhomo||eo=/germane|Wien|Pro Esperanto|Serio Instruo|20||Rakonto pri travivaĵo dum montgrimpado, kun germanlingvaj [[gloso]]j, Redaktis Herbert Mayer; 21 cm.|OCLC Number: 42676411|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Neĝhomo|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|uk|Neĝa homo/uk|Hordienko-Andrianova, Nadija|uk|Vsevsit|Sil-hova ludyna skarly inkiv|||rakontoj, Trezoro de jukiroj}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|hu|A lármás szellemek éjszakája||Székely, Erzsébet|Újvidék|Agapé||243|»La nokto de bruaj spiritoj«|originalo=hu}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992|eo|Kolektanto de ĉielarkoj||eo|Pisa|Edistudio|117|9788870360523 8870360520|noveloj kaj poemoj 21 cm|311168930|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|eo|Novelo en revuo Orbito nula 1 ||Santander|Grupo nifo||139|9788460531166 8460531163 |sciencfikcio kaj fantasto; 17 cm<ref>http://esperanto-usa.org/retbutiko/index.php?main_page=product_info&cPath=20_370&products_id=12880</ref>|OCLC Number: 39246627|originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Vojaĝpriskriboj Montgrimpado === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1944|es|Tempestad sobre el Aconcagua||[[Bonaero]]<br/>Mexico |[[Ediciones Peuser]]<br/> Editorial Diana||274||romano pri ekspedicio al la argentina monto [[Akonkagvo]], originale verkita en la hispana, ill., map ; 23 cm. 8°|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|es|Tempestad sobre el Aconcagua y Un año después||Buenos Aires|Editorial Albatros|2a eld.|286||Reeldono kun kroma ĉapitro pri la dua ekspedicio|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Mexico| Editorial Diana|3a eld.||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1949|es|Tempestad sobre el Aconcagua||Buenos Aires|Editorial Albatros|4a eld.|286|||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Tempestad sobre el Aconcagua| ...con un nuevo capítulo Un año más tarde||Mexico, D.F.|3a= ...con un nuevo capítulo Un año más tarde|Editorial Constancia|5a eld|296||ill., map ; 21 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Akonkagvo|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Tempestad sobre el Aconcagua|||Geographical Journal|Jan. - Mar., 1947, vol. 109, no. 1/3, |127-128 |ISSN: 0016-7398 OCLC : 482589230|T C; Tibor Sekelj, JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hr|Oluja na Aconcagui|i godinu dana kasnije|[[Ivo Večeřina]]|[[Zagrebo]]|3a=i godinu dana kasnije|Epoha||183||ilustr. ; 21 cm. 8°. |hr=el hispana}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|sk|Búrka na Aconcagui|[[Eduard V. Tvarožek]]|[[Martin]]|[[Osveta]] |[[Hory a ľudia]] 5|149||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|sl|Vihar nad Aconcaguo|Niko Košir|[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcev|203||ilustr. ; 20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Tempesto super Akonkagvo|[[Enio Hugo Garrote]] Antonije Sekelj|[[Belgrado]]|[[Serbia Esperanto-Ligo]]||227||bildoj, red. kaj korektis: [[Antonije Sekelj]] reviziis la aŭtoro kaj Esperanto-instituto, Beograd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|hu|Vihar az Aconcaguán és egy évvel később|Vukovics Géza|Novi Sad|Forum Könyvkiadó|2a eld. en 1980 |301||ilustr. ; 17 cm. Székely Tibor }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1990|ja|Akonkagua sanchō no arashi.|Kurisu Kei kaj Akane Kei|(tradukis el Esperanto)|Tōkyō|Fukuinkan shoten|||ISBN 9784834010305 4834010309 |}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|ja|アコンカグア山頂の嵐|/Akonkagua sanchō no arashi|Kurisu, Kei kaj Kurisu, Akane 栗栖継,栗栖茜訳 栗栖, 継, 栗栖 (el Esperanto)|Tōkyō|3a=/Akonkagua sanchō no arashi|筑摩書房 Chikuma Shobō|Chikuma bunko|333 |ISBN 9784480034984 4480034986 | bildoj, mapo bindita }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2008 |ja|アコンカグア山頂の嵐|/ Akonkagua sanchō no arashi|Kei Kurisu; Akane Kurisu |Tōkyō|3a=/ Akonkagua sanchō no arashi|海山社 Kaizansha||303|ISBN 9784904153017 ; ISBN 9784904153014 OCLC : 263134048|チボル・セケリ. チボル・セケリ著;栗栖継;栗栖茜訳. 栗栖継. 栗栖茜. ; Tibor Sekelj; Kei Kurisu; Akane Kurisu; 19 cm.[http://www.bk1.jp/product/03053918 アコンカグア山頂の嵐 / Akonkagua sanchō no arashi]}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|La conquista de las Cumbres||Buenos Aires|Editorial Atlantida|Colección Oro de cultura general, 78.|160||hispanlingve: »Konkerado de la montoj« 160 p. : ill. |18 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1946|es|Por tierra de Indios||Buenos Aires|Ediciones Peuser||235||pri la travivaĵoj de la aŭtoro kun indianoj en tropika regiono de Brazilo, originale verkita en la hispana|illus., ports., map. 23 cm.|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1951|es|Por tierra de Indios||Buenos Aires|Ediciones Peuser|2a eldono<ref>http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb33171701x/PUBLIC</ref>|235||illustration, pl., cartes, couv. ill. [Acq. 8173-68] |In-8° (23 cm)|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1967|es|Por tierra de Indios||Buenos Aires|Libros Centenario|||||originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Tra lando de indianoj|8}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1947|en|Review of Por tierra de Indios||Geographical Journal|Apr. - Jun., 1947, vol. 109, no. 4/6,|p. 250-251|ISSN: 0016-7398|L E J|Tibor Sekelj, recenzo|, Datumbazo: JSTOR}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|en|Through the jungles of Brazil|Irene van Raalte |Bombay|Jaico||239||plena en mallongigita eldono}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|de|Durch Brasiliens Urwälder zu wilden Indianerstämmen|[[Rodolfo Simon]] |[[Zuriko]]|[[Orell Füssli]]||210||8 apartaj ĉapitroj kun 29 bildoj, map. 24 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|hu|Brazília őserdeiben|Fehér Ferenc |Novi Sad|Testvériség-Egység Könyvkiadóvállalat|Forum Könyvkiadó, Újvidék|221||illus., ports.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|cs|Pralesmi Brazílie |[[Matilda V. Husárová]]|[[Martin]]|[[Osveta]]|[[Svetom]] 9|161|||cs= el la germana}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|hr|Kroz brazilske prašume do divljih indijanskih plemena|Zlata Marić |Zagreb|Glas rada|Potopisi|164||pril., f. zvd |20 cm. }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Узємљи Индијанаца|Dušan Vidmar, Aleksandar Jakšić kaj Ivan Stamenković |Beograd|Naučna knjiga||170||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1966|sl|V dezeli Indijancev po brazilskih rekah gozdovih|[[Peter Kovačič]] |[[Mariboro]]|[[Zalozba obzorja Maribor]]|Križem sveta, 21.|248||ilustr. |19 cm.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|eo|Tra lando de indianoj|[[Ernesto Sonnenfeld]] |[[Malmö]]|[[Eldona Societo Esperanto]]||186||19 cm. reviziis la aŭtoro.<ref>[http://www.algonet.se/~eldona/1indianoj.html Tra lando de indianoj]</ref>}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1948|es|Excursión a los Indios del Araguia |originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1955|sr|Ekspedicija na Mato Groso|originalo=sr}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1954|es|Ocaso en el Paraiso|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|eo|Nepalo malfermas la pordon||[[La Laguna]] Kanariaj Insuloj|[[Régulo]]|[[Stafeto]] popularscienca 2|212||ill. |24 cm. Kun leksikologiaj komentoj de [[Juan Régulo Pérez]].|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Nepalo malfermas la pordon|4}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|sh|Nepal otvara vrata|[[Antonije Sekelj]] |Belgrado|Izdavacko preduzece Rad|Edicija Putopisi|212||ilustr.|-}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|en|Window on Nepal|[[Marjorie Boulton]]|[[Londono]]|[[Robert Hale]] Limited||190||ilustr. 23 cm 8°. mapoj, 6 tabeloj}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|en|Review of Window on Nepal|kunaŭtoroj: P.G. Pendsay|Tibor Sekelj|tradukis Marjorie Boulton|International Affairs (Royal Institute of International Affairs 1944-) Apr., 1960, vol. 36, no. 2, p.|268-269|ISSN: 0020-5850|OCLC Number: 478542943 datumbazo JSTOR anglalingva recenzo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sl|Nepal odpira vrata|[[Boris Grabnar]] |[[Ljubljana]]|[[Mladinska knjiga]]|Globus : zbirka potopisov, monografij, dnevnikov in življenjepisov slavnih raziskovalcec|208||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|es|Nepal abre la puerta|Santiago Ferrari |Buenos Aires|Ediciones Peuser||293||ilus. |22 cm., }} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1991|eo|Ĝambo rafiki|La karavano de amikeco tra Afriko||[[Pizo (Italio)|Pizo]]|3a=La karavano de amikeco tra Afriko|[[Edistudio]]||173|ISBN 88-7036-041-5|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Ĝambo Rafiki|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hr|hr/Karavano}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|hu|hu/Karavano}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1965|sl|Djambo rafiki. Pot karavane prijateljstva po Afriki|[[Tita Skerlj-Sojar]] |Ljubljana|Mladinska knjiga||184}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1964|sq|sq/Karavano}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|nepub|eo|De Patagonio ĝis Alasko||eo|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Alasko-Patagonio|1}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Patagóniától Alaszkáig: útirajzok|Vukovics, Géza|Újvidék|Forum||113|9788632301429 863230142X|ilustr. ; 21 cm. Székely Tibor|OCLC Number: 444682596 Tiraz? 1000.}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Etnografia libro === * Vojaĝante tra [[Sudameriko]], [[Afriko]], [[Azio]], [[Aŭstralio]] kaj [[Oceanio]] li kreis abundan [[etnografio|etnografian]] kolekton, kiun li donacis al la [[Etnografia muzeo de Zagrebo]]. Pri lia verko kiel etnografo, ne forgesinde estas ''« Elpafu la sagon »'' kie li prezentas tradukojn de registraĵoj kiujn li surbendigis dum siaj vojaĝoj. Tiu verko elstaras el la kutima t.n. esperanta movado kaj vere tuŝas ian mondan kulturon. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1950|es|Donde la civilización termina: vida de las tribus del Amazonas|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Donde la civilizacion|4}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hu|Emberevők között}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sl|Daleč od civilizacije : življenje plemen ob Amazonki}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956|sr|Gde civilizacija prestaje : kroz brazilijanske prašume }} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1961|sq|Ku nuk ka mberri qytetnimi}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|Elpafu la sagon|el la buŝa poezio de la mondo|| Roterdamo|3a=el la buŝa poezio de la mondo|UEA| [[Serio Oriento-Okcidento]] 18|187| ISBN 92-9017-025-5 | antaŭparolo: [[Grégoire Maertens]]||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Elpafu la sagon|3}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|mk|Na duša sarai : od usmenata poezija na svetot}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|sh|Odapni strelu put zvezda : usmena poezija drevnih naroda}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|sq|Shigietë e ngrehur (Poezi gojore botërore)}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Geografio === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1968|eo|Mondmapo|| Beogrado| Izdavac Geokarta / [[Internacia Instituto por Oficialigo de Esperanto]]| | | 100X70, 13 koloroj sur bonkvalita papero kun teksto en Esperanto, la? decidoj de Internacia Komisiono por ordigo de geografiaj nomoj, 1 : 42 000 000 <ref>[http://www.librarything.com/work/9417032 Mondmapo]</ref>||||||originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Lernolibroj === {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|eo|Kurso de Esperanto, laŭ aŭdvida struktura metodo|| | | |48| | kun Antonije Sekelj||||||originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1970|es|Curso|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|eo|lernolibro|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lernolibro|5}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1995|de|Lehrbuch der internationalen Sprache Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|it|Esperanto. Introduzione alla lingua internazionale|G. Sincovich||Cooperativa Ed. Esperanto|Édition 2|80|8885872034, 9788885872035|Roger Imbert, Tibor Sekelj, Ivica Spoliarek Rédacteur F. Pennacchietti}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1984|hr|Esperanto : udžbenik međunarodnog jezika|A osnovni stupanj zagrebačka metoda|| Zagreb|3a=A osnovni stupanj zagrebačka metoda| Međunarodni centar za usluge u kulturi = Internacia Kultura Servo| | | | lernolibro de la internacia lingvo / A elementa kurso : la zagreba metodo aŭtoroj :[[Roger Imbert]]; Tibor Sekelj; [[Ivica Špoljarec]]; [[Spomenka Štimec]]; [[Zlatko Tišljar]]; k al; 6.dopunjeno i izmjenjeno izd.}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1993|pt|Aprenda Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1996|sl|Esperanto : učbenik mednarodnega jezik}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1960|sh|Dopisni tečaj Esperanta|Antonije Sekelj|Beograd|Savez esperantista Srbije (ELKO)|63|Koresponda kurso de Esperanto.|originalo=sh}} |- | colspan="10" | === Libroj kaj broŝuroj pri Esperanto === {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Common language for Africa|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|en|The international language Esperanto, common language for Africa, common language for the world| el Esperanto tradukis [[John Christopher Wells]]|| Roterdamo| UEA| |11| |||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|fr|La langue internationale Espéranto, la langue commune pour l’ Afrique, la langue commune pour le monde entier|Suzanne Minault el Esperanto|Rotterdam|UEA||12}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1953|es|La importancia del idioma internacional en la educacion para un mundo mejor||es|Mexico|Asociacion Mexicana de Esperanto||13|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|eo|La lingva problemo de la Movado de Nealiancitaj Landoj - kaj ĝia ebla solvo.||eo|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 13E|12||(Kelkaj rekomendoj.); 21 cm.| OCLC Number: 64799576|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Lingva problemo|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|en|The language problem in the non-aligned movement and its possible solution - some recommendations||en|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 26 26A|12||(Kelkaj rekomendoj.); 22 cm.| OCLC Number: 612423793 OCLC Number: 9584683 OCLC Number: 65007584}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1981|fr|Le Problème linguistique au sein du mouvement des pays non alignés et la possibilité de la résoudre. ||eo|Rotterdam|Universala Esperanto-Asocio|Esperanto-dokumentoj, 10F|16||(Quelques recommandations.); 21 cm.| OCLC Number: 64798955}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} |- | colspan="10" | === Vortaro === * Tibor Sekelj kunlaboris en la redakto de 20-lingva [[muzeologio|muzeologia]] [[vortaro]] {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1986|mul|Dictionarium Museologicum|<ref>[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>|| Budapest|3a=<ref>[[Dictionarium Museologicum]], Dictionary of museology, Dictionnaire de muséogie, Diccionario museológico, Muzejnyj slovar, 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Ĉefred. Éri, István; Végh, Béla, bindita 24cm; {{lingvokodo|en|fr|es|ru|de|bg|cs|da|eo|fi|hu|it|nl|no|pl|pt|ro|sr|sk|sv}}</ref>| HEA ICOM. Internacia komitato por dokumentado. Terminologia laborgrupo| Nacia Centro de Muzeoj (Hungario)||55+774|ISBN 963-571-174-3 | 20-lingva terminaro por 1623 muzeologiaj nocioj, Programoj kaj publikigaĵoj subtenataj de Unesko<ref>http://unesdoc.unesco.org/Ulis/cgi-bin/ulis.pl?catno=73356&set=4A8A0682_2_23&gp=0&lin=1&ll=1 UNESCO Library - UNESCO HQ CLD TDR - UNESCO HQ CLD TDR, lib 73356</ref><ref>[http://katalogo.uea.org/index.php?inf=3070 Dictionarium Museologicum] en la katalogo de UEA</ref>|originalo=mul}} |- | colspan="10" | === Revuoj === * Revuoj kiujn Tibor Sekelj ĉefredaktoris {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1945|es|Rutas|originalo=es}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1956-63|eo|Geografia revuo|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|eo|VELO|originalo=eo}} |- | colspan="10" | === Artikoloj verkitaj de Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj verkis amason da artikoloj kiuj aperis en tre diversaj revuoj. Jen estas mencio de kelkaj el ili.. {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1976|en|ethnologic museum|originalo=en}} |- | colspan="10" | === Artikoloj pri Tibor Sekelj === * Tibor Sekelj estas temo de multaj artikoloj. Jen kelkaj el ili |} ==Notoj kaj referencoj== {{referencoj}} [[Kategorio:Tibor Sekelj]] 40g0l4o7ld9rmd2a2t2v7dgh4gvnz7i 0 389520 9350044 9215436 2026-04-09T05:01:36Z Sj1mor 12103 9350044 wikitext text/x-wiki '''Vortodivido''' estas dispartigo de vorto inter la fino de unu teksta linio kaj la komenco de la tujsekva linio, precipe en okazo kiam en la unua linio ne eblas loki la vican vorton, kvankam tie ja restas iom multe da spaco; [[streketo]] post la unua parto fine de la unua linio indikas, ke la vorto estas daŭrigota en la sekva linio. Ekzemple (la unua alineo de la «Bulonja deklaracio»): 01234567890123456789012345678901234 01234567890123456789012345678901234 Ĉar pri la esenco de la Ĉar pri la esenco de la esperant- esperantismo multaj havas tre ismo multaj havas tre malveran ide- malveran ideon, tial ni on, tial ni subskribintoj, repre- subskribintoj, reprezentantoj de la zentantoj de la Esperantismo en di- Esperantismo en diversaj landoj de versaj landoj de la mondo, kunven- la mondo, kunvenintaj al la intaj al la internacia Kongreso internacia Kongreso Esperantista en Esperantista en Boulogne-sur-Mer, Boulogne-sur-Mer, trovis necesa laŭ trovis necesa laŭ la propono de la la propono de la aŭtoro de la aŭtoro de la lingvo Esperanto doni lingvo Esperanto doni la sekvantan la sekvantan klarigon: (...) klarigon: (...) Oni uzas vortodividon precipe pro konsideroj estetikaj: sen vortodivido en iuj linioj restas tro multe da malplena spaco (precipe se oni kompostas mallarĝajn kolumnojn, en tia okazo iujn vortojn tute ne eblas loki en la preskribitan linilongon). Krome, teksto kun vortodividoj ŝparas lokon sur la paĝo. Aliflanke, teksto kun vortodividoj estas malpli flue legebla; tial oni evitas vortodividon en libroj por malgrandaj infanoj. == Vortodivida signo == En plimulto da modernaj skriboj eŭropdevenaj oni signas vortodividon per [[streketo]] post la komenca parto de la tranĉata vorto. En malnovaj tiparoj estis uzataj specialaj signoj, ekz-e en la gotika skribo oni uzis duoblan streketon oblikvan (⸗). == Nacilingvaj komplikaĵoj == Plej ofte ĉe vortodivido oni simple distranĉas la vorton kaj enŝovas la streketon. Sed en iuj lingvoj vortodivido postulas malvolvon de kuntirita literkombino, ŝanĝon de diakritilo ktp. Ekzemple: * angle: eigh'''t'''een → eigh'''t'''-//'''t'''een * greke: Μα'''ϊ̓'''ου → Μα-//'''ἰ'''ου * hungare: a'''ssz'''o'''nny'''al → a'''sz'''-//'''sz'''o'''ny'''-//'''ny'''al * [[Kataluna lingvo|katalune]]: para'''l·l'''el → para'''l'''-//'''l'''el * svede: gla'''ss'''ko → gla'''s'''-//'''s'''ko aŭ gla'''ss'''-//ko, gla'''ss'''-//'''s'''ko (depende je la vortosignifo). Tiaj problemoj en Esperanto ne ekzistas (kvankam ja ekzistas problemo pri nekonfuziva vortodivido okaze de homonima vortokombino, ekz-e ''sen-tema babilado'' sed ''sent-ema virino''). == La permesitaj tranĉolokoj == Du ĉefaj principoj de vortotranĉado estas la laŭsilaba kaj la laŭmorfema. En la angla lingvo ĉefas la principo morfologia (hy-phen-at-ed); ruse pli gravas la silabado (tamen kun morfologiaj limigoj pri la prefiksoj). Jen la citita peco en la stiloj angleca kaj ruseca:<code> Ĉar pri la esenco de la esperant- Ĉar pri la esenco de la esperantis- ismo multaj havas tre malveran ide- mo multaj havas tre malveran ideon, on, tial ni subskribintoj, repre- tial ni subskribintoj, reprezentan- zentantoj de la Esperantismo en di- toj de la Esperantismo en diversaj versaj landoj de la mondo, kunven- landoj de la mondo, kunvenintaj al intaj al la internacia Kongreso la internacia Kongreso Esperantista Esperantista en Boulogne-sur-Mer, en Boulogne-sur-Mer, trovis necesa trovis necesa laŭ la propono de la laŭ la propono de la aŭtoro de la aŭtoro de la lingvo Esperanto doni lingvo Esperanto doni la sekvantan la sekvantan klarigon: (...) klarigon: (...)</code> Pri la esperanta silabado instruas la unuaj paragrafoj de la ''Fundamenta ekzercaro'', interalie <blockquote> §2. ... Pát-ro. ... Ci-tró-no. Cén-to. Sén-to. Scé-no. Scí-o. .... Pa-cú-lo. ... Sen-ĉé-sa ... Dén-to. Plén-di. ... Gíp-so. Gús-to ... Ré-ĝi. Ĝar-dé-no. Lón-ga. Rég-no. Síg-ni. Gvar-dí-o. Lín-gvo. Ĝu-á-do. ... Ses-hó-ra ... Ma-jés-ta. ... Ru-í-no. Prúj-no. ... Mál-plej. ... Má-jo. Bo-ná-ĵo. ... Ak-vo. Ko-ké-to. Li-kvó-ro. Pac-ká-po. §3. Lá-vi. Le-ví-lo. ... Im-plí-ki. Em-ba-rá-so. In-ter-na-cí-a. ... He-ro-í-no. Fój-no. Pí-a. Pál-pi. ... Ar-bá-ro. ... Sén-ti. So-fís-mo. Ci-pré-so. ... Vés-to. Véŝ-to. Dis-ŝí-ri. Ŝan-cé-li. Ta-pí-ŝo Te-o-rí-o. Pa-tén-to. U-tí-la. Un-go. Plú-mo. Tu-múl-to. ... Tra-ú-lo. Pe-ré-u. Ne-ú-lo. Fráŭ-lo. Paŭ-lí-no. Láŭ-di. Eŭ-ró-po. Tro-ú-zi. Ho-dí-aŭ. ... Sól-vi. Zór-gi. ... Mez-nók-to. ... Ne-ní-o. A-dí-aŭ. Fi-zí-ko. Ge-o-gra-fí-o. Spi-rí-to. Lip-há-ro. In-díg-ni. Ne-ní-el. ... Kon-scí-i. Tra-e-té-ra. He-ro-é-to. ... Tra-í-re. ... In-sék-to. Re-sér-vi. Re-zér-vi. </blockquote> Tio demonstras, ke la silabaj limoj ofte diferencas de la morfologiaj, precipe ĉar multaj esperantaj sufiksoj komenciĝas per vokalo: arb/ar/o bon/aĵ/o ar⋅ba⋅ro bo⋅na⋅ĵo == Vortodivido en Esperanto == === Rekomendo Zamenhofa === En siaj ''Lingvaj respondoj'' [[Zamenhof]] rekomendis preferi tranĉi laŭmorfeme — kvankam sen insisto, kaj tolerante ĉian ajn tranĉon<ref>Esperantisto, 1893, p. 32.</ref>: <blockquote> '''Pri divido de vortoj''' Transportante la vortojn el unu linio en la sekvantan, ni ordinare dividas ilin per iliaj partoj gramatikaj, ĉar ĉiu parto gramatika en nia lingvo prezentas apartan vorton. Tiel ni ekzemple dividas: „Esper-anto‟, „ricev-ita‟ k.t.p. Sed tio ĉi tute ne estas deviga regulo; ni faras ĝin nur por ne rompi subite kun la kutimoj de aliaj lingvoj: efektive tiu ĉi maniero havas nenian celon kaj signifon, ĉar la transportado de la vortoj estas afero pure papera, havanta nenion komunan kun la leĝoj de la lingvo; ni konsilas al vi per nenio vin ĝeni en la dividado de la vortoj kaj fari ĝin tute tiel, kiel en la donita okazo estos al vi pli oportune. Eĉ se vi dividos ekzemple „aparteni-s‟, ni vidus en tio ĉi nenion malregulan, kvankam la aliaj lingvoj (tute sen ia logika kaŭzo) ne permesas tian dividadon. </blockquote> Kvankam oni rajtas dividi la vortojn iel ajn, oni tamen evitu tro malbelajn aŭ konfuzajn tranĉojn, kiel ekz-e ''ma-lamo'' aŭ ''ka-ŭzo''. === Rekomendo de PAG === La [[Plena Analiza Gramatiko]] donas sufiĉe prudentajn rekomendojn<ref>PAG, UEA: Retterdam, 1985. §14 II, p. 33</ref>, kiuj kombinas la principojn laŭmorfeman kaj laŭsilaban. Ĝi respektas la prefiksojn kaj sufiksojn (''ek-iri'', ''dorm-ema''), sed permesas dividi radikojn (''ba-lo'', ''sce-no'', ''ko-le-ro''). Superrigardon de ĉi tiu (kaj aliaj) rekomendoj vidu en studaĵo de Sergio Pokrovskij<ref> [[Sergio Pokrovskij]]: [http://kovro.heliohost.org/eo/artikoloj/vortodivido/vortodividaj_rekomendoj.html Rekomendoj pri vortodivido en Esperanto].</ref>. === Rimedoj komputilaj === [[Sergio Pokrovskij]] faris en la jaro [[1999]]-a esperantan vortodividan ŝablonaron por [[TeX]]. Nun tiu ŝablonaro estas adaptita al la programo ''[http://code.google.com/p/hyphenator/ Hyphenator]'', verkita en [[Ĝavaskripto]]; la tuta programaro disponeblas en la Reto<ref>Vidu la priskribon de Sergio Pokrovskij [http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Hyphenator-4.0.0/vortodivido.html en lia retpaĝo].</ref>. <!-- Se vi legas ĉi tiun artikolon kun sufiĉe rapida retkonekto, kaj se vi permesas plenumon de ĜavaSkripto sur via komputilo, vi povas provi apliki la vortodividon al ĉi tiu paĝo per alklako [javascript://if(document.createElement){void(head=document.getElementsByTagName('head').item(0));void(script=document.createElement('script'));void(script.src='http://kovro.heliohost.org/eo/tools/Hyphenator-4.0.0/Hyphenator.js?bm=true');void(script.type='text/javascript');void(head.appendChild(script));} ĉi tien] (eble necesos atendi kelkajn minutojn dum la elŝuto de la vortodividaj ŝablonoj). --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [[Sergio Pokrovskij]]: [http://kovro.heliohost.org/eo/artikoloj/vortodivido/vortodividaj_rekomendoj.html Rekomendoj pri vortodivido en Esperanto]. [[Kategorio:Ortografio]] 3f304g3lt0yb23m2rsads2rogef0pci 0 396183 9350085 9255970 2026-04-09T07:08:38Z Sj1mor 12103 9350085 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Altkultura muziko''' estas dislimiga termino de muzikaj stiloj de la eŭropaj altkulturo, kiu diference de aliaj muzikformoj kun difinitaj funkcioj – ekzemple [[programmuziko]] aŭ [[dancmuziko]] – estas rigardataj kiel [[arto|aŭtonoma arto]].<ref name="EMIL">Emil Bernhardt: ''Was heißt „Kunstmusik“?'' In: ''KunstMUSIK. Schriften zur Musik als Kunst.'' 10, 2008, ISSN 1612-6173, p. 4–8.</ref> Pro la pluevoluo de la termino arto ĝi dislimiĝas disde la muziko de la popol- kaj [[subkulturo]]j. Male al termino serioza muziko foje uzata preskaŭ samsence, kiu unuarange dislimiĝas disde distra muziko, la akcento do lokas sur la [[arto|arte]] [[kulturo|kultura]] pretendo de verko.{{Portalo Muziko}} == Evoluo == Ĝis proksimume la [[19-a jarcento]] altkultura muziko estas klare skizebla kiel la muziko de la supra socia klaso, kiu antaŭrange aŭskultas ĝin. En la [[20-a jarcento]] la dislimigo fariĝis pli malfacila pro kreska plurismiĝo de la [[socio]]. La klare fermaj sociaj rondoj iam apogantaj la koncepton de altkultura muziko neniiĝis, dum kiam la malfermiĝanta kultura oferto ebligis al pli larĝaj sociaj tavoloj la aliron al ĉiuj flankoj de la muzika entrepreno. Dum kiam la evoluo de la muzikkulturo aperis relative egalkvalita, plej malfrue en la epoko de la [[postmodernismo]] la artkompreno komencis fariĝi pli malfacile kaptebla, kio malfaciligis klaran separadon laŭ muziko apartena al altkultura muziko kaj tiu sen tia arta pretendo. == Distingiloj == La artokultura valoro de komponaĵo post la fino de la [[seria muziko]] objektive estas malfacile mezurebla. Grava distingilo por altkultura muziko estas nomata foje la preciza notacio, ĉar ĉi tiu estas rigardata kiel kondiĉo por pli profunda spirita trapenetro. Tio tamen ekskluzivas aron da verkoj, kiuj utiligas hazardismon kaj [[improvizado (muziko)|improvizadon]], sed tamen ĝenerale apartenas al altkultura muziko (komparu ekzemple la verkon de [[John Cage]] [[4'33"]]). La aparteneco de tiaj verkoj al altkultura muziko estas argumentata per tio, ke la esenco de la verko baziĝas sur filozofia-muzika ideo, kiu ankaŭ havas altan gradon da spirita trapenetro. Pli kaj pli ne plu eblas „montri sur materialaj ecoj, kiuj difinas klare difineblan muzikan sferon. Sammaniere do, kiel la [[konceptarto]] starigas la demandon ›Kio estas arto?‹, la [[Nova Muziko]] elvokas la demandon › Kio estas muziko?‹.“<ref name=EMIL/> Ankaŭ klasifikado de aliaj nuntempaj muzikĝenroj estas necerta. [[Libera ĵazo]] ekzemple plaĉas, kiel ankaŭ okazas je muziko ĝenerale nomata altkultura, certagrade eminentulan publikon kaj kun la Nova muziko preskaŭ komplete atribuata al altkultura muziko ĝi foje havas pli komunan ol kun origina ĵazo. Ankaŭ [[modern-kreema ĵazo]] kaj [[nova improvizadmuziko]] pretendas estis alte arta. == Problemigo == La uzado de la termino „altkultura muziko“ enhavas la danĝeron, subkomprenigi ĝeneralan artan kaj kulturan malplivalorecon de muzikoj ne apartenaj al la altkulturo (ekzemple [[popularmuziko]], [[rokmuziko]], [[popolmuziko]] aŭ [[ĵazo]]), kaj estas pro tio same kiel la termino de serioza muziko pridisputata. Estas malfacile argumenti, kial kreitaĵoj tiuĝenraj ne povu surmontri altan gradon de spirita trapenetriĝo (ĉu sur muzika aŭ koncepta nivelo). Krome ankaŭ klasikismaj muzikistoj kiel [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] aŭ [[Joseph Haydn|Haydn]] jam verkis funkciomuzikon. Ankaŭ pli malfrue komponistoj kiel [[Johannes Brahms]] (Hungaraj dancoj) aŭ [[Franz Liszt]] (Hungaraj rapsodioj) skribis verkojn, kiuj celis sukcesi je pli granda publiko. Pro tio strikta divido inter distra kaj altkultura muzikoj preskaŭ ne eblas. Ĉar la nuna imago de altkultura muziko estas treege stampita de muziko el [[Eŭropo|eŭropaj]] landoj, precipe ankaŭ de la difino de komponado fare de [[Theodor W. Adorno]] kiel „laboro kun spiritkapabla materialo“, ankaŭ ekstereŭropaj [[Kulturo|muzikkulturoj]], kiuj povas fundamente malsami de la eŭropa, ofte simple estas kategoriata sub la arnomo [[mondmuziko]] kiel [[popularmuziko]] kaj la ekzisto de tiea muzika altkulturo pretervidata. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Erudicia brazila muziko]] * [[Gaŭĉomuziko]] * [[Klasika muziko]]{{Projektoj}} [[Kategorio:Muzika estetiko]] 66hqqu214qd5lepc3zdfjacjhjb9mpj 0 400722 9349948 8870457 2026-04-08T19:46:21Z LilyKitty 25129 de internacia tago de ciganoj 9349948 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Roma flag.svg|eta|250px|Flago de ciganoj]] '''Cigana flago''' ([[Cigana lingvo|cigane]] ''O styago le romengo'') estas la nacia flago de [[ciganoj]]. Oni akceptis ĝin en la Unua tutmonda cigana kongreso en [[Londono]], en [[1971]]. La flago estas partigita en du kampojn — la bluan (supre) kaj la verdan (malsupre), kiuj simbolas ĉielon kaj teron. En centro de la flago situas ruĝa rado (''ĉakra''), kiu simbolas [[Arjoj|hindoarjan]] originon de la cigana popolo (analoga rado ĉeestas en la flago de [[Barato]]). Ciganoj klarigas ofte elementojn de la flago mistike. Oni interpretas la verdan kampon kiel materian mondon, la bluan — kiel spiritan mondon, kaj la radon kiel vivon de cigano. La reciproka situo de elementoj signifas, ke cigano estas en vojo la tutan vivon, kaj ke li devas forgesi nek pri ĉiutaga vivo, nek pri animo. Ruĝa koloro de la rado estas la koloro de sango. Ciganoj elverŝis ĉi tiun sangon dum [[Dua mondmilito]] en batalo kontraŭ naciismo kaj en [[Porajmos|genocido]], kaj cigano devas neniam forgesi pri ĝi. Tamen, la optimisma interpreto estas ankaŭ populara. La verda kampo estas en tiu ĝuste kampo, ne vojo; cigano povas elekti tie ĉiun vojon, aŭ halti kaj meti tendaron. Kaj ruĝa koloro de la rado estas koloro de festo, ĉar la ciganoj estas «popolo-festo» mem. La cigana flago en [[Kroatio]] diferencas per la rado, kiu estas tie ne ruĝa, sed ora. La rado ankaŭ diferencas en flagoj de diversaj organizoj kaj etnaj grupoj. == Vidu ankaŭ == *[[Internacia tago de ciganoj]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Flagoj]] [[Kategorio:Ciganoj]] 7d5hiak706y3r5hu45pki2fo7yuy3ev 0 424985 9349862 8560425 2026-04-08T15:24:37Z ~2026-21526-58 254799 9349862 wikitext text/x-wiki '''NÁHLIK Zoltán''' [na:lik] estas rumania hungara edukhistoriisto. Li naskiĝis en [[Arado]] la [[5-an de oktobro]] [[1926]] kaj mortis en julio [[2004]]. ==Kariero== Zoltán Náhlik diplomitiĝis en [[Universitato Bolyai]] de [[Kluĵo]] (1949), poste en [[Moskvo]] li iĝis la apiranto (1953). De 1953 ĝis (1974) li lekciis en la [[Kluĵo]], poste li estis ĉefkunlaboranto de esplorgrupo de [[MTA]] de [[Budapeŝto]] (1974-1977), pli poste de Superedukada Pedagogia Esplorcentro (1977-1979), fine scienca konsulanto de la Instruadesplora Instituto (1979-89). ==Fonto== *[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/3136/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232250/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/3136/ |date=2016-03-04 }} {{Vivtempo|Nahlik, Z.}} [[Kategorio:Hungaraj profesoroj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pedagogoj]] 93fqdn0wm8c4lnl56rtezx0jc662mow 0 429076 9349919 7023678 2026-04-08T18:48:38Z Sj1mor 12103 9349919 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Poŝta tutaĵo''' aŭ simple '''tutaĵo''' estas speco de poŝta valoraĵo ([[koverto]]j, [[kartletero]]j, [[poŝtkarto]]j, [[aerogramo]]j), kies karakteriza signo kaj necesa distingilo estas alpresita (enpresita) [[poŝtmarko]] de certa difinita valoro, eventuale bildo aŭ desegno ĝin anstataŭanta. [[Dosiero:GB 1892 1d uprated lettercard.jpg|maldekstra|eta]] [[Dosiero:Entier postal US 1901 Savannah-Mulhouse.jpg|dekstra|eta]] [[Dosiero:Tutaĵo.jpg|dekstra|eta|Esperanta tutaĵo ne cirkulita: la dekstraj poŝtmarko kaj stampaĵo kaj la maldekstra bildo estas presitaj, do vera tutaĵo, la centraj poŝtmarko kaj stampaĵo estas nepresitaj, do veraj.]] Formularoj sen alpresita poŝtmarko (kovertoj kaj poŝtkartoj kun diversaj alpresitaj tekstoj) ne apartenas al tutaĵoj. La samo validas, se oni nuligis valoron de alpresita poŝtmarko per surpreso. Sur tutaĵoj povas esti alpresitaj krom [[poŝtmarko]] ankaŭ bildoj, diversaj [[slogano]]j, tekstoj ktp. Foje tian alpreson faris aŭ iniciatis privata persono aŭ organizaĵo nur ''post eldono'' de tutaĵo, origine eldonita pro alia kaŭzo, en kelkaj landoj ankaŭ tiuj ĉi poste faritaj alpresoj estis oficiale aprobitaj. Similaj alpresoj ekzistas ekzemple sur [[Svislando|svisaj]] poŝtkartoj, sed ili aperis jam dum la [[unua mondmilito]] sur [[Aŭstrio|aŭstraj]] poŝtkartoj, pli poste en [[Kubo]] kaj en pluraj aliaj landoj. Foje esperantistaj organizoj eldonis tutaĵojn kiel propagandiloj kaj kiel sistemo por produktado de filateliaj valoraĵoj. == Fontoj == * [[Vladimír Váňa]]: Tutaĵoj je la temo Esperanto {{Projektoj}} [[Kategorio:Filatelo]] [[Kategorio:Poŝto]] [[Kategorio:Kolektado]] ridmirb3ga7ihxynid77881k1a873e6 0 481582 9350164 9230443 2026-04-09T10:21:02Z Sj1mor 12103 9350164 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |fondodato=[[1290]] |speco= |urbo=[[Koimbro]] |gvidanto=João Gabriel Silva <small>(Rektoro)</small> |titolo de la gvidanto= |nombro de studentoj={{formatnum:23386}} <small>(stato 2013)</small> |nombro de kunlaborantoj={{formatnum:2700}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = PT |situo sur mapo=Koimbro |zomo = 14 |retejo = }} La '''Universitato de Koimbro''' estis fondita de la reĝo [[Denizo (Portugalio)|Don Denizo]], en la [[1-a de marto]] [[1290]], kiam li signaturis la dokumenton titolitan "Scientiae thesaurus mirabilis", kreante la universitaton de Lisbono, kaj petis la konfirmon al la papo. La buleo de la papo [[Nikolao la 4-a]], datita de la [[9-a de aŭgusto]] [[1290]], agnoskis la Ĝeneralan Studon, prezentante la fakultatojn pri artoj, kanonika juro, [[civila juro]], [[Medicino]], kaj la [[Teologio]] estis rezervita al la monaĥejoj [[Dominikanoj|dominikanaj]] kaj [[Franciskanoj|franciskanaj]]. La universitato, komence instalita en la nuna Largo do Karmo, en [[Lisbono]], estis translokita, en 1308, al la Paço Real da Alcáçova. En 1338, ĝi reiris al Lisbono, kie ĝi restis ĝis 1354, kaj en tiu jaro ĝi estis denove translokita al [[Koimbro]]. Ĝi restis en ĉi-urbo ĝis [[1377]], kaj ree instaliĝis en Lisbono en tiu jaro. Ĝi restis en Lisbono ĝis 1537, dato kiam ĝi estis definitive translokita al Koimbro, laŭ ordono de la reĝo [[Johano la 3-a (Portugalio)|Johano la 3-a]]. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]] fondiĝinta en Koimbro. == Listo de famaj universitatanoj == {{Div col|cols = 2}} # [[Denizo (Portugalio)|Don Denizo]] (1261-1325) fondinto de la universitato # [[Henrique Caiado|Hermicus Caiadus]] (1470-1509) # [[André de Gouveia]] (1497-1548) humanisto kaj pedagogo # [[André de Resende]] (1498-1573), historiisto # [[Fernão Lopes de Castanheda]] (1500-1559) historiisto # [[Pedro Nunes (geografo)|Pedro Nunes]] (1502-1578), matematikisto kaj astronomo # [[George Buchanan]] (1506-1582) skota historiisto kaj humanisma erudiciulo # [[Jerónimo Osório]] (1506-1580), teologo kaj humanisto, Episkopo de [[Algarve]] # [[Manuel de Meneses, Episkopo de Koimbro|Manoel de Meneses]] (1509-1578) Episkopo de [[Koimbro]] # [[Élie Vinet]] (1509-1587) # [[Diogo de Teive]] (1514-1569), verkisto, historiisto kaj filozofo # [[Manuel da Nóbrega]] (1517-1570) jezuita sacerdoto kaj Provincialo de la Societo de Jesuo en la brazila kolonia periodo # [[Pedro Leitão]] (1519-1573) 2-a Episkopo de Brazilo # [[Gaspar de Faria]] (1520-1576) Episkopo de [[:pt:Diocese de Angra|Angra]] # [[Luís de Camões]] (1524-1580) portugala poeto # [[António Ferreira]] (1528-1569), poeto kaj dramaturgo # [[Diego Andrada de Payva]] (1528-1575) portugala teologo k profesoro pri teologio # [[Pedro da Fonseca (filozofo)|Pedro da Fonseca]] (1528-1599), portugala filozofo # [[José de Anchieta]] (1534-1597) jezuita misiisto, apostolo de Brazilo kaj poeto # [[Luizo de Molina]] (1535-1600) teologo kaj juristo # [[Christopher Clavius]] (1538-1612) matematikisto kaj astronomo, ĉefa kreinto de la moderna gregoria kalendaro # [[Luís de Figueiredo e Lemos]] (1544-1608) episkopo de la diocezo de [[Funchal]] # [[Francisco Suárez]] (1548-1617) # [[Constantino Barradas]] (1550-1618) 4-a Episkopo de Brazilo # [[Cristóvão Gil]] (1552-1608) # [[Baltasar de Azeredo]] (1552-1631) kuracisto kaj profesoro # [[Afonso Furtado de Mendonça]] (1561-1630) portugala prelato # [[Frato Vicente do Salvador]] (1564-1639), brazila historiisto # [[Alexis de Abreu]] (1568-1630) portugala kuracisto # [[André de Almada]] (1570-1642) portugala prelato # [[António da Ressurreição]] (1574-1637) episkopo de [[:pt:Diocese de Angra|Angra]] # [[Afonso Mendes]] (1579-1659) teologo kaj patriarko de Etiopio # [[Manuel de Faria e Sousa]] (1590 -1649 ) historiisto, poeto kaj filozofo # [[Pedro de Castilho]] (1613) Episkopo de [[:pt:Diocese de Angra|Angra]] # [[Gregório de Matos|Gregório de Matos e Guerra]] (1636 - 1696) poeto kaj advokato. # [[Manuel Botelho de Oliveira]] (1636-1711), portugala verkisto. # [[Manuel da Ressurreição]] (1641-1691) ĉefprelato de Brazilo # [[Rocha Pitta|Sebastião da Rocha Pitta]] (1660-1738) portugala historiisto kaj poeto # [[Bartolomeu de Gusmão]] (1685-1724) naturalisto kaj elpensisto de aerostato # [[Manuel da Cruz]] (1690-1764) katolika portugala prelato # [[Bernardo Rodrigues Nogueira]] (1695-1748) unua episkopo de [[San-Paŭlo]] # [[Sebastião José de Carvalho e Melo|Marquês de Pombal]] (1699-1782) portugala ĉefministro # [[André Couto Godinho]] (1720-1759) brazila misiisto en Kongo # [[Santa Rita Durão]] (1722-1788) brazila poeto kaj historiisto # [[Manuel do Cenáculo]] (1724-1814) ĉefepiskopo de [[Évora]] # [[André Teixeira Palha]] (1728-1786) episkopo de [[Faro]] # [[Cláudio Manuel da Costa]] (1729-1789) portugala poeto # [[Domenico Vandelli]] (1735-1816) itala naturalisto. # [[Jerónimo Soares Barbosa]] (1737-1816) filologo kaj eldonisto # [[Caetano Brandão]] (1740-1805) episkopo de [[Parao]] # [[Nicolau Tolentino de Almeida]] (1740-1811) satira poeto # [[Félix de Avelar Brotero|Avelar Brotero]] (1744-1828), botanitikisto # [[Tomás Antônio Gonzaga]] (1744-1810) poeto # [[Manoel de Almeida e Sousa]] (1745-1817) portugala juristo # [[Manuel Arruda da Câmara]] (1752-1810) brazila sciencisto, kuracisto kaj religiulo # [[Rodrigo de Sousa Coutinho]] (1755-1812) ĉefministro kaj politikisto # [[António de Morais Silva]] (1755-1824), brazila filologo kaj vortaristo # [[Alexandre Rodrigues Ferreira]] (1756-1815) naturalisto # [[José da Silva Lisboa]], Vicgrafo de Cairu (1756-1835) # [[:pt:Luís da Cunha de Abreu e Melo|Luís da Cunha de Abreu e Melo]] (-1758-1833) episkopo de [[Beja]] # [[Manuel Nicolau de Almeida]] (1761-1826) 26-a episkopo de [[:pt:Diocese de Angra|Angra]] # [[Baltasar da Silva Lisboa]] (1761-1840) brazila magistrato kaj historiisto # [[Cipriano Barata]] (1762-1838) brazila kirurgo kaj politikisto # [[José Bonifácio de Andrada e Silva]] (1763-1838) brazila ŝtatestro kaj naturalisto. # [https://www.geneaminas.com.br/genealogia-mineira/restrita/enlace.asp?codenlace=1479035 João de Almeida Prado, o Coluna] (1767-1835) # [[Padre Roma|José Inácio Ribeiro de Abreu e Lima]] (1768-1817) brazila revoluciulo # [[Bernardino António Gomes]] (1769-1823), portugala haŭtkuracisto, botanikisto kaj kemiisto # [[Bernardo José de Abrantes e Castro]] (1771-1833) kuracisto, diplomato kaj ĵurnalisto # [[José Saturnino da Costa Pereira]] (1771-1852) brazila inĝeniero # [[Hipólito da Costa]] (1774-1823) diplomato kaj ĵurnalisto # [[Belchior Pinheiro de Oliveira]] (1775-1856) sacerdoto kaj konsilisto de la brazila imperiestro [[Petro la 1-a (Brazilo)|Petro la 1-a]]. # [[:pt:Manuel Pires de Azevedo Loureiro|Manuel Pires de Azevedo Loureiro]] (1777-1848) Episkopo de [[Beja]] # [[:pt:José Joaquim da Rocha (capitão)|José Joaquim da Rocha]] (1777-1848) brazila deputito en la Kortegoj de Lisbono # [[Maciel Monteiro (1780-1847)]] juĝisto kaj politikisto # [[:pt:José Homem Correia Teles|José Homem Correia Teles]] (1780-1849) portugala juristo # [[:pt:José da Silva Carvalho|José da Silva Carvalho]] (1782-1856) portugala juĝisto, magistrato kaj advokato # [[José Clemente Pereira]] (1787-1854) brazila politikisto kaj bastiono de la sendependeco de Brazilo # [[Cândido José de Araújo Viana|Vicgrafo de Sapukaio]] (1793-1875) brazila juĝisto # [[Bernardo Pereira de Vasconcelos]] (1795-1850) brazila juristo, ĵurnalisto kaj politikisto # [[José da Costa Carvalho|Markizo de Monto Alegro]] (1796-1860) brazila politikisto # [[Pedro de Araújo Lima]] (1798-1830) Markizo de Olinda # [[Evaristo da Veiga]] (1799-1837) filologo, politikisto kaj ĵurnalisto # [[Almeida Garrett]] (1799-1854) romanverkisto kaj verkisto # [[António Feliciano de Castilho]] (1800-1875) romantikista portugala verkisto # [[Honório Hermeto Carneiro Leão]] (1801-1856) brazila ŝtatestro # [[:pt:António da Trindade de Vasconcelos Pereira de Melo|António da Trindade de Vasconcelos Pereira de Melo]] (1812-1895) katolika portugala episkopo # [[:pt:João Maria Pereira de Amaral e Pimentel|João Maria Pereira de Amaral e Pimentel]] (1815-1889) 28-a Episkopo de [[:pt:Diocese de Angra|Angra]] # [[Gonçalves Dias]] (1823-1864) romantikista brazila poeto # [[:pt:António Xavier de Sousa Monteiro|António Xavier de Sousa Monteiro]] (1829-1906) episkopo de [[Beja]] # [[:pt:João de Deus (poeta)|João de Deus]] (1830-1896) portugala poeto # [[:pt:José Alberto de Oliveira Anchieta|José Alberto de Oliveira Anchieta]] (1832-1897) esploristo kaj naturalisto # [[:pt:Manuel de Arriaga|Manuel de Arriaga]] (1840-1917) portugala prezidento # [[Antero de Quental]] (1842-1891) poeto kaj filozofo # [[:pt:Bernardo Augusto de Madureira e Vasconcelos|Bernardo Augusto de Madureira e Vasconcelos]] (1842-1926) teologo, poeto kaj verkisto # [[Teófilo Braga]] (1843-1924) politician (President) verkisto kaj dramverkisto # [[Eça de Queiroz]] (1845-1900) portugala novelisto # [[:pt:Augusto Eduardo Nunes|Augusto Eduardo Nunes]] (1849-1920) portugala katolika episkopo # [[:pt:Ernesto Hintze Ribeiro|Ernesto Hintze Ribeiro]] (1849-1907) portugala politikisto # [[:pt:António Cândido Ribeiro da Costa|António Cândido Ribeiro da Costa]] (1850-1922) klerikulo, oratoro kaj politikisto # [[:pt:Guerra Junqueiro|Guerra Junqueiro]] (1850-1923) advokato, ĵurnalisto kaj poeto # [[:pt:Bernardino Machado|Bernardino Machado]] (1851-1944) portugala prezidento # [[:pt:José Maria Pereira de Lima|José Maria Pereira de Lima]] (1853-1925) portugala historiisto # [[:pt:José Relvas|José Relvas]] (1858-1929) politikisto # [[:pt:Manuel Teixeira Gomes|Manuel Teixeira Gomes]] (1860-1941) politikisto # [[:pt:António José de Almeida|António José de Almeida]] (1866-1929) politikisto # [[:pt:António Nobre|António Nobre]] (1867-1900) poeto # [[:pt:Camilo Pessanha|Camilo Pessanha]] (1867-1926) simbolisma portugala verkisto # [[:pt:Norton de Matos|Norton de Matos]] (1867-1955) portugala generalo # [[:pt:Eugénio de Castro|Eugénio de Castro]] (1869-1944) erudiciulo, poeto kaj dramverkisto # [[Sidónio Pais]] (1872-1918) profesoro de matematiko kaj politikisto # [[António Egas Moniz|Egas Moniz]] (1874-1955) portugala kuracisto kaj neŭrologo # [[Elísio de Moura]] (1877-1977), kuracisto kaj profesoro de psikiatrio # [[Aureliano de Mira Fernandes]] (1884-1958), matematikisto # [[José do Patrocínio Dias]] (1884-1965) episkopo kaj militisto # [[Aristides de Sousa Mendes]] (1885-1954) portugala konsulo # [[:pt:José Hipólito Raposo |José Hipólito Raposo]] (1885-1953) politikisto kaj verkisto. # [[:Luís Wittnich Carrisso|Luís Wittnich Carrisso]] (1886-1937) botanikisto kaj profesoro # [[:pt:Luís Cabral de Moncada|Luís Cabral de Moncada]] (1888-1974) juristo kaj jurprofesoro # [[:pt:Manuel Gonçalves Cerejeira|Manuel Gonçalves Cerejeira]] (1888-1977) Patriarko de [[Lisbono]] # [[António de Oliveira Salazar]] (1889-1970) portugala politikisto # [[:pt:Damião Peres|Damião Peres]] (1889-1976) portugala historiisto kaj numismato # [[:pt:Luís de Almeida BragaLuís de Almeida Braga]] (1890-1970) politikisto kaj verkisto. # [[:pt:Mario de Sá Carneiro|Mario de Sá Carneiro]] (1890-1916) poeto kaj novelisto # [[:pt:Joaquim de Carvalho|Joaquim de Carvalho]] (1892-1958) portugala filozofo # [[:pt:José Adriano Pequito Rebelo|José Adriano Pequito Rebelo]] (1892-1983) politikisto kaj verkisto. # [[:pt:Juvenal de Araújo|Juvenal de Araújo]] (1892-1976) portugala politikisto # [[:pt:António Menano|António Menano]] (1895-1969) fadokomponisto # [[:pt:Manuel de Andrade|Manuel de Andrade]] (1899-1958) juristo # [[:pt:José Régio|José Régio]] (1901-1969) verkisto # [[:pt:Leão Ramos Ascensão|Leão Ramos Ascensão]] (1903-1980) politikisto kaj verkisto. # [[:pt:Paradela de Oliveira|Paradela de Oliveira]] (1904-1970) portugala kantisto # [[:pt:Ruy Luís Gomes|Ruy Luís Gomes]] (1905-1984) portugala matematikisto # [[:pt:Adolfo Correia da Rocha|Adolfo Correia da Rocha]] (1907-1995) verkisto, poeto kaj kuracisto # [[Miguel Torga]] (1907-1995) poeto # [[:pt:Alberto Iria|Alberto Iria]] (1909-1992), historiisto # [[:pt:Salvador Dias Arnaut|Salvador Dias Arnaut]] (1913-1995) kuracisto kaj historiisto # [[:pt:Vergílio Ferreira|Vergílio Ferreira]] (1916-1996) verkisto kaj profesoro # [[:pt:Alexandre Alves Costa|Alexandre Alves Costa]] (1918-1998) brazila inĝeniero kaj politikisto # [[:pt:Fernando Namora|Fernando Namora]] (1919-1989) verkisto # [[:pt:Carlos de Oliveira|Carlos de Oliveira]] (1921-1981) poeto kaj novelisto # [[Agostinho Neto]] (1922-1979) angola kuracisto # [[Eugénio de Andrade]] (1923-2005) poeto # [[:pt:Fernando Távora|Fernando Távora]] (1923-2004) arkitekto kaj profesoro # [[:pt:Francisco Salgado Zenha|Salgado Zenha]] (1923-1993) politikisto kaj advokato. # [[:pt:António Brojo (1928-1999)|António Brojo]] (1928-1999) portugala muzikisto # [[José Afonso]] aŭ [[Zeca Afonso]] (1929-1987) portugala komponisto, songverkisto kaj poeto # [[:pt:José Veiga Simão|José Veiga Simão]] (1929-2014) fizikisto # [[:pt:Carlos Alberto da Mota Pinto|Carlos Mota Pinto]] (1936-1985) portugala juristo kaj ŝtatestro. # [[:pt:José Cardoso Vieira de Castro|Vieira de Castro]] (1837-1872) # [[:pt:Adriano Correia de Oliveira|Adriano Correia de Oliveira]] (1942-1982), kantisto kaj komponisto {{Div col end}}[[Dosiero:Coimbra December 2011-19a.jpg|eta|600ra|centre|<center>Nuna korto de la Universitato de Koimbro.</center>]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://turismodecoimbra.pt/coimbrainteractiva/ Universidade de Coimbra - Panorâmica de Alta Resolução] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131223115124/http://turismodecoimbra.pt/coimbrainteractiva/ |date=2013-12-23 }} * [http://ez-team.com/coimbra360/Joanina/ Biblioteca Joanina - Vista 360º] * [http://ez-team.com/coimbra360/EzBookJoanina/ Biblioteca Joanina - Livro Interactivo] * [http://ez-team.com/coimbra360/SaoMiguel/ Capela de São Miguel - Vista 360º] * [http://ez-team.com/coimbra360/Torre/ Torre da UC - Vista 360º] * [http://ez-team.com/coimbra360/SalaCapelos/ Sala dos Capelos - Vista 360º] * [http://ez-team.com/coimbra360/PatioDia/ Pátio da Universidade (Vista Diurna) - Vista 360º] * [http://ez-team.com/coimbra360/PatioNoite/ Pátio da Universidade (Vista Nocturna) - Vista 360º] * [http://ez-team.com/coimbra360/Antois/ Via Latina - "Antes e Depois"] * [http://ez-team.com/coimbra360/Smart3D/ Universidade de Coimbra - Smart 3D] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitato de Koimbro| ]] o01ebhlgy0zq8fjyfv9ktkx7knsnn4s 0 484710 9349900 8444130 2026-04-08T17:19:22Z Moldur 2507 9349900 wikitext text/x-wiki {{Informkesto filmo}} [[Dosiero:Dolce vita1.gif|eta|350px|Marcello Mastroianni kun Anita Ekberg]] [[Dosiero:Trevi_Fountain_B_N.jpg|eta|350px|'''<small><center>La Fontano Trevi.</center></small>''']] [[Dosiero:After Spogliarello di Aiche Nana 1958.jpg|eta|350px|Sceno kiu inspiris Federico Fellini-n por la filmo]] '''''La dolce vita''''' ([[1960]]) estas [[Italio|itala]] filmo de [[1960]] [[reĝisoro|reĝisorita]] de [[Federico Fellini]], kun ludado de [[Marcello Mastroianni]], [[Anita Ekberg]] kaj [[Anouk Aimée]]. La filmo prezentas serion de noktoj kaj matenoj laŭlonge de la Via Veneto en [[Romo]], viditaj per la okuloj de la ĉefrolulo, klaĉa ĵurnalisto nome Marcello (ludita de [[Marcello Mastroianni]]). Marcello estas malengaĝigita viro, kun rilatoj kun sia simpla kaj ĵaluza amantino Emma (Yvonne Furneaux), kun rafinita edzino ([[Anouk Aimée]]) kaj raviga sveda aktorino nome Silvia ([[Anita Ekberg]]) al kiu li sekvas dum tiu vagadas en Romo (inkluden la elstaran scenon de nokta baneto en la [[Fontano Trevi]]) kun homamaso kiu ĉeestas ĉe la Via Veneto. == Rolularo == <!--[[Dosiero:Nico ladolce.png|eta|dekstra|250px|[[Nico (kantistino)|Nico]] en la filmo de [[Federico Fellini]] nome ''[[La Dolce Vita]]'']]--> * [[Marcello Mastroianni]]: Marcello Rubini * [[Anita Ekberg]]: Sylvia * [[Anouk Aimée]]: Maddalena * Yvonne Furneaux: Emma * Magali Noël: Fanny * Alain Cuny: Steiner * Nadia Gray: Nadia * Annibale Ninchi: la patro de Marcello * Walter Santesso: Paparazzo * Valeria Ciangottini: Paola * Riccardo Garrone: Riccardo * Ida Galli: Premierino * Audrey McDonald: Jane * Polidor: klaŭno * Gloria Jones: Gloria * Alain Dijon: Frankie Stout * Enzo Cerusico: fotisto * [[Nico (kantistino)|Nico]]: Nico == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.filmaffinity.com/es/film357320.html Ŝlipo] en [[FilmAffinity]]; hispane. * [http://www.cinematismo.com/neorrealismo-italiano/la-dolce-vita/ Pri la filmo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071208182219/http://www.cinematismo.com/ |date=2007-12-08 }}, en la [http://www.cinematismo.com/ retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071208182219/http://www.cinematismo.com/ |date=2007-12-08 }} Cinematismo; hispane. * [http://www.federicofellini.it/node/525 Sobre la película], en la [http://www.federicofellini.it/ retejo] de la Fondazione Federico Fellini; en [[itala]]. ** [http://www.federicofellini.it/es/node/2777 hispane]. * [http://www.youtube.com/watch?v=gqQkKoizARY Reklamaĵo]. * {{IMDb titolo}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dolce vita}} [[Kategorio:Italaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj reĝisoritaj de Federico Fellini]] [[Kategorio:Romo en filmoj]] 3zsyvddx0cz1sdto6j4hzqtnbvwfwin 0 485324 9349885 7252626 2026-04-08T16:02:15Z Sj1mor 12103 9349885 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:Kongreslibroj.jpg|eta|dekstre|220px|Diversaj kongreslibroj.]] [[Dosiero:Kongreslibro.jpg|eta|dekstre|220px|Kovrilpaĝo de samtempe [[gazeto]] kaj kongreslibro.]] [[Dosiero:Kongresa Libro 2022 cifera 1.png|eta|Kongresa libro de la [[107-UK]].]] '''Kongreslibro''' (ankaŭ '''kongresa libro''') estas [[libro]], [[broŝuro]], kaj foje enreta dokumento, kiun ricevas partoprenanto en Esperanto‑[[konferenco]]. Ĝi ofte enhavas programon, klarigon pri funkciado de la kongreso kaj de la kongresejo, informoj pri la gastiganta [[lando]] aŭ [[urbo]], horaro, kompono de la organizantaro, kaj informoj pri [[ekskurso]]j aŭ [[Turismo|turismaj]] programoj de la kongreso, kaj priskriboj pri [[prelego]]j kaj prelegontoj. Lastatempe uzeblas retaj kongreslibroj. Kongresaj libroj ludas gravan rolon por la organizado kaj disvolvigo de la kongresoj, helpas la ĉeeston de partoprenantoj en la koncernaj programeroj kaj plue helpas la memoron de okazinta agado kaj postan laboron kaj kontaktojn. La redaktado kaj organizado de kongreslibro estas ĉefa tasko de organiza [[Loka Kongresa Komitato|kongresa komitato]]. El historia vidpunkto foje la informo pri partoprenantoj kaj programeroj gravas por la esplorado de pasintaj eventoj. == Eksteraj ligiloj == *[https://web.archive.org/web/20081118161044/http://esperanto-jeunes.org/IMG/pdf/kongreslibro.pdf Ekzempla kongresa libro] por [[Franca Esperanto‑Semajno Terure Organizita#Pasintaj FESTOj|FESTO{{spaceto}}2006]] [[Kategorio:Kongresoj]] 0o1dd9tletvtibfl0rcca62yf87yqz0 9349886 9349885 2026-04-08T16:02:23Z Sj1mor 12103 9349886 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} [[Dosiero:Kongreslibroj.jpg|eta|dekstre|220px|Diversaj kongreslibroj.]] [[Dosiero:Kongreslibro.jpg|eta|dekstre|220px|Kovrilpaĝo de samtempe [[gazeto]] kaj kongreslibro.]] [[Dosiero:Kongresa Libro 2022 cifera 1.png|eta|Kongresa libro de la [[107-a UK]].]] '''Kongreslibro''' (ankaŭ '''kongresa libro''') estas [[libro]], [[broŝuro]], kaj foje enreta dokumento, kiun ricevas partoprenanto en Esperanto‑[[konferenco]]. Ĝi ofte enhavas programon, klarigon pri funkciado de la kongreso kaj de la kongresejo, informoj pri la gastiganta [[lando]] aŭ [[urbo]], horaro, kompono de la organizantaro, kaj informoj pri [[ekskurso]]j aŭ [[Turismo|turismaj]] programoj de la kongreso, kaj priskriboj pri [[prelego]]j kaj prelegontoj. Lastatempe uzeblas retaj kongreslibroj. Kongresaj libroj ludas gravan rolon por la organizado kaj disvolvigo de la kongresoj, helpas la ĉeeston de partoprenantoj en la koncernaj programeroj kaj plue helpas la memoron de okazinta agado kaj postan laboron kaj kontaktojn. La redaktado kaj organizado de kongreslibro estas ĉefa tasko de organiza [[Loka Kongresa Komitato|kongresa komitato]]. El historia vidpunkto foje la informo pri partoprenantoj kaj programeroj gravas por la esplorado de pasintaj eventoj. == Eksteraj ligiloj == *[https://web.archive.org/web/20081118161044/http://esperanto-jeunes.org/IMG/pdf/kongreslibro.pdf Ekzempla kongresa libro] por [[Franca Esperanto‑Semajno Terure Organizita#Pasintaj FESTOj|FESTO{{spaceto}}2006]] [[Kategorio:Kongresoj]] 4k49j1dqdrcx4fqu6e63fzzekf7iwva 0 499210 9350201 9349616 2026-04-09T11:32:12Z Crosstor 3176 /* S */ 9350201 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj mortis en [[Pécs]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Oszkár Abay Nemes]], naĝisto * [[László Agócsy]], muzikinstruisto * [[Prosper Amtmann]], [[flutisto]] * [[József Angster]], [[orgenkonstruisto]] * [[János Ángyán]], [[kuracisto]] * [[Bálint Alsáni]], [[kardinalo]] * [[György Antal]], [[profesoro]] * [[Miklós Orbán Arató]], cisterciano == B == * [[Zoltán Bachman]], arkitekto * [[Miklós Balassa]], advokato * [[Gyula Bálint]], [[pentristo]] * [[Lajos Barankay]], [[instruisto]] * [[Anna Bárdos]], operkantisto * [[Imre Barta]], kuracisto * [[Soma Beck]], kuracisto * [[Gellért Belon]], episkopo * [[Ferenc Benedek (juristo)]] * [[György Benkő (radiologo)]] * [[József Benkő (matematikisto)]] * [[Konrád Beöthy]] * [[József Zsigmond Berényi]], [[episkopo]] * [[János Berze Nagy]], folkloristo * [[Márton Billisics]], paŭlano * [[Illés Béla Bitter]], [[monaĥo]] * [[Gyula Bocz]], [[skulptisto]] * [[Irén Bódis]], aktoro * [[Alajos Bogyó]], [[operkantisto]] * [[Béla Boros (instruisto)]] * [[Béla Boros (kuracisto)]] * [[István Boros (biologo)]] * [[Ábel József Buzássy]], instruisto == C == * [[László Cholnoky]], [[kemiisto]] * [[Kálmán Csákabonyi]], [[arkivisto]] * [[István Csekey]], juristo * [[József Cserháti]], [[episkopo]] * [[Győző Csorba]], [[poeto]] * [[László Czindery]], [[oficisto]] == D == * [[Valéria Dénes]], pentristo * [[János Dombay]], arkeologo * [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto * [[Jenő Dulánszky (pli juna)]], arkitekto * [[Nándor Dulánszky]], episkopo == E == * [[Jenő Ernst (kuracisto)]] == F == * [[Ferenc Fáicser]], [[jezuito]] * [[Ferenc Faluhelyi]], [[juristo]] * [[Ernő Flachbarth]], juristo * [[Béla Flerkó]], kuracisto * [[Béla Füredi]], teatrestro * [[György Fürtös]], ceramikisto * [[Miklós Füzes]], [[arkivisto]] == G == * [[Jenő Gábor]], pentristo * [[Ernő Gebauer]], pentristo * [[István Gellér B.]], skulptisto * [[Sándor Gorka]], [[biologo]] * [[Frigyes Götz]], urologo * [[Endre Grastyán]], kuracisto * [[Pál Gróf]], kuracisto * [[Emil Győry]], aktoro == H == * [[Pál Halász (juristo)]] * [[Artúr Hámori]], kuracisto * [[Ferenc Hanuy]], [[kanoniko]] * [[László Harsányi]], krimmedicina kuracisto * [[Béla Hetényi]], aktoro * [[Ottó Hoffmann]], lingvisto * [[József Holub]], [[historiisto]] * [[József Hunyady (verkisto)]] * [[Lajos Huszty]], juristo * [[Tivadar Huth]], kuracisto == I == * [[Dénes Ágoston Inczédy]], monaĥo * [[Albert Irk]], juristo == J == * [[Hugó Johan]], vitralisto == K == * [[Ilona Karay]], poeto * [[József Kassai]], [[pastro]], [[lingvisto]] * [[Lipót Kauser (juristo)]] * [[Károly Keczkés]], [[hidrologo]] * [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] * [[Miklós Kengyel]], juristo * [[Iván Kétyi]], bakteriologo * [[Balázs Kézdi]], psikiatro * [[Antal Klemm]], pastro, lingvisto * [[György Klimó]], [[episkopo]] * [[József Koller (kanoniko)]] * [[János Kolta]], notario * [[Mariska Komáromi]], operkantisto * [[Béla Kovács (ministro)]] * [[István Kozma (operetkantisto)]] * [[Ernő Kurnik]], [[agronomo]] == L == * [[Borbála Labancz]], aktoro * [[Kálmán Lambrecht]], paleontologo * [[Ferenc Laubhaimer]], pastro == M == * [[Ferenc Martyn]], [[pentristo]] * [[Flórián Mátyás]], historiisto * [[Károly Méhes (kuracisto)]] * [[Tibor F. Mérei]], neŭrologo * [[Mária Mirkovszky]], dancisto == N == * [[Sándor N. Szabó]], aktoro * [[Géza Nikelszky]], ceramikisto * [[Róbert Nógrádi]], reĝisoro == O == * [[Kelemen Ováry]], profesoro == P == * [[László Paál (aktoro)]] * [[Sándor Palkó (presisto)]] * [[Jóska Pécsi Rabb]], popolkantisto * [[Piri Peéry]], aktoro * [[Mihály Pekár]], kuracisto * [[János Pollák]], kanoniko == R == * [[Károly Rauss]], kuracisto * [[Camillo Reuter]], kuracisto * [[Sándor Révai]], literaturhistoriisto * [[György Romhányi]], kuracisto == S == * [[Ráfael Schaurek]], juristo * [[Elemér Scipiades]], profesoro * [[Béla Simon (pentristo)]] * [[Máté Simon]], paŭlano * [[Ferenc Simor]], [[klimatologo]] * [[András Stark (psikiatro)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Pál Zoltán Szabó]], [[geografo]] * [[Samu Szabó]], [[aktoro]] * [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] * [[Ottokár Lajos Székely]], monaĥo * [[Júlia Szepes]], [[biologo]] * [[Ignác Szepesy]], episkopo * [[József Szeredy]], [[prelato]] * [[József Szivler]], reĝisoro * [[János Szolcsányi]], kuracisto * [[Ottó Szőnyi]], pastro * [[Mihály Szotáczky]], juristo == T == * [[Margit Takács]], aktoro * [[János Thalhammer]], pastro * [[Ernő Tolvaly]], pentristo * [[József Tóth (geografo)]] * [[Mátyás Trixler]], psikiatro * [[Tibor Tüskés]], instruisto == U == * [[Gábor Uherkovich]], [[limnologo]] == V == * [[Jenő Vácz]], jezuito * [[Ferenc Vasváry]], juristo * [[Endre Veress (historiisto)]] * [[István Vermes]], kuracisto * [[Emil Vertán]], kuracisto * [[János Vinkler]], juristo * [[Ferenc Virág (episkopo)]] * [[Imre Vízkelety]], pentristo * [[Gabriella Vöő]], [[etnografo]] == Z == * '''[[Vilmos Zsolnay]],''' produktanto de artaj [[porcelano]]j == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pécs]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Pécs]] [[Kategorio:Pécs| ]] s0phx0uycmc2xgy6a5vyyg5no5w25la 0 511691 9349957 8716326 2026-04-08T20:06:51Z Sj1mor 12103 9349957 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Véritable portrait de Monsieur Ubu.png|eta|dekstre|Père Ubu (poste: Ubu Roi), el lignogravuraĵo fare de Alfred Jarry]] '''Alfred Jarry''' (franca prononco: [ʒaʁi] ; naskiĝis la [[8-an de septembro]] [[1873]], mortis la [[1-an de novembro]] [[1907]]) estis [[franca]] [[Simbolismo|simbolista]] [[verkisto]] plej konata por stampado de la esprimo kaj filozofia koncepto de ''patafiziko''.<ref>[http://www.textbooks.com/Pataphysics-01-Edition/9780810118775/Bok.php?i=9780810118768 "Pataphysics - 01 edition"]</ref> Naskita en [[Laval]], [[Mayenne]], [[Francio]], ne malproksime de la limo de [[Bretonio]], li havis bretonan devenon pro sia patrino. En sia vivdaŭro, kvankam rilate al la [[Simbolismo|simbolista movado]], Jarry estis plej konata por sia teatraĵo [[Reĝo Ubu]] (1896), kiu ofte estas citita kiel antaŭaĵo de la movadoj [[Superrealismo]] kaj [[Futurismo]] de la [[1920-aj jaroj]] kaj [[1930-aj jaroj]]. Jarry skribis en gamo da hibridaj ĝenroj kaj stiloj, anoncante la [[Postmodernismo]]n. Li verkis prezentaĵojn, romanojn, poezion, eseojn kaj konjektan ĵurnalismon. Liaj tekstoj havigis pioniran laboron en la verkfakon de [[Absurda Teatro|absurda teatro]] kaj [[postmoderna literaturo]]. == Elektitaj verkoj de Jarry == === Teatraĵoj === * ''César-Antéchrist'' (1895) – enkondukas Père Ubu kaj ties simbolismon. * ''[[Ubu Roi]]'' (1896, reviziita el 1888) – pri ambicio de Père Ubu. * ''Ubu Cocu, ou l'Archeopteryx'' (1897) - malkonstanteco. * ''Ubu Enchaíné'' (1899). * ''Ubu Sur La Butte'' (1906) === Romanoj === * ''Les Jours et Les Nuits, roman d'un déserteur'' (1897) * ''L'Amour en Visites'' (1897) * ''L'Amour Absolu'' (1899) * ''Messaline'' (1900) – en antikva Romo. * ''Le Surmâle'' (1901). * ''Gestes et Opinions du Docteur Faustroll, Pataphysicien'' – publikigita postmorte en 1911. * ''La Dragonne'' – kunigita kaj publikigita postmorte en 1943. === Aliaj verkoj === * Novelo, ''La Passion considérée comme course de côte'' * ''Les Minutes De Sable Memorial'' (1894). * ''La Chandelle Verte: Lumieres Sur Les Choses De Ce Temps'' - kolekto de absurdisma esearo origine publikigita en revuoj kaj kolektita en 1969. == En Esperanto aperis == * '''Reĝo Ubuo''' (trad. Thomas Larger kaj [[Thierry Tailhades]]), [[Espéranto-France]], 2023 == Bibliografio == * {{citaĵo el libro | author=Beaumont, Keith|titolo=Alfred Jarry: A Critical and Biographical Study |loko=U.S. |eldoninto=St. Martin's Press |jaro=1984 | isbn=0-312-01712-X}} * {{citaĵo el libro | author=Brotchie, Alastair|titolo=Alfred Jarry: A Pataphysical Life |loko=U.S. |eldoninto=The MIT Press |jaro=2011 | isbn=978-0-262-01619-3}} * {{citaĵo el libro | author= Tomkins, Calvin |titolo=Duchamp: A Biography |loko=U.S. |eldoninto=Henry Holt and Company |jaro=1996 | isbn=0-8050-5789-7}} * {{citaĵo el libro | author=Shattuck, Roger |titolo=The Banquet Years: the Arts in France, 1885–1918: Alfred Jarry, Henri Rousseau, Erik Satie, Guillaume Apollinaire |loko=U.S. |eldoninto=Henry Holt and Company |jaro=1958 | isbn=0-394-70415-0}} * {{citation |last=Dubbelboer |first=M |year=2009 |title="Ubusing" culture : Alfred Jarry's subversive poetics in the Almanachs du Père Ubu |format=Thesis/dissertation |isbn=90-367-4040-1 }} * Stillman, Linda Klieger (1980), ''La Theatralite dans l'Oeuvre d'Alfred Jarry. ''U.S.: French Literature Publications Company. ISBN 0-917786-12-2 * Stillman, Linda Klieger (1983). ''Alfred Jarry. ''U.S.: Twayne Publishers, ISBN 0-8057-6528-X. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=9101496 Alfred Jarry ĉe Find-A-Grave] {{en}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jarry, Alfred}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj dramistoj]] [[Kategorio:Francaj satiristoj]] 64icyd6dh332d7l2qu8uoyglxwobxjq 0 512129 9349751 7958550 2026-04-08T12:05:03Z Sj1mor 12103 9349751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto |nomo = Carl Djerassi |dosiero = Carl Djerassi HD2004 AIC Gold Medal crop.JPG |priskribo de dosiero =Carl Djerassi,<br /> recipient of the AIC Gold Medal, 2004 |dato de naskiĝo = {{dato|29|10|1923}} |loko de naskiĝo = [[Vieno]], [[Aŭstrio]] |dato de morto = {{dato|30|1|2015}} |loko de morto = [[San Francisco]], [[Kalifornio]], [[Usono]] |loĝloko = |civitaneco = |nacio = [[Usono]] |etneco = [[bulgara]]-[[aŭstra]] |kampo = [[kemio|kemiisto]] |labor-institucioj = |alma_mater = |doktoreca_konsilisto = |doktorecaj_studentoj = |fama_pro = inventis kontraŭkoncipilon |influoj = |influis = |premioj = |religio = |subskribo = }} '''Carl Djerassi''' ({{dato|29|oktobro|1923}} – {{dato|30|januaro|2015}}) estis bulgara, [[aŭstra]] kaj [[usona]] [[kemiisto]], [[novelisto]] kaj [[verkisto]]. Li konatiĝis mondvaste pro sia laboro pri [[kontraŭkoncipa pilolo]] („la pilolo“). == En Esperanto == * ''La psomofilo'' (trad. Barry Friedman). Panemulo trovas tradician panbakejon kiu vendas bongustegan panon kaj li fariĝas entuziasma kliento. Kiam oni anoncas fermon de la negoco, la panemulo aĉetas grandan kvanton de panbuloj, kaj frostigas ilin por esti poste konsumitaj dum jaroj. Sed okazas elektra paneo kaj la panbuloj ekfrostiĝas..., aperis en [[BA17]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.djerassi.com/ Persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200916235442/http://www.djerassi.com/ |date=2020-09-16 }} ** [http://www.djerassi.com/bio/bio2.html biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200806081307/https://www.djerassi.com/bio/bio2.html |date=2020-08-06 }} * [http://www.webofstories.com/gl/carl.djerassi Carl Djerassi rakontas sian historion ĉe 'Web of Stories'] * [http://www.djerassi.org/ Djerassi Resident Artists Program] * [http://cen.acs.org/content/dam/cen/91/3/09103-scitech1-Nozoe155.jpg Djerassi’s autograph] from [http://cen.acs.org/articles/91/i3/Autograph-Collector.html The Chemical Record] * [http://drive.google.com/file/d/1y_30HHlitenXG4rNMEtViLW1YbOOXy6a_OND_nD_5z-0tAjAjB-EyGT9PS-m/edit?usp=sharing/ Bob Weintraub, Israel Chemical Society. Pincus, Djerassi, and Oral Contraceptives] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Djerassi, Carl}} [[Kategorio:Aŭstraj judoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] [[Kategorio:Aŝkenazoj]] [[Kategorio:Sefardoj]] [[Kategorio:Usonaj kemiistoj]] [[Kategorio:Vienanoj]] [[Kategorio:Wolf-premiitoj pri kemio]] tvmthvmva2srrxratjf9mvumv1p468n 0 520842 9350183 8858539 2026-04-09T10:43:19Z Tirolischleioans 254019 9350183 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto homo}} '''Willi Brandenburg''' (naskiĝinta en [[1932]], mortinta 83-jara en [[2005]])<ref>[http://www.bona-espero.de/index.php?download=cirkulero61.pdf nekrologa mencio pri li en la cirkulero 61 (majo 2006) de la germania subtena asocio "Bona Espero"]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> estis germana esperantisto en [[Telgte]] (pli ekzakte en la komunumoparto ''Westbevern'') apud [[Münster (Vestfalio)|Münster ''(Monastero)'' en Vestfalio]]. Li estis membro de plurgeneracia esperantlingva familio, edzo de [[Margret Brandenburg]], kaj kun ŝi patro de la du filoj [[Ulrich Brandenburg|Ulrich]] kaj [[Guido Brandenburg]], kiuj poste ankaŭ havas esperantlingvajn familiojn. Kroniko de la loka Esperanto-movado el 2007 pri li informas jene: {{citaĵo|Dimanĉe, la 21-an de junio 1948 okazis en Münster en la eklezia domo ''Collegium Marianum'' informkunveno pri la temo „Kial kaj kiel lerni Esperanton“. La salono estis plena kaj la italdevena preleganto Matriciani parolis entuziasmige. La anoncita kurso trovis multajn interesatojn. La esperantistoj renkontiĝis sur blanka parko-benko en la kastel-ĝardeno. Estis Hermann Schlechter, Otto Schmid kaj Karl Ridder. Ili sciis ja teorie la lingvon, sed ne kuraĝis paroli ĝin. Estis novulo inter ili: Willi Brandenburg. Li decidis „fari ion“. Li vizitis kelkajn el la interesatoj, kies adresojn li estis eltrovinta. Tiujn homojn oni invitis al kurso, kiu okazis en studenta hejmo. Hermann Schlechter, Otto Schmid, Karl Ridder kaj Willi Brandenburg instruis alterne. Fine restis nur Willi Brandenburg, kiu estis plej persista. Pasis la jaro 1948, kaj jam en 1949 kelkaj kursanoj riskis ĉeesti la [[Germana Esperanto-Kongreso|Germanan Esperanto-Kongreson]] en la urbo [[Göttingen]]. Kelkaj pli­perfektiĝintaj kursanoj ankaŭ partoprenis [[UK 1951|en 1951 la UEA-kongreson]] en [[Munkeno]]. En Monastero oni fondis en 1948 fervojistan fakgrupon, en la kadro de la Fervojista Sociala Organizo (''Bahn-Sozialwerk''), kiu ekde tiam ĝis nun ekzistas kaj estas loka grupo de Germana Esperanta Fervojista Asocio (GEFA). La fervojistoj lernis la lingvon en apartaj kursoj kaj fiksis rubandon kun la surskribo „Esperanto parolata“ sur la manikon de sia fervojista uniformo. La gazeto ''Westfälische Nachrichten'' de la 13-a de novembro 1950 raportis pri aranĝo de ''Esperanto-Ortsgruppe Münster'', dum kiu rektoro Bartsch predikis en Esperanto en la kapelo de la hospitalo de Sankta Francisko. Plie d-ro Holtmann ([[Beckum]]), estrarano de Germana Esperanto-Asocio, prelegis en la aŭlo de la gimnazio ''Ludgerianum'' pri la signifo de Esperanto por la tut-Eŭropa movado. La [[3-an de novembro]] [[1960]] [[Uwe-Joachim Moritz]] kune kun Willi Brandenburg, Joachim Schrapp kaj kelkaj aliaj fondis la "Studentan Esperanto-Klubon en la [[universitato de Münster]]". Ekde tiam Esperanto ankaŭ ĝermis en la universitato.|el kroniko pri la historio de la loka Esperanto-movado ĝis la jaro 2007 en broŝuro pri Esperanto-renkontiĝo de oktobro 2007 en [[Nordwalde]], kun permeso de [[Rudolf Fischer]]}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Vivtempo|Brandenburg, Willi}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] lkkuzlbptwwuucxz2xl4xn1bh5mu8mm 0 526683 9349749 9344053 2026-04-08T12:04:08Z Sj1mor 12103 9349749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 14 | Bildo = Ba17-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 152 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2013 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]] kaj [[István Ertl]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba14 Beletra Almanako 14] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9263-4 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA17''' estas la deksepa numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2013. == Enhavo == Prezento ([[Ulrich Becker]]) === Originala [[prozo]] === * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Australia''. Dum veturo al [[Riga]], al Trevor oni rakontas la historion de iu mineja fajrobrigadisto, kiu ege pigris, kaj translokiĝais pro familiaj aferoj al [[Aŭstralio]]. * [[Sen Rodin]]: ''Gastono (memoraĵo pri bonintenca forpasinta amiko)''. * Keyhan Sayadpour: ''Jalda en Jalda''. En [[Irano]] la decembra plej longa nokto en la jaro nomiĝas Jalda, kaj ankaŭ multaj inoj havas pro tio tiun saman nomon. La protagonistino Jalda bezonas monon kaj prostituas sin, sed ŝia tiom ofta nomo okazigas diversajn neatenditaĵojn. * [[Anina Stecay]]: ''Bona jaro''. Seria murdisto alvenas al gastejo, kie kelnerino deĵoras sola ĉar ne estas horo kiam venas aliuloj. === Originala [[poezio]] === * Eulalie Balakaji: ''Kial ĉiam militoj en Afriko?''. * [[Gerrit Berveling]]: ''Poemoj'' (''Al [[Liven Dek]]''; ''Al kolego [[Sergio Pokrovskij]]''; ''Mi''; ''la libero'') * [[Mao Zifu]]: ''se la rivero povus reflui''; ''deziroj regi''. * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Delonge min devigaj celoj tedas''. * [[Paulo Silas]]: ''Poemoj'' (''Reformo''; ''Harmonie komuna''; ''Idiosinkrazio''; ''La lupo kaj la ŝafido'') * Zsófi Zimonyi: ''Ulino edza!''; ''La lanternoj''; ''Ne plu gravas''. === Tradukita prozo === * [[Carl Djerassi]]: ''La psomofilo'' (trad. Barry Friedman). Panemulo trovas tradician panbakejon kiu vendas bongustegan panon kaj li fariĝas entuziasma kliento. Kiam oni anoncas fermon de la negoco, la panemulo aĉetas grandan kvanton de panbuloj, kaj frostigas ilin por esti poste konsumitaj dum jaroj. Sed okazas elektra paneo kaj la panbuloj ekfrostiĝas... * [[Heinrich von Kleist]]: ''La almozulino de Lokarno'' (trad. [[Reinhard Haupenthal]]). Mallonga rakonto pri [[fantomo]] en [[kastelo]]. === Tradukita poezio === * [[Mahmood Darwish]]: ''Pensu pri aliaj'' (trad. Abdullatif ElSherief, [[Jorge Camacho]] kaj [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]). Du tradukversioj de sama araba poeziaĵo. * Virgil Teodorescu: ''Poemo leopard-lingva'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), tio estas en inventita lingvo. === Originala [[teatro]] === * [[Paul Gubbins]]: ''Noemi''. Monologo de virino kiu suferis malaperigon de edzo kaj militon. Pri la historio de tiu teatraĵo estas eseeto de la aŭtoro en la ĉapitro Eseoj / Artikoloj, nome ''Leteroj de ciganino'' === Tradukita teatro === * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Pri Inuk''. * [[Juan Régulo Pérez]]: ''Ĝis frenezorando''. Pri la poste publikigita teatraĵo. * Pluraj aŭtoroj (la aktora trupo, trad. Stefán Sigurðsson): ''Inuk''. Islanda teatraĵo iam tradukita esperanten kaj prezentita dum la 62a UKo en [[Rejkjaviko]]. Temas pri antropologia montro pri la vivo de [[eskimoj]] sur glacia teritorio kaj la ŝanĝoj al negativa stato pro alveno de relativa "progreso", nome pafiloj, komerco, regula lernado ktp. === [[Eseo]]j / artikoloj === * [[Humphrey Tonkin]]: ''Traduko kaj originalo en la Esperanto-literaturo''. Meditado pri la lukto inter du internaj tendencoj en lingvo kaj literaturo en Esperanto, nome unu kiu apogas pli simplan surfundamentan internaciecan lingvon, kaj alia kiu ne havas problemon aldoni trajtojn devenajn el diversaj kulturoj, sed ĉefe taj el eŭropaj lingvoj, kio iras iel kontraŭ la pureco de la origina lingvo. Oni alportas ekzemplojn de Zamenhof, Kalocksay, Piĉ, Privat kaj [[Clarence Bicknell]]. * Jurij Finkel: ''Mia impreso pri [[Vojaĝo al Kazohinio]]'', de [[Sándor Szathmári]], nome el marksisma vidpunkto oni kritikas, ke la aŭtoro asertas, ke la homo moviĝas per instinktoj, dum li defendas, ke estas la sociaj strukturoj kiuj kreas la ideojn. * [[Fabienne Berthelot]]: ''Kancerkroniko''. Memrakonto de pacientino kiu suferas [[mamkancero]]n en stadio 4 el 4. Medicina kroniko kaj meditado pri la propraj sentoj pri la malsano kaj la ebla [[morto]]. * [[Miguel Fernández]]: ''Omaĝe al [[Belka Beleva]], la neforgesebla damo de la scenejo''. Personaj memoraĵoj de la aŭtoro kaj ties renkontoj kaj rilatoj kun la fama bulgara esperantista aktorino. * [[Paul Gubbins]]: ''Leteroj de ciganino''. Historio de lia teatraĵo ''Noemi'', nome pri la kunlaborado inter la aŭtoro kaj la aktorino Jadwiga Gibczynska, ĵus forpasinta, kiu iam surscenigis la verkon. * [[Yohanes Manhitu]]: ''Iom da pensoj pri la poezio''. Kaj pri la komenco de la literaturaj tradicioj. * Ralph Dumain: ''Memor-omaĝo al Endre Tóth''. * Lester Shepard: ''Memore pri Endre Tóth: Kelkaj notoj'' (trad. Ralph Dumain) === [[Recenzo]]j === * Robin Iversen Rönnlund, ''"Hunoj", historio kaj hungara turanismo'', pri ''La princo ĉe la hunoj'' de [[Eugène de Zilah]]. Forta kritiko al manko de historieco, kaj konfuzo nomi hunoj (kiel tiuj de la 5a jc) la prahungaran popolon (3a jc a.K.), rilate al la "hungara turanismo", nome pseŭdo-scienca idearo pri la deveno de hungaroj el Centra Azio kaj ne rilataj al [[finnoj]]. La roluloj estas plataj, la rakonto seksisma. * [[Sten Johansson]], ''Releginde'', pri ''Ne ekzistas verdaj steloj'' de [[Liven Dek]]. * [[Probal Daŝgupto]], ''La arĝenta barko'', pri ''La silika hakilo'' de [[Jorge Camacho]]. Klopodo montri poetikon de poeto kun emfaza babilemo: la silika hakilo estu legenda, interpretenda. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''Protea poemaro'', pri ''La fontoj nevideblaj de Esperanto'' de Baldur Ragnarsson. Klopodoj ĉirkaŭ analizo de la poemaro, vortolude "poemmaro". * Jorge Camacho, ''Poeto vaste tolerema'', pri ''Odoj & aliaj poemoj'' de [[Gerrit Berveling]]. [[Odo]]j kiel preciza metrika aranĝo elprenita el la ''Odoj'' de [[Horacio]]. * [[Valentin Melnikov]], ''Drameto atentinde pensoveka'', kaj Sten Johansson, ''Senproporcie'', pri ''Aŭtodafeo'' de João José Santos. La unua emfazas la pensarvekan aspekton, dum la dua forte kritikas la mankon de teatreco. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''"Mava" traduko de fremda kuko'', pri ''La Ekskurso al Tilsit'' de [[Hermann Sudermann]] (trad. Reinhard Haupenthal). * Maria Sandelin, ''Majstroverko en tro simpla vesto'', pri ''Kallokaino'' de Karin Boye (trad. Gunnar Gällmo). Utopio, kun iom febla traduko, taŭga "por komencantoj". * Jorge Camacho, ''Nikolao, la forta'', pri ''Toldi'' de János Arany (trad. [[Márton Fejes]]). * Jens Stengaard Larsen, ''La neeltenebla pezeco de la libero'', pri ''Zwischen Utopie und Wirklichkeit: Konstruierte Sprachen für die globalisierte Welt'' (Eld. Allitera / BSB). Nome ses prelegoj pri interlingvistiko kaj esperantologio en simpozio de la Bavara Ŝtata Biblioteko. De Gerhard F. Strasser pri filozofiaj planlingvoj. De Herbert Mayer pri la Kolekto por Planlingvoj. De Reinhard Haupenthal pri [[interlingvistiko]] kaj pri [[Johann Martin Schleyer]] kaj [[Volapuko]]. De Heiner Eichner pri Esperanto, naturismo, kaj la lingvo de Pirahanoj. De Ulrich Lins pri "La unuaj cent jaroj de Esperanto", sed sen mencio de [[Hector Hodler]], [[Eŭgeno Lanti]] kaj [[Ivo Lapenna]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba17/index.html BA n-ro 17, junio 2013] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|17]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2013]] e6kvpwxv7vmael7q6d67w45ozdtwnpy 9349752 9349749 2026-04-08T12:07:34Z Sj1mor 12103 /* Tradukita teatro */ 9349752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 14 | Bildo = Ba17-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 152 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2013 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]] kaj [[István Ertl]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba14 Beletra Almanako 14] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9263-4 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA17''' estas la deksepa numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2013. == Enhavo == Prezento ([[Ulrich Becker]]) === Originala [[prozo]] === * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Australia''. Dum veturo al [[Riga]], al Trevor oni rakontas la historion de iu mineja fajrobrigadisto, kiu ege pigris, kaj translokiĝais pro familiaj aferoj al [[Aŭstralio]]. * [[Sen Rodin]]: ''Gastono (memoraĵo pri bonintenca forpasinta amiko)''. * Keyhan Sayadpour: ''Jalda en Jalda''. En [[Irano]] la decembra plej longa nokto en la jaro nomiĝas Jalda, kaj ankaŭ multaj inoj havas pro tio tiun saman nomon. La protagonistino Jalda bezonas monon kaj prostituas sin, sed ŝia tiom ofta nomo okazigas diversajn neatenditaĵojn. * [[Anina Stecay]]: ''Bona jaro''. Seria murdisto alvenas al gastejo, kie kelnerino deĵoras sola ĉar ne estas horo kiam venas aliuloj. === Originala [[poezio]] === * Eulalie Balakaji: ''Kial ĉiam militoj en Afriko?''. * [[Gerrit Berveling]]: ''Poemoj'' (''Al [[Liven Dek]]''; ''Al kolego [[Sergio Pokrovskij]]''; ''Mi''; ''la libero'') * [[Mao Zifu]]: ''se la rivero povus reflui''; ''deziroj regi''. * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Delonge min devigaj celoj tedas''. * [[Paulo Silas]]: ''Poemoj'' (''Reformo''; ''Harmonie komuna''; ''Idiosinkrazio''; ''La lupo kaj la ŝafido'') * Zsófi Zimonyi: ''Ulino edza!''; ''La lanternoj''; ''Ne plu gravas''. === Tradukita prozo === * [[Carl Djerassi]]: ''La psomofilo'' (trad. Barry Friedman). Panemulo trovas tradician panbakejon kiu vendas bongustegan panon kaj li fariĝas entuziasma kliento. Kiam oni anoncas fermon de la negoco, la panemulo aĉetas grandan kvanton de panbuloj, kaj frostigas ilin por esti poste konsumitaj dum jaroj. Sed okazas elektra paneo kaj la panbuloj ekfrostiĝas... * [[Heinrich von Kleist]]: ''La almozulino de Lokarno'' (trad. [[Reinhard Haupenthal]]). Mallonga rakonto pri [[fantomo]] en [[kastelo]]. === Tradukita poezio === * [[Mahmood Darwish]]: ''Pensu pri aliaj'' (trad. Abdullatif ElSherief, [[Jorge Camacho]] kaj [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]). Du tradukversioj de sama araba poeziaĵo. * Virgil Teodorescu: ''Poemo leopard-lingva'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), tio estas en inventita lingvo. === Originala [[teatro]] === * [[Paul Gubbins]]: ''Noemi''. Monologo de virino kiu suferis malaperigon de edzo kaj militon. Pri la historio de tiu teatraĵo estas eseeto de la aŭtoro en la ĉapitro Eseoj / Artikoloj, nome ''Leteroj de ciganino'' === Tradukita teatro === * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Pri Inuk''. * [[Juan Régulo Pérez]]: ''Ĝis frenezorando''. Pri la poste publikigita teatraĵo. * Pluraj aŭtoroj (la aktora trupo, trad. Stefán Sigurðsson): ''Inuk''. Islanda teatraĵo iam tradukita esperanten kaj prezentita dum la [[62-a UK|62a UKo]] en [[Rejkjaviko]]. Temas pri antropologia montro pri la vivo de [[eskimoj]] sur glacia teritorio kaj la ŝanĝoj al negativa stato pro alveno de relativa "progreso", nome pafiloj, komerco, regula lernado ktp. === [[Eseo]]j / artikoloj === * [[Humphrey Tonkin]]: ''Traduko kaj originalo en la Esperanto-literaturo''. Meditado pri la lukto inter du internaj tendencoj en lingvo kaj literaturo en Esperanto, nome unu kiu apogas pli simplan surfundamentan internaciecan lingvon, kaj alia kiu ne havas problemon aldoni trajtojn devenajn el diversaj kulturoj, sed ĉefe taj el eŭropaj lingvoj, kio iras iel kontraŭ la pureco de la origina lingvo. Oni alportas ekzemplojn de Zamenhof, Kalocksay, Piĉ, Privat kaj [[Clarence Bicknell]]. * Jurij Finkel: ''Mia impreso pri [[Vojaĝo al Kazohinio]]'', de [[Sándor Szathmári]], nome el marksisma vidpunkto oni kritikas, ke la aŭtoro asertas, ke la homo moviĝas per instinktoj, dum li defendas, ke estas la sociaj strukturoj kiuj kreas la ideojn. * [[Fabienne Berthelot]]: ''Kancerkroniko''. Memrakonto de pacientino kiu suferas [[mamkancero]]n en stadio 4 el 4. Medicina kroniko kaj meditado pri la propraj sentoj pri la malsano kaj la ebla [[morto]]. * [[Miguel Fernández]]: ''Omaĝe al [[Belka Beleva]], la neforgesebla damo de la scenejo''. Personaj memoraĵoj de la aŭtoro kaj ties renkontoj kaj rilatoj kun la fama bulgara esperantista aktorino. * [[Paul Gubbins]]: ''Leteroj de ciganino''. Historio de lia teatraĵo ''Noemi'', nome pri la kunlaborado inter la aŭtoro kaj la aktorino Jadwiga Gibczynska, ĵus forpasinta, kiu iam surscenigis la verkon. * [[Yohanes Manhitu]]: ''Iom da pensoj pri la poezio''. Kaj pri la komenco de la literaturaj tradicioj. * Ralph Dumain: ''Memor-omaĝo al Endre Tóth''. * Lester Shepard: ''Memore pri Endre Tóth: Kelkaj notoj'' (trad. Ralph Dumain) === [[Recenzo]]j === * Robin Iversen Rönnlund, ''"Hunoj", historio kaj hungara turanismo'', pri ''La princo ĉe la hunoj'' de [[Eugène de Zilah]]. Forta kritiko al manko de historieco, kaj konfuzo nomi hunoj (kiel tiuj de la 5a jc) la prahungaran popolon (3a jc a.K.), rilate al la "hungara turanismo", nome pseŭdo-scienca idearo pri la deveno de hungaroj el Centra Azio kaj ne rilataj al [[finnoj]]. La roluloj estas plataj, la rakonto seksisma. * [[Sten Johansson]], ''Releginde'', pri ''Ne ekzistas verdaj steloj'' de [[Liven Dek]]. * [[Probal Daŝgupto]], ''La arĝenta barko'', pri ''La silika hakilo'' de [[Jorge Camacho]]. Klopodo montri poetikon de poeto kun emfaza babilemo: la silika hakilo estu legenda, interpretenda. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''Protea poemaro'', pri ''La fontoj nevideblaj de Esperanto'' de Baldur Ragnarsson. Klopodoj ĉirkaŭ analizo de la poemaro, vortolude "poemmaro". * Jorge Camacho, ''Poeto vaste tolerema'', pri ''Odoj & aliaj poemoj'' de [[Gerrit Berveling]]. [[Odo]]j kiel preciza metrika aranĝo elprenita el la ''Odoj'' de [[Horacio]]. * [[Valentin Melnikov]], ''Drameto atentinde pensoveka'', kaj Sten Johansson, ''Senproporcie'', pri ''Aŭtodafeo'' de João José Santos. La unua emfazas la pensarvekan aspekton, dum la dua forte kritikas la mankon de teatreco. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''"Mava" traduko de fremda kuko'', pri ''La Ekskurso al Tilsit'' de [[Hermann Sudermann]] (trad. Reinhard Haupenthal). * Maria Sandelin, ''Majstroverko en tro simpla vesto'', pri ''Kallokaino'' de Karin Boye (trad. Gunnar Gällmo). Utopio, kun iom febla traduko, taŭga "por komencantoj". * Jorge Camacho, ''Nikolao, la forta'', pri ''Toldi'' de János Arany (trad. [[Márton Fejes]]). * Jens Stengaard Larsen, ''La neeltenebla pezeco de la libero'', pri ''Zwischen Utopie und Wirklichkeit: Konstruierte Sprachen für die globalisierte Welt'' (Eld. Allitera / BSB). Nome ses prelegoj pri interlingvistiko kaj esperantologio en simpozio de la Bavara Ŝtata Biblioteko. De Gerhard F. Strasser pri filozofiaj planlingvoj. De Herbert Mayer pri la Kolekto por Planlingvoj. De Reinhard Haupenthal pri [[interlingvistiko]] kaj pri [[Johann Martin Schleyer]] kaj [[Volapuko]]. De Heiner Eichner pri Esperanto, naturismo, kaj la lingvo de Pirahanoj. De Ulrich Lins pri "La unuaj cent jaroj de Esperanto", sed sen mencio de [[Hector Hodler]], [[Eŭgeno Lanti]] kaj [[Ivo Lapenna]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba17/index.html BA n-ro 17, junio 2013] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|17]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2013]] grgdxk2tsufwr5sgza82fr26yaarkw2 9349814 9349752 2026-04-08T13:29:43Z Sj1mor 12103 9349814 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 14 | Bildo = Ba17-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 152 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2013 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]] kaj [[István Ertl]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba14 Beletra Almanako 14] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9263-4 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA17''' estas la deksepa numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2013. == Enhavo == Prezento ([[Ulrich Becker]]) === Originala [[prozo]] === * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Australia''. Dum veturo al [[Riga]], al Trevor oni rakontas la historion de iu mineja fajrobrigadisto, kiu ege pigris, kaj translokiĝais pro familiaj aferoj al [[Aŭstralio]]. * [[Sen Rodin]]: ''Gastono (memoraĵo pri bonintenca forpasinta amiko)''. * Keyhan Sayadpour: ''Jalda en Jalda''. En [[Irano]] la decembra plej longa nokto en la jaro nomiĝas Jalda, kaj ankaŭ multaj inoj havas pro tio tiun saman nomon. La protagonistino Jalda bezonas monon kaj prostituas sin, sed ŝia tiom ofta nomo okazigas diversajn neatenditaĵojn. * [[Anina Stecay]]: ''Bona jaro''. Seria murdisto alvenas al gastejo, kie kelnerino deĵoras sola ĉar ne estas horo kiam venas aliuloj. === Originala [[poezio]] === * Eulalie Balakaji: ''Kial ĉiam militoj en Afriko?''. * [[Gerrit Berveling]]: ''Poemoj'' (''Al [[Liven Dek]]''; ''Al kolego [[Sergio Pokrovskij]]''; ''Mi''; ''la libero'') * [[Mao Zifu]]: ''se la rivero povus reflui''; ''deziroj regi''. * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Delonge min devigaj celoj tedas''. * [[Paulo Silas]]: ''Poemoj'' (''Reformo''; ''Harmonie komuna''; ''Idiosinkrazio''; ''La lupo kaj la ŝafido'') * Zsófi Zimonyi: ''Ulino edza!''; ''La lanternoj''; ''Ne plu gravas''. === Tradukita prozo === * [[Carl Djerassi]]: ''La psomofilo'' (trad. Barry Friedman). Panemulo trovas tradician panbakejon kiu vendas bongustegan panon kaj li fariĝas entuziasma kliento. Kiam oni anoncas fermon de la negoco, la panemulo aĉetas grandan kvanton de panbuloj, kaj frostigas ilin por esti poste konsumitaj dum jaroj. Sed okazas elektra paneo kaj la panbuloj ekfrostiĝas... * [[Heinrich von Kleist]]: ''La almozulino de Lokarno'' (trad. [[Reinhard Haupenthal]]). Mallonga rakonto pri [[fantomo]] en [[kastelo]]. === Tradukita poezio === * [[Mahmood Darwish]]: ''Pensu pri aliaj'' (trad. Abdullatif ElSherief, [[Jorge Camacho]] kaj [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]). Du tradukversioj de sama araba poeziaĵo. * Virgil Teodorescu: ''Poemo leopard-lingva'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), tio estas en inventita lingvo. === Originala [[teatro]] === * [[Paul Gubbins]]: ''Noemi''. Monologo de virino kiu suferis malaperigon de edzo kaj militon. Pri la historio de tiu teatraĵo estas eseeto de la aŭtoro en la ĉapitro Eseoj / Artikoloj, nome ''Leteroj de ciganino'' === Tradukita teatro === * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Pri Inuk''. * [[Juan Régulo Pérez]]: ''Ĝis frenezorando''. Pri la poste publikigita teatraĵo. * Pluraj aŭtoroj (la aktora trupo, trad. [[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]]): ''Inuk''. Islanda teatraĵo iam tradukita esperanten kaj prezentita dum la [[62-a UK|62a UKo]] en [[Rejkjaviko]]. Temas pri antropologia montro pri la vivo de [[eskimoj]] sur glacia teritorio kaj la ŝanĝoj al negativa stato pro alveno de relativa "progreso", nome pafiloj, komerco, regula lernado ktp. === [[Eseo]]j / artikoloj === * [[Humphrey Tonkin]]: ''Traduko kaj originalo en la Esperanto-literaturo''. Meditado pri la lukto inter du internaj tendencoj en lingvo kaj literaturo en Esperanto, nome unu kiu apogas pli simplan surfundamentan internaciecan lingvon, kaj alia kiu ne havas problemon aldoni trajtojn devenajn el diversaj kulturoj, sed ĉefe taj el eŭropaj lingvoj, kio iras iel kontraŭ la pureco de la origina lingvo. Oni alportas ekzemplojn de Zamenhof, Kalocksay, Piĉ, Privat kaj [[Clarence Bicknell]]. * Jurij Finkel: ''Mia impreso pri [[Vojaĝo al Kazohinio]]'', de [[Sándor Szathmári]], nome el marksisma vidpunkto oni kritikas, ke la aŭtoro asertas, ke la homo moviĝas per instinktoj, dum li defendas, ke estas la sociaj strukturoj kiuj kreas la ideojn. * [[Fabienne Berthelot]]: ''Kancerkroniko''. Memrakonto de pacientino kiu suferas [[mamkancero]]n en stadio 4 el 4. Medicina kroniko kaj meditado pri la propraj sentoj pri la malsano kaj la ebla [[morto]]. * [[Miguel Fernández]]: ''Omaĝe al [[Belka Beleva]], la neforgesebla damo de la scenejo''. Personaj memoraĵoj de la aŭtoro kaj ties renkontoj kaj rilatoj kun la fama bulgara esperantista aktorino. * [[Paul Gubbins]]: ''Leteroj de ciganino''. Historio de lia teatraĵo ''Noemi'', nome pri la kunlaborado inter la aŭtoro kaj la aktorino Jadwiga Gibczynska, ĵus forpasinta, kiu iam surscenigis la verkon. * [[Yohanes Manhitu]]: ''Iom da pensoj pri la poezio''. Kaj pri la komenco de la literaturaj tradicioj. * Ralph Dumain: ''Memor-omaĝo al Endre Tóth''. * Lester Shepard: ''Memore pri Endre Tóth: Kelkaj notoj'' (trad. Ralph Dumain) === [[Recenzo]]j === * Robin Iversen Rönnlund, ''"Hunoj", historio kaj hungara turanismo'', pri ''La princo ĉe la hunoj'' de [[Eugène de Zilah]]. Forta kritiko al manko de historieco, kaj konfuzo nomi hunoj (kiel tiuj de la 5a jc) la prahungaran popolon (3a jc a.K.), rilate al la "hungara turanismo", nome pseŭdo-scienca idearo pri la deveno de hungaroj el Centra Azio kaj ne rilataj al [[finnoj]]. La roluloj estas plataj, la rakonto seksisma. * [[Sten Johansson]], ''Releginde'', pri ''Ne ekzistas verdaj steloj'' de [[Liven Dek]]. * [[Probal Daŝgupto]], ''La arĝenta barko'', pri ''La silika hakilo'' de [[Jorge Camacho]]. Klopodo montri poetikon de poeto kun emfaza babilemo: la silika hakilo estu legenda, interpretenda. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''Protea poemaro'', pri ''La fontoj nevideblaj de Esperanto'' de Baldur Ragnarsson. Klopodoj ĉirkaŭ analizo de la poemaro, vortolude "poemmaro". * Jorge Camacho, ''Poeto vaste tolerema'', pri ''Odoj & aliaj poemoj'' de [[Gerrit Berveling]]. [[Odo]]j kiel preciza metrika aranĝo elprenita el la ''Odoj'' de [[Horacio]]. * [[Valentin Melnikov]], ''Drameto atentinde pensoveka'', kaj Sten Johansson, ''Senproporcie'', pri ''Aŭtodafeo'' de João José Santos. La unua emfazas la pensarvekan aspekton, dum la dua forte kritikas la mankon de teatreco. * Ricardo Felipe Albert Reyna, ''"Mava" traduko de fremda kuko'', pri ''La Ekskurso al Tilsit'' de [[Hermann Sudermann]] (trad. Reinhard Haupenthal). * Maria Sandelin, ''Majstroverko en tro simpla vesto'', pri ''Kallokaino'' de Karin Boye (trad. Gunnar Gällmo). Utopio, kun iom febla traduko, taŭga "por komencantoj". * Jorge Camacho, ''Nikolao, la forta'', pri ''Toldi'' de János Arany (trad. [[Márton Fejes]]). * Jens Stengaard Larsen, ''La neeltenebla pezeco de la libero'', pri ''Zwischen Utopie und Wirklichkeit: Konstruierte Sprachen für die globalisierte Welt'' (Eld. Allitera / BSB). Nome ses prelegoj pri interlingvistiko kaj esperantologio en simpozio de la Bavara Ŝtata Biblioteko. De Gerhard F. Strasser pri filozofiaj planlingvoj. De Herbert Mayer pri la Kolekto por Planlingvoj. De Reinhard Haupenthal pri [[interlingvistiko]] kaj pri [[Johann Martin Schleyer]] kaj [[Volapuko]]. De Heiner Eichner pri Esperanto, naturismo, kaj la lingvo de Pirahanoj. De Ulrich Lins pri "La unuaj cent jaroj de Esperanto", sed sen mencio de [[Hector Hodler]], [[Eŭgeno Lanti]] kaj [[Ivo Lapenna]]. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba17/index.html BA n-ro 17, junio 2013] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|17]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2013]] kimxbyn62mxzzremoreet5n1qbbx391 0 526685 9349821 9344917 2026-04-08T13:46:29Z Sj1mor 12103 9349821 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 19 | Bildo = Ba19-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 149 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = februaro 2014 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba19 Beletra Almanako 19] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9277-1 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA19''' estas la deknaŭa numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro 2014. Bildoj estas rilataj al [[ĉevalo]]j ĉar tiu jaro estis ''jaro de la ĉevalo'' laŭ la [[ĉina kalendaro]]. == Enhavo == Prezento ([[Jorge Camacho]]) === Originala Prozo === * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''No pasarán''. En [[Sovetunio]] interplektiĝo inter diversaj rakontoj: tiu de du amikoj veteranoj de la [[Hispana Enlanda Milito]], de kie la moto ''No pasarán'' (Ili ne pasos), la prelego kiun unu el tiuj faras pri sia sperto dum la milito, la malfacilaĵoj kiujn tiu suferas kiel direktoro de fabriko kiu ne ricevas la necesajn provizojn, kaj la premoj de altrangaj burokratoj por ke ĉiu estro prelegu pri la justigo de la ĵusa interveno de Sovetunio en [[Ĉeĥoslovakio]] (1968). * [[István Ertl]]: ''Langeroj''. [[Mikronovelo|Mikronoveloj]] pri maloftaj lingvoj, kiel Esperanto. * [[Anina Stecay]]: ''La komisio''. [[Snajpero]] atendas celitan pafcelon ekde ĉambraĉo de pensiono. Li bezonas tiun komisilaboron ĉar lastatempe elspezas tro multe kun amatino. * Memore al: [[Lena Karpunina]]: ''Jaŝa''. Pri neamata veterano de la [[Dua Mondmilito]], kripligita kaj ebriulo. === Originala [[Poezio]] === * [[mao zifu]]: tri poemoj. * Manel Marquès: Poemoj elprenitaj el tekon de poemoj forgesitaj el 1995 (''La kosmo ĉe la urbofenestro'' (homora mencio en la 24aj Internaciaj Floraj Ludoj, 1984); ''Mistera fonto''; ''Krono el oro, strofo el arĝento''; ''Ovo''; ''Novembro''; ''Dramo en la haven’...''; ''La absoluta harmonio'') * Memore al: [[Ljubomir Trifonĉovski]]: ''kontraŭlogike'' el ''Manuskripto por bruligo'' (1992). === Tradukita [[Prozo]] === * [[Mihály Kornis]]: ''Petskribo'' (trad. [[István Ertl]]). Humurintenca petskribo redaktata laŭ la plej postulema burokratara stilo por akcepto de ĉiu ŝanĝo historia, politika, socia, familia ktp., kiun povos suferi hungaro laŭlonge de sia vivo. * [[Lya Luft]]: ''Duigita mio'' (trad. Rita Mara Netto de Moraes). Disduobliĝo de virino kaj kontrasto inter malaj karakteroj. * [[Rosa Montero]]: ''Blinda amo'' (trad. [[Ana Manero]]). Malbela virino edziniĝis al blindulo, Ŝia malbeleco havigas al ŝi specialan vivon. Subite venas al la laborejo nova laboristo, bela kaj amata de aliaj virinoj. * [[Teresa Solana]]: ''La unua seria murdisto de la (pra)historio'' (trad. Javier Guerrero). Humura rakonto pri eble unu el la krimnoveloj kun plej frua agado en la historio de literaturo. Aperis tri kavernoloĝantoj murditaj per ŝtono kontraŭ la kranio. La malplej malinteligenta de la [[klano]] ricevas la taskon trovi la krimulon aŭ li estos oferbuĉita. Unuaj supozoj indikas al [[neandertalo]]j de najbara domaro, postaj al virinoj. * Laura Solé Aymamí: ''Ŝipo sen ŝipano'' (trad. [[Miguel Fernández]]). Virino restas sola dum la tago hejme, kiel en [[ŝipo]] sen ŝipano. * Memore al [[Daniel Luez]], komenco de ''La unuokula ŝarĝisto'' de [[Voltaire]] en traduko de Daniel Luez. === Tradukita Poezio === * Tony Kushner: ''Disfala mond’'' (trad. [[István Ertl]].). * [[Aleksandr Puŝkin]]: ''Tri poemoj'' ne publikigitaj de [[La Ondo de Esperanto]] (''Scivolemulo''; ''Jen Muz’...''; ''Kristo resurektis'' ŝerco de Puŝkin pri tradicio de kiso en tago de resurekcio de Kristo kun obscena aludo al peniso de judoj; trad. [[Valentin Melnikov]]). * Teresa Costa-Gramunt: ''Vinber-rikolta pejzaĝo'' (trad. Joan Inglada Roig). * Diversaj aŭtoroj (Jurij Vinniĉuk: ''Dormas korvoj''; Andrij Panĉiŝin pri la politikaj eventoj en [[Ukrainio]]: ''Iam estis somero''; ''Maria-parko''; ''Viburno''; ''Sangon trinkis kanajloj''; trad. Kris Long). === [[Eseo]]j / Artikoloj === * [[Jorge Camacho]]: ''Motivoj por ne kabei''. Meditado pri negativaj aspektoj de la Esperanto movado. Enkonduko, La zombia lingvo, Kion signifas E-zombieco?, Esperanto kiel kontentigilo, Mitoj, revoj, placebo, Dua vivo, La arto trompi sin, Pri certecoj, La simpla fakto, Motivoj por (ne) kabei. * [[Giulio Cappa]]: ''Pri kongresoj en Bonaero''. Okaze de okazinta UKo en [[Bonaero]], Cappa konstruas multnivelan tekston. Sur unu lian tradukon de la rakonto de [[Jorge Luis Borges]], nome "La Kongreso" pri utopia iniciato de bienisto kiu intencas organizi kongreson kun reprezentantoj de la diversaj tavoloj, profesioj ktp. Aliflanke la similaĵojn inter tiu finfine neokazinta kongreso universala kaj la Universalaj Kongresoj de Esperanto aŭ [[Esperanto]] mem. Alinivele la similaĵojn inter la kongreso imagita de Borges kaj lia propra vivo. Alinivele la literatura kritiko, do komentoj al la teksto de Borges. * [[Probal Daŝgupto]]: Flugilhava ŝtono'': la poezio de Jiří Karen''. Traduko de bengallingva artikolo de la aŭtoro pri la poemaro de tiu ĉeĥa verkisto. * [[Ulrich Lins]]: ''La du flankoj de Ivo Lapenna''. Biografio de [[Ivo Lapenna]], juna maldekstrulo kaj esperantista aktivulo en [[Kroatio]], fakulo pri [[internacia juro]] kaj internaciaj rilatoj en [[ekzilo]] post elpovigo de [[komunismo]] en [[Jugoslavio]], entuziasma kaj polemika [[estrarano de UEA]]. * [[Jean Amouroux]]: ''Tamen ne recenze pri recenzo''. Aldonoj al antaǔa recenzo pri fruaj Esperanto gazetoj, nome pri ''Lingvo Internacia'', [[Paul Fruictier]], ''L'Ëtoile Espérantiste'', ''Le Monde Espérantiste'' kaj ''La Revuo''. * [[Paul Gubbins]]: ''Memore al Jerzy Fornal''. Aludo al ludo de [[Jerzy Fornal]], pola aktoro, dum la publiko ne estis je la novelo de la aktora profesieco. * [[Nicola Ruggiero]]: ''Pri la atendo de la efektivo''. Klarigo al riproĉo pri troa intelekteco en lia poezio, aludoj al [[Baldur Ragnarsson]] kaj pri la signifo de la esprimo ''atendo de la efektivo'' el la poezio de [[Mauro Nervi]]. * Viktor Pajuk: ''Kantoj de la Majdano''. Klarigoj pri la politika fono de la ukrainaj poemoj el la fako Tradukita Poezio de tiu numero. === [[Recenzo]]j === * [[Gunnar Gällmo]]: ''Angle pri esperanta literaturo'', pri ''Star in a Night Sky'', red. [[Paul Gubbins]]. * [[Sten Johansson]]: ''Malkliŝe pri drama tempo'', pri ''Urbo Goblinsk'' de [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pri nova vivo en postsoveta rusa fikcia urbo, kun problemoj pro privatigoj, koruptado kaj socia kaoso. Prilingvaj rimarkoj. * Valentin Melnikov: ''Ĝoje vidi novajn nomojn'', pri ''Belarta rikolto 2013''. Premiitaj verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio de div. aŭtoroj * Valentin Melnikov: ''Memperdo kaj memtrovo'', pri ''Marina'' de [[Sten Johansson]]. * [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]: ''Literature forgesinda prediko'', pri ''Rudolfo kaj Hermina aŭ La amo igas inventema'' de [[Johann Martin Schleyer]], kreinto de [[Volapuko]]. Enhavaj trajtoj estus kosmopolitismo, religio kaj homaj interrilatoj. Malmulte da intereso, nur pro la persono de la verkisto. * Ricardo Felipe Albert Reyna: ''Pesimisma elitisto hispana'', pri ''Suzana kaj la ĉasistoj de muŝoj'' de [[Pío Baroja]], nome naǔ rakontoj kaj unu novelo, la nomiga. Rakontoj pri kapristo perdita en kaverno, pri festotaga vespero pluvo, pri prostituitino, pri transloĝiĝo de familio de senlaborulo, pri kuracado trovebla nur en hejmo, pri eksterlanda laborvojaĝo. Resume, oni atestas la pesimisman memkomprenon de granda parto de la hispana intelektularo. * [[Cindy McKee]]: ''Vintraj vinjetoj kaj baptopatroj'', pri ''Kristnaskaj rakontoj el franca Kanado'' de Louis Fréchette, pri vintroj, katolikismo, legendoj kaj superstiĉoj. * [[Gerrit Berveling]]: ''Mirinda rekonstruo de belega preĝejo'', pri ''La Dresdena Sinjorina preĝejo. Kroniko de la jaro 1000 ĝis hodiaŭ'' de Jürgen Helfricht. Pri la ''Frauenkirche'' de [[Dresdeno]], kiu por multaj jaroj restis ruinigita kiel memoro pri la bombado fare de la Usona Armeo dum la [[Dua Mondmilito]], poste rekonstruita. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba19/index.html BA n-ro 19, februaro 2014] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|19]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2014]] dhjpxnq6bc2e0s7sbds9cttrueca602 9349825 9349821 2026-04-08T13:59:00Z Sj1mor 12103 /* Tradukita Poezio */ 9349825 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 19 | Bildo = Ba19-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 149 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = februaro 2014 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba19 Beletra Almanako 19] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9277-1 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA19''' estas la deknaŭa numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro 2014. Bildoj estas rilataj al [[ĉevalo]]j ĉar tiu jaro estis ''jaro de la ĉevalo'' laŭ la [[ĉina kalendaro]]. == Enhavo == Prezento ([[Jorge Camacho]]) === Originala Prozo === * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''No pasarán''. En [[Sovetunio]] interplektiĝo inter diversaj rakontoj: tiu de du amikoj veteranoj de la [[Hispana Enlanda Milito]], de kie la moto ''No pasarán'' (Ili ne pasos), la prelego kiun unu el tiuj faras pri sia sperto dum la milito, la malfacilaĵoj kiujn tiu suferas kiel direktoro de fabriko kiu ne ricevas la necesajn provizojn, kaj la premoj de altrangaj burokratoj por ke ĉiu estro prelegu pri la justigo de la ĵusa interveno de Sovetunio en [[Ĉeĥoslovakio]] (1968). * [[István Ertl]]: ''Langeroj''. [[Mikronovelo|Mikronoveloj]] pri maloftaj lingvoj, kiel Esperanto. * [[Anina Stecay]]: ''La komisio''. [[Snajpero]] atendas celitan pafcelon ekde ĉambraĉo de pensiono. Li bezonas tiun komisilaboron ĉar lastatempe elspezas tro multe kun amatino. * Memore al: [[Lena Karpunina]]: ''Jaŝa''. Pri neamata veterano de la [[Dua Mondmilito]], kripligita kaj ebriulo. === Originala [[Poezio]] === * [[mao zifu]]: tri poemoj. * Manel Marquès: Poemoj elprenitaj el tekon de poemoj forgesitaj el 1995 (''La kosmo ĉe la urbofenestro'' (homora mencio en la 24aj Internaciaj Floraj Ludoj, 1984); ''Mistera fonto''; ''Krono el oro, strofo el arĝento''; ''Ovo''; ''Novembro''; ''Dramo en la haven’...''; ''La absoluta harmonio'') * Memore al: [[Ljubomir Trifonĉovski]]: ''kontraŭlogike'' el ''Manuskripto por bruligo'' (1992). === Tradukita [[Prozo]] === * [[Mihály Kornis]]: ''Petskribo'' (trad. [[István Ertl]]). Humurintenca petskribo redaktata laŭ la plej postulema burokratara stilo por akcepto de ĉiu ŝanĝo historia, politika, socia, familia ktp., kiun povos suferi hungaro laŭlonge de sia vivo. * [[Lya Luft]]: ''Duigita mio'' (trad. Rita Mara Netto de Moraes). Disduobliĝo de virino kaj kontrasto inter malaj karakteroj. * [[Rosa Montero]]: ''Blinda amo'' (trad. [[Ana Manero]]). Malbela virino edziniĝis al blindulo, Ŝia malbeleco havigas al ŝi specialan vivon. Subite venas al la laborejo nova laboristo, bela kaj amata de aliaj virinoj. * [[Teresa Solana]]: ''La unua seria murdisto de la (pra)historio'' (trad. Javier Guerrero). Humura rakonto pri eble unu el la krimnoveloj kun plej frua agado en la historio de literaturo. Aperis tri kavernoloĝantoj murditaj per ŝtono kontraŭ la kranio. La malplej malinteligenta de la [[klano]] ricevas la taskon trovi la krimulon aŭ li estos oferbuĉita. Unuaj supozoj indikas al [[neandertalo]]j de najbara domaro, postaj al virinoj. * Laura Solé Aymamí: ''Ŝipo sen ŝipano'' (trad. [[Miguel Fernández]]). Virino restas sola dum la tago hejme, kiel en [[ŝipo]] sen ŝipano. * Memore al [[Daniel Luez]], komenco de ''La unuokula ŝarĝisto'' de [[Voltaire]] en traduko de Daniel Luez. === Tradukita Poezio === * [[Tony Kushner]]: ''Disfala mond’'' (trad. [[István Ertl]].). * [[Aleksandr Puŝkin]]: ''Tri poemoj'' ne publikigitaj de [[La Ondo de Esperanto]] (''Scivolemulo''; ''Jen Muz’...''; ''Kristo resurektis'' ŝerco de Puŝkin pri tradicio de kiso en tago de resurekcio de Kristo kun obscena aludo al peniso de judoj; trad. [[Valentin Melnikov]]). * [[:es:Teresa Costa-Gramunt]]: ''Vinber-rikolta pejzaĝo'' (trad. Joan Inglada Roig). * Diversaj aŭtoroj (Jurij Vinniĉuk: ''Dormas korvoj''; Andrij Panĉiŝin pri la politikaj eventoj en [[Ukrainio]]: ''Iam estis somero''; ''Maria-parko''; ''Viburno''; ''Sangon trinkis kanajloj''; trad. [[Kris Long]]). === [[Eseo]]j / Artikoloj === * [[Jorge Camacho]]: ''Motivoj por ne kabei''. Meditado pri negativaj aspektoj de la Esperanto movado. Enkonduko, La zombia lingvo, Kion signifas E-zombieco?, Esperanto kiel kontentigilo, Mitoj, revoj, placebo, Dua vivo, La arto trompi sin, Pri certecoj, La simpla fakto, Motivoj por (ne) kabei. * [[Giulio Cappa]]: ''Pri kongresoj en Bonaero''. Okaze de okazinta UKo en [[Bonaero]], Cappa konstruas multnivelan tekston. Sur unu lian tradukon de la rakonto de [[Jorge Luis Borges]], nome "La Kongreso" pri utopia iniciato de bienisto kiu intencas organizi kongreson kun reprezentantoj de la diversaj tavoloj, profesioj ktp. Aliflanke la similaĵojn inter tiu finfine neokazinta kongreso universala kaj la Universalaj Kongresoj de Esperanto aŭ [[Esperanto]] mem. Alinivele la similaĵojn inter la kongreso imagita de Borges kaj lia propra vivo. Alinivele la literatura kritiko, do komentoj al la teksto de Borges. * [[Probal Daŝgupto]]: Flugilhava ŝtono'': la poezio de Jiří Karen''. Traduko de bengallingva artikolo de la aŭtoro pri la poemaro de tiu ĉeĥa verkisto. * [[Ulrich Lins]]: ''La du flankoj de Ivo Lapenna''. Biografio de [[Ivo Lapenna]], juna maldekstrulo kaj esperantista aktivulo en [[Kroatio]], fakulo pri [[internacia juro]] kaj internaciaj rilatoj en [[ekzilo]] post elpovigo de [[komunismo]] en [[Jugoslavio]], entuziasma kaj polemika [[estrarano de UEA]]. * [[Jean Amouroux]]: ''Tamen ne recenze pri recenzo''. Aldonoj al antaǔa recenzo pri fruaj Esperanto gazetoj, nome pri ''Lingvo Internacia'', [[Paul Fruictier]], ''L'Ëtoile Espérantiste'', ''Le Monde Espérantiste'' kaj ''La Revuo''. * [[Paul Gubbins]]: ''Memore al Jerzy Fornal''. Aludo al ludo de [[Jerzy Fornal]], pola aktoro, dum la publiko ne estis je la novelo de la aktora profesieco. * [[Nicola Ruggiero]]: ''Pri la atendo de la efektivo''. Klarigo al riproĉo pri troa intelekteco en lia poezio, aludoj al [[Baldur Ragnarsson]] kaj pri la signifo de la esprimo ''atendo de la efektivo'' el la poezio de [[Mauro Nervi]]. * [[Viktor Pajuk]]: ''Kantoj de la Majdano''. Klarigoj pri la politika fono de la ukrainaj poemoj el la fako Tradukita Poezio de tiu numero. === [[Recenzo]]j === * [[Gunnar Gällmo]]: ''Angle pri esperanta literaturo'', pri ''Star in a Night Sky'', red. [[Paul Gubbins]]. * [[Sten Johansson]]: ''Malkliŝe pri drama tempo'', pri ''Urbo Goblinsk'' de [[Mikaelo Bronŝtejn]]. Pri nova vivo en postsoveta rusa fikcia urbo, kun problemoj pro privatigoj, koruptado kaj socia kaoso. Prilingvaj rimarkoj. * Valentin Melnikov: ''Ĝoje vidi novajn nomojn'', pri ''Belarta rikolto 2013''. Premiitaj verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio de div. aŭtoroj * Valentin Melnikov: ''Memperdo kaj memtrovo'', pri ''Marina'' de [[Sten Johansson]]. * [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]: ''Literature forgesinda prediko'', pri ''Rudolfo kaj Hermina aŭ La amo igas inventema'' de [[Johann Martin Schleyer]], kreinto de [[Volapuko]]. Enhavaj trajtoj estus kosmopolitismo, religio kaj homaj interrilatoj. Malmulte da intereso, nur pro la persono de la verkisto. * Ricardo Felipe Albert Reyna: ''Pesimisma elitisto hispana'', pri ''Suzana kaj la ĉasistoj de muŝoj'' de [[Pío Baroja]], nome naǔ rakontoj kaj unu novelo, la nomiga. Rakontoj pri kapristo perdita en kaverno, pri festotaga vespero pluvo, pri prostituitino, pri transloĝiĝo de familio de senlaborulo, pri kuracado trovebla nur en hejmo, pri eksterlanda laborvojaĝo. Resume, oni atestas la pesimisman memkomprenon de granda parto de la hispana intelektularo. * [[Cindy McKee]]: ''Vintraj vinjetoj kaj baptopatroj'', pri ''Kristnaskaj rakontoj el franca Kanado'' de Louis Fréchette, pri vintroj, katolikismo, legendoj kaj superstiĉoj. * [[Gerrit Berveling]]: ''Mirinda rekonstruo de belega preĝejo'', pri ''La Dresdena Sinjorina preĝejo. Kroniko de la jaro 1000 ĝis hodiaŭ'' de Jürgen Helfricht. Pri la ''Frauenkirche'' de [[Dresdeno]], kiu por multaj jaroj restis ruinigita kiel memoro pri la bombado fare de la Usona Armeo dum la [[Dua Mondmilito]], poste rekonstruita. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba19/index.html BA n-ro 19, februaro 2014] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|19]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2014]] 1uw8kvi6maai4oszrrr82xafed5dsak 0 526686 9349832 9161885 2026-04-08T14:13:11Z Sj1mor 12103 9349832 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 20 | Bildo = Ba20-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 150 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2014 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba20 Beletra Almanako 20] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9280-1 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA20''' estas la dudeka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2014. La bildoj de Max Elbo, krom la kovrilpaĝo, inter internaj paĝoj montras portretojn de famaj esperantaj verkistoj, nome [[Julio Baghy]], [[Baldur Ragnarsson]], [[Tibor Székely]], [[Kazimierz Bein]], [[Marjorie Boulton]], [[Kálmán Kalocsay]] kaj [[William Auld]]. == Enhavo == ''Prezento'' ([[Ulrich Becker]]). Okaze de la 20a numero oni faras bilancon de la itinero de BA. Ĝis tiam estas ĉirkaǔ 250 abonantoj, totale inter 350 kaj 400 aĉetantoj. Oni publikigis 65 originalajn prozaĵojn, 179 originalajn poemojn, 120 tradukojn kaj multajn aliajn tekstojn.<ref>Ulrich Becker, ''Prezento'', [[Beletra Almanako]], [[BA20|20]], junio 2014, paĝo 20.</ref> === Originala [[prozo]] === * Elisée By’elongo Isheloke: ''El "La onta mondo"''. Fabela rigardo al la katastrofa panoramo de la tuta mondo ĝenerale kaj partikulare pri la situacio en [[Afriko]]: koloniisma ekspluatado, militoj pro raraj metaloj, [[infansoldato]]j ktp. * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Eksorto tria: Talis''. Komenco de nova romano de la verkisto. Roto de [[latvoj]], protektas la grupon de [[bolŝeviko]]j kiuj iras el [[Peterburgo]] al [[Moskvo]], kun [[Lenin]] ĉekape. La rotestro estas esperantisto. === Originala [[poezio]] === * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Kvar poemoj'' (''La rozo''; ''Ĉu venis la tempo?''; ''La magia ŝtono''; ''Salrezistaj herboj''). * [[Gerrit Berveling]]: ''Kvar poemoj'' (''Kato ne duŝas sin''; ''Pri mirakloj''; ''Odo al Kerry''; ''Kompato al iama instruisto'') * [[Giulio Cappa]]: ''Marĝene al la eseo Motivoj por (ne) kabei'' de Jorge Camacho. * [[Suso Moinhos]]: ''Paĉjo''; ''Al la senmembra satiruso kaptita en la sicilia markolo, preskaŭ ĉeorele''. * [[Siru Laine]]: ''Fino''. * [[Nicola Ruggiero]]: ''La korva plumo''. === Tradukita prozo === * Virginia Woolf: ''La ĝardeno de Kew'' (trad. Sten Johansson). Melankolia kaj sentiva emociaro dum kontemplo de la fekunda naturo de la [[ĝardenoj Kew]]. * [[Virginia Woolf]]: ''La korda kvarteto'' (trad. Sten Johansson). === Tradukita poezio === * Rosmari Torrens: ''Poemoj'' (''Konfetoj''; ''Per lunoj kaj pikiloj, kaj fiŝoj''; ''Vana batalo''; trad. [[Miguel Fernández]]). * [[Wisława Szymborska]]: ''Poemoj'' (''Raporto el hospitalo''; ''Alflugo''; ''Eble ĉio ĉi''; ''Pri la morto sen troigo''; ''La unua foto de Hitler''; ''Fino kaj komenco''; diversaj tradukintoj). * [[Béla Markó]]: ''Du poemoj'' (''Arto poetika''; ''Arto poetika ĉiela''; trad. Jozefo E. Nagy). * Uĉimura Kanzoo: (''Spros’ en frosto'' (trad. Nitta Takamichi). === [[Eseo]]j / artikoloj === * [[Paul Gubbins]]: ''Marjorie Boulton 90-jara''. Omaĝo al [[Marjorie Boulton]] okaze de ŝia 90-a naskiĝtago. * [[Humphrey Tonkin]]: ''Marjorie Boulton, poeto kore fajra''. Trarigado al ŝia itinero kiel esperantisto, kiel esperanta poeto kaj kiel fakulino pri aanglalingva literaturo. Specimenoj de ŝia esperanta poeziarto. * [[Miguel Fernández]]: ''Memore al Juan Régulo Pérez''. Omaĝo al [[Juan Régulo Pérez]] kaj kortuŝa memoro pri liaj lastaj jaroj, malsana kaj malkapabla komuniki. Elegio "Al vi, Don Juan, kiu laŭdire mortis". * [[Flávio Fonseca]]: ''Mia kontakto kun Geraldo Mattos''. Personaj memoroj pri kontaktoj kun [[Geraldo Mattos]]. * [[Jean Amouroux]]: ''Koboldaĵoj''. Longa rakonto pri la vivo de la [[kabaredo]] "Ĉe la koboldoj". Ĝis 12 montroj de porluda poezio de la plej eminentaj esperantistoj ligitaj al tiu tiuepoka etoso: Bernard, Schwartz, Waringhien, Laurat, Barthelmess, eĉ Baghy. * [[Carlo Minnaja]]: ''Ranoj, civitanoj kaj samideanoj''. Defendoj de la tuta incitiataro ligita al [[Giorgio Silfer]] kaj la [[Esperanta Civito]], kiu celas "esti jure agnoskita kiel komunumo ligita de komuna lingvo", kiel aliaj subjektoj de [[internacia juro]]. Defendo de la agado ĉe Pen-centro, de LF-koop, de [[Literatura Foiro]], de ties atingoj, de la propra lingvaĵo de tiuj establoj ktp. Finfine kritiko kontraŭ malmodesteco kaj agresemo de Kamaĉo/Camacho (tiel). * [[Geoffrey Greatrex]]: ''Esperanto kaj la Malfrua Antikvo''. Bibliografia listo de tekstoj pri bibliaj temoj, prakristanaj kaj rilataj al religiaj aferoj en Mezoriento. * [[Ralph Dumain]]: ''Borges kaj mi: La sekreta miraklo''. Du eseetoj pri Borges. La unua pri eseo de Giulio Cappa aperinta en [[BA19]] kun nuancoj pri idealismo kaj realo ĉe Borges, pri lia supozata konservativismo kiel kaŭzo de ironio. LA dua pri la antologio ''La sekreta miraklo'', la temaro de Borges: infinito, kosmo, perfekteco, malstabileco ktp. === Originala [[teatro]] === * [[Rikardo Cash]]: ''La grandioza kongreso''. Unuafoja kongresano renkontas kun diversaj arketipoj troveblaj en kongresoj, nome veterana kongresano, organizanto, giĉetisto, movadano, libroservisto, poeto, akademiano kaj ekskursgvidisto. === [[Recenzo]]j === * [[Nikola Rašić]]: ''Meti la tutan mondon en poemon, disbati la lingvon kaj tiam krei...'', pri ''En la profundo'', de [[Jorge Camacho]]. Trairado laŭ ties poemoj. * [[Antonio Valén]]: ''Agrableta surprizo post timo de desaponto'', pri ''Pri homoj kaj verkoj. Eseoj pri la Esperanto-kulturo'' de pluraj aŭtoroj. Priskribo de la diversaj eseoj. * [[Tatjana Auderskaja]]: ''Tutmonda beletro sur 54 kartoj'', pri ''Talismanoj. Don Quijote kaj Verdaj Donkiĥotoj'' de [[Abel Montagut]]. Priskribo de kartoludo. * [[Geoffrey Greatrex]]: ''Antologio latina kaj ĉefe kristana'', pri ''Antologio Latina, 5, Frua Kristanismo'', kompilis kaj tradukis [[Gerrit Berveling]]. Ege teknika kaj necesa komentaro al la verkoj antologiita de Berveling, unue prakristanaj (ekzemple abundo de apokalipsoj) kaj de informo pri la epoko; ekzemple ke la kutimo vuali virinojn estas praislama. Neceso reguligi la transskribon de klasikaj nomoj, kaj de diversaj vortoj: Romianoj, Romanoj, romianoj ktp. * [[Sten Johansson]]: ''Admirinde pri kiel potenco koruptas'', pri ''[[Morto de Artisto]]'' de [[Anna Löwenstein]]. Tre favora recenzo de la dua [[historia romano]] de Löwenstein pri romia fono. Apud la imperiestro [[Nerono]] protagonistas la rakontanton, nome Prokulpio, lia eks-eksklavo, nuna amiko kaj event-organizanto. Al la mi-formo mankas profundeco de lia menso aŭ psiko. La verkisto evitas [[anakronismo]]jn eĉ spiritan aŭ ideologian. La fiagado de Nerono koncentriĝas tuj antaŭ la romanofino, kio iom stumpas. Spite la bonlingvismon de la verkisto, ŝi iom enkondukas [[neologismo]]jn kun deziro de ties oficialigo, sed tion dezirus ĉiuj neologiistoj. Foje oni "povas flari spurojn de la originala lingvo" kaj la dua duono ne estas tiom bone korektita. * [[Pedro Sanz]]: ''[[Eŭropa identeco]]: distordi la realon por pravigi la miton'', pri ''Ĉu kultura integriĝo en Eŭropo? Jes, sed nur per demokratia simbiozo de la kulturoj'' de Jiří Laube. Partikulare pri la historiaj kulturoj kaj la kolizio de civilizacioj; ankaŭ propono de Esperanto kiel "identigilo kaj ligilo inter la diversaj eŭropaj popoloj". * Ranganayakulu Potturu: ''Bele paŭsas helenajn pensofluojn kaj vivon'', pri ''Kiel la homo ekis pensi. Eseoj pri la helena filozofio'' de [[Nikolao Gudskov]]. Komentoj al tiu priskribo de la frua [[greka filozofio]] kaj partikulare pri la eko de movadoj kiel skeptikismo, pitagorismo, sofismo, cinikismo, platonismo, stoikismo, epikurismo ktp. * [[Jorge Camacho]]: ''Vivi (kaj morti) en Bembujo'', pri ''Eĥoj el Bembujo'' de Elisée By’elongo Isheloke, antropolgia verko pri la bemboj, traktataj favore kmopare al la malamikaj banjamulengoj. * Catherine Krause: ''Ĉiu estas ia al iu'' pri infanlibro ''Ĉu mi malgrandas?'' de Phillip Winterberg kaj Nadja Wichmann, trad. [[Alejandro Escobedo]], kiu temas pri grandeco de diversaj aĵoj kaj estas tradukita al diversaj lingvoj.. * [[Felipe Albert Reyna]]: ''Kaŝita lingvotrezoro en kajera vesto'', pri ''Foreign languages, what they don’t often tell you: A book about languages'' de [[Nicole Else]], resuma enciklopedieto pri lingvoj kun kelkaj ĉapitroj pri la angla kaj du pri Esperanto. * [[Jorge Camacho]]: ''Jen defio por poetoj'', pri ''Kiel verki hajkon en Esperanto'' de Hirotaka Masaaki. Kun referenco al ĉefaj trajtoj de [[hajko]] kaj mallonga bibliografieto pria. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba20/index.html BA n-ro 20, junio 2014] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|20]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2014]] 75iwixonwu5jy5xhvfq26vzha4sz0xj 9349911 9349832 2026-04-08T18:39:21Z Filozofo 3592 Interpunkcia plibonigo. 9349911 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 20 | Bildo = Ba20-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 150 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2014 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba20 Beletra Almanako 20] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9280-1 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA20''' estas la dudeka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]''') aperinta en junio 2014. La bildoj de Max Elbo, krom la kovrilpaĝo, inter internaj paĝoj montras portretojn de famaj esperantaj verkistoj, nome [[Julio Baghy]], [[Baldur Ragnarsson]], [[Tibor Székely]], [[Kazimierz Bein]], [[Marjorie Boulton]], [[Kálmán Kalocsay]] kaj [[William Auld]]. == Enhavo == ''Prezento'' ([[Ulrich Becker]]). Okaze de la 20a numero oni faras bilancon de la itinero de BA. Ĝis tiam estas ĉirkaǔ 250 abonantoj, totale inter 350 kaj 400 aĉetantoj. Oni publikigis 65 originalajn prozaĵojn, 179 originalajn poemojn, 120 tradukojn kaj multajn aliajn tekstojn.<ref>Ulrich Becker, ''Prezento'', [[Beletra Almanako]], [[BA20|20]], junio 2014, paĝo 20.</ref> === Originala [[prozo]] === * Elisée By’elongo Isheloke: ''El "La onta mondo"''. Fabela rigardo al la katastrofa panoramo de la tuta mondo ĝenerale kaj partikulare pri la situacio en [[Afriko]]: koloniisma ekspluatado, militoj pro raraj metaloj, [[infansoldato]]j ktp. * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Eksorto tria: Talis''. Komenco de nova romano de la verkisto. Roto de [[latvoj]], protektas la grupon de [[bolŝeviko]]j kiuj iras el [[Peterburgo]] al [[Moskvo]], kun [[Lenin]] ĉekape. La rotestro estas esperantisto. === Originala [[poezio]] === * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Kvar poemoj'' (''La rozo''; ''Ĉu venis la tempo?''; ''La magia ŝtono''; ''Salrezistaj herboj''). * [[Gerrit Berveling]]: ''Kvar poemoj'' (''Kato ne duŝas sin''; ''Pri mirakloj''; ''Odo al Kerry''; ''Kompato al iama instruisto'') * [[Giulio Cappa]]: ''Marĝene al la eseo Motivoj por (ne) kabei'' de Jorge Camacho. * [[Suso Moinhos]]: ''Paĉjo''; ''Al la senmembra satiruso kaptita en la sicilia markolo, preskaŭ ĉeorele''. * [[Siru Laine]]: ''Fino''. * [[Nicola Ruggiero]]: ''La korva plumo''. === Tradukita prozo === * Virginia Woolf: ''La ĝardeno de Kew'' (trad. Sten Johansson). Melankolia kaj sentiva emociaro dum kontemplo de la fekunda naturo de la [[ĝardenoj Kew]]. * [[Virginia Woolf]]: ''La korda kvarteto'' (trad. Sten Johansson). === Tradukita poezio === * Rosmari Torrens: ''Poemoj'' (''Konfetoj''; ''Per lunoj kaj pikiloj, kaj fiŝoj''; ''Vana batalo''; trad. [[Miguel Fernández]]). * [[Wisława Szymborska]]: ''Poemoj'' (''Raporto el hospitalo''; ''Alflugo''; ''Eble ĉio ĉi''; ''Pri la morto sen troigo''; ''La unua foto de Hitler''; ''Fino kaj komenco''; diversaj tradukintoj). * [[Béla Markó]]: ''Du poemoj'' (''Arto poetika''; ''Arto poetika ĉiela''; trad. Jozefo E. Nagy). * Uĉimura Kanzoo: (''Spros’ en frosto'' (trad. Nitta Takamichi). === [[Eseo]]j / artikoloj === * [[Paul Gubbins]]: ''Marjorie Boulton 90-jara''. Omaĝo al [[Marjorie Boulton]] okaze de ŝia 90-a naskiĝtago. * [[Humphrey Tonkin]]: ''Marjorie Boulton, poeto kore fajra''. Trarigado al ŝia itinero kiel esperantisto, kiel esperanta poeto kaj kiel fakulino pri aanglalingva literaturo. Specimenoj de ŝia esperanta poeziarto. * [[Miguel Fernández]]: ''Memore al Juan Régulo Pérez''. Omaĝo al [[Juan Régulo Pérez]] kaj kortuŝa memoro pri liaj lastaj jaroj, malsana kaj malkapabla komuniki. Elegio "Al vi, Don Juan, kiu laŭdire mortis". * [[Flávio Fonseca]]: ''Mia kontakto kun Geraldo Mattos''. Personaj memoroj pri kontaktoj kun [[Geraldo Mattos]]. * [[Jean Amouroux]]: ''Koboldaĵoj''. Longa rakonto pri la vivo de la [[kabaredo]] "Ĉe la koboldoj". Ĝis 12 montroj de porluda poezio de la plej eminentaj esperantistoj ligitaj al tiu tiuepoka etoso: Bernard, Schwartz, Waringhien, Laurat, Barthelmess, eĉ Baghy. * [[Carlo Minnaja]]: ''Ranoj, civitanoj kaj samideanoj''. Defendoj de la tuta incitiataro ligita al [[Giorgio Silfer]] kaj la [[Esperanta Civito]], kiu celas "esti jure agnoskita kiel komunumo ligita de komuna lingvo", kiel aliaj subjektoj de [[internacia juro]]. Defendo de la agado ĉe Pen-centro, de LF-koop, de [[Literatura Foiro]], de ties atingoj, de la propra lingvaĵo de tiuj establoj ktp. Finfine kritiko kontraŭ malmodesteco kaj agresemo de Kamaĉo/Camacho (tiel). * [[Geoffrey Greatrex]]: ''Esperanto kaj la Malfrua Antikvo''. Bibliografia listo de tekstoj pri bibliaj temoj, prakristanaj kaj rilataj al religiaj aferoj en Mezoriento. * [[Ralph Dumain]]: ''Borges kaj mi: La sekreta miraklo''. Du eseetoj pri Borges. La unua pri eseo de Giulio Cappa aperinta en [[BA19]] kun nuancoj pri idealismo kaj realo ĉe Borges, pri lia supozata konservativismo kiel kaŭzo de ironio. LA dua pri la antologio ''La sekreta miraklo'', la temaro de Borges: infinito, kosmo, perfekteco, malstabileco ktp. === Originala [[teatro]] === * [[Rikardo Cash]]: ''La grandioza kongreso''. Unuafoja kongresano renkontas kun diversaj arketipoj troveblaj en kongresoj, nome veterana kongresano, organizanto, giĉetisto, movadano, libroservisto, poeto, akademiano kaj ekskursgvidisto. === [[Recenzo]]j === * [[Nikola Rašić]]: ''Meti la tutan mondon en poemon, disbati la lingvon kaj tiam krei...'', pri ''En la profundo'', de [[Jorge Camacho]]. Trairado laŭ ties poemoj. * [[Antonio Valén]]: ''Agrableta surprizo post timo de desaponto'', pri ''Pri homoj kaj verkoj. Eseoj pri la Esperanto-kulturo'' de pluraj aŭtoroj. Priskribo de la diversaj eseoj. * [[Tatjana Auderskaja]]: ''Tutmonda beletro sur 54 kartoj'', pri ''Talismanoj. Don Quijote kaj Verdaj Donkiĥotoj'' de [[Abel Montagut]]. Priskribo de kartoludo. * [[Geoffrey Greatrex]]: ''Antologio latina kaj ĉefe kristana'', pri ''Antologio Latina, 5, Frua Kristanismo'', kompilis kaj tradukis [[Gerrit Berveling]]. Ege teknika kaj necesa komentaro al la verkoj antologiita de Berveling, unue prakristanaj (ekzemple abundo de apokalipsoj) kaj de informo pri la epoko; ekzemple ke la kutimo vuali virinojn estas praislama. Neceso reguligi la transskribon de klasikaj nomoj, kaj de diversaj vortoj: Romianoj, Romanoj, romianoj ktp. * [[Sten Johansson]]: ''Admirinde pri kiel potenco koruptas'', pri ''[[Morto de Artisto]]'' de [[Anna Löwenstein]]. Tre favora recenzo de la dua [[historia romano]] de Löwenstein pri romia fono. Apud la imperiestro [[Nerono]] protagonistas la rakontanton, nome Prokulpio, lia eks-eksklavo, nuna amiko kaj event-organizanto. Al la mi-formo mankas profundeco de lia menso aŭ psiko. La verkisto evitas [[anakronismo]]jn eĉ spiritan aŭ ideologian. La fiagado de Nerono koncentriĝas tuj antaŭ la romanofino, kio iom stumpas. Spite la bonlingvismon de la verkisto, ŝi iom enkondukas [[neologismo]]jn kun deziro de ties oficialigo, sed tion dezirus ĉiuj neologiistoj. Foje oni "povas flari spurojn de la originala lingvo" kaj la dua duono ne estas tiom bone korektita. * [[Pedro Sanz]]: ''[[Eŭropa identeco]]: distordi la realon por pravigi la miton'', pri ''Ĉu kultura integriĝo en Eŭropo? Jes, sed nur per demokratia simbiozo de la kulturoj'' de Jiří Laube. Partikulare pri la historiaj kulturoj kaj la kolizio de civilizacioj; ankaŭ propono de Esperanto kiel "identigilo kaj ligilo inter la diversaj eŭropaj popoloj". * Ranganayakulu Potturu: ''Bele paŭsas helenajn pensofluojn kaj vivon'', pri ''Kiel la homo ekis pensi. Eseoj pri la helena filozofio'' de [[Nikolao Gudskov]]. Komentoj al tiu priskribo de la frua [[greka filozofio]] kaj partikulare pri la eko de movadoj kiel skeptikismo, pitagorismo, sofismo, cinikismo, platonismo, stoikismo, epikurismo ktp. * [[Jorge Camacho]]: ''Vivi (kaj morti) en Bembujo'', pri ''Eĥoj el Bembujo'' de Elisée By’elongo Isheloke, antropolgia verko pri la bemboj, traktataj favore kmopare al la malamikaj banjamulengoj. * Catherine Krause: ''Ĉiu estas ia al iu'' pri infanlibro ''Ĉu mi malgrandas?'' de Phillip Winterberg kaj Nadja Wichmann, trad. [[Alejandro Escobedo]], kiu temas pri grandeco de diversaj aĵoj kaj estas tradukita al diversaj lingvoj.. * [[Felipe Albert Reyna]]: ''Kaŝita lingvotrezoro en kajera vesto'', pri ''Foreign languages, what they don’t often tell you: A book about languages'' de [[Nicole Else]], resuma enciklopedieto pri lingvoj kun kelkaj ĉapitroj pri la angla kaj du pri Esperanto. * [[Jorge Camacho]]: ''Jen defio por poetoj'', pri ''Kiel verki hajkon en Esperanto'' de Hirotaka Masaaki. Kun referenco al ĉefaj trajtoj de [[hajko]] kaj mallonga bibliografieto pria. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba20/index.html BA n-ro 20, junio 2014] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|20]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2014]] okh6v6o0qn81yr2236fr1b7q2rcf264 9349929 9349911 2026-04-08T18:57:48Z Sj1mor 12103 /* Originala prozo */ 9349929 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 20 | Bildo = Ba20-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 150 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2014 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Jorge Camacho]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba20 Beletra Almanako 20] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9280-1 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA20''' estas la dudeka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]''') aperinta en junio 2014. La bildoj de Max Elbo, krom la kovrilpaĝo, inter internaj paĝoj montras portretojn de famaj esperantaj verkistoj, nome [[Julio Baghy]], [[Baldur Ragnarsson]], [[Tibor Székely]], [[Kazimierz Bein]], [[Marjorie Boulton]], [[Kálmán Kalocsay]] kaj [[William Auld]]. == Enhavo == ''Prezento'' ([[Ulrich Becker]]). Okaze de la 20a numero oni faras bilancon de la itinero de BA. Ĝis tiam estas ĉirkaǔ 250 abonantoj, totale inter 350 kaj 400 aĉetantoj. Oni publikigis 65 originalajn prozaĵojn, 179 originalajn poemojn, 120 tradukojn kaj multajn aliajn tekstojn.<ref>Ulrich Becker, ''Prezento'', [[Beletra Almanako]], [[BA20|20]], junio 2014, paĝo 20.</ref> === Originala [[prozo]] === * [[Élisée Byelongo|Elisée By’elongo Isheloke]]: ''El "La onta mondo"''. Fabela rigardo al la katastrofa panoramo de la tuta mondo ĝenerale kaj partikulare pri la situacio en [[Afriko]]: koloniisma ekspluatado, militoj pro raraj metaloj, [[infansoldato]]j ktp. * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Eksorto tria: Talis''. Komenco de nova romano de la verkisto. Roto de [[latvoj]], protektas la grupon de [[bolŝeviko]]j kiuj iras el [[Peterburgo]] al [[Moskvo]], kun [[Lenin]] ĉekape. La rotestro estas esperantisto. === Originala [[poezio]] === * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Kvar poemoj'' (''La rozo''; ''Ĉu venis la tempo?''; ''La magia ŝtono''; ''Salrezistaj herboj''). * [[Gerrit Berveling]]: ''Kvar poemoj'' (''Kato ne duŝas sin''; ''Pri mirakloj''; ''Odo al Kerry''; ''Kompato al iama instruisto'') * [[Giulio Cappa]]: ''Marĝene al la eseo Motivoj por (ne) kabei'' de Jorge Camacho. * [[Suso Moinhos]]: ''Paĉjo''; ''Al la senmembra satiruso kaptita en la sicilia markolo, preskaŭ ĉeorele''. * [[Siru Laine]]: ''Fino''. * [[Nicola Ruggiero]]: ''La korva plumo''. === Tradukita prozo === * Virginia Woolf: ''La ĝardeno de Kew'' (trad. Sten Johansson). Melankolia kaj sentiva emociaro dum kontemplo de la fekunda naturo de la [[ĝardenoj Kew]]. * [[Virginia Woolf]]: ''La korda kvarteto'' (trad. Sten Johansson). === Tradukita poezio === * Rosmari Torrens: ''Poemoj'' (''Konfetoj''; ''Per lunoj kaj pikiloj, kaj fiŝoj''; ''Vana batalo''; trad. [[Miguel Fernández]]). * [[Wisława Szymborska]]: ''Poemoj'' (''Raporto el hospitalo''; ''Alflugo''; ''Eble ĉio ĉi''; ''Pri la morto sen troigo''; ''La unua foto de Hitler''; ''Fino kaj komenco''; diversaj tradukintoj). * [[Béla Markó]]: ''Du poemoj'' (''Arto poetika''; ''Arto poetika ĉiela''; trad. Jozefo E. Nagy). * Uĉimura Kanzoo: (''Spros’ en frosto'' (trad. Nitta Takamichi). === [[Eseo]]j / artikoloj === * [[Paul Gubbins]]: ''Marjorie Boulton 90-jara''. Omaĝo al [[Marjorie Boulton]] okaze de ŝia 90-a naskiĝtago. * [[Humphrey Tonkin]]: ''Marjorie Boulton, poeto kore fajra''. Trarigado al ŝia itinero kiel esperantisto, kiel esperanta poeto kaj kiel fakulino pri aanglalingva literaturo. Specimenoj de ŝia esperanta poeziarto. * [[Miguel Fernández]]: ''Memore al Juan Régulo Pérez''. Omaĝo al [[Juan Régulo Pérez]] kaj kortuŝa memoro pri liaj lastaj jaroj, malsana kaj malkapabla komuniki. Elegio "Al vi, Don Juan, kiu laŭdire mortis". * [[Flávio Fonseca]]: ''Mia kontakto kun Geraldo Mattos''. Personaj memoroj pri kontaktoj kun [[Geraldo Mattos]]. * [[Jean Amouroux]]: ''Koboldaĵoj''. Longa rakonto pri la vivo de la [[kabaredo]] "Ĉe la koboldoj". Ĝis 12 montroj de porluda poezio de la plej eminentaj esperantistoj ligitaj al tiu tiuepoka etoso: Bernard, Schwartz, Waringhien, Laurat, Barthelmess, eĉ Baghy. * [[Carlo Minnaja]]: ''Ranoj, civitanoj kaj samideanoj''. Defendoj de la tuta incitiataro ligita al [[Giorgio Silfer]] kaj la [[Esperanta Civito]], kiu celas "esti jure agnoskita kiel komunumo ligita de komuna lingvo", kiel aliaj subjektoj de [[internacia juro]]. Defendo de la agado ĉe Pen-centro, de LF-koop, de [[Literatura Foiro]], de ties atingoj, de la propra lingvaĵo de tiuj establoj ktp. Finfine kritiko kontraŭ malmodesteco kaj agresemo de Kamaĉo/Camacho (tiel). * [[Geoffrey Greatrex]]: ''Esperanto kaj la Malfrua Antikvo''. Bibliografia listo de tekstoj pri bibliaj temoj, prakristanaj kaj rilataj al religiaj aferoj en Mezoriento. * [[Ralph Dumain]]: ''Borges kaj mi: La sekreta miraklo''. Du eseetoj pri Borges. La unua pri eseo de Giulio Cappa aperinta en [[BA19]] kun nuancoj pri idealismo kaj realo ĉe Borges, pri lia supozata konservativismo kiel kaŭzo de ironio. LA dua pri la antologio ''La sekreta miraklo'', la temaro de Borges: infinito, kosmo, perfekteco, malstabileco ktp. === Originala [[teatro]] === * [[Rikardo Cash]]: ''La grandioza kongreso''. Unuafoja kongresano renkontas kun diversaj arketipoj troveblaj en kongresoj, nome veterana kongresano, organizanto, giĉetisto, movadano, libroservisto, poeto, akademiano kaj ekskursgvidisto. === [[Recenzo]]j === * [[Nikola Rašić]]: ''Meti la tutan mondon en poemon, disbati la lingvon kaj tiam krei...'', pri ''En la profundo'', de [[Jorge Camacho]]. Trairado laŭ ties poemoj. * [[Antonio Valén]]: ''Agrableta surprizo post timo de desaponto'', pri ''Pri homoj kaj verkoj. Eseoj pri la Esperanto-kulturo'' de pluraj aŭtoroj. Priskribo de la diversaj eseoj. * [[Tatjana Auderskaja]]: ''Tutmonda beletro sur 54 kartoj'', pri ''Talismanoj. Don Quijote kaj Verdaj Donkiĥotoj'' de [[Abel Montagut]]. Priskribo de kartoludo. * [[Geoffrey Greatrex]]: ''Antologio latina kaj ĉefe kristana'', pri ''Antologio Latina, 5, Frua Kristanismo'', kompilis kaj tradukis [[Gerrit Berveling]]. Ege teknika kaj necesa komentaro al la verkoj antologiita de Berveling, unue prakristanaj (ekzemple abundo de apokalipsoj) kaj de informo pri la epoko; ekzemple ke la kutimo vuali virinojn estas praislama. Neceso reguligi la transskribon de klasikaj nomoj, kaj de diversaj vortoj: Romianoj, Romanoj, romianoj ktp. * [[Sten Johansson]]: ''Admirinde pri kiel potenco koruptas'', pri ''[[Morto de Artisto]]'' de [[Anna Löwenstein]]. Tre favora recenzo de la dua [[historia romano]] de Löwenstein pri romia fono. Apud la imperiestro [[Nerono]] protagonistas la rakontanton, nome Prokulpio, lia eks-eksklavo, nuna amiko kaj event-organizanto. Al la mi-formo mankas profundeco de lia menso aŭ psiko. La verkisto evitas [[anakronismo]]jn eĉ spiritan aŭ ideologian. La fiagado de Nerono koncentriĝas tuj antaŭ la romanofino, kio iom stumpas. Spite la bonlingvismon de la verkisto, ŝi iom enkondukas [[neologismo]]jn kun deziro de ties oficialigo, sed tion dezirus ĉiuj neologiistoj. Foje oni "povas flari spurojn de la originala lingvo" kaj la dua duono ne estas tiom bone korektita. * [[Pedro Sanz]]: ''[[Eŭropa identeco]]: distordi la realon por pravigi la miton'', pri ''Ĉu kultura integriĝo en Eŭropo? Jes, sed nur per demokratia simbiozo de la kulturoj'' de Jiří Laube. Partikulare pri la historiaj kulturoj kaj la kolizio de civilizacioj; ankaŭ propono de Esperanto kiel "identigilo kaj ligilo inter la diversaj eŭropaj popoloj". * Ranganayakulu Potturu: ''Bele paŭsas helenajn pensofluojn kaj vivon'', pri ''Kiel la homo ekis pensi. Eseoj pri la helena filozofio'' de [[Nikolao Gudskov]]. Komentoj al tiu priskribo de la frua [[greka filozofio]] kaj partikulare pri la eko de movadoj kiel skeptikismo, pitagorismo, sofismo, cinikismo, platonismo, stoikismo, epikurismo ktp. * [[Jorge Camacho]]: ''Vivi (kaj morti) en Bembujo'', pri ''Eĥoj el Bembujo'' de Elisée By’elongo Isheloke, antropolgia verko pri la bemboj, traktataj favore kmopare al la malamikaj banjamulengoj. * Catherine Krause: ''Ĉiu estas ia al iu'' pri infanlibro ''Ĉu mi malgrandas?'' de Phillip Winterberg kaj Nadja Wichmann, trad. [[Alejandro Escobedo]], kiu temas pri grandeco de diversaj aĵoj kaj estas tradukita al diversaj lingvoj.. * [[Felipe Albert Reyna]]: ''Kaŝita lingvotrezoro en kajera vesto'', pri ''Foreign languages, what they don’t often tell you: A book about languages'' de [[Nicole Else]], resuma enciklopedieto pri lingvoj kun kelkaj ĉapitroj pri la angla kaj du pri Esperanto. * [[Jorge Camacho]]: ''Jen defio por poetoj'', pri ''Kiel verki hajkon en Esperanto'' de Hirotaka Masaaki. Kun referenco al ĉefaj trajtoj de [[hajko]] kaj mallonga bibliografieto pria. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba20/index.html BA n-ro 20, junio 2014] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|20]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2014]] 7rqnydd662uyir7jjkdtef2qsfcm8c9 0 526717 9349966 8388621 2026-04-08T20:18:16Z Sj1mor 12103 9349966 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 22 | Bildo = Ba22-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 130 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = februaro 2015 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba22 Beletra Almanako 22] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9293-1 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA22''' estas la dudekdua numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro 2015. Ĝi prezentas bildojn de domoj el [[Wikimedia Commons]] kaj kovrilpaĝon kun foto de la [[Tero]] el la spaco. == Enhavo == ''Prezento'' (P. Daŝgupto). Oni informas pri ŝanĝoj en la redakta teamo. * George Szirtes: ''Rido'' (trad. [[István Ertl]]). Tiu teksto kaj la venonta temas pri la atencoj fare de ĝihadismaj teroristoj kontraŭ la fama humura gazeto franca [[Charlie Hebdo]]. * Nyegosh Dube: ''Pri Charlie Hebdo''. == Originala Prozo == * [[Jorge Camacho]]: ''La ŝtormo''; apokalipsa rakonteto pri suna ŝtormo kiu paneigas [[komputilo]]jn kaj reeirigas la specion ĉar beboj naskiĝis sen facila parolkapablo. * Julian Modest: ''La akordiono''; emocia rakonto pri maljunulo kiu aĉetas [[akordiono]]n, kvankam neniu el la familio ludas aŭ ludos ĝin. * [[Trevor Steele]]: ''Bruce Golding''; komenco de romano kiu prezentas ĵurnaliston kiu iras al lokoj kie okazas militoj aŭ katastrofoj abandonante sian familion. == Originala [[Poezio]] == * [[Jesper Lykke Jacobsen]]: ''Komenco''. * [[Ricardo Felipe Albert Reyna]]: ''Senmovaj versaĵoj; Dum promeno; Leĝeraj versaĵoj''. * [[Giulio Cappa]]: ''Pri arto kaj aliaj lingvoj''; poeziigo de kvar pentraĵoj de diversaj pentristoj kaj galerioj. Unu el ili temas pri la fama mito de la [[Babela turo]], sed kun aparta konsidero. * [[Baldur Ragnarsson]]: ''Srečko Kosovel (1904-1926)''. Pri tiu slovena verkisto estas ĉinumere recenzo kun montro de poemoj, nome [[Kris Long]]: ''Konsterno. Karsto. Tristo'', pri ''Vzlatem čolnu / En la ora boato. Izbrane pesmi / Elektitaj poemoj'' de Srečko Kosovel; trad. Vinko Ošlak. == Tradukita Prozo == * Gennadij Ŝlepĉenko: ''Pri Alfred Hejdok'', latva verkisto kiu vivis multajn jarojn en Ĉinio antaŭ reveni al Sovetunio, kiel enkonduko al la du venontaj tekstoj, nome liaj. * Alfred Hejdok: ''Du rakontoj'': ''La aventuro de Anatolo Gajnaux''; ''La lasta irado de mortintoj'' (trad. Gennadij Ŝlepĉenko). Temas pri du rakontoj pri historioj en Orienta Azio. La unua aventuro pri heroeca viro kiu savas ĉinan virinon el teruraj banditoj, la dua pri transa vivo de mortintoj. == Tradukita Poezio == * [[Aleksandr Puŝkin]]: ''Al la kalumniantoj kontraŭ Rusio'' (trad. Ludmila Novikova) * [[Aleksandr Puŝkin]]: ''Al la kalumniantaj Rusion'' (trad. [[Tatjana Auderskaja]]), nome komparo de du tradukoj el la sama poemo de Puŝkin. * [[Olinda Beja]]: ''Tri poemoj'' (''Jen mi'', ''Medite'', ''Poemo 7''; trad. [[Suso Moinhos]]). Temas pri santomea poetino, kiu translokiĝis al Portugalio, sed poste remalkovris sian landon. == [[Eseo]]j / Artikoloj == * [[Árpád Rátkai]]: ''Informfalsantoj kontraŭ Lazar Markoviĉ Zamenhof''; eseo per kiu Árpád Rátkai pruvas ke la vera nomo de la iniciatoro de Esperanto estas Lazar Markoviĉ Zamenhof kaj ne Ludoviko, kaj same pri la naskoloko en Bjelostok (Ruslando). Ĉiuokaze oni povas aldoni la nunajn nomojn, sed la oficialaj en tiu momento estu respektataj. Por s-ro Árpád Rátkai, multaj antaŭjuĝoj, politikaj opinioj, naciismo ktp., influis sur la nune konataj nomoj de [[Zamenhof]]. * [[Ulrich Lins]]: ''Danoj eskapis persekuton''; la aŭtoro informas pri la persekutado fare de [[nazioj]] kontraŭ esperantistoj en Danio, Norvegio kaj Svedio. Tie kaj eble ĝenerale en Okcidenta Eŭropo tiu persekutado ne estis tiom akra kiom en Germanio kaj Orienta Eŭropo. Nome en Danio oni havis listojn de danaj esperantistoj, sed oni ne agis kontraŭ ili. * [[Sten Johansson]]: ''Nobela premiado''; la aŭtoro trarigardas la liston de ricevintoj de la [[Nobel-premio pri literaturo]] kaj elprenas rezultojn laŭ epokoj, lingvoj, tendencoj ktp. * [[István Ertl]]: ''Intervjuo kun Tomas Riad, membro de la Sveda Akademio''; tiu priskribas la agadmanieron kiel la Sveda Akademio elektas la premiitojn por la Nobel-premio pri literaturo. * [[Kalle Kniivilä]]: ''Invado el nenie''; kontraŭrusa vidpunkto de la reanekso de [[Krimeo]] al la [[Rusia Federacio]]. Raportoj pri neleĝeco de la procezo kaj brutaleco de la prorusoj. * Elisée By'élongo Ishéloke: ''Mayville, kvartalo en la urbocentro de [[Durbano]] en Sud-Afriko: defioj kaj perspektivoj''; rakonto kaj priskribo de kongano kiu translokiĝas al [[Sudafriko]], kie analizas socie la diversajn lokojn kaj tavolojn. * Wim Jansen: ''Leksikografia dilemo en Esperanto: ĉu baska, eŭska aŭ vaska?''; la aŭtoro cerbumas pri la historio de tiuj tri vortoj en diversaj najbaraj lingvoj kaj proponas uzadon de ''[[eŭska]]'' kaj duarange ''baska'', sed evitindon de ''vaska''. * Raoul Precht: ''Notoj kaj kontrapunktoj, 2001'' (trad. István Ertl); pri [[traduko]] kiel perfido, selekto, redukto, interpreto, travideblo ktp. == [[Recenzo]]j == * [[Christian Declerck]]: ''Fabele fantazia, ja fikcie scienca'', pri ''Libazar' kaj Tero. Kvarmana sonato dutonala'' de [[Julia Sigmond]] kaj [[Sen Rodin]]. Komentoj pri diversaj lingvaj detaloj kaj komparoj kun iel similaj verkoj. * [[Mao Zifu]]: ''Ni atendis kaj esperis'', pri ''[[La grafo de Monte-Kristo]]'' de [[Alexandre Dumas]]; trad. Daniel Moirand. Tre detala lingva analizo. * Efthimios Mavrageorgiades: ''Ajnasemajna legindaĵo'', pri ''Ajnasemajne'', Skizoj el la vivo de Remonstranta pastoro de [[Gerrit Berveling]]. * [[Kris Long]]: ''Konsterno. Karsto. Tristo'', pri ''Vzlatem čolnu / En la ora boato. Izbrane pesmi / Elektitaj poemoj'' de Srečko Kosovel; trad. Vinko Ošlak. Kun montro de diversaj poemoj. * [[José Antonio del Barrio]]: ''Ombra duono de Ejnŝtejno? Verŝajne, ne'' pri ''En la ombro de Alberto Ejnŝtejno'' de Desanka Ĝuriĉ-Trbuhoviĉ; pluraj tradukintoj; pri biografio de la eksedzino de [[Ejnŝtejno]] nome Mileva Mariĉ kaj ties ebla kontribuo al la teorioj de la fama fizikisto. La recenzito rekomendas kompreni tiun verkon kiel ia romano anstataŭ kiel serioza pruvo pri la graveco de la edzino en la verkaro de la edzo. * [[Jorge Camacho]]: ''Ekskurso tra la planlingva ĝangaleto'', pri ''In the Land of Invented Languages'' de [[Arika Okrent]], nome eseo pri inventitaj lingvoj inter kiuj kompreneble [[Esperanto]]. * [[Jorge Camacho]]: ''Romano pri amikiĝo kun kanakoj'', pri ''Kanako el Kananam'' de [[Kenneth G. Linton]], nome aŭstraliano en [[Nov-Gvineo]] en 1944-1945. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba22/index.html BA n-ro 22, februaro 2015] * [http://esperanto.net/literaturo/bk/bk10.html Rezultoj de la Belartaj Konkursoj] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|22]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2015]] kjxbbd75cgw9qiiamlvgvi1ehwvy96j 1 530863 9350048 5723128 2026-04-09T05:08:18Z Sj1mor 12103 /* Bulonjo */ nova sekcio 9350048 wikitext text/x-wiki == Kiam la busto de Zamenhof estis metita sur la monumento en Bulonjo-ĉe-Maro? == Saluton, mi ne tute certas ĉu la busto de Zamenhof estis metita jam en 1987 kiam estis starite le monumento, aŭ ĉu la busto estis supermetita en 2015 por la ceremonio, kiun okazis en Bulonjo_ĉe_Maro paralele al la [[UK 2015]].---[[Vikipediisto:DidCORN|DidCORN]] la 9-a de aŭgusto 2015, 15:25 (UTC) == Bulonjo == El PIV "'''Bulonj/o'''. Nomo de pluraj Franciaj urboj, inter ili: '''Bulonjo ĉe maro''' Z, kie okazis la unua <abbr>U.K.</abbr> en 1905 (1°36′E, 50°43′N)." Se la mallongigo estas oficiala nomigo, ĝi estus esplicite menciata ĉe la nomiga enkonduko, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:08, 9 apr. 2026 (UTC) nkuq6cvhys8m7pbdiv5gl9ubgvdlnlf 9350050 9350048 2026-04-09T05:17:09Z Sj1mor 12103 /* Bulonjo */ Respondo 9350050 wikitext text/x-wiki == Kiam la busto de Zamenhof estis metita sur la monumento en Bulonjo-ĉe-Maro? == Saluton, mi ne tute certas ĉu la busto de Zamenhof estis metita jam en 1987 kiam estis starite le monumento, aŭ ĉu la busto estis supermetita en 2015 por la ceremonio, kiun okazis en Bulonjo_ĉe_Maro paralele al la [[UK 2015]].---[[Vikipediisto:DidCORN|DidCORN]] la 9-a de aŭgusto 2015, 15:25 (UTC) == Bulonjo == El PIV "'''Bulonj/o'''. Nomo de pluraj Franciaj urboj, inter ili: '''Bulonjo ĉe maro''' Z, kie okazis la unua <abbr>U.K.</abbr> en 1905 (1°36′E, 50°43′N)." Se la mallongigo estas oficiala nomigo, ĝi estus esplicite menciata ĉe la nomiga enkonduko, ĉu ne? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:08, 9 apr. 2026 (UTC) :"pluraj Franciaj urboj" Kiuj? el https://fr.wikipedia.org/wiki/Boulogne :* [[:fr:Boulogne-sur-Mer|Boulogne-sur-Mer]], sous-préfecture du [[:fr:Pas-de-Calais|Pas-de-Calais]], localement appelée ''Boulogne'' ; [[:fr:Gentilé|gentilé]] : ''boulonnais(es)'' ; :** [[:fr:Saint-Martin-Boulogne|Saint-Martin-Boulogne]], [[:fr:La_Capelle-lès-Boulogne|La Capelle-lès-Boulogne]], [[:fr:Hesdigneul-lès-Boulogne|Hesdigneul-lès-Boulogne]], [[:fr:Conteville-lès-Boulogne|Conteville-lès-Boulogne]] et [[:fr:Pernes-lès-Boulogne|Pernes-lès-Boulogne]] sont des communes de la banlieue de Boulogne-sur-Mer ; :* [[:fr:Boulogne-Billancourt|Boulogne-Billancourt]], sous-préfecture des [[:fr:Hauts-de-Seine|Hauts-de-Seine]], localement appelée ''Boulogne'' ; [[:fr:Gentilé|gentilé]] : ''boulonnais(es)'' ; :* [[:fr:Boulogne-la-Grasse|Boulogne-la-Grasse]], commune située dans l'[[:fr:Oise_(département)|Oise]] ; :* [[:fr:Boulogne-sur-Gesse|Boulogne-sur-Gesse]], commune de la [[:fr:Haute-Garonne|Haute-Garonne]] ; [[:fr:Gentilé|gentilé]] : ''boulonnais(es)'' ; :** [[:fr:Gensac-de-Boulogne|Gensac-de-Boulogne]], adjacente à Boulogne-sur-Gesse, et dans le même département ; :* [[:fr:Boulogne-sur-Helpe|Boulogne-sur-Helpe]], commune du département du [[:fr:Nord_(département_français)|Nord]] ; [[:fr:Gentilé|gentilé]] : ''boulonnais(es)'' ; :* [[:fr:Saint-Étienne-de-Boulogne|Saint-Étienne-de-Boulogne]], commune de l'[[:fr:Ardèche_(département)|Ardèche]] ; :* [[:fr:Saint-Michel-de-Boulogne|Saint-Michel-de-Boulogne]], commune de l'[[:fr:Ardèche_(département)|Ardèche]] ; :Do oni bezonas kompletigi la de nia apartigilon [[Boulogne]] kaj la proprajn artikolojn se ni havas ilin. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:17, 9 apr. 2026 (UTC) gtnelzjsy1u5mwqsowwlf4n6d6ehqxd 0 532204 9350060 8952328 2026-04-09T06:45:15Z Sj1mor 12103 9350060 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|'''Ĉiuj ĵetiĝis vin vidi kiam vi aperis trapublike kaj la virinoj vin sekvis per okuloj retroturnante la kapon kiam vin ili renkontis laŭlonge de la vojo [...] Kiu reĝino, kiu potenca virino ne enviis miajn ĝojojn kaj mian liton? Vi havis du apartajn kvalitojn kiuj igis vin detuj amebla: la graco de via poezio kaj la fascino de viaj kanzonoj. Talentoj vere maloftaj por filozofo kia vi estis [...] Vi estis juna, bela, inteligenta'''|(Heloiza, ''Letero al Abelardo'') }}{{Informkesto homo}}[[Dosiero:Edmund Blair Leighton - Abaelard Und Seine Schülerin Heloisa.jpg|eta|Edmund Leighton, ''Abelardo kaj Heloiza''.]]'''Abelardo kaj Heloiza''' estas ama paro grimpinta la eŭropan [[kolektiva imagopovo|Kolektivan imagpovon]] same kiel [[Tristan kaj Iseult]], [[Paŭlo kaj Franciska]], [[Romeo kaj Julieta]], sed malsame ol la aliaj ĝi havas historian fundamenton, ŝi instruita kaj bela junulino de [[Parizo]] de la [[12-a jarcento]], li inter la plej famaj intelektuloj de sia epoko. Inter ili eksplodis arda [[pasio]], en kiu interplektiĝis [[racio]] kaj [[religio]]. == La protagonistoj == [[Abelardo|Petro Abelardo]], kleriko kaj klerulo, kaj brila instruisto pri teologio, ekde [[1113]] instruas en lernejo sur la monteto “Sankta Ĝenoveva (Sainte Geneviève). Unuafojon li renkontas Heloizan pasigante la 37-an jaron.<br /> Heloiza, naskiĝis en [[1099]] en Parizo (tiam loĝata de 20 mil homoj ĉirkaŭ); ankoraŭ infanino estas konfidita al la frato de ŝia patrino, la kanoniko Fulberto. Ŝi studas en la monaĥejo de [[Argenteuil]] kun eksterordinaraj rezultoj: asiduas kun laŭdinda engaĝiĝo en la studo de [[sep liberalaj artoj]] kaj mastras la latinan, la grekan kaj la hebrean lingvojn. [[Petro la Venerinda]], la fama abato de la [[abatejo de Cluny|Abatejo de Klunizo]] tiam la plej fama kaj elstara monaĥejo de Eŭropo, skribas pri ŝi ke, studentino, estis "renoma pro erudicio". == La evento == [[Dosiero:Facade Notre Dame de Paris.jpg|eta|maldekstra|Katedralo Notre-Dame de Parizo.]] Heloiza ne jam finis la 17-an jaron kiam ŝia onklo Fulberto decidas ke ŝia kulturo estus plue perfektigita pere de lekcioj de la pli celebra majstro de Parizo, la bretona Abelardo kiu estis kreinta lernejon sur la monteto “Sankta Ĝeneveva“. Li instruas logikon, filozofion kaj teologion (ŝajnas ke li unua uzis la terminon "teologio"). Abelardo perdite enamiĝas al sia studentino. «Heloiza posedis ĉion kio plej allogas la amantojn» - skribas Abelardo, kiu por fariĝi pli proksima al ŝi petas pensioniĝi ĉe Fulberto. La kanoniko, naive, entuziasme konsentas. Kaj baldaŭ ankaŭ la junulino komplezas al sia pasio. Profitante de la individuaj lekcioj ili kreas veran segretan amvivon.<br /> [[Dosiero:Heloïse et d'Abélard.jpg|eta|''Abelardo kaj Heloiza malkovrita de Fulberto'' ([[Jean Vignaud]], [[1819]]).]] Se la pasio de Abelardo povus esti nur erotismo, por Heloiza estis vera amo kaj absoluta dediĉo kiel ŝi pruvos. Abelardo kompilas por Heloiza korŝirajn ampoemojn, kiuj atingas la orelojn de sia studentaro kaj disvastivas tra tuta Parizo, fariĝantaj popularaj pro la dolĉeco de la vortoj kaj la beleco de la ritmo. Fulberto, forigas Abelardon. Sed Heloiza estas graveda. Kiam ŝi tion sciigas al Abelardo, tiu ĉi decidas ŝin kapti kaj kondukti kun ŝi: li kaptas Heloiza kaj kun ŝi rifuĝiĝas al sia naska lando Pallet, en [[Britanio (franca regiono)|Britanio]], ŝin gastigante en la familia domo. Ĉi tie, ŝi [[1116]] akuŝas filon, al kiu estas donata la nomo Astrolabio (''kaptisto de la steloj'').<br /> Abelardo sin deklaras preta edzinigi Heloizan, kondiĉe ke la [[geedzeco]] restu sekreta por ne damnaĝi sian karieron. Li fakte estas ne nur docento, sed ankaŭ kleriko kiu ne rajtas edziĝi Heloiza kontraŭas geedzecon ĉar ĝi estus damaĝanta Abelardon. [[Dosiero:Abelard and Heloise.jpeg|eta|Abelardo kaj Heloiza en miniaturo de la 14-a jarcento.]] Tamen, reveninte al Parizo, Heloiza kaj Abelardo sekrete geedziĝas, sed baldaŭ la familio de Heloiza disvartigas la eventon. La du negas sed por eviti la skandalon, Abelardo sendas Heloizan en la monaĥejon de [[Argenteuil]] kie ŝi estis edukita kaj instruita. La ties parencaro opinias ke Abelardo devigis Heloizan monaĥiniĝi por sin liberigi je ŝi, kaj decidas venĝi: nokte, dum Abelardo dormas en sia domo, tri viroj lin agresas kaj lin eksvirigas. Sekve du el ili estos kaptitoj kaj, laŭ la leĝo de la [[okulon por okulo]], blindigitaj kaj eksvirigitaj, dum Fulberto, la komisiinto de la agreso, estos nur eloficigita el siaj taskoj. De tiu momento la du amantoj ne plu revidos. Du paralelaj dramoj disvolviĝos samtempe, historie veraj kaj literature poete analizitaj: Heloiza vere monaĥiniĝis kaj pasigos la ceteraĵon de sia vivo en monaĥinejo; Abelardo, fariĝinta eŭnuko, revenas al la akademia kaj eklezia vivo. Heloiza, do havas sorton tre malsaman kompare kun sia amato, kiu rehavigas ĉion perditan. Abelardo farigas ankaŭ abata de monaĥejo kaj kiel tia kapablas helpi la monaĥejon en kiu abatine loĝas Heloiza. En la lastaj jarojn Abelardo estos gastigita, post la kondamno de du koncilioj pro tezoj herezaj, en la abatejo de Klunizo ĉe [[Petro la Venerinda]]. De tie li skribos al Heloiza siavice elektita [[abatino]] de la [[Parakleto]] [[1136]]. La novaĵo de lia morto, okazinta la 21-an de aprilo estas anoncita al Heloiza de abato Petro la Venerinda: '''“Kara kaj venerinda fratino en Kristo, tiu al kiu post karna ligo, estis unuigita per la plej alta kaj forta ligo de la dia amo… tiu kiu sub kiu vi du servis al la Sinjoro, tiu…lin varmigas en sia sino kaj por la tago de sia reveno… lin gardos por lin redoni kun la sia graco”.'''<br /> [[Dosiero:AbelardHeloiseTomb.jpg|eta|Komponaĵo de bildoj de la du amantoj]] Fine lia korpo estas translokikita al monaĥejo de Heloiza, la Parakleto. <br /> Heloiza mortis en [[1174]]. Ili finiĝis por kune ripozi, ekstere de la monaĥejo, en la sama tombejo. La franca revolucio frakasis kaj malaperigis ankaŭ la kapelon kun la tombo de la du famaj amantoj. Arkeologoj sukcesis ĝin rekonstrui, sed ne, tamen, la korpajn restaĵojn. == Historieco de Heloise == '''Heloise''' estis franca verkistino kaj erudiciulo, kiu ricevas gravan lokon en la franca literatura historio kaj ankaŭ en la disvolviĝo de [[Feminismo|feminisma]] reprezentado. Malmultaj el ŝiaj leteroj pluvivas, sed tiuj kiuj atingis nin, estis konsiderataj fundamenta ‘monumento’ de la [[Franclingva literaturo|franca literaturo]] ekde la malfrua XIII-a jarcento. Ŝia [[korespondado]] estas la latina bazo de spirita edukado kaj modelo de la klasika letera ĝenro, kiu influis verkistojn tiel diversajn kiel [[Madame de Lafayette]], [[Choderlos de Laclos]], [[Voltaire]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Simone Weil]], kaj [[Dominique Aury]]. Ŝi estas plej konata pro sia tragika amhistorio kaj korespondado kun Peter Abelard, unu el la plej popularaj instruistoj kaj filozofoj en Parizo tiutempe. Kiam ŝi alvenis en Parizon kiel tre juna virino, ŝi jam estis agnoskita tra la tuta [[Okcidenta Eŭropo]] kiel fama [[Akademiano|akademiulo]], erudiciulo pri la [[Latina lingvo|latina]], la [[Greka lingvo|greka]] kaj la [[Hebrea lingvo|hebrea]] lingvoj kaj fama pro ŝiaj scioj, inteligenteco kaj sagaceco. Ŝi estis nevino de la pariza [[kanoniko]] Fulbert, en kies hejmo ŝi loĝis en Parizo. Peter Abelard rakontas ke li "tute ekbrulis pro amo al ŝi", kiam li fariĝis kanoniko en Parizo kaj renkontis ŝin en [[1115]]. Li "serĉis okazon alproksimigi ŝin al si per intima kaj ĉiutaga rilato". Por tiu celo li aranĝis translokiĝon en la domon de Fulbert por fariĝi la instruisto de Heloise. Fulbert tre feliĉis havi kiel instruiston de sia nevino tiel faman erudiciulon kiel Abelard. La edukaj ŝancoj de Heloise probable estis unikaj aŭ almenaŭ tre maloftaj, ĉar nur malmultaj virinoj havis tian aliron al edukado. Dum la lecionoj de Abelard daŭris diskutoj de klasikaj aŭtoroj kaj debatoj pri la etikaj [[Antagonisto|antagonismoj]] de amikeco kaj vera amo. Abelard rakontas ilian postan kontraŭleĝan rilaton, kiu daŭris ĝis Heloise [[Gravediĝo|gravediĝis]]. Abelard prenis Heloise for de Fulbert kaj sendis ŝin al sia propra fratino, Lucilla, en [[Bretonio]], kie Heloise naskis bebon. Por trankviligi Fulbert, Abelard konsentis geedziĝi kun Heloise, kondiĉe ke la geedzeco estu sekretigita por ne damaĝi lian karieron, ĉar publika geedzeco estus malhelpo al la progreso de Abelard en la Eklezio. Fulbert tamen komencis diskonigi la novaĵojn pri la geedziĝo, por puni Abelardon pro la damaĝo kaŭzita al ŝia reputacio. Heloise provis nei tion, sed fine Abelard enirigis ŝin en la [[Konvento|konventon]] Argenteuil, kie Heloise estis kreskinta. Fulbert kaj liaj amikoj kredis, ke Abelard simple trovis manieron forigi Heloise, igante ŝin [[monaĥino]]. Do, por puni Abelardon, grupo da amikoj de Fulbert eniris nokte en la ĉambron de Abelard kaj [[Kastro|kastris]] lin. Post kastrado, plena de honto pro sia situacio, Abelard [[Monaĥo|monaĥiĝis]] ĉe la [[abatejo]] St Denis en Parizo. Laŭ la insisto de Abelard kaj multe kontraŭ siaj propraj deziroj Heloise prenis siajn [[Votoj|votojn]] por fariĝi monaĥino. Laŭ aranĝo de Abelard, Heloise kaj aliaj monaĥinoj, eniris en la [[Oratorio|Oratorion]] de [[Parakleto]], kie Heloise fariĝis abatino de la nova komunumo. Ĉirkaŭ tiu tempo, la korespondado inter la du iamaj amantoj rekomenciĝis. Abelard rekomendis al ŝi direkti sian atenton al tiu sola kiu vere amis ŝin, [[Jesuo Kristo]]. Je ĉi tiu punkto, la stilo de la leteroj ŝanĝiĝis. Heloise respondis ke ŝi ne plu parolos pri la damaĝo, kiun Abelard estis kaŭzinta al ŝi. Sed ŝi postulis lian subtenon kaj gvidon, kaj petis regulon por la komunumo kaj novan muzikon por uzi en [[liturgio]]. Ŝajnas, tio estis nur artifiko por provoki respondon kaj restarigi kontakton kun Abelard.  Abelard donis al ŝi regulon kaj [[Himnaro|himnaron]].  Anstataŭ akcepti ĝuste kion Abelard sendis, ŝi reviziis la regulon kaj kreis alian novan kiu pli bone adaptiĝis al la virina konvento. De tiu interŝanĝo ankaŭ evidentiĝas ke ŝi komponis liturgian muzikon. Antaŭe plej multaj muzikaj kaj liturgiaj temoj de la materialoj asociitaj kun la geamantoj estis atribuitaj al Abelard, sed lastatempaj studoj ebligis identigi pecojn, kiuj probable estis de Heloise. Petro la Respektinda skribis en letero al Heloise:  "[Vi] sendis ... novajn harmoniojn al la oreloj de Dio mem" kaj komparas ŝin kun [[Mirjam]], kiu kantis novan dankkanton al Dio post kiam la [[Izraelidoj]] transiris la [[Ruĝa maro|Ruĝan Maron]]. Tiaj deklaroj sugestas, ke Heloise rekte komponis por la liturgio de sia komunumo. Sur tiu bazo kaj aliaj opinioj, David Wulstan argumentis en artikolo de [[2002]], ke iuj el la muzikoj antaŭe atribuitaj al Abelard estis efektive komponitaj de Heloise. Li uzis la identigilon de Constant Mews, la unuaj amleteroj de la paro (''Epistolae duorum amantium''), por identigi kvin muzikaĵojn, kiuj probable estis la komponaĵoj de Heloise. Li faris tion surbaze de tekstaj paraleloj inter la muziktekstoj kaj la korespondado kie evidentiĝas la ideoj de Heloise pri amo anstataŭ tiuj de Abelard. Ankaŭ la esploro reliefigis la emon de Heloise uzi konatajn ŝablonojn kaj temojn, sed ŝi prezentis ilin en novaj  literaturaj kaj muzikaj verkoj. Konsiderante ŝian reputacion pri verkado kaj komponado, kaj la komenton de Petro la Respektinda pri Heloise sendanta la novan melodion al la oreloj de Dio, ŝajnas juste pensi, ke ŝi kontribuis pli al la liturgia muziko ol tiuj pecoj ĝis nun atribuitaj al ŝi. {{Virinoj en muziko|24}} == Bibliografio == * Abelardo e Eloisa, ''Lettere'', a cura di Nadia Cappelletti Truci, Einaudi, Torino, 1979. * Domenico Dante, ''Il dio perduto. Vita di Pietro Abelardo'', Guida, Napoli 2014. * Edgarda Ferri, ''Per amore'', Mondadori, Milano, 1998. * Abelardo ed Eloisa, ''Epistolario'', Introduzione, traduzione con testo latino a fronte, commento a cura di Ileana Pagani, UTET, Torino, 2004, paperback 2008. * ''The Innocents Abroad'' de [[Mark Twain]] estas satira versio de la historio. * la novelo ''[[Julie ou la Nouvelle Héloïse]]'' de [[Jean-Jacques Rousseau]] referas al la historio de Abelardo kaj Heloiza. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Abelard_and_Heloise?uselang=it] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.homolaicus.com/storia/medioevo/abelardo/quesito.htm La problemo de la aŭtentokeco de la leteroj] * [http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010194456/http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276 |date=2006-10-10 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filozofoj de la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] 142m75786k0zbzuxkcbfnpykrn354i4 9350061 9350060 2026-04-09T06:46:20Z Sj1mor 12103 9350061 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|'''Ĉiuj ĵetiĝis vin vidi kiam vi aperis trapublike kaj la virinoj vin sekvis per okuloj retroturnante la kapon kiam vin ili renkontis laŭlonge de la vojo [...] Kiu reĝino, kiu potenca virino ne enviis miajn ĝojojn kaj mian liton? Vi havis du apartajn kvalitojn kiuj igis vin detuj amebla: la graco de via poezio kaj la fascino de viaj kanzonoj. Talentoj vere maloftaj por filozofo kia vi estis [...] Vi estis juna, bela, inteligenta'''|(Heloiza, ''Letero al Abelardo'') }} {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Edmund Blair Leighton - Abaelard Und Seine Schülerin Heloisa.jpg|eta|Edmund Leighton, ''Abelardo kaj Heloiza''.]] '''Abelardo kaj Heloiza''' estas ama paro grimpinta la eŭropan [[kolektiva imagopovo|Kolektivan imagpovon]] same kiel [[Tristan kaj Iseult]], [[Paŭlo kaj Franciska]], [[Romeo kaj Julieta]], sed malsame ol la aliaj ĝi havas historian fundamenton, ŝi instruita kaj bela junulino de [[Parizo]] de la [[12-a jarcento]], li inter la plej famaj intelektuloj de sia epoko. Inter ili eksplodis arda [[pasio]], en kiu interplektiĝis [[racio]] kaj [[religio]]. == La protagonistoj == [[Abelardo|Petro Abelardo]], kleriko kaj klerulo, kaj brila instruisto pri teologio, ekde [[1113]] instruas en lernejo sur la monteto “Sankta Ĝenoveva (Sainte Geneviève). Unuafojon li renkontas Heloizan pasigante la 37-an jaron.<br /> Heloiza, naskiĝis en [[1099]] en Parizo (tiam loĝata de 20 mil homoj ĉirkaŭ); ankoraŭ infanino estas konfidita al la frato de ŝia patrino, la kanoniko Fulberto. Ŝi studas en la monaĥejo de [[Argenteuil]] kun eksterordinaraj rezultoj: asiduas kun laŭdinda engaĝiĝo en la studo de [[sep liberalaj artoj]] kaj mastras la latinan, la grekan kaj la hebrean lingvojn. [[Petro la Venerinda]], la fama abato de la [[abatejo de Cluny|Abatejo de Klunizo]] tiam la plej fama kaj elstara monaĥejo de Eŭropo, skribas pri ŝi ke, studentino, estis "renoma pro erudicio". == La evento == [[Dosiero:Facade Notre Dame de Paris.jpg|eta|maldekstra|Katedralo Notre-Dame de Parizo.]] Heloiza ne jam finis la 17-an jaron kiam ŝia onklo Fulberto decidas ke ŝia kulturo estus plue perfektigita pere de lekcioj de la pli celebra majstro de Parizo, la bretona Abelardo kiu estis kreinta lernejon sur la monteto “Sankta Ĝeneveva“. Li instruas logikon, filozofion kaj teologion (ŝajnas ke li unua uzis la terminon "teologio"). Abelardo perdite enamiĝas al sia studentino. «Heloiza posedis ĉion kio plej allogas la amantojn» - skribas Abelardo, kiu por fariĝi pli proksima al ŝi petas pensioniĝi ĉe Fulberto. La kanoniko, naive, entuziasme konsentas. Kaj baldaŭ ankaŭ la junulino komplezas al sia pasio. Profitante de la individuaj lekcioj ili kreas veran segretan amvivon.<br /> [[Dosiero:Heloïse et d'Abélard.jpg|eta|''Abelardo kaj Heloiza malkovrita de Fulberto'' ([[Jean Vignaud]], [[1819]]).]] Se la pasio de Abelardo povus esti nur erotismo, por Heloiza estis vera amo kaj absoluta dediĉo kiel ŝi pruvos. Abelardo kompilas por Heloiza korŝirajn ampoemojn, kiuj atingas la orelojn de sia studentaro kaj disvastivas tra tuta Parizo, fariĝantaj popularaj pro la dolĉeco de la vortoj kaj la beleco de la ritmo. Fulberto, forigas Abelardon. Sed Heloiza estas graveda. Kiam ŝi tion sciigas al Abelardo, tiu ĉi decidas ŝin kapti kaj kondukti kun ŝi: li kaptas Heloiza kaj kun ŝi rifuĝiĝas al sia naska lando Pallet, en [[Britanio (franca regiono)|Britanio]], ŝin gastigante en la familia domo. Ĉi tie, ŝi [[1116]] akuŝas filon, al kiu estas donata la nomo Astrolabio (''kaptisto de la steloj'').<br /> Abelardo sin deklaras preta edzinigi Heloizan, kondiĉe ke la [[geedzeco]] restu sekreta por ne damnaĝi sian karieron. Li fakte estas ne nur docento, sed ankaŭ kleriko kiu ne rajtas edziĝi Heloiza kontraŭas geedzecon ĉar ĝi estus damaĝanta Abelardon. [[Dosiero:Abelard and Heloise.jpeg|eta|Abelardo kaj Heloiza en miniaturo de la 14-a jarcento.]] Tamen, reveninte al Parizo, Heloiza kaj Abelardo sekrete geedziĝas, sed baldaŭ la familio de Heloiza disvartigas la eventon. La du negas sed por eviti la skandalon, Abelardo sendas Heloizan en la monaĥejon de [[Argenteuil]] kie ŝi estis edukita kaj instruita. La ties parencaro opinias ke Abelardo devigis Heloizan monaĥiniĝi por sin liberigi je ŝi, kaj decidas venĝi: nokte, dum Abelardo dormas en sia domo, tri viroj lin agresas kaj lin eksvirigas. Sekve du el ili estos kaptitoj kaj, laŭ la leĝo de la [[okulon por okulo]], blindigitaj kaj eksvirigitaj, dum Fulberto, la komisiinto de la agreso, estos nur eloficigita el siaj taskoj. De tiu momento la du amantoj ne plu revidos. Du paralelaj dramoj disvolviĝos samtempe, historie veraj kaj literature poete analizitaj: Heloiza vere monaĥiniĝis kaj pasigos la ceteraĵon de sia vivo en monaĥinejo; Abelardo, fariĝinta eŭnuko, revenas al la akademia kaj eklezia vivo. Heloiza, do havas sorton tre malsaman kompare kun sia amato, kiu rehavigas ĉion perditan. Abelardo farigas ankaŭ abata de monaĥejo kaj kiel tia kapablas helpi la monaĥejon en kiu abatine loĝas Heloiza. En la lastaj jarojn Abelardo estos gastigita, post la kondamno de du koncilioj pro tezoj herezaj, en la abatejo de Klunizo ĉe [[Petro la Venerinda]]. De tie li skribos al Heloiza siavice elektita [[abatino]] de la [[Parakleto]] [[1136]]. La novaĵo de lia morto, okazinta la 21-an de aprilo estas anoncita al Heloiza de abato Petro la Venerinda: '''“Kara kaj venerinda fratino en Kristo, tiu al kiu post karna ligo, estis unuigita per la plej alta kaj forta ligo de la dia amo… tiu kiu sub kiu vi du servis al la Sinjoro, tiu…lin varmigas en sia sino kaj por la tago de sia reveno… lin gardos por lin redoni kun la sia graco”.'''<br /> [[Dosiero:AbelardHeloiseTomb.jpg|eta|Komponaĵo de bildoj de la du amantoj]] Fine lia korpo estas translokikita al monaĥejo de Heloiza, la Parakleto. <br /> Heloiza mortis en [[1174]]. Ili finiĝis por kune ripozi, ekstere de la monaĥejo, en la sama tombejo. La franca revolucio frakasis kaj malaperigis ankaŭ la kapelon kun la tombo de la du famaj amantoj. Arkeologoj sukcesis ĝin rekonstrui, sed ne, tamen, la korpajn restaĵojn. == Historieco de Heloise == '''Heloise''' estis franca verkistino kaj erudiciulo, kiu ricevas gravan lokon en la franca literatura historio kaj ankaŭ en la disvolviĝo de [[Feminismo|feminisma]] reprezentado. Malmultaj el ŝiaj leteroj pluvivas, sed tiuj kiuj atingis nin, estis konsiderataj fundamenta ‘monumento’ de la [[Franclingva literaturo|franca literaturo]] ekde la malfrua XIII-a jarcento. Ŝia [[korespondado]] estas la latina bazo de spirita edukado kaj modelo de la klasika letera ĝenro, kiu influis verkistojn tiel diversajn kiel [[Madame de Lafayette]], [[Choderlos de Laclos]], [[Voltaire]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Simone Weil]], kaj [[Dominique Aury]]. Ŝi estas plej konata pro sia tragika amhistorio kaj korespondado kun Peter Abelard, unu el la plej popularaj instruistoj kaj filozofoj en Parizo tiutempe. Kiam ŝi alvenis en Parizon kiel tre juna virino, ŝi jam estis agnoskita tra la tuta [[Okcidenta Eŭropo]] kiel fama [[Akademiano|akademiulo]], erudiciulo pri la [[Latina lingvo|latina]], la [[Greka lingvo|greka]] kaj la [[Hebrea lingvo|hebrea]] lingvoj kaj fama pro ŝiaj scioj, inteligenteco kaj sagaceco. Ŝi estis nevino de la pariza [[kanoniko]] Fulbert, en kies hejmo ŝi loĝis en Parizo. Peter Abelard rakontas ke li "tute ekbrulis pro amo al ŝi", kiam li fariĝis kanoniko en Parizo kaj renkontis ŝin en [[1115]]. Li "serĉis okazon alproksimigi ŝin al si per intima kaj ĉiutaga rilato". Por tiu celo li aranĝis translokiĝon en la domon de Fulbert por fariĝi la instruisto de Heloise. Fulbert tre feliĉis havi kiel instruiston de sia nevino tiel faman erudiciulon kiel Abelard. La edukaj ŝancoj de Heloise probable estis unikaj aŭ almenaŭ tre maloftaj, ĉar nur malmultaj virinoj havis tian aliron al edukado. Dum la lecionoj de Abelard daŭris diskutoj de klasikaj aŭtoroj kaj debatoj pri la etikaj [[Antagonisto|antagonismoj]] de amikeco kaj vera amo. Abelard rakontas ilian postan kontraŭleĝan rilaton, kiu daŭris ĝis Heloise [[Gravediĝo|gravediĝis]]. Abelard prenis Heloise for de Fulbert kaj sendis ŝin al sia propra fratino, Lucilla, en [[Bretonio]], kie Heloise naskis bebon. Por trankviligi Fulbert, Abelard konsentis geedziĝi kun Heloise, kondiĉe ke la geedzeco estu sekretigita por ne damaĝi lian karieron, ĉar publika geedzeco estus malhelpo al la progreso de Abelard en la Eklezio. Fulbert tamen komencis diskonigi la novaĵojn pri la geedziĝo, por puni Abelardon pro la damaĝo kaŭzita al ŝia reputacio. Heloise provis nei tion, sed fine Abelard enirigis ŝin en la [[Konvento|konventon]] Argenteuil, kie Heloise estis kreskinta. Fulbert kaj liaj amikoj kredis, ke Abelard simple trovis manieron forigi Heloise, igante ŝin [[monaĥino]]. Do, por puni Abelardon, grupo da amikoj de Fulbert eniris nokte en la ĉambron de Abelard kaj [[Kastro|kastris]] lin. Post kastrado, plena de honto pro sia situacio, Abelard [[Monaĥo|monaĥiĝis]] ĉe la [[abatejo]] St Denis en Parizo. Laŭ la insisto de Abelard kaj multe kontraŭ siaj propraj deziroj Heloise prenis siajn [[Votoj|votojn]] por fariĝi monaĥino. Laŭ aranĝo de Abelard, Heloise kaj aliaj monaĥinoj, eniris en la [[Oratorio|Oratorion]] de [[Parakleto]], kie Heloise fariĝis abatino de la nova komunumo. Ĉirkaŭ tiu tempo, la korespondado inter la du iamaj amantoj rekomenciĝis. Abelard rekomendis al ŝi direkti sian atenton al tiu sola kiu vere amis ŝin, [[Jesuo Kristo]]. Je ĉi tiu punkto, la stilo de la leteroj ŝanĝiĝis. Heloise respondis ke ŝi ne plu parolos pri la damaĝo, kiun Abelard estis kaŭzinta al ŝi. Sed ŝi postulis lian subtenon kaj gvidon, kaj petis regulon por la komunumo kaj novan muzikon por uzi en [[liturgio]]. Ŝajnas, tio estis nur artifiko por provoki respondon kaj restarigi kontakton kun Abelard.  Abelard donis al ŝi regulon kaj [[Himnaro|himnaron]].  Anstataŭ akcepti ĝuste kion Abelard sendis, ŝi reviziis la regulon kaj kreis alian novan kiu pli bone adaptiĝis al la virina konvento. De tiu interŝanĝo ankaŭ evidentiĝas ke ŝi komponis liturgian muzikon. Antaŭe plej multaj muzikaj kaj liturgiaj temoj de la materialoj asociitaj kun la geamantoj estis atribuitaj al Abelard, sed lastatempaj studoj ebligis identigi pecojn, kiuj probable estis de Heloise. Petro la Respektinda skribis en letero al Heloise:  "[Vi] sendis ... novajn harmoniojn al la oreloj de Dio mem" kaj komparas ŝin kun [[Mirjam]], kiu kantis novan dankkanton al Dio post kiam la [[Izraelidoj]] transiris la [[Ruĝa maro|Ruĝan Maron]]. Tiaj deklaroj sugestas, ke Heloise rekte komponis por la liturgio de sia komunumo. Sur tiu bazo kaj aliaj opinioj, David Wulstan argumentis en artikolo de [[2002]], ke iuj el la muzikoj antaŭe atribuitaj al Abelard estis efektive komponitaj de Heloise. Li uzis la identigilon de Constant Mews, la unuaj amleteroj de la paro (''Epistolae duorum amantium''), por identigi kvin muzikaĵojn, kiuj probable estis la komponaĵoj de Heloise. Li faris tion surbaze de tekstaj paraleloj inter la muziktekstoj kaj la korespondado kie evidentiĝas la ideoj de Heloise pri amo anstataŭ tiuj de Abelard. Ankaŭ la esploro reliefigis la emon de Heloise uzi konatajn ŝablonojn kaj temojn, sed ŝi prezentis ilin en novaj  literaturaj kaj muzikaj verkoj. Konsiderante ŝian reputacion pri verkado kaj komponado, kaj la komenton de Petro la Respektinda pri Heloise sendanta la novan melodion al la oreloj de Dio, ŝajnas juste pensi, ke ŝi kontribuis pli al la liturgia muziko ol tiuj pecoj ĝis nun atribuitaj al ŝi. {{Virinoj en muziko|24}} == Bibliografio == * Abelardo e Eloisa, ''Lettere'', a cura di Nadia Cappelletti Truci, Einaudi, Torino, 1979. * Domenico Dante, ''Il dio perduto. Vita di Pietro Abelardo'', Guida, Napoli 2014. * Edgarda Ferri, ''Per amore'', Mondadori, Milano, 1998. * Abelardo ed Eloisa, ''Epistolario'', Introduzione, traduzione con testo latino a fronte, commento a cura di Ileana Pagani, UTET, Torino, 2004, paperback 2008. * ''The Innocents Abroad'' de [[Mark Twain]] estas satira versio de la historio. * la novelo ''[[Julie ou la Nouvelle Héloïse]]'' de [[Jean-Jacques Rousseau]] referas al la historio de Abelardo kaj Heloiza. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Abelard_and_Heloise?uselang=it] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.homolaicus.com/storia/medioevo/abelardo/quesito.htm La problemo de la aŭtentokeco de la leteroj] * [http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010194456/http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276 |date=2006-10-10 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filozofoj de la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] ggwefchwn1xrl2bi1p8fitpz0r7fv8m 9350062 9350061 2026-04-09T06:47:08Z Sj1mor 12103 9350062 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|'''Ĉiuj ĵetiĝis vin vidi kiam vi aperis trapublike kaj la virinoj vin sekvis per okuloj retroturnante la kapon kiam vin ili renkontis laŭlonge de la vojo [...] Kiu reĝino, kiu potenca virino ne enviis miajn ĝojojn kaj mian liton? Vi havis du apartajn kvalitojn kiuj igis vin detuj amebla: la graco de via poezio kaj la fascino de viaj kanzonoj. Talentoj vere maloftaj por filozofo kia vi estis [...] Vi estis juna, bela, inteligenta'''|(Heloiza, ''Letero al Abelardo'') }} {{Informkesto homo}} '''Abelardo kaj Heloiza''' estas ama paro grimpinta la eŭropan [[kolektiva imagopovo|Kolektivan imagpovon]] same kiel [[Tristan kaj Iseult]], [[Paŭlo kaj Franciska]], [[Romeo kaj Julieta]], sed malsame ol la aliaj ĝi havas historian fundamenton, ŝi instruita kaj bela junulino de [[Parizo]] de la [[12-a jarcento]], li inter la plej famaj intelektuloj de sia epoko. Inter ili eksplodis arda [[pasio]], en kiu interplektiĝis [[racio]] kaj [[religio]]. == La protagonistoj == [[Abelardo|Petro Abelardo]], kleriko kaj klerulo, kaj brila instruisto pri teologio, ekde [[1113]] instruas en lernejo sur la monteto “Sankta Ĝenoveva (Sainte Geneviève). Unuafojon li renkontas Heloizan pasigante la 37-an jaron.<br /> Heloiza, naskiĝis en [[1099]] en Parizo (tiam loĝata de 20 mil homoj ĉirkaŭ); ankoraŭ infanino estas konfidita al la frato de ŝia patrino, la kanoniko Fulberto. Ŝi studas en la monaĥejo de [[Argenteuil]] kun eksterordinaraj rezultoj: asiduas kun laŭdinda engaĝiĝo en la studo de [[sep liberalaj artoj]] kaj mastras la latinan, la grekan kaj la hebrean lingvojn. [[Petro la Venerinda]], la fama abato de la [[abatejo de Cluny|Abatejo de Klunizo]] tiam la plej fama kaj elstara monaĥejo de Eŭropo, skribas pri ŝi ke, studentino, estis "renoma pro erudicio". == La evento == [[Dosiero:Facade Notre Dame de Paris.jpg|eta|maldekstra|Katedralo Notre-Dame de Parizo.]] [[Dosiero:Edmund Blair Leighton - Abaelard Und Seine Schülerin Heloisa.jpg|eta|Edmund Leighton, ''Abelardo kaj Heloiza''.]] Heloiza ne jam finis la 17-an jaron kiam ŝia onklo Fulberto decidas ke ŝia kulturo estus plue perfektigita pere de lekcioj de la pli celebra majstro de Parizo, la bretona Abelardo kiu estis kreinta lernejon sur la monteto “Sankta Ĝeneveva“. Li instruas logikon, filozofion kaj teologion (ŝajnas ke li unua uzis la terminon "teologio"). Abelardo perdite enamiĝas al sia studentino. «Heloiza posedis ĉion kio plej allogas la amantojn» - skribas Abelardo, kiu por fariĝi pli proksima al ŝi petas pensioniĝi ĉe Fulberto. La kanoniko, naive, entuziasme konsentas. Kaj baldaŭ ankaŭ la junulino komplezas al sia pasio. Profitante de la individuaj lekcioj ili kreas veran segretan amvivon.<br /> [[Dosiero:Heloïse et d'Abélard.jpg|eta|''Abelardo kaj Heloiza malkovrita de Fulberto'' ([[Jean Vignaud]], [[1819]]).]] Se la pasio de Abelardo povus esti nur erotismo, por Heloiza estis vera amo kaj absoluta dediĉo kiel ŝi pruvos. Abelardo kompilas por Heloiza korŝirajn ampoemojn, kiuj atingas la orelojn de sia studentaro kaj disvastivas tra tuta Parizo, fariĝantaj popularaj pro la dolĉeco de la vortoj kaj la beleco de la ritmo. Fulberto, forigas Abelardon. Sed Heloiza estas graveda. Kiam ŝi tion sciigas al Abelardo, tiu ĉi decidas ŝin kapti kaj kondukti kun ŝi: li kaptas Heloiza kaj kun ŝi rifuĝiĝas al sia naska lando Pallet, en [[Britanio (franca regiono)|Britanio]], ŝin gastigante en la familia domo. Ĉi tie, ŝi [[1116]] akuŝas filon, al kiu estas donata la nomo Astrolabio (''kaptisto de la steloj'').<br /> Abelardo sin deklaras preta edzinigi Heloizan, kondiĉe ke la [[geedzeco]] restu sekreta por ne damnaĝi sian karieron. Li fakte estas ne nur docento, sed ankaŭ kleriko kiu ne rajtas edziĝi Heloiza kontraŭas geedzecon ĉar ĝi estus damaĝanta Abelardon. [[Dosiero:Abelard and Heloise.jpeg|eta|Abelardo kaj Heloiza en miniaturo de la 14-a jarcento.]] Tamen, reveninte al Parizo, Heloiza kaj Abelardo sekrete geedziĝas, sed baldaŭ la familio de Heloiza disvartigas la eventon. La du negas sed por eviti la skandalon, Abelardo sendas Heloizan en la monaĥejon de [[Argenteuil]] kie ŝi estis edukita kaj instruita. La ties parencaro opinias ke Abelardo devigis Heloizan monaĥiniĝi por sin liberigi je ŝi, kaj decidas venĝi: nokte, dum Abelardo dormas en sia domo, tri viroj lin agresas kaj lin eksvirigas. Sekve du el ili estos kaptitoj kaj, laŭ la leĝo de la [[okulon por okulo]], blindigitaj kaj eksvirigitaj, dum Fulberto, la komisiinto de la agreso, estos nur eloficigita el siaj taskoj. De tiu momento la du amantoj ne plu revidos. Du paralelaj dramoj disvolviĝos samtempe, historie veraj kaj literature poete analizitaj: Heloiza vere monaĥiniĝis kaj pasigos la ceteraĵon de sia vivo en monaĥinejo; Abelardo, fariĝinta eŭnuko, revenas al la akademia kaj eklezia vivo. Heloiza, do havas sorton tre malsaman kompare kun sia amato, kiu rehavigas ĉion perditan. Abelardo farigas ankaŭ abata de monaĥejo kaj kiel tia kapablas helpi la monaĥejon en kiu abatine loĝas Heloiza. En la lastaj jarojn Abelardo estos gastigita, post la kondamno de du koncilioj pro tezoj herezaj, en la abatejo de Klunizo ĉe [[Petro la Venerinda]]. De tie li skribos al Heloiza siavice elektita [[abatino]] de la [[Parakleto]] [[1136]]. La novaĵo de lia morto, okazinta la 21-an de aprilo estas anoncita al Heloiza de abato Petro la Venerinda: '''“Kara kaj venerinda fratino en Kristo, tiu al kiu post karna ligo, estis unuigita per la plej alta kaj forta ligo de la dia amo… tiu kiu sub kiu vi du servis al la Sinjoro, tiu…lin varmigas en sia sino kaj por la tago de sia reveno… lin gardos por lin redoni kun la sia graco”.'''<br /> [[Dosiero:AbelardHeloiseTomb.jpg|eta|Komponaĵo de bildoj de la du amantoj]] Fine lia korpo estas translokikita al monaĥejo de Heloiza, la Parakleto. <br /> Heloiza mortis en [[1174]]. Ili finiĝis por kune ripozi, ekstere de la monaĥejo, en la sama tombejo. La franca revolucio frakasis kaj malaperigis ankaŭ la kapelon kun la tombo de la du famaj amantoj. Arkeologoj sukcesis ĝin rekonstrui, sed ne, tamen, la korpajn restaĵojn. == Historieco de Heloise == '''Heloise''' estis franca verkistino kaj erudiciulo, kiu ricevas gravan lokon en la franca literatura historio kaj ankaŭ en la disvolviĝo de [[Feminismo|feminisma]] reprezentado. Malmultaj el ŝiaj leteroj pluvivas, sed tiuj kiuj atingis nin, estis konsiderataj fundamenta ‘monumento’ de la [[Franclingva literaturo|franca literaturo]] ekde la malfrua XIII-a jarcento. Ŝia [[korespondado]] estas la latina bazo de spirita edukado kaj modelo de la klasika letera ĝenro, kiu influis verkistojn tiel diversajn kiel [[Madame de Lafayette]], [[Choderlos de Laclos]], [[Voltaire]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Simone Weil]], kaj [[Dominique Aury]]. Ŝi estas plej konata pro sia tragika amhistorio kaj korespondado kun Peter Abelard, unu el la plej popularaj instruistoj kaj filozofoj en Parizo tiutempe. Kiam ŝi alvenis en Parizon kiel tre juna virino, ŝi jam estis agnoskita tra la tuta [[Okcidenta Eŭropo]] kiel fama [[Akademiano|akademiulo]], erudiciulo pri la [[Latina lingvo|latina]], la [[Greka lingvo|greka]] kaj la [[Hebrea lingvo|hebrea]] lingvoj kaj fama pro ŝiaj scioj, inteligenteco kaj sagaceco. Ŝi estis nevino de la pariza [[kanoniko]] Fulbert, en kies hejmo ŝi loĝis en Parizo. Peter Abelard rakontas ke li "tute ekbrulis pro amo al ŝi", kiam li fariĝis kanoniko en Parizo kaj renkontis ŝin en [[1115]]. Li "serĉis okazon alproksimigi ŝin al si per intima kaj ĉiutaga rilato". Por tiu celo li aranĝis translokiĝon en la domon de Fulbert por fariĝi la instruisto de Heloise. Fulbert tre feliĉis havi kiel instruiston de sia nevino tiel faman erudiciulon kiel Abelard. La edukaj ŝancoj de Heloise probable estis unikaj aŭ almenaŭ tre maloftaj, ĉar nur malmultaj virinoj havis tian aliron al edukado. Dum la lecionoj de Abelard daŭris diskutoj de klasikaj aŭtoroj kaj debatoj pri la etikaj [[Antagonisto|antagonismoj]] de amikeco kaj vera amo. Abelard rakontas ilian postan kontraŭleĝan rilaton, kiu daŭris ĝis Heloise [[Gravediĝo|gravediĝis]]. Abelard prenis Heloise for de Fulbert kaj sendis ŝin al sia propra fratino, Lucilla, en [[Bretonio]], kie Heloise naskis bebon. Por trankviligi Fulbert, Abelard konsentis geedziĝi kun Heloise, kondiĉe ke la geedzeco estu sekretigita por ne damaĝi lian karieron, ĉar publika geedzeco estus malhelpo al la progreso de Abelard en la Eklezio. Fulbert tamen komencis diskonigi la novaĵojn pri la geedziĝo, por puni Abelardon pro la damaĝo kaŭzita al ŝia reputacio. Heloise provis nei tion, sed fine Abelard enirigis ŝin en la [[Konvento|konventon]] Argenteuil, kie Heloise estis kreskinta. Fulbert kaj liaj amikoj kredis, ke Abelard simple trovis manieron forigi Heloise, igante ŝin [[monaĥino]]. Do, por puni Abelardon, grupo da amikoj de Fulbert eniris nokte en la ĉambron de Abelard kaj [[Kastro|kastris]] lin. Post kastrado, plena de honto pro sia situacio, Abelard [[Monaĥo|monaĥiĝis]] ĉe la [[abatejo]] St Denis en Parizo. Laŭ la insisto de Abelard kaj multe kontraŭ siaj propraj deziroj Heloise prenis siajn [[Votoj|votojn]] por fariĝi monaĥino. Laŭ aranĝo de Abelard, Heloise kaj aliaj monaĥinoj, eniris en la [[Oratorio|Oratorion]] de [[Parakleto]], kie Heloise fariĝis abatino de la nova komunumo. Ĉirkaŭ tiu tempo, la korespondado inter la du iamaj amantoj rekomenciĝis. Abelard rekomendis al ŝi direkti sian atenton al tiu sola kiu vere amis ŝin, [[Jesuo Kristo]]. Je ĉi tiu punkto, la stilo de la leteroj ŝanĝiĝis. Heloise respondis ke ŝi ne plu parolos pri la damaĝo, kiun Abelard estis kaŭzinta al ŝi. Sed ŝi postulis lian subtenon kaj gvidon, kaj petis regulon por la komunumo kaj novan muzikon por uzi en [[liturgio]]. Ŝajnas, tio estis nur artifiko por provoki respondon kaj restarigi kontakton kun Abelard.  Abelard donis al ŝi regulon kaj [[Himnaro|himnaron]].  Anstataŭ akcepti ĝuste kion Abelard sendis, ŝi reviziis la regulon kaj kreis alian novan kiu pli bone adaptiĝis al la virina konvento. De tiu interŝanĝo ankaŭ evidentiĝas ke ŝi komponis liturgian muzikon. Antaŭe plej multaj muzikaj kaj liturgiaj temoj de la materialoj asociitaj kun la geamantoj estis atribuitaj al Abelard, sed lastatempaj studoj ebligis identigi pecojn, kiuj probable estis de Heloise. Petro la Respektinda skribis en letero al Heloise:  "[Vi] sendis ... novajn harmoniojn al la oreloj de Dio mem" kaj komparas ŝin kun [[Mirjam]], kiu kantis novan dankkanton al Dio post kiam la [[Izraelidoj]] transiris la [[Ruĝa maro|Ruĝan Maron]]. Tiaj deklaroj sugestas, ke Heloise rekte komponis por la liturgio de sia komunumo. Sur tiu bazo kaj aliaj opinioj, David Wulstan argumentis en artikolo de [[2002]], ke iuj el la muzikoj antaŭe atribuitaj al Abelard estis efektive komponitaj de Heloise. Li uzis la identigilon de Constant Mews, la unuaj amleteroj de la paro (''Epistolae duorum amantium''), por identigi kvin muzikaĵojn, kiuj probable estis la komponaĵoj de Heloise. Li faris tion surbaze de tekstaj paraleloj inter la muziktekstoj kaj la korespondado kie evidentiĝas la ideoj de Heloise pri amo anstataŭ tiuj de Abelard. Ankaŭ la esploro reliefigis la emon de Heloise uzi konatajn ŝablonojn kaj temojn, sed ŝi prezentis ilin en novaj  literaturaj kaj muzikaj verkoj. Konsiderante ŝian reputacion pri verkado kaj komponado, kaj la komenton de Petro la Respektinda pri Heloise sendanta la novan melodion al la oreloj de Dio, ŝajnas juste pensi, ke ŝi kontribuis pli al la liturgia muziko ol tiuj pecoj ĝis nun atribuitaj al ŝi. {{Virinoj en muziko|24}} == Bibliografio == * Abelardo e Eloisa, ''Lettere'', a cura di Nadia Cappelletti Truci, Einaudi, Torino, 1979. * Domenico Dante, ''Il dio perduto. Vita di Pietro Abelardo'', Guida, Napoli 2014. * Edgarda Ferri, ''Per amore'', Mondadori, Milano, 1998. * Abelardo ed Eloisa, ''Epistolario'', Introduzione, traduzione con testo latino a fronte, commento a cura di Ileana Pagani, UTET, Torino, 2004, paperback 2008. * ''The Innocents Abroad'' de [[Mark Twain]] estas satira versio de la historio. * la novelo ''[[Julie ou la Nouvelle Héloïse]]'' de [[Jean-Jacques Rousseau]] referas al la historio de Abelardo kaj Heloiza. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Abelard_and_Heloise?uselang=it] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.homolaicus.com/storia/medioevo/abelardo/quesito.htm La problemo de la aŭtentokeco de la leteroj] * [http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010194456/http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276 |date=2006-10-10 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filozofoj de la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] bywlorl1evr817z91ty345abxoy4m2g 0 540967 9349921 8586538 2026-04-08T18:49:07Z Sj1mor 12103 9349921 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Stamp album sleeve.jpg|eta|220px|alt=text|Poŝtmarkoj kiel kolekteroj.]] [[Dosiero:Frans-II-Francken-001.jpg|eta|[[Kuriozaĵkabineto]] de privatulo, Frans la 2-a Francken, 1625, Kunsthistorisches Museum, Vieno, Aŭstrio.]] '''Kolektero''' (aŭ '''kolektaĵo''') estas ajna [[Objekto (filozofio)|objekto]] konsiderata havanta valoron aŭ intereson por [[kolektado|kolektanto]]<ref>[http://www.thefreedictionary.com/collectable "Collectable"]. TheFreeDictionary.com. Alirita la 19an de Aŭgusto, 2013.</ref> (ne necese mone valora aŭ antikva).<ref>[http://www.synonym.com/definition/collectable/ "Definitions for collectable"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160309234457/http://synonym.com/definition/collectable |date=2016-03-09 }}. Synonym.com. Alirita la 19an de Aŭgusto, 2013.</ref> Estas nombraj tipoj de kolekteroj kaj terminoj por aludi al tiuj tipoj. [[Antikvaĵo]] estas kolektaĵo kiu estas antikva, kaj plej verŝajne granda parto de ties valoro ŝuldas al tio. '''Kuriozaĵo''' estas malgranda, kutime fascina aŭ malkutima aĵo serĉegite fare de kolektantoj.<ref>[http://www.thefreedictionary.com/curio "Curio"]. TheFreeDictionary.com. Alirita la 19an de Aŭgusto, 2013.</ref> '''Fabrikita kolektaĵo''' estas aĵo farita specife por personoj kiuj kolektas ilin.<ref name=Danziger>Danziger, Pamela (1a de Julio, 2004). [http://books.google.com.pe/books?id=__-_bD43uD8C&pg=PA207&lpg=PA207&dq=manufactured+collectibles&source=bl&ots=sRSykSbO3C&sig=Tn1PNBibfUe7mrS97eJ7OiFtdzI&hl=es&ei=39B7TZTqFMjDgQeblvTIBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBMQ6AEwADgU#v=onepage&q=manufactured%20collectibles&f=false ''Why people buy things they don't need: understanding and predicting consumer behavior'']. Kaplan Publishing.</ref> Objektoj de kolektado ([[kolektaĵo]]j) estas ekzemple: * [[libro]]j * [[poŝtmarko]]j * [[bildkarto]]j * [[ludilo]]j * [[monero]]j * [[arto|artaĵo]]j * esperantaĵoj == Vidu ankaŭ == * [[Artefakto]] * [[Antikvo]] * [[Kuriozaĵkabineto]] * [[Pulbazaro]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.ericwrobbel.com/collections/rationale-1.htm Collecting: A Rationale] [[Kategorio:Kolektoj]] 9f0jigfgr6betk0n63z8s9h2070kkxj 0 553449 9350082 8917287 2026-04-09T07:07:19Z Sj1mor 12103 9350082 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hindia klasika muziko''' estas la [[altkultura muziko]] de la [[Hindia subkontinento]], probable estas unu el la plej malnovaj de la homaro. La originoj de Hindia klasika muziko povas esti trovataj en la [[Vedoj]], kiuj estas la plej malnovaj [[skribaĵo]]j en la [[Hindua]] tradicion datita el 1500 a.K. transdonitaj de generacio al generacio dum miloj da jaroj. La [[Samavedo]] estis derivita el la [[Rigvedo]] tiele ke ties [[himno]]j povu esti kantataj kiel ''Samagana''. Tiuj himnoj estis kantataj de Vedaj pastroj dum ceremonioj en kiuj la rita trinkaĵo ''soma'', heligita kaj miksita kun lakto kaj aliaj ingrediencoj, estis proponita kiel ofero al variaj diaĵoj. Tiu ĉantostilo evoluis en [[jati]] kaj fine en ''raga''. La Hindia klasika muziko estis ankaŭ grave influita de, aŭ sinkretigita kun Hindia popola muziko. La verko de [[Bharata Muni|Bharat]] nome ''Natjaŝastra'' estis la unua traktaĵo kiu bazigas fundamentajn principojn de danco, muziko, kaj teatro. Kiel en aliaj civilizacioj, muziko estis konsiderata pordo por atingi Dion. En [[Antikva Barato|antikva kaj mezepoka Barato]] la arto de muziko kaj danco ĉiam estis tre rekte ligita al diversaj aspektoj de la religia vivo. Per danco, la tradicio ‘devadasi’, servistoj de Dio, esprimas la kuniĝon kaj komunikadon kun la dieco; simbole ĝi ankaŭ esprimas sian fieran senton kaj sindonemon. La hindua muziko en antikvaj tempoj, havis tre difinitan celon, ĝi ne estis arto por la arto komponi aŭ aŭskulti, sed ĝi estis kontribua elemento por disvolvi ĉian mensan kaj misteran agadon. Laŭ la etera karaktero de hinduisma pensmaniero, ekzemple en la traktado de malsanoj, muziko ekhavis specialan gravecon en hinduaj dioj. Inter ili elstaris [[Sarasvatio|Sarasvasti]], [[diino]] de muziko kaj vortoj, edzino de la granda dio [[Brahmao]]. Tia muziko estas tre kompleksa, klera kaj ellaborita verko. Ĝi estas tre riĉa je [[melodio]] kaj [[Ritmo (muziko)|ritmo]], sed ĝi ne havas [[Harmonio (muziko)|harmonion]], kio malfaciligas la komprenon de okcidentaj oreloj. Fakte, la [[hindia muziko]], kiel la [[Araba muziko|araba]], ne estas [[Harmonio (muziko)|harmonia muziko]], sed [[Modalo (muziko)|modala]]. En ĝi fiksa sono, [[Toniko (muziko)|toniko]], estas establita kaj la melodio estas konstruita per 'frazoj', kiuj moviĝas inter tiu fiksa sono kaj aliaj regantaj duarangaj notoj. Inter ili la ludanto havas multe da spaco por [[Improvizado (muziko)|improvizado]]. Grave estas ke en la hindia muziko la ‘[[Okto|oktavo]]’ havas 22 dividojn, anstataŭ la 12 de la okcidenta muziko. Tio permesas pli grandan subtilecon. La harmonia muziko rakontas historion, ĝi estas tre priskriba muziko, kontraŭe, modala muziko provokas precipe animstatojn. == Pri kaj de virinoj == {{Virinoj en muziko|53}} Krom la religia manifestiĝo, danco kaj la [[Akompano (muziko)|muzika akompano]], nomita ‘''sanguita''’, ĉiam provizis amuzon kaj distron en la reĝa kaj aliaj palacoj. ‘''Sanguita''’ okupis ĉefan spacon en la kortego per la figuro de la korteganinoj. Ili estis konataj ankaŭ kiel ''ganiká'', aŭ ''tawaif.'' La korteganinoj havis la mision klerigi la superajn klasojn pri la saĝeco de la vivo ĝenerale kaj pri la amaj artoj de la ‘''Kamasutra''’. Al kantistinoj kaj dancistinoj oni komisiis amuzi, plaĉi kaj kontribui al trankvilo, malstreĉiĝo kaj eskapo de la vivo dum la kortegaj tagoj. La virinoj en antikva Barato okupis duarangan pozicion en la familio kaj en la socio. Ankoraŭ en infanaj aĝoj, la knabinoj estis  ĵetitaj en plenaĝecon, kies ĉefa devo estis produkti infanojn por kontribui al la riĉeco de la [[Patriarkeco|patriarka familio]]. Ili estis ekskluditaj de la ‘''veda''’ studo, ne havis [[Heredo (juro)|rajtojn de heredo]], kaj ilia vivo fariĝis eĉ pli nesekura pro [[poligamio]]. Sed tiu, kiu sukcesis danci en la templo, alproksimiĝis al la dia stato kaj diferenciĝis de aliaj virinoj kaj de multaj viroj. [[Sanskrito|Sanskrita]] traktato pri artaj prezentaĵoj de Natya Shastra (400-200 a.K.), sciigas ke la [[Muzikedukado|muzika edukado]] disvolviĝis en speciala loko, la reĝa [[haremo]]; tia edukado ne estis koncepta, sed sintena kaj havis tre difinitan celon: scii danci, kanti kaj esprimi per la korpo ĉion, kion la muziko markis, tio estas la deziroj kaj agoj de la dioj.   La plej signifa el la ok dancoj de la ''‘devadasi’'' tradicio estis la ‘''Bharatanatyam''’, por kiu profesia dancistino devis esti: juna, svelta, bela, kun grandaj okuloj, vertikala brusto; memfida, sprita, plaĉa; kapabla scii kiam danci kaj kiam lasi ĝin; kapabla sekvi la ritmon de sonoj kaj muziko, kaj danci laŭ la ritmo de aliaj; ŝi devus povi porti grandiozajn robojn kaj ĝenerale montri gajan karakteron. La okuloj, estis la ĉefa elemento, ĉar ili havis ĝis 34 malsamajn poziciojn, kiuj komunikis pli ol la propraj movoj de la korpo. La korpa esprimo de ĉi tiuj dancoj kompletigis la melodion kaj ritmon de la muziko, kiu estis esenca por transdoni la mesaĝon. La rolo, kiun ĉiam devas montri kantistinoj kaj dancistinoj, estis jam rekte konsiderinda [[Terapio|terapia]] elemento. Tia feliĉo, kiun ili devis aktore esprimi, estis ricevata kiel kuracilo por ĉiuj, kiuj aŭskultis kaj ekspektis iliajn prezentadojn. Tiel ĉiuj skulptaĵoj, desegnoj kaj aliaj reprezentoj ĉiam havas aspekton de eterna feliĉo, dankemon kaj bonecon. == Vidu ankaŭ == * [[Hindustana klasika muziko]] * ''[[Tomorrow Never Knows]]'' * [[Mira (hinduismo)]] * [[Sergej Tolstoj]] == Notoj == {{Referencoj|colwidth=30em}} == Bibliografio == * Ludwig Pesch, The Oxford Illustrated Companion to South Indian Classical Music, [[Oxford University Press]]. * George E. Ruckert, ''Music in North India: Experiencing Music, Expressing Culture'', [[Oxford University Press]]. * T. Viswanathan kaj Matthew Harp Allen; ''Music in South India: The Karnatak Concert Tradition and Beyond Experiencing Music, Expressing Culture''; [[Oxford University Press]]. * Martin Clayton; Time in Indian Music: Rhythm, Metre, and Form in North Indian Rag Performance; [[Oxford University Press]]. * {{Cite book|author=Moutal, Patrick|title=Comparative Study of Hindustani Raga-s – Volume I| publisher=Patrick Moutal Publisher. Rouen|year=2012|ISBN=978-2-9541244-2-1}} * {{Cite book|author=Moutal, Patrick|title=Hindustāni Rāga-s Index. Major bibliographical references (descriptions, compositions, vistara-s) on North Indian Raga-s| publisher=Patrick Moutal Publisher|place=Rouen. 2012|isbn = 978-2-9541244-3-8}} * {{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/stream/musicmusicalinst00dayc#page/n7/mode/2up|titolo=The Music and Musical Instruments of southern India and the Deccan|aŭtoro=Charles Russel Day|aliaj=William Gibb (lllus.)|dato=1891|eldoninto=Novello, Ewer & Co., London}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.parrikar.org Rajan Parrikar Music Archive] includes detailed articles on Indian classical music with analyses and audio extracts from rare recordings. * [http://www.parrikar.org/vpl/ Vijaya Parrikar Library of Indian Classical Music] Library contains recorded music of India's great music masters of yesteryear, excerpts of old, hard-to-find or unpublished recordings. * [http://www.moutal.eu/indian-music.html Hindustani Rag Sangeet Online – more than 800 audio and video archives] * [http://raagini-hindustani.com/ Raag Hindustani]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Explanations and examples of Indian Classical (Hindustani) music * [http://chandrakantha.com/articles/indian_music/ Overview of Indian Classical Music] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091202021403/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/ |date=2009-12-02 }} by David Courtney (emphasises northern Indian music). * [https://web.archive.org/web/20080517081649/http://www.worldmusiccentral.org/article.php/2006052911335276 Simple Introduction to South Indian Classical Music – Parto 1] Publikigita de World Music Central * [https://web.archive.org/web/20080611052735/http://www.worldmusiccentral.org/article.php/20060701174708376 Simple Introduction to South Indian Classical Music – Parto 2] Publikigita de World Music Central [[Kategorio:Klasika muziko]] [[Kategorio:Kulturo de Hindio]] [[Kategorio:Kulturo de Barato]] [[Kategorio:Kulturo de Pakistano]] 96qr6nevsxjpcjxkezp8vmupbh74zzz 0 553452 9350084 9241710 2026-04-09T07:07:55Z Sj1mor 12103 9350084 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Hindustana klasika muziko''' estas la stilo de [[Hindia klasika muziko]] en [[Hindustano]] aŭ [[Norda Barato]]. La stilo estas foje nomata ''Nordbarata klasika muziko'' aŭ ''shāstriya sangīt'' aŭ ''klāsikī mūsīqī''. Ĝi estas tradicio kiu originiĝis en [[Vedoj|vedaj]] ritaj ĉantoj kaj estis evoluantaj ekde la 12a jarcento a.K., en [[Norda Barato]] kaj je ioma etendo en [[Afganio]], [[Bangladeŝo]], [[Srilanko]], [[Nepalo]] kaj [[Pakistano]]. Nuntempe, ĝi estas unu el la du subĝenroj de la [[Hindia klasika muziko]], el kiu la alia estas [[Karnatika muziko]], nome la klasika tradicio de [[Suda Barato]]. == Muzikistoj == * [[Mohammad Hussain Sarahang]] == Vidu ankaŭ == * [[Hindia klasika muziko]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Cite book|author=Moutal, Patrick|title=A Comparative Study of Selected Hindustāni Rāga-s| publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|place=New Delhi|year=1991|ISBN=81-215-0526-7}} * {{Cite book|author=Moutal, Patrick|title=Hindustāni Rāga-s Index| publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|place=New Delhi|year=1991}} * {{Cite book|author=Bagchee, Sandeep|title=Nad| publisher=BPI Publishers|year=1998|ISBN=81-86982-07-8}} * {{Cite book|author=Bagchee, Sandeep|title=Shruti : A Listener's Guide to Hindustani Music| publisher=Rupa|year=2006|ISBN=81-291-0903-4}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://raag-hindustani.com/ Sadhana's Raag-Hindustani - A comprehensive introduction to all the basic concepts of Hindustani classical music with relevant audio/video demonstrations and notations] * [http://moutal.eu/indian-music.html Hindustani Raga Sangeet Online] * [http://www.itcsra.org/ ITC Sangeet Research Academy] * Basics of Hindustani Classical Music for Listeners: a [http://atulnene.com/hcmprimer.html downloadable PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121030112617/http://atulnene.com/hcmprimer.html |date=2012-10-30 }}, and an [http://urtalk.kpoint.in/kapsule/gcc-066a675a-74c2-4f57-8d7b-6b1e82c0583b online video talk] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120328105643/http://urtalk.kpoint.in/kapsule/gcc-066a675a-74c2-4f57-8d7b-6b1e82c0583b |date=2012-03-28 }}. [[Kategorio:Kulturo de Barato]] [[Kategorio:Muzikaj stiloj]] h09z6qofr6x6pl4ri677i96hv64vtm2 0 558138 9349947 9266161 2026-04-08T19:39:16Z Sj1mor 12103 9349947 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Giovanni Carmelo VERGA''' ( (prononco {{prononco|ĝoVAni kamMElo VERga}}); naskiĝis la [[2-an de septembro]] [[1840]] en [[Catania]], mortis la [[27-a de januaro|27-an de januaro]] [[1922]] en [[Catania]]) estis [[Italio|itala]] [[verkisto]]. == Biografio == La naskiĝon de Giovanni Verga oni registris en la komunumo de [[Katanio]] la [[2an de septembro]] 1840. == Verkoj == === Romanoj === * ''Amore e Patria'' (1856-1857) [inedito di 672 ff. ms. parzialmente riportati in Lina Perroni, Studi verghiani, II, Ricordi di D'Artagnan. La prima giovinezza di Giovanni Verga e due suoi romanzi sconosciuti: Amore e patria; I carbonari della montagna, Palermo, Ed. del sud, 1929]. * ''I carbonari della montagna'', 4 volumi, Catania, Galatola, 1861-1862. * ''Sulle lagune'', en "La Nuova Europa", 5 e 9 agosto 1862-13 gennaio e 15 marzo 1863. * ''Una peccatrice'', Torino, Negro, 1866. * ''Storia di una capinera'', Milano, Lampugnani, 1871. * ''Eva'', Milano, Treves, 1873. * ''Eros'', Milano, Brigola, 1875. * ''Tigre reale'', Milano, Brigola, 1875. * ''I Malavoglia'', Milano, Treves, 1881. * ''Il marito di Elena'', Milano, Treves, 1882 * ''Mastro-don Gesualdo'', Milano, Treves, 1889. * ''Dal tuo al mio'', Milano, Treves, 1906. * ''La duchessa di Leyra'', incompiuto in Federico De Roberto, Casa Verga e altri saggi verghiani, Firenze, Le Monnier, 1964. === Noveloj === [[Dosiero:I Malavoglia.djvu|eta|dekstra|Kovrilpaĝo de la unua eldono de ''I Malavoglia''.]] * ''Casa da thè'' (novelo), 1862. * ''Nedda. Bozzetto siciliano'', Milano, Brigola, 1874. * ''Primavera; La coda del diavolo; X; Certi argomenti; Le storie del castello di Trezza; Nedda'', Milano, Brigola, 1877. * ''Rosso Malpelo'', en "Fanfulla", 2-5 agosto 1878. * ''Vita dei campi. Nuove novelle'', Milano, Treves, 1880. [Fantasticheria, Jeli il pastore, Rosso Malpelo, Cavalleria rusticana, La Lupa, L'amante di Gramigna, Guerra di Santi, Pentolaccia] * ''Un'altra inondazione'', in "Roma-Reggio", numero speciale del "Corriere dei Comuni", Roma, Tipografia elzeviriana dell'Officina Statistica, 1880. * ''La roba'', en "Rassegna settimanale di politica, scienze, lettere ed arti", 26 dicembre 1880. * ''Casamicciola'', en "Don Chisciotte", n. 8, 3 aprile 1881. * ''I dintorni di Milano'', in Milano 1881, Milano, Ottino, 1881. * ''Il come, il quando ed il perché, in appendice alla seconda edizione di Vita dei campi'', Milano, Treves, 1881. * ''Pane nero'', Catania, Giannotta, 1882. * ''Libertà'', in "Domenica letteraria", 12 marzo 1882. * ''Novelle rusticane'', Torino, Casanova, 1883. [Il Reverendo, Cos'è il Re, Don Licciu Papa, Il Mistero, Malaria, Gli orfani, La roba, Storia dell'asino di S. Giuseppe, Pane nero, I galantuomini, Libertà, Di là del mare] * ''Per le vie'', Milano, Treves, 1883. [Il bastione di Monforte, In piazza della Scala, Al veglione, Il canarino del N. 15, Amore senza benda, Semplice storia, L'osteria dei «Buoni Amici», Gelosia, Camerati, Via Crucis, Conforti, L'ultima giornata] * ''Nella stalla, in Arcadia della carità. Strenna internazionale a beneficio degli inondati'', Lonigo, Tipo-litografia ed. Luigi Pasini, 1883. * ''Drammi intimi'', Roma, Sommaruga, 1884. [Drammi intimi, frammento 2, «Nel carrozzone dei profughi» (frammento 3), frammento IV, Un'altra inondazione, - Il Carnevale fallo con chi vuoi; - Natale e Pasqua falli con i tuoi. -, Ultima visita] * ''Mondo piccino'', in "Nuova Antologia", 1º ottobre 1884. * ''Vagabondaggio'', Firenze, Barbera, 1887. [Vagabondaggio, Il maestro dei ragazzi, Un processo, La festa dei morti, Artisti da strapazzo, Il segno d'amore, L'agonia d'un villaggio, ...e chi vive si dà pace, Il bell'Armando, Nanni Volpe, Quelli del colèra, Lacrymae rerum] * ''I ricordi del capitano d'Arce'', Milano, Treves, 1891. [I ricordi del capitano d'Arce, Giuramenti di marinaio, Commedia da salotto, Né mai, né sempre!, Carmen, Prima e poi, Ciò ch'è in fondo al bicchiere, Dramma intimo, Ultima visita, Bollettino sanitario (Corrispondenza in 4ª pagina)] * ''Don Candeloro e C.i'', Milano, Treves, 1894. [Don Candeloro e C.i, Le marionette parlanti, Paggio Fernando, La serata della diva, Il tramonto di Venere, Papa Sisto, Epopea spicciola, L'opera del Divino Amore, Il peccato di donna Santa, La vocazione di suor Agnese, Gli innamorati, Fra le scene della vita] * ''Una capanna e il tuo cuore'', en "Illustrazione italiana", 12 febbraio 1922. * ''Tutte le novelle'', 2 voll., Milano, A. Mondadori, 1940-1942. === Teatraĵoj === [[Dosiero:Sebastianutti, Guglielmo (1825-1881) & Benque, Franz (1841-1921) - Giovanni Verga.jpg|eta|Portreto de Verga.]] * ''I nuovi tartufi'' (1865-1866) * ''Rose caduche'' (1867) * ''L'onore'' I (1869) * ''L'onore'' II * ''Cavalleria rusticana'' (1884) * ''In portineria'' (1885) * ''La lupa'' (1886) * ''Dopo'' (1886) * ''Mastro-don Gesualdo'' (1889) * ''Cavalleria rusticana'' (1896) * ''La caccia al lupo'' (1901) * ''La caccia alla volpe'' (1901) * ''Dal tuo al mio'' (1903) <br /> === En esperanto === * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" en traduko de [[Thierry Tailhades]] * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" en traduko de Thierry Tailhades ====Recenzoj==== Pri '''Kamparana kavalireco ''' {{citaĵo|Tiun ĉi mondkonatan dramon ni ne devas klarigi al niaj legantoj. Sufiĉas diri, ke la traduko estas tia, ke la teatraĵo povus kun sukceso, esti reprezentata antaŭ Esperantista aŭdantaro.|[[Belga esperantisto]] n111-112 (maj-jun 1924)}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] 4iyylmquszxapfrgwvcrqzgo1pa3ppg 0 568426 9349907 8883949 2026-04-08T17:54:50Z Sj1mor 12103 /* Recenzoj */ 9349907 wikitext text/x-wiki {{Informkesto Esperanto-libro | titolo = Brand | aŭtoro = Henrik Ibsen | eldonjaro = 1978 | reeldono = | eldonurbo = [[Antverpeno]] | eldoninto = Eldonejo Stafeto | paĝoj = 320 | isbn = | bildo = }} '''''Brand''''' estas [[Verso|versa]] [[teatraĵo]] ([[dramo]]) de [[Henrik Ibsen]], nomita laŭ la precipa [[heroo]]. Ĝin Esperantigis [[Erling Anker Haugen]]. La 320-paĝa tradukaĵo estas eldonita en [[1978]] en Antverpeno ĉe [[Eldonejo Stafeto]] en la [[Serio Oriento-Okcidento]]. {{-}} == Recenzoj == {{Citaĵo|[[Norvegujo]] antaŭ cent jaroj. Malsata fjorda vilaĝo. Tie la heroo Brand fariĝas [[pastro]]. <br /> La versa dramo priskribas la strebadon de Brand sur senkompromisa vojo al Dio. Brand vivigas ideojn de la dana [[filozofo]] [[Kierkegaard]] : la vojo al Dio estas sendependa de la homa komunumo. Belo, amo, ĝojo estas vantaj. Ilin senbedaŭre oferu por atingi Dion. Brand tiel detruas, oferas sian familion. Ilian infanon minacas morto, se ili ne iras al pli mildklimata loko. Sed tio signifus forlasi la pordian laboron. Kiu ne oferas "la tuton", predikas Brand, povus same bone oferi "nenion", la ofero restas vane. Brand trovas, ke por lia edzino Agnes la infano estas [[idolo]], falsa dio. Do mortas la infano, kaj flegi ĝian memoron estus idoladoro. Agnes devas fordonaci ĉiujn infanvestaĵojn, ne rajtas konservi eĉ unu memoraĵon, ĉar necesas doni "nenion aŭ la tuton". Kaj eĉ pli : kiu nur oferas malvolonte, kvazaŭ pagante prezon, oferas vane. Jen denove Kierkegaard. Nevolata ofero ne havas valoron. Kaj kiam Agnes, gvidata de Brand, atingis tiun punkton, venas la lasta konsekvenco. Kiu ĝis tiu grado iris la vojon al Dio, iras la lastan paŝon volante. Agnes oferas sin mem, mortas. Tion Brand, tamen amanta, volas malhelpi, sed nur rikoltas la riproĉon, ke li por si mem ne aplikas tiun senkompromisecon, kiun li alie predikas kaj kiun li trudis al la edzino. Jen proksimiĝas la fiasko de lia memcentra direktiĝo el la vivo. <br /> Brand konvinkis la [[vokto]]n, ke pli ol malriĉulejo gravas nova preĝejo. La entuziasmigita popolo arde atendas ties baldaŭan inaŭguron, kiam Brand konstatas, ke li iris idolan vojon, kaj anstataŭe sukcesas konduki la [[paroĥo]]n for de la nova preĝejo al montara loko nomata glacia preĝejo. La vojaj penoj haltigas la [[procesio]]n, kaj la vokto persvadas la vilaĝanoj reiri. Tiel Brand restas sen[[Adepto|adepta]]. Lia nur individua vojo al Dio montriĝas nepraktikebla. Implikiĝinta en la kontraŭdirojn de centkvindekprocenta senkompromiseco Brand mortas en [[lavango]]. <br /> La dramo ne temas unuavice pri [[kristanismo]] sed pri senkompromisa principsekvado, kiu montriĝas neebla. Ampleksa postparolo de [[Kalocsay]] helpas kompreni la [[Biblio|bibliajn]] kaj politikajn aludojn. <br /> Traduki pli ol kvin mil versojn estas longa lukto inter formo kaj enhavo. Erling Anker Haugen elegante solvis tiun problemon. La lingvo fluas glate, [[neologismo]]j kaj [[Poezio|poeziaj]] formoj aperas laŭdinde malofte. Haugen ŝpareme uzas [[apostrofo]]jn. Jen kaj jen li transiras la gramatikajn limojn aŭ per la [[ritmo]] akcentas neantaŭlastan [[silabo]]n, sed poetan liberecon ja certe ĝuas ankaŭ poezia tradukanto. |majo 1979, [[Klaus Schubert]], [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], 881(5), paĝoj 91-92}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Literaturo}} * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Brand,%20Esperanto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14797326/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://epo.librarything.com/work/129106/details/231365969 Katalogo "Erfgoedbib"] en ''[[LibraryThing]]'' * [http://biblioteko.esperanto.cat/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=Brand&branch_group_limit= Katalogo de] [[Kataluna Esperanto-Asocio]] * [https://reprobi.erasmo.it/Opac/search?tit=Brand&tit_stc=0&orderby=1&odoc=s Katalogo de] [[Nacia Biblioteko de Esperanto]] [[Kategorio:Fikciaj norvegoj]] [[Kategorio:Teatraĵoj de Henrik Ibsen]] [[Kategorio:Serio Oriento-Okcidento]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita norveglingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] [[Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]] somz0ncde83a29izfl2g92y8bjutunk 0 582511 9349791 9349654 2026-04-08T13:16:53Z Baba79 118684 9349791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sharon DEN ADEL''', naskiĝinta je la 12-a de julio 1974 en [[Waddinxveen]] ([[Nederlando]]), estas nederlanda kantistino, parolverkistino kaj kunfondantino de la nederlanda [[Simfonia metalroko|simfonia metalroka]] grupo [[Within Temptation]].[[Dosiero:Within Temptation - Wacken Open Air 2015-2058.jpg|eta|Sharon en 2015]] Dum siaj adoleskaj jaroj, Sharon den Adel studis mododezajnon kaj memlernis kantadon en kelkaj lokaj bandoj. En 1996, ŝi kaj ŝia partnero, la gitaristo Robert Westerholt, formis la bandon Within Temptation, kiu atingis eŭropan sukceson per la albumo ''Mother Earth'' (2000) kaj la unuopaĵo ''"Ice Queen"'' (2000), antaŭ ol ankaŭ atingi internacian sukceson per ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007). La muziko de la bando kaj la kostuma stilo de la kantistino helpis difini la bildon de simfonia metalroko fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj jaroj. Ŝi pavimis la vojon por multaj virinoj en la [[metalroko]]. En 2018, ŝi estis membro de la ĵurio por la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|Eŭrovido-Kantokonkurso]] en Nederlando. Sharon den Adel ankaŭ disvolvis solan projekton, nomitan ''My Indigo'', post periodo de kreopova blokado ene de Within Temptation. Dum sia kariero, ŝi kunlaboris kun multaj metalrokaj artistoj kiel [[Tarja Turunen]], [[Evanescence]], [[Ayreon]], Lord of the Lost, kaj Delain, same kiel artistoj el aliaj ĝenroj kiel la diskĵokeo [[Armin van Buuren]] kaj repisto [[Ali B]]. La kantistino defendas multajn kaŭzojn, inkluzive de la rajtoj de virinoj kaj minoritatoj. Ŝi aparte partoprenis en subtenado de [[Ukrainio]] post ĝia [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado fare de Rusio]]. [[Dosiero:Sharon den Adel Earthshaker Fest.jpg|eta|Sharon den Adel en Earthshaker Fest en 2007]] Ŝia voĉo estas [[Mezosoprano|mezosoprana]]. == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/> Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Den Adel, Sharon}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] mvzngwq4q1hdd05vfa5plmhrqt4xekt 9349793 9349791 2026-04-08T13:17:13Z Baba79 118684 9349793 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sharon DEN ADEL''', naskiĝinta je la 12-a de julio 1974 en [[Waddinxveen]] ([[Nederlando]]), estas nederlanda kantistino, parolverkistino kaj kunfondantino de la nederlanda [[Simfonia metalroko|simfonia metalroka]] grupo [[Within Temptation]].[[Dosiero:Within Temptation - Wacken Open Air 2015-2058.jpg|eta|Sharon en 2015]] Dum siaj adoleskaj jaroj, Sharon den Adel studis mododezajnon kaj memlernis kantadon en kelkaj lokaj bandoj. En 1996, ŝi kaj ŝia partnero, la gitaristo Robert Westerholt, formis la bandon Within Temptation, kiu atingis eŭropan sukceson per la albumo ''Mother Earth'' (2000) kaj la unuopaĵo ''"Ice Queen"'' (2000), antaŭ ol ankaŭ atingi internacian sukceson per ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007). La muziko de la bando kaj la kostuma stilo de la kantistino helpis difini la bildon de simfonia metalroko fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj jaroj. Ŝi pavimis la vojon por multaj virinoj en la [[metalroko]]. En 2018, ŝi estis membro de la ĵurio por la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|Eŭrovido-Kantokonkurso]] en Nederlando. Sharon den Adel ankaŭ disvolvis solan projekton, nomitan ''My Indigo'', post periodo de kreopova blokado ene de Within Temptation. Dum sia kariero, ŝi kunlaboris kun multaj metalrokaj artistoj kiel [[Tarja Turunen]], [[Evanescence]], [[Ayreon]], Lord of the Lost, kaj Delain, same kiel artistoj el aliaj ĝenroj kiel la diskĵokeo [[Armin van Buuren]] kaj repisto [[Ali B]]. La kantistino defendas multajn kaŭzojn, inkluzive de la rajtoj de virinoj kaj minoritatoj. Ŝi aparte partoprenis en subtenado de [[Ukrainio]] post ĝia [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado fare de Rusio]]. [[Dosiero:Sharon den Adel Earthshaker Fest.jpg|eta|Sharon den Adel en Earthshaker Fest en 2007]] Ŝia voĉo estas [[Mezosoprano|mezosoprana]]. == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/> Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Den Adel, Sharon}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] 2gr18m6brg78jefpvsh62fipov9tdvl 9349800 9349793 2026-04-08T13:18:44Z Baba79 118684 9349800 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto}} '''Sharon DEN ADEL''', naskiĝinta je la 12-a de julio 1974 en [[Waddinxveen]] ([[Nederlando]]), estas nederlanda kantistino, parolverkistino kaj kunfondantino de la nederlanda [[Simfonia metalroko|simfonia metalroka]] grupo [[Within Temptation]].[[Dosiero:Within Temptation - Wacken Open Air 2015-2058.jpg|eta|Sharon en 2015]] Dum siaj adoleskaj jaroj, Sharon den Adel studis mododezajnon kaj memlernis kantadon en kelkaj lokaj bandoj. En 1996, ŝi kaj ŝia partnero, la gitaristo Robert Westerholt, formis la bandon Within Temptation, kiu atingis eŭropan sukceson per la albumo ''Mother Earth'' (2000) kaj la unuopaĵo ''"Ice Queen"'' (2000), antaŭ ol ankaŭ atingi internacian sukceson per ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007). La muziko de la bando kaj la kostuma stilo de la kantistino helpis difini la bildon de simfonia metalroko fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj jaroj. Ŝi pavimis la vojon por multaj virinoj en la [[metalroko]]. En 2018, ŝi estis membro de la ĵurio por la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|Eŭrovido-Kantokonkurso]] en Nederlando. Sharon den Adel ankaŭ disvolvis solan projekton, nomitan ''My Indigo'', post periodo de kreopova blokado ene de Within Temptation. Dum sia kariero, ŝi kunlaboris kun multaj metalrokaj artistoj kiel [[Tarja Turunen]], [[Evanescence]], [[Ayreon]], Lord of the Lost, kaj Delain, same kiel artistoj el aliaj ĝenroj kiel la diskĵokeo [[Armin van Buuren]] kaj repisto [[Ali B]]. La kantistino defendas multajn kaŭzojn, inkluzive de la rajtoj de virinoj kaj minoritatoj. Ŝi aparte partoprenis en subtenado de [[Ukrainio]] post ĝia [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado fare de Rusio]]. [[Dosiero:Sharon den Adel Earthshaker Fest.jpg|eta|Sharon den Adel en Earthshaker Fest en 2007]] Ŝia voĉo estas [[Mezosoprano|mezosoprana]]. == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/> Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Den Adel, Sharon}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] 27zlb9u1qg92t2x1mmz8bi53xadrckf 9349801 9349800 2026-04-08T13:19:02Z Baba79 118684 Nuligis version 9349800 de [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Speciala:Contributions/Baba79|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskutpaĝo]]) 9349801 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sharon DEN ADEL''', naskiĝinta je la 12-a de julio 1974 en [[Waddinxveen]] ([[Nederlando]]), estas nederlanda kantistino, parolverkistino kaj kunfondantino de la nederlanda [[Simfonia metalroko|simfonia metalroka]] grupo [[Within Temptation]].[[Dosiero:Within Temptation - Wacken Open Air 2015-2058.jpg|eta|Sharon en 2015]] Dum siaj adoleskaj jaroj, Sharon den Adel studis mododezajnon kaj memlernis kantadon en kelkaj lokaj bandoj. En 1996, ŝi kaj ŝia partnero, la gitaristo Robert Westerholt, formis la bandon Within Temptation, kiu atingis eŭropan sukceson per la albumo ''Mother Earth'' (2000) kaj la unuopaĵo ''"Ice Queen"'' (2000), antaŭ ol ankaŭ atingi internacian sukceson per ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007). La muziko de la bando kaj la kostuma stilo de la kantistino helpis difini la bildon de simfonia metalroko fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj jaroj. Ŝi pavimis la vojon por multaj virinoj en la [[metalroko]]. En 2018, ŝi estis membro de la ĵurio por la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|Eŭrovido-Kantokonkurso]] en Nederlando. Sharon den Adel ankaŭ disvolvis solan projekton, nomitan ''My Indigo'', post periodo de kreopova blokado ene de Within Temptation. Dum sia kariero, ŝi kunlaboris kun multaj metalrokaj artistoj kiel [[Tarja Turunen]], [[Evanescence]], [[Ayreon]], Lord of the Lost, kaj Delain, same kiel artistoj el aliaj ĝenroj kiel la diskĵokeo [[Armin van Buuren]] kaj repisto [[Ali B]]. La kantistino defendas multajn kaŭzojn, inkluzive de la rajtoj de virinoj kaj minoritatoj. Ŝi aparte partoprenis en subtenado de [[Ukrainio]] post ĝia [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado fare de Rusio]]. [[Dosiero:Sharon den Adel Earthshaker Fest.jpg|eta|Sharon den Adel en Earthshaker Fest en 2007]] Ŝia voĉo estas [[Mezosoprano|mezosoprana]]. == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/> Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Den Adel, Sharon}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] 2gr18m6brg78jefpvsh62fipov9tdvl 2 583362 9349753 9346342 2026-04-08T12:12:02Z Baba79 118684 9349753 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref> « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref> « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigas: "Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."[4] Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de baliaj dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo.[5] En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el Surinamo, ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto.[3] Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau.[2] Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al blus/rokmuzika bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis klavarojn ĉar ŝi ne kuraĝis kanti:[2] "Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio." Ili prezentis kantojn de Van Halen kaj Stevie Ray Vaughan, sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo.[2] Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation.[1][6] icfyvb78se6z42d4sjnr9dktnz99nd0 9349770 9349753 2026-04-08T12:49:04Z Baba79 118684 9349770 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref> « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau.[2] Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al blus/rokmuzika bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis klavarojn ĉar ŝi ne kuraĝis kanti:[2] "Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio." Ili prezentis kantojn de Van Halen kaj Stevie Ray Vaughan, sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo.[2] Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation.[1][6] aifqpzdnmkodbq7ynlfdzhjtqad6kww 9349776 9349770 2026-04-08T12:53:37Z Baba79 118684 9349776 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref> « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti<ref name= metalhammer/>. "Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio." Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation.[1][6] kijbn86s47dox2cxqw0gjd1wh2qhodm 9349783 9349776 2026-04-08T13:06:50Z Baba79 118684 9349783 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti<ref name= metalhammer/>. "Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio." Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. 7o2u3kvfl0hic7dtsu4gifh8xurrnoq 9349785 9349783 2026-04-08T13:07:33Z Baba79 118684 9349785 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/>. Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. lpvqfys6jsu9foo1k06kpgkzt7x1mq9 9349787 9349785 2026-04-08T13:07:51Z Baba79 118684 9349787 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/> Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. fly13y2ht40l72e4mruxlefcwoyop2t 9349823 9349787 2026-04-08T13:52:55Z Baba79 118684 9349823 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto === Within Temptation === En 1992, la gitaristo Robert Westerholt formis [[Mortmetalo|mortmetalan]] bandon nomitan The Circle kun kelkaj amikoj (inkluzive de Martijn Spierenburg, estonta membro de Within Temptation).[6][7] La ​​bando renkontis problemojn kun sia kantistino, Carmen van der Ploeg, kiu ne ĉiam ĉeestis la provludojn, kaŭzante malkonsenton inter la membroj. Westerholt tiam petis Sharon den Adel, kies voĉon li tre admiris kaj kun kiu li ĵus komencis rilaton, aliĝi kiel anstataŭanto.[6][7] En 1995, Westerholt forlasis The Circle. La bando renomis sin Voyage, publikigis la albumon ''Embrace'', en kiu Sharon den Adel kantis en la kanto "Frozen", antaŭ ol disiĝi.[8] Westerholt kaj den Adel tiam decidis formi sian propran bandon bazitan sur kelkaj kantoj, kiujn la gitaristo verkis por The Circle. Kune ili miksis siajn influojn: [[My Dying Bride]], [[The Gathering]], kaj [[Paradise Lost (rokbando)|Paradise Lost]] por Robert Westerholt, kaj [[grunĝo|grunĝan muzikon]], [[Tori Amos]], kaj Dracula por Sharon den Adel, por krei la muzikon de Within Temptation. Ilia unua albumo, Enter, estis publikigita en 1997 kaj kombinis "elementojn de pesimismo, gotiko kaj popolmuziko kun popmuziko kaj filmmuziko."[7] Sharon den Adel klarigis, ke ĉe la eldono de la albumo, "neniu sciis kie kategoriigi nin ĉar ni estis melodiaj, sed ni ankaŭ havis guturalajn voĉojn kaj malhelan sonon. Ni estis strangaj por metalroko. [...] Ĝi estis io, kion ili neniam antaŭe vidis, knabino en robo ludanta kun tia bando."[7] Kolora foto de grupo da homoj sur scenejo, viro dekstre parolanta en mikrofonon. Within Temptation ĉe la Bevrijdingsfestival en 2008. En 2000, Within Temptation fariĝis unu el la leviĝantaj steloj de la metalroko danke al la neatendita sukceso de la unuopaĵo "Ice Queen" kaj la albumo *Mother Earth*, kontribuante al la apero de simfonia metalroko.[6][9] La sukceso de la bando daŭris per la publikigo de la jenaj albumoj, *The Silent Force* (2004) kaj *The Heart of Everything* (2007), kiuj propulsis la grupon al internacia sukceso, plenvenditaj koncertoj, kaj aperoj ĉe eŭropaj festivaloj kiel Hellfest, Nova Rock Festival, kaj Download Festival.[6] Sekvante malfacilaĵojn inter den Adel kaj Westerholt dum la turneo reklamanta *The Heart of Everything*, la gitaristo decidis ne plu partopreni en la turneoj de la bando sed daŭre komponis por la muziko de la grupo.[6][10] Kun The Unforgiving, la bando forlasis siajn simfoniajn influojn favore al sono rememoriga pri la 1980-aj jaroj. Sharon den Adel decidis akompani la rakonton de la albumo per "mallongaj filmoj kaj bildstrioj."[6] Ĉe la fino de la turneo reklamanta la albumon Hydra (2014), la ĉefkantistino de Within Temptation spertis verkistan blokadon pro koncertlaceco kaj personaj problemoj. Ŝi klarigis, ke ŝi "bezonis fari malsaman specon de muziko", kio kontribuis al la kreado de la projekto My Indigo.[6] La bando estis invitita plurfoje reprezenti Nederlandon ĉe la Eŭrovido-Kantokonkurso, sed konstante rifuzis, kredante ke ĝi ne estas la plej bona loko por metalbando. Tamen, Den Adel estis elektita kiel ĵuriano por la eldono de la konkurso en 2018.[11][12] Post reakiro de sia inspiro por verki muzikon por Within Temptation, la bando publikigis Resist (2018), albumon influitan de novaj teknologioj kaj elektronika muziko, kaj portantan politike engaĝitan mesaĝon.[13][12] La kantisto klarigis, ke sen ĉi tiu albumo, Within Temptation jam ne ekzistus.[12] Ĝia posteulo, Bleed Out (2023), daŭrigis la politikan dimension esploritan de la grupo, rekte traktante nuntempajn temojn kiel la invado de Ukrainio fare de Rusio kaj virinaj rajtoj.[14][15][16] Envoyer des commentaires s56tbnx9yd2axuwbvnivrssyg430ldo 0 586029 9349802 8913928 2026-04-08T13:19:22Z Sj1mor 12103 9349802 wikitext text/x-wiki '''Rímur''' (rimaĵoj) estas [[eposo|eposaj]] poemaroj en la [[islanda]], ofte tre longaj, dividitaj en multaj ĉapitroj. Ĉiu ĉapitro nomiĝas ''ríma'' (rimaĵo) en singularo kaj tiel oni uzas la vorton rimaĵoj en pluralo pri la literatura ĝenro. Kutime ĉiu rimaĵo komencas je kelkaj [[strofo]]j kiuj temas pri alia afero ol la rimaĵo mem, plej ofte en ili la poeto esprimas sian amon al iuj knabinoj (knaboj). Kaŭze de tio, tiuj strofoj nomiĝas ''mansöngur'' (am-kanto). Post la amkanto, venas la rimaĵo mem en kiu la poeto rakontas la ĉefan enhavon de la rimaĵo. Islandanoj komencis verki rimaĵojn meze de la [[14-a jarcento]]. Ili estis verkitaj en novaj metrikoj (strofo formoj) kredeble plejparte la metriko mem estas el la latina kun la islanda tradicia [[aliteracio]] kaj ofte tre komplika interna rimo.<ref>http://bragi.info/ljod.php?FL=7</ref> Jen unu ekzemplo: '''S'''unon ''klare'' '''s'''ur ĉielo '''s'''upre ''karan'' vidas mi. El la ''mara'' '''b'''ano'''b'''elo '''b'''rilajn ''harojn'' kombas ŝi. (Aŭtoro: Sigurður Breiðfjörð. Tradukinto: [[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]]) En tiu strofo la ‚aliteroj‘ (isl. stuðlar) estas skribitaj per dikaj literoj, '''s, s, s''' en la unua duonstrofo kaj '''b,b,b''' en la dua duonstrofo. En tiu strofo ankaŭ estas interna rimo en ĉiu verso skribita per kursivaj literoj. En la rimaĵoj la poetoj uzis malnovajn paganajn [[metaforo]]jn kaj tiel tiu ĝenro estiĝis tipa islanda, tute malsimila al ĉia eksterlanda poezio. La rimaĵoj estas epikaj krome de iliaj am-kantoj kiuj ofte estis tre lirikaj. Ili ĉefe temas pri pratempaj [[sagao]]j kiuj okazis antaŭ la ekloĝiĝo de [[Islando]] en la skandinavaj landoj aŭ oldaj kavaliraj rakontoj el [[Germanio]] kaj [[Francio]]. La plej multaj el ili troviĝis skribitaj en prosa formo kiujn poetoj de la rimaĵoj uzis kiel fontoj. Pli poste kelkaj de la prosaj sagaoj perdiĝis kaj la sagao nur troviĝas en la poetika formo de la rimaĵoj. Tiu poezia ĝenro estis la plej populara en Islando dum multaj jarcentoj kaj ekzistas pli ol mil rimaĵoj skribitaj pri diversaj temoj konservataj en Islando en aro da manuskriptoj. La plej multaj de ili ankoraŭ ne troviĝas en presitaj eldonoj. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Rímur| ]] [[Kategorio:Verkoj el la islandlingva literaturo]] [[Kategorio:Islanda muziko]] izfvnda6omx5qwhtqrpnarbiieawhhf 0 588233 9349969 8153168 2026-04-08T20:25:07Z Sj1mor 12103 9349969 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 23 | Bildo = Ba23-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 148 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2015 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba23 Beletra Almanako 23] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9302-0 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA23''' estas la dudektria numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2015. Interne estas bildoj pri legomoj kaj aliaj vegetaloj. == Enhavo == Prezento (P. Daŝgupto). == Originala prozo == * Evgenij Kremchukov, [[Grigorij Arosev]]: ''La jaro 14''. Novelo konstruita salte de tri datoj komence de tri jarcentoj: nome [[1814]], [[1914]], [[2014]]. Respektive en [[Moskvo]], [[Sarajevo]] kaj [[Berlino]], simila rolulo, juna, meditema, implikita en afero, rilate iel al ponto, suferas similajn pensojn salte de la jarcentoj. En la unua okazo temas pri Moskvo post la incendio okaze de la [[Invado de Rusio fare de Napoleono|napoleona invado]], kun [[Miĥail Lermontov|Lermontov]] kiel elstara figuro, kiu naskiĝos kelkajn tagojn post tio rakontita; duaokaze en Sarajevo en la tagoj antaŭ la fama atenco kiu laŭdire estos komencigo de la [[Unua Mondmilito]], kaj triaokaze la ĉefrolulo rilatas al bosnino kiu iniciatas lin en la problemoj de [[Balkanio]]. Estas aliaj hazardoj kunigantaj la tri historiojn, kiel la fakto, ke unu el la ĉefrolulaj atencontoj fakte mortiĝis la saman tagon kiam naskiĝis la tria; aŭ mistera malhela rolulo kiu alparolas la duan kaj trian ĉefrolulojn. Supre ŝvebas la tendenco de la junulo filozofi pri la afero kaj la agado ŝanĝi la mondon. * [[Klára Ertl]]: ''Nudpieda somero''. Spertoj de junulino kiu decidis senŝue iradi dum unu somero. Pelmela maltrankvilo inter ĉirkaŭantoj kiuj demandas, konsilas, admonas, malpermesas ktp. == Originala [[poezio]] == * [[Anneke Schouten-Buys]]: ''Poemoj'' (''Malliberigita''; ''ĉevaloj''; ''Ombro''; ''Pri trudkiteloj''; ''Elkrizalidi''). == Tradukita prozo == * [[Jaroslav Melnik]]: ''La libro de sortoj'' (trad. Olga Kerziouk). Iu publikigas libron kie aperas la mortodatoj de tiuj kiuj nun vivas. Sekvas enorma socia tumulto. Meditadoj kaj kutimoŝanĝoj antaŭ la mortofenomeno. Iam tiuj antaŭanoncitaj mortoj iel finas. == Tradukita poezio == * Srikanth Reddy: ''Poemoj el ĝemela planedo pri Esperanto kaj pri la lingvaneco'' (trad. [[Probal Daŝgupto]]). * [[María Ángeles Maeso]]: ''Poemoj'' (''Tegmenta luko''; ''Ratoj''; ''Printempas re''; trad. [[Miguel Fernández]]). * [[Tanikawa Shuntaro]]: ''Elektitaj poemoj'', el kiuj kelkaj pri ĉiutagaj banalaj aĵoj, pri vivo kaj morto, interparencaj rilatoj (''La tago, kiam oni lanĉos la balonon''; ''Junulo kun okuloj mallevitaj''; ''Junio''; ''Nero – al hundeto, kiun oni amis''; ''Stafeti matenon''; ''En bela somera mateno''; ''La gazono''; ''Vivi''; ''Fekaĵo''; ''Ĉio ajn 'stas pipiĉo''; ''Glaso''; ''Pano''; ''Ŝnureto''; ''Decembro''; ''Kion maljunulo diris antaŭ la morto''; ''Avinjo kaj Hiroko''; ''Jen mi naskiĝis''; ''Kanto''; ''La hejmeniro''; ''Adiaŭ estas vorto nur provizora. Knabo 12''; ''En la tago, kiam la birdetoj malaperis en la ĉielo''; ''Tiu knabo''; ''Zum zum''; ''Adiaŭ''!; ''La vortoj''; trad. [[Kitagawa Hisasi]]). * [[Béla Markó]]: ''Du poemoj'' (''Komuna deklaro''; ''La granda komuna ŝako''; trad. Jozefo E. Nagy). * [[Kinga Fabó]]: ''Du poemoj'' (''La promiskua spegulo''; ''Brokanta ĉarmo''; trad. [[István Ertl]]). * Péter Zilahy: ''Du poemoj'' (''Kiu for''; ''Morti en ŝtrumpetoj''; trad. István Ertl). == Artikoloj kaj [[eseo]]j == * [[Ralph Dumain]]: ''La tragedio de l' homo en tri medioj''; nome revizio de la verko de Imre Madách ''La tragedio de l'homo'' vidita de esperantistoj (Kálmán Kalocsay, Sándor Szathmári), de la hungara aŭ anglalingva kritikistaro (István Söter, George Sziters, George F. Cushing, János Erdélyi, Thomas R. Mark, Mihály Szegedy-Maszák) kaj de [[György Lukács]], eble la plej konata hungara literatura kritikisto. Oni fokusigas al ĝenerala mesaĝo, ĉu optimisma aŭ pesimisma, romantisma aŭ ne, progresema aŭ ne. * [[Jouko Lindstedt]]: ''Kial Zamenhof ne povis antaŭvidi la mondan anglan (kaj ĉu ĝi entute ĝenus lin)?''; hipotezo pri kion estus farinta [[Ludoviko Zamenhof]] se jam la [[angla]] estus havinta la nunan statuson de [[internacia lingvo]]. Ankaŭ meditado pri kiel tio okazis. Zamenhof zorgis pli pri homaranismo kaj por akcepto ĉe aŭtoritatoj. La nuna Esperanto estas alia afero. * Luiz Fernando Dias Pita: ''Komparo inter la esperanta kaj brazila literaturoj dum la jaroj 1950-1980''; La aŭtoro rilatas kelkajn nomojn de brazilaj Esperanto verkistoj kun la evoluo de la tiutempa brazila literaturo el la dua duono de la 20-a jarcento: Ĉefe li fokusiĝas al la poezia verkaro de [[Geraldo Mattos]], [[Sylla Chaves]], [[Diderto Freto]] kaj [[Roberto Passos Nogueira]]. * [[Wim Jansen]]: ''Esperanto inter natura evoluado kaj lernfacileco''; pri kategorieco kaj nekategorieco de esperantaj radikoj kaj ties rilato kun la natura evoluado (kategorieco) kaj la lernofacileco (nekategorieco). * [[Gerrit Berveling]]: ''Kiel funkcias klasika metrika poezio''. En latina kaj greka bazita sur longeco kaj mallongeco de silaboj en pli malpli fiksitaj skemoj; el [[Mezepoko]] sur la [[rimo]]j. == [[Recenzo]]j == * [[Federico Gobbo]]: ''Du esearoj, du Zamenhofoj'', pri ''Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L. L. Zamenhof'' de [[Aleksander Korĵenkov]] kaj ''Por ke la tagoj de la homaro estu pli lumaj. La originala verkaro de Lidia Zamenhof'' (komp. Jean Amouroux, Zofia Banet-Fornalowa, Masayosi Higasida kaj Bernhard Westerhoff). La unua verko pri la vivo de [[Ludoviko Zamenhof]] kaj la dua, kolekto de tekstoj de lia filino Lidia kiu sekvis la tendencon de la patro al [[homaranismo]], nome en la religio [[bahaismo]]. La recenzisto rekomendas ties legadon paralele al la biografio pri ŝi fare de Wendy Heller. * [[Miguel Fernández]]: ''Interesa verko en neglektitaj vestaĵoj'', pri ''La Troja Milito'' de [[Spiros Sarafian]]; interesa temo, sed manko de profesieco en la traktado kaj ĉefe kun multaj "lingvaj malglataĵoj". * [[Gerrit Berveling]]: ''Konspiro kontraŭ Luyken?'', pri ''Pro Iŝtar'' de H. A. Luyken); biblia temo rilate al la historio de [[Ijob]] kun ''orientalisma'' traktado kun fono en la antikva Babelo. Temas pri [[historia romano]] kaj samtempe aventura romano kun la temo de konspiro fare de pastroj de "falsaj dioj". la religia temo okazigis malakcepton ĉe la legantaro. * Jordi Solé i Camardons: (trad. [[Suso Moinhos]]) pri ''La gesta d'Utnoa'' de [[Abel Montagut]]); nome la katalunlingva versio de [[Poemo de Utnoa]] kun laŭdo al "esplorado vasta pri la epika literaturo de la tuta homaro" kaj konstato de la mesaĝo, nome "humanismo, kiu staras por la diverseco kaj kulturo de la tuta homaro.".<ref>Paĝo 142.</ref> * [[Jorge Camacho]]: ''Pri ĉizo kaj aliaj artoj'', pri ''Aforismoj kaj tekstoj'' de [[Constantin Brâncuşi]] (trad. de [[Ionel Oneţ]]). Kaj medito pri la koncepto [[statuo]] kaj pri beleco kaj malbeleco respektive de la virina kaj vira korpoj. * Gyorgy Nanovfszky (iama ambasdoro de Hungario en Rusio): ''Vivsekcoj tra Rusio'', pri ''Homoj de Putin. La silenta plimulto de Rusio'' kaj ''Krimeo estas nia. Reveno de la imperio'' de [[Kalle Kniivilä]]; nome finna ĵurnalisto, fakulo pri vivo en Rusio ekde la falo de [[Sovetunio]]. En la unua verko la aŭtoro kolektas deklarojn de meztavolaj homoj pri la situacio en la Putina Rusio, plej multe favoraj. En la dua, Kalle Kniivilä enkuntekstigas la aneksigon de [[Krimeo]] fare de Rusio kaj la situacion en aliaj teritorioj de orienta [[Ukrainio]], same kun ruslingva plimulto. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba23/index.html BA n-ro 23, junio 2015] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|23]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2015]] acsklzj1ns7c95qzwgjuoj1ng3qdnv7 9349973 9349969 2026-04-08T20:29:43Z Sj1mor 12103 9349973 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 23 | Bildo = Ba23-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 148 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2015 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba23 Beletra Almanako 23] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9302-0 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA23''' estas la dudektria numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2015. Interne estas bildoj pri legomoj kaj aliaj vegetaloj. == Enhavo == Prezento (P. Daŝgupto). == Originala prozo == * Evgenij Kremchukov, [[Grigorij Arosev]]: ''La jaro 14''. Novelo konstruita salte de tri datoj komence de tri jarcentoj: nome [[1814]], [[1914]], [[2014]]. Respektive en [[Moskvo]], [[Sarajevo]] kaj [[Berlino]], simila rolulo, juna, meditema, implikita en afero, rilate iel al ponto, suferas similajn pensojn salte de la jarcentoj. En la unua okazo temas pri Moskvo post la incendio okaze de la [[Invado de Rusio fare de Napoleono|napoleona invado]], kun [[Miĥail Lermontov|Lermontov]] kiel elstara figuro, kiu naskiĝos kelkajn tagojn post tio rakontita; duaokaze en Sarajevo en la tagoj antaŭ la fama atenco kiu laŭdire estos komencigo de la [[Unua Mondmilito]], kaj triaokaze la ĉefrolulo rilatas al bosnino kiu iniciatas lin en la problemoj de [[Balkanio]]. Estas aliaj hazardoj kunigantaj la tri historiojn, kiel la fakto, ke unu el la ĉefrolulaj atencontoj fakte mortiĝis la saman tagon kiam naskiĝis la tria; aŭ mistera malhela rolulo kiu alparolas la duan kaj trian ĉefrolulojn. Supre ŝvebas la tendenco de la junulo filozofi pri la afero kaj la agado ŝanĝi la mondon. * [[Klára Ertl]]: ''Nudpieda somero''. Spertoj de junulino kiu decidis senŝue iradi dum unu somero. Pelmela maltrankvilo inter ĉirkaŭantoj kiuj demandas, konsilas, admonas, malpermesas ktp. == Originala [[poezio]] == * [[Anneke Schouten-Buys]]: ''Poemoj'' (''Malliberigita''; ''ĉevaloj''; ''Ombro''; ''Pri trudkiteloj''; ''Elkrizalidi''). == Tradukita prozo == * [[Jaroslav Melnik]]: ''La libro de sortoj'' (trad. Olga Kerziouk). Iu publikigas libron kie aperas la mortodatoj de tiuj kiuj nun vivas. Sekvas enorma socia tumulto. Meditadoj kaj kutimoŝanĝoj antaŭ la mortofenomeno. Iam tiuj antaŭanoncitaj mortoj iel finas. == Tradukita poezio == * Srikanth Reddy: ''Poemoj el ĝemela planedo pri Esperanto kaj pri la lingvaneco'' (trad. [[Probal Daŝgupto]]). * [[María Ángeles Maeso]]: ''Poemoj'' (''Tegmenta luko''; ''Ratoj''; ''Printempas re''; trad. [[Miguel Fernández]]). * [[Tanikawa Shuntaro]]: ''Elektitaj poemoj'', el kiuj kelkaj pri ĉiutagaj banalaj aĵoj, pri vivo kaj morto, interparencaj rilatoj (''La tago, kiam oni lanĉos la balonon''; ''Junulo kun okuloj mallevitaj''; ''Junio''; ''Nero – al hundeto, kiun oni amis''; ''Stafeti matenon''; ''En bela somera mateno''; ''La gazono''; ''Vivi''; ''Fekaĵo''; ''Ĉio ajn 'stas pipiĉo''; ''Glaso''; ''Pano''; ''Ŝnureto''; ''Decembro''; ''Kion maljunulo diris antaŭ la morto''; ''Avinjo kaj Hiroko''; ''Jen mi naskiĝis''; ''Kanto''; ''La hejmeniro''; ''Adiaŭ estas vorto nur provizora. Knabo 12''; ''En la tago, kiam la birdetoj malaperis en la ĉielo''; ''Tiu knabo''; ''Zum zum''; ''Adiaŭ''!; ''La vortoj''; trad. [[Kitagawa Hisasi]]). * [[Béla Markó]]: ''Du poemoj'' (''Komuna deklaro''; ''La granda komuna ŝako''; trad. Jozefo E. Nagy). * [[Kinga Fabó]]: ''Du poemoj'' (''La promiskua spegulo''; ''Brokanta ĉarmo''; trad. [[István Ertl]]). * [[Péter Zilahy]]: ''Du poemoj'' (''Kiu for''; ''Morti en ŝtrumpetoj''; trad. István Ertl). == Artikoloj kaj [[eseo]]j == * [[Ralph Dumain]]: ''La tragedio de l' homo en tri medioj''; nome revizio de la verko de Imre Madách ''La tragedio de l'homo'' vidita de esperantistoj (Kálmán Kalocsay, Sándor Szathmári), de la hungara aŭ anglalingva kritikistaro (István Söter, George Sziters, George F. Cushing, János Erdélyi, Thomas R. Mark, Mihály Szegedy-Maszák) kaj de [[György Lukács]], eble la plej konata hungara literatura kritikisto. Oni fokusigas al ĝenerala mesaĝo, ĉu optimisma aŭ pesimisma, romantisma aŭ ne, progresema aŭ ne. * [[Jouko Lindstedt]]: ''Kial Zamenhof ne povis antaŭvidi la mondan anglan (kaj ĉu ĝi entute ĝenus lin)?''; hipotezo pri kion estus farinta [[Ludoviko Zamenhof]] se jam la [[angla]] estus havinta la nunan statuson de [[internacia lingvo]]. Ankaŭ meditado pri kiel tio okazis. Zamenhof zorgis pli pri homaranismo kaj por akcepto ĉe aŭtoritatoj. La nuna Esperanto estas alia afero. * Luiz Fernando Dias Pita: ''Komparo inter la esperanta kaj brazila literaturoj dum la jaroj 1950-1980''; La aŭtoro rilatas kelkajn nomojn de brazilaj Esperanto verkistoj kun la evoluo de la tiutempa brazila literaturo el la dua duono de la 20-a jarcento: Ĉefe li fokusiĝas al la poezia verkaro de [[Geraldo Mattos]], [[Sylla Chaves]], [[Diderto Freto]] kaj [[Roberto Passos Nogueira]]. * [[Wim Jansen]]: ''Esperanto inter natura evoluado kaj lernfacileco''; pri kategorieco kaj nekategorieco de esperantaj radikoj kaj ties rilato kun la natura evoluado (kategorieco) kaj la lernofacileco (nekategorieco). * [[Gerrit Berveling]]: ''Kiel funkcias klasika metrika poezio''. En latina kaj greka bazita sur longeco kaj mallongeco de silaboj en pli malpli fiksitaj skemoj; el [[Mezepoko]] sur la [[rimo]]j. == [[Recenzo]]j == * [[Federico Gobbo]]: ''Du esearoj, du Zamenhofoj'', pri ''Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L. L. Zamenhof'' de [[Aleksander Korĵenkov]] kaj ''Por ke la tagoj de la homaro estu pli lumaj. La originala verkaro de Lidia Zamenhof'' (komp. Jean Amouroux, Zofia Banet-Fornalowa, Masayosi Higasida kaj Bernhard Westerhoff). La unua verko pri la vivo de [[Ludoviko Zamenhof]] kaj la dua, kolekto de tekstoj de lia filino Lidia kiu sekvis la tendencon de la patro al [[homaranismo]], nome en la religio [[bahaismo]]. La recenzisto rekomendas ties legadon paralele al la biografio pri ŝi fare de Wendy Heller. * [[Miguel Fernández]]: ''Interesa verko en neglektitaj vestaĵoj'', pri ''La Troja Milito'' de [[Spiros Sarafian]]; interesa temo, sed manko de profesieco en la traktado kaj ĉefe kun multaj "lingvaj malglataĵoj". * [[Gerrit Berveling]]: ''Konspiro kontraŭ Luyken?'', pri ''Pro Iŝtar'' de H. A. Luyken); biblia temo rilate al la historio de [[Ijob]] kun ''orientalisma'' traktado kun fono en la antikva Babelo. Temas pri [[historia romano]] kaj samtempe aventura romano kun la temo de konspiro fare de pastroj de "falsaj dioj". la religia temo okazigis malakcepton ĉe la legantaro. * Jordi Solé i Camardons: (trad. [[Suso Moinhos]]) pri ''La gesta d'Utnoa'' de [[Abel Montagut]]); nome la katalunlingva versio de [[Poemo de Utnoa]] kun laŭdo al "esplorado vasta pri la epika literaturo de la tuta homaro" kaj konstato de la mesaĝo, nome "humanismo, kiu staras por la diverseco kaj kulturo de la tuta homaro.".<ref>Paĝo 142.</ref> * [[Jorge Camacho]]: ''Pri ĉizo kaj aliaj artoj'', pri ''Aforismoj kaj tekstoj'' de [[Constantin Brâncuşi]] (trad. de [[Ionel Oneţ]]). Kaj medito pri la koncepto [[statuo]] kaj pri beleco kaj malbeleco respektive de la virina kaj vira korpoj. * Gyorgy Nanovfszky (iama ambasdoro de Hungario en Rusio): ''Vivsekcoj tra Rusio'', pri ''Homoj de Putin. La silenta plimulto de Rusio'' kaj ''Krimeo estas nia. Reveno de la imperio'' de [[Kalle Kniivilä]]; nome finna ĵurnalisto, fakulo pri vivo en Rusio ekde la falo de [[Sovetunio]]. En la unua verko la aŭtoro kolektas deklarojn de meztavolaj homoj pri la situacio en la Putina Rusio, plej multe favoraj. En la dua, Kalle Kniivilä enkuntekstigas la aneksigon de [[Krimeo]] fare de Rusio kaj la situacion en aliaj teritorioj de orienta [[Ukrainio]], same kun ruslingva plimulto. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba23/index.html BA n-ro 23, junio 2015] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|23]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2015]] 41w10tzugzhe23nb40hufdbv6wwza6m 9349978 9349973 2026-04-08T20:37:02Z Sj1mor 12103 /* Tradukita poezio */ 9349978 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 23 | Bildo = Ba23-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 148 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2015 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba23 Beletra Almanako 23] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9302-0 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA23''' estas la dudektria numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2015. Interne estas bildoj pri legomoj kaj aliaj vegetaloj. == Enhavo == Prezento (P. Daŝgupto). == Originala prozo == * Evgenij Kremchukov, [[Grigorij Arosev]]: ''La jaro 14''. Novelo konstruita salte de tri datoj komence de tri jarcentoj: nome [[1814]], [[1914]], [[2014]]. Respektive en [[Moskvo]], [[Sarajevo]] kaj [[Berlino]], simila rolulo, juna, meditema, implikita en afero, rilate iel al ponto, suferas similajn pensojn salte de la jarcentoj. En la unua okazo temas pri Moskvo post la incendio okaze de la [[Invado de Rusio fare de Napoleono|napoleona invado]], kun [[Miĥail Lermontov|Lermontov]] kiel elstara figuro, kiu naskiĝos kelkajn tagojn post tio rakontita; duaokaze en Sarajevo en la tagoj antaŭ la fama atenco kiu laŭdire estos komencigo de la [[Unua Mondmilito]], kaj triaokaze la ĉefrolulo rilatas al bosnino kiu iniciatas lin en la problemoj de [[Balkanio]]. Estas aliaj hazardoj kunigantaj la tri historiojn, kiel la fakto, ke unu el la ĉefrolulaj atencontoj fakte mortiĝis la saman tagon kiam naskiĝis la tria; aŭ mistera malhela rolulo kiu alparolas la duan kaj trian ĉefrolulojn. Supre ŝvebas la tendenco de la junulo filozofi pri la afero kaj la agado ŝanĝi la mondon. * [[Klára Ertl]]: ''Nudpieda somero''. Spertoj de junulino kiu decidis senŝue iradi dum unu somero. Pelmela maltrankvilo inter ĉirkaŭantoj kiuj demandas, konsilas, admonas, malpermesas ktp. == Originala [[poezio]] == * [[Anneke Schouten-Buys]]: ''Poemoj'' (''Malliberigita''; ''ĉevaloj''; ''Ombro''; ''Pri trudkiteloj''; ''Elkrizalidi''). == Tradukita prozo == * [[Jaroslav Melnik]]: ''La libro de sortoj'' (trad. Olga Kerziouk). Iu publikigas libron kie aperas la mortodatoj de tiuj kiuj nun vivas. Sekvas enorma socia tumulto. Meditadoj kaj kutimoŝanĝoj antaŭ la mortofenomeno. Iam tiuj antaŭanoncitaj mortoj iel finas. == Tradukita poezio == * [[:en:Srikanth Reddy]]: ''Poemoj el ĝemela planedo pri Esperanto kaj pri la lingvaneco'' (trad. [[Probal Daŝgupto]]). * [[María Ángeles Maeso]]: ''Poemoj'' (''Tegmenta luko''; ''Ratoj''; ''Printempas re''; trad. [[Miguel Fernández]]). * [[Tanikawa Shuntaro]]: ''Elektitaj poemoj'', el kiuj kelkaj pri ĉiutagaj banalaj aĵoj, pri vivo kaj morto, interparencaj rilatoj (''La tago, kiam oni lanĉos la balonon''; ''Junulo kun okuloj mallevitaj''; ''Junio''; ''Nero – al hundeto, kiun oni amis''; ''Stafeti matenon''; ''En bela somera mateno''; ''La gazono''; ''Vivi''; ''Fekaĵo''; ''Ĉio ajn 'stas pipiĉo''; ''Glaso''; ''Pano''; ''Ŝnureto''; ''Decembro''; ''Kion maljunulo diris antaŭ la morto''; ''Avinjo kaj Hiroko''; ''Jen mi naskiĝis''; ''Kanto''; ''La hejmeniro''; ''Adiaŭ estas vorto nur provizora. Knabo 12''; ''En la tago, kiam la birdetoj malaperis en la ĉielo''; ''Tiu knabo''; ''Zum zum''; ''Adiaŭ''!; ''La vortoj''; trad. [[Kitagawa Hisasi]]). * [[Béla Markó]]: ''Du poemoj'' (''Komuna deklaro''; ''La granda komuna ŝako''; trad. Jozefo E. Nagy). * [[Kinga Fabó]]: ''Du poemoj'' (''La promiskua spegulo''; ''Brokanta ĉarmo''; trad. [[István Ertl]]). * [[Péter Zilahy]]: ''Du poemoj'' (''Kiu for''; ''Morti en ŝtrumpetoj''; trad. István Ertl). == Artikoloj kaj [[eseo]]j == * [[Ralph Dumain]]: ''La tragedio de l' homo en tri medioj''; nome revizio de la verko de Imre Madách ''La tragedio de l'homo'' vidita de esperantistoj (Kálmán Kalocsay, Sándor Szathmári), de la hungara aŭ anglalingva kritikistaro (István Söter, George Sziters, George F. Cushing, János Erdélyi, Thomas R. Mark, Mihály Szegedy-Maszák) kaj de [[György Lukács]], eble la plej konata hungara literatura kritikisto. Oni fokusigas al ĝenerala mesaĝo, ĉu optimisma aŭ pesimisma, romantisma aŭ ne, progresema aŭ ne. * [[Jouko Lindstedt]]: ''Kial Zamenhof ne povis antaŭvidi la mondan anglan (kaj ĉu ĝi entute ĝenus lin)?''; hipotezo pri kion estus farinta [[Ludoviko Zamenhof]] se jam la [[angla]] estus havinta la nunan statuson de [[internacia lingvo]]. Ankaŭ meditado pri kiel tio okazis. Zamenhof zorgis pli pri homaranismo kaj por akcepto ĉe aŭtoritatoj. La nuna Esperanto estas alia afero. * Luiz Fernando Dias Pita: ''Komparo inter la esperanta kaj brazila literaturoj dum la jaroj 1950-1980''; La aŭtoro rilatas kelkajn nomojn de brazilaj Esperanto verkistoj kun la evoluo de la tiutempa brazila literaturo el la dua duono de la 20-a jarcento: Ĉefe li fokusiĝas al la poezia verkaro de [[Geraldo Mattos]], [[Sylla Chaves]], [[Diderto Freto]] kaj [[Roberto Passos Nogueira]]. * [[Wim Jansen]]: ''Esperanto inter natura evoluado kaj lernfacileco''; pri kategorieco kaj nekategorieco de esperantaj radikoj kaj ties rilato kun la natura evoluado (kategorieco) kaj la lernofacileco (nekategorieco). * [[Gerrit Berveling]]: ''Kiel funkcias klasika metrika poezio''. En latina kaj greka bazita sur longeco kaj mallongeco de silaboj en pli malpli fiksitaj skemoj; el [[Mezepoko]] sur la [[rimo]]j. == [[Recenzo]]j == * [[Federico Gobbo]]: ''Du esearoj, du Zamenhofoj'', pri ''Homarano. La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L. L. Zamenhof'' de [[Aleksander Korĵenkov]] kaj ''Por ke la tagoj de la homaro estu pli lumaj. La originala verkaro de Lidia Zamenhof'' (komp. Jean Amouroux, Zofia Banet-Fornalowa, Masayosi Higasida kaj Bernhard Westerhoff). La unua verko pri la vivo de [[Ludoviko Zamenhof]] kaj la dua, kolekto de tekstoj de lia filino Lidia kiu sekvis la tendencon de la patro al [[homaranismo]], nome en la religio [[bahaismo]]. La recenzisto rekomendas ties legadon paralele al la biografio pri ŝi fare de Wendy Heller. * [[Miguel Fernández]]: ''Interesa verko en neglektitaj vestaĵoj'', pri ''La Troja Milito'' de [[Spiros Sarafian]]; interesa temo, sed manko de profesieco en la traktado kaj ĉefe kun multaj "lingvaj malglataĵoj". * [[Gerrit Berveling]]: ''Konspiro kontraŭ Luyken?'', pri ''Pro Iŝtar'' de H. A. Luyken); biblia temo rilate al la historio de [[Ijob]] kun ''orientalisma'' traktado kun fono en la antikva Babelo. Temas pri [[historia romano]] kaj samtempe aventura romano kun la temo de konspiro fare de pastroj de "falsaj dioj". la religia temo okazigis malakcepton ĉe la legantaro. * Jordi Solé i Camardons: (trad. [[Suso Moinhos]]) pri ''La gesta d'Utnoa'' de [[Abel Montagut]]); nome la katalunlingva versio de [[Poemo de Utnoa]] kun laŭdo al "esplorado vasta pri la epika literaturo de la tuta homaro" kaj konstato de la mesaĝo, nome "humanismo, kiu staras por la diverseco kaj kulturo de la tuta homaro.".<ref>Paĝo 142.</ref> * [[Jorge Camacho]]: ''Pri ĉizo kaj aliaj artoj'', pri ''Aforismoj kaj tekstoj'' de [[Constantin Brâncuşi]] (trad. de [[Ionel Oneţ]]). Kaj medito pri la koncepto [[statuo]] kaj pri beleco kaj malbeleco respektive de la virina kaj vira korpoj. * Gyorgy Nanovfszky (iama ambasdoro de Hungario en Rusio): ''Vivsekcoj tra Rusio'', pri ''Homoj de Putin. La silenta plimulto de Rusio'' kaj ''Krimeo estas nia. Reveno de la imperio'' de [[Kalle Kniivilä]]; nome finna ĵurnalisto, fakulo pri vivo en Rusio ekde la falo de [[Sovetunio]]. En la unua verko la aŭtoro kolektas deklarojn de meztavolaj homoj pri la situacio en la Putina Rusio, plej multe favoraj. En la dua, Kalle Kniivilä enkuntekstigas la aneksigon de [[Krimeo]] fare de Rusio kaj la situacion en aliaj teritorioj de orienta [[Ukrainio]], same kun ruslingva plimulto. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba23/index.html BA n-ro 23, junio 2015] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|23]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2015]] e8yb0acs6q5mjfzxgitc0lf14qfr49t 0 588236 9349980 9344054 2026-04-08T20:39:08Z Sj1mor 12103 /* Tradukita poezio */ 9349980 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 24 | Bildo = Ba24-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 138 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = oktobro 2015 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba24 Beletra Almanako 24] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9310-5 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA24''' estas la dudekkvara numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en oktobro 2015. == Enhavo == Prezento ([[Jesper Lykke Jacobsen]]). == Originala prozo == * [[Spomenka Štimec]]: ''La ŝipo nomata Teresa''. Juna kroatino akompanas faman esperantistan vojaĝanton, nome Tibor. Duone li rakontas iaman amaferon, nome klopodofuĝon; duone ŝi imagas la ceteron. * [[Amir Naor]]: ''Sunfrapo''. Junulo iras al la [[strando]] posttagmeze; ĉio ŝajnas sekura, sed... * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Ludoviko la Dekkvara''. Interplekto de du historioj el du diversaj epokoj kaj tempoj kun ioma konekto. En 1669 la franca reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] estas vekigita de sia ministro Colbert kiu proponas al li novan meblaron, kiu poste ricevos la nomon de la reĝo. Tiu rakontas ke li sonĝis pri iu stranga mondo kie okazis [[striko]] de ministoj. En 1989 (nome 320 jarojn poste) okazas tiu striko de ministoj, kiuj protestas pro misuzo de mono fare de burokratoj kiuj ne pagas akurate iliajn [[salajro]]jn, dum oni parolas pri iuj ricevitaj novaj mebloj. * [[Sten Johansson]]: ''La lupo de la Monta Reĝo''. Knabo estas kunportata de sia patrino, servistino ĉe domo de alia familio; tie li laŭespere distru sin kun la filino de tiu familio, sed ne tiom bone kondutas. == Originala [[poezio]] == * [[Ricardo-Felipe Albert Reyna]]: ''Provo de ampoemo'' (''Ŝtupoj de amo''; ''Disneebloj''; ''Amvagulo''). * [[Jesper Lykke Jacobsen]]: ''Translazuren''. Inspirita de foto de elmigrantoj serĉante facilan signalon per [[poŝtelefono]]j. * [[Nicolino Rossi]]: ''Kelkaj poemoj el "Oldula notlibro"''. == Tradukita prozo == * [[János Székely]]: ''Filantropoj'' (trad. Jozefo E. Nagy). En la kunteksto de malvenka retiriĝo de hungara armeo el la orienta fronto dum la [[Dua Mondmilito]], oficiro ricevas ordonon ekzekuti kaptitan dizertinton de sia bataliono, kies komponantoj estas ĉiuj samurbanoj. Li ne pretas plenumi la postulon kaj lasas la taskon al venonta oficiro, kiu estas en sama situacio. * Rita Granetti: ''Manoj disigitaj nur de vitroplato'' (trad. Sen Rodin). Knabino malobeas patrinan ordonon ne eniri en preciza parto de arbaro. Tie ŝi renkontas knabon kiu de malantaŭ dikega vitro malkapablas komuniki al ŝi. == Tradukita poezio == * [[Grigore Chiper]]: ''Poemoj'' (''20 mil leŭgoj sub tero''; ''Mi atendas ke vi mortu''; ''Glitante en nevortojn''; trad. [[Suso Moinhos]]). * Marcela Benea: ''Poemoj'' (''(Sen titolo)''; ''Obskura krio''; ''Linio rekta''; ''Mi ĉiujn konfuzadas''; trad. [[Suso Moinhos]]). * [[Aleksej Konstantinoviĉ Tolstoj]]: ''Poemoj'' (''Printempaj sentoj de nebridebla antikvulo''; ''Epistolo al M. N. Longinov pri darvinismo''; trad. [[Valentin Melnikov]]). == Originala teatro == * [[Rikardo Cash]]: ''Duonhora pluvego''. Dum duonhora pluvego du virinoj rifuĝiĝas en senhoma trinkejo. Unu estas Anĝelino optimisma studentino pro biologio, la alia estas Samanto, pesimisma plenkreskulino. * [[Trevor Steele]]: ''La lasta kunsido''. En iu stranga kunsido abstraktaj gefratoj plendas per mallonga diskurseto laŭvice por virinaj rajtoj, kontraŭ nukleaj bomboj, [[kapitalismo]], malŝpara vivmaniero, [[infansoldato]]j, por [[Esperanto]], pli justa uzado de akvo, kontraŭ [[atomcentralo]]j, [[Monda Banko]], [[Internacia Mon-Fonduso]], lingvokoruptado fare ĉefe de la komerca medio, kaj por alproksimiĝo de religiaj konceptoj. La proponoj por la solvo de tiuj problemoj estos perforte ataki kaj mortigi la koncernajn respondeculojn kaj kulpulojn. Kaj por la ne tiom gravaj problemoj, "nur" drastaj malpermesoj. == [[Eseo]]j / Artikoloj == * Javier Guerrero: ''Esperanto-bibliotekoj por la 21-a jarcento''. Mallonga trarigardo al plej konataj Esperanto bibliotekoj. Proponoj por cifereca kunigo de tiuj por ia Esperanto bibliotekaro. * [[Spomenka Štimec]]: ''Renkontiĝo de esperantlingvaj verkistoj en Kroatio''. Resumo de prelegoj kaj eventoj en tiu renkontiĝo. * Galina Juzefoviĉ: ''La voĉo de Svetlana Aleksijeviĉ'' (trad. [[Grigorij Arosev]]). Informo pri la atribuo de la [[Nobel-premio pri literaturo]] al [[Svetlana Aleksijeviĉ]], belorusa verkistino en [[rusa lingvo]] kiu dediĉis sin ĉefe al komponado de verkoj el intervjuo kaj parolaj kontribuoj de anonimaj aŭ ĉiutagaj personoj. * [[Márton Fejes]]: ''La ŝerco de la preskoboldo''. Meditado pri preseraroj kaj apartaj okazoj, kiel preseraro ''poemarbo'' anstataŭ ''poemaro''. Hungara tradukisto rekte tradukis la tekston sen konscii pri la eraro kaj tiel montriĝis ankaŭ plagiatisto. * [[Yohanes Manhitu]]: ''Skribi en Esperanto: Penseto mia''. == [[Intervjuo]] == * Suso Moinhos: ''Anjo Amika: muziko kiel vivotakto''. Intervjuo al hungara kantistino nomita [[Anjo Amika]] pri ŝia kariero kiel kantisto, pri ŝia persona vivo, pri ŝia esperantista vivo. == [[Recenzo]]j == * [[Mao Zifu]]: ''Soleco estas narkotaĵo'', pri ''Cent jaroj da soleco'' (de Gabriel García Márquez; trad. Fernando de Diego). Pri la koncepto de soleco, pri la traduko de [[Fernando de Diego]] partikulare pri mistraduko de ''vistosos'' [vestidos] al ''krikoloraj'' kaj pri misoj en tradukoj. * [[Jorge Camacho]]: ''Homaranisma poem-antologio'', pri ''Brazila Esperanta Parnaso'' (de diversaj aŭtoroj kaj tradukintoj). * [[Mao Zifu]]: ''Spertoriveroj fluis en poezian maron'', pri ''Testamente'' (de Edwin de Kock). Komentoj pri la poezio de [[Edwin de Kock]], elekto de kelkaj poemoj, diskutado foruma pri la signifo kaj ebla malfacilo de unu el ili. * [[Gerrit Berveling]]: ''Kelkvorte marĝene de Marta'', pri ''Marta'' (de [[Eliza Orzeszko]]). Io pri ''itô kanzi kaj lia entrepreno'' eldoni zamenhofajn tekstojn kiuj montras kiuj vortoj estis la unuaj, ekzemple ne la radiko esper- sed sper-. Poste pri ''Reeldono de Marta'' fare de KLEKS. Poste pri ''Kelkaj misaĵoj'' en konservo de eraroj, korektoj ktp. * [[Ulrich Lins]]: ''La bunteco de anarkiismo en Hispanio'', pri ''Memorindaj anarkiistoj kaj anarkiisma esperantismo, Liberecana antologio kun tekstoj de Federica Montseny kaj Dolors Marin'' (kompilitaj, trad. kaj komentitaj de [[Miguel Fernández]]). * [[Anina Stecay]]: ''Forpuŝitaj memoroj jukas'', pri ''Skabio'' (de [[Sten Johansson]]). Nome [[krimromano]] kun ĉefe unua parto tre atentokapta kun suspektindulo kiu perdis sian memoron. * [[Jorge Camacho]]: ''Kiel kurioze, kia koincido!'', pri ''La angla sen instruisto'' (de [[Eugène Ionesco|Eugen Ionescu]]; trad. Ionel Oneţ). * [[Valentin Melnikov]]: ''Plia bona rikolto, stabila tradicio'', pri ''Belarta rikolto 2015. Premiitaj verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio'' (de diversaj aŭtoroj). Resuma aludaro el la premiitaj verkoj. * Rolando Bonkorpa: ''Rekomendinde malgraŭŭ mizogineco'', pri ''Telenio'' (atribuita al [[Oscar Wilde]]). Bonkvalita utila recenzo pri la verko, pri la traduko, pri la floreca stilo kaj riproĉo al mizogineco de la libro, eble necesa en la epoko por eviti propagandon de samseksemeco, sed nuntempe iom malakceptebla. * [[Gerrit Berveling]]: ''Hopu inter la planedoj'', pri ''Libazar' kaj Tero. Kvarmana sonato dutonala'' (de [[Julia Sigmond]] kaj [[Sen Rodin]]). Pri verko ne tiom sciencfikcia kiom "utopieca-socikritika" kiu alternas scenojn sur Libazar' kun tiuj sur Tero. Kiel decas, multaj aludoj kaj satiroj al surteraj aferoj. * [[Suso Moinhos]]: ''Voko al plibonigo de grava verko'', pri ''[[Historio de la esperanta literaturo]]'' (de [[Carlo Minnaja]] kaj [[Giorgio Silfer]]). Konstrua kritiko por eblaj postaj eldonoj: antologio nenecesa, periodigo revizienda, apartigo de teatro kiel agado (ne kiel verkaro), homogena atento al verkistoj, foresto de aŭtoroj, korektindaĵoj. * [[Sten Johansson]]: ''Amo de l'prapatrinoj'', pri ''Ho, tomboj de l' prapatroj'' (de [[Clelia Conterno Guglielminetti]]). [[Historia romano]], publikita (2015) tri jardekojn post la morto de la verkistino, rakontita el la legado de malnovaj leteroj trovitaj en subtegmento. En ĝi aperas temos jam viditaj en ŝia poezio: morto de infano, graveco de familiaj rilatoj inter generacioj kaj la rilato inter "eta" kaj "ega" vivo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba24/index.html BA n-ro 24, oktobro 2015] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|24]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2015]] 3jzrhhenoscikbavn0kzmuyeftocasb 0 588237 9349987 8868526 2026-04-08T20:50:20Z Sj1mor 12103 9349987 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 25 | Bildo = Beletra Almanako 25.jpg<!--Ba25-kovrilo.jpg--> | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 170 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = februaro 2016 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba25 Beletra Almanako 25] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9314-3 | ISSN = 1937-3325 }} <!--[[Dosiero:Beletra Almanako 25.jpg|eta|upright|Kovrilo-paĝo de BA 25]]--> '''BA25''' estas la dudekkvina numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro 2016. La internaj ornamaj bildoj estas fotoj de [[turo]]j aŭ altaj konstruaĵoj, dum la [[kovrilpaĝo]] montras muntaĵon de la [[Babela Turo]] inter modernaj urbaj konstruaĵoj. == Enhavo == ''Prezento'' ([[Jesper Lykke Jacobsen]]). Aludoj al [[biblioteko]]j (Borges, Eco ktp.). == Originala prozo == * [[Grigorij Arosev]]: ''Dolly''. Familia historio, junulino sentas sin sola kaj apuduloj klopodas helpi, inter kiuj intervenas psikologino de la lernejo kiu alparolas la patron. * [[Lilia Ledon da Silva|Lilia Ledon]]: ''Realo, nepriskribebla realo. Paŝoj al plena realo-aliro''. Abstrakta meditado pri la vivo kaj partikulare ĉirkaŭ la du [[rolulo]]j Tutoparto kaj Tutopeco. * [[Barry Friedman]]: ''Bukaj-aj esperantistaj frenezetuloj''. Priskribo de etoso kaj ĉiutagaĵo en [[Ohio]], parodio de tieaj esperantistoj. == Originala [[poezio]] == * [[Antonio Valén]]: Filandroj oldaj (Ama fer' iama; Floron puran; Grandurba mateniĝo; Disiĝo; Detruenda am-karcero; Vino venena; Tagmezo; Jen vi kaj mi; Diin' en dormo; Senlimen; Varma-somere; Fendoj; Mallume inter du lumoj) * [[Gerrit Berveling]]: Eŭropo 1992; Eŭropo 2015; Serieto da II-oj. == Tradukita prozo == * [[Yehuda Gur-Arje|Yehuda Gur-Arie]]: ''Falsulo'' (trad. [[Luiza Carol]]). Vespera trankvileco de optimismulo. Li aŭskultas birdopepadon kaj sonĝas prie. == Tradukita poezio == * [[Ĥaim Naĥman Bialik|Ĥaim Naĥman Bjalik]]: Poemoj (Pro ruĝa pomo; Se vi trovos; trad. [[Amir Naor]]). * Ses kluĵaj poetoj nuntempaj: Poemoj (Daniel Moşoiu; Ion Mureşan: Poemo pri espero; [[Lajos Molnos]]: Poemo pri feliĉo; Maria Olteanu: Hodiaŭ; Ion Cristofor: Vintra tago; Alexandru Jurcan: La laceco de la seĝoj; trad. [[Ionel Oneţ]]). * [[Hannes Sigfússon]]: Sankta Vaĉo (trad. [[Baldur Ragnarsson]]). Meditemo de lumturisto. == Tradukita [[teatro]] == * [[Miguel Fernández]]: ''Finfine "Bohemiaj lumoj" vidis la lumon''. Pri la persona alligiteco de la aŭtoro al la teatraĵo "Bohemiaj lumoj" de [[Ramón María del Valle-Inclán]]. Dekdua sceno en kiu la ĉefrolulo Makso parolas al sia amiko Sinjoro Latino pri sia koncepto pri [[Esperpento]] kaj poste mortas ebria pro malvarmo. == [[Eseo]]j / Artikoloj == * [[Jorge Camacho]]: ''Japanujo kaj mi''. Pri la persona alligiteco de la aŭtoro al japanaj esperantistoj kaj [[Japanio]] ĝenerale, krom pri [[esperantisto]]j kaj [[Orienta Azio]] (ĉinoj, japanoj, koreoj kaj [[Tajvano]]). Veturoj tra Japanio kaj veturimpresoj: okazigitaj poemetoj. * [[Jorge Camacho]]: ''Malheloj kaj malbeloj en HEL''. Recenzo kaj kritiko al ''[[Historio de la esperanta literaturo]]'' de [[Carlo Minnaja]] kaj [[Giorgio Silfer]]. Ĉefa kritiko estas al supraĵaj komentoj kaj miskompreno de la poezio de Camacho. Oni agnoskas la gravecon de la verko, sed oni mallaŭdas la implikon en la personaj ideologioj. * [[Carlo Minnaja]]: ''Libro pri historio – historio pri libro''. Laŭ la strukturo de [[dialogo]] inter la aŭtoro kaj lia filino, nome la ''Historio de la esperanta literaturo'', Minnaja defendas sian verkon el ricevitaj kritikoj, konfirmas, ke plej parto de tiu estis farita de li mem kaj ne de la alia aŭtoro kaj iom pli eksterteme eniras en la afero de [[raŭmismo]] kaj la postaj konfliktoj inter esperantistoj. * [[Gerrit Berveling]]: ''Pri la libroj de la eldonejo Fonto'' el Gersi Alfredo Bays. Oni rakontas la historion de la eldonejo kaj oni listigas publikaĵojn en dekdu fakoj, nome la jenaj: Originala poezio; Originala prozo; Studaĵoj; Kuirlibro; Tradukita poezio; Tradukita prozo; Antologio k.s.; Pri lingvo, gramatiko, vortaro; Biblio; Porinfana literaturo; Filozofio, teologio; Teatraĵoj. * [[Miguel Fernández]]: ''Reago al la recenzo La bunteco de anarkiismo en Hispanio''. Temas pri reago al komento en recenzo de [[Ulrich Lins]] pri "Memorindaj anarkiistoj kaj anarkiisma esperantismo": en tiu Lins aludas al la mortigo de pastroj fare de anarkiistoj. Fernández respondas, ke tiu afero estas tute ekstertema. Tamen li enkuntekstigas la aferon per resuma historio de la amasmurdoj fare de la kristana respektive [[katolika eklezio]] ĝis alveni al la epoko de la hispana puĉo de julio [[1936]] kaj la sekva [[hispana enlanda milito]] kaj eĉ dum la epoko de la postmilito kiam la eklezio tute komplicis kun la diktatora reĝimo. * Li Chaoyang: ''Pri mia patro Li Shijun ([[Laŭlum]])''. Biografio de Laŭlum fare de lia filo. Malfacilo en la junaĝo kaj entuziasma dediĉo de Laŭlum al studado, scienco, verkado, tradukado, lernado de Esperanto kaj organizado de diversaj aktivecoj por la disvastigo de la lingvo. Listigo de verkoj, ĉefe de tradukoj. Laboro en "El Popola Ĉinio" kaj laboremo ĝis la fino. == [[Intervjuo]] == * [[Suso Moinhos]]: ''Parolante kun [[Nora Caragea]]: la lingvo, la vivo, la libroj.''. Intervjuo al Nora Caragea. Ŝi parolas pri isa vivo, sia esperantiĝo, la rilato kun rumana esperantisto Caragea, la esperantigo de ilia filino, sia dediĉo al traduko kaj speciale al la [[porinfana literaturo]] kun seriozaj temoj. Bibliografio de ŝiaj sep tradukoj. == Reago == * [[Detlev Blanke]]: ''Kio estas la literaturo de Esperanto?'' Alia reago al la ''Historio de la esperanta literaturo'' de [[Carlo Minnaja]] kaj [[Giorgio Silfer]]. Kelkaj kritikoj temas pri malmanko de la artikolo ''la'' en la titolo, manko de dediĉo al tradukoj kun literatura valoro, manko de konsidero al la samtempa verko de [[Geoffrey Sutton]] ''Concise Encyclopedia of the Original Literature of Esperanto'' kaj alvoko al kunlaboro inter la tri historiistoj kaj finfine malabundo en la bibliografio. Kelkaj el tiuj kritikoj estas rebatitaj en la menciita dialogoforma artikolo de Carlo Minnaja. == [[Recenzo]]j == * [[Julia Sigmond]]: ''Ĉu vi ŝatas vojaĝi?'', pri ''Ie pri io'' (de [[Tereza Kapista]]). Entuziasmo pri la ekzemplo de la granda veturado kaj instruado de Esperanto fare de Kapista. * [[Jorge Camacho]]: ''Kie ŝaŭmas la biero'', pri ''Aŭdienco'' (de [[Václav Havel]]; trad. [[Josef Vondroušek]]), teatraĵeto por du aktoroj. * [[Suso Moinhos]]: ''Utila, sed plibonigenda vortaro'', pri ''Sinonima vortaro de Esperanto'' (de Emil Dimov). Detala trarigardo al la vortaro, kiu fakte ne listigas nur sinonimojn, sed ankaŭ hiperonimojn, rilatajn vortojn, derivitajn ktp. Moinhos proponas revizion fare de fakulo(j) pri semantiko kaj leksikologio por regule ordigi kaj profiti la abundan utilan materialon. * [[Hirotaka Masaaki]] (Vastalto): ''Hajkoj kun alia gusto'', pri ''Cent hajkoj'' (de Andreas Kück). La recenzisto, sperta pri [[hajko]]j, klarigas tioin kio devas esti la tipa hajko, kaj kritikas, ke tiuj de ''Cent hajkoj'' insistas en eksperimentoj kiuj tute malproksimigas ilin el la kanono, nome per uzado de rimo, (foej tririmo), elizio de lasta vokalo en ĉiu verso, kaj eĉ en ĉiu vorto * [[Mao Zifu]]: ''Espero el malkaŝado de indiferento'', pri ''Indiferento. De la universo ĝis la homo'' (de Paulo Silas). La recenzito laŭdas la bonan lingvokapablon de juna poeto kaj la seriozan enhavon pri malbonoj de la mondo kaj la vivo. * [[Carlo Minnaja]]: ''Mornaj morgaŭoj'', pri ''La korto'' (de Kristian Lundberg, trad. [[Gunnar Gällmo]]). Kroniko de [[laboristo]], kiu devas peni en sia laborejo enŝipigante aŭtojn, kaj aliaj malfacilaĵoj de la vivo. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba25/index.html BA n-ro 25, februaro 2016] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|25]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2016]] kfduf1v2zm9yx14py58vzfmg45pqp83 0 591498 9350142 8744191 2026-04-09T09:44:35Z Sj1mor 12103 9350142 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 26 | Bildo = Ba26-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 142 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = junio 2016 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]] kaj [[Tim Westover]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107th St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba26 Beletra Almanako 26] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9326-6 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA26''' estas la dudekkvina numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en junio 2016. == Enhavo == Prezento ([[Suso Moinhos]]) == Originala Prozo == * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: ''Nur unu viv' aŭtomobila…'' Membiografio de [[aŭtomobilo]] en diversaj fazoj: odiseado de la posedanto ĝis finfine akiri la aŭton en soveta epoko, unuaj veturoj, forŝtelado de grandaj partoj de la pecoj, deprimo de la posedanto, pena kaj laboriga rekonstruo de la aŭto fare de la posedanto, denove veturado eĉ al [[Okcidenta Eŭropo]] kaj reveno, finfina perdo pro akcidento okazigita de stulta rapidema junulo, rubejo kaj emocia adiaŭo. * Espopore (Evgenij Georgiev): ''Nubego''. Ĉiutaga sceno de rolulo kiu estas abandonita de sia amatino en la sciencfikcia scenejo de estonteco (eĉ kun novaj lingvoj). * Espopore: ''Martelo''. Patro kaj filino kontemplas kaj interkonas kun surstrata [[muzikisto]] en sama sciencfikcia scenejo de estonteco (eĉ kun novaj lingvoj). * Klára Ertl: ''Neĝo''. En la emocia momento de ekneĝofalo, junulino ĉeestas en la trista situacio de junulo kiu estas for de sia familio. * Steven K. Smith: ''Nokto''. [[Virino]] sentas sin persekutata de viro nokte. * [[Ludmila Novikova]]: ''Neĝboruloj''. Rusino kiu suferas malfacilaĵon revenante hejmen tra Germanio, partikulare ĉe [[Essen]], kie policano detektas eksterleĝan funkciadon de la veturiganta [[buso]], memoras kiel dum la [[Unua Mondmilito]] ŝia avo, militprizonulo, ricevis iel helpon de [[germanoj]], por reveni hejmen. == Originala [[Poezio]] == * [[Xu Daorong]] (Ikso): ''El "Fabloj" de Ikso'' (Moko de Forkuranta Soldato; Drakamanto; Ĉeno de Embuskoj; Timo de Vosthavuloj; Nur Tigro; Instruo de Unueco). * Espopore: ''La vojo (Sonetkrono)''. Nome sinsekvo de 14 [[soneto]]j el kiuj ĉiuj ripetas en sia unua verso lastan de la antaŭan. * [[Anneke Schouten-Buys]]: ''Poemoj'' (prezidanto; Traduki; Malkonkorda; Transformiĝi; prokraste; La [[ardeo]]). * [[Paulo Nascentes]]: ''Poemoj'' (Ciklo; Vundita vojo, Pleno; Difino; Per versoj; Saĝo). * [[Petro Palivoda]]: ''Poemoj'' (Revo; Feliĉa homo). * [[Tatjana Auderskaja]]: ''Natura evoluo''; ''Krimeaj heksametroj''. ''Natura evoluo'' estas humura rigardo al aktualo (2014), en kiu homoj perdas kapablon pro moderneco kaj al estonteco (2034) kiam homoj laŭ nuna iro perdos sian kapablon piediri, manĝi kaj legi. [[Rimo]] kaj perdo de rimo ludas rolon en la evoluo. == Tradukita Prozo == * Mircea Opriţă: ''Kaliban, iru al la biblioteko!'' (trad. [[Ionel Oneţ]]). Saĝa erudiciulo suferas la fakton havi stultan kaj brutalegan filon kiu agaĉas. Prospero, la patro, naive klopodas sendi la filon al [[biblioteko]], okaze li edukiĝu. * Mihai Măniuţiu: La turo (trad. [[Ionel Oneţ]]). En la konstruo de bableca turo anĝeloj miksiĝas al homoj. * [[Julio Ramón Ribeyro]]: La insigno (trad. [[Harald Helfgott]]). La protagonisto iun tagon trovas hazarde [[insigno]]n kaj per ĝi li estas konsiderata membro de iu stranga [[komunumo]], en kiu li iom post iom ascendas. == Tradukita Poezio == * [[Sholeh Wolpé]]: ''Poemoj'' (Sanktejo; Tegmento; Super Tehrano; Azza, la funebrado; La pentrita suno; Mi ne elektis miajn gepatrojn; La palafito; Dealta vidaĵo; La fremda; Kiel verki amkanton?; trad. [[Suso Moinhos]]). Priiranaj poeziaĵoj. * [[Tal Nitzán]]: ''Poemoj'' (En la tempo de ĥolero; Kvieto; El: En kiu lando; Ebloj; La kanario (Dekor-dezajno); trad. [[Suso Moinhos]]). == [[Eseo]]j / Artikoloj == * [[István Ertl]]: ''Trovi siajn voĉojn''. Pri la libro "Lost in Translation" de Eva Hoffman kaj la derivita esprimo ''perdita en traduko'' ktp. * [[Miguel Fernández]]: ''Gravaj figuroj de la hispana soci-kritika poezio apogas Esperanton. Prezento de la poem-antologio "Nova mondo en niaj koroj"''. Enmiksigo de esperantistaj poetoj kun la movado de junaj kontestemaj hispanaj poetoj. * [[Sen Rodin]]: ''Papo Bergoglio: ĉu jes, aŭ ne?'' Defendo de la figruo de la aktuala papo Bergoglio, fronte al la reakcia hierarkio de la eklezio kaj kiel montro de progresema revoluciema tendenco en la [[katolika eklezio]]. * [[Reinhard Haupenthal]]: ''Danĝera kresto-migrado. Eseo pri la sarlanda gastronomio''. Nome eseo pri tradicia [[kuirarto]] de [[Sarlando]], kun klarigo pri diversaj pladoj. == Reagoj == * [[Jorge Camacho]]: ''Klasikaj formoj''. * [[Christian Declerck]]: ''Pri BA25''. * [[Edwin de Kock]]: ''Pri "Preĝo"''. == [[Recenzo]]j == * [[Jorge Camacho]] kaj [[Suso Moinhos]]: ''Atentinda redono de kunsenta poezio'', pri ''Mi inventas la mondon. Obmyślam świat'' (de [[Wisława Szymborska]], pola Nobel-premio). * [[Nikolao Gudskov]]: ''Splendo kaj mizero de la movado'', pri ''[[Mi stelojn jungis al revado]]'' (de [[Mikaelo Bronŝtejn]]), nome [[historia romano]] pri kelkaj inventitaj pioniroj de [[Esperanto]] en [[Sovetunio]] en la etoso de aliaj realaj figuroj, ĉiuj suferantaj la persekutojn de la epoko de [[stalinismo]]. * Rubén Fernández Asensio: ''Rajtoj... sen lingvoj'', pri ''Language without Rights'' (de Lionel Wee), pri konceptoj de [[lingvo]] kiel ne tiom grava faktoro de kultura identeco, partikulare por lingvaj minoritatoj, maleblo de lingva neŭtraleco, enlingva diskriminacio, maldiskriminacio ktp., elirante el la okazo de la intenco trudi la mandarenan normon de la [[ĉina]] en [[Singapuro]], sed kun ekzemploj de aliaj okazoj, kiel la korsika, loka dialekto de la [[sveda]] ktp. * [[Wim Jansen]]: ''Fidelo vorta, ne bilda kaj ritma'', pri ''Kiam ekfloras la migdalarbo... / Quando fiorissi el mandorlo...'' (de diversaj aŭtoroj; trad. E. Doerfler, [[Anita Altherr|A. Perić Altherr]], E. Tantin Ackermann). Ĉefa kritiko estas tro laŭvorta traduko kun malprofito al la ritmo kaj enhava intenco. * [[Leif Nordenstorm]]: ''Por kiu ĉi du?'', pri ''Kiu ĉi mi?'' (de [[Gerrit Berveling]]) kaj ''Kaj jen mi!'' (de Madzy van der Kooij) nome du mambiografioj de geedzoj. * [[Luiza Carol]], ''Observi verdajn okulvitrojn per verdaj okulvitroj'', pri ''La mirinda sorĉisto de Oz'' (de [[L. Frank Baum]]; nome komparo de du tradukoj: de H. R. Dreyer (2000) kaj de [[Donald Broadribb]] (2012)). == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba26/index.html BA n-ro 26, junio 2016] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|26]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2016]] 9eipeee5i8augkchbh4jt9t1upua7dy 0 591524 9349979 8523347 2026-04-08T20:37:40Z Sj1mor 12103 9349979 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:MTAaDunarol.JPG|dekstra|eta|282x282px|Ĉe la [[Danubo]] estas la [[Hungara Scienca Akademio]], kie S-rino. Fabó estis kvin jarojn lingvistika profesoro.]] '''Kinga FABÓ''' (naskiĝis la {{daton|1|novembro|1953}} en [[Mezőtúr]], [[Hungario]], mortis la [[4-an de marto]] [[2021]] en [[Budapeŝto]]) estas [[Hungario|hungara]] poetino, [[lingvisto]] kaj [[eseisto]]. El 1978 al 1980 ŝi estis asocia profesoro de [[historio de lingvo]] en la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. El 1981 al 1986 ŝi estis asocia profesoro de [[lingvistiko]] en la ''Magyar Tudományos Akadémia'' ([[Hungara Scienca Akademio]]). Ŝi estas [[verkisto]] kaj [[poeto]], kaj esploris pri filozofio de lingvo kaj faris kritikajn alproksimiĝojn al literaturo.<ref> Jász-Nagykun-Szolnok Megyei Szerzők az, Új Magyar Irodalmi Lexikonban (New Hungarian Literary Encyclopædia), paĝo 12. [http://archiv.vfmk.hu/konyvtar/digitalizalas/1_sz_melleklet_1_0.pdf] Alirita la 3an de Septembro 2017.</ref> Kelkaj ŝiaj poemoj estis tradukitaj al la [[angla]], [[Esperanto]]<ref>Ekzemple en Kinga Fabó: ''Du poemoj'' (La promiskua spegulo; Brokanta ĉarmo; trad. István Ertl) [[Beletra Almanako]], [[BA23|nº 23]], Junio 2015, paĝoj 90-91.</ref> kaj aliaj lingvoj. == Verkoj == * 1980: ''Értékváltozások a 19. század második felében'' (Valorŝanĝoj en la dua duono de la 19a jarcento), Analizo de etiketaj manlibroj * 1984: ''Maradj még idegen'' (Restu plu fremda), radioprogramo, reĝisorita en 1995 de [[Ferenc Grunwalsky]] * 1987: ''A határon'' (Surlime), eseoj * 1988: ''Anesztézia'' (Anestezio), poems * 1992: ''A fül'' (La orelo), poemoj * 1994: ''Ellenfülbevaló'' (Malorelringo), poemoj * 1996: ''Elég, ha én tudom'' (Sufiĉas ke mi sciu), poemoj * 2002: ''Fojtott intenzitással, fojtottan'' (Malintense, dampite), poemoj == Eseoj kaj studoj == * 1978: ''Gyakorító és mozzanatos képzôk a mai magyar nyelvben'' * 1984: ''A szófajváltás'' * 1985: ''Az aspektus egy lehetséges formális definíciója és jellemzése'' * 1986: ''A nyelvhelyességi szabályok jellege'' * 1986: ''Mindennapi élet, erkölcs, mûvészet'' * 1993: ''Végrehajtja és elszenvedi. A hermeneutika mint a medialitás filozófiája'' * 1995: ''Névadónak lenni megnevezett helyett. [[Imre Kertész|Kertész Imrérôl]]'' * 1996: ''Egy lehetséges posztmodern filozófia'' (Ebla postmoderna filozofio) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Péter Hermann, MTI ki kicsoda 2009 Szerk (MTI kiu estas kiu). Budapest: Magyar Távirati Iroda (Hungarian News Agency), 2008. {{ISBN|978-963-1787-283}} * [http://www.szepiroktarsasaga.hu/kinga/index.html Kinga Fabó, retejo] * [http://www.szepiroktarsasaga.hu/tagjaink/Fabó_Kinga Fabó, Kinga] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140903105502/http://www.szepiroktarsasaga.hu/tagjaink/Fab%C3%B3_Kinga |date=2014-09-03 }}, Beletrista Asocio, retejo * [http://mek.oszk.hu/00000/00019/html/f/i003450.htm Fabó, Kinga], Kortárs Magyar Írók (Nuntempaj Hungaraj Verkistoj) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fabo, Kinga}} [[Kategorio:Hungaraj lingvistoj]] [[Kategorio:Hungaraj eseistoj]] [[Kategorio:Verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] [[Kategorio:Hungaraj poetoj]] l33tbf86b2f50b7ja2z86cnu4cexhzx 0 601944 9350150 8153162 2026-04-09T09:58:51Z Sj1mor 12103 /* Tradukita prozo */ 9350150 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 30 | Bildo = Ba30-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 148 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = januaro 2018 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]] kaj [[Suso Moinhos]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba30 Beletra Almanako 30] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9361-7 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA30''' estas la trideka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en januaro 2018. == Enhavo == * ''Prezento'' ([[Probal Daŝgupto]]) == Originala [[prozo]] == * [[Trevor Steele]]: ''La fotoalbumo fermiĝas''. Prologo de la tria volumo de la romano ''La fotoalbumo'' enkuntekstiganta ĝin kaj ĉefe la aferon pro la vera aŭtoro. * [[Sten Johansson]]: ''Rompo''. Viro kiu iam apartiĝis el virino, vizitas ŝin. == Originala [[poezio]] == * [[Miguel Fernández]]: ''Poemtrio'' (''Rev-ene''; ''Fabelo por endormigi nepon de ruĝa-nigra poeto''; ''Certeco''). == Tradukita prozo == * [[John Berger]]: ''Musrakonto'' (trad. Benson Smith). Iu muntas muskaptilon kaj startas la musĉasado. * [[Tommaso Landolfi]]: ''Aga maĝéra difúra'' (trad. [[Giulio Cappa]]). Iu ricevas instruon de la [[persa]], sed poste konstatas, ke temas pri inventita lingvo, kiun nur li mem konas. En ĝi li verkis tri poemojn. Kun amiko, li vizitas artokritikiston, por scii la konsideron de tiuj poemoj en nekonata lingvo. Ĉu ili estas vera artaĵo? Kvankam ne temas pri [[Esperanto]], tiu teksto povas esti konsiderata paralele al la konsidero de la originala [[esperanta literaturo]]. * [[Carlos Casares]]: ''La knabino de la cirko'' (trad. [[Suso Moinhos]]). Knabo enamiĝas de knabino el [[cirko]]; ŝi korespondas, sed... * [[E. T. A. Hoffmann]]: ''La sabloviro'' (trad. [[Anina Stecay]]). Horornovelo: Natanaelo estas terurigita per porinfana bildo de teruriga fantasta figuro de sabloviro kiu ĵetas [[sablo]]n al la okuloj de la infanoj kiuj ne volas iri dormi kaj samtempe pri reala figuro de malagrabla kunulo de la patro, kiu fakte mortas pro eksplodo, dum tiu Coppelius fuĝas. Kelkajn jarojn poste la protagonisto trafas iun vendiston de barometroj kun simila nomo, kaj koincidigas ilin. Per responda letero amikino Klara pridubas la supozojn de Natanaelo, kiu poste estas senkredigita de Klara mem kaj de ŝia frato Lotaro. Ĉio estus supozoj de la imagema spirito de Natanaelo. Poste Natanaelo obsede enamiĝas el najbarino, bela sed iom stranga, kiu kondutas sin iom strange, aŭtomatece. * Mark Kurlansky: ''Nuda'' (trad. Barry Friedman). En karibia insulo kiu trafis uraganan inundon kaj ricevis helpon, politikisto spionas la aliajn politikistojn kaj konatulojn kaj iliajn amaferojn. * Massimiliano Colucci: ''La domo de la anĝeloj'' (trad. [[Carlo Minnaja]]). En trajno oni petas kuraciston por atenti pri iu pasaĝero kiu suferis ekmalsanon. Tiu rezultas eks-edzino de la kuracisto. * Robert Zend: ''Enkonduko al nepublikigita manuskripto kun la titolo "Elektitaj sonĝoj"'' (trad. [[Ralph Dumain]]). Meditado pri sonĝoj, realo kaj nerealo ktp. == Tradukita poezio == * Javier Feijóo: ''En la akvo gvadiana'' (trad. [[Jorge Camacho]]). La tuta urbo [[Badajoz]] spegulas sin sur la rivero [[Guadiana]]. * José Zeca Afonso: ''Grândola, urbeto bruna'' (trad. Jorge Camacho). Kanto uzita kiel signalo por la [[Revolucio de la Diantoj]] en [[Portugalio]]. * Itisha Giri: ''Tri poemoj'' (''La edzino de la migrinto''; ''Kiam mi havos filinon''; ''Hejme''; trad. Suso Moinhos). Kun speciala dediĉo al inismaj aferoj. * [[E. E. Cummings]]: ''Frontkovrila poemeto'' (trad. Catherine B. Krause). Kiel dirite, en la kovrilpaĝo. == Teatro == * Miguel Fernández: ''Paŝteco el skeĉoj. Kvaro da porjunulaj skeĉoj''. Nome humuraj scenetoj "La maĉgumo", "La dentopurigado", "Laŭ la modo de Adofo Domínguez" kaj "En taŭrobredejo". == Artikoloj kaj [[eseo]]j == * [[Kalle Kniivilä]]: ''La strato de Tanja''. Enkonduka ĉapitro de samnoma libro de la aŭtoro. Du amikoj partoprenas en komunisma manifestacio de possovetunia epoko en [[Sankt-Peterburgo]]. Aludo al amasmortiga purigo de la stalinisma epoko de la 1930-aj jaroj. * [[Paulo Silas]]: ''La eŭropigitaj birdoj de Fernando de Diego''. Pri la traduko fare de Fernando de Diego de ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], Silas kritikas la elekton de tri birdonomoj eŭropaj por traduki aliajn tri tute sudamerikajn, sen konsidero al la familia rilato, aspekto aŭ ebla adapto de la loka nomo. * Yu Jianchao: ''Esperanto-gulaŝo: ĉarma pejzaĝo sur Parnaso''. Pri [[Tibor Sekelj]] kaj malfacilo traduki ĉinen la vorto ''[[gulaŝo]]'', uzita metafore de [[Marjorie Boulton]] en titolo de artikolo pri Sekelj. == [[Recenzo]]j == * [[Kris Long]]: ''Patrino maro (por kutimiĝi al ŝiprompoj)''; pri ''Laminarioj'' (de Suso Moinhos). Komentoj kaj dialogo kun poemeroj. * Giulio Cappa: ''Rozoj tra dornaro''; pri ''Antologio'' (de [[Gabriele D'Annunzio]]). Pri la itala verkisto, du tradukversioj de unu lia poemo kaj komentoj pri li prozo. * [[Javier Alcalde]]: ''Pri deco kaj indeco''; pri ''101 maldecetaj ŝercoj'' (kompil. kaj trad. Pedro M. Martín Burutxaga). Komentoj pri la oportuno aŭ maloportuno inkludi en kolekto de anekdotoj ankaŭ ŝercojn kiuj ridindas subpremitajn personojn. == Bildoj == * Uday K. Dhar (kovrila kaj rubrikaj) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba30/index.html BA n-ro 30, januaro 2018] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|30]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2018]] on2i9zgc2mm0usxf4dw9y6unxkg9hmr 9350169 9350150 2026-04-09T10:24:50Z Sj1mor 12103 9350169 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 30 | Bildo = Ba30-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 148 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = januaro 2018 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]] kaj [[Suso Moinhos]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba30 Beletra Almanako 30] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9361-7 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA30''' estas la trideka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en januaro 2018. == Enhavo == * ''Prezento'' ([[Probal Daŝgupto]]) == Originala [[prozo]] == * [[Trevor Steele]]: ''La fotoalbumo fermiĝas''. Prologo de la tria volumo de la romano ''La fotoalbumo'' enkuntekstiganta ĝin kaj ĉefe la aferon pro la vera aŭtoro. * [[Sten Johansson]]: ''Rompo''. Viro kiu iam apartiĝis el virino, vizitas ŝin. == Originala [[poezio]] == * [[Miguel Fernández]]: ''Poemtrio'' (''Rev-ene''; ''Fabelo por endormigi nepon de ruĝa-nigra poeto''; ''Certeco''). == Tradukita prozo == * [[John Berger]]: ''Musrakonto'' (trad. Benson Smith). Iu muntas muskaptilon kaj startas la musĉasado. * [[Tommaso Landolfi]]: ''Aga maĝéra difúra'' (trad. [[Giulio Cappa]]). Iu ricevas instruon de la [[persa]], sed poste konstatas, ke temas pri inventita lingvo, kiun nur li mem konas. En ĝi li verkis tri poemojn. Kun amiko, li vizitas artokritikiston, por scii la konsideron de tiuj poemoj en nekonata lingvo. Ĉu ili estas vera artaĵo? Kvankam ne temas pri [[Esperanto]], tiu teksto povas esti konsiderata paralele al la konsidero de la originala [[esperanta literaturo]]. * [[Carlos Casares]]: ''La knabino de la cirko'' (trad. [[Suso Moinhos]]). Knabo enamiĝas de knabino el [[cirko]]; ŝi korespondas, sed... * [[E. T. A. Hoffmann]]: ''La sabloviro'' (trad. [[Anina Stecay]]). Horornovelo: Natanaelo estas terurigita per porinfana bildo de teruriga fantasta figuro de sabloviro kiu ĵetas [[sablo]]n al la okuloj de la infanoj kiuj ne volas iri dormi kaj samtempe pri reala figuro de malagrabla kunulo de la patro, kiu fakte mortas pro eksplodo, dum tiu Coppelius fuĝas. Kelkajn jarojn poste la protagonisto trafas iun vendiston de barometroj kun simila nomo, kaj koincidigas ilin. Per responda letero amikino Klara pridubas la supozojn de Natanaelo, kiu poste estas senkredigita de Klara mem kaj de ŝia frato Lotaro. Ĉio estus supozoj de la imagema spirito de Natanaelo. Poste Natanaelo obsede enamiĝas el najbarino, bela sed iom stranga, kiu kondutas sin iom strange, aŭtomatece. * Mark Kurlansky: ''Nuda'' (trad. Barry Friedman). En karibia insulo kiu trafis uraganan inundon kaj ricevis helpon, politikisto spionas la aliajn politikistojn kaj konatulojn kaj iliajn amaferojn. * Massimiliano Colucci: ''La domo de la anĝeloj'' (trad. [[Carlo Minnaja]]). En trajno oni petas kuraciston por atenti pri iu pasaĝero kiu suferis ekmalsanon. Tiu rezultas eks-edzino de la kuracisto. * Robert Zend: ''Enkonduko al nepublikigita manuskripto kun la titolo "Elektitaj sonĝoj"'' (trad. [[Ralph Dumain]]). Meditado pri sonĝoj, realo kaj nerealo ktp. == Tradukita poezio == * Javier Feijóo: ''En la akvo gvadiana'' (trad. [[Jorge Camacho]]). La tuta urbo [[Badajoz]] spegulas sin sur la rivero [[Guadiana]]. * [[José Zeca Afonso]]: ''Grândola, urbeto bruna'' (trad. Jorge Camacho). Kanto uzita kiel signalo por la [[Revolucio de la Diantoj]] en [[Portugalio]]. * Itisha Giri: ''Tri poemoj'' (''La edzino de la migrinto''; ''Kiam mi havos filinon''; ''Hejme''; trad. Suso Moinhos). Kun speciala dediĉo al inismaj aferoj. * [[E. E. Cummings]]: ''Frontkovrila poemeto'' (trad. Catherine B. Krause). Kiel dirite, en la kovrilpaĝo. == Teatro == * Miguel Fernández: ''Paŝteco el skeĉoj. Kvaro da porjunulaj skeĉoj''. Nome humuraj scenetoj "La maĉgumo", "La dentopurigado", "Laŭ la modo de Adofo Domínguez" kaj "En taŭrobredejo". == Artikoloj kaj [[eseo]]j == * [[Kalle Kniivilä]]: ''La strato de Tanja''. Enkonduka ĉapitro de samnoma libro de la aŭtoro. Du amikoj partoprenas en komunisma manifestacio de possovetunia epoko en [[Sankt-Peterburgo]]. Aludo al amasmortiga purigo de la stalinisma epoko de la 1930-aj jaroj. * [[Paulo Silas]]: ''La eŭropigitaj birdoj de Fernando de Diego''. Pri la traduko fare de Fernando de Diego de ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], Silas kritikas la elekton de tri birdonomoj eŭropaj por traduki aliajn tri tute sudamerikajn, sen konsidero al la familia rilato, aspekto aŭ ebla adapto de la loka nomo. * Yu Jianchao: ''Esperanto-gulaŝo: ĉarma pejzaĝo sur Parnaso''. Pri [[Tibor Sekelj]] kaj malfacilo traduki ĉinen la vorto ''[[gulaŝo]]'', uzita metafore de [[Marjorie Boulton]] en titolo de artikolo pri Sekelj. == [[Recenzo]]j == * [[Kris Long]]: ''Patrino maro (por kutimiĝi al ŝiprompoj)''; pri ''Laminarioj'' (de Suso Moinhos). Komentoj kaj dialogo kun poemeroj. * Giulio Cappa: ''Rozoj tra dornaro''; pri ''Antologio'' (de [[Gabriele D'Annunzio]]). Pri la itala verkisto, du tradukversioj de unu lia poemo kaj komentoj pri li prozo. * [[Javier Alcalde]]: ''Pri deco kaj indeco''; pri ''101 maldecetaj ŝercoj'' (kompil. kaj trad. Pedro M. Martín Burutxaga). Komentoj pri la oportuno aŭ maloportuno inkludi en kolekto de anekdotoj ankaŭ ŝercojn kiuj ridindas subpremitajn personojn. == Bildoj == * Uday K. Dhar (kovrila kaj rubrikaj) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba30/index.html BA n-ro 30, januaro 2018] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|30]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2018]] rxe3b4ystt26ezjz9qrgjiirufmhffu 9350177 9350169 2026-04-09T10:36:57Z Sj1mor 12103 9350177 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 30 | Bildo = Ba30-kovrilo.jpg | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 148 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = januaro 2018 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]] kaj [[Suso Moinhos]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba30 Beletra Almanako 30] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 978-1-5956-9361-7 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA30''' estas la trideka numero de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en januaro 2018. == Enhavo == * ''Prezento'' ([[Probal Daŝgupto]]) == Originala [[prozo]] == * [[Trevor Steele]]: ''La fotoalbumo fermiĝas''. Prologo de la tria volumo de la romano ''La fotoalbumo'' enkuntekstiganta ĝin kaj ĉefe la aferon pro la vera aŭtoro. * [[Sten Johansson]]: ''Rompo''. Viro kiu iam apartiĝis el virino, vizitas ŝin. == Originala [[poezio]] == * [[Miguel Fernández]]: ''Poemtrio'' (''Rev-ene''; ''Fabelo por endormigi nepon de ruĝa-nigra poeto''; ''Certeco''). == Tradukita prozo == * [[John Berger]]: ''Musrakonto'' (trad. Benson Smith). Iu muntas muskaptilon kaj startas la musĉasado. * [[Tommaso Landolfi]]: ''Aga maĝéra difúra'' (trad. [[Giulio Cappa]]). Iu ricevas instruon de la [[persa]], sed poste konstatas, ke temas pri inventita lingvo, kiun nur li mem konas. En ĝi li verkis tri poemojn. Kun amiko, li vizitas artokritikiston, por scii la konsideron de tiuj poemoj en nekonata lingvo. Ĉu ili estas vera artaĵo? Kvankam ne temas pri [[Esperanto]], tiu teksto povas esti konsiderata paralele al la konsidero de la originala [[esperanta literaturo]]. * [[Carlos Casares]]: ''La knabino de la cirko'' (trad. [[Suso Moinhos]]). Knabo enamiĝas de knabino el [[cirko]]; ŝi korespondas, sed... * [[E. T. A. Hoffmann]]: ''La sabloviro'' (trad. [[Anina Stecay]]). Horornovelo: Natanaelo estas terurigita per porinfana bildo de teruriga fantasta figuro de sabloviro kiu ĵetas [[sablo]]n al la okuloj de la infanoj kiuj ne volas iri dormi kaj samtempe pri reala figuro de malagrabla kunulo de la patro, kiu fakte mortas pro eksplodo, dum tiu Coppelius fuĝas. Kelkajn jarojn poste la protagonisto trafas iun vendiston de barometroj kun simila nomo, kaj koincidigas ilin. Per responda letero amikino Klara pridubas la supozojn de Natanaelo, kiu poste estas senkredigita de Klara mem kaj de ŝia frato Lotaro. Ĉio estus supozoj de la imagema spirito de Natanaelo. Poste Natanaelo obsede enamiĝas el najbarino, bela sed iom stranga, kiu kondutas sin iom strange, aŭtomatece. * [[Mark Kurlansky]]: ''Nuda'' (trad. Barry Friedman). En karibia insulo kiu trafis uraganan inundon kaj ricevis helpon, politikisto spionas la aliajn politikistojn kaj konatulojn kaj iliajn amaferojn. * Massimiliano Colucci: ''La domo de la anĝeloj'' (trad. [[Carlo Minnaja]]). En trajno oni petas kuraciston por atenti pri iu pasaĝero kiu suferis ekmalsanon. Tiu rezultas eks-edzino de la kuracisto. * Robert Zend: ''Enkonduko al nepublikigita manuskripto kun la titolo "Elektitaj sonĝoj"'' (trad. [[Ralph Dumain]]). Meditado pri sonĝoj, realo kaj nerealo ktp. == Tradukita poezio == * Javier Feijóo: ''En la akvo gvadiana'' (trad. [[Jorge Camacho]]). La tuta urbo [[Badajoz]] spegulas sin sur la rivero [[Guadiana]]. * [[José Zeca Afonso]]: ''Grândola, urbeto bruna'' (trad. Jorge Camacho). Kanto uzita kiel signalo por la [[Revolucio de la Diantoj]] en [[Portugalio]]. * Itisha Giri: ''Tri poemoj'' (''La edzino de la migrinto''; ''Kiam mi havos filinon''; ''Hejme''; trad. Suso Moinhos). Kun speciala dediĉo al inismaj aferoj. * [[E. E. Cummings]]: ''Frontkovrila poemeto'' (trad. Catherine B. Krause). Kiel dirite, en la kovrilpaĝo. == Teatro == * Miguel Fernández: ''Paŝteco el skeĉoj. Kvaro da porjunulaj skeĉoj''. Nome humuraj scenetoj "La maĉgumo", "La dentopurigado", "Laŭ la modo de Adofo Domínguez" kaj "En taŭrobredejo". == Artikoloj kaj [[eseo]]j == * [[Kalle Kniivilä]]: ''La strato de Tanja''. Enkonduka ĉapitro de samnoma libro de la aŭtoro. Du amikoj partoprenas en komunisma manifestacio de possovetunia epoko en [[Sankt-Peterburgo]]. Aludo al amasmortiga purigo de la stalinisma epoko de la 1930-aj jaroj. * [[Paulo Silas]]: ''La eŭropigitaj birdoj de Fernando de Diego''. Pri la traduko fare de Fernando de Diego de ''[[Cent jaroj da soleco]]'' de [[Gabriel García Márquez]], Silas kritikas la elekton de tri birdonomoj eŭropaj por traduki aliajn tri tute sudamerikajn, sen konsidero al la familia rilato, aspekto aŭ ebla adapto de la loka nomo. * Yu Jianchao: ''Esperanto-gulaŝo: ĉarma pejzaĝo sur Parnaso''. Pri [[Tibor Sekelj]] kaj malfacilo traduki ĉinen la vorto ''[[gulaŝo]]'', uzita metafore de [[Marjorie Boulton]] en titolo de artikolo pri Sekelj. == [[Recenzo]]j == * [[Kris Long]]: ''Patrino maro (por kutimiĝi al ŝiprompoj)''; pri ''Laminarioj'' (de Suso Moinhos). Komentoj kaj dialogo kun poemeroj. * Giulio Cappa: ''Rozoj tra dornaro''; pri ''Antologio'' (de [[Gabriele D'Annunzio]]). Pri la itala verkisto, du tradukversioj de unu lia poemo kaj komentoj pri li prozo. * [[Javier Alcalde]]: ''Pri deco kaj indeco''; pri ''101 maldecetaj ŝercoj'' (kompil. kaj trad. Pedro M. Martín Burutxaga). Komentoj pri la oportuno aŭ maloportuno inkludi en kolekto de anekdotoj ankaŭ ŝercojn kiuj ridindas subpremitajn personojn. == Bildoj == * Uday K. Dhar (kovrila kaj rubrikaj) == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba30/index.html BA n-ro 30, januaro 2018] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} [[Kategorio:Beletra Almanako|30]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2018]] fcui4lcklx9p51046mlyu0izewxb57m 0 604720 9349808 8616711 2026-04-08T13:23:07Z Nvss132 224431 /* Nomlisto de la premiitoj */ 9349808 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} '''"La Esperantisto de la jaro (1887-1997)"''' estas eseo de [[Javier Alcalde]] premiita en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]] en [[2017]].<ref>Javier Alcalde (2017). "La Esperantisto de la jaro (1887-1997)". En: ''Belarta Rikolto 2017. Premiitaj Verkoj de la Belartaj Konkursoj de Universala Esperanto-Asocio'', Novjorko, Mondial, pp.129-145.</ref> La aŭtoro imagas kiu venkus se la konkurso pri la [[esperantisto de la jaro]] okazintus en la pasinto. Malsame al aliaj listoj de [[La plej eminentaj esperantistoj|plej eminentaj esperantistoj]], estas multe da atento pri la influo de tiuj eminentuloj al la ekstera mondo. Pro tio en la listo aperas ekzemple [[Nobel-premiitoj aprobintaj, studintaj aŭ uzintaj Esperanton|Nobel-premiitoj]], kiuj ne nepre havis elstarajn rolojn ene de la [[Esperanto-movado]]. La aŭtoro ankaŭ konsideras la gravecon de la historia kunteksto en ĉiu jaro. Pro tio multas la premiitoj, kiuj suferis en militoj, diktaturoj, ktp. Laŭ [[Valentin Melnikov]], temas pri "bone argumentita listo de homoj plej multe kontribuintaj al Esperanto – en interesa formo de fikcia “trovita manuskripto”. Teksto pensiga kaj instrua, omaĝanta ankaŭ al forgesitaj personoj; kelkloke la aŭtoro eĉ diskutas kun la “manuskripto” (t.e. kun si mem)..."<ref>"Ni semas kaj semas... kaj poste rikoltas". 1324(5) Majo 2018 ''Esperanto''. p. 104</ref> == Nomlisto de la premiitoj == [[1887]] - [[Aleksandro Dambrauskas]]. [[1888]] - [[Leo Belmont]]. [[1889]] - [[Leopold Einstein]], [[Christian Schmidt]] kaj [[Antoni Grabowski]]. [[1890]] - [[Francisko Valdomiro Lorenz]]. [[1891]] - [[Oka Asajiro]]. [[1892]] - [[Georgo K. Davidov]]. [[1893]] - [[Jozefo Wasniewski]], [[Wilhelm Róbin]], [[J. Janowski]] kaj [[Al. Blumental]]. [[1894]] - [[Antonina Justinovna Borovko-Ĉajkovskaja|Antonina Ĉajkovskaja]] kaj [[Nikolaj Afrikanoviĉ Borovko|Nikolaj Borovko]]. [[1895]] - [[Wilhelm Heinrich Trompeter]]. [[1896]] - [[Vladimir Gernet]]. [[1897]] - [[Gabriel Chavet]]. [[1898]] - [[Louis de Beaufront]]. [[1899]] - [[Valdemar Langlet]] kaj [[Signe Blomberg]]. [[1900]] - [[Charles Méray]]. [[1901]] - [[Carlo Bourlet]] kaj [[Frederiko Villareal]]. [[1902]] - [[Émile Peltier]]. [[1903]] - [[Théophile Cart]]. [[1904]] - [[Alfred Michaux]]. [[1905]] - [[Herbert F. Höveler]], [[Paul Berthelot]]. [[1906]] - [[Hippolyte Sebert]], [[Charles Lemaire]]. [[1907]] - [[Kabe]]. [[1908]] - [[Gaston Moch]], [[Wilhelm Molly]], [[Gustave Roy]]. [[1909]] - [[Marie Hankel|Marie Henkel]], [[Harold Bolingbroke Mudie]]. [[1910]] - [[René de Saussure]]. [[1911]] - [[Aleksandr Postnikov]]. [[1912]] - [[Émile Boirac]], [[Stanislav Schulhof]]. [[1913]] - [[Adam Zakrzewski]]. [[1914]] - [[Vasilij Eroŝenko]]. [[1915]] - [[Hector Hodler]]. [[1916]] - [[Max Josef Metzger]]. [[1917]] - [[Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov]]. [[1918]] - [[Antoni Grabowski]] kaj [[Alexander William Thompson]]. [[1919]] - [[Bernhard Kötz]]. [[1920]] - [[Edmond Privat]]. [[1921]] - [[Eŭgeno Lanti|Eugène Adam]]. [[1922]] - [[Teodoro Ŝvarc]], [[Julio Baghy]], [[Kalman Kalocsay]], [[Henriko Fischer-Galati|Henriko Fischer‐Galati]], [[Andreo Cseh|Andreo Ĉe]] kaj [[Tiberio Morariu]]. [[1923]] - [[Emilio Gastón]], [[Internacia Medicina Revuo]] kaj [[Onisaburo Deguĉi]]. [[1924]] - [[Alice Vanderbilt Morris]] kaj [[Dave Hennen Morris]]. [[1925]] - [[Jaume Grau Casas]] kaj la [[bulgara antologio]]. [[1926]] - [[Oishi Wasaburo]]. [[1927]] - [[Andreo Ĉe]]. [[1928]] - [[Julia C. Isbrucker]]. [[1929]] - [[Laksmiswar Sinha]], [[Johannes Dietterle]] kaj [[Mihály Babits]]. [[1930]] - [[Émile Grosjean-Maupin]]. [[1931]] - [[Hugo Steiner]], [[Stellan Engholm]] kaj [[Jean Forge]]. [[1932]] - [[Ernest Drezen]]. [[1933]] - [[Ivan Ŝirjaev]], [[Vladimir Varankin]] kaj [[Franz Jonas]]. [[1934]] - [[Ludwig Renn]], [[Eŭgeno Miĥalski]] kaj [[Honoré Bourguignon]], [[Rudolf Michael Frey]]. [[1935]] - [[Izrael Lejzerowicz]] + [[József Takács]], [[Paul Tarnow]] kaj [[Ladislao Spierer]]. [[1936]] - [[Julio Mangada]]. [[1937]] - [[József Batta]]. [[1938]] - [[Elisabeth van Veenendaal-Bouwes]]. [[1939]] - [[Jakob Schmid]]. [[1940]] - [[Titus Brandsma]] kaj [[Maksimiliano Kolbe]]. [[1941]] - [[Lidja Zamenhof]] kaj [[Hans Jakob]]. [[1942]] - [[Petr Ginz]]. [[1943]] - [[Stellan Engholm]]. [[1944]] - [[Marin Ljubin]]. [[1945]] - [[Sergei Mastepanov]] kaj [[Nikolaj Rytjkov|Nikolaj Rytkov]]. [[1946]] - [[Eduardo Vivancos]] kaj [[Tomás Germinal Gracia Ibars|Germinal Gracia]], [[Arthur Baur]]. [[1947]] - [[Hans Hermann Kürsteiner]] kaj [[Louis Bastien]]. [[1948]] - [[Pierre Bovet]] kaj [[Henriette Ith-Wille]], [[Jorge de Saldanha Carreira]]. [[1949]] - [[Kurisu Kei]]. [[1950]] - [[Cezaro Rossetti]]. [[1951]] - [[Hujucz]]. [[1952]] - [[Juan Régulo Pérez]]. [[1953]] - [[Rudolf Burda]] kaj [[Anton Balagué]]. [[1954]] - [[Ivo Lapenna]], [[Verda Majo]]. [[1955]] - [[Ferenc Szilágyi]]. [[1956]] - [[Vuk Echtner]], [[Eŭgeno Bokarev]]. [[1957]] - [[Arthur Velloso]], [[Renato Diniz]], [[Neuza Esteves de Araujo]], [[Elisabeth Pointcaré]], [[Inés Nunes de Andrade]] kaj [[Camélia Gomes da Silva|Camelia Gomes da Silva]]. [[1958]] - [[Sándor Szathmári]]. [[1959]] - [[Giorgio Canuto]] kaj [[Gian Carlo Fighiera]]. [[1960]] - [[Evaldo Pauli]]. [[1961]] - [[Paul Neergaard]], [[Teodor Jung]] kaj [[Ada Fighiera-Sikorska]]. [[1962]] - [[Claude Gacond]] kaj [[Jaroslav Mařík|Jaroslav Marik]]. [[1963]] - [[Raymond Schwartz]] kaj [[Humphrey Tonkin]], [[Enrico Dondi]], [[Clelia Conterno Guglielminetti|Clelia Conterno]] kaj [[Wiel Manders]]. [[1964]] - [[Lorjak]]. [[1965]] - [[Montagu Christie Butler]]. [[1966]] - [[István Szerdahelyi|István Szerdahely]]<nowiki/>i, [[Ferenc Jáki|Jáki Ferenc]], [[Ruben Feldman-González]] kaj [[Jacques Tuinder]]. [[1967]] - [[Hilda Dresen]] kaj [[István Nemere]]. [[1968]] - [[Barbara Pietrzak]] kaj [[Albino Ciccanti]]. [[1969]] - [[Srdjan Flego]] kaj [[Jana Flego|Jana Ravšelj-Flego]]. [[1970]] - [[Gaston Waringhien]] kaj [[Renato Corsetti]]. [[1971]] - [[John Wells]]. [[1972]] - [[Victor Sadler]]. [[1973]] - [[Ludovikito]]. [[1974]] - [[Humphrey Tonkin]] kaj [[Josef Kondor]]. [[1975]] - [[Jeanne-Marie Cash]]. [[1976]] - [[Akiko Ŭusink-Nagata]]. [[1977]] - [[Fernando de Diego]]. [[1978]] - [[Naftali Zvi Maimon]] kaj [[John Francis]], [[1979]] - [[Anna Löwenstein]] kaj [[Armand Su]]. [[1980]] - [[Stefan Maul]] kaj [[Torben Kehlet]]. [[1981]] - [[Ba Jin]] kaj [[Laŭlum]]. [[1982]] - [[Toon Witkam]]. [[1983]] - [[Tibor Sekelj]]. [[1984]] - [[Miyamoto Masao]]. [[1985]] - [[Spomenka Štimec]] kaj [[Edwin de Kock]]. [[1986]] - [[Belka Beleva]]. [[1987]] - [[Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof]]. [[1988]] - [[Ulrich Lins]], [[Blazio Vaha]]. [[1989]] - [[Claude Piron]] kaj [[Rihej Nomura]]. [[1990]] - [[Floréal Martorell]]. [[1991]] - [[Edward Symoens]]. [[1992]] - [[Andreas Künzli]] kaj [[Detlev Blanke]]. [[1993]] - [[Abel Montagut]], [[Miguel Fernández]], [[Jorge Camacho]], [[Gonçalo Neves]], [[Liven Dek]], [[Giorgio Silfer]] kaj [[Perla Martinelli]]. [[1994]] - [[Rüdiger Eichholz]] kaj [[Vilma Sindona Eichholz]]. [[1995]] - [[Reinhard Selten]] kaj [[Jonathan Pool]]. [[1996]] - [[Eli Urbanová]], [[Mark Fettes]] kaj [[Lee Chong-Yeong]]. [[1997]] - [[Xie Yuming]], [[Mao Zifu]] kaj [[Hori Jasuo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Listoj de homoj|esperantisto de la jaro]] [[Kategorio:Esperantisto de la Jaro| ]] 1z1cxogx8upz40uevxsf4k1fanjoj34 2 610166 9350204 9346344 2026-04-09T11:41:48Z Baba79 118684 9350204 wikitext text/x-wiki Saluton!<br> Mi provas, laŭ miaj eblecoj kaj laŭ la tempo kiun mi disponas, verki la plejeble kompletajn artikolojn, ĉar mi opinias ke Vikipedio estos legata kiam ĝi estos leginda.<br> Jen ĉefaj artikoloj pri kiuj mi verkis: * [[Pink Floyd]], kaj ĝiaj anoj kaj albumoj * [[Senrubeco]] * [[Amnestio Internacia]] * [[Matthieu Ricard]] * [[Eŭropa Unio]], [[Eŭropa Parlamento]] * [[Kosmoteleskopo James Webb]], [[TRAPPIST-1]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]], [[Propagando en Rusio]] * [[Pseŭdoscienco]] * [[Kijivo]], [[Ĥarkivo]], [[Ĥersono]], [[Odeso]] Vikipedio, kiel ĉiuj enciklopedioj, ofte estas artikolaro pri maljunaj (eĉ mortintaj) blankulaj viroj. Mi do emas junigi, inigi kaj neblankuligi la biografaron, ekz kreinte [[Vanessa Natake]], [[Jacinda Ardern]], [[Karine Lacombe]], [[Lea Desandre]], [[Ngozi Okonjo-Iweala]], [[Kloeo Ĝao]], [[Julia Peresild]], [[Roberta Metsola]], [[Francia Márquez]], [[Viktoria Amelina]], [[Zaho de Sagazan]], [[Julija Sviridenko]], [[Yvette Young]], [[Amandine Gay]], [[Kate Marvel]] ktp.<br> Mi deziras al ĉiuj agrablan laboron! {{Honorigo |bildo= Flag of UNESCO.svg |teksto= Dankon pro via partopreno en la konkurso '''[[Projekto:Unesko 2021|Unesko 2021]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:24, 7 aŭg. 2021 (UTC) }} abesbza5r6hqu96q2b36ayyy910khy7 0 613202 9349843 9332365 2026-04-08T14:45:19Z Sj1mor 12103 9349843 wikitext text/x-wiki La '''estraro de Brazila Esperantista Junulara Organizo''' estas la plej alta gvida organo de [[Brazila Esperantista Junulara Organizo|BEJO]], elektita de la membroasembleo. Laŭstatute la BEJO-estraro konsistas el prezidanto, ĝenerala sekretario, kasisto kaj vicprezidanto (ankaŭ estas fiska konsilantoj kaj foje grupoj kreitaj por specifaj celoj). La Estraro elektiĝas je la membroasembleo dum [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso|BEJK]] ĉiu para jaro. == Nuntempa BEJO-estraro (2024-2026) == * Prezidanto: Igor Almeida ([[Pernambuko]]) <ref>[https://bejo.esperanto.org.br/sobre/?doing_wp_cron=1773384945.1303529739379882812500 la BEJO-estraro 2024-2026], [https://archive.ph/94Rmx arkivigita en marto 2026] [https://web.archive.org/web/20250607201825/https://bejo.esperanto.org.br/sobre/ kaj jam en junio 2025]</ref> * Vicprezidanto: Thiago Ballestero ([[San-Paŭlio]]) * Ĝenerala sekretario: Laís LH ([[Minas-Ĝerajso]]) * Kasisto: Helena Truzzi ([[San-Paŭlio]]) * Financa direktoro: Daniely Silva ([[San-Paŭlio]]) * 1-a fiska konsilanto: Guilherme Campos ([[Norda Rio-Grando]]) * 2-a fiska konsilanto: Lucas Tranquilino ([[Paraibo]]) * 3-a fiska konsilanto: Raissa Lizieri ([[Paranao]]) == Antaŭaj estraroj de BEJO == === Estraro 2022-2024 === La estraro 2022-2024 <ref>[https://web.archive.org/web/20230627055047/https://bejo.esperanto.org.br/sobre/ la estraro 2022-2024, arkivigita en junio 2023]</ref> * Prezidanto: Miguel Bento ([[Suda Rio-Grando]]) * Vicprezidanto: Raissa Lizieri ([[Paranao]]) * Sekretario pri dokumentoj: Igor Almeida ([[Pernambuko]]) * Sekretario pri membreco: Lucca Lanzi ([[San-Paŭlio]]) * Sekretario pri organizoj: Matheus Gamito ([[Rio-de-Ĵanejrio]]) * Kasisto: Helena Ávila ([[San-Paŭlio]]) * Financa direktoro: Daniely Silva ([[San-Paŭlio]]) * 1-a fiska konsilanto: Eduardo Garcia ([[Suda Rio-Grando]]) * 2-a fiska konsilanto: Guilherme Campos ([[Norda Rio-Grando]]) * 3-a fiska konsilanto: Lídia dos Anjos ([[Federacia Distrikto (Brazilo)|Federacia Distrikto]]) * Vica fiska konsilanto: Lucas Tranquilino ([[Paraibo]]) === Estraro 2020-2022 === La estraro elektita okaze de la 1-a Brazila Reta Esperantista Junulara Kongreso por la oficperiodo 2020-2022: <ref>[http://bejo.esperanto.org.br/sobre/ la estraro 2020-2022, alirita 2021-03-26</ref> * Prezidanto: [[Querino Neto]] * Vicprezidanto: Tamiris Queiroz * Sekretario pri dokumentoj: Luana de Mello * Sekretario pri membreco: Bruna Brasil * Sekretario pri organizoj: Euleax Pereira * Kasisto: Émerson dos Santos * Financa direktoro: Allan Argolo * Ĝenerala direktoro: Miguel Bento * 1-a fiska konsilanto: Raissa Lizieri * 2-a fiska konsilanto: Helena Truzzi * 3-a fiska konsilanto: Gustavo Costa * Vica fiska konsilanto: Lidia dos Anjos === Estraro 2018-2020 === * Prezidanto: [[José Querino de Macedo Neto]] * Vicprezidanto: Karina Oliveira * Sekretario: Luana Mello * Kasisto: Emerson Santos * 1-a fiska konsilanto: Marcionilo Vasconcelos * 2-a fiska konsilanto: Allan Argolo * 3-a fiska konsilanto: Julio Raiol * Vica fiska konsilanto: Marton Paulo === Estraro 2016-2018 === * Prezidanto: [[Juliana Evandro]] * Vicprezidanto: Sarah Monteiro * Sekretario: [[José Querino de Macedo Neto]] * Kasisto: Allan dos Santos Argolo. * 1-a fiska konsilanto: Lucas Barbosa da Silva * 2-a fiska konsilanto: Pedro Freitas * 3-a fiska konsilanto: Vinicius Pereira === Estraro 2014-2016 === * Prezidanto: [[Fernando Maia Jr.]] * Sekretario: Anna Lobo de Carvalho * Kasisto: Allan Argolo * 1-a fiska konsilanto: Rafael Zerbetto * 2-a fiska konsilanto: Matheus Pereira * 3-a fiska konsilanto: Juliana Evandro === Estraro 2012-2014 === * Prezidanto: [[Rafael Henrique Zerbetto]] * Sekretario: Ricardo Dias Almeida - Anna Lobo de Carvalho * Kasisto: [[Fernando Maia Jr.]] * 1-a fiska konsilanto: Eveline Paula * 2-a fiska konsilanto: Allan Argolo * 3-a fiska konsilanto: Josiel Reis * Vica fiska konsilanto: [[Euleax Elias Gonçalves de Lima Pereira]] === Estraro 2010-2012 === * Prezidanto: Roger de Castro Gotardi * Sekretario: Ricardo Dias Almeida * Kasisto: [[Fernando Maia Jr.]] * 1-a fiska konsilanto: Joyce Campos * 2-a fiska konsilanto: Jimes Vasco Milanez * 3-a fiska konsilanto: Murilo César Ferreira * Vica fiska konsilanto: Leandro Freitas === Estraro 2008-2010 === * Prezidanto: Leandro Moreira * Sekretario: Felipe Queiroz * Kasisto: Rafael Lins - Fernando Maia * 1-a fiska konsilanto: [[Raoni Sousa]] * 2-a fiska konsilanto: Ricardo Dias Almeida * 3-a fiska konsilanto: Rodrigo de Sousa Cyrino * Vica fiska konsilanto: Roberto Rodrigues Souza   === Estraro 2006-2008 === * Prezidanto: Felipe Queiroz * Sekretario: Damiana Brito * Kasisto: Rosa Maria Matos * 1-a fiska konsilanto: Raoni Sousa * 2-a fiska konsilanto: [[Rogener Pavinski]] * 3-a fiska konsilanto: Ricardo Dias Almeida * Vica fiska konsilanto: Fernanda Bela Gontijo           === Estraro 2004-2006 === * Prezidanto: Isis Okabe Piton * Sekretario: [[Rogener Pavinski]] * Kasisto: Rodrigo de Méo * 1-a fiska konsilanto: Advalk Ferreira * 2-a fiska konsilanto: Ariadene Figueiró * 3-a fiska konsilanto: Roger Gotardi * Vica fiska konsilanto: Aron Akhnaton Medeiros === Estraro 2002-2004 === * Prezidanto: Cassius Desconsi * Sekretario: Isis Okabe Piton * Kasisto: Ingried Müller * 1-a fiska konsilanto: Roger Gotardi * 2-a fiska konsilanto: Bruno Longo * 3-a fiska konsilanto: Leandro Matzenbacher * Vica fiska konsilanto: Molina Milanez === Estraro 2000-2002 === * Prezidanto: Isacir Andreoni * Vicprezidanto: Rodrigo Follador * Unua Sekretario: Leonardo Janz * Dua Sekretario: Igor Pacheco * Unua Kasisto: Carlos Eduardo de Oliveira * Dua Kasisto: Marcos Carreira === Estraro 1998-2000 === * Prezidanto: Carlos Eduardo de Oliveira * Sekretario: Maximilian Moraes Cid * Kasisto: Reinaldo Marcelo Ferreira === Estraro 1996-1998 === * Prezidanto: Cláudio M. Zaina * 1-a Sekretario: Reinaldo Marcelo Ferreira * 2-a Sekretario: Carlos Eduardo de Oliveira * 1-a Kasisto: Maximilian Moraes Cid * 2-a Kasisto: [[James Rezende Piton]] === Estraro 1992-1994 === * Prezidanto: Amilton Jorge da Costa Reis * Vicprezidanto: [[Wagner Lopes]] * Sekretario: Maria Aparecida Barbato Frazão Vital * Vicsekretario: Antônio Moreira Filho * Vickasisto: José Archângelo Olivatto [...] === Estraro 1969-1971 === * Prezidanto: José Mário Marques * Ĝenerala Sekretario: Carlos Lima Melo * Kasisto: Iraci Sales Nobre * Vicprezidanto (Nordo kaj Nordoriento): Roberto Passos Nogueira * Vicprezidanto (Oriento): Manoel Floro * Vicprezidanto (Suda Regiono): Marcelo Engrádia Garcia * Vicprezidanto (Centra Regiono): Waldir Antônio Silvestre === Fondintoj (1967-1968) === * Prezidanto: [[Ĝermolisto de brazilaj esperantistoj|Francisco Stefano Weschler]] * Ĝenerala Sekretario: [[Paulo Sérgio Viana]] * Kasisto: [[Aloísio Sartorato|Aloisio Sartorato]] * Vicprezidanto (Nordo kaj Nordoriento): [[Roberto Passos Nogueira]] * Vicprezidanto (Suda Regiono):Wilson Ferreira Martins * Vicprezidanto (Centra Regiono): Umberto Ferreira == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Brazila Esperantista Junulara Organizo]] hs4ay8i91z7t5kjwpjqmq9taul6xcwp 0 622548 9350176 9279865 2026-04-09T10:35:26Z Sj1mor 12103 9350176 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo| dosiero =Barry Friedman.jpg}} {{Unua|kat=ne}} '''Barry FRIEDMAN''' (naskiĝis la 13an de majo 1955) estas usona esperantisto, verkisto kaj tradukisto, vivanta en [[Columbus (Ohio)]]. Li kunlaboras por la [[gazeto]] [[Beletra Almanako]] kaj por la gazeto ''[[Esperanto-USA]]''. Barry Friedman parolas la [[angla]]n, [[Esperanto]]n, [[jida]]n, [[germana]]n kaj [[hispana]]n. Li estas unu el la kunfondintoj de la Esperanto-Klubo de Norda Teksaso.<ref>[http://esperanto-usa.org/bulteno/arhxivo/2016/02/40-loke/10-ecnt/ kluba prezento en la retejo ''esperanto-usa.org'', en versio de la 23-a de marto 2018]{{404|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, alirita la 2-an de novembro 2018.</ref> Li laboris kiel kemia instruisto en la [[Universitato de Norda Teksaso]] en [[Denton]], [[Suda Metodista Universitato]], [[Universitato Tulane]] kaj la [[Ŝtata Universitato de Ohio]].<ref>El Fejsbuko [https://www.facebook.com/barry.friedman.7], alirita la 2-an de novembro 2018.</ref> Jen interesa fakto pri Barry Friedman: Li havas nepon. Tio mem ne estas interesa. Sed lia nepo estas parenca al Isaac Newton, la fama fizikisto! [[Isaac Newton]] neniam havis infanojn, sed lia duonfratino havis filinon. Poste, tiu filino havis filinon. Ĉi tiu filino edziniĝis kun vicgrafo (t.e. membro de la brita monarĥio). Poste ili havis infanojn. Ie en tiu linio, iu translokiĝis al Usono. Poste iu translokiĝis al Ohio. Lia bofilino do estas rekta posteulino de la duonfratino de [[Isaac Newton]]. Tial lia nepo estas kaj parenco de [[Isaac Newton]] kaj ankaŭ membro de brita reĝeco! == Verkoj == * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/bukaj-aj-esperantistaj-frenezetuloj/ Bukaj-aj Esperantistaj Frenezetuloj].'' [[Beletra Almanako]] ([[BA25|25]]), februaro 2016. pp. 37-. Novelo pri esperantistoj en [[Ohio]]. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-kronikoj-de-d-ro-hoffman/ La Kronikoj de D-ro Hoffman].'' – teatraĵo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/kial-usono-farigu-japanio/ Kial Usono fariĝu Japanio].'' – Novelo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/tri-artikoloj-pri-fiziko/ Tri Artikoloj pri Fiziko].'' * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/ci-tio-estas-mia-usono/ Ĉi tio estas mia Usono].'' – artikolo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/sxercoj/ Ŝercoj].'' * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/pri-makedona-popolmuziko/ Pri makedona popolmuziko].'' – artikolo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/tago-en-columbus-ohio-2022/ Tago en Columbus, Ohio (2022)].'' – novelo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/iomete-da-talento/ Iomete da Talento].'' – novelo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-edzino-kaj-sxiaj-gepatroj/ La Edzino kaj Ŝiaj Gepatroj].'' – mikroromano. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/kiel-taksi-distancon/ Kiel Taksi Distancon Uzante Nur La Dikfingron].'' – artikolo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/atingoj-de-antikva-grekio/ Atingoj kaj Atingoj de Antikva Grekio].'' – eseo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/natura-malvarmilo/ La Plej Mojosa Maniero Teni Manĝaĵon Malvarma Sen Fridigo].'' – artikolo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/autofiasko/ Aŭtofiasko].'' – rakonto. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/silvestra-enigmo/ Imagu, ke estas Silvestro].'' – enigmo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/neatendita-vero/ Neatendita vero].'' – artikolo. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/evitu-tiujn-erarojn/ Embarasajn Erarojn en Banĉambro Vizitante Malsamajn Landojn].'' – artikolo. == Receptoj== * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/recepto-por-bananokrema-torto/ Recepto por Bananokrema Torto].'' == Tradukoj== * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-sindonema-amiko/ La Sindonema Amiko] ''de [[Oscar Wilde]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/papera-menagerio/ Papera Menagerio].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Ken_Liu Ken Liu]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-maldigna-maljunulino/ La Maldigna Junulino].'' – rakonto de [[Bertolt Brecht]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/filino-de-rappaccini/ Filino de Rappaccini].'' – rakonto de [[Nathaniel Hawthorne]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/amrakonto/ Kie Mi Komencas (La ĉefkanto de la Filmo "Amrakonto")].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Erich_Segal Erich Segal]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-sentalenta-infano/ La Sen-talenta Infano].'' – de [[Kurt Vonnegut]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-loterio/ La Loterio].'' de [[Shirley Jackson]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-trailor-murda-mistero/ La Trailor-Murda Mistero].'' de [[Abraham Lincoln]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/grafo-drakulo/ Grafo Drakulo].'' de [[Woody Allen]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/mia-milito-kun-hersh-rasseyner/ Mia Milito Kun Hersh Rasseyner].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Chaim_Grade Chaim Grade]. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/nuda/ Nuda].'' de [[Mark Kurlansky]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/damo-au-tigro/ Ĉu La Damo Aŭ La Tigro?].'' de [[Frank R. Stockton]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/ponto-strigroja/ Okazo Ĉe Ponto Strigroja].'' de [[Ambrose Bierce]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/tell-tale-heart/ La Rakontanta Koro].'' de [[Edgar Allan Poe]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/rugcefo/ La Elaĉetsumo De Ruĝĉefo].'' de [[O. Henry]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/nutrajxo/ Nutraĵo].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Ashley_Rindsberg Ashley Rindsberg]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/desiderata-o/ Desiderata].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Max_Ehrmann Max Ehrmann]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/psomofi/ La Psomofilo].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Carl_Djerassi Carl Djerassi]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-fadeno-de-la-araneo/ La Fadeno de la Araneo].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Ry%C5%ABnosuke_Akutagawa Ryuunosuke Akutagawa]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-vulpo-kaj-la-vinberejo/ La Vulpo kaj la Vinberejo].'' el la hebrea. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-kvina-rakonto/ La kvina rakonto].'' de [[Clarice Lispector]]. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/la-norvega-rato/ La Norvega Rato].'' de [[Naguib Mahfouz]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/fantomoj/ Fantomoj].'' de [https://en.wikipedia.org/wiki/Edwidge_Danticat Edwidge Danticat]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/odo/ Odo al Granda Tinuso en la Merkato].'' de [[Pablo_Neruda| Paŭlo Neruda]]. * [https://www.youtube.com/watch?v=hBD3zyh55Pg Anglaj subtekstoj de la klasika Esperanta filmo "Angoroj"]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/rozo-por-emily/ Rozo por Emily].'' de [[William_Faulkner| William Faulkner]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/privata-sperto/ Privata sperto].'' de [[Chimamanda_Ngozi_Adichie| Chimamanda Ngozi Adichie]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/mekanikisto/ Mekanikisto de Rulŝtuparoj].'' de Kit Schluter. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/fraulino-fifi/ Fraŭlino Fifi].'' de [[Guy_de_Maupassant|Guy de Maupassant]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/oni-ne-povas/ Oni Ne Povas Ekscii pri Homo per la Kanto, kiun Li Kantas].'' de [[Philip_Roth|Philip Roth]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/estonta-patro/ Estonta Patro].'' de [[Saul_Bellow|Saul Bellow]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/jen-bona-vivo/ Jen Bona Vivo].'' de [[Jerome_Bixby|Jerome Bixby]]. * ''[https://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/sub-la-banjanarbo/ Sub la Banjanarbo].'' de [[R._K._Narayan|K. Narayan]]. == Poezio== * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/poezio/#odo Odo al Viŝilo]''. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/poezio/#bildo Familia Bildo]''. * ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/poezio/#tiumomente Tiumomente]''. == Notoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Friedman, Barry}} [[Kategorio:Usonaj esperantistoj]] i7x994dghr2bbfzoba5syoyxe6gyvv7 0 623454 9350095 8760501 2026-04-09T07:23:20Z Sj1mor 12103 9350095 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Elektronika muzikilo''' estas [[muzikilo]] kiu uzas unu aŭ plurajn [[Elektronika cirkvito|elektronikajn cirkvitojn]] por produkti sonojn. Tia muzikilo uzas unu aŭ plurajn frekvencgeneratorojn por generi kontroleblajn, difinitajn malaltfrekvencajn alternajn kurentojn, kiuj povas esti plifortigitaj kaj aŭdeblaj per [[laŭtparolilo]]j. Kontraste al elektromekanikaj muzikiloj kun [[sonprenilo]]j (ekz. elektraj gitaroj), elektronikaj muzikiloj (ekz. klavaroj) elektronika muzikilo ne havas iujn ajn meĥanike moviĝantajn aŭ vibrajn elementojn por songenerado. == Elektro-mekanikaj muzikiloj == Ekzemploj: * [[Hammond-orgeno]] * [[Elektra gitaro]] == Elektro-analogaj muzikiloj == Ekzemploj: * [[Melotrono]] == Ciferecaj muzikiloj == Ekzemploj: * [[Sintezilo]] * [[Baspedalaro]] * [[Elektronika frapinstrumentaro]] == Komputilaj muzikiloj == Diversaj {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Elektronikaj muzikiloj| ]] otvp77h4dzwody0jbuby1s5b5ytmm8n 0 624695 9350113 9347105 2026-04-09T08:24:13Z RG72 11847 9350113 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}} [[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]] '''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, "ŝipeto aŭ ŝipkuirejo") estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]<ref>[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.</ref> kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]]. Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j. == Vojo == La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. {{Citaĵo |teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlistoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj. |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки. }} Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo<ref name="Maksimov1-26">{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton "La Favorkora" ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 3–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Милосердые наши батюшки, Не забудьте нас, невольников, Заключенных, — Христа-ради! — Пропитайте-ка, наши батюшки, Пропитайте нас, бедных заключенных! Сожалейтеся, наши батюшки, Сожалейтеся, наши матушки, Заключенных, Христа-ради! Мы сидим во неволюшке — Во неволюшке: в тюрьмах каменных, За решетками за железными, За дверями за дубовыми, За замками за висячими. Распростились мы с отцом, с матерью, Со всем родом своим — племенем | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Favorkoraj niaj paĉjoj, Ne forgesu nin, malliberulojn, Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! — Nutru nin, niaj paĉjoj, Nutru nin, kompatindajn prizonulojn! Kompatu, niaj paĉjoj, Kompatu, niaj panjoj, Prizonulojn, je la nomo de Kristo! Ni estas en mallibero — En mallibero: en prizonoj ŝtonaj, Malantaŭ kradoj feraj, Malantaŭ pordoj kverkaj, Malantaŭ seruroj pendaj. Adiaŭis ni la patron, la patrinon La tutan familion nian — la genton. |} Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn. Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis: {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Должны вечно Бога молить, Что не забываете вы нас, Бедных, несчастных невольников! | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Ni devas eterne dion preĝi, Ke ne forgesas vi nin, Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn! |} {{Citaĵo |teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras... |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся... }} En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze<ref name="Maksimov1-26"/>. Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn. <includeonly>В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкіе башмаки, начиненные бумагоюг . На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастаем въ силу требованій суровой страны : на плечи — душистый тулупъ, на руки варежки и голицы, на ноги суконныя портянки, на голову треухъ — ту уродливую шапку на манеръ башлыка, которую любятъ въ дорогѣ, по глухими мѣстамъ Россіи, старики-попы и торгующіе крестьяне. Лѣтняя казенная шапка изъ сѣраго сукна безъ козырька, открывающая затылокъ и уши. дѣлаетъ изъ арестанта чучело</includeonly> Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Markado == Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel "krimulo" ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo. == En Esperanto aperis == *'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''. Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?). {{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == Vidu ankaŭ == * [[Ekziligo]] * [[Gulago]] * [[Punlaboro]] * [[Tobolska prizono]] * [[Rusa mafio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Historio de Rusio]] [[Kategorio:Historio de Sovetunio]] [[Kategorio:Historio de Siberio]] [[Kategorio:Koncentrejo]] [[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]] [[Kategorio:Laboro]] [[Kategorio:Labora juro]] 955zj7ochhxanq3oy8u6hmjyaxhbuk1 0 641955 9349967 8526963 2026-04-08T20:18:59Z Sj1mor 12103 9349967 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Maria Olinda Beja Martins Assunção''' (Guadalupe, [[8-a de decembro]] [[1948]]) estas verkistino de [[Santomeo kaj Principeo]]. <ref>http://www.jornaldepoesia.jor.br/BLBLolindabeja01.htm</ref> == Verkoj == === Poezio === * ''Bô Tendê?'' – 1992 * ''Leve, Leve'' - 1993 * ''No País do Tchiloli'' – 1996 * ''Quebra-Mar'' – 2001 * ''Água Crioula'' – 2002 * ''Aromas de Cajamanga'' – 2009 * ''O Cruzeiro do Sul'' – 2011 * ''À Sombra do Oká'' - 2015 === Romanoj === * ''15 Dias de Regress'' – 1994 * ''A Pedra de Villa Nova'' – 1999 == En Esperanto == * ''Tri poemoj'' (''Jen mi'', ''Medite'', ''Poemo 7''; trad. [[Suso Moinhos]]) aperis en [[BA22]]. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beja, Olim}} [[Kategorio:Poetoj de Santomeo kaj Principeo]] [[Kategorio:Verkistoj de Santomeo kaj Principeo]] [[Kategorio:Portugallingvaj verkistoj]] gm73gywpkrbxvb9jpjigmhrkzc3z57n 0 645218 9350152 9326962 2026-04-09T10:00:42Z Sj1mor 12103 9350152 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Michelangelo's David - right view 2.jpg|eta|alt=Michelangelo's David|''[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]]''&nbsp;(1504) <br /> "Kiu spirito estas tiel malplena kaj blinda, ke ĝi ne povas rekoni la fakton, ke la piedo estas pli nobla ol la ŝuo kaj haŭto pli bela ol la vesto, per kiu ĝi estas vestita?" <br />— [[Mikelanĝelo]]<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://www.michelangelo-gallery.com/michelangelo-quotes.aspx| titolo=Michelangelo Gallery| alirdato=7an de januaro 2018}}</ref>]] La '''nudeco''' estas arta ĝenro, kiu konsistas el la reprezentado en diversaj artaj komunikiloj, [[Pentrado|pentrarto]], [[skulptaĵo]]j aŭ, pli ĵuse, [[kino]] kaj [[fotarto]], de la nuda [[homa korpo]]. Ĝi estas konsiderata unu el la akademiaj klasifikoj de artaĵoj. La nudeco en arto ĝenerale reflektis la [[Socia normo|sociajn normojn]] pri [[estetiko]] kaj [[Moralo|moraleco]] de la periodo en kiu la artaĵo estis farita. Multaj kulturoj toleras nudecon en arto pli multe ol nudeco en reala vivo, kun malsamaj parametroj pri kio estas akceptebla:.<ref name=Hagen>{{citaĵo el libro|familia nomo=Hagen|persona nomo=Rose-Marie|titolo=What Great Paintings Say, Volume 2|jaro=2002|eldoninto=Taschen|loko=Kolonjo|isbn=9783822813720|url=https://books.google.com/books?id=OWe3lPyY_GIC|aŭtoro2=Rainer Hagen|paĝo=205}}</ref> ekzemple, eĉ en [[muzeo]] kie nudaj verkoj estas montritaj, nudeco ĝenerale ne estas akceptita de la vizitanto. Kiel ĝenro, la nudeco estas kompleksa temo por trakti siajn multajn variantojn, kaj formalajn kaj estetikajn kaj ikonografiajn, kaj estas artaj historiistoj, kiuj konsideras ĝin la plej grava temo en la historio de okcidenta arto.<ref>Charlton T. Lewis, Charles Short, ''A Latin Dictionary'', 1879, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3DVenus1 "Venus", (B, Transf.)], at perseus.org. Ekzistas konektoj inter ''venerari'' (honori, kulti, peti) kaj ''venia'' (graco, favoro) kun eblaj komunaj hindaŭropaj radikoj ''*wenes-'', komparebla kun la sanskrita ''vanas-'' "deziro".</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Venus|titolo=Venus - Origin and meaning of the name Venus by Online Etymology Dictionary|website=www.etymonline.com}}</ref><ref>William W. Skeat ''Etymological Dictionary of the English Language'' New York, 2011 (first ed. 1882) s. v. venerable, venereal, venial.</ref> Kvankam ĝi kutime rilatas al [[erotiko]], la nudeco povas havi malsamajn interpretojn kaj signifojn, el [[mitologio]] al [[religio]], per anatomia studo, aŭ kiel reprezentado de [[Belo|beleco]] kaj estetika [[idealo]] de [[perfekteco]], kiel en [[Antikva Grekio]]. [[Arto]] ĉiam estis reprezento de la mondo kaj de la [[homo]], reflektado de la vivo. Sekve, la nudeco ne ĉesis aperi en arto, precipe en tempoj antaŭ la invento de teknikaj proceduroj por kapti bildojn de naturo ([[foto]], [[filmo]]), kiam [[pentrado]] kaj [[skulptaĵo]] estis la ĉefaj rimedoj por reprezenti la vivon.<ref name="Burkert1985Poseidon">{{citaĵo el libro | familia nomo=Burkert |persona nomo=Walter | titolo=Greek Religion | jaro=1985 | eldoninto=Harvard University Press |loko=Kembriĝo | isbn=0-674-36281-0 | pages=136–39}}</ref> Tamen, ĝia reprezentado variis laŭ la sociaj kaj kulturaj valoroj de ĉiu epoko kaj ĉiu popolo, kaj koncerne la grekojn la korpo estis fonto de [[fiero]], ĉar la [[judoj]], kaj tial por la [[kristanismo]], estis kialo honta, ĝi estis la kondiĉo de la [[Sklaveco|sklavoj]] kaj la [[Mizero|mizeruloj]].<ref>Schilling, R., p. 146.</ref> La studado kaj arta reprezentado de la homa korpo estis konstanta tra la tuta [[historio de arto]], el [[Prahistorio|antaŭhistorio]] ([[Venuso de Willendorf]]) ĝis hodiaŭ. La homo sentis ekde la pasinteco la neceson enprofundiĝi en sia esenco, koni sin mem, kaj en la ekstera kaj interna aspekto. La korpo donas [[plezuro]]jn kaj [[doloro]]jn, malgajon kaj [[ĝojo]]n, sed ĝi estas akompananto ĉe ĉiuj aspektoj de la vivo, per kiuj la homo transiras la mondon, kaj por kiu li sentas la bezonon esplori sian scion, siajn detalojn, fizike kaj kiel ujo de sia "interna memo".<ref name = "dundesintro">Dundes, Introduction, p. 1</ref><ref name="Kirk-p57,74">Kirk, "Defining", p. 57; Kirk, ''Myth'', p. 74; Simpson, p. 3</ref> El ĝia pli sekulara flanko, ligita al erotiko, al la plej [[Spiriteco|spirita]], kiel idealo de beleco, la nudeco estis ripeta temo en arta produktado en preskaŭ ĉiuj kulturoj, kiuj okazis en la mondo tra la tempo.<ref>R. Schilling ''La religion romaine de Vénus, depuis les origines jusqu'au temps d' Auguste'' Paris, 1954, pp. 13–64</ref><ref>R. Schilling "La relation Venus venia", ''Latomus'', 21, 1962, pp. 3–7</ref> La nudeco havas ekde antikvaj tempoj - aparte de la klasikaj formuladoj de [[Antikva Grekio]] - rimarkindan estetikan komponanton, ĉar la homa korpo estas celo de erotika [[allogo]], kaj konstituas idealon de beleco, kiu ŝanĝiĝas laŭ la tempo kaj laŭ gusto.<ref>[[Ovid]]. ''[[Metamorphoses]]''. Book VIII, 306.</ref> == Historio == Nudaj inaj figuroj nomataj figuroj de [[Venuso (diino)|Venuso]] troviĝas en la arto de la [[Paleolitika arto|Malfrua Paleolitiko]], kaj en historiaj tempoj, similaj bildoj reprezentas fekundecajn diaĵojn<ref name="Graves">Graves</ref>. Reprezentoj de dioj kaj diinoj en [[Babilono]] kaj [[Arto de Antikva Egiptio|Antikva Egipta arto]] estas la antaŭuloj de la verkoj de [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] ekde antikva tempo. Aliaj signifaj ne-okcidentaj tradicioj pri nudaj bildoj devenas de [[Barato]] kaj [[Japanio]], sed la nudeco ne gravas en la [[ĉina arto]].<ref name="Rodgers_&_Plantzos"/> Templaj skulptaĵoj kaj [[Surroka pentraĵo|surrokaj pentraĵoj]], iuj tre klaraj, estas parto de la [[Hinduismo|hindua tradicio]] de la valoro de [[sekseco]], kaj, ĉar en multaj varmaj klimatoj parta aŭ kompleta nudeco estis ofta en la ĉiutaga vivo. Japanio havis tradicion de miksita [[Banejo|komunuma banado]] kiu ekzistis ĝis antaŭ nelonge, kaj ofte estis portretita per [[ksilografio]].<ref name="Rodgers_&_Plantzos"/> [[Dosiero:Kouros anavissos.jpg|eta|200px|[[Kroiso Kuroso]], c. 530 BC]] === Antikva Grekio === La plej frua greka skulptaĵo, de la frua [[Bronzepoko]], [[Ciklada kulturo|Cikladaj civilizoj]] konsistas ĉefe el stiligitaj viraj figuroj kiuj supozeble estas nudaj. Ĉi tio certe estas la kazo de ''[[kuroso]]'', granda staranta figuro de maskla nudulo, kiu estis la kolono de arkaika greka skulptaĵo. La unuaj realismaj skulptaĵoj de nudaj maskloj, la kurosoj, priskribas nudajn junulojn kiuj staras rigide kun unu [[piedo]] antaŭen. Ekde la [[5-a jarcento a.K.]], la majstreco de grekaj skulptistoj rezultigis pli grandan naturecon kaj pli diversajn sintenojn. Grava novaĵo estis [[kontraposto]] - la nesimetria sinteno de figuro staranta kun unu kruro kun la korpopezo kaj la alia malstreĉita. Frua ekzemplo de ĉi tio estas la skulptaĵo ''[[Doriforo]]'' de [[Polikleto]] (ĉ. 440 a.K). En la kunveno de [[heroa nudeco]], dioj kaj herooj estis montritaj nude, dum ordinaraj mortuloj estis malpli verŝajne, kvankam [[atleto]]j kaj [[militisto]]j en [[batalo]] ofte estis priskribitaj nudaj.<ref>Maurice Brock, ''Bronzino'' (Paris: Flammarion; London: Thames & Hudson, 2002).</ref><ref>Deborah, Parker, ''Bronzino: Renaissance Painter as Poet'' (Cambridge and New York: Cambridge University Press, 2000).</ref> En [[Antikva Grekio]], kie la milda klimato favoris esti malpeze vestita aŭ nuda kiam ajn oportune, kaj viraj atletoj konkuris ĉe religiaj festoj tute nudaj, kaj festis la [[Homa korpo|homan korpo]]n, estis tute nature ke la grekoj asociis la viran nudan formon kun [[triumfo]], [[gloro]], kaj eĉ [[Moralo|morala]] perfekteco. La greka diino [[Afrodito]] estis [[diaĵo]] kiun la grekoj preferis vidi vestita. Meze de la [[4-a jarcento a.K.]], la skulptisto [[Praksitelo]] faris nudan Afroditon, kiu nomiĝis ''Knidia'', kiu establis novan tradicion por la ina nudeco, havante idealajn proporciojn bazitaj sur matematikaj [[kvociento]]j kiel la nudaj viraj statuoj.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.primitivism.com/nudity.htm|titolo=Nudity in Ancient to Modern Cultures|persona nomo=Aileen|familia nomo=Goodson|alirdato=Septembro 3, 2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100306045104/http://www.primitivism.com/nudity.htm|arkivdato=2010-03-06}}</ref> La nuduloj de [[Grek-romia mondo|grek-romia arto]] estas koncepte perfektigitaj idealaj personoj, ĉiu unu [[vizio]] de [[sano]], [[juneco]], geometria klareco kaj organika ekvilibro. [[Kenneth Clark]] konsideris idealigon la karakterizaĵo de veraj nuduloj, male al pli priskribaj kaj malpli artifikaj figuroj, kiujn li konsideris simple nuda. Lia emfazo sur idealigo montras esencan aferon: altira kaj alloga kiel nuduloj en arto, ili celas movi la [[menso]]n same kiel la [[pasio]]jn.<ref>{{citaĵo el la reto| aŭtoro=Sorabella, Jean|titolo=The Nude in Western Art and its Beginnings in Antiquity, In Heilbrunn Timeline of Art History|loko=Novjorko| eldoninto=The Metropolitan Museum of Art| url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/nuba/hd_nuba.htm|dato=Januaro 2008|alirdato=25an de oktobro 2012}}</ref> <gallery widths="200" heights="200" caption="antikvaj grekaj skulptaĵoj"> File:Hermes di Prassitele, at Olimpia, front 2.jpg|[[Hermeso]] portanta la infanon [[Dionizo]], de Praksitelo, [[Nacia Arkeologia Muzeo de Ateno]] File:NAMA X15118 Marathon Boy 3.JPG|The ''[[Efebo de Maratono]]'', bronza statuo el la 4a jc. a.K., eble de [[Praksitelo]], [[Nacia Arkeologia Muzeo de Ateno]]. File:0002MAN-Hermes.jpg|[[Hermeso]], eble de [[Lisipo]], [[Nacia Arkeologia Muzeo de Ateno]]. </gallery> === Mezepoko kaj Renesanco === [[Dosiero:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|eta|alt=Adam and Eve|''[[Naskiĝo de Venuso|La naskiĝo de Venuso]]'' de [[Sandro Botticelli]]]] [[Dosiero:Tizian 099.jpg|eta|''[[Venuso kaj muzikisto]]'' (1565–1570) de [[Ticiano]]]] Kristanaj sintenoj dubas pri la valoro de la [[homa korpo]], kaj la kristana emfazo pri [[ĉasteco]] kaj [[fraŭleco]] plue malinstigis bildigojn de nudeco, eĉ en la malmultaj postvivantaj fruaj Mezepokaj postvivaĵoj de laika arto. Tute nudaj figuroj estas raraj en mezepoka arto, la rimarkindaj esceptoj estas [[Adamo kaj Evo]] kaj la kondamnitoj en la sceno de la ''[[Lasta juĝo]]'', kaj la idealaj formoj de grek-romiaj nuduloj estas tute perditaj, transformitaj en simbolojn de honto kaj peko, malforto kaj sendefendo.<ref>Clark, pp.&nbsp;300–309</ref> Ĉi tio estis vera ne nur en [[Okcidenta Eŭropo]], sed ankaŭ en [[bizanca arto]]<ref>Ryder</ref>. Ĉiam pli [[Kristo]] estis montrita nude en scenoj de sia [[Pasiono]], precipe la [[Krucumado]],<ref>Clark, pp.&nbsp;221–226</ref>, kaj eĉ glorata en la ĉielo, por permesi al li montri la vundojn, kiujn implikis liaj suferoj. La [[Virgulino mamnutranta]] kaj nuda "Pentanta [[Maria Magdala]]", same kiel la [[infano Jesuo]], kies peniso estis foje emfazita pro teologiaj kialoj, estas aliaj esceptoj kun elementoj de nudeco en [[Mezepoko|mezepoka]] [[religia arto]].<ref>Isidore, ''Etymologies'' 8.11.80.</ref> Je la malfrua mezepoka periodo inoj nudaj celis esti allogaj kaj iĝis arto, precipe en la relative privata rimedo de la [[Miniaturo (pentraĵo)|prilumita manuskripto]], kaj en klasikaj kuntekstoj kiel la [[Zodiako|Signoj de la Zodiako]] kaj ilustraĵoj de [[Ovidio]]. La formo de la "gotika nuda" ino estis tre malsama de la klasika idealo, kun longa korpo formita per mildaj kurboj, mallarĝa brusto kaj alta talio, malgrandaj rondaj mamoj kaj elstara ŝvelaĵo ĉe la stomako (kiel tiu de [[Hugo van der Goes]])<ref>Clark, pp.&nbsp;307–312</ref>. Viraj nuduloj tendencis esti maldikaj kaj ne tro altaj, verŝajne utiligante metilernantojn uzitaj kiel modeloj, sed estis pli kaj pli precize observitaj.<ref>[[Heziod0]], ''Teogonio'' 921; [[Homero]], ''Odiseado'' 11. 601; [[Pindaro]], "Kvara istma odo"; Pseŭdo-Apolodoro, ''Βιβλιοθήκη, Bibliothēkē'' 1.13, kaj postaj verkintoj.</ref> La remalkovro de klasika kulturo en la [[Renesanco]] restarigis la nudecon al arto. [[Donatello]] faris du statuojn de la biblia heroo [[Davido]], simbolo por la [[Florenco|Respubliko Florenco]]: lia unua (sur marmoro, 1408-1409) montras vestitan figuron, sed lia dua, probable de la 1440-aj jaroj, estas la unua sendependa statuo de nudulo ekde antikva tempo<ref>Clark, pp.&nbsp;48–50</ref> , plurajn jardekojn antaŭ la konata [[Davido de Mikelanĝelo|Davido]] de [[Mikelanĝelo]] (1501-04). Nude en la plafono de la [[Siksta Kapelo]] de Mikelanĝelo reestablis tradicion de viraj nuduloj en bildigoj de bibliaj rakontoj; la temo de la martiriĝo de la preskaŭ nuda [[sankta Sebastiano]] jam fariĝis tre populara. La monumenta ina nudulo revenis al okcidenta arto en 1486 per ''[[Naskiĝo de Venuso|La naskiĝo de Venuso]]'' de [[Sandro Botticelli]] por la familio [[Mediĉoj]], kiu ankaŭ posedis la klasikan ''[[Venuso de Mediĉoj]]'', kies proponon Botticelli adaptis.<ref>[https://www.jstor.org/stable/3298110 "Handmaidens of Artemis?"], ''The Classical Journal'' '''92'''.3 (Februaro 1997), pp. 249-257.</ref> ''[[La dormanta Venuso]]'' en [[Dresdeno]] de [[Giorgione]] (ĉ. 1510), ankaŭ uzante klasikajn modelojn, montris sin kuŝanta en pejzaĝo, komencante longan linion de famaj pentraĵoj inkluzive de la [[Venuso de Urbino]] ([[Ticiano]], 1538), la [[Venuso ĉe ŝia spegulo]] ([[Diego Velázquez]]) (1650), ''[[La maja desnuda]]'' de [[Goya]] (ĉ. 1798) kaj [[Olympia]] de [[Édouard Manet|Manet]] (1863). Kvankam ili reflektas la proporciojn de praa statuaro, figuroj kiel ''[[Venuso kaj muzikisto]]'' de Ticiano kaj Venuso de Urbino reliefigas la seksecon de la ina korpo anstataŭ sia ideala geometrio. Aldone al plenkreskaj viraj kaj inaj figuroj, la klasika bildigo de [[Eroso]] fariĝis la modelo por la nuda [[infano Jesuo]].<ref>{{citaĵo el la reto| aŭtoro=Sorabella, Jean|titolo=The Nude in the Middle Ages and the Renaissance, In Heilbrunn Timeline of Art History| loko=Novjorko|eldoninto=The Metropolitan Museum of Art| url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/numr/hd_numr.htm|dato=Januaro 2008|alirdato=25an de oktobro}}</ref> [[Rafaelo]] en siaj lastaj jaroj estas kutime kredita kiel la unua artisto kiu konsekvence uzis inajn modelojn por la desegnaĵoj de inaj figuroj, prefere ol studaj metilernantoj aŭ aliaj knaboj kun brustoj aldonitaj, kiuj antaŭe estis uzitaj. La suspektema studo de [[Mikelanĝelo]] pri [[studo de surgenua nuda knabino por entombigo]] ([[Luvro]], ĉ. 1500), kiu kutime diras, ke ĝi estas la unua nuda ina figuro, antaŭas kaj estas ekzemplo de kiel eĉ figuroj, kiuj estos montritaj vestitaj per la fina laboro ofte estis prilaborita en nudaj studoj, tiel ke la formo sub la vestoj estis komprenita. La desegnaĵo de nudaj figuroj aŭ studo de figuroj de viva modelo rapide fariĝis grava parto de arta praktiko kaj trejnado, kaj restis tiel ĝis la [[20-a jarcento]].<ref>Danuta Shanzer, ''A Philosophical and Literary Commentary on Martianus Capella's ''De Nuptiis Philologiae et Mercurii'' Book 1'' (University of California Press, 1986), p. 69.</ref> <gallery widths="200" heights="200" perrow="5" caption="16-a jarcento"> File:Albrecht Dürer - Adam and Eve (Prado) 2.jpg| ''[[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evo]]'' (1507) de [[Albrecht Dürer|Durero]] File:Creación de Adán.jpg | ''Kreado de Adamo'' (1512) de [[Mikelanĝelo]] File:Lucas Cranach the Elder-Adam and Eve 1533.jpg | ''Adamo kaj Evo'' (1533) de [[Lucas Cranach la Maljuna]] File:Lucas Cranach d. Ä. - Reclining Nymph - WGA05637.jpg|''Kuŝanta Nimfo'' de [[Lucas Cranach la Maljuna]] File:Tizian - Venus von Urbino.jpg|''[[Venuso de Urbino]]'' (1538) de [[Ticiano]] File:Michelangelo-The Rebellious Slave2.jpg |''Ribelema sklavo'' (1545) de [[Mikelanĝelo]] File:Lucas Cranach the Elder - Venus - Google Art Project.jpg|''Venuso'' de [[Lucas Cranach la Maljuna]] File:Hugo van der Goes - The Fall - WGA9650.jpg|''La Falo'' (1467–1468) de [[Hugo van der Goes]] </gallery> === El Baroko al Modernismo === [[Dosiero:The Three Graces, by Peter Paul Rubens, from Prado in Google Earth.jpg|eta|''[[Gracioj|La Tri Gracioj]]'' (1636–1638) de [[Petro Paŭlo Rubens]]]] En [[Baroko|baroka arto]], la daŭra fascino de klasika antikvaĵo influis artistojn por renovigi sian aliron al la nudeco, sed kun pli naturecaj, malpli idealigitaj bildoj, eble pli ofte laborante kun vivaj modeloj. Ambaŭ genroj estas reprezentitaj; la masklo en la formo de herooj kiel [[Herkulo]] kaj [[Ŝimŝono]], kaj ino en la formo de [[Venuso (diino)|Venuso]] kaj la [[Gracioj|Tri Gracioj]]. [[Petro Paŭlo Rubens]], kiu kun evidenta ĝojo pentris virinojn kun malavara figuro kaj radianta karno, donis sian nomon al la adjektivo ''rubenesko''.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.mfa.org/exhibitions/degas-and-nude|publisher=Museum of Fine Arts, Boston|titolo=Degas and the Nude|alirdato=10an de novembro 2012}}</ref> En la pli posta baroko aŭ [[rokoko]], aperis pli ornama kaj ludema stilo, ekzempligita ĉe ''Venuso konsolas la amon'' de [[François Boucher]], verŝajne komisiita de [[Madamo de Pompadour|Madame Pompadour]]. En la 18-a kaj 19-a jarcentoj, klasikaj temoj restis popularaj, kune kun nuduloj en {{J|historia pentraĵo}}. En la malfrua 19-a jarcento, akademiaj pentristoj daŭrigis kun klasikaj temoj, sed estis defiitaj de la [[Impresionismo|impresionistoj]]. [[Édouard Manet|Eduard Manet]] ŝokis publikon de sia tempo pentrante nudajn virinojn en ĉiutagaj situacioj en sia [[La tagmanĝo sur la herbo]] (1863) kaj [[Olympia]] (1865), kaj [[Gustave Courbet]] kritikis per portretado en sia [[Virino kun papago]] nuda prostituitino sen spuroj de diino aŭ nimfo. [[Edgar Degas]] pentris multajn nudajn virinojn en ordinaraj cirkonstancoj, kiel ekzemple banante sin. [[Auguste Rodin]] defiis klasikajn regulojn pri idealigo en sia esprimive distordita Adamo. Kun la invento de fotado, artistoj komencis uzi la novan medion kiel fonton por pentraĵoj, [[Eugène Delacroix]] estis inter la unuaj.<ref>{{citaĵo el la reto| aŭtoro=Sorabella, Jean|titolo=The Nude in Baroque and Later Art, In Heilbrunn Timeline of Art History| location=New York| publisher=The Metropolitan Museum of Art| url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/nuba/hd_nuba.htm|dato=Januaro 2008|alirdato=25an de oktobro 2012}}</ref> <gallery widths="200" heights="200" perrow="5" caption="El Baroko al Modernismo"> File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 016.jpg|''Batŝeba en ŝia banujo'' (1654) de [[Rembrandt]] File:Goya-Guerra (37).jpg | No. 37 el erio de 80 akventrimoj kreitaj de [[Francisco Goya]] en la 1810aj jaroj priskribante horon de la militoj File:Tanyo Shinkin bank Hall02bs2700.jpg|''Bronzepoko'' (1877) de [[Auguste Rodin|Rodin]], modelita de belga soldato File:Pierre-Auguste Renoir, French - The Large Bathers - Google Art Project.jpg|[[Pierre-Auguste Renoir]], ''La grandaj sinbanemulinoj'', 1884-1887 File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Wave (1896).jpg|''La ondo'' (1896) de [[William-Adolphe Bouguereau]] File:Joaquin Sorolla Ninos A La Orilla Del Mar.jpg|'' Infanoj ĉe la marbordo'' (1903) de [[Joaquín Sorolla]] File:Modigliani - Nu couché.jpg|''Kuŝanta nudulo'' (1917) de [[Amedeo Modigliani]] </gallery> === Modernismo === [[Dosiero:Standing woman2.jpg|eta|maldekstra|''Staranta virino'' (1932) de [[Gaston Lachaise]]]] Kvankam ambaŭ, kaj la akademia tradicio kaj la [[Impresionismo|impresionistoj]] perdis sian kulturan superecon ĉe la komenco de la 20-a jarcento, la nudeco restis kvankam transformita ĉirkaŭ la ideoj de [[modernismo]]. La idealigita [[Venuso (diino)|Venuso]] estis anstataŭita de la virino intime priskribita en privataj scenejoj, kiel en la verko de [[Egon Schiele]]. La simpligitaj modernaj formoj de [[Jean Metzinger]], [[Amedeo Modigliani]], [[Gaston Lachaise]] kaj [[Aristide Maillol]] memoras la originajn diinojn de fekundeco pli ol grekajn diinojn.<ref>Borzello, p. 30</ref> En fruaj abstraktaj pentraĵoj, la korpo povus esti fragmentita aŭ malmuntita, kiel ĉe [[Les Demoiselles d'Avignon]] de [[Pablo Picasso|Picasso]], sed ankaŭ estas abstraktaj versioj de klasikaj temoj, kiel ekzemple la dancistoj kaj banistoj de [[Henri Matisse]].<ref>{{citaĵo el gazeto |familia nomo=Patricia Cox |persona nomo=Miller |titolo='The Little Blue Flower Is Red': Relics and the Poeticizing of the Body |gazeto=Journal of Early Christian Studies |volumo=8 |issue=2 |jaro=2000 |paĝoj=213–236 [p. 229] |doi=10.1353/earl.2000.0030 }}</ref> En la postmilita erao, [[Abstrakta ekspresionismo]] movis la centron de okcidenta arto de [[Parizo]] al [[Novjorko]]. Unu el la ĉefaj influoj en la pliiĝo de abstraktado, la kritikisto [[Clement Greenberg]], subtenis la fruan abstraktan laboron de Kooning. Malgraŭ la konsiloj de Greenberg, la artisto, kiu komencis kiel metafora pentristo, revenis al la homa formo komence de 1950 per sia serio [[Virino III]]. Kvankam havante iujn referencojn al la tradicioj de ununuraj inaj figuroj, la virinoj estis portretitaj kiel voremaj, distorditaj kaj duon-abstraktaj. Laŭ la artisto, li volis "krei la koleran humuron de tragedio"; havante la furiozan aspekton de la atoma epoko, mondo en tumulto, mondo bezonanta komikan trankviliĝon. Poste li diris "Eble ... mi pentris la virinon en mi. Arto ne estas tute vira okupo, vi scias. Mi konscias, ke kelkaj kritikistoj prenos ĉi tion kiel agnoskon de latenta [[samseksemo]] ... Se mi pentris belajn virinojn, ĉu tio farus min ne-geja? Mi ŝatas belajn virinojn. En la karno - eĉ la modeloj en revuoj. Virinoj kelkfoje incitas min. Mi pentris tiun koleron en la Virina serio. Tiaj ideoj ne povis esti esprimitaj nur de pura abstraktado.<ref>Scala, Ch 2. "The Influence of Anxiety" by Susan H. Edwards</ref> Iuj kritikistoj tamen vidas la virinajn seriojn kiel [[mizogineco]].<ref>{{citaĵo el gazeto|titolo=Unveiling the American Nude|familia nomo=Monaghan|persona nomo=Peter|verko=The Chronicle of Higher Education|dato=2an de januaro 2011}}</ref> Aliaj novjorkaj artistoj de ĉi tiu periodo retenis la figuron kiel sian ĉefan temon. [[Alice Neel]] pentris nudulojn, inkluzive de sia propra memportreto, en la sama simpla stilo kiel vestitaj homoj,<ref>Leppert, pp.&nbsp;154–155</ref> estanta ĉefe koncernita kun koloro kaj emocia enhavo. Philip Pearlstein uzas unikan plantadon kaj perspektivon por esplori la abstraktajn kvalitojn de nuduloj. Kiel juna artisto en la 1950-aj jaroj, Pearlstein elmontris kaj abstraktaĵojn kaj figurojn, sed estis Kooning kiu konsilis al li daŭrigi la figuran laboron.<ref>Borzello, p. 90</ref> Ĉirkaŭ 1970, el [[Feminisma movado|feminismaj]] principoj, Sylvia Sleigh pentris serion de verkoj inversigantaj stereotipajn artajn temojn prezentante nudajn virojn en pozojn kutime asociitajn kun virinoj.<ref>Leppert, pp.&nbsp;221–223</ref> === Nuntempo === [[Dosiero:Venus von Willendorf 01.jpg|dekstra|eta|140px| La [[Venuso de Willendorf]] farita inter 24,000 kaj 22,000 a.K..]] [[Lucian Freud|Lucien Freud]] estis unu el malgranda grupo de pentristoj, inkluzive de [[Francis Bacon (pentristo)|Francis Bacon]], kiu estis konata kiel "La Skolo de Londono"; kreante metaforan laboron en la 1970-aj jaroj kiam ĝi estis ne modifita.<ref>{{citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1995/09/25/arts/the-school-of-london-mordantly-messy-as-ever.html|titolo=The School of London, Mordantly Messy as Ever|persona nomo=ALAN|familia nomo=RIDING|dato=Septembro 25, 1995|gazeto=The New York Times|alirdato=2013-02-16}}</ref> Tamen, antaŭ la fino de sia vivo liaj verkoj fariĝis ikonoj de la [[Postmodernismo|Postmoderna epoko]], prezentante la homan korpon sen spuro de idealigo, kiel en lia serio laboranta kun trodika modelo.<ref>{{citaĵo el novaĵo|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2012/feb/08/lucian-freud-national-portrait-gallery#/?picture=385691839&index=5|titolo=Lucien Freud|eldoninto=The Guardian|alirdato=10an de Novembro 2012|loko=Londono|dato=8an de februaro 2012}}</ref> Unu el la verkoj de Freud estas titolita "Nuda Portreto", kiu implicas realisman bildon de aparta senvestita virino anstataŭ konvencia nudeco. En la [[nekrologo]] de Freud en [[The New York Times]], estas dirite: Liaj "malglataj kaj malkaŝaj pentraĵoj de amikoj kaj intimuloj, kiuj nudiĝis en sia studio, refaras la arton de portretado kaj proponis novan aliron al figuraj artoj".<ref>{{citaĵo el novaĵo| url=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-news/8654734/Lucian-Freud-quotes.html| dato=Julio 22, 2011|gazeto=The Guardian | titolo=Lucian Freud citaĵoj| alirdato=Januaro 7, 2018}}</ref> La pentraĵoj de Jenny Saville inkluzivas familiojn kaj mem-portretojn inter aliaj nuduloj; ofte farita en ekstremaj perspektivoj, provante ekvilibrigi [[realismo]]n kun [[Abstraktado|abstraktaĵo]]; ĉio esprimante kiel virino sentas sin rilate al ina nudeco.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.saatchi-gallery.co.uk/artists/jenny_saville.htm|titolo=Jenny Saville|eldoninto=Saatchi Gallery|alirdato=10an de Novembro 2012}}</ref> La nudaj figuroj de Lisa Yuskavage pentritaj preskaŭ akademie konstituas "parodion de art-historia nudeco kaj la maskla obsedo pri la ina formo kiel objekto".<ref>{{citaĵo el novaĵo|titolo=Lucian Freud, Figurative Painter Who Redefined Portraiture, Is Dead at 88|gazeto=The New York Times|persona nomo=William|familia nomo=Grimes|dato=Jul 22, 2011}}</ref> John Currin estas alia pentristo kies laboro ofte intertraktas historiajn nudecojn.<ref>Mullins, p. 168</ref> La pentraĵoj de Cecily Brown kombinas figurajn elementojn kaj abstrakton en stilo memoriga pri De Kooning.<ref>Mullins, p. 35</ref> Marlene Dumas pentras emocie malfacilajn bildojn derivitajn de siaj propraj bildoj aŭ de fotoj trovitaj en novaĵaj gazetoj.<ref>Mullins, p. 44</ref> Dumas diras pri ŝiaj pentraĵoj pri nudaj figuroj, ke "ĝi ne estis la nudeco, kiun mi serĉis, nek la pozitivan figuron, sed la erotikajn vivkondiĉojn ... Du "subjektoj" alfrontitaj."<ref>Mullins, p. 45</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.tate.org.uk/art/artworks/freud-naked-portrait-t01972|titolo=Naked Portrait 1972-3|eldoninto=The Tate Modern|alirdato=2013-02-17}}</ref><ref>Dumas, M., Bedford, E., South African National Gallery., & Standard Bank Centre Art Gallery. (2007). ''Marlene Dumas: Intimate relations''. Johannesburg: Jacana Media. p. 43. {{ISBN|978-1-77009-381-2}}</ref> La fino de la [[20-a jarcento]] vidis la kreskadon de novaj komunikiloj kaj aliroj al arto, kvankam ili komencis multe pli frue. Specife [[Instalado (arto)|instalado]]-arto ofte inkluzivas bildojn de la [[homa korpo]], kaj spektakla arto ofte inkluzivas nudecon. "Cut Piece" de [[Yoko Ono]] unue estis prezentita en 1964 (tiam konata kiel "okazaĵo"). Oni petis, ke membroj de la aŭdienco venu al la scenejo kaj komencu tranĉi sian veston ĝis ŝi estis nuda. Pluraj nuntempaj artistoj kiel Marina Abramović, Vanessa Beecroft kaj Carolee Schneemann uzas siajn proprajn nudajn korpojn aŭ aliajn interpretistojn en sia laboro. {{Bildgalerio | alto=200 | titolo=Nudeco en ne-okcidenta arto |Dosiero:Lilith Periodo de Isin Larsa y Babilonia.JPG|The [[Burney-reliefo]], Prababilona Imperio, ĉ. 1800 a.K |Dosiero:Ägyptischer Maler um 1400 v. Chr. 001.jpg|Dancistoj kaj flutistoj, [[Tebo (Egiptio)|Tebo]] ĉ. 1400 a.K. |Dosiero:Dancing Krishna, India, Tanjore, Tamil Nadu, Chola dynasty, 14th century, bronze, HAA.JPG|[[Bala Kriŝno]] dancante, skulptaĵo el Arta Akademio de Honoluluo |Dosiero:Khajuraho-Vishvanath Temple erotic detal4.jpg|Kandarijo Mahadev Templo en Ĥajuraho, Barato (1050) |Dosiero:Kitagawa Utamaro - BATHING IN COLD WATER - Google Art Project.jpg|[[Utamaro]], ''Virino banas sin'' (ĉ.1753). |Dosiero:Indischer Maler von 1775 001.jpg|Barata artisto, 1775. Virino demetas siajn vestojn. |Dosiero:Hashiguchi Yuami.jpg|Haŝiguĉi Gojo ''Juami'' (1915) |Dosiero:Old-Babylonian plaque of a nude female with large pubic area and protuberant abdomen from Iraq.jpg|Malnov-babilona plako de nuda ino kun granda areo de pubo kaj protuberanta abdomeno, de Suda Mezopotamio, Irako |Dosiero:Old-Babylonian plaque of a standing nude female, from Southern Mesopotamia, Iraq.jpg|Malnova-babilona plako de nuda ino kun granda areo de pubo kaj protuberanta abdomeno, de Suda Mezopotamio, Irako ||Kuma Mukai's ''Fuyu'' (1950) ||Tatsu Hirota's ''Fuseru Rafu'' (1984) }} == Nudeco ĉe amaskomunikiloj == [[Dosiero:Demarteau Study of a nude man standing.jpg|eta|Gravuraĵo de Gilles Demarteau kun nuda viro post originala desegno de Edmé Bouchardon. Ĝi estis akirita de Akademio de Belartoj en Varsovio kiel instrua materialo.]] === Desegno === En arto, la desegno estas studo de la homa formo en ĝiaj diversaj formoj kaj korpaj pozicioj, kun linio, formo kaj kunmetaĵo kiel la ĉefa celo, anstataŭ la subjekto. Viva desegnaĵo estas verko desegnita per observado de viva modelo. Studado de la homa figuro tradicie estis konsiderata la plej bona maniero lerni kiel desegni, komencante en la malfrua [[Renesanco]] kaj daŭranta ĝis la nuntempo.<ref>Nicolaides</ref> === Gravurado === Japanaj presaĵoj estas unu el la malmultaj neokcidentaj tradicioj, kiujn oni povas nomi nudaj, sed ili tute diferencas. La agado de komunuma banado en Japanio estas portretita kiel nur alia socia aktiveco, sen la signifo akcentita ĉe la vestomanko kiu ekzistas en la Okcidento.<ref>Clark, p. 9</ref> === Pentrado === Oleopentrado historie estis la ideala rimedo por prezenti la nudecon. Per miksado kaj aplikado de pentraj tavoloj, la surfaco povas iĝi pli kiel haŭto. "Ĝia malrapida sekigado kaj diversaj gradoj de viskozeco ebligas al la artisto atingi riĉajn kaj subtilajn miksaĵojn de koloro kaj teksturo, kio povas sugesti transformojn de unu homa substanco al alia."<ref>Scala, p.1</ref> === Skulptarto === Pro ĝia fortikeco, estas ĉe la [[skulptaĵo]]j, kie ni vidas la plenan, preskaŭ nerompitan historion de la nudeco el la [[Ŝtonepoko]] ĝis nun. Figuroj, kutime de la nuda ino, estis eltrovitaj en la [[Balkana duoninsulo|balkanaj regionoj]] ekde 7000 a.K.<ref>Gimbustas, Marija ''The Goddesses and Gods of Old Europe: Myths and Cult Images'', University of California Press, Berkeley, 1974</ref> kaj daŭras ĝis hodiaŭ. En la barataj kaj sudorientaj aziaj skulptartaj tradicioj ofte estis ornamitaj per [[brakringo]]j kaj juveloj, kiuj emis "signifi siajn ĉarmojn kaj limigi la malsamajn partojn de iliaj korpoj kiel faras la evoluigitaj muskoloj de la viroj".<ref>Finn, David, essay by Vicki Goldberg, ''Nude Sculpture: 5,000 Years'', Harry N. Abrams Ltd., Publishers, New York, 2000. p. 14</ref> === Fotarto === La nudeco estis foto-temo preskaŭ ekde ĝia invento en la [[19-a jarcento]]. Fruaj fotistoj ofte elektis sintenojn, kiuj imitis la klasikajn nudecojn de la pasinteco. [[Fotarto|Fotografio]] suferas pro la problemo esti tro reala, kaj dum multaj jaroj ne estis akceptita de tiuj, kiuj estis faritaj laŭ tradiciaj belartoj. Tamen, la laboro de multaj fotistoj estis establita kiel belartaj artistoj inkluzive de [[Ruth Bernhard]], [[Imogen Cunningham]], [[Anne Brigman]], [[Edward Weston]] kaj [[Alfred Stieglitz]].<ref>Dawes, p.6</ref> Ekde la unuaj tagoj de fotado, la nudeco estis fonto de inspiro por tiuj, kiuj adoptis la novan rimedon. La plej multaj fruaj bildoj estis proksime gardataj aŭ kaŝe cirkulataj kiel malobservoj de la sociaj normoj de la epoko, ĉar la foto kaptas realan nudecon. Multaj kulturoj, akceptante nudecon en arto, evitas realan nudecon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.edward-weston.com/edward_weston_nudes.htm|titolo=Edward Weston|alirdato=10an de novembro 2012|deadurl=yes|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121113145451/http://www.edward-weston.com/edward_weston_nudes.htm|arkivdato=13an de novembro 2012|df=}}</ref> Ekzemple, eĉ arta galerio kiu elmontras nudajn pentraĵojn tipe ne akceptas nudecon de vizitanto. [[Alfred Cheney Johnston]] (1885 - 1971) estis profesia usona fotisto kiu ofte fotis [[Ziegfeld Follies]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.metmuseum.org/exhibitions/listings/2012/naked-before-the-camera|eldoninto=Metropolitan Museum of Art|titolo=Naked Before the Camera|alirdato=10an de Novembro 2012}}</ref><ref>Scala, p. 4</ref> Li ankaŭ konservis sian propran komercan fotan studon, produktante revuajn anoncojn por ampleksa gamo de luksaj komercaj produktoj - plejparte viroj kaj virinaj modoj - kaj ankaŭ fotis kelkcent artistojn kaj elmontristojn, inkluzive nudajn fotojn de iuj.<ref>Clark, p. 3</ref> La plej multaj el liaj nudaj bildoj (iuj nomitaj, plejparte anonimaj) estis efektive junulinoj el la Ziegfeld Follies, sed tiaj aŭdacaj, nerigardeblaj plenaj bildoj certe ne estus malkaŝe publikigeblaj en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj, do oni supozas ke ĉi tiuj estis aŭ simple lia propra arta laboro, kaj / aŭ farita laŭ peto de Ziegfeld por la persona ĝuo de la spektanto. Viraj nudaj korpoj ne estis bildigitaj tiom ofte tiutempe. Escepto estas la foto de la [[Korpokulturado|korpokulturisto]] [[Eugen Sandow]], modelanta la statuon ''[[La falanta gaŭlo]]'', ilustranta la Grekan Idealon, kiun li enkondukis en [[korpokulturado]]n.<ref>{{citaĵo el la reto| aŭtoro = Conrad, Donna| eldoninto = PhotoVision| titolo = A Conversation with Ruth Bernhard| gazeto = Vol. 1 No. 3| jaro = 2000| url = http://www.photovisionmagazine.com/articles/bernhard.interview.html| alirdato = 2019-05-27| arkivurl = https://web.archive.org/web/20110715082432/http://www.photovisionmagazine.com/articles/bernhard.interview.html| arkivdato = 2011-07-15}}</ref> <gallery mode="packed" widths="220" heights="165" caption="Klasikaj fotoj"> Dosiero:Durieu 5.jpg|alt=Photo|Foto de Jean Louis Marie Eugène Durieu, parto de serio farita kun Eugène Delacroix Dosiero:Eugène Delacroix - Odalisque - WGA6225.jpg|alt=Painting|Odalisko (1857) de Eugène Delacroix, pentraĵo kun simila pozo Dosiero:Archives d'Éros Marconi 02.jpg|alt=Study|Gaudenzio Marconi vivis provizante akademiojn al studentoj. Dosiero:Frank Eugene - Adam und Eva 1898.jpg|alt=Adam&Eve|Adamo kaj Evo de Frank Eugene, prenita en 1898, publikigita de ''Camera Work'' n-ro. 30, 1910 Dosiero:Marconi, Gaudenzio (1841-1885) - n. 0071 - Nudo accademico seduto.jpg|Nudaĵo de Gaudenzio Marconi, 1841–1885 Dosiero:Plüschow, Wilhelm von (1852-1930) - n. ... - Nude male, sitting on a rug.gif|Guglielmo Plüschow, Vira nudeco Dosiero:Gloeden, Wilhelm von (1856-1931) - n. 1189 (other version).jpg|[[Wilhelm von Gloeden]], Du nudaj viroj, ĉ. 1900 Dosiero:KOPPITZ 0007.jpg|Rudolf Koppitz 1927 </gallery> <gallery class="center" widths="240" heights="225" caption="Nuntempaj"> Dosiero:Augusto De Luca - Nudes 1.jpg|''Nudaj'' (1980) de Augusto De Luca Dosiero:Female Body Landscape.jpg|''Panoramo de Ina Korpo'' (2017) by Cosme Madini Dosiero:Nude recumbent woman by Jean-Christophe Destailleur.jpg|''ina artisma nudeco'' (2011) de Jean-Christophe Destailleur Dosiero:Max - Photo by Sasha Kargaltsev 2.jpg|''Nuda viro'' (2009) de Saŝa Kargalcev </gallery><gallery class="center" widths="225px" heights="240px"> Dosiero:Topless female model.jpg|''Senvesta virino'' (2014) de Patrick Subotkiewiez Dosiero:Equus 1989.jpg|''Ĉevalo'' (1989) de Sergio Valle Duarte Dosiero:Nude red head woman against black background 1.jpg|<center>Nuda virino kun rufaj haroj </gallery> === Novaj amaskomunikiloj === En la malfrua 20-a jarcento multaj novaj artaj formoj aperis, inkluzive instaladojn, spektaklojn kaj vidbildojn, kiuj ĉiuj estis uzitaj por krei verkojn, kiuj inkluzivas nudecon.<ref>{{citaĵo el novaĵo|url=http://www.blouinartinfo.com/news/story/1322089/six-dance-shows-stripped-bare-redefining-nudity-on-stage|titolo=Six Dance Shows Stripped Bare: Redefining Nudity on Stage|familia nomo=Daris|persona nomo=Gabriella|dato=6an de marto 2018|verko=Artinfo|alirdato=}}</ref> == Temoj == [[Dosiero:Francisco de Goya y Lucientes - The Nude Maja (La Maja Desnuda) - WGA10044.jpg|eta|''[[La maja desnuda]] (The Nude Maja''; 1797) by [[Francisco Goya|Francisco de Goya y Lucientes]]]] [[Dosiero:Goya Maja ubrana2.jpg|eta|''[[La maja vestida]]'', ca. 1803.]] [[Dosiero:Edouard Manet - Olympia - Google Art Project 3.jpg|eta|''Olympia'' (1863) by [[Manet]]]] === La nudeco natura kaj nudeco artisma === Kvankam ne ekzistas ununura difino de belarto, estas iuj ĝenerale akceptitaj ecoj de la plej multaj difinoj. En la [[belartoj]], la subjekto ne nur estas kopiita de la naturo, sed transformita de la artisto en estetikan objekton, kutime sen signifaj utilismaj, komercaj (reklamado, ilustraĵoj) aŭ simple nur ornamaj celoj. Ekzistas ankaŭ juĝo pri gusto; la belarta nudulo estas parto de alta kulturo anstataŭ meza aŭ malalta kulturo.<ref>Malalta kulturo ne estu konfuzita kun la arta movado ''Lowbrow'' ("senpretenda") ekestinta fine de la 1960-a jaroj, kiu ofte uzas nudajn bildojn el popola kulturo sed kun belartaj celoj.</ref> Tamen, juĝoj pri gusto en arto ne estas tute subjektivaj, sed inkluzivas kriteriojn de lerteco kaj manfariteco en la kreado de objektoj, komunikado de kompleksaj kaj ne-bagatelaj mesaĝoj, kaj kreemo.<ref>Dutton, Ch. 3 - ''What is Art?''</ref> verkoj akceptitaj kiel alta kulturo de la pasinteco, inkluzive multe da Akademia arto, estas nun vidataj kiel imitema aŭ sentimentala aliie konata kiel [[Kiĉo|kiĉa]].<ref>King, Ross</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://csmt.uchicago.edu/glossary2004/kitsch.htm|titolo=Theories of Media, Keywords Glossary:kitsch |eldoninto=[[Universitato de Ĉikago]] }}</ref> Modernaj artistoj daŭre esploris klasikajn temojn, sed ankaŭ pli abstraktajn reprezentojn, kaj movadon for de idealigo por prezenti homojn pli individue. Dum la plejparto de la [[20-a jarcento]], la bildigo de homa beleco malmulte interesis la modernistojn, kiuj anstataŭe traktis la kreadon de beleco per formalaj rimedoj.<ref>Steiner pp. 44, 49–50</ref> En la nuntempa aŭ postmoderna epoko, la nudeco povas esti vidata kiel preterpasita de multaj,<ref>Steinhart, p. 9</ref> tamen estas ĉiam artistoj kiuj daŭre inspiras la homan formon.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.metro.co.uk/news/147546-nude-freud-painting-in-17m-record-sale|titolo=Nude Freud painting in £17m record sale|eldoninto=Metro|alirdato=22an de oktobro 2012 }}</ref> Unu ofte citita libro pri la nudeco en arta historio estas ''La nudulo: Studo en ideala formo'' de [[Lordo]] [[Kenneth Clark]], unue publikigita en 1956. La enkonduka ĉapitro faras (kvankam ne originas) la ofte-cititan distingon inter la nuda korpo kaj la arta nudeco. Clark asertas, ke esti nuda signifas esti senigita de vesto, kaj implicas embarason kaj honton, dum nudeco, kiel arta verko, ne havas tiajn konotaciojn. Ĉi tiu disigo de la arta formo disde la sociaj kaj kulturaj temoj restas plejparte neekzamenita de klasikaj artaj historiistoj. Unu el la difinaj trajtoj de la moderna epoko en arto estas la malklarigo de la linio inter la nudeco natura kaj la nudeco artisma. Ĉi tio verŝajne unue okazis kun la pentraĵo [[La maja desnuda]] (1797) de [[Goya]], kiu en 1815 kaptis la atenton de la [[Inkvizicio|Hispana Inkvizicio]].<ref>Goya, F., Tomlinson, J. A., Calvo, S. F., Museo del Prado., & National Gallery of Art (U.S.). (2002). ''Goya: Images of women''. Washington, D.C: National Gallery of Art. p. 228. {{ISBN|0-89468-293-8}}</ref> La ŝokaj elementoj estis, ke ĝi montris apartan modelon en nuntempa medio, kun puba vizaĝo anstataŭ la glata perfekteco de diinoj kaj nimfoj, kiuj redonis la rigardon de la spektanto anstataŭ rigardi for. (Goya tiam pentris alian version, kun vestoj.)<ref>Nead, p.14; la distingo jam estis bone konata, kaj estas traktita kiel trompita de Walter Sickert en artikolo de 1910. Vidu La italan Renesancan Nudon, de Jill Burke, p. 16</ref> Kelkaj el la samaj karakterizaĵoj ŝokis preskaŭ 70 jarojn poste kiam [[Édouard Manet|Manet]] elmontris sian [[Olympia]]n, ne pro religiaj temoj, sed pro ĝia moderneco. Prefere ol esti sentempa Odalisko kiu povus esti certe vidita kun indiferento, la bildo de Manet estis de prostituitino de tiu tempo, eble referencante la proprajn seksajn praktikojn de la viraj spektantoj.<ref>{{citaĵo el gazeto|titolo=Manet's Olympia: The Figuration of Scandal|aŭtoro=Charles Bernheimer|gazeto=Poetics Today|volumo=10|kodo=2|dato=Summer 1989|paĝoj=255–277|eldoninto=Duke University Press|jstor=1773024|doi=10.2307/1773024}}</ref> Frances Borzello, [[historiisto]] kaj [[aŭtoro]] de arto, asertas, ke nuntempaj artistoj ne plu interesiĝas pri la idealoj kaj tradicioj de la pasinteco, sed alfrontas la spektanton kun la tuta [[sekseco]], malkomforto kaj timo, kiujn la nuda korpo povas esprimi, eble forigante la distingon inter natura kaj artisma nudeco.<ref>Borzello, Chapter 2 - Body Art: the Journey into Nakedness</ref> Prezenta arto prenas la lastan paŝon prezentante realajn nudajn korpojn kiel artverkon.<ref>Borzello, Introduction</ref> === Sekseco === [[Dosiero:Scuola di fontainebleau, presunti ritratti di gabrielle d'estrées sua sorella la duchessa di villars, 1594 ca. 06.jpg|eta|maldekstra |''Gabrielle d'Estrées kaj unu el ŝiaj fratinoj'']] [[Kenneth Clark]] rimarkis, ke [[sekseco]] estas parto de la allogo al la nudeco kiel arta temo, "asertante ke, sen nudeco, kvankam abstrakta, ĝi ne povus veki en la spektanto iom da erotika sento, eĉ se ĝi estas nur la plej svelta ombro - kaj se ĝi ne faras tion, ĝi estas malbona arto kaj falsa moralo".<ref>Clark, pp.&nbsp;8–9</ref> Laŭ Clark, la eksplicitaj templaj skulptaĵoj de la [[10-a jarcento]] en [[Barato]] "estas bonegaj artaĵoj ĉar ilia erotiko estas parto de ilia tuta filozofio."<ref name="Gopnik">{{citaĵo el novaĵo|familia nomo=Gopnik|persona nomo=Blake|titolo=In Art We Lust|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/11/06/AR2009110600041_2.html|alirdato=2013-02-23|gazeto=The Washington Post|date=November 8, 2009}}</ref> Granda arto povas enhavi signifan seksan enhavon sen obsceneco. Tamen seksaj eksplicitaj verkoj de belartoj produktitaj en Eŭropo antaŭ la moderna epoko, kiel ''[[La origino de la mondo]]'' de [[Gustave Courbet|Gustav Courbet]],<ref>Leppert p. 247</ref><ref>{{citaĵo el gazeto|titolo=Courbet's "L'origine du monde": The Origin without an Original|persona nomo=Linda|familia nomo=Nochlin|verko=October|volumo=37|jaro=1986|paĝoj=76–86|eldoninto=The MIT Press|jstor=778520|doi=10.2307/778520}}</ref> ne estis destinitaj al publika spektaklo. La juĝo, ĉu specifa verko estas arta aŭ [[Pornografio|pornografia]], finfine estas subjektiva kaj ŝanĝiĝis tra historio kaj de kulturo al alia. Kelkaj individuoj juĝas, ke iu ajn publika elmontrado de la senvestigita korpo estas neakceptebla, dum aliaj eble trovos artan meriton eksplicite seksajn bildojn. Publikaj recenzoj pri arto povas aŭ ne trakti la problemon.<ref>{{citaĵo el novaĵo|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/national-gallery-visitor-attacks-gauguin-painting-officials-say/2011/04/03/AFoATUXC_story.html|titolo=National Gallery visitor attacks Gauguin painting|eldoninto=The Washington Post|author1=Smith, Timothy R. |aŭtoro2=Weil, Martin |lastauthoramp=yes |dato=Aprilo 3, 2011| alirdato=Oktobro 22, 2012}}</ref> ==== Publika reago antaŭ la arta mondo ==== [[Dosiero:Angelo Bronzino - Portrait of Andrea Doria as Neptune - WGA3261.jpg|eta|''[[Andrea Doria]] kiel dio [[Posejdono]]'', de [[Agnolo Bronzino]]]] La nudeco, precipe la ina korpo, ĉiam estis unu el la pli evidentaj laboraj temoj en muzeoj. Tamen, en [[Usono]], nudeco en arto estas polemikaĵo kiam publika financado kaj montrado en certaj ejoj alportas la laboron al la atento de la ĝenerala publiko.<ref>Nead</ref><ref>{{citaĵo el libro|titolo=The Nude in Contemporary Art|eldoninto=The Aldrich Museum of Contemporary Art|jaro=1999}}</ref> La historio de [[puritanismo]] daŭre influas la selektadon de artaĵoj montritaj en muzeoj kaj galerioj. Samtempe, ajna nudeco povas esti suspektata laŭ multaj opinioj kaj publiko, artaj kritikistoj eble rifuzas laboron, kiu ne estas aŭ ironia aŭ [[Fetiĉo (amoro)|fetiĉa]], kaj sekve avangarda.<ref>Dijkstra, p. 11</ref> "Artistoj, kiuj rifuzas ataki la korpon per stilaj perversaj psikologiaj aŭ fizikaj misformoj, estas kutime malpermesitaj kiel senespere agordaj kun la hodiaŭa arta mondo." Verkoj kiuj festas la homan korpon verŝajne estos konsiderataj tro erotikaj de unu grupo, kaj [[Kiĉo|kiĉa]] de la alia. Laŭ Bram Dijkstra, allogaj nudecoj de usonaj artistoj estis formetitaj al konservado de muzeoj, kun nur raraj specialaj ekspozicioj aŭ publikaĵoj en la lastaj jardekoj. Relative mildaj nudecoj tendencas esti montritaj en muzeoj, dum verkoj kun ŝokvaloro kiel tiuj de Jeff Koons estas montritaj en avangardaj galerioj.<ref>{{citaĵo el novaĵo|url=http://www.newyorker.com/arts/critics/artworld/2008/06/09/080609craw_artworld_schjeldahl|titolo=Funhouse:A Jeff Koons retrospective|familia nomo=Peter|persona nomo=Schjeldahl|dato=Junio 9, 2008|verko=The New Yorker|alirdato=2013-02-24}}</ref> Dijkstra diras, ke la arta mondo devaluigis simplan belecon kaj plezuron, kvankam ĉi tiuj valoroj ĉeestas en arto de la pasinteco kaj en multaj nuntempaj verkoj. [[Dosiero:Tuke, Henry Scott (1858–1929), "The Bathers".jpg|eta|maldekstra|[[Henry Scott Tuke]], ''la banantoj'' (1885)]] ==== Klarigado de nudeco en arto al studentoj ==== Kiam lernejaj grupoj vizitas muzeojn, estas neeviteblaj demandoj, ke instruistoj aŭ gvidantoj devas esti pretaj respondi. La baza konsilo estas doni realecajn respondojn emfazante la diferencojn inter arto kaj aliaj bildoj, la universaleco de la homa korpo,<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.artic.edu/aic/collections/citi/resources/Rsrc_001627.pdf|titolo=Body Language:How to Talk to Students about Nudity in Art|dato=Marto 18, 2003|eldoninto=Arta Instituto de Ĉikago|alirdato=2013-02-28}}</ref> kaj la valoroj kaj emocioj esprimitaj en la verkoj. Tamen, la problemoj, kiuj eble okazos, faras multajn instruistojn eviti la temon.<ref>Dijkstra, Introduction</ref><ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.getty.edu/education/teacherartexchange/archive/Jan08/0010.html|titolo=Teach Art Exchange: Response to Nudity in Art Education|eldoninto=The Getty.edu|dato=Januaro 8, 2008|alirdato=2013-02-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131102024146/http://www.getty.edu/education/teacherartexchange/archive/Jan08/0010.html|arkivdato=2013-11-02}}</ref> === Genraj diferencoj === {{Citaĵo|Reprezento de la mondo, kiel la mondo mem, estas la verko de homoj; ili priskribas ĝin el sia propra vidpunkto, kiun ili konfuzas kun absoluta vero.| - [[Simone de Beauvoir]], [[La dua sekso]]}} Viroj kaj virinoj ne ricevis egalajn ŝancojn en nuda trejnado dum la [[Renesanco]]. Virinaj artistoj ne rajtis aliri al nudaj modeloj kaj ne povis partopreni ĉi tiun parton de la arta edukado. Dum ĉi tiu periodo la studado de la nuda figuro estis io, kion ĉiuj viraj artistoj atendus fariĝi artisto de valoro kaj povi krei Historion.<ref>Dijkstra, Ch. 5 - Retreat to the Dream</ref><ref>Leppert, Ch. 2 - Representing the Young</ref> [[Dosiero:Cnidus Aphrodite Altemps Inv8619.jpg|eta|140px | Afrodito de Knido.]] ==== Vira nudeco: dioj kaj militistoj ==== Akademia [[Historio de arto|arthistorio]] emas ignori la [[sekseco]]n de la maskla nudulo, parolante anstataŭ formo kaj komponado. Dum granda parto el la historio, nudaj viroj reprezentis martirojn kaj batalantojn, emfazante aktivan rolon pli ol pasivan atribuitan al virinoj en arto. [[Alice Neel]] kaj [[Lucian Freud|Lucien Freud]] pentris la modernan viran nudecon en la klasika klinita sinteno, kun genitaloj elstare montrataj. Sylvia Slike pentris versiojn de klasikaj verkoj kun la seksoj renversitaj.<ref>Nochlin, Linda. Women, Art and Power and Other Essays. Thames and Hudson, 1988. ProQuest. Web. 25 Sep. 2017.</ref> ==== Virina nudeco: la Venuso kaj la Odaliskoj ==== {{Ĉefartikolo|Vestita viro, nuda virino}} La grekaj diinoj estis komence skulptitaj per tolaĵoj anstataŭ nudaj. La unua memstaranta, nature granda skulptaĵo de tute nuda virino estis la [[Afrodito de Knido]] kreita ĉ. 360-340 a.K. fare de [[Praksitelo]]. La ina nudulo fariĝis multe pli komuna en la posta [[Helenisma Epoko|helenisma periodo]]. Malofte vidata dum la [[Mezepoko]], la ina nudulo reaperis en [[Italio]] en la [[15-a jarcento]]. Poste, erotiko fariĝis pli emfaza en pentraĵoj kiel la [[La dormanta Venuso]] de [[Giorgione]] (ĉ. 1510), kiu situis la ripozantan nudulinon en idilia pejzaĝo, kaj la serio [[Danaa]] de [[Ticiano]] (ĉ. 1553-1556). Ĉi tiuj verkoj inspiris sennombrajn naĝajn nudajn nudulojn dum jarcentoj poste. La jara troaĵo de pentraĵoj de idealigitaj nudaj virinoj en la 19a-jarcenta [[Pentrosalono de Parizo]] estis satirigita de [[Honoré Daumier]] en 1864 kiel [[litografio]]..<ref name="Rodgers_&_Plantzos">Rodgers, David and Plantzos, Dimitris. "Nude." ''Grove Art Online. Oxford Art Online''. Oxford University Press. Web. Retrieved 2 November 2013.</ref> En la 19-a jarcento la orienta movado aldonis alian ripozantan inan nudulinon al la eblaj temoj de eŭropaj pentraĵoj, la [[odalisko]], sklavo aŭ harema knabino. Unu el la plej famaj estis "[[La granda odalisko]]" farita de [[Ingres]] en 1814.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://smarthistory.khanacademy.org/grand-odalisque.html|titolo=Ingres' La Grand Odalisque|alirdato=2019-05-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20141107162910/http://smarthistory.khanacademy.org/grand-odalisque.html|arkivdato=2014-11-07}}</ref> Laŭ Lynda Nead, la ina nudeco estas afero enhavi [[sekseco]]n; en la kazo de la vido de klasika [[historio de arto]] reprezentita de [[Kenneth Clark]], ĉi tio temas pri idealigo kaj malkovro de malkaŝa sekseco, dum la moderna vido agnoskas, ke la homa korpo estas senorda, kaj problema.<ref>Dijkstra, Ch. 3 - The "New Woman": Fading Flower or Scourge of Nature?</ref> Se justa virino estas dependa kaj malforta, kiel supozis la bildoj en klasika arto, tiam forta, sendependa virino ne povus esti portretita kiel virta.<ref>Nead, Part I - Theorizing the Female Nude</ref> [[Dosiero:The Barricade by George Wesley Bellows - BMA.jpg|eta|250px |''La barikado'' (1918), oleo sur kanvaso, de [[George Bellows]]. Pentraĵo inspirita de okazaĵo en aŭgusto 1914 en kiu germanaj soldatoj uzis belgajn urbomanieron kiel homajn ŝildojn..]] === Modernaj reinterpretoj === [[Dosiero:Théodore Géricault - The Kiss - WGA08647.jpg|eta|250px | ''La kiso'' de [[Théodore Géricault]], (1791 –1824)]] [[Dosiero:Edouard Manet - Luncheon on the Grass - Google Art Project.jpg|eta|250px |''[[La tagmanĝo sur la herbo]]'' de [[Édouard Manet|Edouard Manet]] 1863]] [[Dosiero:NUances of fantasy (art album cover).jpg|eta|230px |Nudeco (arto) sur la kovrilo de la libro]] Ĝis la [[1960-aj jaroj]], [[historio de arto]] kaj kritiko malofte reflektis ion alian ol la vira vidpunkto. La feminisma arta movado komencis ŝanĝi ĉi tion, sed unu el la unuaj vaste konataj asertoj pri la politikaj mesaĝoj en nudeco estis farita en 1972 de la arta [[kritikisto]] [[John Berggreen|John Berger]]. Ĉe ''Ways of Seeing'', li argumentis, ke inaj nudecoj reflektis kaj plifortigis la regantan potencrilaton inter inoj portretitaj en arto kaj la superregante vira publiko. Unu jaron poste Laura Mulvey skribis "Vida plezuro kaj rakonta kinarto" deklarante la koncepton de la maskla rigardo, kiu asertas, ke ĉiuj nuduloj estas esence [[Rigardismo|rigardemaj]].<ref>Leppert, pp.&nbsp;9–11</ref> La [[Feminismo|feminisma arta movado]] celis doni al la virinoj la okazon, ke ilia arto atingu la saman nivelon de konateco kaj respekto, kiun la viroj ricevis en artoj. La ideo ke virinoj estas intelekte malsuperaj rilate al viroj venis de [[Aristotela logiko|aristotela ideologio]] kaj forte dependis de la [[Renesanco]].<ref name=":0">Jacobs, Frederika H. “Woman's Capacity to Create: The Unusual Case of Sofonisba Anguissola.”'' Renaissance Quarterly,'' vol. 47, no. 1, 1994, pp. 74–101.</ref> [[Aristotelo]] kredis, ke dum la procezo de generado homoj estis la forto. Ili tenis ĉiun kreeman potencon dum virinoj estis la riceviloj. La ununura rolo de virinoj en reproduktado estis provizi la materialon kaj funkcii kiel ujo.<ref name=":0" /> Ĉi tiu ideo forportiĝis en la bildo de la artisto kaj la nudeco en arto. La artisto estis vidita specife kiel blanka viro, kaj li estis la sola kiu tenis la denaskan talenton kaj kreivecon por esti sukcesa profesia artisto.<ref name=":0" /> Ĉi tiu kreda sistemo estis ofta en nuda arto. Virinoj estis prezentitaj kiel pasivaj, kaj ili ne posedis kontrolon de sia bildo. La ina nudeco dum la Renesanco estis bildo kreita de la maskla rigardo. Ĝi estas erotika bildo, kiu enhavas la alisekseman viran deziron.<ref name=":1">McDonald, Helen. ''Erotic Ambiguities: The female nude in art.'' Routledge, 2001.</ref> En la artikolo de Jill Fields "Landlimoj en Feminisma Historio de Arto", Fields ekzamenas la feminisman artan movadon kaj kiel ili provis ŝanĝi la bildon de la ina nudeco. Ŝi konsideras, kiel la bildo de la ina nudeco estis kreita kaj kiel la feminisma art-historia movado provis ŝanĝi la manieron kiel la bildo de la ina nudeco estis reprezentita. Derivita de la renesanca idealo de virina beleco, la bildo de la ina korpo estis kreita de viroj kaj por vira spektantaro. En pentraĵoj kiel tiu de [[Gustave Courbet]], [[La origino de la mondo]], kaj tiu de [[François Boucher|Francois Boucher]] ''Ripozanta knabino'', virinoj estas esprimitaj kun malfermitaj kruroj.<ref>Hammer-Tugendhat, Daniela and Zanchi, Michael. “Art, Sexuality, and Gender Construction.” ''Art in Translation'', vol. 4, no. 3, 2012, pp. 361-382.</ref> Ĉi tiu simbolo implicas, ke virinoj devas esti pasivaj kaj ili estas objekto uzota. En la eseo de A. W. Eaton ''Kio Malsukcesas kun la (ina) Nudeco? Feminisma Perspektivo pri Arto kaj Pornografio'', ŝi diskutas multoblajn manierojn, en kiuj la arto de la ina nudeco celas virinojn. Ŝi konsideras kiel viraj nudecoj estas malpli oftaj kaj reprezentitaj kiel aktivaj kaj heroaj, dum ina nudeco estas signife pli ofta kaj reprezentas virinojn kiel pasivajn, vundeblajn, seksajn objektojn.<ref>{{citaĵo el libro|titolo=Art and pornography : philosophical essays|eldoninto=Maes, Hans|eldoninto2=Levinson, Jerrold|isbn=9780198744085|oclc=965117928}}</ref> La feminisma art-historia movado celis ŝanĝi la manieron laŭ kiu ĉi tiu bildo estas perceptita. La ina nudeco iĝis malpli grava ikono en okcidenta arto ekde la [[1990-aj jaroj]], sed ĉi tiu malpliiĝo en graveco ne malebligis al membroj de la feminisma arta movado enkorpigi aferojn kiel la "centra kerna" bildo.<ref>Fields, Jill. “Frontiers in Feminist Art History.” ''Frontiers: A Journal of Women Studies,'' vol. 33, no. 2, June 2012, pp, 1-21.</ref> Ĉi tiu maniero reprezenti la nudan inan figuron en arto temis pri la fakto, ke virinoj regas sian propran bildon. La centra bildo estis koncentrita al vulvaj rilataj simboloj. Kunmetante novajn bildojn kaj simbolojn en la inan nudan bildon en okcidenta arto, la movado de feminisma arta historio daŭre provas kaj malmuntas la virbazitan artan mondon.<ref name=":1" /> === Intersekcieco === La nuda bildo en arto tuŝis nigrajn virinojn laŭ alia maniero male al blankaj virinoj, laŭ Charmaine Nelson. La malsamaj bildoj de la nuda en arto ne nur starigis sistemon por kontroli la bildon de virinoj, sed ĝi metis kolorojn al virinoj en alia loko. La intersekco de iliaj identecoj, kiel Nelson asertas, kreas "duoble fetiĉigitan nigran inan korpon."<ref>Nelson, pp. 98</ref> Virinoj nigraj ne estas reprezentitaj laŭ la grado kiun blankaj virinoj estas en nuda arto ekde la [[Renesanco]] ĝis la 1990-aj jaroj, kaj kiam ili estas reprezentitaj estas en alia maniero ol blankaj virinoj. La renesanca idealo de virina beleco ne inkluzivis nigrajn virinojn. La blankaj virinoj estis reprezentitaj kiel seksa bildo, kaj ili estis la ideala seksa bildo por viroj dum la Renesanco. Blankulinoj, en plej gravaj verkoj, ne havis pubhararon.<ref>Nelson, Charmaine. "Coloured Nude: Fetishization, Disguise, Dichotomy." ''Racar''22.1-2 (1995): 97-107. ''ProQuest. ''rete la 17-an de oktobro 2017.</ref> Nigraj virinoj normale havas, kaj tio kreis ilian bildon laŭ besteca seksa maniero. Dum la bildo de la blankaj virinoj fariĝis unu el senkulpeco kaj idealigitaj, nigraj virinoj estis konstante malkaŝe seksigitaj. === Socia komentario === La nudeco ankaŭ estis uzita por fari potencan socian aŭ politikan aserton. Ekzemplo estas ''La Barikado'' de George Bellows, kiu montras belgajn civitanojn uzatajn kiel homaj ŝildoj de germanoj en la [[Unua mondmilito|Unua Mondmilito]]. Kvankam surbaze de raporto pri vera okazaĵo en kiu la viktimoj ne estis nudaj, portretante ilin tiel en la pentraĵo emfazas ilian vundeblecon kaj universalan homaron.<ref>Dijkstra, pp.&nbsp;246–247</ref> == Vidu ankaŭ == * [[La maja desnuda]] (fare de Goya, 1800) == Referencoj == === Libroj === * {{Citaĵo el libro|titolo=Drawing the Human Form: A Guide to Drawing from Life|aŭtoro=Berry, William A.|jaro=1977|loko=Novjorko|eldoninto=Van Nortrand Reinhold Co.|ISBN=0-442-20717-4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Naked Nude|familia nomo=Borzello|persona nomo=Frances|jaro=2012|loko=Novjorko|eldoninto=Thames & Hudson Inc.|ISBN=978-0-500-23892-9}} * Burke, Jill, [https://books.google.co.uk/books?id=bspfDwAAQBAJ&printsec=frontcover ''The Italian Renaissance Nude''], 2018, Yale University Press, {{ISBN|0300201567}}, 9780300201567 * {{Citaĵo el libro|titolo=The Nude: A Study in Ideal Form|aŭtoro=Clark, Kenneth|jaro=1956|loko=[[Princeton (Nov-Ĵerzejo)|Princeton]]|eldoninto=Princeton University Press|ISBN=0-691-01788-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=John Hedgecoe's Nude Phtotgraphy|jaro=1984|loko=Novjorko|eldoninto=Simon and Schuster|redaktinto=Dawes, Richard}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Naked : The Nude in America|familia nomo=Dijkstra|persona nomo=Bram|jaro=2010|loko=Novjorko|eldoninto=Rizzoli|ISBN=978-0-8478-3366-5}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Art Instinct: Beauty, Pleasure, and Human Evolution|aŭtoro=Dutton, Denis|jaro=2009|loko=Novjorko|eldoninto=Bloomsbury Press|ISBN=1-59691-401-7}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Image of the Body|aŭtoro=Gill, Michael|jaro=1989|loko=Novjorko|eldoninto=Doubleday|ISBN=0-385-26072-5}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Der nackte Mensch der Kunst aller Zeiten und Volker|aŭtoro=Hausenstein, Wilhelm|jaro=1913|loko=Munkeno|eldoninto=R. Riper & Co.}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Lucian Freud Paintings|aŭtoro=Hughes, Robert|jaro=1997|eldoninto=Thames & Hudson|ISBN=0-500-27535-1}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Drawing with an Open Mind|aŭtoro=Jacobs, Ted Seth|jaro=1986|loko=Novjorko|eldoninto=Watson-Guptill Publications|ISBN=0-8230-1464-9}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Judgement of Paris:The Revolutionary Decade that Gave the World Impressionism|aŭtoro=King, Ross|jaro=2007|eldoninto=PIML|ISBN=1-84413-407-5}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Nude: The Cultural Rhetoric of the Body in the Art of Western Modernity|familia nomo=Leppert|persona nomo=Richard|jaro=2007|loko=[[Kembriĝo]]|eldoninto=Westview Press|ISBN=0-8133-4350-X}} * {{Cite book| author=LeValley, Paul| year=2016| title=Art Follows Nature: A Worldwide History of the Nude| publisher=Edition One Books| location=[[Berkeley (Kalifornio)|Berkeley]]| oclc=965382008| isbn=978-0-9992697-0-5|ignore-isbn-error=true}} * McDonald, Helen. ''Erotic Ambiguities: The female nude in art.'' Routledge, 2001. * Mullins, Charlotte (2006). ''Painting People: Figure Painting Today''. New York: D.A.P. {{ISBN|978-1-933045-38-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Female Nude|aŭtoro=Nead, Lynda|jaro=1992|loko=Novjorko|eldoninto=Routledge|ISBN=0-415-02677-6}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Natural Way to Draw|aŭtoro=Nicolaides, Kimon|jaro=1975|loko=[[Bostono]]|eldoninto=Houghton Mifflin Co.|ISBN=0-395-20548-4}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Artist's Model: from Etty to Spencer|aŭtoro=Postle, M. & Vaughn, W.|jaro=1999|loko=[[Londono]]|eldoninto=Merrell Holberton|ISBN=1-85894-084-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=John Currin|aŭtoro=Rosenblum, Robert|jaro=2003|eldoninto=Harry N. Abrams|ISBN=0-8109-9188-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Nude: A New Perspective|aŭtoro=Saunders, Gill|jaro=1989|loko=Rugby, Warwickshire, Anglio|eldoninto=Jolly & Barber, Ltd|ISBN=0-06-438508-6}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Paint Made Flesh|jaro=2009|eldoninto=Vanderbilt University Press|ISBN=978-0-8265-1622-0|redaktinto=Scala, Mark}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Venus in Exile: The Rejection of Beauty in Twentieth-century Art|aŭtoro=Steiner, Wendy|jaro=2001|eldoninto=The Free Press|ISBN=0-684-85781-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Undressed Art: Why We Draw|aŭtoro=Steinhart, Peter|jaro=2004|loko=Novjorko|eldoninto=Alfred A. Knopf|ISBN=1-4000-4184-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Nude Male: A New Perspective|aŭtoro=Walters, Margaret|jaro=1978|loko=Novjorko|eldoninto=Paddington Press|ISBN=0-448-23168-9}} === Gazetoj === * Fields, Jill. “Frontiers in Feminist Art History.” ''Frontiers: A Journal of Women Studies,'' vol. 33, no. 2, Junio 2012, pp, 1-21. * Hammer-Tugendhat, Daniela and Zanchi, Michael. “Art, Sexuality, and Gender Construction.” ''Art in Translation'', vol. 4, no. 3, 2012, pp.&nbsp;361–382. * Jacobs, Frederika H. “Woman's Capacity to Create: The Unusual Case of Sofonisba Anguissola.”'' Renaissance Quarterly,'' vol. 47, no. 1, 1994, pp.&nbsp;74–101. * {{Cite journal|title=Nudity as a Costume in Classical Art|author=Larissa Bonfante|journal=American Journal of Archaeology|volume=93|issue=4|date=Okt 1989 |pages=543–570| publisher=Archaeological Institute of America|jstor=505328}} * Nelson, Charmaine. "Coloured Nude: Fetishization, Disguise, Dichotomy." ''Racar''22.1-2 (1995): 97-107. ''ProQuest. ''Web. 17 Okt. 2017. === Retpaĝaroj === * {{Cite web|url=http://www.dundee.ac.uk/museum/exhibitions/djc/lifestudy/graves/|title=The Nude in Art - a Brief History|author=Graves, Ellen|publisher=University of Dundee|year=2003|accessdate=12an de novembro 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114234121/http://www.dundee.ac.uk/museum/exhibitions/djc/lifestudy/graves/|archivedate=[[14-a de novembro]] [[2012]]|df=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20121114234121/http://www.dundee.ac.uk/museum/exhibitions/djc/lifestudy/graves/|arkivdato=2012-11-14}} * {{Cite web|url=http://www.bradcoopergallery.com/Exhibitions/2002/Nude%20in%20the%20Postmodern/The%20Postmodern%20Nude.html|title=The Postmodern Nude|first=Corey|last=Postiglione|accessdate=2013-02-22|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121110182140/http://www.bradcoopergallery.com/Exhibitions/2002/Nude%20in%20the%20Postmodern/The%20Postmodern%20Nude.html|archivedate=2012-11-10|df=|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2019-05-27|arkivurl=https://archive.today/20130407210421/http://www.bradcoopergallery.com/Exhibitions/2002/Nude%20in%20the%20Postmodern/The%20Postmodern%20Nude.html|arkivdato=2013-04-07}} {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130407210421/http://www.bradcoopergallery.com/Exhibitions/2002/Nude%20in%20the%20Postmodern/The%20Postmodern%20Nude.html |date=2013-04-07 }} * {{Cite web| author=Ryder, Edmund C|title=Nudity and Classical Themes in Byzantine Art, In Heilbrunn Timeline of Art History| location=New York| publisher=The Metropolitan Museum of Art| url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/nuby/hd_nuby.htm|date=January 2008|accessdate=25an de oktobro 2012}} == Piednotoj == {{Referencoj|3}} {{Elstara}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Nudaĵoj en arto| ]] [[Kategorio:Nudeco|Arto]] 349id3ujjiooytguczgbw4dy5x3vof2 0 647004 9349897 9202273 2026-04-08T16:12:36Z Sj1mor 12103 9349897 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto muzika artisto |nomo = Chiara Raggi |dosiero = [[Dosiero:Chiara Raggi 2023.jpg|Kjara en la Kultura Esperanto-Festivalo 2022|240px]] |priskribo de dosiero = Kjara en la [[Germana Esperanto-Kongreso]] 2023 |grandeco de dosiero = 200px |larĝa dosiero = jes |fono = soloa kantisto |naskonomo = Chiara Raggi |alie nomata = |kromnomo = Kjara |naskiĝo = [[Rimini]] |deveno = {{Flago|Italio}} [[Rimini]], [[Provinco Rimini]], [[Italio]] |instrumento = Gitaro |tipo de voĉo = |ĝenro = [[Kantaŭtoro]] |profesio = |aktivaj jaroj = |eldoninto = |ttt = |kesteroj= |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }}}} '''Chiara Raggi''' ([[artistnomo]] '''Kjara''') estas Esperanto-kantistino, kantaŭtorino, komponistino, kantistino, gitaristino. Ŝi kantas proprajn kantojn en la [[itala lingvo]] kaj ekde [[2018]] ankaŭ en Esperanto. == Biografio == Naskiĝinte en [[Rimini]], Chiara Raggi studis en Supera Instituto pri Muziko "Giovanni Lettimi" de Rimini kaj daŭrigis en Konservatorio de [[Torino]] "Giuseppe Verdi". Finalisto ĉe la Nacia Premio Bianca d'Aponte 2018 por la kantaŭtoro. Ŝia disko "Blua Horizonto" aperis tute en Esperanto. Ŝi estas la unua profesia itala kantistino, kiu uzas Esperanton{{mankas fonto}}. Ŝi edziniĝis en 2024. En septembro de la sama jaro ŝi fariĝis patrino de filino. == Distingoj == * En 2020, ŝi ricevis [[Diplomo pri Elstara Agado|Diplomon pri Elstara Arta Agado]] de [[UEA]] "pro la elstara kontribuo al la muzika Esperanto-kulturo, interalie per sia koncerto, kiu fermis la virtualan 52an Malferman Tagon, kaj pro sia regula reta prezentado dum la socia izoliĝo". * En 2022, ŝi atingis la 1-an lokon en la Eŭropa Kantokonkurso pri Minoritataj Lingvoj 2022 (''Eurovision minorities languages 2022)'' <ref>''[https://www.youtube.com/playlist?list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0 Eŭrovido de la minoritataj lingvoj]'' estas reta kantkonkurso specife por kantoj en regionaj dialektoj aŭ lingvoj, planlingvoj kaj kreolaj lingvoj tra la mondo.</ref><ref>Kjara (Chiara Raggi), ''[https://www.youtube.com/watch?v=gWTtpryE9GA&list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0&index=2 Mozaiko]'', kanto dum ''Eurovision Minorities Languages 2022'', la [https://www.youtube.com/watch?v=HPG8fTHB5qk&list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0&index=14 Eŭrovida kantkonkurso por minoritataj lingvoj, planlingvoj kaj kreolaj lingvo], YouTube.</ref>''.'' * En 2024, ŝi ricevis la [[Alena Esperanto-Kulturpremio|FAME-Kulturpremion]]. [[Dosiero:Solena transdono FAME 2024.jpg|dekstra|eta|280px|Solena transdono de la Esperanto-Kulturpremio 2024 al Chiara Raggi]] [[Dosiero:UEA GK 866 Kjara.jpg|eta|Reklambildo pri reta koncerto de Kjara dum la 50-a [[Malferma Tago de UEA]]. Ĝi estis uzita en la 866-a Gazetara komuniko de UEA.]] == Diskaro == * 2009 - ''Molo 22'' (eldonita de La.Za.Ri.Mus) # Confessioni # Molo22 # Moschina # E cambiata la notte # Inesorabile fragilità # Stomaco e musica # Alcune mattine # Non è importante # Il viaggio # Angelo rosso * 2015 - ''Disordine'' (eldonita de Musica di Seta) # L'animale # Disordine # Amo amabilmente # Sette ore # Come la neve # Allo specchio # Quando s'è la luna # Sorpresa sia # Sabbia e vento # Un orizzonte blu # Restera # Un solo tempo * 2017 - ''Lacrimometro'' (eldonita de Musica di Seta) ** ''Lacrimometro'' estas itala inventita vorto de Kjara. Signifas mezurilo de larmoj, do larmomezurilo en Esperanto * 2019 - ''Blua Horizonto'' (en Esperanto, kuneldono de [[Itala Esperanto-Federacio]], Musica di Seta kaj [[Vinilkosmo]]) # Surprizo Jen # Senplane Iradi # Blua Horizonto # Moleo 22A # Amas Mi Aminde Vin # Lasu Min Plukanti # Vi Retrovos Min # Tutnature # Kiel La Neĝo # Senpardona Rompeblo * 2020 - ''Mozaiko'' (unuopaĵo en Esperanto, kuneldono de ''Musica di Seta'' kaj Vinilkosmo) * 2021 - ''La natura e la pazienza'' (eldonita de Musica di Seta) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Liet Internacia|LIET Internacia]] * [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} de Kjara * Kantoj en Esperanto [https://www.youtube.com/watch?v=SoyEQIU2dFs Blua Horizonto 2019] * [https://sezonoj.ru/2024/10/fame-3/ Kjara: Esperanto estas flago de paco, same kiel muziko], artikolo en [[La Ondo de Esperanto]] aperinta 2024-10-30 ({{eo}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Raggi, Chiara}} [[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Italaj kantistoj]] 7gnged3nclr94l8jn6838hzsmya3pxc 0 654242 9350180 6684697 2026-04-09T10:38:17Z Psubhashish 62350 vid + 9350180 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingva familio |Nomo=Tarua lingvaro |altname=(polyphyletic) |Regiono=[[Nepalo]], [[India]] |ethnicity=[[Tharu people|Tharu]] (incl. [[Bhoksa]]) |Parolantoj=1,53 milionoj en Nepalo, {{formatnum:367000}} aŭ pli en Barato (1997–2007) |Koloro=Hindeŭropa |Fam1=[[Hindeŭropa lingvaro]] |Fam2=[[Hindirana lingvaro]] |Fam3=[[Hindarja lingvaro]] |Fam4=diversaj centraj kaj [[Hindarja lingvaro|orientaj]] |Skribo=[[Devanagari]] |ISO3=thl - Dangaura Tharu<br /> tkt - Kathoriya Tharu<br /> thr - Rana Tharu<br /> thq - [[Kochila Tharu]]<br /> the - Chitwania Tharu<br /> tkb - Buksa Tharu<br /> soi - Sonha }} [[File:OpenSpeaks-thq-Eastern Tharu-Achhai Chaudhary-SC-Medicinal Plants 01.webm|thumb|Tradicie kuracisto Tharu priskribanta lokajn kuracajn plantojn en Saptariya (en la lingvo Tharu)]] La '''Tarua''' ({{lang-en|tharu}}, en la tarua: थारु, {{lang-hi|थरुवा}}) aŭ taruhata (angle: ''Tharuhat''',''''' {{lang-ne|थरुहट}}) estas nomo por la [[hindarja lingvaro]] parolata en [[Nepalo]]<ref>(en) Office of the Registrar General, India (2001). "[http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_uttaranchal.pdf Uttaranchal. Data Highlights: The Scheduled Tribes. Census of India 2001]" (PDF). </ref>. La taruaj lingvoj apartenas al la [[Bihara lingvo|biharlingva]] grupo kaj inkluzivas entute naŭ lingvojn kies parolantoj komprenas unu la alian en diversaj gradoj. Tharu-lingvoj estas skribitaj en la [[Nagario|nagaria (devanagari)]] alfabeto. Laŭ la censo de 2011, ili estas parolataj de entute 1 530 000 parolantojn. La Tarua lingvogrupo inkluzivas naŭ lingvojn: la buksa, la ĉitvania tarua, la dangaura tarua, la katarija tarua, la koĉila tarua, la majhia, la musasa, la rana tarua kaj la sonhaa. == Bibliografio == George van Driem, 2007, "''Endangered languages of South Asia''", en: Matthias Brenzinger, Mouton de Gruyter == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Nepalo]] [[Kategorio:Hindarja lingvaro]] p528ez4l3nmm7pf349nhax0qdips1ff 9350182 9350180 2026-04-09T10:41:49Z Psubhashish 62350 prononco + 9350182 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingva familio |Nomo=Tarua lingvaro |altname=(polyphyletic) |Regiono=[[Nepalo]], [[India]] |ethnicity=[[Tharu people|Tharu]] (incl. [[Bhoksa]]) |Parolantoj=1,53 milionoj en Nepalo, {{formatnum:367000}} aŭ pli en Barato (1997–2007) |Koloro=Hindeŭropa |Fam1=[[Hindeŭropa lingvaro]] |Fam2=[[Hindirana lingvaro]] |Fam3=[[Hindarja lingvaro]] |Fam4=diversaj centraj kaj [[Hindarja lingvaro|orientaj]] |Skribo=[[Devanagari]] |ISO3=thl - Dangaura Tharu<br /> tkt - Kathoriya Tharu<br /> thr - Rana Tharu<br /> thq - [[Kochila Tharu]]<br /> the - Chitwania Tharu<br /> tkb - Buksa Tharu<br /> soi - Sonha |Prononco={{Audio|OpenSpeaks-thq-Saptariya-Tharu-Sanjib Chaudhary-Pronunciation Tharu.wav}} }} [[File:OpenSpeaks-thq-Eastern Tharu-Achhai Chaudhary-SC-Medicinal Plants 01.webm|thumb|Tradicie kuracisto Tharu priskribanta lokajn kuracajn plantojn en Saptariya (en la lingvo Tharu)]] La '''Tarua''' ({{lang-en|tharu}}, en la tarua: थारु, {{Audio|OpenSpeaks-thq-Saptariya-Tharu-Sanjib Chaudhary-Pronunciation Tharu.wav}}, {{lang-hi|थरुवा}}) aŭ taruhata (angle: ''Tharuhat''',''''' {{lang-ne|थरुहट}}) estas nomo por la [[hindarja lingvaro]] parolata en [[Nepalo]]<ref>(en) Office of the Registrar General, India (2001). "[http://www.censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_uttaranchal.pdf Uttaranchal. Data Highlights: The Scheduled Tribes. Census of India 2001]" (PDF). </ref>. La taruaj lingvoj apartenas al la [[Bihara lingvo|biharlingva]] grupo kaj inkluzivas entute naŭ lingvojn kies parolantoj komprenas unu la alian en diversaj gradoj. Tharu-lingvoj estas skribitaj en la [[Nagario|nagaria (devanagari)]] alfabeto. Laŭ la censo de 2011, ili estas parolataj de entute 1 530 000 parolantojn. La Tarua lingvogrupo inkluzivas naŭ lingvojn: la buksa, la ĉitvania tarua, la dangaura tarua, la katarija tarua, la koĉila tarua, la majhia, la musasa, la rana tarua kaj la sonhaa. == Bibliografio == George van Driem, 2007, "''Endangered languages of South Asia''", en: Matthias Brenzinger, Mouton de Gruyter == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Lingvoj de Nepalo]] [[Kategorio:Hindarja lingvaro]] jk04ixp1ftpzwfk8xlrueh7teah54dk 14 654569 9350069 6687026 2026-04-09T06:55:28Z RG72 11847 9350069 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj|Taglibristoj]] [[Kategorio:Taglibristoj laŭ landoj]] oscm015ndbspdyoxer85wpdfdldibpq 0 687554 9349884 8632884 2026-04-08T16:01:42Z Sj1mor 12103 9349884 wikitext text/x-wiki {{Informkesto renkontiĝo}} [[dosiero:Le Centre Sheraton Montreal Hotel 02.jpg|eta|280ra|{{centre|en la konferencejo [[Le Centre Sheraton Hotel]] la 6-an de aŭgusto komenciĝis la kongreso}}]] [[dosiero:Pavillon J.-A.-DeSève 22.jpg|eta|280ra|{{centre|Konstruaĵo J.-A.-De Sève de la [[Universitato de Kebekio|Universitato de Kebekio ĉe Montrealo (UQAM)]], kongresejo}}]] La '''107-a [[Universala Kongreso de Esperanto|Universala Kongreso]] de [[Esperanto]]''' ([[Universala Kongreso de Esperanto|UK]]) okazis de la 6-a ĝis 13-a de aŭgusto [[2022]] en [[Montrealo]] ([[Kanado]]). Ĝia temo estis “Lingvo, vivo, tero: Jardeko de Indiĝenaj Lingvoj”. La kongresejo estis la urbocentra universitato UQAM. Oni unue planis la kongreson por [[UK 2020|2020]], sed oni poste ŝovis ĝin je du jaroj pro la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|kronvirusa pandemio]]. La [[Kanada Esperanto-Asocio]] (KEA) estis la invitanto kaj [[Esperanto-Societo Kebekia]] (ESK) estis la loka organiza forto de la evento. La lasta fojo, kiam la Universala Kongreso okazis en Kanado, estis en [[UK 1984|1984]] en [[Vankuvero]], kaj la lasta fojo, kiam la UK okazis en la orienta parto de [[Nord-Ameriko]], estis en [[UK 1910|1910]] en [[Vaŝingtono]] ([[Usono]]). La solena inaŭguro de la kongreso okazis la 6-an de aŭgusto en la konferencejo [[Le Centre Sheraton Hotel]], sed la plej multaj programeroj okazis en la [[Universitato de Kebekio|Universitato de Kebekio ĉe Montrealo (UQAM)]], kio sekve konsideriĝas la kongresejo. Rogener Pavinski reĝisoris kaj produktis [[Dokumenta filmo|dokumentan filmon]] pri tiu ĉi kongreso. <ref>Filmo de Rogener Pavinski [https://www.youtube.com/watch?v=PePfS63wLlQ <nowiki>107-a Universala Kongreso de Esperanto [Montrealo, 2022]</nowiki>]</ref> == Organiza teamo == La kerna teamo konsistis el ses lokanoj: * [[Normand Fleury]], estrarano kaj dum longa tempo prezidanto de [[Esperanto-Societo Kebekia]] (ESK), kiun UEA honoris pro la elstara agado dum la solena fermo de la [[UK 2017|102-a UK]] en [[Seulo]] ([[Sud-Koreujo]]), estis la LKK-estro. * [[Nicolas Viau]], prezidanto de ESK, estis ankaŭ la vicprezidanto de la LKK kaj zorgis pri alekstera komunikado. * [[Joel Amis]], la antaŭa ekzekutiva direktoro de [[Esperantic Studies Foundation]] (ESF), estis alia vicprezidanto de la LKK. * [[Garry Evans]], profesia ekonomikisto, estis la kasisto. * [[Suzanne Roy]] (Suzano la Dua), la respondeculo pri ekskursoj * [[Eugenia Amis]], redaktoro de ''La Riverego'' kaj antaŭa redaktoro de ''[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]'', okupiĝis pri la rilatoj kaj komunikado kun esperantistoj. == Heredaĵo == [[Dosiero:Albert saint-martin.jpg|eta|maldekstra|240ra|alternative=Memortabulo al Albert Saint-Martin|{{centre|Memortabulo al [[Albert Saint-Martin]]}}]] [[Dosiero:Kongresa Libro 2022 cifera 1.png|eta|Kongresa libro.]] Post la kongreso, kiel heredaĵo de la 107a UK, la organiza komitato senvualigis la 8an de septembro de 2023 [[Listo_de_Zamenhof/Esperanto-objektoj_en_Nordameriko|memortabulon]] pri la pionira montreala esperantisto [[Albert Saint-Martin]] ĉe parko en la arondismento ''Le Plateau-Mont-Royal'' kiu jam portis lian nomon pro liaj politikaj aktivecoj.<ref>Éditions de la rue Dorion. [https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02TqEyt8kGr6Nx39FQ9NM22C4Ry744t8Jy3ZxHSAu2o9xJwN29mENAfkBRTGCeEJEyl&id=100063657446048 Fejsbuka mesaĝo, la 6an de septembro de 2023] Konsultita la 9an de septembro de 2023.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[IJK 2022]] - en Nederlando * [[Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj]], refondiĝo * [[Unio Internacia de Advokatoj Esperantlingvaj]], fondiĝo * [[1910 (teatraĵo)]] {{Projektoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|https://esperanto2022.ca/eo/chefpagho/}} ({{eo}}, {{fr}} kaj {{en}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=PePfS63wLlQ 18-minuta dokumenta filmo pri la kongreso] ({{eo}}) * [https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA 1910 - Originala Filmo] de la teatraĵo, kiu premieris dum la kongreso * [https://esperanto.ca/fotoj/ iuj fotoj de la kongreso en la retejo de la Kanada Esperanto-Asocio, kun ligilo al pli vasta reta stokejo de fotoj] * [https://drive.google.com/file/d/1vgstGseX26gyfJYwT1Iwhxz-RSAKmzaq/view la oficiala kongresa foto, kun preskaŭ ĉiuj kongresanoj] {{Ĝermo|Esperanto-kongreso}} {{UK|2022}} [[Kategorio:Montrealo]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Kanado]] [[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2022]] [[Kategorio:2022 en Kanado]] juj22mqoad4wny39pjqh209tbn32dhz 0 690291 9349896 9185086 2026-04-08T16:11:09Z Petr Tomasovsky 678 9349896 wikitext text/x-wiki {{Informkesto soldato |koloro = pink |nomo = |kaŝnomo = |dosiero = Маршал Советского Союза Герой Советского Союза Андрей Иванович Ерёменко.jpg |grandeco de dosiero = 260px |priskribo = Marŝalo de Sovetunio |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = |dato de morto = |loko de morto = |civilo = |rango = |tempo de deĵoro = |deĵoris = [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22ra|kadra|Flago de Sovetunio]] [[Sovetunio]] |speco = [[Dosiero:Red Army flag (Fictitious).svg|22ra|kadra|Flago de Ruĝa Armeo]] [[Ruĝa Armeo]] |taĉmento = |komandis = |militoj = |bataloj = |medaloj = }} '''Andrej Ivanoviĉ Jeremenko''' (korekta transskribo '''Jerjomenko''', sed enviviĝis nefonetika transskribo; ruse ''Андрей Иванович Ерёменко''; {{JULGREGDATO|14|10|1892}} [[Markivka]] ĉe [[Luhansk]], [[Rusa imperio]], hodiaŭ [[orienta Ukrainio]] – la [[19-an de novembro]] [[1970]]) estis soveta armeestro, [[marŝalo de Sovetunio]], [[heroo de USSR]] kaj [[heroo de ĈSSR]]. Marŝalo Andrej Jeremenko [[Ostrava operaco|liberigis Ostravon]], Olomouc-on kaj Pardubice-on. [[Dosiero:RIAN archive 882837 The defenders of Stalingrad.jpg|eta|maldekstra|Soldata konsilantaro Stalingrad: Maldekstre [[Nikita Ĥruŝĉov]]. Andrej Jeremenko dekstre]] == Familio == El du geedzecoj li havis kvin filojn kaj du filinojn. La unua edzino Eudokie Fjodorovna kun pli juna filo pereis en [[Vilno]] komence de la dua mondmilito, duan fojon li edziĝis en batalfronto kun sanitara flegistino el kampa malsanulejo Nina Ivanovna. == Memorindaĵoj en Ĉeĥio == * Monumentoj al falintaj soldatoj de lia taĉmento en [[Lověšice]] ĉe [[Přerov]] * Nomitaj stratoj: en Prago 4 - [[Krč]] (kondukanta de podolaj Dvorce al vojkruciĝo Na Strži), en la sama strato ankaŭ baza lernejo portanta lian nomon. Pluaj stratoj de Jeremenko: en Ostrava, Olomouc, Šumperk kaj aliaj municipoj en Ĉeĥa respubliko. * [[Minejo Jeremenko]] en Ostrava, kiu jam ne estas uzata al devena minada celo. == Literaturo == * {{Libroj:Batalo ĉe Stalingrad (enciklopedio)}} {{Projektoj}} {{Marŝaloj de USSR}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jeremenko, Andrej Ivanoviĉ}} [[Kategorio:Marŝaloj de Sovetunio]] [[Kategorio:Sovetaj komandantoj de la dua mondmilito]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 19-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Sepultitoj ĉe Kremla muro]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Klement Gottwald]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Kutuzov]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Suvorov]] [[Kategorio:Herooj de Sovetunio]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Lenin]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Oktobra revolucio]] [[Kategorio:Personecoj sur ĉeĥoslovakaj poŝtmarkoj]] [[Kategorio:Membroj de KPSU]] [[Kategorio:Herooj de ĈSSR]] [[Kategorio:Honoraj civitanoj de urbo Ostrava]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] qbt8xy319xml0azputy15h6l9j7plfk 9350068 9349896 2026-04-09T06:54:47Z RG72 11847 9350068 wikitext text/x-wiki {{Informkesto soldato |koloro = pink |nomo = |kaŝnomo = |dosiero = Маршал Советского Союза Герой Советского Союза Андрей Иванович Ерёменко.jpg |grandeco de dosiero = 260px |priskribo = Marŝalo de Sovetunio |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = |dato de morto = |loko de morto = |civilo = |rango = |tempo de deĵoro = |deĵoris = [[Dosiero:Flag of the Soviet Union 1923.svg|22ra|kadra|Flago de Sovetunio]] [[Sovetunio]] |speco = [[Dosiero:Red Army flag (Fictitious).svg|22ra|kadra|Flago de Ruĝa Armeo]] [[Ruĝa Armeo]] |taĉmento = |komandis = |militoj = |bataloj = |medaloj = }} '''Andrej Ivanoviĉ Jeremenko''' (korekta transskribo '''Jerjomenko''', sed enviviĝis nefonetika transskribo; ruse ''Андрей Иванович Ерёменко''; la {{JULGREGDATO|14|10|1892}} [[Markivka]], Starobelska distrikto, [[Ĥarkova gubernio]], la [[Rusa imperio]] – la [[19-an de novembro]] [[1970]], [[Moskvo]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]) estis soveta armeestro, [[marŝalo de Sovetunio]], [[heroo de USSR]] kaj [[heroo de ĈSSR]]. Marŝalo Andrej Jeremenko [[Ostrava operaco|liberigis Ostravon]], Olomouc-on kaj Pardubice-on. [[Dosiero:RIAN archive 882837 The defenders of Stalingrad.jpg|eta|maldekstra|Soldata konsilantaro Stalingrad: Maldekstre [[Nikita Ĥruŝĉov]]. Andrej Jeremenko dekstre]] == Familio == En du geedzecoj li havis kvin filojn kaj du filinojn. La unua edzino Jevdokija Fjodorovna kun pli juna filo pereis en [[Vilno]] komence de la Dua mondmilito. Duan fojon li edziĝis en batalfronto al Nina Ivanovna, sanitara flegistino el kampa malsanulejo. == Memorindaĵoj en Ĉeĥio == * Monumentoj al falintaj soldatoj de lia taĉmento en [[Lověšice]] ĉe [[Přerov]] * Nomitaj stratoj: en Prago 4 - [[Krč]] (kondukanta de podolaj Dvorce al vojkruciĝo Na Strži), en la sama strato ankaŭ baza lernejo portanta lian nomon. Pluaj stratoj de Jeremenko: en Ostrava, Olomouc, Šumperk kaj aliaj municipoj en Ĉeĥa respubliko. * [[Minejo Jeremenko]] en Ostrava, kiu jam ne estas uzata al devena minada celo. == Literaturo == * {{Libroj:Batalo ĉe Stalingrad (enciklopedio)}} {{Projektoj}} {{Marŝaloj de USSR}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jeremenko, Andrej Ivanoviĉ}} [[Kategorio:Marŝaloj de Sovetunio]] [[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]] [[Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Partoprenentoj de batalo ĉe Stalingrado]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 19-an de novembro]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Klement Gottwald]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Kutuzov]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Suvorov]] [[Kategorio:Herooj de Sovetunio]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Lenin]] [[Kategorio:Portantoj de Ordeno de Oktobra revolucio]] [[Kategorio:Personecoj sur ĉeĥoslovakaj poŝtmarkoj]] [[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]] [[Kategorio:Herooj de ĈSSR]] [[Kategorio:Honoraj civitanoj de urbo Ostrava]] [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Ordenitoj de Virtuti Militari]] [[Kategorio:Sovetiaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj taglibristoj]] tt0pzzt739rtkpaquslcu0qw5wl8hcf 0 712284 9349829 8394359 2026-04-08T14:12:09Z Sj1mor 12103 9349829 wikitext text/x-wiki La '''Oratoran Konkurson''' iniciatis [[Ivo Lapenna]] en 1949. Ĝin okazigas [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] tradicie kadre de la [[Universalaj Kongresoj de Esperanto]]. En ties kadro kandidatoj estas taksataj el vidpunktoj enhava, lingva, stila kaj laŭ ĝenerala oratora sinteno. == Historio == La konkursoj okazis seninterrompe ĝis 1974, jaro en kiu Lapenna anoncis sian eksiĝon el ĉiuj movadaj funkcioj. Pasis 25 jaroj. En 2001 la prezidanto de UEA, Kep Enderby, lanĉis la ideon restarigi la konkurson. Tiam okazis UK en Kroatio. De tiam la Oratora Konkurso fariĝis denove konstanta programero en la Universalaj Kongresoj. En 2020 okazis ĝia unua reta versio dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. Ses kandidatoj proponis sin. En la 5-a de aŭgusto kvin el ili povis prezentiĝi. La trian premion gajnis [[Michael Boris Mandirola]], la duan premion ricevis Raoni Sousa. Finfine, la unua premio estas aljuĝita al [[Siru Laine]], el Finnlando.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> La regularo de la konkurso ĝisdatiĝis en 2020. La aktualigo celis adapti la programeron al la reta epoko kaj ebligi ĝian okazigon kadre de la 1a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]].<ref>[https://uea.org/teko/regularoj/regularo_oratora_konkurso Regularo de la Oratora Konkurso].</ref> == Komisiono == Laŭ la regularo de la konkurso, la Estraro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] nomas la konkursan komisionon, kiu konsistas el prezidanto, du membroj kaj du anstataŭantoj.<ref>[https://uea.org/asocio/komisionoj/oratora_konkurso Aktuala komisiono de la Oratora Konkurso].</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Retoriko (libro)]] * [[Retoriko|Oratorarto]] (aŭ "retoriko", "parolarto") == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=VXuciifHl6w Jutuba filmo: oratora programero kadre de la 1a Virtuala Kongreso de Esperanto]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Historio de UEA]] 0bq94wbechfw1hgg3ltn90jy3mx1llr 9349842 9349829 2026-04-08T14:45:04Z Sj1mor 12103 9349842 wikitext text/x-wiki La '''Oratoran Konkurson''' iniciatis [[Ivo Lapenna]] en 1949. Ĝin okazigas [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] tradicie kadre de la [[Universalaj Kongresoj de Esperanto]]. En ties kadro kandidatoj estas taksataj el vidpunktoj enhava, lingva, stila kaj laŭ ĝenerala oratora sinteno. == Historio == La konkursoj okazis seninterrompe ĝis 1974, jaro en kiu Lapenna anoncis sian eksiĝon el ĉiuj movadaj funkcioj. Pasis 25 jaroj. En 2001 la prezidanto de UEA, Kep Enderby, lanĉis la ideon restarigi la konkurson. Tiam okazis UK en Kroatio. De tiam la Oratora Konkurso fariĝis denove konstanta programero en la Universalaj Kongresoj. En 2020 okazis ĝia unua reta versio dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. Ses kandidatoj proponis sin. En la 5-a de aŭgusto kvin el ili povis prezentiĝi. La trian premion gajnis [[Michael Boris Mandirola]], la duan premion ricevis [[Raoni Sousa]]. Finfine, la unua premio estas aljuĝita al [[Siru Laine]], el Finnlando.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> La regularo de la konkurso ĝisdatiĝis en 2020. La aktualigo celis adapti la programeron al la reta epoko kaj ebligi ĝian okazigon kadre de la 1a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]].<ref>[https://uea.org/teko/regularoj/regularo_oratora_konkurso Regularo de la Oratora Konkurso].</ref> == Komisiono == Laŭ la regularo de la konkurso, la Estraro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] nomas la konkursan komisionon, kiu konsistas el prezidanto, du membroj kaj du anstataŭantoj.<ref>[https://uea.org/asocio/komisionoj/oratora_konkurso Aktuala komisiono de la Oratora Konkurso].</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Retoriko (libro)]] * [[Retoriko|Oratorarto]] (aŭ "retoriko", "parolarto") == Eksteraj ligiloj == * [https://www.youtube.com/watch?v=VXuciifHl6w Jutuba filmo: oratora programero kadre de la 1a Virtuala Kongreso de Esperanto]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Esperanto-kulturo]] [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Historio de UEA]] 7wokcyr8c2i5zs2arhd6ohyqjog8zca 0 725495 9350122 9249071 2026-04-09T08:44:07Z Sj1mor 12103 9350122 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Martha von SABININ''' (Марфа Степановна Сабинина) (naskiĝinta la {{Daton|30|5|1831}} en [[Kopenhago]], mortinta la {{Daton|26|12|1892}} en [[Jalto]]<ref>https://uol.de/f/3/inst/musik/Personen/groenke/Scans_Beitraege/Sabinia_Teilabdruck_Tonkunst.pdf Tie ĉi diratas ke la mortoloko estis ie sur [[Krimeo]].</ref><ref>Alia fontoj parolas pri [[Odeso]]. Ekz. https://www.sophie-drinker-institut.de/sabinin-martha Fakte Odeso ne estas sur Krimeo.</ref> estis [[rusio|rusa]] komponistino kaj pianistino. == Vivo == Maria von Sabinin estis filino de la rusa-ortodoksa arkipresbitero [[Stefan Sabinin]] en [[Vajmaro]] kaj Aleksandra Timofejevna Sabinina, nask. Veŝĉeserova. Ŝi studis muzikon ĉe [[Robert Schumann|Robert]] kaj [[Clara Schumann]], [[Peter Cornelius]] kaj [[Franz Liszt]]. Ŝi estis instruistino muzika en Vajmaro inter 1854 kaj 1860. Krome ŝi dungitis kiel kortega muzikpedagogino por la infanoj de caro [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] en [[Sankt-Peterburgo]] inter 1855 kaj 1881. Maria von Sabinin laboris en malsanulejo inter 1876 kaj 1878 dum la [[Rusa-turka milito (1877–1878)|Rusa-turka milito]] kiel flegistino. Poste ŝi frokuliĝis ĉe la fratinoj de la mizerikordo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.abitofhistory.net/html/rhw/body_files/s_body.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-05-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210401235601/http://www.abitofhistory.net/html/rhw/body_files/s_body.htm |arkivdato=2021-04-01 }}</ref> Martha iĝis abatino kaj fondis mem hospitalojn. Krome ŝi kultivis vinon kaj elpremis vinberan sukon tiom bonan, ke ŝiaj vinspecoj estis honoritaj per oraj kaj arĝentaj medaloj en Odeso kaj Jalto.<ref>https://uol.de/f/3/inst/musik/Personen/groenke/Scans_Beitraege/Sabinia_Teilabdruck_Tonkunst.pdf Tie ĉi p. 490</ref> Ekde 1880 ŝi verkis el taglibro sia rememorojn.<ref>https://www.sophie-drinker-institut.de/sabinin-martha Krom artikolo pri ŝi enestis ankaŭ multaj ligiloj.</ref> Finfine ŝi mortis en 1892 sur Krimeo.<ref>[https://books.google.com/books?id=IvoQQU1QL_QC&pg=PA400 The Norton/Grove dictionary of women composers]</ref> Sur malnova desegnaĵo videblas ordenoj kiujn ŝi ricevis por servoj siaj el kiuj unu estis tre verŝajne la Rusa ordeno de Sankta Katerino. == El la serio ''Virinoj en muziko'' == '''Martha von Sabinin''' (aŭ ruse Marta Stepanovna Sabinina) (1831-1892) estis rusa komponistino kaj pianisto, naskita en [[Danio]] kiel filino de [[Stefan Sabinin]], [[Rusa Ortodoksa Eklezio|rusa ortodoksa]] [[pastro]]. Ŝi kreskis en [[Vajmaro]], sed pasigis duonon de sia vivo en [[Rusio]]. Martha heredis sian muzikecon de sia patrino, kiu kunportis ŝin regule ekde la dek jaraĝo al koncertoj kaj al la Korusa Societo. La unuajn pianolecionojn ŝi ricevis de Gustav Kellner kaj Ulrike Wolf. La orgenisto Johann Gottlob Zöpfer instruis al ŝi [[muzikteorio]]n. La deknaŭ-jara Martha vojaĝis al [[Leipzig]] kaj [[Duseldorfo]] por preni lecionojn ĉe [[Clara Schumann]]. Monatojn poste ŝi unuafoje ludis en publika koncerto, kiam “''la studentoj de Clara Schumann, Martha von Sabinin, Nanette Falk kaj Karoline Dupré prezentis unu el la konĉertoj de Bach por tri pianoj”'' (1851). En Leipzig ŝi kantis ankaŭ en la Korusa Kantsocieto, gvidata de Clara Schumann. Pri sia renkontiĝo kun Clara kaj [[Robert Schumann]], Martha Sabinin lasis kelkajn interesajn notojn kiuj unue estis publikigitaj en la germana en 1997. Post ŝia reveno al Vajmaro ŝi donis pianolecionojn kaj private kaj ĉe instituto por junaj nobelulinoj; ŝi formis [[kvarteto]]n de kanto kiu poste iĝis ŝia privata [[koruso]] kaj ŝi laboris kiel pianinstruisto ĉe la Vajmara Kortego, kie ŝi ricevis titolon kiel Kortega Pianisto. [[Franz Liszt]] ofertis al ŝi preni lecionojn de li kaj de sia studento [[Peter Cornelius]]. Tio okazis dum 7 jaroj dum kiuj Franz Liszt ludis kvarmanajn pianpecojn kun ŝi; li parolis kun ŝi pri siaj komponaĵoj kaj li pasigis al ŝi kelkajn el siaj studentoj. Kiam Martha von Sabinin komencis komponi en la dua duono de la [[1850-aj jaroj]], la majstro reviziis ŝiajn verkojn antaŭ sendi ilin al eldonisto. Martha von Sabinin publikigis entute 22 kanzonojn kaj [[balado]]n por voĉo kaj piano, du [[kanzono]]jn bazitajn sur tekstoj de la rusa poeto [[Fjodor Tjutĉev]], kaj ankaŭ kolekton de dek unu pianpecoj. La peco "Franciska kanto" (''Franziskus-Lied'') por koruso, akompanita per piano kaj harpo, kun ŝia propra teksto estis unuafoje prezentita en Vajmaro en 1857. Poste ankaŭ Franz Liszt kreis korusverkon "Al Sankta Francisko de Paola" kun Teksto de Martha Sabinin. Aliaj [[manuskripto]]j kaj la skizoj de opero hodiaŭ devas esti konsiderataj perditaj. La koncertoj kiel virtuoza pianisto kaj en Germanio kaj Rusio montris ke Martha Sabinin konscie celis okupiĝi pri kariero kiel profesia muzikistino. Sed ŝi estis nomumita kortega muzikinstruisto de la filoj de la [[Caro]] [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] en [[Sankt-Peterburgo]] (1860). Tiu granda honoro kiel estis labori por la rusa reganta familio, signifis aliflanke, la finon de ŝia publika muzika vivo, ĉar ne estis permesite al ŝi praktiki kiel koncertistino. Fermita la ebleco koncerti, ŝi turnis siajn paŝojn al sociaj agadoj: ŝi kampanjis kaj konkretigis la kreadon de la Rusa Sekcio de la Ruĝa Kruco; dum la [[Franca-Prusa Milito]], kaj dum la [[Rusa-turka milito (1877–1878)|Rusa-Turka Milito]] ŝi translokiĝis al la trafitaj areoj por prizorgi pri hospitaloj kaj ambulatoriaj klinikoj. Pro tiuj aktivado kaj volontulado en militmalsanulejoj ŝi ricevis entute ses medalojn. Poste Martha Sabinin translokiĝis al [[Krimeo]] kie ŝi dediĉis sin al bonfaraj kaj pastorecaj agadoj. Ŝi eniris [[monaĥejo]]n, kaj fariĝis [[Abatino (monaĥa)|abatino]]. Ŝi komencis la konstruadon de [[hospitalo]] kaj [[preĝejo]], gvidis la rilatan komunumon, fariĝis prospera vinberkultivisto kaj verkis [[memuaro]]jn. {{Virinoj en muziko|168}} == Verkoj == * ''Das Fischermädchen, op. 1'' (Acht Lieder) no. 6 (teksto: Heinrich Heine) * ''Das ist ein Brausen und Heulen, op. 1'' (ok kantoj) no. 7 (teksto: Heinrich Heine) * ''Ich hab' dich geliebt und liebe dich noch, op. 1'' (ok kantoj) no. 8 (teksto: Heinrich Heine) * ''An den heiligen Franziskus von Paula''; ĥoralo, libreto, muziko de Franz Liszt == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * https://www.schumann-portal.de/martha-von-sabinin.html * https://uol.de/f/3/inst/musik/Personen/groenke/Scans_Beitraege/Sabinia_Teilabdruck_Tonkunst.pdf * https://www.sophie-drinker-institut.de/sabinin-martha {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sabinin, Martha von}} [[Kategorio:Rusiaj komponistoj]] [[Kategorio:Flegistoj]] [[Kategorio:Pianistoj]] [[Kategorio:Rusoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Monaĥinoj]] 14as6w19lgoqdxeggec3bxmwywqg2zu 0 727167 9350088 7555815 2026-04-09T07:17:14Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9350088 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |priskribo= Artisma interpreto de la apero de Praksila de John William Godward, pentrita en 1922.}} '''Praksila de Sikiono''' ([[Greka lingvo|greke]]: Πράξιλλα), estis influa [[Liriko|lirika]] greka poetino de la [[5-a jarcento a.K.|5-a jarcento a.K]]. naskita en [[Sikiono]] [[Golfo de Korinto]] ,<ref>Snyder, Jane McIntosh ''The Woman and the Lyre: Women Writers in Classical Greece and Rome''. Southern Illinois University Press, 1989 p.54</ref> en nordo de [[Peloponezo]]. Ŝi edziniĝis al Akaikos, kaj havis filon kiun ili nomis Orkimedo. La edzo komprenante la pasion de Praksila al [[poezio]], donacis al ŝi [[Liro (muzikilo)|liron]]. Ekde sia junaĝo ŝi estis konata de siaj samurbanoj pro siaj kantverkoj, kaj ŝi kultivis la revon esti vaganta poetino. Revo kiu fariĝis realo kiam, ankoraŭ en la infanaĝo de sia filo, Praksila decidis forlasi siajn filon kaj edzon por partopreni en festivaloj de poezio tra la lando. Ĉi tio kaŭzis, ke en Orkimedo kreskis malamo kontraŭ ŝi. La legendo rakontas, ke post pluraj jaroj da vagado, dum la [[Peloponeza milito|Peloponeza Milito]], Praksila atingis la havenon de Creusis, kie okazos poezia festivalo. Ŝi ne suspektis, ke ŝia filo Orkimedo malkovris ŝian alvenon al festivalo kaj, ke li iris tien kun la plano ŝteli ŝian liron kiel venĝon pro ŝia forlaso. Per la helpo de la servisto de Praksila, li sukcesis konkretigi sian planon. Kiam Praksila eksciis pri la maltrafo de sia liro, tuj ŝi petis helpon de la soldatulino [[Kasandra]] por rericevi ĝin. Kasandra supozis, ke tio estis agado de Orkimedo, ŝi serĉis lin kaj pere de li trovis la banditojn, kiuj tenis la jam damaĝitan liron. Praksila urĝe riparigis sian liron ĝustatempe por la sekva prezentado. Poste Kasandra renkontiĝis kun Praksila kaj Orkimedo. Tiam li malkovris sian identecon kaj pravigis sian agon komparante la senton de perdo de la amata liro kun la perdo de la patrina amo en sia infanaĝo. En la [[3-a jarcento a.K.|3-a jarcento antaŭ Kristo]], Aristotelo de Bizanco starigis liston de la naŭ elstaraj lirikaj poetoj de la [[Greka kulturo|antikva greka kulturo]]. En tiu listo estas nur unu virino, [[Sapfo]]. Kelkajn jarcentojn poste la antikva greka poeto Antipatro de Tesaloniko ([[1-a jarcento a.K.|1-a jarcento a.k]].) faris paralelan liston, kiu inkluzivas la naŭ plej eminentajn poetinojn de la greka lingvo: Praksila, Mero, Ánite, [[Sapfo]], Erina, [[Telesilla de Argoso|Telesilla]], [[Korinna de Tanagra|Korinna]], Nóside, Mirtys. Praksila estas unua en lia listo de la “''naŭ surteraj muzoj de la senmorta lingvo''". Ŝi estis tre konata inter siaj samtempuloj, sed ankaŭ de siaj posteuloj: ŝiaj ‘bankedaj poemoj’, dediĉitaj al populara [[distro]], estis kantataj ĝis la [[2-a jarcento a.K.|2-a jarcento a.K]].; [[Lisipo]] ([[4-a jarcento a.K.|4-a jarcento a.K]].), fama skulptisto, faris bronzan statuon de Praksila; oni trovis [[Ceramiko|ceramikon]] kun la unuaj kvar vortoj de unu el ŝiaj poemoj. Aldona pruvo pri la akcepto de ŝia verko en la [[5-a jarcento a.K.|5-a jarcento]], venas de la komedia aktoro kaj verkisto [[Aristofano]] (444-385 a.K.), kiu parodiis versojn de du el la poezioj de Praksila. Ne nur li sciis pri la verko de Praksila, sed lia [[parodio]] implicas, ke li esperas, ke lia atena publiko ankaŭ rekonos ĝin. Estas malfacile fari taksadon de la verko de Praksila pro la malgranda volumo de ŝia konservita verko, nur ok fragmentoj. Ŝiaj kapabloj estis diversaj, ŝi verkis [[Ditirambo|ditirambojn]], [[Ĥoro|ĥorajn]] [[Odo|odojn]] prezentitajn ĉe la festivaloj dediĉitaj al Dio [[Dionizo]], kiu estis origine parto de liaj ritoj. Ŝi verkis ‘bankedajn kantojn’, mallongajn lirikajn poemojn, kiuj estis kantataj kaj akompanataj per liro. Ĉefe ili glorigis la [[Virto|virtojn]] de la [[Grekaj dioj|dioj kaj herooj]]. La fakto, ke Praksila verkis tiaspecan poezion por esti kantata ĉe [[Bankedo|bankedoj]] en kiuj estis ekskluditaj virinoj, pensigis, ke ŝi povus esti "[[Aliseksemo|hetera]]", kio estis la nomo, kiun ricevis en [[antikva Grekio]] tiu, kiu ĝenerale plenumis la funkciojn de artisto, [[Prostituo|prostituitino]] kaj kunulino. Kurioze kaj kontraste al plimulto de virinoj en antikva Grekio, heteroj ricevis edukadon, posedis ekonomian sendependecon kaj povis atingi grandan socian potencon; estis la solaj virinoj, kiuj povis partopreni [[Simpozio|simpoziojn]]; iliaj opinioj kaj kredoj estis tre respektataj de viroj. Praksila inventis [[Metriko (poetiko)|metrikon]] konatan kiel ‘praksilion’ aŭ ‘daktilon’. Tio estas piedo kunmetita de unu longa silabo sekvata de du mallongaj. Ĝi estas la bazo de la verso uzata en la [[epopeo]] kaj en religia poezio. {{Virinoj en muziko|61}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.projectcontinua.org/praxilla/ Projekto Continua: Biografio de Praxilla] Projekto Continua estas interreta plurmedia rimedo dediĉita al la kreado kaj konservado de la intelekta historio de virinoj de la plej fruaj postvivantaj atestaĵoj ĝis la [[21-a jarcento]]. == Referencoj == {{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sen indiko de mortodato]] [[Kategorio:Sen indiko de naskiĝdato]] [[Kategorio:Grekaj poetoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Grekaj muzikistoj]] ji22z2pibxnhg8dm0q17vq2buv53xqk 0 727171 9350086 9337735 2026-04-09T07:15:31Z Sj1mor 12103 9350086 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Apollo_black_bird_AM_Delphi_8140.jpg|eta|La Kiliks de Apolono kun la testud-ŝela (''celis'') [[Liro (muzikilo)|liro]], sur trinkuja taso de la 5-a jarcento a.k. (''[[kilikso]]'').]] [[Dosiero:PanandDaphnis.jpg|eta|Pano instruanta Dafnison pri la [[Pajnofluto|sirinkso]].]] '''La muziko de la antikva Grekio''' estis [[arto]], kiu ĉeestis en ĉiuj sociaj eventoj: en festoj, en funebraj kaj religiaj ceremonioj, en [[teatro]], en popularaj okazaĵoj, antaŭ bataloj aŭ per baladoj en prezentadoj de [[Epopeo|epopeaj]] [[Poemo|poemoj]]. Oni konsideris ke danke al muziko estis atingita la harmonion kaj de la psiko kaj de la [[animo]], kaj eblas konscii pli klare pri la neperfektaĵoj en la naturo kaj en la artoj. En sia verko “[[Respubliko (Platono)|Respubliko]]” [[Platono]] dediĉis ĉapitron en kiu li donis al muziko esceptan edukan valoron. Tio reliefiĝis en la graveco de la [[Muzikpedagogio|muzika edukado]] al infanoj kaj knaboj per kiu la greka socio stimulis la guston por la beleco kaj harmonio, kiel io rilata al la racia flanko de la animo. [[Apolono]] estis elstare konsiderata la dio de muziko kaj harmonio. Grekoj konsideris, ke muziko havis sian originon en la Dioj. La Naŭ [[Muzoj]], filinoj de la Dio [[Zeŭso]], estis protektantinoj precipe de penso kaj artoj. [[Eŭterpo]] reprezentis muzikon. Ŝi, kune kun siaj fratinoj, okupis elstaran lokon en la mita universo de la naturo kaj la vivo de la homoj. La muzoj prezidis penson, inspiron, sciencon kaj ĝenerale ĉian manifestiĝon de la spirito. Ili ordigis [[Ĥaoso (mitologio)|kaoson]] kaj subtenis la [[Universo|Universon]] kiel harmonian elementon. Muzikistoj kaj kantistoj adoptis la ekzemplojn de la muzoj, iliajn [[Melodio|melodiojn]] kaj kantojn, kiuj aludante la eksterordinaran potencon de la muzoj, povis interveni eĉ en mensaj [[Patologio|patologioj]] kiel klarigis Platono, [[Pitagoro]], [[Aristotelo]] kaj [[Sokrato]]. Ankaŭ la '[[Invento|inventoj]]' aŭ 'trovoj' de ĉiuj [[Muzika instrumento|muzikinstrumentoj]] estis atribuitaj al la dioj. La prezentado de muziko estis integrita al multaj malsamaj reĝimoj de greka [[rakontarto]] kaj arto rilataj al [[Greka Mitologio|mitologio]], inkluzive dramon kaj poezion, kaj ekzistas granda nombro da malnovgrekaj [[mito]]j rilataj al muziko kaj muzikistoj. Laŭ la greka mitologio: [[Amfiono]] lernis muzikon de [[Hermeso]] kaj poste per ora liro konstruis [[Tebo (Grekio)|Tebon]] movante la ŝtonojn en la lokon per la sono de sia ludado; [[Orfeo]], la majstro-muzikisto kaj liristo, ludis tiel magie, ke li povis trankviligi sovaĝajn bestojn. Ne mirigas do, ke muziko estis ĉiea ĉe la [[Pitiaj ludoj|Pitiaj Ludoj]], [[Antikvaj Olimpiaj Ludoj|Olimpikoj]], religiaj ceremonioj, libertempaj agadoj, kaj eĉ la komencoj de dramo kiel elkreskaĵo de la [[Ditirambo|ditiramboj]] faritaj honore al [[Dionizo]]. == Muzikaj instrumentoj == [[Harpo|Harpoj]], [[Kordinstrumento|kordinstrumentoj]] kaj [[Plukinstrumento|plukinstrumentoj]]: [[Liro (muzikilo)|Liro]], [[Citro]] (kithara), [[Kanuno]]. [[Blovinstrumento|Blovinstrumentoj]] kaj aerfluinstrumentoj [[Auloso]], [[Pajnofluto|Sirinkso]] kaj [[Salpinkso]], [[Akvoorgeno]] ([[greke]] hydraulos). Ĉiuj trovis sian vojon en la muzikon de la [[antikva Romo]]. == Virinoj, knabinoj kaj muzikistinoj == La greka vira mondo, adoris la muzojn, kaj per etendo [[Nimfoj|nimfojn]], [[Nereidinoj|nereidojn]] ktp., sed kurioze, ili neniam tradukis la ekziston de la muzoj al tio, ke ili povus esti realaj en la korpo de virino. Kial ili ne vidis bildon de la muzoj en la virina sekso? Ĉu eble pro timo, ke la regado de muziko kaj kanto igus ilin perdi la [[Menso|menson]], kiel okazis kun [[Odiseo]]? Spite la gravecon de la edukado en antikva Grekio ne mirigas, ke [[Knabino|knabinoj]] havis tre malsaman edukadon ol [[Knabo|knaboj]], ĉar virinoj havis ĝenerale malpli da rajtoj ol viro, ankaŭ pri edukado kaj kulturo. La virino estis sub la [[aŭtoritato]] de la viroj, ili estis trejnitaj por [[Dommastrumado|hejmaj laboroj]] kaj por servi siajn [[Geedzoj|edzojn]]. Ilia ĉefa tasko estis [[Nasko|naski]] infanojn en la mondon, por ke la armeo havu pli da [[Soldato|soldatoj]] por la [[milito]] kaj kompreneble la daŭreco de la popolo. Laŭ [[Heziodo]], ([[7-a jarcento a.K.|7-a jarcento a.K]].), [[Pandora]], la unua virino, estis kreita de Zeŭso kiel puno por viroj. Ĉi tiu negativa koncepto daŭris tra la tempo, eĉ Aristotelo, filozofo de la [[4-a jarcento a.K.|4-a jarcento]], asertis, ke virinoj nature estas pli malfortaj ol viroj. Tiel la virino estis konsiderata kiel eterna neplenaĝulo. La edukado por la knabinoj konsistigis en lerni [[Legado|legadon]] kaj [[Skribarto|skribadon]], bazan [[Aritmetiko|aritmetikon]] por administri la monon de la domo kaj nur iom da [[muziko]] kaj [[danco]] por plezuro de la estonta edzo. Tiamaniere oni pravigis ilian ekskludon el la publika vivo, lasante al ili la privatan spacon. Ĉi tiu drasta ekskludo okazis en [[Ateno]]; en [[Sparto]] virinoj havis pli da libereco, vera escepto en la greka mondo, en kiu ekzistis la [[Marĝeno|marĝenigo]] de virinoj kaj [[Mizogineco|mizogina vizio]] pri ili. Tiuj virinoj, kiu scipovis lerte danci kaj kanti, havis pli da ŝancoj por atingi kelkajn rezervitajn rolojn en iuj eventoj de la [[publika sfero]]. Ĉi tiuj estis [[Funebro|funebraj]] kaj religiaj [[Rito|ritoj]] en kiuj muziko ludis elstaran rolon, kaj en [[Delfo]] por kanti kaj danci interpretante la [[orakolo]]jn. La ricevantoj de la [[Oferado|ofertodonoj]] de kanto kaj danco estis junulinoj dotitaj de sanktaj voĉoj, voĉoj kapablaj sentivigi, doni emociojn kaj ellasi sentojn; voĉoj kapablaj resanigi kaj [[Kuraco|kuraci]] [[Malsano|malsanojn]]. La virina interpretisto estis kapabla influi la kondutojn de la aŭskultantoj, ĉar ili aŭskultis al ŝi pli facile ol al viroj, pro la evidentaj kialoj de [[voĉregistro]], kiu vekas pli grandajn emociajn efikojn ol vira voĉo. Tiel ŝi devis adapti por la dezirota celo la ĝustan [[Modalo (muziko)|modalon]], [[Ritmo (muziko)|ritmon]] kaj [[Instrumenta muziko|instrumenton]], por konduki siajn aŭskultantojn al malstreĉiĝo, trankvilo aŭ kuraĝigo, t.e. [[katarso]]. En tiu vira militista mondo de la [[antikva Grekio]] estis virino kun sufiĉe da talento por elstari kiel poetino kaj muzikistino, ŝi estis Sapfo de Mitileno, aŭ pli bone konata [[Sapfo|Sapfo de Lesbos]] (650-580 a.K.), kiu estis nomata la Deka Muzo. La merito de Sapfo, en tempoj plenaj de epopeoj kaj mitologiaj herooj, estis dediĉi sin al esplorado de [[subjektiveco]], kaj al kulto al [[Afrodito (diino)|Afrodito]], diino de la [[amo]]. Aliaj grekaj poetinoj ankaŭ uzis muzikon por transdoni siajn mesaĝojn; kelkaj el ili estas [[Korinna de Tanagra]] (4-a jarcento a.K.?), Cleobulina de Lindos (6-a jarcento a.K.), Anite de Tegea (4-a aŭ 3-a jarcento a.K.), Nosis de Locria (3-a jarcento a.K.), Erina de Telos (4-a jarcento a.K.), [[Praksila de Sikiono]] (5-a jarcento a.K.), [[Telesilla de Argoso]] (510 a. K), Moero de Bizanco (3-a jarcento a.K) kaj [[Myrtis de Anthedon]] (6-a kaj 5-a jarcento a.K.). {{Virinoj en muziko|59}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Muziko de Antikva Grekio]] [[Kategorio:Virinoj]] [[Kategorio:Muzikistoj]] [[Kategorio:Muzoj]] [[Kategorio:Mitologio]] [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Muziko]] [[Kategorio:Historio]] [[Kategorio:Helenisma epoko]] [[Kategorio:Grekio]] qf88v23fcrzzitslft82h7xh24lxhny 0 727179 9350087 8523530 2026-04-09T07:16:23Z Sj1mor 12103 /* Bibliografio */ 9350087 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dosiero = Frederic_Leighton_-_Corinna_of_Tanagra.jpg | priskribo = Artista bildigo de Korinna de Tanagra, de Frederick Leighton, ĉ. 1893 }} '''Korinna de Tanagra''' ([[malnova greka]]: Κόριννα, [[latinigita]]<small>:</small> ''Korinna'') estis antikva greka lirika poetino el [[Tanagra]] en [[Beotio]], priskribita de Herbert Weir Smyth kiel la plej fama virino poeto post [[Sapfo]].<ref name="Smyth63-337">{{Harvnb|Smyth|1963}}</ref> En la [[3-a jarcento a.K.|3-a jarcento antaŭ Kristo]], Aristotelo de Bizanco starigis liston de la naŭ elstaraj lirikaj poetoj de la [[Greka kulturo|antikva greka kulturo]]. En tiu listo estas nur unu virino, [[Sapfo]]. Kelkajn jarcentojn poste la antikva greka poeto Antipatro de Tesalonika ([[1-a jarcento a.K.|1-a jarcento a.k]].) faris paralelan liston, kiu inkluzivas la naŭ plej eminentajn poetinojn de la greka lingvo: [[Praksila de Sicion|Praksila]], Mero, Ánite, [[Sapfo]], Erina, [[Telesila de Argoso|Telesilla de Argoso]], Korinna, Nóside, [[Myrtis de Anthedon|Myrtis]]. Ĉar ŝia verko estas malpli fama ol la Sapfa poezio, tra la jarcentoj ŝiaj nomo kaj biografio fariĝas pli konfuzaj. Ŝia vivo estas temo de kompleksa kaj nesolvita debato inter fakuloj. Kvankam antikvaj atestoj priskribas ŝin kiel samtempulon de la fama greka poeto [[Pindaro]], kiu vivis en la [[5-a jarcento a.K.|5-a jarcento a.K]]., ne ĉiuj modernaj erudiciuloj akceptas la precizecon de ĉi tiu tradicio, kaj iuj situigas ŝin en la [[2-a jarcento a.K.|2-a jarcento a.K]]. Kelkaj aŭtoroj supozas, ke estante samtempulo de Pindaro ŝi instruis lin, aŭ estis studento sub Myrtis de Anthedon kun Pindaro. Rakonto de la [[Suido]] diras, ke Korinna konsideris [[Mitologio|mitologion]] la taŭgan temon por poezio. Ekzistas [[anekdoto]] de la greka [[Biografio|biografiisto]] [[Plutarko]] ([[1-a jarcento|1-a jarcento p.K]]), kiu montras Korinnan kiel la aŭtoron de kritiko kontraŭ Pindaro. La kritiko temis pri la malabundeco de mitaj ekzemploj en liaj poemoj. Pindaro por refuti la opinion de la poetino, plenigis poemon per mitoj. Ŝi riproĉis tian eksceson kaj konsilis lin: ''"Semu per via mano, ne per via sako”''. La enhavo de la verkoj de Korinna, estas tute malproksimaj de la intima liriko de Sapfo. Marilyn Skinner sugestas, ke la kantoj de Korinna estis komponitaj laŭ la antikva greka ĝenro ‘''parteneira''’. Tio estis [[Komponado (muziko)|komponaĵo]] por [[koruso]] de junaj knabinoj ĉe religiaj festivaloj aŭ [[Procesio|procesioj]], kiu estis akompanita per danco. Tion pruvas ŝia alvoko en unu el ŝiaj fragmentoj al [[Terpsiĥoro]], la [[Muzoj|muzo]] de danco kaj koruso. Do, la Korinnaj temoj similas al tiuj de la korusa liriko, orientitaj al publikaj urbaj festoj, kantataj en vastaj spacoj, ne por privataj festoj. En unu el ŝiaj postvivaj fragmentoj, ŝi alegorie festas la venkon de la monto Citeron super ''Helicon'' kiel la loĝejo de la sanktaj muzoj. Tiel ŝi glorigas sian naskiĝlandon, Beotion. En alia fragmento ŝi laŭdas la dian staton de la filinoj de la mita rivero [[Asopo]], rekte ligita al la sama geografia areo. La poetino respondas al la peto de siaj samurbanoj kaj reliefigas en sia kanto la multajn virtojn de la tanagranoj. [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] ([[2-a jarcento a.K.|2-a jarcento a.K]].) en sia granda verko pri geografio kaj [[etnografio]] de la [[Helenio|tuta Grekio]], parolas pri monumento dediĉita al la poetino Korinna situata en la urbo Tanagra, ankoraŭ videbla en la tempoj de la menciita aŭtoro. Ankaŭ li priskribas la pentraĵon de Korinna en la urba [[gimnastikejo]], kie ŝi ligas sian kapon per [[rubando]] pro la venko super Pindaro. Rilate al plurfoja venko de Korinna li komentas ke “''la venko de Korinna estis ne nur pro ŝia aparta dialekto, sed ankaŭ pro ŝia virina ĉarmo''”. Krom la [[Mizogineco|mizogina vizio]] atendata de Paŭzanio, li aludas al fakto, ke ŝi verkis en la loka dialekto, la beotia, pli proksima al aŭskultantaro ol la [[Doroj|doria]] de Pindaro. Kvardek du fragmentoj de la poezio de Korinna pluvivas, kvankam kompletaj poemoj de ŝi ne estas konataj. La tri plej gravaj fragmentoj estas konservitaj en pecoj de [[papiruso]] malkovritaj en [[Egiptio]], origine de la [[2-a jarcento p.K.|2-a jarcento p.K]]. Multaj el la pli mallongaj fragmentoj pluvivas en citaĵoj de [[Gramatikisto|gramatikistoj]] interesitaj pri la Beotia dialekto de Korinna. Ŝia verko estas klara, simpla kaj ĝenerale senornama; ŝi emas uzi simplajn [[Metriko (poetiko)|metrikajn]] skemojn. [[Dosiero:William Blake, Visionary Head of Corinna The Theban smaller.jpg|eta|Du desegnoj de [[William Blake]], el lia serio "Viziaj kapoj".|alt= On the left, a line drawing of the head of a woman facing forward, eyes looking up and to the left; on the right, a line drawing of the same woman in profile, looking left towards the first head]] Laŭ la enciklopedio ‘''[[Suido]]''’, ŝi verkis kvin poeziajn librojn. <ref>Suda κ 2087, "Corinna"</ref> Kvankam ŝi skribis en la beotia dialekto, ŝia lingvo similas al la lingvo de la epopeo kaj en [[morfologio]] kaj en [[Vortaro|vortelekto]]. Ŝia tono ofte estas [[Ironio|ironia]] aŭ [[Humuro|humura]]. La poezio de Korinna ofte prilaboras la mitologian tradicion: Derek Collins skribas ke "''la plej distinga trajto de la poezio de Korinna estas ĝia mitologia novigado''." Marilyn Skinner opinias, ke la poezio de Korinna estas parto de la tradicio de ‘virina poezio’ en antikva Grekio, kvankam ĝi signife diferencas de la koncepto de Sapfo pri tiu ĝenro. Skinner konsideras, ke kvankam ĝi estis verkita de virino, la poezio de Korinna rakontas laŭ [[Patriarkeco|patriarka]] vidpunkto, priskribante la vivon de virinoj laŭ vira perspektivo. {{Virinoj en muziko|60}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Smyth, Herbert Weir (1963). Greek Melic Poets (4th ed.). New York: Biblo and Tannen. {{Projektoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Verkistinoj]] [[Kategorio:Sen indiko de mortodato]] [[Kategorio:Sen indiko de naskiĝdato]] [[Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Grekaj muzikistoj]] thuca6brjflgkzpocqtulc62srs3hx6 0 727706 9350081 8777760 2026-04-09T07:06:57Z Sj1mor 12103 9350081 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Egyptian_lute_players_001.jpg|dekstra|eta|Ludistoj de liuto kaj duoblaj tubaj flutoj sur [[murpentraĵo]] en la [[Tebo (Egiptio)|teba]] tombo de Nebamun, [[nobelo]] de la 18a dinastio de la [[Nova Imperio de Egiptio|Nova Reĝlando]], ĉ. 1350 a.K.|279x279ra]] [[Dosiero:C+B-Music-Fig26-EgyptianBand.PNG|dekstra|eta|279x279px|<center>[[Egiptio|Egipta]]j [[Instrumenta muziko|muzikinstrumentoj]]]] '''Egipta muziko''' ĉiam estis grava parto de egipta kulturo. La plej fruaj muzikaj instrumentoj devenas de la [[Egipta antaŭdinastia periodo|pradinastia periodo]], sed evidenteco estas pli forte atestita dum la [[Malnova imperio de Egiptio|Malnova Imperio]] kiam oni ludis [[harpo]]jn, [[fluto]]jn kaj [[klarneto]]jn. [[Frapinstrumento]]j, [[liro (muzikilo)|liroj]] kaj [[liuto]]j estis aldonitaj al muzikaj grupoj en la [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Imperio]]. [[Cimbalo]]j ofte akompanas kanton kaj dancon. Eĉ, kaj eble speciale, en la kulturo kaj la ĉiutaga vivo de antikvaj antaŭteknologiaj [[Civilizo|civilizoj]], la ludado de muziko estis plena parto de la vivo de la popolo, esenca trajto de la egipta socio asociita kun ĉiaj festoj kaj grava en diversaj agadoj. Sed ĝia ĉefa partopreno estis en la [[Egipta templo|temploj]] dum la ritoj dediĉitaj al malsamaj dioj. La antikvaj egiptoj atribuis al diino Bat la [[Kreo|kreadon]] de muziko. La [[kulto]] al ''Bat'' estis kunfandita kun tiu de la [[diino]] ''[[Hatoro]]'', kiu reprezentis muzikon, dancon, ĝojon, amon, seksecon kaj patrinan prizorgon. Ankaŭ la diino ''Meret'' estis enkorpiĝo de muziko, ordigis la kosmon per siaj kantoj kaj ''Tot'' prizorgis la [[Harmonio (muziko)|harmonion]] de la muzikaj sonoj. Kiel en aliaj komunumoj, muziko ankaŭ estis konsiderata komunikilo kun la [[Mortinto|mortintoj]], kaj eĉ taŭga kiel [[Terapio|terapia]] [[kuracilo]]: fakte, la [[Egiptaj hieroglifoj|hieroglifa signo]] kiu signifas muzikon estas la sama kiel, tiu por [[bonfarto]] kaj por ĝojo. == Muzikistinoj == Kiel atestas multaj enscenigoj en [[Murpentraĵo|murpentraĵoj]], [[Tombo|tomboj]], [[Ĉerko|ĉerkoj]], artaĵoj, kaj estas priskribite en [[Papiruso|papirusoj]], la [[virino]]j ludis gravan rolon kiel muzikistoj en la temploj dum la ritoj al la multaj dioj de tiu [[Politeismo|politeisma]] socio, atingante pro siaj virtoj grandan socian prestiĝon kaj respekton. Iu teksto datita en la jaro 1.325 a.K. indikas, ke la kanto de la pastrinoj ‘''pacigas la diojn per iliaj dolĉaj voĉoj''’. Kvankam en iuj momentoj la rolo de la muzikistoj en la temploj estis plenumitaj tiel por viroj kiel por virinoj, alvenante al la [[11-a dinastio de Egiptio|dinastioj 11-a]] kaj [[12-a dinastio de Egiptio|12-a]] (1085 – 715 a.K.) estis ekskluzive virinoj kiuj servis ene de la temploj, dum viroj ludis instrumentojn en ritoj prezentitaj publike. La muzikistinoj de la temploj apartenis al speciala kategorio de [[Pastro|pastrinoj]]. Ilia rolo estis ludi, danci kaj kanti en la ‘''sankta koruso''’ kaj akompani la ĉefpastron en la ceremonioj honore al la dioj. Inter ĉiuj muzikaj oficoj elstaris tiu de la ‘''Kantistinoj de [[Amon-Reo|Amono]]''’, reĝo de la dioj, loĝantaj en la templo de Karnak. Estis diversaj kategorioj de kantistinoj kaj muzikistinoj; tiel la ''Ŝemajt'', okupis la [[Koruso|korusan]] pozicion kaj ne bezonis tre intensan muzikan edukadon, la ''Jeneret'' estis elektitaj pro sia bona [[koloraturo]] kaj la ''Hesit'' ludis la instrumentojn. Ĉiuj estis gvidataj de alia kantistino, kiu krom gvidi la kantadon kunordigis la tutan grupon. Ili ĝenerale apartenis al la kulto al la diino ''Mut'', edzino de ''Amono''. Por ĉiuj novaj membroj estis ankaŭ instruistoj, kiuj instruis kanti kaj ludi muzikajn instrumentojn. Tiel en tekstoj de la [[18-a dinastio de Egiptio|18-a Dinastio]] (1567 – 1320 a.K.) estis menciita ‘''lernejo por Kantistinoj''’ rilate al la kulto de ''Amono.'' Je la daŭro de la historio de la antikva Egiptio restis kelkaj nomoj de muzikaj pastrinoj kiuj pro ilia elstareco atingis la murojn kaj papirojn kiuj ilustras la vivon de tiu epoko. Oni povas mencii per iliaj nomoj nur kelkajn, sciante ke multaj egalvaloraj restis anonimaj. '''Ihé''', estis ‘''kantistino de Amono''’ kiu plenumis iun rolon en la [[Funebro|funebraj]] ritoj de la [[faraono]] kaj altrangaj homoj. Ŝi havas sian [[Sarkofago|sarkofagon]]. Ŝia multkolora ĉerko, kiu estis datita inter la [[2-a jarcento a.K.|2-a]] kaj [[1-a jarcento a.K.|1-a jarcento a.K]]. kaj la tomboloko kie ĝi estis trovita, estas sendube, pruvo de la alta [[socia statuso]], kiun Ihé atingis en la vivo, ĉefe danke al ŝia servo kiel kantistino en la templo. '''Nesjamon''' estis ankaŭ ‘''kantistino de Amono''’ el la templo Karnak de la 2-a jarcento a.K. Supozeble ŝi mortis ĉirkaŭ la aĝo de dek kvin jaroj. Ŝi estis [[Mumiigo|mumiigita]]. '''Ĥuvit''' estis [[Harpo|harpisto]] kaj kantistino, kiu vivis kaj laboris ĉirkaŭ la jaro 1960 a.K. Ŝi estas prezentita en ornama pentraĵo en la tombo de ''[[Seneto]]'', patrino aŭ edzino de ''Antefoqer'', [[veziro]] kaj unu el la plej respektataj oficialuloj de la [[Meza Imperio de Egiptio|Meza Imperio]] (2061 – 1785 a.K.). La kantoj de ''Ĥuvit'' estas dediĉitaj al ''Hatoro'', la ora diino de la amo. Kiel muzik-verkistinoj la historio de la antikva Egiptio havas ateston nur de du virinoj: '''Iti''', kiu vivis ĉirkaŭ la jaro 2.450 a.K. estis [[Komponisto|komponistino]] kaj ankaŭ kantistino. '''Bakit''' ankaŭ estis komponistino kaj [[Muzikinstruisto|muzika instruistino]] en la egipta [[kortego]] proksimume en la jaro 1750 a.K. Sed la tiel nomitaj ‘kantistinoj’ ne nur kantis, sed ankaŭ dancis, komponis kaj ludis diversajn instrumentojn. Ili plenumis ĉi tiujn taskojn kiel [[Profesio|profesiulinoj]]. Ili estis trejnitaj de tre juna aĝo fare de siaj patrinoj, virinoj kiuj ludis tiun saman rolon en la templo ekde generacioj. Komence la servo de virinoj en la templo kaj aliaj aranĝoj estis senpaga, sed poste altrangaj postenoj estis pagitaj. La maniero pagi tiajn servojn estis ekzemple per [[Hektaro|hektaroj]] da kultivebla tero, aŭ aliaj valoraĵoj. Ilia laboro certigis al ili sufiĉan enspezon por pagi [[Monumento|monumentojn]], surgravuritajn tabelojn kaj tombojn en konataj lokoj, kiel la [[Valo de la Reĝoj]]. En antikva Egiptio virinoj kaj viroj ĝuis la saman [[Egaleco antaŭ la leĝo|juran egalecon]] kaj tiel ili povis posedi terenojn, vendi, komerci, [[Heredeblo|heredi]] aŭ [[Testamento (juro)|testamenti]]. Tia statuso de virinoj komencis malkreski en Egiptio kun la alveno de la [[kristanismo]] en la [[4-a jarcento p.K.|4-a jarcento p.K]]. pro ĝia kredo ke [[peko]] eniris la mondon tra la [[Origina peko|malobeo de Eva]]. La [[Araba konkero|araba invado]] de la [[8-a jarcento p.K.|8-a jarcento p.K]]. alportis [[Islamo|Islamon]] al Egiptio kaj efike finis la specon de egaleco, kiun virinoj spertis en la lando dum preskaŭ tri mil jaroj. Tamen la rolo de virinoj kiel kantistoj kaj dancistoj en nuntempa Egiptio iel rilatas super la jarcentoj al iama tradicio; oni vidu prie artikolojn [[Umm Kulthum]] kaj [[Ventra danco]]. {{Virinoj en muziko|52}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Antikva Egiptio]] [[Kategorio:Antikva muziko]] [[Kategorio:Virinoj en historio]] [[Kategorio:Virinoj en Afriko]] haleqrksaqqmqu8yispkz8m2a03sfqk 0 730287 9350072 9289315 2026-04-09T06:57:09Z Sj1mor 12103 9350072 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Lukrecia Orsina VIZZANA''' (1590 - 1662) estis [[Italio|itala]] [[monaĥino]], kiu vivis inter la [[Renesanco|Renesanca]] kaj la [[Baroko|Baroka]] epokoj. == Vivo == {{Virinoj en muziko|35}} Ŝi estas konata pro sia muzika talento kiel [[Kantisto|kantistino]], [[Orgenisto|orgenistino]] kaj [[Komponisto|komponistino]]. Lukrecia Orsina Vizzana eniris la [[Konvento Vorau|konventon]] ‘Santa Cristina della Fondazza’ en la aĝo de ok jaroj, kiam ŝia patrino mortis. En la konvento Lukrecia ricevis [[konsolo]]n kaj protekton de la komunumo. Baldaŭ ŝi ekkomencis ricevi muzikajn lecionojn sub sia onklino Camila Bombacci, membro de la parokaro, kaj orgenistino de la monaĥejo. Malkovrinte la apartan talenton de Lukrecia por la muziko, la monaĥinoj sekrete dungis la instruiston Ottavio Vernizzi por instrui kaj trejni ŝin en la arto de muzikkomponado. Malgraŭ ke tiu konvento estis formale difinita kiel [[Klostro|klostra]] konvento, ĉi tiu kondiĉo ne estis tre severe konsiderata de la monaĥinoj. Ŝajnas ke la kontakto kun la ekstera mondo estis ofta, eĉ ofertante koncertojn publike. Do, Vernizzi eniris la konventon malgraŭ la tiamaj striktaj reguloj, kaj tiel li instruis Lukrecian dum ĉirkaŭ 8 jaroj. Verŝajne estis Vernizzi mem, kiu decidis doni al la eldonejo la verkojn de Lukrecia en libro titolita ''Componimenti musicali de motetti concertati''. La libro, kiu estis publikigita en [[Venecio]] en [[1623]], inkludis [[Moteto|motetojn]]  dediĉitajn specife por liturgiaj festoj, en kiuj la figuro de [[Jesuo Kristo|Jesuo]] estis ekzaltata kaj la [[Sakramento|sakramentoj]] estis honorataj. Malgraŭ la religieca enhavo, la publikigo de la libro rezultigis [[Skandalo|skandalon]] por [[Romo]]. La Eklezio konsideris preskaŭ [[Herezo|herezan]] ne nur, ke klostra monaĥino sin dediĉi  al muzika komponado, sed pli malbone, ke ŝi publikigis siajn verkojn. Post la [[Protestanta reformacio|protestanta reformo]], la Katolika Eklezio ekstremis la monastikajn regulojn por subteni ordon malantaŭ la muroj de la monaĥejoj. Tiusence la [[Kontraŭreformacio|Kontraŭreformo]] penis limigi la publikan agadon de religiemaj virinoj, inkluzive la muzikan ludadon kaj komponadon. Bedaŭrinde Lukrecia travivis unu el la plej rigoraj stadioj de la konventa vivo, ĉar ĉio finiĝis malbone por ŝi kaj siaj religiaj fratulinoj. La ekleziaj aŭtoritatoj, instigitaj per anonima letero kaj [[Denunco|denuncoj]], lanĉis esploron en la konvento. La monaĥinoj respondis per organizado de strikta dialektika defendo kaj praktikado de pli kaj pli da muziko. Ili konsideris la muzikon kiel validan [[Kulto|kultadon]], kaj tiel defiis la aŭtoritaton de la sinsekvaj [[Ĉefepiskopo|ĉefepiskopoj]] de [[Bolonjo]]. Sed ili ne sukcesis en siaj klopodoj por ke la sendependemaj, kaj foje malkaŝe ribelemaj monaĥinoj obeu la ekleziajn regulojn. Jarojn poste, en novembro de [[1628]], la [[Vatikano]] sendis ekleziajn trupojn kiuj alvenis por provi trudi la normojn establitajn de [[Trento]]. Post vana ribelo de la monaĥinoj, kiuj defendis sin per ĵetado de ŝtonoj, brikoj kaj [[Kahelo|kaheloj]], la trupoj [[Sieĝo|sieĝis]] la konventon, kiu tuj estis fermita kaj la monaĥinoj disigitaj kiel puno. Lukrecia postvivis tiun katastrofon, sed tio terure efikis en ŝi.  Oni al ŝi permesis loĝi en domo proksima kun la eksplicita malpermeso ne okupiĝi pri iuj muzikaj agadoj. Ŝajne tia ordono vere ne estis bezonata, ĉar tiam la malfacilaĵoj de tiom multaj jaroj da batalado pelis ŝin al mensa malstabileco. Hodiaŭ ŝiaj ‘''Componimenti musicali''’ estas savitaj kaj estas konsiderataj unu el la plej sukcesaj kaj originalaj specimenoj de la ''Seconda Prattica'', kiel oni nomis al la moderna stilo. Ĝi estas la sola konata verko de Lukrecia Orsina Vizzana, kaj de iu ajn monaĥino de Bolonjo. La 20 motetoj de ‘''Componimenti musicali''’ estas profunde emociaj kaj malkaŝas la scion de Lukrecia Orsina Vizzana pri fruaj barokaj tendencoj, aparte pri la [[kromatismo]] de [[Monteverdi]]. Ĝia ornamado kaj retoriko estas plej delikata, kun multaj frazoj enkondukitaj en deklama stilo. Ŝi ankaŭ dominis la disonancojn, kiu verŝajne ankaŭ lernis de Monteverdi. Post ŝia morto, [[printempo]] de [[1662]], ŝia muzika talento falis en forgeson. Pasis kelkaj jarcentoj por ke la notoj de ŝi komponitaj denove sonu kaj estu admirataj de muzikamantoj. Ŝia laboro estis savita kaj reeldonita fine de la [[20-a jarcento]]. == Referencoj == * Craig . Monson. "Lucrezia Orsina Vizzana", ''[[New Grove Dictionary of Music|Boska Muziko Enreta]]'', ed. L. Macy (aliris 15a de septembro, 2006), grovemusic.Com (abona aliro). * Craig . Monson. Disembodied Voĉoj: Muziko kaj Kulturo en Frua Moderna itala Monaĥinejo. Berkeley: Universitato de Kalifornio, 1995. 7,110,111, 115. Gravuraĵo. * Craig . Monson. ''Metanta Bolognese Monaĥinoj en'' La Voĉoj de iliaj Loko Virinoj trans Muzikaj Mondoj. Boston: Nordorienta UP, 2004. Gravuraĵo. * Craig . Monson. ''Divas en la Monaĥinejo'': Monaĥinoj, Muziko kaj Spitemo en Deksepa-Jarcenta Italio. [[ISBN]] [[Special:BookSources/9780226535197|9780226535197]] Aperinta junio 2012. Gravuraĵo. * Martha Furman Schleifer kaj Sylvia Glickman. Virinaj Komponistoj: Muziko tra la Aĝoj. Vol. 1. Nov-Jorko: G.K. Halo, 1996. Gravuraĵo. == Eksteraj ligiloj == * {{IMSLP|id=Vizana, Lucretia Orsina}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Vizzana, Lucrezia Orsina}} [[Kategorio:Italaj barokaj komponistoj]] sx68cy063kewpjpr2a0q9mjmasov61n 0 730290 9350071 9277695 2026-04-09T06:56:26Z Sj1mor 12103 /* Por plia legado */ 9350071 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Katerina ASSANDRA''' (ĉ. [[1590]] - post [[1618]]) estis tre konata itala [[Komponisto|komponistino]] de la frua [[17-a jarcento]], kiu publikigis plurajn verkojn dum sia vivo, kaj famiĝis kiel [[Orgenisto|orgenistino]]. == Vivo == {{Virinoj en muziko|34}} Ŝi naskiĝis en riĉa familio, probable en la provinco [[Pavio]]. La muzika edukado de Katerina Assandra komenciĝis en ŝia infanaĝo kiam ŝi studis sub privataj gvidinstruistoj dungitaj de sia patro. En tiu epoko la muzika kreado kaj instruado estis zorge kontrolata, do por tiu knabino la muzika edukado estis direktita al religia celo. Katerina komponis serion de [[Moteto|motetoj]], tio estas  mallongaj muzikaj komponaĵoj por esti kantataj en preĝejoj kies temoj estas ofte bibliaj. La motetoj estis kantataj [[a cappella]], do voĉa muziko, sen [[Instrumenta muziko|instrumenta]] [[Akompano (muziko)|akompano]]. Krome Katerina verkis diversajn komponaĵojn por orgeno, pro kies ludado ŝi estis aparte laŭdata. En [[1606]] [[Giovanni Paolo Cima]] (1570-1622), komponisto kaj [[muzikdirektoro]] de [[Milano]], dediĉis parton de sia opero "Al la tre elstara kaj plej virtuoza sinjorino Katerina Assandra". Ĉi tiu estas la unua konata mencio pri tiu komponistino, kaj forta rekono al ŝia talento en tia tre frua etapo de ŝia kariero. En [[1609]] ŝi prenis religiajn [[Votoj|votojn]] por eniri la [[Benediktanoj|benediktinan]] [[Monaĥejo|monaĥejon]] de Sant 'Agata en la [[Lombardio|lombarda]] regiono de [[norda Italio]], kaj adoptis la nomon Agata. Tie ŝi studis [[Kontrapunkto|kontrapunkton]] sub unu el la plej grandaj instruistoj de la [[Katedralo]] de Pavio, la [[Germanoj|germana]] katolika [[Ekziligo|ekzilito]] [[Benedetto Re]].  Katerina Assandra nomis lin ‘''Maestro di contraponto''’ en siaj notoj sur ‘''Motetti à due e tre voci''’, publikigitaj en Milano en la jaro 1609 kaj dediĉitaj al la [[episkopo]] de Pavio. La eldonaĵo inkluzivas dek verkojn por [[soprano]] kaj [[baso]] kaj enhavas du el la komponaĵoj de Benedetto Re. Responde al tiu ĝentileco, li poste publikigis verkojn de Assandra kune kun sia propra muziko. Inter multaj el ŝiaj verkoj elstaras, krom la ‘Motetti à due e tre voci’ jam menciita,‘''O salutaris hostia''’, kiu estis unu el la unuaj pecoj kiu inkludis [[Violono|violonon]]; ‘''Salve Regina''’ moteto por ok voĉoj; ‘''Duo Seraphim''’ verkita por tri voĉoj. Kelkaj opinias ke ŝia scenaro de ‘Duo Seraphim’ eble inspiris la scenaron  de [[Monteverdi]] pri la sama teksto. Du el ŝiaj verkoj, kiuj alie restus nekonataj, aperis en germana [[tabulaturo]] en manuskripto situata en la [[biblioteko]] de [[Regensburg]]. Kiel Borsieri rimarkis, la motetoj de Assandra estis inter la unuaj en la romana stilo publikigitaj en Milano. Laŭ li la kompona stilo de Assandra estis influita de la loka komponisto [[Agostino Agazzari]] kies verkoj ĵus estis publikigitaj en la urbo. Katerina komponis tiel en tradiciaj, kiel en pli renovigaj stiloj, montrante progresemajn tendencojn. Ŝiaj motetoj povis esti luditaj kaj prezentitaj en konvento sen viraj kantistoj, kvankam ili ofte estis verkitaj por du [[Soprano|sopranoj]], [[kontralto]], baso kaj [[Baso kontinua|ripeta baso]]. Ŝiaj komponaĵoj estis plejparte publikigitaj inter 1609 kaj 1616. La moteto, ‘''Audite verbum Dominum''’, por kvar voĉoj publikigita en 1618 estas la lasta konata de ŝia aŭtoreco. Supozeble de tiu tempo ŝi transprenis devojn kiel monaĥino, kio ĉesigis ŝian karieron kiel komponistinon. Malgraŭ la limigoj, kiujn ekleziaj aŭtoritatoj starigis pri muziko ene de monaĥejoj, Katerina famiĝis kiel orgenistino kaj komponistino, kaj ŝia reputacio disvastiĝis ekster la limoj de Italio. Ŝia laboro estis mirinda kaj ŝi estis la unua itala monaĥino, inter multaj aliaj kiuj tiutempe verkis muzikon, kiu publikigis kompletan kolekton de komponaĵoj en Italio kaj Germanio. Du el ŝiaj motetoj estis reeldonitaj en germanaj antologioj dum jardeko kaj duono post la originala apero. La verkoj de Katerina Asandra estis konata ekster la limoj de ŝia hejmlando kaj daŭre estis ludataj poste. == Verkoj, eldonoj kaj diskoj == * Op. 1 estas perdita. Ĝi eblas ke ŝia du [[Moteto|motets]], ''Ave Verum Tekstaro'' kaj ''Egoismo Flos Campi'', povus esti de tiu volumo. * Motetti à ŝuldata, & tre voci, Op. 2, dediĉita al G. B. Biglia, la Episkopo de Pavia, en 1609, supervivis. * ''Il Canto delle Dame'', 2010 disko de María Cristina Kiehr, Jean-Marc Aymes kaj Koncerto Soave, inkluzivas kvar pecojn de la ''Motetti'' de 1608: ''Duopo Seraphim'', Canzon 4, ''O quam suavis'' kaj ''O salutaris hostia''. * ''Ave verum tekstaro''. Nekonata eldoni daton * Canzon 4 (por Benedetto Re) skribita por voĉo kaj ensemblo * ''Duopo Seraphim'' skribita por 3 voĉoj kaj continuo * ''Egoismo flos campi'' * ''Haec mortas'' skribita en 1609 por 2 al 3 voĉoj * ''Impleos nostrum'' motet skribita por 3 voĉoj * ''Jubilate Deo'' skribita en 1609 * ''O Dulcis Amor Jesu'' motet skribita por 3 voĉoj * ''O quam suavais'' skribita por voĉo kaj ensemblo * ''O Salutaris hostia'' skribita por voĉo kaj ensemblo * ''Salve Regina'' motet skribita por 8 voĉoj == Fontoj == * "Assandra, Caterina (Frue 1590aj jaroj-1620)." Assandra, Caterina (Frue 1590aj jaroj-1620) | Virinaj Komponistoj 1 | Alexander Strato, serĉo.Alexanderstreet.Com * Bowers, Jane; Judith Tiktako. Virinoj Faranta Muzikon. Universitato de Ilinojsa Gazetaro (1986). [[ISBN]] [[Special:BookSources/0-252-01470-7|0-252-01470-7]] * Cessac, Catherine. Il Canto delle Dame, [[ekskursoŝipo|ekskursoŝipaj]] notoj. Centro culturel de rencontre d'Ambronay (2010). * Eckart Tscheuschner, Mortas Neresheimer Orgeltabulaturen der Fürstlich Thurn und Taxisschen Hofbibliothek zu Regensburg (Erlangen, 1963), 107. * Salto supre^ Aŭskulti: Egoismo Flos Campi (H.Heldstab), "Enarkivigita kopion". Enarkivigita de la originalo sur 2016-03-03. Reprenis 2015-10-19. * Virinaj Komponistoj: Muziko Tra la Aĝoj. == Por plia legado == * [[scores:Category:Assandra, Caterina|Liberaj poentaroj de Caterina Assandra]] ĉe la [[International Music Score Library Project|Internacia Muzika Poentara Biblioteko Projekto]] * [https://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00073471 Faksimilo de Impetum fecerunt] en kolekto de la Bavarian Stata Biblioteko (libro 1, paĝo 129) * [http://www0.cpdl.org/wiki/index.php/Promptuarii_musici_concentus_ecclesiasticos,_Pars_Prima_(Johann_Donfrid) Indekso de pecoj en la supra kolekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210412004203/https://www.cpdl.org/wiki/index.php/Promptuarii_musici_concentus_ecclesiasticos,_Pars_Prima_(Johann_Donfrid) |date=2021-04-12 }} de Korala Publika Domajno Biblioteko {{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Assandra, Katerina}} [[Kategorio:Mortintoj en la 17-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1590-1599]] [[Kategorio:Italaj barokaj komponistoj]] d21ti4lprsgawhganbxdvr1ixs4vmgt 0 733426 9349930 8901853 2026-04-08T18:59:18Z Sj1mor 12103 /* Esperanto */ 9349930 wikitext text/x-wiki Ne konfuzenda kun [[Universitato Espero de Afriko]] {{Informkesto universitato |speco=[[privata universitato]] |lingvoj=franca |lando=[[demokratia Respubliko Kongo]] }} La '''Universitato Espero de Kongo''' ([[Svahila lingvo|svahile]]: ''Chuo Kikuu Cha Kongo''; {{lang-fr|Université Espoir du Congo}}, {{lang-en|Hope University of Congo}}) estas [[Universitato|privata universitato]] en la [[Demokratia Respubliko Kongo]], situanta en la provinco de la [[Sud-Kivuo]], en la urbo ''[[Baraka]]''. La instrulingvo estas la [[Franca lingvo|franca]]. Fondita de la libera metodisma eklezio de Kongo, ĝi celis doni kursojn en la franca kaj la angla pro la ligoj de tiu preĝejo kun [[Usono]] kaj en la espero ke usonaj profesoroj venu instrui tie, sed tio ĝis nun ankoraŭ ne konkretiĝis. En 2010 la universitato iĝis aŭtonoma sekve al la ministeria dekreto <ref>(fr) Arrêté ministériel numéro 157/Minesu/Cabmin/EBK/PK/2010 du 27 septembro 2010, portant sur l'autonomisation des quelques extensions des établissements de l'enseignement supérieur et universitaire (article 2 point 8)</ref>. == Misio kaj celo == La vizio de la Universitato Espero de Kongo estas iĝi centro de eminenteco kaj influo en la kampoj de edukado kaj esplorado kaj servi al la komunumo en la kampoj de scienco kaj teknologio, same kiel en la socia kampo. Ĝi esperas trejni la estontajn gvidantojn de la Demokrata Respubliko Kongo, kiuj pretas ŝanĝi la kongan socion kaj fari la respubliko pli bona loko por vivi. Ĝi celas kontribui al la redukto de la malriĉeco, al la ekonomia kaj socia disvolviĝo de la lando kaj de la regiono de la Grandaj Lagoj<ref>(fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Université Espoir du Congo, Objectifs]</ref>. == Fakultatoj == * Fakultato de Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko * Fakultato de agronomio * Fakultato de juro * Fakultato de teologio * Fakultato de la sociaj, politikaj kaj administraj sciencoj * Fakultato de la ekonomiaj kaj mastrumaj sciencoj == Esperanto == Ekde la 1-a de aprilo 2021, la rektoro de ĉi tiu universitato estas profesoro [[Élisée Byelongo|Élisée Byelongo Isheloke]], ankaŭ esperantisto <ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref><ref>(eo) [https://uea.org/vikio/Listo_de_universitataj_instruistoj_kaj_esploristoj,_kiuj_konas_Esperanton Listo de universitataj instruistoj kaj esploristoj, kiuj konas Esperanton]</ref>. Okazas projektoj rilate al Esperanto (ekzemple kurso pri afrikaj lingvoj kiel la svahila, baldaŭ la bemba kaj kurso pri enkonduko al [[interlingvistiko]]). Kreiĝis Fakultato pri Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko, estrata de D-ro Renato CORSETTI. De Januaro 2022 Fransoazo ([[Françoise Noireau|Françoise NOIREAU]]) organizas kaj gvidas Esperanto-kurson, la unuan jaron per [[Zoom (videokomunikilo)|Zoom]] kaj la du sekvajn jarojn per [[WhatsApp|Vacapo]]. En Novembro 2023, la 3 afrikaj grupoj atingas 250 lernantojn kaj la virtualaj klasoj enhavas 122 registritajn studentojn, el inter ili unu blindulon. Ĉijare instruas ankaŭ Espoir Kasati Ngoma, Gadoufia Kossi EDAH, Victor Nto Nto Buffon, Love Kambale Amani , Hassan NTAHONSIGAYE kaj Jacques Tumaini RUKERA, kadre de tiu programo kiu enhavas 11 klasgrupojn. Por la dua jaro estas ankaŭ kurso per Zoom, de [[Renato Corsetti|Renato CORSETTI]], por la progresantoj. <!-- Spektu la freŝan filmeton pri UEC kaj la Esperanto-kurso: [] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rifuĝinto]] == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikioniamondokat|Universitato_Espero_de_Kongo|{{paĝonomo}}}} * (fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Retejo de Universitato Espero de Kongo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baraka]] [[Kategorio:Provinco Suda Kivuo]] [[Kategorio:Universitatoj en Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Demokratia Respubliko Kongo|Universitato Espero de Kongo]] mpw4p76mozya1jtq1qt1mjvc72ortwq 9349931 9349930 2026-04-08T19:02:49Z Sj1mor 12103 9349931 wikitext text/x-wiki Ne konfuzenda kun [[Universitato Espero de Afriko]] {{Informkesto universitato |speco=[[privata universitato]] |lingvoj=franca |lando=[[demokratia Respubliko Kongo]] |regiono-ISO=CD |zomo=11 }} La '''Universitato Espero de Kongo''' ([[Svahila lingvo|svahile]]: ''Chuo Kikuu Cha Kongo''; {{lang-fr|Université Espoir du Congo}}, {{lang-en|Hope University of Congo}}) estas [[Universitato|privata universitato]] en la [[Demokratia Respubliko Kongo]], situanta en la provinco de la [[Sud-Kivuo]], en la urbo ''[[Baraka]]''. La instrulingvo estas la [[Franca lingvo|franca]]. Fondita de la libera metodisma eklezio de Kongo, ĝi celis doni kursojn en la franca kaj la angla pro la ligoj de tiu preĝejo kun [[Usono]] kaj en la espero ke usonaj profesoroj venu instrui tie, sed tio ĝis nun ankoraŭ ne konkretiĝis. En 2010 la universitato iĝis aŭtonoma sekve al la ministeria dekreto <ref>(fr) Arrêté ministériel numéro 157/Minesu/Cabmin/EBK/PK/2010 du 27 septembro 2010, portant sur l'autonomisation des quelques extensions des établissements de l'enseignement supérieur et universitaire (article 2 point 8)</ref>. == Misio kaj celo == La vizio de la Universitato Espero de Kongo estas iĝi centro de eminenteco kaj influo en la kampoj de edukado kaj esplorado kaj servi al la komunumo en la kampoj de scienco kaj teknologio, same kiel en la socia kampo. Ĝi esperas trejni la estontajn gvidantojn de la Demokrata Respubliko Kongo, kiuj pretas ŝanĝi la kongan socion kaj fari la respubliko pli bona loko por vivi. Ĝi celas kontribui al la redukto de la malriĉeco, al la ekonomia kaj socia disvolviĝo de la lando kaj de la regiono de la Grandaj Lagoj<ref>(fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Université Espoir du Congo, Objectifs]</ref>. == Fakultatoj == * Fakultato de Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko * Fakultato de agronomio * Fakultato de juro * Fakultato de teologio * Fakultato de la sociaj, politikaj kaj administraj sciencoj * Fakultato de la ekonomiaj kaj mastrumaj sciencoj == Esperanto == Ekde la 1-a de aprilo 2021, la rektoro de ĉi tiu universitato estas profesoro [[Élisée Byelongo|Élisée Byelongo Isheloke]], ankaŭ esperantisto <ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref><ref>(eo) [https://uea.org/vikio/Listo_de_universitataj_instruistoj_kaj_esploristoj,_kiuj_konas_Esperanton Listo de universitataj instruistoj kaj esploristoj, kiuj konas Esperanton]</ref>. Okazas projektoj rilate al Esperanto (ekzemple kurso pri afrikaj lingvoj kiel la svahila, baldaŭ la bemba kaj kurso pri enkonduko al [[interlingvistiko]]). Kreiĝis Fakultato pri Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko, estrata de D-ro Renato CORSETTI. De Januaro 2022 Fransoazo ([[Françoise Noireau|Françoise NOIREAU]]) organizas kaj gvidas Esperanto-kurson, la unuan jaron per [[Zoom (videokomunikilo)|Zoom]] kaj la du sekvajn jarojn per [[WhatsApp|Vacapo]]. En Novembro 2023, la 3 afrikaj grupoj atingas 250 lernantojn kaj la virtualaj klasoj enhavas 122 registritajn studentojn, el inter ili unu blindulon. Ĉijare instruas ankaŭ Espoir Kasati Ngoma, Gadoufia Kossi EDAH, Victor Nto Nto Buffon, Love Kambale Amani , Hassan NTAHONSIGAYE kaj Jacques Tumaini RUKERA, kadre de tiu programo kiu enhavas 11 klasgrupojn. Por la dua jaro estas ankaŭ kurso per Zoom, de [[Renato Corsetti|Renato CORSETTI]], por la progresantoj. <!-- Spektu la freŝan filmeton pri UEC kaj la Esperanto-kurso: [] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rifuĝinto]] == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikioniamondokat|Universitato_Espero_de_Kongo|{{paĝonomo}}}} * (fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Retejo de Universitato Espero de Kongo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baraka]] [[Kategorio:Provinco Suda Kivuo]] [[Kategorio:Universitatoj en Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Demokratia Respubliko Kongo|Universitato Espero de Kongo]] i9gr57n0cjdwewappe4sc42s6lc7fs7 9349934 9349931 2026-04-08T19:05:19Z Sj1mor 12103 9349934 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Universitato Espero de Afriko}} {{Informkesto universitato |speco=[[privata universitato]] |lingvoj=franca |lando=[[demokratia Respubliko Kongo]] |regiono-ISO=CD |zomo=11 }} La '''Universitato Espero de Kongo''' ([[Svahila lingvo|svahile]]: ''Chuo Kikuu Cha Kongo''; {{lang-fr|Université Espoir du Congo}}, {{lang-en|Hope University of Congo}}) estas [[Universitato|privata universitato]] en la [[Demokratia Respubliko Kongo]], situanta en la provinco de la [[Sud-Kivuo]], en la urbo ''[[Baraka]]''. La instrulingvo estas la [[Franca lingvo|franca]]. Fondita de la libera metodisma eklezio de Kongo, ĝi celis doni kursojn en la franca kaj la angla pro la ligoj de tiu preĝejo kun [[Usono]] kaj en la espero ke usonaj profesoroj venu instrui tie, sed tio ĝis nun ankoraŭ ne konkretiĝis. En 2010 la universitato iĝis aŭtonoma sekve al la ministeria dekreto <ref>(fr) Arrêté ministériel numéro 157/Minesu/Cabmin/EBK/PK/2010 du 27 septembro 2010, portant sur l'autonomisation des quelques extensions des établissements de l'enseignement supérieur et universitaire (article 2 point 8)</ref>. == Misio kaj celo == La vizio de la Universitato Espero de Kongo estas iĝi centro de eminenteco kaj influo en la kampoj de edukado kaj esplorado kaj servi al la komunumo en la kampoj de scienco kaj teknologio, same kiel en la socia kampo. Ĝi esperas trejni la estontajn gvidantojn de la Demokrata Respubliko Kongo, kiuj pretas ŝanĝi la kongan socion kaj fari la respubliko pli bona loko por vivi. Ĝi celas kontribui al la redukto de la malriĉeco, al la ekonomia kaj socia disvolviĝo de la lando kaj de la regiono de la Grandaj Lagoj<ref>(fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Université Espoir du Congo, Objectifs]</ref>. == Fakultatoj == * Fakultato de Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko * Fakultato de agronomio * Fakultato de juro * Fakultato de teologio * Fakultato de la sociaj, politikaj kaj administraj sciencoj * Fakultato de la ekonomiaj kaj mastrumaj sciencoj == Esperanto == Ekde la 1-a de aprilo 2021, la rektoro de ĉi tiu universitato estas profesoro [[Élisée Byelongo|Élisée Byelongo Isheloke]], ankaŭ esperantisto <ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref><ref>(eo) [https://uea.org/vikio/Listo_de_universitataj_instruistoj_kaj_esploristoj,_kiuj_konas_Esperanton Listo de universitataj instruistoj kaj esploristoj, kiuj konas Esperanton]</ref>. Okazas projektoj rilate al Esperanto (ekzemple kurso pri afrikaj lingvoj kiel la svahila, baldaŭ la bemba kaj kurso pri enkonduko al [[interlingvistiko]]). Kreiĝis Fakultato pri Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko, estrata de D-ro Renato CORSETTI. De Januaro 2022 Fransoazo ([[Françoise Noireau|Françoise NOIREAU]]) organizas kaj gvidas Esperanto-kurson, la unuan jaron per [[Zoom (videokomunikilo)|Zoom]] kaj la du sekvajn jarojn per [[WhatsApp|Vacapo]]. En Novembro 2023, la 3 afrikaj grupoj atingas 250 lernantojn kaj la virtualaj klasoj enhavas 122 registritajn studentojn, el inter ili unu blindulon. Ĉijare instruas ankaŭ Espoir Kasati Ngoma, Gadoufia Kossi EDAH, Victor Nto Nto Buffon, Love Kambale Amani , Hassan NTAHONSIGAYE kaj Jacques Tumaini RUKERA, kadre de tiu programo kiu enhavas 11 klasgrupojn. Por la dua jaro estas ankaŭ kurso per Zoom, de [[Renato Corsetti|Renato CORSETTI]], por la progresantoj. <!-- Spektu la freŝan filmeton pri UEC kaj la Esperanto-kurso: [] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rifuĝinto]] == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikioniamondokat|Universitato_Espero_de_Kongo|{{paĝonomo}}}} * (fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Retejo de Universitato Espero de Kongo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baraka]] [[Kategorio:Provinco Suda Kivuo]] [[Kategorio:Universitatoj en Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Demokratia Respubliko Kongo|Universitato Espero de Kongo]] 3dhq5cs18g95bnri0sj6qzd1krghz3o 9349935 9349934 2026-04-08T19:08:02Z Sj1mor 12103 9349935 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Universitato Espero de Afriko]] en [[Burundo]]}} {{Informkesto universitato |speco=[[privata universitato]] |lingvoj=franca |lando=[[demokratia Respubliko Kongo]] |regiono-ISO=CD |zomo=11 }} La '''Universitato Espero de Kongo''' ([[Svahila lingvo|svahile]]: ''Chuo Kikuu Cha Kongo''; {{lang-fr|Université Espoir du Congo}}, {{lang-en|Hope University of Congo}}) estas [[Universitato|privata universitato]] en la [[Demokratia Respubliko Kongo]], situanta en la provinco de la [[Sud-Kivuo]], en la urbo ''[[Baraka]]''. La instrulingvo estas la [[Franca lingvo|franca]]. Fondita de la libera metodisma eklezio de Kongo, ĝi celis doni kursojn en la franca kaj la angla pro la ligoj de tiu preĝejo kun [[Usono]] kaj en la espero ke usonaj profesoroj venu instrui tie, sed tio ĝis nun ankoraŭ ne konkretiĝis. En 2010 la universitato iĝis aŭtonoma sekve al la ministeria dekreto <ref>(fr) Arrêté ministériel numéro 157/Minesu/Cabmin/EBK/PK/2010 du 27 septembro 2010, portant sur l'autonomisation des quelques extensions des établissements de l'enseignement supérieur et universitaire (article 2 point 8)</ref>. == Misio kaj celo == La vizio de la Universitato Espero de Kongo estas iĝi centro de eminenteco kaj influo en la kampoj de edukado kaj esplorado kaj servi al la komunumo en la kampoj de scienco kaj teknologio, same kiel en la socia kampo. Ĝi esperas trejni la estontajn gvidantojn de la Demokrata Respubliko Kongo, kiuj pretas ŝanĝi la kongan socion kaj fari la respubliko pli bona loko por vivi. Ĝi celas kontribui al la redukto de la malriĉeco, al la ekonomia kaj socia disvolviĝo de la lando kaj de la regiono de la Grandaj Lagoj<ref>(fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Université Espoir du Congo, Objectifs]</ref>. == Fakultatoj == * Fakultato de Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko * Fakultato de agronomio * Fakultato de juro * Fakultato de teologio * Fakultato de la sociaj, politikaj kaj administraj sciencoj * Fakultato de la ekonomiaj kaj mastrumaj sciencoj == Esperanto == Ekde la 1-a de aprilo 2021, la rektoro de ĉi tiu universitato estas profesoro [[Élisée Byelongo|Élisée Byelongo Isheloke]], ankaŭ esperantisto <ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref><ref>(eo) [https://uea.org/vikio/Listo_de_universitataj_instruistoj_kaj_esploristoj,_kiuj_konas_Esperanton Listo de universitataj instruistoj kaj esploristoj, kiuj konas Esperanton]</ref>. Okazas projektoj rilate al Esperanto (ekzemple kurso pri afrikaj lingvoj kiel la svahila, baldaŭ la bemba kaj kurso pri enkonduko al [[interlingvistiko]]). Kreiĝis Fakultato pri Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko, estrata de D-ro Renato CORSETTI. De Januaro 2022 Fransoazo ([[Françoise Noireau|Françoise NOIREAU]]) organizas kaj gvidas Esperanto-kurson, la unuan jaron per [[Zoom (videokomunikilo)|Zoom]] kaj la du sekvajn jarojn per [[WhatsApp|Vacapo]]. En Novembro 2023, la 3 afrikaj grupoj atingas 250 lernantojn kaj la virtualaj klasoj enhavas 122 registritajn studentojn, el inter ili unu blindulon. Ĉijare instruas ankaŭ Espoir Kasati Ngoma, Gadoufia Kossi EDAH, Victor Nto Nto Buffon, Love Kambale Amani , Hassan NTAHONSIGAYE kaj Jacques Tumaini RUKERA, kadre de tiu programo kiu enhavas 11 klasgrupojn. Por la dua jaro estas ankaŭ kurso per Zoom, de [[Renato Corsetti|Renato CORSETTI]], por la progresantoj. <!-- Spektu la freŝan filmeton pri UEC kaj la Esperanto-kurso: [] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rifuĝinto]] == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikioniamondokat|Universitato_Espero_de_Kongo|{{paĝonomo}}}} * (fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Retejo de Universitato Espero de Kongo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baraka]] [[Kategorio:Provinco Suda Kivuo]] [[Kategorio:Universitatoj en Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Demokratia Respubliko Kongo|Universitato Espero de Kongo]] 5vyxrm96kfdhk2w1l3jrj7go7igzsty 9349937 9349935 2026-04-08T19:09:01Z Sj1mor 12103 9349937 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Universitato Espero de Afriko]] en [[Burundo]]}} {{Informkesto universitato |speco=[[privata universitato]] |lingvoj=franca |lando=[[demokratia Respubliko Kongo]] |regiono-ISO=CD-SK |zomo=11 }} La '''Universitato Espero de Kongo''' ([[Svahila lingvo|svahile]]: ''Chuo Kikuu Cha Kongo''; {{lang-fr|Université Espoir du Congo}}, {{lang-en|Hope University of Congo}}) estas [[Universitato|privata universitato]] en la [[Demokratia Respubliko Kongo]], situanta en la provinco de la [[Sud-Kivuo]], en la urbo ''[[Baraka]]''. La instrulingvo estas la [[Franca lingvo|franca]]. Fondita de la libera metodisma eklezio de Kongo, ĝi celis doni kursojn en la franca kaj la angla pro la ligoj de tiu preĝejo kun [[Usono]] kaj en la espero ke usonaj profesoroj venu instrui tie, sed tio ĝis nun ankoraŭ ne konkretiĝis. En 2010 la universitato iĝis aŭtonoma sekve al la ministeria dekreto <ref>(fr) Arrêté ministériel numéro 157/Minesu/Cabmin/EBK/PK/2010 du 27 septembro 2010, portant sur l'autonomisation des quelques extensions des établissements de l'enseignement supérieur et universitaire (article 2 point 8)</ref>. == Misio kaj celo == La vizio de la Universitato Espero de Kongo estas iĝi centro de eminenteco kaj influo en la kampoj de edukado kaj esplorado kaj servi al la komunumo en la kampoj de scienco kaj teknologio, same kiel en la socia kampo. Ĝi esperas trejni la estontajn gvidantojn de la Demokrata Respubliko Kongo, kiuj pretas ŝanĝi la kongan socion kaj fari la respubliko pli bona loko por vivi. Ĝi celas kontribui al la redukto de la malriĉeco, al la ekonomia kaj socia disvolviĝo de la lando kaj de la regiono de la Grandaj Lagoj<ref>(fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Université Espoir du Congo, Objectifs]</ref>. == Fakultatoj == * Fakultato de Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko * Fakultato de agronomio * Fakultato de juro * Fakultato de teologio * Fakultato de la sociaj, politikaj kaj administraj sciencoj * Fakultato de la ekonomiaj kaj mastrumaj sciencoj == Esperanto == Ekde la 1-a de aprilo 2021, la rektoro de ĉi tiu universitato estas profesoro [[Élisée Byelongo|Élisée Byelongo Isheloke]], ankaŭ esperantisto <ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref><ref>(eo) [https://uea.org/vikio/Listo_de_universitataj_instruistoj_kaj_esploristoj,_kiuj_konas_Esperanton Listo de universitataj instruistoj kaj esploristoj, kiuj konas Esperanton]</ref>. Okazas projektoj rilate al Esperanto (ekzemple kurso pri afrikaj lingvoj kiel la svahila, baldaŭ la bemba kaj kurso pri enkonduko al [[interlingvistiko]]). Kreiĝis Fakultato pri Lingvoj, Esperanto kaj Interlingvistiko, estrata de D-ro Renato CORSETTI. De Januaro 2022 Fransoazo ([[Françoise Noireau|Françoise NOIREAU]]) organizas kaj gvidas Esperanto-kurson, la unuan jaron per [[Zoom (videokomunikilo)|Zoom]] kaj la du sekvajn jarojn per [[WhatsApp|Vacapo]]. En Novembro 2023, la 3 afrikaj grupoj atingas 250 lernantojn kaj la virtualaj klasoj enhavas 122 registritajn studentojn, el inter ili unu blindulon. Ĉijare instruas ankaŭ Espoir Kasati Ngoma, Gadoufia Kossi EDAH, Victor Nto Nto Buffon, Love Kambale Amani , Hassan NTAHONSIGAYE kaj Jacques Tumaini RUKERA, kadre de tiu programo kiu enhavas 11 klasgrupojn. Por la dua jaro estas ankaŭ kurso per Zoom, de [[Renato Corsetti|Renato CORSETTI]], por la progresantoj. <!-- Spektu la freŝan filmeton pri UEC kaj la Esperanto-kurso: [] --> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rifuĝinto]] == Eksteraj ligiloj == * (eo) {{ueavikioniamondokat|Universitato_Espero_de_Kongo|{{paĝonomo}}}} * (fr) [http://www.findglocal.com/CD/Baraka/588390624698712/Universit%C3%A9-Espoir-du-Congo Retejo de Universitato Espero de Kongo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baraka]] [[Kategorio:Provinco Suda Kivuo]] [[Kategorio:Universitatoj en Afriko]] [[Kategorio:Universitatoj en Demokratia Respubliko Kongo|Universitato Espero de Kongo]] 01mb2wo9j2m34n1y6knlsss1hxwuj4i 0 733679 9349938 8632437 2026-04-08T19:11:35Z Sj1mor 12103 9349938 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo}} '''Élisée BYELONGO Isheloke''' estas afrika [[esperantisto]]. Li estis la unua afrika esperantisto, kies doktoriga [[disertacio]] havas sekcion pri [[Esperanto]]; li estis kreinto de Eo-kluboj en [[Nairobo]], [[Zimbabvo]] kaj [[Tanzanio]], inter ili la Klubo de Paco kaj Frateco, kadre de kiu li instruis la lingvon al centoj da rifuĝintoj en la Tendaro Nyarugu-su, inter 1996 kaj 1998. Pro tio ĉio li ricevis Diplomon pri Elstara Agado dum la [[2-a Virtuala Kongreso de Esperanto]] de [[UEA]] en 2021.<ref>[https://revuoesperanto.org/images/kolombo15_preta.pdf La Kolombo de Paco] Alirita la 27an de Julio 2021. </ref> Lia teksto "Kondolenco pro la forpaso de [[Axel von Blottnitz]]" aperis en la kolektiva verko ''Kien Afriko en la 21-a jarcento?''.<ref>Kien Afriko en la 21-a jarcento? Bruno Jaffré: Ĉu viva heredaĵo de la murdita burkina prezidanto [[Tomaso Sankara]] aŭ la digneco de Afriko; Tsenay Serequeerhan: Afriko en ŝanĝiĝanta mondo - Ĉu bilando? "Transiro estas la infero" - interparolado kun [[Denis Goldberg]]; Augusta Conchiglia: Afriko trans la kliŝoj; [[Jean Ping]]: La Afrika Unio marŝas -- Ambicio por la kontinento; [[André-Michel Essoungou]]: Afriko moviĝas - Rajtoj de la homo kaj … de la popoloj; [[Ignacio Ramonet]]: Afriko diras NE; [[Anne-Cécile Robert]]: Kritika parolado - Afriko laŭ la prezidanto Sarkozy; [[Thomas Deltombe]]: Negoco, amaskomunikiloj kaj homhelpo - La afrikaj militoj de Vincent Bolloré; [[Christian Jacquiau]]: Kiel la Sudo ribelas - [[Max Havelaar]] aŭ la ambigueco de la justa komerco; Thomas Deltombe: "Direct 8", tv-kanalo de la industria afrik-optimismo; Jean-Christophe Servant: Investo de Barato en Suda Afriko - Ĉu ĉesigi la suferojn de zambiaj ministoj?; Anne-Cécile Robert: "Malmultaj estas la agrokulturistoj, kiuj kultivas tritikon"; [[Jörg Goldberg]]: La ŝtato en Afriko - la fremda monstro; [[Jeremy Cronin]]: La nuna ekonomia krizo kaj la perspektivoj de la sudafrika maldekstro; Élisée Byelongo: Kondolenco pro la forpaso de Axel von Blottnitz. Monda Asembleo Socia (MAS) kaj Le Monde diplomatique en Esperanto, 2010, 157 paĝoj, ISBN 978-2-918300-39-7 (= MAS-libro 46).</ref> Ekde la 1-a de aprilo 2021 Élisée Byelongo estas la rektoro de la [[Universitato Espero de Kongo]].<ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref><ref>(eo) [https://uea.org/vikio/Listo_de_universitataj_instruistoj_kaj_esploristoj,_kiuj_konas_Esperanton Listo de universitataj instruistoj kaj esploristoj, kiuj konas Esperanton]</ref> == En Esperanto == * ''El "La onta mondo"''. Fabela rigardo al la katastrofa panoramo de la tuta mondo ĝenerale kaj partikulare pri la situacio en [[Afriko]]: koloniisma ekspluatado, militoj pro raraj metaloj, [[Infansoldato|infansoldatoj]] ktp. Aperis en [[BA20]] sub originala prozo. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Byelongo, Élisée}} [[Kategorio:Afrikaj esperantistoj]] 4kk4jldk2x6ank21k4pmknzqn77bl3d 9349939 9349938 2026-04-08T19:12:42Z Sj1mor 12103 En Esperanto aperis 9349939 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto homo}} '''Élisée BYELONGO Isheloke''' estas afrika [[esperantisto]]. Li estis la unua afrika esperantisto, kies doktoriga [[disertacio]] havas sekcion pri [[Esperanto]]; li estis kreinto de Eo-kluboj en [[Nairobo]], [[Zimbabvo]] kaj [[Tanzanio]], inter ili la Klubo de Paco kaj Frateco, kadre de kiu li instruis la lingvon al centoj da rifuĝintoj en la Tendaro Nyarugu-su, inter 1996 kaj 1998. Pro tio ĉio li ricevis Diplomon pri Elstara Agado dum la [[2-a Virtuala Kongreso de Esperanto]] de [[UEA]] en 2021.<ref>[https://revuoesperanto.org/images/kolombo15_preta.pdf La Kolombo de Paco] Alirita la 27an de Julio 2021. </ref> Lia teksto "Kondolenco pro la forpaso de [[Axel von Blottnitz]]" aperis en la kolektiva verko ''Kien Afriko en la 21-a jarcento?''.<ref>Kien Afriko en la 21-a jarcento? Bruno Jaffré: Ĉu viva heredaĵo de la murdita burkina prezidanto [[Tomaso Sankara]] aŭ la digneco de Afriko; Tsenay Serequeerhan: Afriko en ŝanĝiĝanta mondo - Ĉu bilando? "Transiro estas la infero" - interparolado kun [[Denis Goldberg]]; Augusta Conchiglia: Afriko trans la kliŝoj; [[Jean Ping]]: La Afrika Unio marŝas -- Ambicio por la kontinento; [[André-Michel Essoungou]]: Afriko moviĝas - Rajtoj de la homo kaj … de la popoloj; [[Ignacio Ramonet]]: Afriko diras NE; [[Anne-Cécile Robert]]: Kritika parolado - Afriko laŭ la prezidanto Sarkozy; [[Thomas Deltombe]]: Negoco, amaskomunikiloj kaj homhelpo - La afrikaj militoj de Vincent Bolloré; [[Christian Jacquiau]]: Kiel la Sudo ribelas - [[Max Havelaar]] aŭ la ambigueco de la justa komerco; Thomas Deltombe: "Direct 8", tv-kanalo de la industria afrik-optimismo; Jean-Christophe Servant: Investo de Barato en Suda Afriko - Ĉu ĉesigi la suferojn de zambiaj ministoj?; Anne-Cécile Robert: "Malmultaj estas la agrokulturistoj, kiuj kultivas tritikon"; [[Jörg Goldberg]]: La ŝtato en Afriko - la fremda monstro; [[Jeremy Cronin]]: La nuna ekonomia krizo kaj la perspektivoj de la sudafrika maldekstro; Élisée Byelongo: Kondolenco pro la forpaso de Axel von Blottnitz. Monda Asembleo Socia (MAS) kaj Le Monde diplomatique en Esperanto, 2010, 157 paĝoj, ISBN 978-2-918300-39-7 (= MAS-libro 46).</ref> Ekde la 1-a de aprilo 2021 Élisée Byelongo estas la rektoro de la [[Universitato Espero de Kongo]].<ref>(eo) Adonis Saliba, [http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 La Afrika Komisiono de UEA havas novan kunordiganton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210726160732/http://esperanto.brazilo.org/archives/25907 |date=2021-07-26 }}, Brazila Esperantisto, la 12-an de februaro 2021</ref><ref>(eo) [https://uea.org/vikio/Listo_de_universitataj_instruistoj_kaj_esploristoj,_kiuj_konas_Esperanton Listo de universitataj instruistoj kaj esploristoj, kiuj konas Esperanton]</ref> == En Esperanto aperis == * '''Eĥoj el Bembujo (2010):''' En ĉi tiu libro, li priskribas la genezon de la milito en Demokratia Respubliko Kongo kaj kiel la Esperanto-movado rilatas al la loka situacio kaj la diasporo. * '''Historio de la Esperanto-Movado en Sud-Afriko (2015):''' Li dokumentis la evoluon de la lingvo en la sudo de la kontinento. * ''El "La onta mondo"''. Fabela rigardo al la katastrofa panoramo de la tuta mondo ĝenerale kaj partikulare pri la situacio en [[Afriko]]: koloniisma ekspluatado, militoj pro raraj metaloj, [[Infansoldato|infansoldatoj]] ktp. Aperis en [[BA20]] sub originala prozo. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Byelongo, Élisée}} [[Kategorio:Afrikaj esperantistoj]] idt9yposwiucppxwuagznul7gw2qjox 0 739407 9350104 8771762 2026-04-09T07:37:36Z Sj1mor 12103 9350104 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--[[Dosiero:Anonimo,_ritratto_della_compositrice_e_clavicembalista_maria_teresa_agnesi.jpg|eta|283x283ra|Maria Teresa Agnesi Pinottini.]]--> '''Maria Teresa Agnesi PINOTTINI''' (itala prononco: [maˈriː teˈrɛːza ɲˈɲɛːzi, -ɲeːz-]; naskiĝis la [[17-an de oktobro]] [[1720]] en [[Milano]], mortis la [[19-an de januaro]] [[1795]] samloke) estis itala komponistino. Ŝi estis konata pro siaj muzikaj kapabloj kiel [[klavicenisto]] kaj kantistino, sed ŝi estis plej fama pro siaj komponaĵoj, verkitaj por klavaro, voĉo aŭ ambaŭ. Ŝi estis la dua filino de la riĉa komercisto Pietro Agnesi, kaj de Anna Maria Brivio-Sforza, posteulino de antikva milana patricia familio. La gepatroj provizis zorgan edukadon kaj al Maria Teresa kaj al ŝia pli fama pli aĝa fratino Maria Gaetana, eminenta [[matematikisto]] kaj [[poligloto]]. Ambaŭ povintus esti taksataj kiel [[Mirinfano|mirinfanoj]]. Kiel estis ofte por homoj de bona socia pozicio, la patro Agnesi prezentis siajn talentajn filinojn en sociaj kunvenoj de intelektuloj kiujn li aranĝis en siaj salonoj. La brila kaj saĝa parolkapablo de la plej aĝa filino kaj la muzika talento de María Teresa famigis la kunsidojn de la salonoj Agnesi, kiuj fariĝis centro de intelekta agado. Maria Teresa faris plurajn famajn prezentadojn. Eble la plej fama estis en 1739, kiam la franca vojaĝanto Charles de Brosses kaj la grafo Gerolamo Riccati estis tre impresitaj de ŝia muziko, raportante kaj laŭdante ŝiajn komponaĵojn kaj muzikan talenton en pluraj leteroj. Fine de la 1740-aj jaroj Agnesi komencis dissendi sian muzikon al reĝaj sponsoroj tra Eŭropo. Tio ebligis la malkovron de ŝia muziko en la kortegoj, kaj stimulis ĝian pluan interpretadon. Pri tio atestas la ornamitaj kopioj de ŝia muziko verkitaj por la nobelaro. Ŝia kariero estis ebla danke al aŭstria [[Lombardio]], kiu montriĝis progresema kaj kulture klera pri virinaj rajtoj. Maria Teresa trovis pli da sukceso kaj pli dankeman publikon en [[Vieno]] kaj [[Dresdeno]] ol en sia naskiĝurbo Milano. Tre fama prezentado estis ŝia teatra debuto de la pastoreca opero ''Il Ristoro d'Arcadia'', en Milano ĉe la ''Teatro Regio Ducale'' en 1747. La verko estis komisiita de Gian Luca Pallavini, guberniestro kaj ĝenerala komandanto de la aŭstriaj trupoj en Milano. Ĉi tiu opero havis bonegan akcepton. Ĝia sukceso vekis la intereson pri la komponistino ĉe la imperiestrino [[Maria Tereza de Aŭstrio|Maria Theresa la 1-a de Aŭstrio]] (1717-1780) kaj [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Francisko la 1-a]] de la [[Sankta Romia Imperio]] (1708-1765). Tiam Maria Teresa Agnesi estis alvokita de la geimperiestroj. Ŝi prezentiĝis antaŭ ili per novaj pecoj, kaj donacis la operon ''La Sofonisba'' al la imperiestro kaj kolekton da [[Ario|arioj]] al la imperiestrino. Laŭ Simonetti, ĉi tiuj arioj fariĝis la plej ŝatataj de la imperiestrino. Eĉ oni diras, ke la imperiestrino kantis en la fama prezentado de Maria Teresa Agnesi en 1747. Tiel Agnesi ĝuis la [[Patroneco|patronecon]] de la imperiestrino kaj reganto de Lombardio. Alia subtenanto de la laboro de la komponistino estis la dukino Maria Antonia Walpurgis de Baviera (1724–1780), kiu estis ankaŭ talenta komponistino kaj faris konscian klopodon stimuli virinojn en artaj agadoj kaj promociis ilian muzikon. Konserviĝas kolekto da arioj, kiun Maria Teresa Agnesi dediĉis al la dukino supozeble en 1770. Post la morto de sia patro en 1752 Maria Teresa edziniĝis al Pier Antonio Pinottini, sed baldaŭ vidviniĝis sen infanoj kaj en financa ruino pro la malprudenta financa konduto de sia edzo. En 1753 Maria Teresa [[Premiero|premieris]] sian [[Opero|operon]] ''Ciro in Armenia'' ĉe la ''Teatro Regio Ducale'' de Milano. Fine de tiu sama jaro ŝi prezentis la operon ''Nitocri''. Tri jaroj poste ŝi publikigis ''Il re Pastore'', surbaze de libreto de [[Metastasio]], tiel kulminante la plej fruktodonan jardekon de sia kariero kaj akirante publikan rekonon. Por la geedziĝfestoj de la filinoj de la imperiestrino Maria Theresa de Aŭstrio ŝi komponis la [[Serenado|serenadon]] ''L'insurbia consolata'' kaj la serenadon en du partoj ''Ulisse in Campania''. La stilo de la verkoj de Maria Teresa Agnesi komenciĝas simpla, sed fariĝis pli kompleksa en ŝia posta verkado. Ŝia klavara muziko estas teknike komplika; en ĝi oni observas evoluon de ŝiaj unuaj verkoj ĝis ŝiaj lastaj pli [[Virtuozo|virtuozaj]] kaj kompleksaj komponaĵoj. Pluraj el ŝiaj operoj inkluzivas [[Ritornelo|ritornelojn]] kaj ''[[da capo]]''. Ŝi ankaŭ komponis klavarajn kaj voĉajn muzikojn por malgrandaj [[Ensemblo (muziko)|ensembloj]]. En siaj lastaj jaroj ŝi vivis en malriĉeco. Ŝia [[portreto]] pendas en la [[muzeo]] de La Skala de Milano. {{Projektoj}} == Fonto == {{Virinoj en muziko|78}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pinottini, Maria Teresa Agnesi }} [[Kategorio:Klasikepokaj komponistoj]] [[Kategorio:Italaj komponistoj]] 4dnrvfhxifoognup2346cvyd45351tb 0 744007 9349982 9214338 2026-04-08T20:42:15Z Sj1mor 12103 9349982 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Itzik MANGER''' ({{Lang-yi|איציק מאַנגער}}; naskiĝis la [[30-an de majo]] [[1901]], [[Ĉernivco]], tiam [[Aŭstrio-Hungario|aŭstri-hungara imperio]] – mortis la [[21-an de februaro]] [[1969]], [[Gedera]], [[Israelo]]) estis eminenta poeto kaj dramisto, memproklamita folklora bardo, viziulo kaj 'mastra tajloro' de la skriba vorto. [[Judoj|Judo]] deveninta de [[Bukovino]], Manger vivis en pluraj landoj: [[Rumanio]], [[Pollando]], [[Francio]], [[Anglio]], [[Usono]] ([[Nov-Jorko]]) kaj fine [[Israelo]]. == Frua vivo == Manger naskiĝis al juda familio de la [[juda komunumo de Ĉernivco]] en [[Ĉernivco|Czernowitz]], [[Aŭstrio-Hungario]] (poste [[Ĉernivco|Cernăuți]], [[Rumanio]] kaj nun [[Ĉernivco]], [[Ukrainio]]) en 1901.<ref>Trompisto ĉe koro, Manger ŝatis krei fikciajn biografiojn por li mem kaj pasigi ilin kiel vero. En lia plej fama falsa biografio, alsendita al la redaktistoj de la "Leksikono de la jida teatro", presita kiel fakto, kaj vaste kredita, Manger skribis, ke li estis naskita en Berlino en 1900 kaj ne lernis la jidan ĝis la aĝo de dek kvar. A. A. Roback, ''The Story of Yiddish Literature'' (La historio de Jida Literaturo) (New York: Yiddish Scientific Institute, 1940), 329.</ref> Lia patro, Hillel Manger, estis kvalifikita [[tajloro]] enamiĝinta kaj de alkoholaĵo kaj de literaturo, kiun li referencis kiel ''litera[[Leĝo de Moseo|tojreh]]'' ([[Vortokunfando]] de la jidaj vortoj ''literatura'' kaj ''Tojreh''). Kiel adoleskanto, Manger ĉeestis la Kaiserlich-Königliches III. Staatsgymnasium en Czernowitz, kie li studis [[Germanlingva literaturo|germanlingvan literaturon]] ĝis li estis elpelita pro petoloj kaj malbona konduto.<ref>David Roskies kaj Leonard Wolf, ''Introduction to Itzik Manger, The World According to Itzik: Selected Poetry and Prose.'' Tradukita kaj eldonita de Leonard Wolf (New Haven, CT: [[Yale University Press]], 2002), xiii.</ref> Li interŝanĝis ĉi tiun tradician edukadon por la malantaŭsceneja etoso de la jida teatro. == Juna poeto == Studante en [[Kolomeo]], kun la eksplodo de la [[Unua Mondmilito]] li fuĝis al Rumanio, al [[Iasi]], kie li reunuiĝis kun sia familio. En 1918 li komencis verki poezion en la jida, kiu estis influita de germana poezio (laŭ formuloj, melodio kaj ortografio), kaj faris kontakton kun figuroj de la jida [[Inteligencio|intelektularo]], kiel ekzemple Jaakov Sternberg. Li membriĝis en la rumana armeo, kaj post kompletigado de sia servo en Ĉernivco, vivis [[Bohemiismo|bohemiisme]] en la ĉefurbo [[Bukareŝto]] kaj poste revenis al Iasi. Li verkis por la jida ĉiutaga gazetaro en Ĉernivco. En 1921, Manger komencis eldoni siajn fruajn poemojn kaj [[balado]]jn en pluraj novaj literaturaj revuoj fonditan en la sekvo de la [[Unua Mondmilito]], lia unua poemo, 'מיידל פארטרעט', aperis en la ĵurnalo ''Kultur'' (קולטור) de Eliezer Steinberg. Baldaŭ poste, li establiĝis en [[Bukareŝto]] kaj skribis por la lokaj jidaj ĵurnaloj dum donis fojajn lekciojn pri naciaj kaj [[Ciganoj|Cigana]] [[folkloro]]j.<ref>Manger, ''The World According to Itzik'', xix</ref> En 1927, Manger venis al [[Varsovio]], la spirita kaj intelekta centro de [[Aŝkenazoj|aŝkenaza judaro]] kaj "la plej inspiranta urbo en [[Pollando]]."<ref>Itzik Manger, ''Shriftn in proze'' (Tel Aviv: Farlag Y.L. Peretz, 1980), 445.</ref> Manger vivis en la ĉefurbo de la jida kultura mondo por la sekvanta jardeko, kiu fariĝis la plej produktivaj jaroj de lia tuta verkanta kariero. En 1929, Manger eldonis sian unuan libron de poezio, ''Ŝtern afn daĥ'' (שטערן אויפ'ן דאך ,Steloj sur la Tegmento), kritike aklamite, kie li miksis novigajn kaj malnovajn literaturajn tradiciojn - [[Modernisma poezio|modernismajn elementojn]] (formallingvaj, metaforoj kaj temoj) kun klasikaj formoj kiel [[balado]] kaj [[sonato]] - unu el la trajtoj karakterizaj al la verkado de Manger; kaj kombinis eŭropajn elementojn kun judaj elementoj (laŭ tradicioj kaj elektitaj temoj). Rezulte de sia sukceso, ekde la sekvanta jaro Manger estis tiel bone konata ke li estis agnoskita al la elektita jida [[PEN-klubo internacia|P.E.N. Klubo]], kune kun [[Isaac Bashevis Singer]], Israel Rabon kaj I. Papiernikov.<ref>Manger, ''La Mondo Laŭ Itzik'', xx. Estis ĉirkaŭ tiu tempo ke Manger ŝanĝis sian nomon de la formala sona Yitzkhok al la infaneca [[diminutivo]] Itzik, tiel fakte farante sian mem-transformiĝon de poeto ĝis popolbardo. </ref> == Literatura sukceso == Inter 1929 kaj 1938, Manger eniris en varsovian literaturan mondon. Li donis oftajn legadojn de sia propra poezio ĉe la Klubo de la Verkistoj, estis intervjuita de ĉiuj gravan varsoviaj jidaj ĵurnaloj, eldonis artikolojn en la prestiĝa revuo ''Literarishe Bleter'' (Literaturaj Paĝoj), eldonis sian propran literaturan revuon nomitan ''Elektitaj Vortoj'' (געציילטע ווערטער) kiu estis plenigita per lia poezio, fikcio kaj artismaj manifestoj. Samtempe, Manger daŭris eldoni siajn proprajn verkojn, inkluzivante serion da modernismaj poemoj inspiritaj de la [[Parola Torao]] (''[[Midraŝo]]'' de ''Itzik'', 1935), kaj dramecan reverkadon de la [[Purimo|Purima]] rakonto de la [[Libro de Ester]] (''Kantoj de la Megillah'', 1936), malstreĉa adaptaĵo de ''La Sorĉistino de Botoşani'' de [[Abraham Goldfaden]] (''Ŝpiel de Hotzmaĥ'', 1937), serio de fikciaj [[vinjeto]]j pri la historio de [[jida literaturo]] (''Konataj Portretoj'', 1938) kaj tri pliaj volumoj de poezio (''Lanterno en la Vento, לאמטערן אין ווינט)'', 1933; ''Velvl Zbarzher'' ''Skribas Leterojn al Malkele la Bela'', 1937; kaj ''Sunsubiro en la spegulo'', 1937). === Verkado kun Bibliaj temoj === La verkoj de Manger ''Itzik-a Midraŝ (חומש לידר, lideroj de [[Ĥumaŝ]])'' kaj ''Kantoj de la Megillah'' meritas specialan mencion, ĉar ili reprezentas liajn unuajn provojn al re-verko de la malnova, konata materialo de la Biblio, sed tiu ĉi tra modernisma lenso. En ''Midraŝ de Itzik'', Manger prezentas modernan raportadon pri la klasikaj Bibliaj rakontoj de ekstertempo (anakronisme) lokante iliajn rolulojn en nuntempa [[Orienta Eŭropo]]. La ludema sinteno de Manger al la originala teksto estas mem-evidenta; en la enkonduko li skribis, "Kiam mi verkis ĉi tiun libron, la kaskedo de la [[kanajlo]] de la jida [[Purimo|Purima]] teatraĵo ŝvebis ĉiam antaŭ miaj okuloj."<ref>Manger, ''The World According to Itzik'', 3.</ref> Inspirita de la ''Purimŝpiel'' genro, kiu uzis la tradician rakonton por moki la normojn kaj atendojn de [[Ortodoksa Judismo|Juda religia vivo]] de la antaŭaj jarcentoj, Midraŝ de Manger radikale revizias tradiciajn portretadojn de Bibliaj roluloj, postulante ilin pravigi siajn agojn laŭ modernaj normoj kaj valoroj. Kvankam tradicie altvalorataj roluloj kiel la geprapatroj [[Abraham]] kaj lia edzino [[Sara (Biblio)|Sara]] estas severe kritikitaj, interalie prezentitaj kiel [[Stereotipo|stereotipaj]] judoj de la [[ŝtejtel]], tamen nesufiĉe-reprezentitaj roluloj en la biblia origino, kiel [[Hagar]] kaj [[Iŝmael]], ricevis respektindan voĉon por sinespirimo de kiu ili vere estas. En ĉi tiu verko li atingis ian kulminon. Ekde la komenco de sia kariero li konsciis, ke li prenas ĉion, kion li volas preni, kaj transformas ĝin en formon, kiu ŝajnis simpla kaj populara, miksante [[Anakronismo|anakronisme]] malnovan kaj novan kvazaŭ ili okazus nun. Anakronisma uzo de materialoj estas fenomeno karakteriza por [[juda literaturo]], kaj Manger estis influita de tiuj iloj ne kritike sed intuicie, relative senkonscie; sed kiel artisto li tute konscie uzis ĝin: li povis preni modernismajn bildojn de germanaj poetoj kaj ligi ilin kun aferoj, kiujn li konis de la Biblio, de popola poezio en la jida aŭ en la rumana - kaj muldi en ilin laŭ [[Ekzistadismo|ekzistadismaj]] praktikoj. En [[1951]] li kompilis ĉiujn siajn biblipoemojn, "Midraŝ Itzik", kiu estis publikigita en [[Parizo]]. La poemoj traktas la Biblion (ĝi komenciĝas per la [[Pentateŭko]], kaj daŭras kun la Megilah (judlingve por [[volvolibro]]) kaj aliaj libroj de la Biblio; tial li nomos ilin "Midraŝ Itzik"); la plej multaj el iliaj verkadaj karakterizoj estas de baladoj (kaj kelkaj sonas kiel baladaj [[popolkanto]]j); li ĉiam traktas problemojn, kaj kiel la Midraŝo rakontas la nerakontitan psikologian rakonton - ekz. la timon de Sarah kiam ŝi vidas Abrahamon akrigi la tranĉilon preparante al la [[Ofero de Isaako|ofero de ilia ununura filo]], kaj la psika doloro de [[Hagar]] kiam ŝi estas forsendita en la dezerton. Manger estas interesita pri la psikologia dramo, kaj tiel li estas daŭriganto de [[Icĥok Lejbuŝ Perec]]. Tiu verko estigis veran [[polemiko]]n inter la judoj, sed eĉ inter la nejudoj ĝi estigis aprezon, aplikante ilojn de ironio kaj ekzamenante la psikologiajn dimensiojn traktante la biblian rakonton. Verkado pri bibliaj temoj permesis al li esti kaj juda poeto kaj, nemalpli grave, universala poeto, elemento kiu estis tre grava al Manger. En ''Kantoj de la Megillah'', Manger uzas similan teknikon por aktualigi kaj de-religiigi la Biblian tekston kiu estas legita altvoĉe dum la festotago de Purim. Ankoraŭfoje, la enkonduko de Manger klasifikas la libron kiel "speco de petolo-faranta laŭ la modelo de Purim-aktoroj de ĉiu tempoperiodo."<ref>Manger, ''The World According to Itzik'', 30.</ref> Kiel ''Midraŝ de Itzik'', ''Kantoj de la Megillah'' estas moderna, radikala rerakonto de la rakonto de [[Libro de Ester|Ester]] refiksita en tiatempa Orienta Eŭropo. Manger eĉ enkondukis novan rolulon en la rakonto: ''Fastrigosso'', energiplena amanto de Ester kaj membro de la sindikata laborista unio de Nadlaj kaj Fadenaj Tajloroj, kiu konspiras murdi la persan imperiestron Aĥaŝveroŝ por regajni la amikecojn de Ester. Kombinita kun lia 1937 teatraĵo ''Ŝpiel de Hotzmaĥ'', ĉi tiuj tri reviviĝaj tekstoj sekurigis al Manger lian internacian reputacion kiel "la majstra kombinisto de la plej malnovaj kaj la plej novaj literaturaj tradicioj."<ref>David G. Roskies, ''The Last of the Purim Players: Itzik Manger.'' Prooftexts 13 (1993), 232.</ref> == De Varsovio al Tel-Avivo == Manger neniam akiris polan civitanecon kaj pro tio estis devigita foriri la landon kaŭzite de laŭleĝaj malfacilaĵoj, kiam lia denaska rumania civitaneco eksiĝis. Manger decidis vojaĝi al Parizo en 1938, ekzilinte for de lia kreiva hejmlando. Tamen, post mallonge estis klare ke Parizo ne estas sekura por longe. En 1940, Manger fuĝis al [[Marsejlo]], [[Tunizo|Tunizio]], [[Liverpool]] kaj fine [[Londono]], kie li fariĝis brita civitano kaj restis en malfeliĉaj vivcirkonstancoj por la sekvantaj dek unu jaroj.<ref>Manger, ''The World According to Itzik'', xxi.</ref> Seniluziigita kaj malproduktiva, Manger elmigris al [[Israelo]] en 1958, kie li restis ĝis sia morto en [[Gedera]] en 1969. == Aklamo en Israelo kaj aliloke == Malkiel plejparto de alia ekzilitaj jidlingvaj verkistoj, Manger estis kapabla atingi gravan sukceson en la israelaj literaturaj kaj teatraj cirkloj. En 1965, Dov Seltzer reĝisoris tre popularan produktadon de la ''Kantoj de la Megillah'' de Manger, rompanta la israelan [[tabuo]]n pri la jida teatro. ''Kantoj de la Megillah'' estis granda sukceso, fiksanta novan rekordon en israela teatro kun ties pli ol 400 surscenejigoj. Eminentaj membroj de israela socio, inkluzivante politikistojn [[Levi Eŝkol]], [[Golda Meir]] kaj [[Teddy Kollek]], faris tre publikajn aperojn ĉe la teatroj. Kiam li mortis en 1969, Manger estis funebrita kiel israela nacia poeto. Rumana juda dramisto Israil Bercovici adaptis kolekton de la poemoj de Manger en du-akta surscenejaĵo, ''Mangheriada'', kiu premieris la 6an de Aprilo 1968 ĉe la rumana Ŝtata Juda Teatro en Bukareŝto. La poemo de Manger "Ojfn veg ŝtejt a bojm" ("Sur la Vojo Staras Arbo") estis fiksita al muziko kaj eniris la repertuaron de la jida kantaro. Por multaj la interpreto de tiu poemo estas kiel antaŭaverto de la [[Holokaŭsto]]. La verkoj de Manger estis tradukitaj en multajn lingvojn, inkluzive de la germana, la nederlanda, la angla kaj pli. Multaj el liaj verkoj estis tradukitaj en la hebrean. === Itzik Manger Premio === Abrupte antaŭ lia morto, la Itzik Manger Premio por elstara jida verkado estis establita. La inaŭgura premio estis donita al Manger mem ĉe bankedo je la 31-a de oktobro 1968. La bankedo estis ĉeestita de Golda Meir, tiam la [[Ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]] kaj de Zalman Ŝazar, tiam [[Prezidanto de Israelo|prezidanto]].<ref>ISBN=9781480440777, Anthology of Manger's writing.</ref> Poste, la premio estis premiita ĉiujare ĝis 2000. == Verkaro == * {{ISBN|3-633-54198-5}} ייִדיש: איציק מאַנגער, טונקל־גאָלד, לידער, ייִדיש און דײַטש, צונויפֿגעשטעלט, איבערגעזעצט און מיט אַ נאָכװאָרט פֿאַרצאָרגט פֿון אפֿרת גל־עד, מיט טראַנסקריפּציע, מיט בילדער און מיט צעדע, ייִדישער פֿאַרלאַג אינעמ זורקאַמפּ פֿאַרלאַג  [ɪtˢɪk mɑŋɡɛʁ, tʊŋkl̩ɡɔld, lidɛʁ, yidɪʃ ʊn dɑjtʃ, tˢʊnɔjfɡɛʃtɛlt, ibɛʁɡɛzɛtˢt ʊn mɪt ɑ nɔxvɔʁt fɑʁtˢɔʁɡt fʊn efʁɑt ɡɑl ed, mɪt tʁɑnskʁɪptˢyɛ, mɪt bildɛʁ ʊn mɪt tˢɛdɛ, yidɪʃɛʁ fɑʁlɑɡ inɛm zʊʁkɑmp fɑʁlɑɡ] - ''lit.'': Itzik Manger, ''Dark Gold, Poems, jida and German'', compiled, translated and with an afterword by Efrat Gal-Ed. Jüdischer Verlag im Suhrkamp Verlag, 2004. Dua eldono 2016, kun aldona, antaŭe nepublikigitaj poemoj. Kun [[Transliterumo|transliteruma]] ([[latinigo]]) kaj KD ("Itzik Manger reading Itzik Manger", registrita el 1966). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Manger, Itzik}} [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] jjc7q14fb9h3bezit118c1itrdbcpvb 0 746330 9350105 9294975 2026-04-09T07:47:49Z Sj1mor 12103 9350105 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Maddalena Laura LOMBARDINI-SIRMEN''' ([[9-an de decembro]] [[1745]] – [[18-an de majo]] [[1818]]) estis [[Italio|itala]] [[komponisto]], [[Violono|violinisto]], [[kantisto]] kaj [[Klavaro (muziko)|klavarludanto]] naskita en [[Venecia respubliko|Venecio]], en tempo kiam la grandurbo ankoraŭ estis [[sendependa]] [[respubliko]]. == Vivo == Maddalena apartenis al malriĉa nobelara familio; ŝi montris rimarkindan kaj signifan muzikan talenton kiam ŝi en la frua aĝo de 7 jaroj komencis sian edukadon ĉe la ''Ospedale di San Lazaro e dei Mendicanti''. Tiu ĉi knabin-[[orfejo]], kiu specialiĝis pri instruado de muziko, aktive serĉis muzike talentajn knabinojn. Estas neklare ĉu Maddalena estis [[Orfo (tipografio)|orfo]], aŭ ĉu ŝiaj gepatroj estis instigitaj lasi ŝin tie pro muzikaj kialoj. La [[Virtuozo|virtuoza]] violonisto kaj komponisto [[Giuseppe Tartini]] (1692–1770), instruis ŝin ekde la aĝo de 14 jaroj kaj ŝi ricevis permeson vojaĝi de la orfejo al [[Padovo]] por studi kun Tartini mem; eĉ li pagis pri ŝia muzika instruado en la institucio. Dum la tempo kiun ŝi studis kun Tartini kaj loĝis ĉe la Ospedale, Maddalena Lombardini fiksis sian celon: iĝi profesia violonisto. Virinaj [[Operkantisto|operkantistoj]] estis oftaj tiutempe, sed instrumentistinoj estis ekstreme maloftaj. Ĉirkaŭ sia 21 vivojaro Maddalena ricevis sian instruan licencon ĉe la orfejo, kio donis al ŝi permeson por labori kiel muzikistino preter la Venecia respubliko.   Ŝi geedziĝis en la sama jaro kun la konata violonisto Ludovico Sirmen (1738-1812), kaj la geedzoj tuj komencis [[Turneo|turneon]] kiel virtuozaj dum la kuro de tri jaroj. Dum la turneoj ili ofte ludis komunajn koncertojn. Malgraŭ ke la ‘Duobla konĉerto por violonoj’ ne konserviĝas, ŝia ‘dueto por violonoj’ povas reprezenti la spektaklajn kapablojn de la paro. Estas klare ke Maddalena havis maturan majstrecon en la arto de komponado kaj rapide ŝi ombrigis la edzon. En la tempo de ŝiaj fruaj publikaĵoj ŝi estis neniel ligita per konvencioj. Maddalena Lombardini Sirmen estis unu el la ‘fruaj adoptantoj’ de la [[arĉa kvarteto]]. Ŝi publikigis en 1769 en [[Parizo]] ‘Ses arĉaj kvartetoj’ kiam la triopo por du violonoj kaj baso daŭre estis la domina [[Ĉambra muziko|ĉambra muzikformato]]. La verko estis subskribita de ambaŭ, pro tio ke Maddalena en la unuaj momentoj de sia kariero estis nekonata komponistino, kaj male Ludovico havis pli establitan [[Reputacio|reputacion]]. Aliflanke, la komponaĵoj de viro verŝajne estus pli gravaj, kaj ricevus pli altan prezon de la eldonisto. Tamen, muzik-analizistoj konkludas ke la fruaj publikaĵoj kiuj aperas subskribitaj de la geedzoj, fakte estas la sola laboro de Maddalena. Nun la verkoj estas menciitaj nur sub ŝia nomo. En 1769, Maddalena naskis filinon, Alessandra. Tamen, post jaro la paro disiĝis kaj Ludovico kunportis Alessandran kun si. Sinjorino Sirmen daŭrigis siajn solludajn turneojn ĉiam akompanata dum siaj vojaĝoj kaj hejme de la pastro Giuseppe Terzi. Maddalena Lombardini Sirmen baldaŭ establis sian reputacion kiel unu el la plej bonaj violonistoj kaj komponistinoj. Estas konate ke ŝi ankaŭ publikigis triopojn, duetojn, kvartetojn kaj konĉertojn, sed neniu publikaĵo estis trovita post 1776. Post 20 jaroj de sinsekvaj turneoj tra la plej gravaj eŭropaj scenejoj, ŝia lasta koncerta prezentado kiel violonisto okazis en Parizo en 1785. Tie ŝia tekniko estis kritikata kiel nemoderna kompare kun la novigoj enkondukitaj de [[Giovanni Battista Viotti]] (1755-1824) rilate al la klasika arĉo; verŝajne ŝi daŭre uzis la [[Baroka muziko|barokan]]. Kvankam la kariero de Maddalena Sirmen velkis en pli postaj jaroj, ŝi estas memorita kiel genia komponistino kaj virtuoza interpretistino de la [[18-a jarcento|18-a-jarcenta]] [[klasika muziko]]. == Verkoj == * "Ses Triopoj à deux violons et violoncelle obligé" * "Ses Quartettes à deux violons, alto, et basse" * "6 Duetoj por 2 violonoj, dediĉita al la Duko de Gloucester" * "6 Konĉertoj por violono kun akompano por oboe, 2 kornoj & laĉas" (1771–1773) * "Ses Sonates à deux violons" * "Ses Konĉertoj adaptita por la Harpsichord de Signor Giordani" == Fonto == {{Virinoj en muziko|68}} == Referencoj == == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lombardini-Sirmen, Maddalena Laura}} [[Kategorio:Italaj klasikaj violonistoj]] [[Kategorio:Italaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikepokaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1818]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1745]] 041cyjid35n0j7al2r4zixt0gfshmbt 0 748080 9349810 7366840 2026-04-08T13:24:58Z Sj1mor 12103 9349810 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto libro |bildo=Tibor Sekelj Kumeŭaŭa, filo de la ĝangalo.jpg}} '''''Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo''''' estas [[Infanlibro]] pri aventuroj inter la [[Indiĝenaj popoloj de Brazilo|indianaj triboj]] en [[Brazilo]], originale verkita en Esperanto fare de la [[verkisto]] kaj mondvojaĝanto [[Tibor Sekelj]]. == Priskribo == Sur rivero [[Aragvajo]], [[alfluanto]] de [[Amazono (rivero)|Amazono]], trideko da homoj (turistoj?) estas en danĝero. Ilia ŝipo subakviĝis. Bonŝance Kumeŭaŭa venas helpi al ili. "Fiŝojn oni mezuri laŭ longo, homojn laŭ ilia scio". Kumeŭaŭa estas nur 12-jara, sed li estas el la [[tribo]] [[Karaĵaoj|Karaĵa]], kaj li konas ĉion pri la vivo en la [[ĝangalo]]. == Taksado == La plej sukcesa libro de [[Tibor Sekelj]] estas «Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo » (originale verkita en Esperanto) ne nur pro tio ke ĝi estis plej multe tradukata (ĝi aperis krom en Esperanto en 22 lingvoj kaj estis tradukita al kelkaj pliaj kiuj eble iam aperos) sed ankaŭ pro tio ke ĝin la Japana ministerio por edukado proklamis en 1983 kiel unu el la 4 plej bonaj junularaj literaturaĵoj aperintaj tiujare en Japanio kaj estis rekomendita al la junularo. Pro tio ĝi aperis en la japana je 300 000 ekzempleroj, verŝajne en plej granda kvanto en kiu iam ajn aperis libro tradukita el Esperanto kiel lingvo de originalo. Ĉiuj versioj kaj ĉiuj eldonoj de Kumeŭaŭa aperis je unu miliono da ekzempleroj. == Recenzoj == <blockquote>Ĝi estas la unua esperanta libro kiun mi legas. Dum la unuaj paĝoj, la legado bezonas pensi pri la lingvo. Sed poste, Kumeŭaŭa kaj Nijuĉap atingas, ke oni nur pensi pri la ĝangalo, la rilato inter homoj kaj la naturo, la socio, la amikeco... Kumeŭaŭa kaj la ĝangalo permesas al Nijuĉap multe lerni pri la vivo ĝenerale, la gravaĵoj kaj la malgravaĵoj. Ili kune estas dum tri intensegaj tagoj, sed ili ne bezonas pli por konstrui daŭrantan ligon. (Vicente Manzano-Arrondo - [[Internacia Esperanto-Sumoo]] Marto 2017)</blockquote><blockquote>Iam mi vojaĝis al la praarbaro de Amazono per ŝipo. Tiam nia rivero subite kreskinta kaj pli frue la fluegis. Kaj fundo de nia ŝipo truiĝis pro subakva trunko kaj alfundiĝis. Ni tuj fuĝis el la ŝipo al la riverbordo kaj ni rimarkis, ke ni ĉiuj estis malsataj. Sed ni havis neniun nutraĵon. Poste indiana knabo aperis antaŭ ni, la knabo nomiĝis "Kumeŭaŭa". Mi kune kun Kumeŭaŭa fiŝkaptis, tio estas tre interesa. En la arbaro duope ni vidis diversajn sovaĝajn bestojn kaj birdojn kaj fiŝojn, kiuj estas hurlanta simio kaj tukano kaj kolibroj kaj jaguaro kaj elektra angilo kaj piranjoj kaj rajo. Do ni revenis la bivakan lokon kun amaso da fiŝoj, kiuj tre ĝojigis ĉiujn. Post vespermanĝo Kumeŭaŭa elpensadis la manieron por tirigi nian ŝipon, sed por tio mankis longa ŝnurego. Do Kumeŭaŭa montris la manieron por fari ĝin. Kiam ni preskaŭ elfaris la ŝnuregon, iu sinjorino el pasaĝeroj demandis al li: - Kion signifas tiu du nigraj rondoj sur viaj vangoj? Kaj li respondis pri tio, ke tio signifas plenaĝulon en lia tribo. Kaj li rakontis, kiel oni ricevis la rondojn en lia tribo. Tiu rakonto tre emociis nin, ĉar por ricevi la rondojn, oni devas tre suferi kaj devas ricevi severan ceremonion. Fino. -Mi havis la impreson- Mi neniam sciis pri la tribo en Amazono, sed pro la libro mi nun eksciis kaj emociiĝis pri tio. La tribanoj nepre ĉiutage ĝuas la naturon en ĝangalo sed mi nepre ne povus vivi en la ĝangalo, ĉar mi nepre sentus multe malagrablan. Karasutengu (Japanio)</blockquote> == Mondkoncepto == Ĉie kie li estis, Tibor Sekelj klopodis dum siaj prelegoj kaj agadoj influi la homojn kompreni lian simplan vivofilozofion: Homo kiel individuo estas la plej valora estaĵo en sia ĉirkaŭo kiun li plej bone konas senkonsidere pri sia deveno aŭ instruiteco (Tion plej evidente esprimas lia verko «Kumeŭaŭa») kaj homo kiel kulturestaĵo socia estas produkto de la tuta homaro ĉar en ĉiuj liaj ĉiutagaj funkcioj kunpartoprenas produktoj kiujn inventis tre diversaj popoloj. == Eldonoj == {{Bibliografio/tradukoj/kapo|Kumeŭaŭa|2}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1979|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Antverpeno]] La Laguna|TK [[Stafeto]]|1-a eldono, belliteratura 42|94||infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1994|eo|Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo||[[Roterdamo]]|[[UEA]]|2-a eldono|94|ISBN 9789063360184|infanlibro pri aventuroj inter la indianaj triboj en Brazilo, originale verkita en Esperanto.|originalo=eo}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} == Tradukoj en naciajn lingvojn == Tibor estas inter la plej grandaj originalaj E-verkistoj el la vidpunkto de lia konateco en neesperantista mondo, eble la plej fama, sekve laŭ la nombro de liaj tradukitaj verkoj el Esperanto. La plej sukcesa lia literaturaĵo ''«Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo»'' estas tradukita al trideko da lingvoj de preskaŭ ĉiuj kontinentoj kaj pluraj aliaj al du ĝis dek lingvoj.{{Bibliografio/tradukoj/kapo|Kumeŭaŭa|22}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1957|sl|Kumeuaua, sin pragozda|Nina Vidervol |[[Ljubljano]]|Mladinska knjiga||73||ilustris Vladimir Laković}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|gu|Kumevava Prakrti nám ácaryo||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|hi|Kumevava Prakrti ke eŝĉarya||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|kn|Kumevava Prakrtiya vinódagalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|mr|Kumevava Nisargám ci lílá||Madras|||||Ludo de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|ta|Kumevava Ivarkai vinótekal||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|te|Kumevava Prakrti vintalu||Madras|||||Mirakloj de la naturo||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1980|zh|Kumevava||[[Pekino]]|2-a eldono ||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|he|Ben ja’ar habrešit||[[Tel-Avivo]]|Napomena|Materijalni opis |||79 ilustr.||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1958|is|Kumeŭaŭa sonur frumsógarns|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefan Sigurdsson]]||||||Legita en la radio en la somero de 1958||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1959|mk|Kumeuaua sin na prašumata|Tome Arsovski|[[Skopje]]|Kočo Racin|Biblioteka Galeb. Kolekto 3 Nr. 10|||73 ilustr||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1962|sq|Kumeuaua Bir Xhungle|Halil Jupa|[[Priŝtino]]|Rilindja||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1975|sr|Kumevava sin prašume|Vladimir Laković ... [et al.]|[[Subotica]]|Osvit||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|sr|Kumevava sin prašume : omladinski roman|Vladimir Laković ... [et al.]|Subotica|Tibor Sekelj||113||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2003|sr|Кумевава, син прашуме|Andrej Vojković|[[Beogrado]]|Kreativni Centar|3a= / Kumevava sin prašume|Biblioteka Svet je jedan|95 + bildoj|ISBN 9788677812065 [[OCLC]]-numero 732607024|en cirila skribo bildoj : Andrej Vojković.11 x 18 cm1a kaj 2a eld en 2003, 3a en 2006, 4a en 2008| / Kumevava sin prašume}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|hu|Kumevava, az őserdő fia|[[István Ertl]]|[[Budapeŝto]]|[[Magyar Eszperantó Szövetség]]||60 ||ilustris: Bánfalvy Ákos||hu=el Esperanto}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1983|ja|ジャングルの少年 /Janguru no shōnen|Ichirō Takasugi, Tatsuhide Matsuoka |[[Tokio]]|Fukuikan Syoten 福音館書店||147||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1985|rue|Kumevava sin pralesa|Mikola Skuban|[[Novi Sad]]|Ruske Slovo||113||||rue=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1988|sv|Kumeuaua djungelns son|[[Leif Nordenstorm]] |[[Boden]]|Nordenstorms Förlag||68|ISBN 91-971004-0-4|ilustris: Maria Storvall||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1989|uk|Kumevava, syn ĝunhliv|[[Nadeĵda Nikolaevna Gordienko-Andrianova]]|[[Kievo]]|Veselka||||||uk=el la serba}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1992?|ne|Kumeŭaŭa la filo de la ĝangalo|Gamvir Man Shresta|[[Katmanduo]]|Jogamba Instituto de Esperanto||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|1999|es|Kumewawa el hijo de la selva|Guillermo Alfredo Cook|[[Karakaso]]|Fondo Editorial Tropykos||||||}} {{Bibliografio/tradukoj/ero|aŭtoro=Tibor Sekelj|2010|mt|Kumewawa Iben il-Ġungla|K. Mallia. |[[Rabato]]|Wise Owl||72||Prozo tradukita||}} {{Bibliografio/tradukoj/fino}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Originala literaturo en Esperanto por infanoj]] ribtpe4jkjn2opedv7cyoim7sv0sjgi 0 761497 9350149 9190731 2026-04-09T09:58:46Z Sj1mor 12103 9350149 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''John Peter BERGER''' (/ˈbɜːrdʒər/; 5a de Novembro 1926 – 2a de Januaro 2017) estis [[Angloj|angla]] [[artkritikisto]], romanisto, pentristo kaj poeto. Al lia romano ''G.'' oni atribuis en 1972 la [[Premio Booker|Premion Booker]], kaj lia eseo pri artokritiko nome ''Ways of Seeing'' (vidmanieroj), verkita kiel akompano al samnoma televidserio de [[BBC]], estis ofte uzata kiel universitata lernolibro. Li loĝis en Francio dum ĉirkaŭ kvin dek jaroj. Berger instruis desegnadon en la ''St Mary's teacher training college''.<ref name="John Berger obituary">[https://www.theguardian.com/books/2017/jan/02/john-berger-obituary "John Berger obituary".] [[The Guardian]]. 2a de Januaro 2017. Alirita la 3an de Januaro 2017. </ref> Li poste iĝis artkritikisto, kaj publikigis multajn eseojn kaj recenzojn en ''[[New Statesman]]''.<ref name="John Berger obituary"/><ref name="washingtonpost">[https://www.washingtonpost.com/entertainment/john-berger-influential-british-art-critic-novelist-dies-at-90/2017/01/03/502148ee-d1cf-11e6-945a-76f69a399dd5_story.html "John Berger, influential British art critic, novelist, dies at 90".] The Washington Post. 3a de Januaro 2017. Alirita la 4an de Januaro 2017. </ref> Lia [[Marksismo|marksisma]] [[humanismo]]<ref name="dictionaryofarthistorians">{{Cite web|title=Berger, John [Peter]|url=http://arthistorians.info/bergerj|website=arthistorians.info}}</ref> kaj liaj forte asertitaj opinioj pri [[moderna arto]] kombine faris lin polemika figuro frue en sia kariero.<ref name="lareviewofbooks">{{Cite news |url=https://lareviewofbooks.org/article/a-smuggling-operation-john-bergers-theory-of-art/ |title=A Smuggling Operation: John Berger's Theory of Art |work=LARB |date=2a de Januaro 2017 |access-date=5a de Januaro 2017}}</ref> Kiel aserto de politika engaĝiĝo, li titolis fruan kolekton de eseoj ''Permanent Red'' (Permanene ruĝa).<ref name="newrepublic">{{Cite news |url=https://newrepublic.com/article/126679/many-faces-john-berger |title=The Many Faces of John Berger |work=New Republic |date=30a de Decembro 2015 |access-date=5a de Januaro 2017}}</ref> Berger neniam estis formala membro de la [[Komunisma Partio de Granda Britio]]: anstataŭe li estis ties proksimulo kaj de ties fronto, nome la Internacia Asocio de Artistoj (AIA), ĝis tiu malaperis en 1953. Li estis aktiva en la Geneva Club, diskutgrupo kiu ŝajne koincidis ku britaj komunistaj etosoj en la 1950-aj jaroj.<ref>{{Cite web|url=http://weeklyworker.co.uk/worker/1140/berger-and-stalinism/|title=Berger and Stalinism|last=Parker|first=Lawrence|date=2a de Februaro 2017|website=Weekly Worker|access-date=19a de Januaro 2018}}</ref> == Verkoj == === Fikcio === * A Painter of Our Time (1958) * The Foot of Clive (1962) * Corker's Freedom (1964) * G. (1972) * Into Their Labours trilogy (1991): Pig Earth (1979), Once in Europa (1987), Lilac and Flag (1990) * To the Wedding (1995) * King: A Street Story (1999) * From A to X (2008) === Teatraĵoj === * A Question of Geography (with Nella Bielski) (1987) * Les Trois Chaleurs (1985) * Boris (1983) * Goya's Last Portrait (kun Nella Bielski) (1989) === Scenaroj === * Jonah Who Will Be 25 in the Year 2000 (kun Alain Tanner) (1976) * La Salamandre (The Salamander) (kun Alain Tanner) (1971) * Le Milieu du monde (The Middle of the World) (kun Alain Tanner) (1974) * Play Me Something (kun Timothy Neat) (1989) * Une ville à Chandigarh (A City at Chandigarh) (1966) === Poezio === * Pages of the Wound (1994) * Collected Poems (2014) == En Esperanto == * ''Musrakonto'' (trad. Benson Smith). Iu muntas muskaptilon kaj startas la musĉasado. Aperis en [[BA30]]. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Berger, John}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj marksistoj]] [[Kategorio:Marksismaj verkistoj]] 8phhoor139xiljx6mo9q6d30jxurnec 0 766922 9350108 8916461 2026-04-09T08:01:53Z Sj1mor 12103 9350108 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Amélie-Julie CANDEILLE''' (nokto de 30/31 julio [[1767]], [[Paroĥo|paroko]] de [[Preĝejo Saint-Sulpice de Parizo|Sankta-Sulpice]], Parizo – la [[4-an de februaro]] [[1834]], Parizo) estis francino de flandra deveno, kiu elstaris sur pluraj flankoj de la pariza muzika vivo kaj estis unu el la plej sukcesaj komponistinoj en la tempo de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]]. Ŝi distingiĝis kiel kantisto, aktorino, harpisto, pianisto, kantverkisto, dramisto, komikulo, tekstaŭtoro. == Vivo == {{Virinoj en muziko|107}}<ref>Esperanta Retradio "[http://esperantaretradio.blogspot.com/2022/04/virinoj-en-muziko-107.html?view=flipcard Virinoj en muziko" numero 107] </ref> [[Dosiero:Amélie-Julie_Candeille.jpg|eta|Candeille rolulas en "''Catherine, ou la Belle fermière"'' sur la scenejo de la Théâtre-Français en 1792]]Amélie-Julie Candeille, kiel multaj virinaj muzikistoj de sia tempo, venis de muzika familio. Ŝia patro, Pierre-Joseph Candeille (1744–1827) estis komponisto, aktoro, operkantisto, reĝisoro <ref>[[François-Joseph Fétis]], ''Biographie universelle des musiciens''</ref>, kaj la bazinstruisto de sia filino. Amélie-Julie prezentiĝis grandskale kiel [[mirinfano]] en [[Ĉambra orkestro|ĉambraj orkestroj]]. En la aĝo de 7 jaroj, ŝi ludis en [[koncerto]] antaŭ la [[Reĝo de Francio|franca reĝo]], kaj laŭdire, ludis en koncerto kun la adoleskanto [[Mozart]]; antaŭ la aĝo de 13 ŝi aperis publike kiel kantisto, pianisto, kaj harpisto; en la aĝo de 15 ŝi debutis ĉe la ''[[Académie royale de Musique]]''; je sia 16 jaraĝo ŝi debutis ĉe [[fortepiano]] en la ''Concert Spirituel''. Tiam ŝi jam komponis [[Sonato|sonatojn]], [[Romanco (muziko)|romancojn]], kaj [[Ario|ariojn]] por [[klaviceno]] kaj piano; kiam ŝi aĝis 17 ŝi jam premieris konĉerton kiun ŝi mem komponis. Malgraŭ ke siaj kolegoj de la ''[[Comédie française|Comédie-Française]]'' konsideris ŝin nur kiel unu el la [[Kortegano|korteganinoj]] de [[Versailles]], Amélie-Julie Candeille aliĝis al tiuj aktoroj kiuj bonvenigis la [[Franca revolucio de 1789|Francan Revolucion en 1789]]. En tiu ĉi jaro, kiel preteksto por konfrontiĝo, la klubo “Amikoj de nigruloj” (''Amis des Noirs''), invitis ŝin, kaj ŝi akceptis ludi la rolon de la juna [[Sklaveco|sklavino]] ''Mirza'' en “la feliĉa ŝiprompiĝo” (''L'heureux naufrage'') (1789), triakta teatraĵo de [[Olympe de Gouges]] denuncanta la vivkondiĉojn de sklavoj en [[francaj kolonioj]] <ref>Jean-Claude Fabre de l'Aude [fr], ''Mémoires d'un pair de France'', I, 197–201</ref>. Instigitaj de Viotti kaj Cramer ŝi lasis la ''Comédie-Française'' kaj vojaĝis por oferti koncertojn en [[Belgio]], [[Nederlando]] kaj [[Anglio]]. Dum tiuj vojaĝoj ŝi komponis siajn unuajn pecojn de drama muziko (1789). Post sia reveno al Parizo, Julie Candeille estis stelo de la salonoj de la klubo “Amikoj de nigruloj” kaj verŝajne de la salonoj de Mme de Lameth kiun ankaŭ vizitis [[Robespierre]]. Laŭdire Julie Candeille estis tiam tre proksima al [[:en:Pierre_Victurnien_Vergniaud|Vergniaud]], kiu fariĝis brila [[oratoro]] por ''la [[Ĝirondano|Girondins]]''. La Revolucio vere relanĉis ŝian karieron, ŝi revenis al la scenejo aliĝante al la ''Théâtre de la République'' (1790). Ŝi premieris sian plej faman [[Opero|operon]], la triaktan lirikan komedion “Catherine, aŭ La bela farmisto” (''Catherine, ou La belle fermière'') (1792). Ŝi mem verkis la tekston kaj la muzikon por la opero kaj ludis la ĉefrolon. Ĝi estis unue prezentita dum la proceso de [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Lodoviko la 16-a]], kaj ĝi estis ripetita pli ol 150 fojojn en la venontaj 35 jaroj kaj ricevis iun internacian rekonon. Ĝi motivis multajn eldonojn de aranĝoj de la arioj kun [[harpo]] aŭ pianakompano <ref>"La justification de Julie Candeille en réponse à Audiffret. Notice historique sur Julie Candeille" (extract from Michaud's ''Dictionnaire'')</ref>. Malgraŭ sia populareco, kaj pro siaj Girondin-simpatioj, Julie Candeille estis objekto de plendo kaj serĉo en sia loĝejo fare de la aŭtoritatoj (1793). [[Deputito (Francio)|Deputito]] sukcesis eviti ke ŝi estu arestita <ref>[[Julien de Toulouse]], ''Encore un mot àmes détracteurs. Compte rendu de ma fortune'', Paris, l'an III.</ref>. Estas dirite ke jarojn poste ŝi gajnis por sia edzo la komision por konstrui la [[Kaleŝo|kaleŝon]] de [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] por lia [[kronado]] <ref>Ĉi tiu kaleŝo estis mirindaĵo de teknologio de la Unua Franca Imperio kaj poste venis en la kolekton de [[Madame Tussauds]] en Londono, kie ĝi estis detruita en fajro en 1925.</ref>, kaj en 1803, Candeille aranĝis ke Napoleono kaj lia edzino estu akceptitaj en [[Bruselo]]; ŝi ankaŭ profitis de [[pensio]] de la nova imperiestrino [[Maria Luisa de Burbono-Parmo|Maria Luisa]]. Ŝia dua opero estis iomete skandala verskomedio titolita “La Bayadère aŭ la francoj en Surat” (''La Bayadère ou le Français à Surate''). Ankaŭ en tiu ĉi ŝi ludis la titolrolon, sed ĝi ne estis tiel sukcesa kiel ŝi esperis. Nuntempaj diskutoj pri ŝia muziko elstarigas la superecon de [[melodio]] kaj la uzon de simplaj [[Harmonio (muziko)|harmonioj]] uzitaj en ĉiuj ŝiaj verkoj. Ŝi komponis en la stilo de Grétry, kiun ŝi tre admiris. Ŝiaj klavarverkoj, kiujn ŝi komponis por siaj personaj prezentoj estas virtuozaj; ŝiaj pluvivaj muzikaj verkoj inkludas klavarkonĉerton, tri klavarsonatojn (kelkaj kun violonakompano), kaj piandueton. Multaj aliaj verkoj estas perditaj, inkluzive de klavarsonatoj, [[Dueto|duetoj]], [[Fantazio (muziko)|fantaziaĵoj]], kaj kromaj varioj. Tiu rimarkinda kaj kreiva virino verkis ankaŭ ok teatraĵojn, kvankam nur unu postvivis la ruinojn de la tempo.[[Dosiero:Julie_Candeille.jpg|eta|Candeille ĉ. 1810, gravuraĵo fare de Coeuré laŭ la tekniko de Pierre-Paul Prud'hon]] == Verkoj == === Literaturo === Candeille estis ofte kritikita por ŝia vanteco kaj ŝiaj stadiaj laboroj ricevis multajn malfavorajn reviziojn en la Parizaj paperoj. Candeille kunmetis totalon de 8 laboroj por stadio, nur unu el kiu (Catherine, ou La Belle fermière) estas extant. * ''Catherine, ou la Belle fermière'', Parizo, jaro 2. * ''La Bayadère, ou le Français à Surate'', Parizo, jaro 3. * ''Ida, ou l'orpheline de Berlino'', teatraĵo en tri aktoj. * ''Louise, ou la réconciliation.'' * ''Lydie, ou les mariages manqués'', Parizo, 1809. * ''Bathilde, reine des Francs'', Parizo, 1814. * ''Vers sur la bonté''. * ''Pravigo de Julie Candeille en réponse à Audiffret''. * ''Memoraĵoj de'' ''[[Brajtono|Brighton]]'', ''[[Londono|Londres]]'' ''et Pariso'', Parizo, 1818. * ''Agnès de France, ou le douzième siècle'', Parizo, 1821. === Muziko === * Tri sonatoj por [[klaviceno]], kun violona akompano. * Konĉerto por piano kaj ŝnuroj. * Du granda-sonatoj por piano, opus 8 (sub la nomo Julie Simons). * Fantaisie por piano (dediĉita al Mme Rivière). * Nocturne por piano (fantaisie n. 5, Op. 11). == Bibliografio == * Goertzen, Valerie Woodring. "The Eighteenth Century." In ''From Convent to Concert Hall: A Guide to Women Composers'', ed. [[Sylvia Glickman]] and Martha Furman Schleifer, 91–152. Westport, Connecticut: Greenwood Press, 2003. * Letzter, Jacqueline and Adelson, Robert. ''Women Writing Opera: Creativity and Controversy in the Age of the French Revolution''. Berkeley: University of California Press, 2001. * Neuls-Bates, Carol. ''Women in Music: An Anthology of Source Readings from the Middle Ages to the Present.'' Boston: Northeastern University Press, 1996. * [[Rushton, Julian]], et al.: "Candeille, Julie", ''[[Grove Music Online]]'' (Accessed 14 February 2007) * Sadie, Julie Anne. "Musiciennes of the Ancien Régime." In ''Women Making Music: the Western Art Tradition, 1150–1950'', ed. Jane Bowers and Judith Tick, 91–223. Chicago: University of Illinois Press, 1987. * Biography of [[Anne-Louis Girodet de Roussy-Trioson|Anne-Louis Girodet]] and Amélie-Julie Candeille, Bibliothèque nationale, département des manuscrits. * [[Joseph François Michaud|Michaud]], ''Dictionnaire biographique'' (article on Candeille). * [[Arthur Pougin]], ''Une charmeuse, Julie Candeille'', Le Ménestrel, 7.10.1833. * Th. Casevitz, "Une actrice femme de lettres au XVIIIe siècle, Julie Candeille", ''Revue hebdomadaire'', Paris, October 1923. * Jean Stern, "Le mari de Mlle Lange", ''Revue des questions historiques'', vol. 176. == Ikonografio == * Olivier Blanc, ''Portraits de femmes, Artistes et modèles à l'époque de Marie-Antoinette'', Paris, Didier Carpentier, 2006. == Diskografio == * ''Mostly Romantic Music by Women Composers.'' Sonata no. 1. [[Selma Epstein]], piano. Chromattica (1987). 1 Sound cassette. * ''Women Composers: an International Sampler.'' Grande Sonata no. 1. Selma Epstein, piano. Chromattica (1988). 1 Sound cassette. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (en la franca) [https://archive.today/20121223210500/http://cesar.org.uk/cesar2/people/people.php?fct=edit&person_UOID=200033 18th century productions of her plays], cesar.org.uk {{IMSLP|id=Candeille%2C_Julie|cname=Candeille}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Candeille, Amélie-Julie }} [[Kategorio:Francaj memoraĵistoj]] [[Kategorio:Francaj operkomponistoj]] 9wo2cuot5r18woy0syf5yh48zruzj78 0 769192 9350101 8805983 2026-04-09T07:29:46Z Sj1mor 12103 9350101 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:Serio ''Virinoj en muziko''}} '''''Virinoj en muziko''''' estas artikolserio verkita de esperantistino Sonia Risso el [[Urugvajo]]. La serio prezentas diversajn virinojn tra la historio kiuj grave rolis en [[muziko]]. La serio estas publikigita en la [[Esperanta Retradio]]. Ĝis [[2022]], ĝi havis pli ol 100 erojn. == Antaŭparolo == "Tra la historio, virinoj alfrontis [[Socia barilo|sociajn barilojn]], familiajn postulojn kaj eĉ siajn proprajn [[Antaŭjuĝo|antaŭjuĝojn]] ankaŭ por disvolvi siajn muzikajn talentojn. [[Muziko]] ĉeestas en virinoj de ĉiam. Ne estas virino, kiu iam ne lulis [[Bebo|bebon]] per kanteto aŭ [[lulkanto]]. Tiel same kiel muziko evoluis kun la tempopaso, ankaŭ la virinoj plifortiĝis por superi malfacilaĵojn en la mondo de arto kaj muziko. En malsamaj muzikaj ĝenroj elstaris talentaj virinoj, kiuj nur tra jaroj fariĝis referencoj por novaj artistoj. Ni povus demandi nin, kio estis la malintereso de la socio rilate al muzika produktado de virinoj? Kial silentigi iliajn verkojn? Kiam ni pensas pri grandaj komponistoj ni ĉiam pensas en [[Mozart]], [[Beethoven]], [[Chopin]], [[J. S. Bach|Bach]]. Ĉu estas kredinde, ke nur tiatempaj viroj trovis [[Inspiro|inspiron]] en muziko, kaj virinoj ne? Aŭ okazis ke virinoj ankaŭ produktis brilajn [[Melodio|melodiojn]], sed ne sukcesis videbligi sin? Tia penso ne estas absurda, ĉar en ĉiuj epokoj gravaj virinoj partoprenis en la muzika agado. Sed bedaŭrinde ĉi tiu partopreno estis ignorita, aŭ preterlasita de siatempaj reprezentantoj de la muziko kaj ankaŭ de la historio poste. Kun la tempopaso, primuzikaj esploroj komencis nomumi virinojn kaj rekoni ilian kontribuon. Ĉi tie ni volas reakiri tiun memoron per rigardo al muzikagado de virinoj, kiuj en la muzikhistorio lasis siajn spurojn." == Ĉe la centa elsendo == Post preskaŭ du jaroj, ni alvenas al la centa artikolo parolante pri aro da virin-komponistoj, kiuj sukcesis venki la silenton de la historio kaj atingi nian epokon. Ekde '''[[Enheduanna]]''' (2.285 a.k.), naskita antaŭ pli ol kvar mil jaroj, ĝis la naskiĝdato de la lasta komponistino traktita ĉi tie, meze de la 18-a jarcento, la virinoj dediĉitaj al muziko kiuj sukcesis videbligi sin, estis nur kelkpli ol tiuj kiuj aperis en tiuj ĉi 99 artikoloj. El la plej ampleksa listo de komponistinoj de tiu ĉi periodo, mi ne inkludis nur kelkdekojn da komponistinoj, simple ĉar mi ne trovis ajnan registritan muzikon por ilustri ilian laboron. De ili restis nur iliaj nomoj, aŭ fragmentoj de iliaj [[Biografio|biografioj]]… (kontraste kun la miloj da viraj komponistoj de la sama periodo.) Tiuj komponistinoj kiuj rezistis la tempopason estis virinoj kiuj kontraŭstaris la sociajn regulojn, la morojn, la antaŭjuĝojn aŭ la religiajn preceptojn de siaj respektivaj socioj, en kiuj ili ludis flankan rolon. Tiuj ĉi virinoj sukcesis evoluigi siajn muzikajn talentojn, venkante fortojn kiuj klopodis sufoki iliajn kreemajn impetojn. Ankaŭ ili superis la malfacilan taskon lasi skribitan kaj subskribitan pruvon de sia laboro… (Kelkfoje la virinaj komponaĵoj estis subskribitaj de viraj nomoj…) Rigardante la komponistinojn de la menciita periodo, ni povas konstati ke ili havis komunajn trajtojn: La plejmulto el ili estis filinoj de nobeluloj aŭ de la aristokrataro, tio estas, membroj de riĉaj familioj proksimaj al la aŭtoritato, kun ebleco ricevi bonan edukadon kaj specifan muzikan instruadon. Tamen, kaj malgraŭ iliaj [[Privilegio|privilegioj]], tiuj virinoj ne rajtis esti profesiaj muzikistoj, ilia arto devis resti en hejmaj rondoj kun la subteno de iu vira [[mentoro]], [[edzo]] aŭ [[patro]]. Alia grupo de virinkomponistoj estis membroj de “muzikistaj familioj” aŭ de muzikistoj de la kortego, kiuj instruis sian arton al siaj filinoj ekde la plej juna aĝo. De tio rezultis kelkaj esceptaj “[[Mirinfano|mirinfanoj]]”, kiuj sekvis la familian tradicion kaj eniris en la saman profesian karieron de siaj viraj familianoj. Ankaŭ estis pluraj [[Monaĥino|monaĥinoj]], virinoj kiuj trovis en [[Monaĥejo|monaĥejoj]] la ununuran lokon kie virino apartenante al neniu el la supraj grupoj, povis ricevi muzikan instruadon kaj havi la ŝancon disvolvi sian muzikan talenton verkante himnojn kaj aliajn religiajn muzikojn. Ni parolas do, pri muziko verkita, ludita, aŭskultita kaj ĝuita de la [[elito]] de la socio. Restas la logika demando: Kion aŭskultis, ludis kaj dancis la plejmulto de la loĝantaro? Kion verkis la popolo? Kiun muzikan rolon ludis popolaj virinoj? Ĉu ili verkis? Sendube ili kreis lulkantojn, festmuzikojn, amkanzonojn, ribelkantojn, preĝmuzikojn… pri kiuj ne ekzistas registroj, ĉar la edukado kaj la muzika verkado ne atingis la subajn klasojn; tia muziko pasis de buŝo al orelo tra la generacioj kaj perdiĝis kun la tempopaso. En la pasinteco, esti virino dediĉita al muziko, estis privilegio de malmultaj, sed iliaj voĉoj sukcesis esti sufiĉe fortaj por konservi kreskantan influon tra la historio. Laŭ la paso de jarcentoj virinoj pli kaj pli trovis la vojon serĉante egalecon kaj respekton al siaj talentoj, kiel ili lernis de siaj antaŭulinoj. {{Navigilo2 |nomo = Virinoj en muziko |titolo = [[Serio Virinoj en muziko]] |listeromarkilo1 = {{·}} |listo1 = 1. [[Kassiani]] {{·}} 2. '''[[Hildegard de Bingen]]''' {{·}} 3. [[Beatriz de Dia]] {{·}} 4. [[Eleanor de Akvitanio]] {{·}} 5. '''[[Francesca Caccini]]''' {{·}} 6. [[Maddalena Casulana]] {{·}} 7. [[Vittoria - Raffaella Aleotti]] {{·}} 8. [[Gracia Baptista]] {{·}} 9. [[Barbara Strozzi]] {{·}} 10. [[Claudia Sessa]] {{·}} 11. [[Sulpitia Lodovica Cesis]] {{·}} 12. [[Khosrovidukht Goghtnatsi]] {{·}} 13. '''[[Sapfo el Lesbos]]''' {{·}} 14. [[Sahakdukht Syunetsi]] {{·}} 15. [[Cai Yan]] {{·}} 16. [[Enheduanna]] {{·}} 17. [[Azalais de Porcairagues]] {{·}} 18. [[Herrad de Landsberg]] {{·}} 19. [[Tibors de Sarenom]] {{·}} 20. [[Teodora Ginés]] {{·}} 21. [[Kainaj]] {{·}} 22. [[Beginoj kaj begardoj]] {{·}} 23. [[Menestrelo]] {{·}} 24. [[Abelardo kaj Heloiza]] {{·}} 25. [[Alamanda de Castelnau]] {{·}} 26. [[Tradicia afrika muziko ]] {{·}} 27. [[Sor Juana Inés de la Cruz]] {{·}} 28. [[Concerto delle donne]] {{·}} 29. [[Gaspara Stampa]] {{·}} 30. [[Maria de Francio]] {{·}} 31. [[Garsenda de Provenco]] {{·}} 32. '''[[Élisabeth Jacquet de La Guerre]]''' {{·}} 33. [[Anna Bolena]] {{·}} 34. [[Katerina Assandra]] {{·}} 35. [[Lukrecia Orsina Vizzana]] {{·}} 36. [[Claudia Francesca Rusca]] {{·}} 37. [[Chiara Margarita Cozzolani]] {{·}} 38. [[Leonora Duarte]] {{·}} 39. [[Lucia Quinciani]] {{·}} 40. [[Settimia Caccini]] {{·}} 41. [[Latin-Amerika muziko]] {{·}} 42. [[Elisabeth Sophie de Meklenburgo]] {{·}} 43. [[Isabella Leonarda]] {{·}} 44. [[Sinjorino Mary Dering]] {{·}} 45. [[Antonia Bembo]] {{·}} 46. [[Maria Xaveria Perucona]] {{·}} 47. [[Bianca Maria Meda]] {{·}} 48. [[Rosa Giacinta Badalla]] {{·}} 49. [[Nuŝu]] {{·}} 50. [[Reftar Kalfa]] {{·}} 51. [[Dilhayat Kalfa]] {{·}} 52. [[Muziko de Antikva Egiptio]] {{·}} 53. [[Hindia klasika muziko]] {{·}} 54. [[Mira (hinduismo)|Mira]] {{·}} 55. [[Mah laka baj]] {{·}} 56. [[Francesca Campana]] {{·}} 57. [[Mademoiselle Bocquet]] {{·}} 58. [[Alba Trissina]] {{·}} 59. [[Muziko de Antikva Grekio]] {{·}} 60. [[Korinna de Tanagra]] {{·}} 61. [[Praxila de Sicion]] {{·}} 62. [[Telesila de Argos]] {{·}} 63. [[Myrtis de Anthedon]] {{·}} 64. [[Amazonoj]] {{·}} 65. [[Cesarina Ricci de Tingoli]] {{·}} 66. [[Adriana Basile]] {{·}} 67. [[Camilla de Rossi]] {{·}} 68. [[Maria Francesca Nascinbeni]] {{·}} 69. [[Françoise-Charlotte de Senneterre Ménétou]] {{·}} 70. [[Julie Pinel]] {{·}} 71. [[Esther Velkiers]], [[Leonora Baroni]], [[Amalia Catharina]], [[Cornelia Calegari]], [[Michielina della Pietà]], [[Marie-Anne-Catherine Quinault]], [[Sinjorino Philarmonica]] {{·}} 72. [[Rosanna Scalfi Marcello]] {{·}} 73. [[Marieta Morosina Priuli]] {{·}} 74. [[Wilhelmine de Bayreuth]] {{·}} 75. [[Anna Amalia de Prusio]] {{·}} 76. [[Mlle Guédon de Presles]] {{·}} 77. [[Mademoiselle Duval]] {{·}} 78. [[Maria Teresa Agnesi Pinottini]] {{·}} 79. [[Maria Antonia Walpurgis]] {{·}} 80. [[Elisabetta de Gambarini]] {{·}} 81. [[Hélène-Louise Demars]] {{·}} 82. [[Anna Bon]] {{·}} 83. [[Anna Amalia, Dukino de Saksio-Vajmaro]] {{·}} 84. [[Isabelle de Charrière]] {{·}} 85. [[Anne Louise Brillon de Jouy]] {{·}} 86. [[Marianne von Martinez]] {{·}} 87. [[Maddalena Laura Lombardini-Sirmen]] {{·}} 88. [[Marie Emmanuelle Bayon Louis]] {{·}} 89. [[Mademoiselle Beaumesnil]] {{·}} 90. [[Maria Barthélemon]] {{·}} 91. [[Marianna Auenbrugger]] {{·}} 92. [[Maria Anna Mozart]] {{·}} 93. [[Corona Schröter]] {{·}} 94. [[Juliane Benda-Reichardt]] {{·}} 95. [[Franziska Danzi-Lebrun ]] {{·}} 96. [[Harriett Abrams]] {{·}} 97. [[Josepha Barbara Auernhammer]] {{·}} 98. [[Maria Rosa Coccia]] {{·}} 99. [[Maria Theresia von Paradis]] {{·}} 100. Resumo de la 100-foje aniversario {{·}} 101. [[Sophia Maria Westenholz]] {{·}} 102. [[Marie-Elizabeth Cléry]] {{·}} 103. [[Maria Theresia Ahlefeldt]] {{·}} 104. [[Jane Savage]] {{·}} 105. [[Jane Mary Guest]] {{·}} 106. [[Hélène de Montgeroult]] {{·}} 107. [[Amélie-Julie Candeille]] {{·}} 108. [[Maria Margarethe Danzi]] {{·}} 109. [[Cecilia Maria Barthélemon]] {{·}} 110. [[Katerina Veronika Anna Dusíkova]] {{·}} 111. [[Jekaterina Aleksejevna Senjavina]] {{·}} 112. [[Natalja Ivanovna Kurakina]] {{·}} 113. [[Marija Zubova]] {{·}} 114. [[Lucile Grétry]] {{·}} 115. [[Maria Frances Parke]] {{·}} 116. [[Maria Brizzi Giorgi]] {{·}} 117. [[Sophia Giustina Dussek]] {{·}} 118. [[Maria Hester Park]] {{·}} 119. [[Sophie Gail]] {{·}} 120. [[Pauline Duchambge]] {{·}} 121. [[Louise Reichardt]] {{·}} 122. [[Charlotta Seuerling]] {{·}} 122. [[Catherina Cibbini-Kozeluch]] {{·}} 123. [[Catherina Cibbini-Kozeluch]] {{·}} 124. [[Isabella Colbran]] {{·}} 125. [[Marie Bigot]] {{·}} 126. [[Maria Agata Szymanowska]] {{·}} 127. [[Gertrude van den Bergh]] {{·}} 128. [[Olivia Francisca (Dussek) Buckley]] {{·}} 129. [[Helene Liebmann]] {{·}} 130. [[Emilie Zumsteeg]] {{·}} 131. [[Annette von Droste-Hülshoff]] {{·}} 132. [[Genovieffa Ravissa]] {{·}} 133. [[Virginie Morel-du Verger]] {{·}} 134. [[Filipina Brzezińska-Szymanowska]] {{·}} 135. [[Marion Dix Sullivan]] {{·}} 136. [[Marianna Bottini]] {{·}} 137. [[Isidora Zegers Montenegro]] {{·}} 138. [[Zitkala-Ŝa]] {{·}} 139. [[Louise Bertin]] {{·}} 140. [[Emma Hartmann]] {{·}} 141. [[Fanny Mendelssohn]] {{·}} 142. [[Leopoldine Blahetka|Anna Maria Leopoldine Blahetka]] {{·}} 143. [[Johanna Kinkel|Johanna (Mockel) Kinkel]] {{·}} 144. [[Loïsa Puget|Loïsa Françoise Puget]] {{·}} 145. [[Alicia Ann Spottiswoode|Alice Ann (Spottiswoode) Scott]] {{·}} 146. [[Ann Mounsey]] {{·}} 147. [[Julie Baroni-Cavalcabò]] {{·}} 148. [[Delphine von Schauroth]] {{·}} 149. [[Fredrikke Egeberg]] {{·}} 150. [[Josephine Caroline Lang]] {{·}} 151. [[Clara Schumann]] {{·}} 152. [[Elizabeth Stirling]] {{·}} 153. [[Augusta Browne]] {{·}} 154. [[Emilie Mayer]] {{·}} 155. [[Charlotte Sainton-Dolby]] {{·}} 156. [[Maria Anna Stubenberg]] {{·}} 157. [[Pauline Garcia-Viardo]] {{·}} 158. [[Faustina Hasse Hodges]] {{·}} 159. [[Virginia Gabriel]] {{·}} 160. [[Kate Loder]] {{·}} 161. [[Jane Sloman]] {{·}} 162. [[Maria Lindsay]] {{·}} 163. [[Caroline Norton]] {{·}} 164. [[Teresa kaj Maria Milanollo]] {{·}} 165. [[Clémence de Grandval]] {{·}} 166. [[Charlotte Alington Barnard]] {{·}} 167. [[Fanny Arthur Robinson]] {{·}} 168. [[Martha von Sabinin]] {{·}} 169. [[Esmeralda Athanasiu-Gardeev]] {{·}} 170. [[Tekla Bądarzewska-Baranowska]] {{·}} 171. [[Carlotta Ferrari]] {{·}} 172. [[Liliuokalani|Reĝino Liliʻuokalani]] {{·}} 173. [[Laura Netzel]] {{·}} 174. [[Alice Mary Smith]] {{·}} 175. [[Ingeborg Bronsart von Schellendorf]] {{·}} 176. [[Elfrida Andrée]] {{·}} 177. [[Louise Héritte-Viardot]] {{·}} 178. [[Clara Kathleen Rogers]] {{·}} 179. [[Ella Adajevskaja]] {{·}} 180. [[Marie Jaëll]] {{·}} 181. [[Sophie Menter]] {{·}} 182. [[Agnes Tyrrell]] {{·}} 183. [[Agathe Backer Grøndahl]] {{·}} 184. [[Chiquinha Gonzaga]] {{·}} 185. [[Augusta Holmès]] {{·}} 186. [[Agnes Zimmermann]] {{·}} 187. [[Nadeĵda Rimskaja-Korsakova]] {{·}} 188. [[Frances Allitsen]] {{·}} 189. [[Soledad Bengoecha de Cármena]] {{·}} 190. [[Catalina Berroa]] {{·}} 191. [[María de Jesús Zepeda y Cosío]] {{·}} 192. [[Ángela Peralta]] {{·}} 193. [[Teresa Carreño]] {{·}} 194. [[Emma Roberto Steiner]] {{·}} 195. [[Delfina de la Cruz]] {{·}} 196. [[Modesta Sanginés Uriarte]] {{·}} 197. [[María Garfias]] {{·}} 198. [[Jacinta Furriol]] {{·}} 199. [[Cecilia Arizti]] {{·}} 200. [[Camila Vera]] {{·}} 201. [[Mary Elizabeth Turner Salter]] {{·}} 202. [[Guadalupe Olmedo]] {{·}} 203. [[Lola Rodríguez de Tió]] {{·}} 204. [[Teresa Tanco Cordovez de Herrera]] {{·}} 205. [[Eduarda Mansilla]] {{·}} 206. [[Ana Otero Hernández]] {{·}} 207. [[Abigail Silva Certuche]] {{·}} 208. [[Stella Stocker]] {{·}} 209. [[Frances Gotay]] {{·}} 210. [[Margaret Ruthven Lang]] {{·}} 211. [[Amy Beach]] {{·}} 212. [[Juliette Adams]] {{·}} 213. [[Isabel Pachano de Mauri]] {{·}} 214. [[Caro Roma]] {{·}} 215. [[Julie Rivé-King]] {{·}} 216. [[Rosario Silva Simonovis]] {{·}} 217. [[Mary Carr Moore]] {{·}} 218. [[Carmela Mackenna]] {{·}} 219. [[Rosa Mercedes Ayarza de Morales|Rosa Mercedes Ayarza]] {{·}} 220. [[María Luisa Sepúlveda]] {{·}} 221. [[Carmen Barradas]] {{·}} 222. [[Celia Torrá]] {{·}} 223. [[Ana Carrique]] {{·}} 224. [[Monserrate Ferrer]] {{·}} 225. [[María Grever]] |malsupre = }} == Vidu ankaŭ == * [[Matilda-efekto]], sufiĉe oftas en la historio de virinaj muzikistoj, ĉefe por komponistoj. * [[Muzika Esperanto-Ligo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://esperantaretradio.blogspot.com Esperanta Retradio] {{Ĝermo|virinoj|muziko|Esperanto|radio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Virinoj En Muziko}} [[Kategorio:Serio Virinoj en muziko| ]] [[Kategorio:Virinoj kaj artoj]] [[Kategorio:Muziko]] [[Kategorio:Esperanto-radio]] 8phqz0fzptokjgjcv7naypmlg7k8x22 0 769803 9350139 8874294 2026-04-09T09:30:17Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9350139 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} <!--[[File:1640 Amalia.jpg|thumb|Amalia Katharina, grafino de Waldeck]]--> '''Amalia Katharina de Waldeck-Eisenberg,''' pro edziĝo '''grafino de Erbach-Erbach''' (naskiĝis la {{daton|8|aŭgusto|1640}}, mortis la {{daton|4|januaro|1697}}), grafino, estis germana poeto kaj komponisto. Unu ŝia filino estis [[Sophia Albertine von Erbach-Erbach]], grafino de [[Saksio-Hildburghausen]]. Ŝi naskiĝis en [[Bad Arolsen|Arolsen]] al grafo Philipp Theodor von [[Waldeck]]-Eisenberg kaj la grafino Marie Magdalene de [[Nassau]]-Siegen. En 1664, ŝi geedziĝis Georgon Ludovikon la 1-a, grafo de Erbach-Erbach, la filo de Georgo Albert la 1-a, grafo de Erbach-Schönberg. Ŝi eldonis nombron de [[Pietismo|pietismaj]] poemoj kaj kantoj en [[Hildburghausen]] en 1692. Ili estis signifitaj por privata familia sindediĉo. Estis 67 poemoj, kelkaj de kiu havis simplajn [[Melodio|melodiojn]] kaj [[ciferigo]]n.<ref>Blankenburg</ref> == Fono == La muzikaj agadoj de virinoj kiel komponistinoj kaj interpretistoj laŭlonge de la historio vekas grandan intereson de esploristoj. Sed ili rimarkas la gravajn obstaklojn trovitajn en sia laboro rilate specife al malfacilaĵoj, kiujn virinoj havis dum jarcentoj pro ilia ekskludo el la publika vivo kiel profesiaj muzikistinoj. Tio reliefiĝas en la koncerna malabundo de virinoj en la historia katalogo de konsekritaj muzikistoj. La tiamaj literaturaj tekstoj reliefigas la gravan socian lokon, kiun ludis muziko, kaj la rolon de virinoj rilate al ĝi. En supraj sociaj tavoloj, muziko kaj danco estis parto de la virina edukado, ĉar virino devis produkti muzikon por oferti belecon per aŭdado same kiel vido. Do muziko fariĝis preteksto por la publika montrado de iliaj kvalitoj. Tamen estis virinoj, kiuj sukcesis atingi muzikan profesion al la servo de aristokrataj nobelaj ĉambroj, en la korusaj teatraj spektakloj de la urboj, aŭ en konventoj. Ĉi tiuj ekzemploj ampleksas virinojn en tre malsamaj situacioj rilate al sia individua eniro en la historion de la muziko. Malmulte el ili postlasis publikigitajn verkojn, de aliaj troviĝis nur [[Manuskripto|manuskriptoj]]. Hodiaŭ oni povas aŭskulti iliajn verkojn produktitajn de [[Orkestro|orkestroj]], [[Koruso|korusaj]] [[Ensemblo (muziko)|ensembloj]] aŭ esploraj grupoj dediĉitaj al protektado de forgesitaj valoraĵoj. Tamen el multaj muzikistinoj kiuj estis famaj kaj agnoskataj dum sia vivo, restis nur iliaj nomoj aŭ aktivaĵoj en precizaj situacioj. Iuj el ili neniam sukcesis publikigi siajn verkojn, aliaj ne trovis la sufiĉan konsideron de siaj posteuloj, kaj iliaj produktaĵoj perdiĝis. La ceteraj restis nekonataj, anonimaj. {{Virinoj en muziko|71}} == Vidu ankaŭ == * [[Esther Elizabeth Velkiers]] * [[Leonora Baroni]] * [[Cornelia Calegari]] * [[Michielina della Pietà]] * [[Marie-Anne-Catherine Quinault]] * [[Sinjorino Philarmonica]] == Por plua legado == * Walter Blankenburg. "Amalia Catharina", ''[[New Grove Dictionary of Music|Boska Muziko Enreta]]'', ed. L. Macy (alirita la 5an de marto, 2006), grovemusic.Com (abona aliro). == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Amalia Katharina de Waldeck-Eisenberg}} [[Kategorio:Waldeck]] [[Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj nobeloj]] nqhs67dvf3j04sgpw52y90vo8bq1u2x 0 769811 9350140 8978746 2026-04-09T09:31:37Z Sj1mor 12103 9350140 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Marie-Anne-Catherine QUINAULT''' (la [[26-an de aŭgusto]] 1695 – 1793) (konata kiel Mademoiselle Quinault {{Lang|fr|l'aînée}}, la plejaĝulino) estis franca kantisto kaj komponisto. Ŝi faris sian debuton en la ''Académie Royale de Musique'' kaj ŝi kantis ĉe la ''Comédie-Française''. Quinault komponis motetojn por la Reĝa Kapelo de la Kastelo de Versajlo. Pro unu el ĉi tiuj motetoj, ŝi ricevis la unuan kaj lastan Ordenon Sankta Mikaelo donita al virino. Ŝi loĝis en la Luvro, ĉe la ''Pavilono de L'Infante'' ĝis sia morto. == Vivo == Quinault naskiĝis en [[Strasburgo|Strasbourg]]. Ŝia patro estis la aktoro Jean Quinault (1656–1728) kaj unu el ŝiaj fratoj estis Jean-Baptiste-Maurice Quinault, kantisto, komponisto kaj aktoro. Ŝi faris ŝian debuton ĉe la [[Nacia Opero de Parizo|Académie Royale de Musique]] en 1709 partopreninta en la ''Bellérophonde'' de [[Jean-Baptiste Lully]]. Ŝi restis ĉe la operejo ĝis 1713. En 1714 ŝi komencis kanti ĉe la [[Franca Komedio|Comédie-Française]], kie ŝi restis ĝis 1722. Quinault komponis [[Moteto|motetoj]] por la Reĝa Kapelo ĉe la [[Kastelo de Versailles|Palaco de Versailles]]. Por unu el ĉi tiuj motetoj, danke al la homamo de la Duko de Orléans, ŝi estis premiita la unuan kaj lasta ''granda cordon'' de la [[Ordeno de Sankta Mikaelo]] iam ajn donita al virino. <ref>Fétis 1867</ref> Unue ŝi estis la mastrino de Louis, la [[Duko de Orléans]] kaj poste de Philippe Jules François Mancini, la Duko de Nevers, al kiu ŝi ŝajne estis geedziĝita sekrete. Tio ĉi alportis ŝin en pli altaj sociaj sferoj kaj gajnis ŝin [[pensio]] el la la propraĵo de reĝa retikulo. De 1723 ĝis 1793 ŝi vivis en apartamento en la [[Luvro]], ĉe la Pavilono de L'Infante. Ŝi mortis en Parizo en 1793. == Fono == La muzikaj agadoj de virinoj kiel komponistinoj kaj interpretistoj laŭlonge de la historio vekas grandan intereson de esploristoj. Sed ili rimarkas la gravajn obstaklojn trovitajn en sia laboro rilate specife al malfacilaĵoj, kiujn virinoj havis dum jarcentoj pro ilia ekskludo el la publika vivo kiel profesiaj muzikistinoj. Tio reliefiĝas en la koncerna malabundo de virinoj en la historia katalogo de konsekritaj muzikistoj. La tiamaj literaturaj tekstoj reliefigas la gravan socian lokon, kiun ludis muziko, kaj la rolon de virinoj rilate al ĝi. En supraj sociaj tavoloj, muziko kaj danco estis parto de la virina edukado, ĉar virino devis produkti muzikon por oferti belecon per aŭdado same kiel vido. Do muziko fariĝis preteksto por la publika montrado de iliaj kvalitoj. Tamen estis virinoj, kiuj sukcesis atingi muzikan profesion al la servo de aristokrataj nobelaj ĉambroj, en la korusaj teatraj spektakloj de la urboj, aŭ en konventoj. Ĉi tiuj ekzemploj ampleksas virinojn en tre malsamaj situacioj rilate al sia individua eniro en la historion de la muziko. Malmulte el ili postlasis publikigitajn verkojn, de aliaj troviĝis nur [[Manuskripto|manuskriptoj]]. Hodiaŭ oni povas aŭskulti iliajn verkojn produktitajn de [[Orkestro|orkestroj]], [[Koruso|korusaj]] [[Ensemblo (muziko)|ensembloj]] aŭ esploraj grupoj dediĉitaj al protektado de forgesitaj valoraĵoj. Tamen el multaj muzikistinoj kiuj estis famaj kaj agnoskataj dum sia vivo, restis nur iliaj nomoj aŭ aktivaĵoj en precizaj situacioj. Iuj el ili neniam sukcesis publikigi siajn verkojn, aliaj ne trovis la sufiĉan konsideron de siaj posteuloj, kaj iliaj produktaĵoj perdiĝis. La ceteraj restis nekonataj, anonimaj. {{Virinoj en muziko|71}} == Vidu ankaŭ == * [[Esther Elizabeth Velkiers]] * [[Leonora Baroni]] * [[Amalia Catharina]] * [[Cornelia Calegari]] * [[Michielina della Pietà]] * [[Sinjorino Philarmonica]] == Fontoj == * Anthony, James R. (2001). "Quinault, Marie-Anne-Catherine". ''Grove Music Online''. doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.22705 * [[François-Joseph Fétis|Fétis, François-Joseph]]. 1867. "Quinault (Marie-Anne)". ''Biographie universelle des musiciens et bibliographie générale de la musique'', vol. 7, second edition. Librairie de Firmin-Didot Frères, Fils et cie. == Por plua legado == * Lamothe-Langon, Etienne-Léon. 1836. ''Mémoires de Mademoiselle Quinault ainée (de la Comédie-Française), duchesse de Nevers, Chevaliére de l'ordre royal de Saint-Michel, de 1715 à 1793'', 2 vols. Paris: Ch. Allardin. * Scott, Virginia. ''Women on the Stage in Early Modern France: 1540–1750''. Cambridge University Press, 2010. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Quinault, Marie Anne Catherine}} [[Kategorio:Homoj de Strasburgo]] [[Kategorio:Francaj barokaj komponistoj]] p0a2dazitr8ye8jtjhg3h3ejfcseud9 0 772388 9350067 8215685 2026-04-09T06:53:52Z Voxfax 90401 /* Liaj prozoj (elekto) */ 9350067 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Czigány |dosiero = Czigány György.JPG |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = György Czigány |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Czigány''' [djordj cigAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Czigány György''' estis [[Hungario|hungara]] [[ĵurnalisto]], [[redaktoro]], [[prezentisto]]. Lia konata [[filo]] estis [[Zoltán Czigány]]. [[Dosiero:CziganyFotoThaler.JPG|eta|{{centre|György Czigány}}]] György Czigány<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM50659/f135315e-f3e7-4cb5-b342-5e43750d741d/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC</ref> naskiĝis la {{daton|12|aŭgusto|1931}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == György Czigány maturiĝis en [[gimnazio]] en Budapeŝto en [[1949]], dum li frekventis ankaŭ [[konservatorio]]n. Li akiris pianistan-pedagogian [[diplomo]]n en [[Muzikarta Universitato Ferenc Liszt|Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt]] en [[1956]]. Lia ĉefinstruisto estis [[Pál Kadosa]]. Inter 1956-1976 li estis redaktoro en [[Hungara Radio]], en la lastaj jaroj li estris la muzikan branĉon. Tiutempe li orgenis en [[Preĝejo Maria de la Neĝo (Budapeŝto)]]. Inter 1976-1996 li havis muzikan postenon en [[Hungara Televizio]]. Li konstante publikigis poemojn, intervjuojn, eseojn. Li ricevis [[premio]]jn inter 1970- 2017. Li edziĝis en 1960, vidviĝis en 2008, lia [[edzino]] naskis 3 [[filo|gefilojn]] en 1961, 1965 kaj 1970. == Liaj konataj programoj (elekto) == * ''Ki nyer ma?'' (1969-2007) * ''Házimuzsika'' * ''Zene, zene, zene'' == Liaj poemlibroj (elekto) == * ''23 vers'' (1971) * ''Álmok Ninivéből'' (1983) * ''Fények a vizen – 77 vers'' (1995) * ''Hála'' (2006) * ''Kalitkám is madár. Összegyűjtött versek'' (2013) * ''Költők, papok, lányok'' (2020) == Liaj prozoj (elekto) == * ''A muzsika hullámhosszán'' (eseoj, 1970) * ''Ki nyer holnap?'' (intervjuoj, 1972) * ''Csak a derű óráit számolom…'' (intervjuoj, 1981) * ''Mozarttal vacsorázok'' (eseoj, noveloj, 1992) * ''Ezer mondat és karácsony'' (2017) == Fontoj == * [http://archiv.masodikkerulet.hu/kerulet/keruletidijazottak/Czigany_gxorgy.html hungarlingva biografio kun foto] * [http://lexikon.katolikus.hu/C/Czig%C3%A1ny.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Czigany Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj redaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj prezentistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} 333c7nqt3z0f4amz6jwenhcjkmwkp1m 0 800975 9350018 8766165 2026-04-08T22:25:18Z Juan Emilio Prades Bel 146978 9350018 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|nacia parko |priskribo de bildo= |establita= |regiono-ISO=ES-AR |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapo lokumilo=iso |zomo = 8 }} [[Dosiero:Laguna de Gallocanta, término municipal de Bello.jpg|eta|Lageto Gallocanta]] La '''Natura Rezervejo Lageto Gallocanta''' estas [[natura rezervejo]] de [[Aragono]] ([[Hispanio]]), inter la komarkoj Daroka Kamparo kaj [[Jiloca (komarko)|Jiloca]] [ĥiLOka], formante parton de la municipaj teritorioj de [[Santed]], [[Gallocanta]], [[Berrueco (Zaragoza)|Berrueco]], [[Las Cuerlas]], [[Tornos]] kaj [[Bello (Teruel)|Bello]]; tio estas, inter la provincoj [[provinco Zaragozo|Zaragozo]] kaj [[provinco Teruelo|Teruelo]]. Ĝi estas en la zono de la [[Iberia Sistemo]]. La loĝlokoj kiuj ĉirkaŭas la lageton estas [[Gallocanta]], [[Berrueco (Zaragoza)|Berrueco]], [[Tornos]], [[Bello (Teruel)|Bello]] kaj [[Las Cuerlas]]. La loknomo ''Gallocanta'' [galjoKANta] laŭvorte signifas "kantas virkoko", sed alude al abundo de grandaj birdoj kiel gruoj (vidu sube ĉe Faŭno). La lageto Gallocanta enhavas areon de 1924 ha krom pliaj 4553 ha de protektita periferia zono.<ref name="ara"/> Ĝi havas maksimuman longon de 7 km kaj maksimuman larĝon de 2&nbsp;km. Ĝi havas averaĝan profundon de 70 cm kaj maksimuman profundon de 2 m. La altitudo gamas inter 995 kaj 1 085 msnm.<ref name="ara">[https://web.archive.org/web/20120811013105/http://w.aragon.es/DepartamentosOrganismosPublicos/Departamentos/AgriculturaGanaderiaMedioAmbiente/AreasTematicas/MA_RedNaturalAragon/EspaciosIntegranRedNaturalAragon/EspaciosNaturalesProtegidos/RedEspaciosNaturalesProtegidos/ci.08_Reserva_Natural_Dirigida_Laguna_Gallocanta.detalleVisita?channelSelected=0 Reserva Natural Dirigida de la Laguna de Gallocanta], Gobierno de Aragón.</ref> La [[senelflua baseno]] estas ĉirkaŭita de la montaroj Santa Cruz kaj Pardos norde, Sierra Menera sude kaj Caldereros oriente. Ĝi estas tipa ekzemplo de montara senelflua baseno, tio estas, sen elirejo al maro. Ties akvoj devenas ĉefe de subteraj akvofluejoj, pro kio ties salenhavo estas tre alta: dek fojojn super tiu de marakvo, pro kio dum sekego ekformiĝas sur ties bordoj salkrustaĵoj. == Faŭno == [[Dosiero:Grulla común (Grus grus), Las Cuerlas, Teruel, España, 2017-01-04, DD 27.jpg|eta|Gruo (''[[Grus grus]]'') en la municipa teritorio de Las Cuerlas, borde de la lageto.]] [[Dosiero:Laguna de Gallocanta (Aragón).jpg|eta|Lageto Gallocanta, ĉe [[Tornos]].]] La alta salkoncentro en akvo malhelpas vivon de fiŝoj, sed estas granda nombro de birdoj, reptilioj kaj amfibioj ĉe rojoj kaj lagetoj, kaj mamuloj montare. Estas pli ol 220 birdospecioj, inter kiuj elstaras: [[Gyps fulvus|gipoj]], [[aglo]]j, [[Grus grus|gruoj]] (vintre),<ref name=EvvEGrusgrus> Bautista, L.M. (2014). [https://digital.csic.es/bitstream/10261/110442/1/grugru_v5.pdf «Grulla común Grus grus».] Enciclopedia Virtual de los Vertebrados Españoles. </ref> [[upupo]] kaj [[Fulica atra|fulikoj]]. Ĝi estas la plej grava loko por [[akvobirdo]]j de Aragono kaj unu el plej gravaj en [[Iberio]]. La censoj de birdoj faritaj vintre kalkulis averaĝon de ĉirkaŭ 150 000 individuoj, kaj maksimume vintre de 1998 kun 400 000 birdoj kalkulitaj. La gruoj venas el norda Eŭropi ekde mezo de Oktobro ĝis mezo de Decembro, kaj parto el ili pluveturas sudokcidenten dum restas vintra populacio ĝis printempo. La printempa formigrado ekas en Februaro kaj finiĝas komence de Marto. La printempa formigrado pli kaj pli fruiĝas en Gallocanta ekde la 1970-aj jaroj, asocia al pliiĝo de temperaturoj kaj malpliiĝo de la inundareo de la lageto; kun la disponeblo de [[nesala akvo]] ĉe rojoj, ĝi rilatas al la [[klimata ŝanĝo]].<ref name=Orellana2020> Orellana, J.M.; Bautista, L.M.; Merchán, D.; Causapé, J.; Alonso, J.C. (2020). «Shifts in crane migration phenology associated with climate change in southwestern Europe». Avian Conservation and Ecology 15: 16. doi:10.5751/ACE-01565-150116. </ref><ref name=Bautista2020> Bautista, L.M.; Sánchez, E. (2020). [digital.csic.es/bitstream/10261/212750/1/Entrevista_SER_Hoy_Por_Hoy_2020.mp3 «Las grullas abandonan antes la península ibérica por el aumento de la temperatura y la escasez de agua».] Intervjuo en la programo “Hoy por Hoy Calatayud”. Cadena SER. </ref> Inter mamuloj troveblas jenaj: [[Capreolus capreolus|kapreoloj]], [[mustelo]]j, [[Vulpes vulpes|vulpoj]], [[Sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], foje [[cervus elaphus|cervoj]], [[apro]]j, [[Martes martes|martesoj]], [[kuniklo]]j kaj [[Meles meles|meloj]]. Ĉe malgrandaj lagetoj, flokoj kaj rojoj estas [[rano]]j, [[bufo]]j, [[lacerto]]j, [[Lacertedoj|lacerteto]]j kaj kelkaj serpentoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.rednaturaldearagon.com/reserva-natural/reserva-natural-de-la-laguna-de-gallocanta/ Natura Reto de Aragono] * [http://www.enciclopedia-aragonesa.com/monograficos/geografia/espacios_protegidos/reservas_naturales.asp Protektitaj Naturaj Lokoj de Aragono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111019132937/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/monograficos/geografia/espacios_protegidos/reservas_naturales.asp |date=2011-10-19 }} en GEA. * [https://web.archive.org/web/20120627082734/http://www.rednaturaldearagon.com/files/file/Para%20saber%20m%C3%A1s/RN%20de%20la%20Laguna%20de%20Gallocanta.pdf Natura Rezervejo Lageto Gallocanta]. * [http://www.allucant.com/htm/turismo.htm Gallocanta, birdoturismo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Protektitaj areoj en Hispanio]] [[Kategorio:Ramsar-malsekejoj]] [[Kategorio:Geografio de Aragono]] [[Kategorio:Lagoj en Hispanio]] [[Kategorio:Senelfluaj basenoj]] qn86yry0z7ni8hdbczdb3j0o29an0iy 0 808951 9350115 8257958 2026-04-09T08:30:23Z Sj1mor 12103 9350115 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Julie_Baroni-Cavalcabo_(_Webenau,_Britto_in_marriages).png|eta|Julie Baroni-Cavalcabò. Komponisto, pianisto.]] '''Julie BARONI-CAVALCABÒ''' (la [[16-an de oktobro]], [[1813]] – la [[2-an de julio]] [[1887]]) aŭ laŭ sia edziĝa nomo '''Julie von WEBENAU''', estis german-aŭstra elstara pianisto kaj komponistino. == Vivo == [[Dosiero:AUT_—_Bundesland_Salzburg_—_Salzburg_(Stadt)_—_Getreidegasse_9_(Mozartmuseum_—_Enghert,_Joseph_—_Heilige_Cäcilia)_Mattes_2021-11_(retouched).jpg|eta|AUT — Bundesland Salzburg — Salzburg (Stadt) — Getreidegasse 9 (Mozartmuseum — Enghert, Joseph — Heilige Cäcilia) Mattes 2021-11. (Vidu bildon. Josephine Baroni-Cavalcabo kiel [[Sankta Cecilia|St.Cecilia]]).]] Ŝia familio estis de itala deveno, organizantoj de multaj muzikaj festivaloj. Ŝiaj gepatroj estis la registara konsilisto Ludwig Baroni-Cavalcabò kaj la amatora kantistino Josephine Baroni-Cavalcabò. Julie estis studento ĉe la plej juna filo de [[Mozart]], [[Franz Xaver Wolfgang Mozart]] ĝis 1836, al kiu ŝi dediĉis sian “''Fantazion por Pianoforte''” kaj la “''Sonaton por pianoforte''” … “''fare de lia lernantino''” ŝi signis. Akompanita de Franz Mozart, ŝi koncertis en [[Karlsbad (Badeno)|Karlsbad]], [[Dresdeno]] kaj [[Leipzig]], kie ŝi renkontis interalie [[Robert Schumann]]. En 1838, en Lemberg ŝi edziniĝis al la advokato Wilhelm von Webenau (1796-1841), membro de la Viena leĝdona kortuma komisiono, kun kiu ŝi translokiĝis al [[Vieno]] tiun saman jaron. Ili havis filon, sed baldaŭ ŝi vidviniĝis. Ŝi edziniĝis duan fojon al la D-ro Johann Alois Ritter von Britto, Sekretario de la Brazila Legacio. La paro havis du filojn kaj filinon. Ŝi kreis multajn komponaĵojn, kantojn kaj pecojn por solluda piano, [[Sonato|sonaton]], [[Rondelo (muziko)|rondelojn]], 3 [[Kapriĉo|kapriĉojn]], [[Fantazio (muziko)|fantaziojn]] kaj aliajn pecojn. Ŝi estis “''...sukcesa kun siaj polaj [[Ario|arioj]], [[Mazurko|mazurkoj]] kaj [[Polonezo|polonezoj]]''”. Ŝiaj [[Valso|valsoj]] estis rigardataj kiel preskaŭ la plej bonaj kiuj aperis siatempe en Vieno. Krom ŝiaj multaj pianverkoj, ŝi publikigis kelkajn bonegajn kantojn. Ŝi ankaŭ komponis [[Lido (muziko)|lidojn]], kiuj estis kvalifikitaj kiel rimarkindaj. Robert Schumann, kiu jam konatiĝis kun Julie en 1835, renovigis ilian amikecon en Vieno. Li havis tre altan opinion pri la muzika verko de Julie von Webenau kaj li dediĉis al ŝi sian grandskalan komponaĵon "''Humoresque''", en 1838. Origine li volis dediĉi al ŝi, la [[Arabesko (muziko)|Arabeskon]]. Li skribis pri tio al sia edzino [[Clara Schumann|Klara]]: “''La ‘Arabesko’ restis por Webenau, la ‘Florpeco’ restis por Serre, la ‘Humoreske’, al neniu.''” Sed videble li ŝanĝis la dediĉon poste… Julie von Webenau reciproke dediĉis al Schumann “''L'Adieu et le Retour''” kaj “''Morceaux de fantaisie pour Pianoforte''”, kiuj estis publikigitaj en marto 1840 fare de la eldonejo Kistner en Leipzig. Li komentis ŝian Fantasie: "''ŝi scias kiel plani kaj perfektigi muzikaĵon; ŝi alportas al ni elektitajn harmoniojn, ofte elegantajn kaj tenerajn; ŝiaj melodioj estas profundaj, tamen ofte resonancas kun itala moleco.''" Schumann analizis kaj studis plurajn el ŝiaj verkoj. Laŭ liaj recenzoj, ŝia “''Dua kapriĉo''” estas "''freŝa kaj ritma, plena de vivo kaj viveco kaj delikata talento''". Ŝia fantazio, "''L’Adieu et le Retour''", havas du [[Movimento (muziko)|movojn]] kiuj estas "''tre originalaj, karakterizaj kaj apenaŭ ofertas malfortan punkton''”. Laŭ recenzo de Schumann en lia Nova Muzika Revuo (''Neue Zeitschrift für Musik'') de 1836/37, la nomoj de ĉiuj virinaj komponistoj povus facile esti skribitaj sur "roza petalo", kiu aludis al la tiamaj sociaj [[Konvencio|konvencioj]] rilate al la artkreiveco de virinoj, same kiel al la tiama perceptita [[Seksaj roloj|seksa rolo]]. Unu el la "roz-nomoj" certe estus Julie von Webenau. Ŝia nepino estis la komponisto, Vilma von Webenau. {{Virinoj en muziko|147}} == Verkaro == * Op. 1 - Variacio por piano (majo 1830) * Op. 2 - Kaprico por piano Numero. 1 * Op. 3 - Piana Sonato en E plata majoro, eldonita de Breitkopf & Härtel, Leipzig, 1830 * Op. 4 - Fantazio en C minoro por piano * Op. 5 - Enkonduko et Rondeau por piano (decembro 1830) * Op. 6 - ''Die Grabesrose'' por baso, baritono aŭ alto (You Grabesrose rooted well"), poemo de Anastasius Grün de ''Folioj de amo'' (novembro 1837) * Op. 8 - Allegro di Bravura por piano (julio 1834) * Op. 9 - ''Adiaŭo''!, Poemo de Heinrich Heine ("Bela lulilo de miaj malĝojoj"), dediĉita al la kantisto Francilla Pixis (decembro 1836) * Op. 10 - ''Tri germanaj kantoj'', eldonita de Friedrich Hofmeister, Leipzig 1836 * Op. 11 - ''La Nenomita'', poemo de Johann Ludwig Uhland ("Sur la pinto de monto") ( 1838) * Op. 12 - Capriccio Numero. 2 en A maĵoro por piano, dediĉita al Sigismund Thalberg (februaro 1837) * Op. 13 - ''Ĉevalrajdada kanto'' por baso aŭ baritono ("Ni piediras preter la vivo") (majo 1837) * Op. 15 - ''Disputo kaj Atono'', dueto por soprano kaj baso ("Schnür 'Dein Bund"), teksto de Karl Simrock (novembro 1837) * Op. 16 - ''Il rimprovero'', kanto en A♭-minoro, teksto de Iacopo Vittorelli, mem-eldonita, ''sendata'' * Op. 17 - ''Ĝi velas milde sur arĝentaj ondoj'', teksto de Anastasius Grün (de la ''folioj de amo'') (novembro 1838) * Op. 18 - Caprice por piano Numero. 3 (februaro 1838), eldonita de Pietro Mechetti quondam Carlo, Vieno 1838 * Op. 19 - Fantazio en E minoro por piano, eldonita de Artaria, Vieno 1838 * Op. 21 - ''La juna viro kaj la nimfo'' ("Li staris tie pensema, ĉe la varma fonto") (aprilo 1838) * Op. 22 - ''Kial?'', Lido en D♭-majoro, teksto de Ludwig Bechstein (“Vi demandas kial nur plendoj”), eldonita de Anton Diabelli, Vieno 1838 * Op. 23 - ''Via bildo'', teksto de Franz Freiherr von Dingelstedt, Vieno 1839 * Op. 24 - ''Al la Hirundoj'' (aŭgusto 1842) * Op. 25 - ''L'Adieu et le Retour''. ''Morceaux de Fantaisie pour Pianoforte'', dediĉita al Robert Schumann (marto 1840) * Op. 26 - ''Au Bord du Lac'', Morceau de Salon (majo 1843) * Op. 27 - Nokturno (oktobro 1843) * Op. 28 - Morceaux de Salon (septembro 1844) * Op. 29 - Barcarolle por piano * Op. 30 - Du kantoj, eldonita de AO Witzendorf, Vieno, sendata * ''La Lamento de Paŝtisto'', poemo de Johann Wolfgang von Goethe, Vieno 1829 * ''La Chasse'' * ''Propra fervojo'' (aŭgusto 1840) * ''Demandu la lunon'', ciklo de kvar kantoj fare de Julie de Webenaus (''Kial?'' , ''trajno al [[Resteigne]]'', ''La Modesta'', ''La Gvida Cherin Nokta Kanto''), reĝisorita de Catherine Blassnigg, Monika Ciernia, Philipp Hribernig kaj Stefano Penzo (UA Vieno en 2013 de la Akademia Simfonia Orkestro de la Universitato de Ekonomikoj, Lt. Georgo Jackson). == Referencoj == * Alison Bauld: ''Mozart's Sister'' (Alcina Press, 2005), {{ISBN|0-9550713-0-5}} ([[angle]]) * Beate Julia Perrey: ''The Cambridge Companion to Schumann'' ([[Cambridge University Press]], 2007), {{ISBN|0-521-78341-0}} ([[angle]]) * [[:de:Julie Weber von Webenau]] == Bibliografio == * Alison Bauld: ''la Fratino de Mozart'' (Alcina Gazetaro, 2005),    * Beate Julia Perrey: ''La Cambridge Kompedio al Schumann'' (Cambridge Universitata Gazetaro, 2007),    * [[:de:Julie Weber von Webenau|De:Julie #Weber von Webenau]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20110708163603/http://www.classicsonline.com/composerbio/56968.htm Classics online] * {{IMSLP|id=Baroni-Cavalcabó%2C_Julie|cname=Julie von Webenau}} * [https://www.youtube.com/watch?v=HJMcZ03eRPk Julie Baroni Cavalcabó - Warum?, Op. 22] * [https://www.youtube.com/watch?v=rXzfhlj8L-k Julie von Webenau: Die Elfenkönigin, Op. 10 No. 3 (1836)] * {{tradukita| lingvo = en | artikolo = Julie von Webenau | revizio = 1123353813 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Webenau von, Julie}} [[Kategorio:Germanaj romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] e62oby3uml8532hpoi5prtyex55xu3y 0 812633 9350117 9265390 2026-04-09T08:34:37Z Sj1mor 12103 9350117 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Elizabeth STIRLING''', ankaŭ konata '''Elizabeth BRIDGE''' (la [[26-an de februaro]] [[1819]] en [[Londono]] – la [[25-an de marto]] [[1895]]) estis [[Angloj|angla]] orgenisto kaj komponisto. == Vivo == Ŝi studis [[orgeno]]n, [[piano]]n kaj [[Harmonio (muziko)|harmonion]] ĉe la [[Reĝa Akademio de Muziko]] en Londono ĉe Edward Holmes kaj W.B. Wilson, kaj harmonion ĉe James Alexander Hamilton kaj Sir George Macfarren. En 1837 ŝi donis [[recitalo]]n en la preĝejo de St. Katherine, [[Regent's Park]], recitalo kiu estis recenzita en la revuo Muzika Mondo. Elizabeth Stirling ludis en multaj orgenaj recitaloj dum sia vivo. Ŝi estis vaste konata pro sia escepta [[Pedalaro (muziko)|pedal]]-luda tekniko, kaj estis la unua persono konata kiu publike prezentis la muzikon de [[J. S. Bach|Bach]] por orgeno en [[Anglio]]. En 1839 ŝi alprenis la postenon de orgenisto ĉe All Saints' Church, kie ŝi restis ĝis 1858. En tiu ĉi jaro, ŝi konkursis por la posteno de orgenisto ĉe St Andrew Undershaft. En la tiutempa angla gazetaro iris [[polemiko]] pri “virinoj orgenistoj” rilate al prudenta rolo de virinoj en la socio kaj al la muziko en la vivo de virinoj. Judith Barger esploras la tri rolojn komunajn al virinaj orgenistoj en la 19-jarcenta Anglio: kiel [[solisto]]n, [[Eklezimuzikisto|eklezian muzikiston]] kaj [[komponisto]]n. Virinoj serĉante laboron kiel ekleziaj muzikistoj renkontis preĝejojn kiuj rifuzis konsideri ilin por [[Dungeco|dungado]], deklarante ke "sinjorinoj ne estas elekteblaj" por vakaj orgenistaj postenoj. Eĉ la gazeto Musical Standard publikigis anoncon por St John's Vestry, Southwark, invitante “al sinjoroj kiuj deziras iĝi kandidatoj por la posteno de orgenisto”; la anonco aldonis: “Sinjorinoj kaj personoj suferantaj de [[blindeco]] ne estos elekteblaj”. Klarigante, ĵurnalisto deklaris: “La orgeno tute ne estas sinjorina instrumento, ilia vesto mem estas kontraŭ ili, ĉar ĝi malhelpas ilin pedali.” “La pozicioj postulataj por ludi la pedalojn estis ekstreme maldelikataj, se ne maldecaj.” "Neniu virino devus esti orgenisto." Alia ĵurnalisto kontraŭis: Multaj viroj devis vidi la pedalojn antaŭ ol ili povis tuŝi ilin, sed virinoj, kies [[krinolino]]j ondigis siajn [[jupo]]jn kaj kaŝis la pedalojn, ludis ilin ĝuste. Ironie, alia demandis “ĉu [[Sankta Cecilia]], la [[patronsanktulo]] de [[orgenisto]]j, estus elektebla por vaka orgenista posteno?" Klerikulo skribanta en Musical World citis plurajn tre talentajn orgenistinojn, inkluzive de [[Ann Mounsey Bartholomew]], [[Elizabeth Mounsey]], Elizabeth Stirling, kaj Miss Cooper, kiel indicon ke virinoj ankaŭ povis ludi orgenon kaj gvidi [[koruso]]jn, kiel siaj viraj kolegoj. Se por ni tiu ĉi diskuto povus ŝajni kurioza kaj ridinda, tia [[diskriminacio]] baris la vivon de multaj virinoj, el kiuj kelkaj serĉus ne nur muzikan ĝuon, sed eble la vivtenon de siaj familioj. Malgraŭ la polemiko, Elizabeth Stirling estis sukcesa en la konkurso por la posteno de orgenisto ĉe St Andrew Undershaft, pozicio kiun ŝi tenis ĝis 1880. Ŝi publikigis du grandajn “voluntary”, muzikpeco por orgeno ludita kiel parto de [[religia servo]]; ses “[[Fugo]]jn por Orgeno” pri anglaj psalmmelodioj; ok "Romantikajn Pecojn” por orgeno kaj aliajn orgenpecojn; pli ol kvindek kantojn kaj [[dueto]]jn; kaj [[Aranĝo (muziko)|aranĝojn]] de verkoj de Bach, [[Mozart]] kaj [[Händel]]. Ŝia plej populara kanto estis ‘Ĉiuj inter la hordeo’ (All Among the Barley). Ankaŭ ŝi aranĝis voĉajn kaj orkestrajn verkojn por orgeno; tio estis kaj laŭdita kaj kritikita en la muzika gazetaro. Elizabeth Stirling kaj ŝiaj deknaŭa-jarcentaj kolegoj sekurigis lokon ĉe la orgeno, kaj enkondukis tagon kiam tiuj talentaj individuoj estus rekonitaj ne kiel "sinjorinoj orgenistoj", sed kiel orgenistoj kiuj hazarde estis virinoj. {{Virinoj en muziko|152}} == Verkaro == {{Aŭskultu|dosiero=Stirling-All Among the Barley.ogg|titolo=All Among the Barley }} {{Projektoj}} Elektitaj verkaĵoj inkluzivas * ''Romantic Pieces for Organ'' * ''Moderato and Maestoso'', organo * ''The Dream'', SSTB, piano * ''All Among The Barley'', SATB * ''The Forester'', SATB, piano * ''Back From the Brink'', SATB, piano * [https://web.archive.org/web/20160724013713/http://www.vivacepress.com/323.html ''Six Fugues for Organ On English Psalm Tunes''], Aranĝita fare de Barbara Harbach == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Stirling, Elizabeth}} [[Kategorio:Anglaj orgenistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de Anglio]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] 8r1az4fgzhwpod7pc5j1okp704i9z6u 0 822434 9350119 8515089 2026-04-09T08:40:50Z Sj1mor 12103 9350119 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Watercolour_sketch_of_Caroline_Norton_by_Emma_Fergusson_1860,_National_Portrait_Gallery_of_Scotland.jpg|eta|Akvarela skeĉo de Caroline Norton fare de Emma Fergusson 1860, ĉe la Nacia Portreta Galerio de Skotlando]] [[Dosiero:Caroline_Norton_engraved_portrait.jpg|eta|Portreta gravuraĵo de Caroline Norton el unu el ŝiaj romanoj]] [[Dosiero:Caroline_Norton_by_Frank_Stone.jpg|eta|Caroline Norton, detalo de portreto de Frank Stone, ĉ. 1845]] '''Caroline Elizabeth Sarah''' ('''Sheridan''') '''NORTON''' <ref>Reynolds, K. D. "Norton [née Sheridan], Caroline Elizabeth Sarah". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/20339. (Subscription or UK public library membership required.)</ref> (la [[22-a de marto|22-an de marto]] [[1808]] - la [[15-a de junio|15-an de junio]] [[1877]]) estis sociemulo, [[Verkisto|verkistino]], [[poeto]], [[Dramaturgo|dramisto]], komponistino kaj socia aktivulo por la rajtoj de virinoj. Ŝi lasis sian edzon, kiu estis akuzita de multaj pro truda kaj perforta konduto, en 1836. Ŝia edzo tiam jurpersekutis ŝian proksiman amikon William Ŝafido, Lord Melbourne, tiam la [[Whig]] Ĉefministro, pro [[adulto]]. La rezultinta skandalo preskaŭ faligis la registaron, kaj vundis Caroline-n. Kvankam la ĵurio trovis ŝian amikon ne kulpa de adulto, ŝi malsukcesis akiri eksedziĝon kaj estis neita aliron al ŝia tri filoj pro la leĝoj ĉe la tempo kiuj preferis patrojn. Kiam ŝi disiĝis de sia perforta edzo, ŝi malkovris, ke ŝi havis neniun laŭleĝan rajton sen li, dum li povis pro siaj laŭleĝaj rajtoj nei ŝian aliron al iliaj filoj kaj ŝia posedaĵo. Post jaroj la kampanjado de Norton gvidis al la promulgado de la Akto pri Gardado de Infanoj ([[:en:Custody_of_Infants_Act_1839|Custody of Infants Act]], 1839), la Akto pri Geedzecaj Aferoj ([[:en:Matrimonial_Causes_Act_1857|Matrimonial Causes Act]], 1857) kaj la Akto pri posedo de Nemoveblaĵoj de Edziniĝintaj Virinoj ([[:en:Married_Women's_Property_Act_1870|Married Women's Property Act]], 1870). == Vivo == Ŝi estis filino de la aktoro Thomas Sheridan kaj la romanverkistino Caroline Henrietta Callander. Dek-naŭ jaraĝa ŝi geedziĝis kun George Chapple Norton. Li iĝis posedema edzo kiu en [[Ebrio|ebrieco]] atakis kaj perfortis Carolinen. Ŝi naskis tri bebojn meze de tia malfeliĉa familia etoso, kaj aldone ŝi amare batalis pro la tre malbona ekonomia situacio kaŭzita de la malsukcesoj de George kiel [[advokato]]. Tiu ĉi [[malfeliĉo]] eble funkciis kiel sprono al ŝiaj kreivaj okupoj. Por liberigi siajn emociojn ŝi turnis sin al [[poezio]], [[prozo]] kaj [[muziko]]. Ŝia unua libro, “La Malĝojoj de Rosalie” (''The Sorrows of Rosalie'') (1829), estis bone ricevita. Baldaŭ sekvis aliaj titoloj ankaŭ bone akceptitaj. Caroline trovis ke tiu aktivado povas ankaŭ solvi ŝian ekonomian situacion, dum ŝi sendependigas de la perforta edzo. Post naŭ jaroj da [[geedzeco]], Caroline forlasis sian edzon kaj ŝi sukcesis vivteni sin per sia [[aŭtorgajno]]. Tamen George kidnapis la tri infanojn; li kaŝis ilin en [[Skotlando]], akuzante Caroline en [[tribunalo]] pro [[amafero]]. Sub la angla juro en [[1836]], la infanoj estis laŭleĝa posedaĵo de la patro. La akuzo pri [[adulto]] ne estis pruvita, sed ŝi daŭre restis sen siaj infanoj, kaj ŝia socia [[reputacio]] estis ruinigita. Ankoraŭ pli, la edzo antaŭ tribunaloj sukcese postulis ajnan monon kiun Caroline gajnus el la vendado de siaj libroj aŭ kantante. Kiel rezulto la kariero de Caroline deturniĝis for de la artoj al skribado de tekstoj kaj [[Pamfleto|pamfletoj]] por defendi ŝiajn rajtojn. Ŝi iĝis ĉefa aktivulo en intensa kampanjo pri la infanprizorga kaŭzo, kiu inkludis leteron al [[reĝino Viktorio]]. Ŝia kampanjo sukcesis: Dum la daŭro de pluraj jaroj ŝiaj klopodoj, kune kun la movado por la virinaj rajtoj, atingis la aprobon de la [[Brita parlamento|parlamento]] de tri ĉefaj leĝoj: La leĝo pri Infana Prizorgardo aprobita en [[1839]], kiu donis al disigitaj aŭ divorcitaj edzinoj rajton al siaj infanoj. Caroline ankaŭ skribis kaj [[Agitato|agitadis]] en subteno de la propono pri la Leĝo de [[Eksgeedziĝo]] kiu estis aprobita en [[1857]], kaj ankaŭ pri la Leĝo rilate al la Posedaĵoj de la Edziĝintaj Virinoj aprobita en [[1870]]. La pentristo Daniel Maclise estis komisiita por verki [[Murpentraĵo|murpentraĵojn]] en la [[Ĉambro de lordoj|Lord-ĉambro]] (''House of Lords''). Por la [[fresko]] pri ‘[[Justeco]]’ li elektis Caroline Norton kiel faman personon, viktimo de maljusteco. Caroline modelis por tiu ĉi fresko kiu estis finita en [[1849]]. Se Caroline Norton estis grava verkistino, kaj grava socia aktivulo, ŝia rilato kun la baladkomponaĵo ne estis malpli grava. Ŝi havis grandan sukceson kun sia 'hispana' balado "Juanita" ([[1853]]), komponita kaj verkita de ŝi mem. Ĝi iĝis la unua [[balado]] de virina kantverkisto se temas pri atingi masivan vendon. “Juanita” definitive estas angla balado kun ekzota tuŝo de hispana [[melodio]] kaj teksto. Pseŭdo-hispana muziko ornamas eĉ la post-ludon kiu enhavas imiton de la "martelitaj" notoj oftaj en gitarmuziko. Kelkaj el ŝiaj kantoj klare reflektas ŝiajn proprajn zorgojn, ekzemple "[[Lamento]] de la patrino" (1840). Aliaj reflektas ilin oblikve, kiel “La [[adiaŭo]] de la arabo” kiu temas pri dolora apartigo. Laŭ Derek B. Scott la graveco de Caroline Norton en la historio de la salona balado estas ke “''ŝi donis ekzemplon al aliaj virinoj daŭre produktante siajn proprajn [[Kanzono|kanzonojn]]. Farante tion, ŝi ne nur pavimis la vojon por [[Charlotte Alington Barnard|Claribel]] kaj [[Maria Lindsay]] (V. en m. 162) sed ankaŭ plibonigis la statuson de virinoj interesitaj pri [[Komponado (muziko)|komponado]] de [[populara muziko]]''”. {{Virinoj en muziko|163}} == Verkaro == === Politikaj broŝuroj === * ''A Voice from the Factories'', 1836 * ''Separation of Mother and Child by the Laws of Custody of Infants Considered'', 1837 * ''A Plain Letter to the Lord Chancellor on the Infant Custody Bill'', 1839 * ''Letters to the Mob'', 1848 * ''[[s:English Laws for Women in the Nineteenth Century|English Laws for Women in the Nineteenth Century]]'', 1854 * ''A Letter to the Queen on Lord Chancellor Cranworth's Marriage & Divorce Bill'', 1855 * ''A Review of the Divorce Bill of 1856, with propositions for an amendment of the laws affecting married persons'', 1857 === Poeziaj kolektoj === * ''The Sorrows of Rosalie: A Tale with Other Poems'', 1829 * ''I Do Not Love Thee'', 1829 * ''The Cold Change'', 1829 * ''The Undying One and Other Poems'', 1830 * ''The Faithless Knight'', 1830 * ''The Dream, and Other Poems'', 1840 * ''The Child of the Islands'', 1845 * ''Aunt Carry's Ballads for Children'', 1847 * ''Bingen on the Rhine'', undated: "Copyrighted 1883 by Porter & Coates, Philadelphia" * ''The Centenary Festival'', 1859 * ''The Lady of La Garaye'', 1862 * ''We Have Been Friends Together'' === Romanoj === * ''The Dandies Rout'', 1825 * ''The Wife, and Woman's Reward,'' 3 vols, 1835 * ''Stuart of Dunleath'', 1851 * ''Lost and Saved'', 3 vols, 1863 * ''Old Sir Douglas.'' 3 vols, 1866 === Teatraĵoj === * ''The Gypsy Father'', 1830 * ''Vathek'', based on the novel by William Beckford, 1830. In the Notes & Queries issue of March 2017, 86–95 ("The Lost Manuscript of Caroline Norton's Vathek"), Robert J. Gemmett provides compelling evidence that Caroline's manuscript of this play may have survived. == Vidu ankaŭ == * "[[:en:We_Thank_Thee,_O_God,_for_a_Prophet|We Thank Thee, O God, for a Prophet]]" (Ni Dankas Thee, O Dio, pro Profeto) == Fontoj == * [[Anne Wignall|Alice Acland]], ''Caroline Norton'', Constable, 1948 * Diane Atkinson, ''The Criminal Conversation is of Mrs Norton.'' London, Preface Publishing, 2012 * Barbara Caine, ''English Feminism, 1780–1980,'' Oxford University Press, 1997 * Alan Chedzoy, ''A Scandalous Woman, The Story of Caroline Norton''. London, 1992 * John William Cousin, ''A Short Biographical Dictionary of English Literature''. London, J. M. Dent & Sons; New York, E. P. Dutton, 1910 * [[Fanny Kemble]], ''[[iarchive:recordsagirlhoo02kembgoog|The Records of a Girlhood]]''. New York, Holt, 1879 * David I. Kertzer, ''Family Life in the Nineteenth Century, 1789–1913: The History of the European family''. Volume 2. Yale University Press, 2002 * Gail MacColl and Carol M. Wallace, ''To Marry an English Lord: Or, How Anglomania Really Got Started''. New York, Workman Publishing, 1999 * L. G. Mitchell, ''Lord Melbourne, 1779–1848''. Oxford University Press, 1997 * Caroline Elizabeth Sarah Sheridan Norton, ''English Laws for Women in the Nineteenth Century.'' London [s.n.], 1854 * Joan Perkin, ''Women and Marriage in Nineteenth-Century England''. Routledge, 1989 * Jane Gray Perkins, ''[[iarchive:bub_gb_FJBpAAAAMAAJ|The Life of the Honourable Mrs. Norton]]''. John Murray, 1909 * Diana Scott-Kilvert, ''The Journals of Mary Shelley, 1814–1844. Volume: 2''. Oxford, Clarendon Press, 1987 * Lawrence Stone, ''Road to Divorce: England 1530–1987''. Oxford University Press, 1990 * Sylvia Strauss, ''Traitors to the Masculine Cause: The Men's Campaigns for Women's Rights''. Greenwood Press, 1982 * Cecil Woodham-Smith, ''[[iarchive:florencenighting00wood|Florence Nightingale, 1820–1910]]''. McGraw-Hill Book Company, 1951 * Marilyn Yalom, ''A History of the Wife''. New York: Harper Perennial, 2002 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * "[http://www.spartacus-educational.com/Wnorton.htm Caroline Norton]" ĉe brita Historia > balotrajto de virinoj (Spartacus-Educational.com) * "Caroline Norton (1808–1877)" ĉe ''Celebration of Women Writers'', U. De Pensilvania Biblioteko * [https://www.theguardian.com/g2/story/0,,1795289,00.html "Kandelo por Caroline: ... Natasha Walter rigardas la vivon de forgesita heroinon"], The Guardian, la 12an de junio 2006 * [https://www.bbc.co.uk/programmes/b07v0fv2 Diskuto de vivo de Caroline Norton] sur BBC Radio programo ''[[:en:Great_Lives|Great Lives]],'' la 4an de septembro 2016. * [https://archive.org/search.php?query=%28%28subject%3A%22Norton%2C%20Caroline%22%20OR%20subject%3A%22Caroline%20Norton%22%20OR%20creator%3A%22Norton%2C%20Caroline%22%20OR%20creator%3A%22Caroline%20Norton%22%20OR%20title%3A%22Caroline%20Norton%22%20OR%20description%3A%22Norton%2C%20Caroline%22%20OR%20description%3A%22Caroline%20Norton%22%29%20OR%20%28%221808-1877%22%20AND%20Norton%29%29%20AND%20%28-mediatype:software%29 Verkoj fare de aŭ pri Caroline Norton] ĉe Internet Archive * [https://librivox.org/author/2658 Verkoj fare de Caroline Norton] ĉe LibriVox (public domain audiobooks) * [https://openlibrary.org/authors/OL722747A Verkoj fare de Caroline Norton] ĉe Open Library * "[https://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/c/F65912 Arkivita materialo pri Caroline Norton]". UK National Archives. * "[http://purl.lib.ua.edu/14420 Juanita: hispana balado]" (folia muziko) ĉe la Confederate Imprints Collection, Biblioteko de U. de Alabama * "[http://purl.lib.ua.edu/10382 A Health to the Outward Bound]" (folia muziko) ĉe la Wade Hall Sheet Music Collection, Biblioteko U. de Alabama * [https://lccn.loc.gov/n50081515 Caroline Sheridan Norton] ĉe Library of Congress, with 66 library catalogue records * [[hdl:10079/fa/beinecke.norton|Kolekto de Caroline Sheridan Norton]]. Ĝenerala Kolekto, Beinecke Rare Book and Manuscript Library. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Norton, Caroline}} [[Kategorio:Virinrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Historio de feminismo]] [[Kategorio:Britaj komponistoj]] [[Kategorio:Britaj aktivuloj]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Skotdevenaj angloj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1808]] [[Kategorio:Mortintoj en 1877]] 6w589v207l21p0k1lics1g3k885b8xj 0 823531 9350120 8916497 2026-04-09T08:42:24Z Sj1mor 12103 9350120 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Clémence de Grandval''' (la 21an de januaro 1828 – la 15an de januaro 1907), naskiĝinta kiel '''Marie Félicie Clémence de Reiset''' kaj ankaŭ konata kiel '''Vicomtesse de Grandval''' kaj '''Marie Grandval''', estis [[Francoj|franca]] kantisto, pianisto kaj [[komponisto]] de la [[Romantisma muziko|romantisma epoko]]. Ŝi estis persono kaj komponisto de staturo dum ŝia vivo, kvankam malpli memorita poste <ref name="musicweb-international.com2">{{cite web|url=http://www.musicweb-international.com/classrev//2008/Feb08/Grandval_cd98295.htm|title=CD review: Clemence de Grandval: Works for Oboe|author=Robert Hugill|date=February 2008|work=MusicWeb-International|accessdate=la 4an de marto 2011}}</ref>. Multaj de ŝiaj verkaĵoj estis eldonita sub [[Pseŭdonimo|pseŭdonimoj]]. == Vivo == Ŝi naskiĝis en riĉa kaj klera familio <ref name="Grove">{{cite encyclopedia|last=Tsou|first=Judy|editor1-last=Sadie|editor1-first=Stanley|encyclopedia=New Grove Dictionary of Music and Musicians|title=Grandval (née de Reiset), Marie (Félicie Clémence), Vicomtesse de|year=2001|publisher=Macmillan|volume=10|location=London|isbn=0-333-60800-3|page=294}}</ref>. Ŝia patro estis talenta pianisto kaj ŝia patrino estis romanverkistino <ref name="saosnois">{{cite web|url=http://www.saosnois.com/St-remy-des-monts/chateau%20cour%20du%20bois_.htm|title=La cour du bois|author=Desmond, Kevin|work=Culture, Patrimoine, Folklore du Saosnois en Sarthe|language=French|accessdate=4an de marto 2011}}</ref>. La juna Clemence de Reiset profitis de artaj agadoj organizitaj en sia hejmo fare de siaj gepatroj. Tie ŝi konatiĝis kun figuroj kiel la germana komponisto [[Friedrich Flotow|Flotow]] ĉe kiu ŝi komencis siajn muzikajn studojn infanaĝe, kaj [[Frédéric Chopin]], kiu estis konstanta fonto de inspiro por ŝi. La unuaj komponaĵoj de Clemence originas de ŝiaj fruaj adoleskaj jaroj: antaŭ la aĝo de dudek ŝi jam publikigis plurajn ĉambrajn verkojn. Ŝiaj ludado kaj komponaĵoj estis altgrade laŭditaj, kaj rapide Clemence establis sin sur la pariza muzika scenejo. Ŝi premieris sian unuan [[Simfonio|simfonion]] en la Granda Filharmonia Societo de Parizo kiun dirigentis [[Hector Berlioz]] ([[1851]]). La programo inkludis la unuajn kvar partojn de ŝia ‘Drameca Simfonio', ‘[[Romeo kaj Julieto|Romeo kaj Julieta]]’, kaj plurajn [[Ario|ariojn]] kantitajn fare de [[Pauline Viardo|Pauline Viardot]] (V. en m. 157). Ĉar la juna Clemence ne finis iujn muzikajn studojn, ŝi estis konsiderata [[amatoro]], tamen, multaj kolegoj laŭdis ĝuste ŝian "''komponan stilon netuŝitan de la skolastika pedanteco''". Antaŭ ol Clemence de Reiset geedziĝis kun ''Charles-Grégoire de Grandval'' (1851), ŝi estis jam amata interpretisto kaj komponistino en la parizaj [[Salonmuziko|salonmuzikoj]]. Sed estis nur post la geedziĝo kiam ŝi vere studis [[Komponado (muziko)|komponadon]], farante tion ĉe [[Camille Saint-Saëns]]. Ŝi iĝis unu el la plej sukcesaj komponistinoj en [[Francio]] kaj ŝia muzika produktiveco feliĉe ne malpliiĝis post la geedziĝo kiel estis ofte. Tamen, pro sia elstara socia pozicio Clemence komencis publikigi multajn el siaj verkoj sub diversaj pseŭdonimoj, kiel '''Caroline Blangy''', '''Clémence Valgrand''', '''Maria Felicita de Reiset''' kaj '''Maria Reiset de Tesier'''. Ŝi komponis en preskaŭ ĉiuj ĝenroj: [[Opero|operoj]], [[Koruso|korusoj]], [[Kanto|kantoj]] por [[Voĉa muziko|voĉo]] kaj [[Pianomuziko|piano]], [[Orkestrado|orkestraj verkoj]], kaj [[Instrumenta muziko|instrumenta]] [[ĉambra muziko]]. Clemence de Grandval pritraktis la larĝan gamon de siaj muzikĝenroj per ''"nekontestebla vigleco... rimarkindaj kapabloj kaj rara kreivo"'', kiel komentas [[François-Joseph Fétis]]. Precipe ŝi estis fama pro siaj scenejaj verkoj. Ŝia unua opero ‘''Le sou de Lise''’ premieris kiam ŝi estis 31-jaraĝa, kaj ŝia naŭa kaj lasta opero premieris kiam ŝi estis 64-jaraĝa. Verŝajne ŝia plej granda sukceso, kun la plej granda nombro da prezentoj tra la jaroj, estis ''[[Stabat Mater|Stabat mater]]'' (1871) kiu eniris la [[Repertuaro|repertuaron]] de multaj preĝejoj <ref>{{cite web|url=http://www.musicweb-international.com/classrev/2008/May08/review_log_Hugill_Apr08.htm|title=Reviewer's log - April 2008|author=Robert Hugill|work=MusicWeb-International|accessdate=la 4an de marto 2011}}</ref>. Clemence de Grandval fariĝis grava figuro en la Nacia Societo de Muziko, kaj dum la [[1870-aj jaroj|1870aj]] kaj [[1880-aj jaroj|1880aj]] jaroj ŝi estis ĝia plej ludita komponisto. Ŝi gajnis la inaŭguran ''Concours Rossini'' de la Belarta Akademio por sia [[oratorio]] ‘La filino de [[Jairo (Biblio)|Jairo]]’ ([[1880]]) <ref>{{cite book|title=The Societ́e ́des concerts du conservatoire, 1828–1967|author=Holoman, D. Kern|year=2004}}</ref>, kaj dek jarojn poste la Pariza Konservatorio aljuĝis al ŝi la ‘''Premion Cartier''’ por sia tuta ĉambra muzikproduktado. Ŝia influo en parizaj muzikaj cirkloj, en koncertaj societoj aŭ aristokrataj salonoj, atingis sian pinton dum la 70-aj jaroj. La prezento de ŝia “Konĉerto por hobojo op.7” ĉe la Konservatoria Koncerta Societo povas esti konsiderata simbolo de tiu sukceso. La lasta, bonega el ŝiaj komponaĵoj estis la opero ''[[Mazepa|Mazeppa]]'', premierita en [[Bordeaux]] en [[1892]]. Clemence de Grandval postlasis konsiderindan kaj varian verkaron, multe el kiuj estas de la plej alta kvalito kaj meritas esti aŭdataj pli ofte. {{Virinoj en muziko|165}} == Notindaj komponaĵoj == Malkiel multaj de ŝiaj samtempuloj, Grandval verkis multajn pecojn por [[hobojo]] kaj malkiel ŝiaj virinaj samtempuloj, ŝi verkis plurajn [[Opero|operojn]]. Elektita verkaĵojn inkluzivas: === Opero === * ''Le sou de Lise'' (1859) * ''Les fiancés de Rosa'' (1863) * ''Piccolino'' (1869) * ''Atala'' (c. 1888) * ''Mazeppa'' (1892) === Koralo === * Meso (1867) * Stabat mater (1870), cantata * ''Sainte-Agnès'' (1876), oratorio * ''La fille de Jaïre'' (1881), oratorio === Koncertante === * Oboe konĉerto en D minoro, Op. 7 === Ĉambro === * 2 pecoj por [[klarneto]] kaj [[piano]] (1885) * 4 pecoj por [[Angla korno|cor anglais]] kaj piano * Deux Pieces, ob, vc, pf, 1884; eldonita fare de June Emerson: WPaj referencoj: https://www.juneemersonwindmusic.com/DEUX-PIECES-Romance-Gavotte.html === Kantoj === * "Noël!" (1901) == Premioj == * 1880: [[Prix Rossini|Concour Rossini]], pro ŝia oratorio ''La fille de Jaïre''. * 1890: Cartier Premio, Konservatorio de Parizo, pro ŝia ĉambra muziko <ref name="saosnois" />. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMSLP|id=Grandval, Marie|cname=Clémence de Grandval}} * [http://www.saosnois.com/St-remy-des-monts/chateau%20cour%20du%20bois_.htm Biografio de Clémence de Grandval (en la franca)] * Virinoj de noto: http://womenofnote.co.uk/ {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grandval, Clémence}} [[Kategorio:Francaj romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Francaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Homoj de Sarthe]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1907]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1828]] 67fver4w7u4lxvo0wtjdk50hsbdo13y 0 833194 9350045 8285663 2026-04-09T05:03:57Z Sj1mor 12103 ne konfuzu kun Bulonja Deklaracio 9350045 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Bulonja Deklaracio}}[[dosiero:Bologna zone.svg|eta|200ra|{{centre|la "[[Eŭropa Areo de Supera Eduko|bolonja zono]]"}}]] La '''Bolonja Deklaracio''' ([[france]] ''Déclaration de Bologne'', [[germane]] ''Bologna-Erklärung'', [[hispane]] ''Declaración de Bolonia'', [[itale]] ''Dichiarazione di Bologna'', [[nederlande]] ''Bolognaverklaring''; [[portugale]] ''Declaração de Bolonha'' kaj por la slavaj lingvoj simbole [[ruse]] ''Болонская декларация'' kaj [[ukraine]] ''Болонська декларація/конвенція'', aŭ plene "Komuna Deklaro de la Eŭropaj Ministroj pri Edukado kunvokita en Bolonjo la 19-an de junio 1999")<ref>[https://education.ec.europa.eu/education-levels/higher-education/inclusive-and-connected-higher-education/bologna-process informo pri la deklaro] jen {{en}} en la retejo ''magna-charta.org''</ref> estas la ĉefa gvida dokumento de la [[Bolonja Procezo]], celanta por kunigi eŭropajn superajn edukajn sistemojn. Ĝi estis adoptita de ministroj pri edukado de 29 eŭropaj landoj ĉe ilia kunveno en [[Bolonjo]] en 1999. La celo de la deklaracio estas krei [[Eŭropa Areo de Supera Eduko|Eŭropan Areon de Supera Eduko]] en kiu studentoj kaj diplomiĝintoj pova libere moviĝi inter landoj, uzante antaŭajn kvalifikojn en unu lando kiel akcepteblajn enirpostulojn por plua studo en alia. La ĉefaj celoj interkonsentitaj estis: # "Adopto de sistemo de facile legeblaj kaj kompareblaj gradoj". Tio estas, landoj devus adopti komunajn terminologion kaj normojn # "Adopto de sistemo esence bazita sur du ĉefaj cikloj, bakalaŭra kaj diplomiĝinta. Aliro al la dua ciklo [diploma edukado] devas postuli sukcesan finon de unua ciklo daŭranta minimume tri jarojn. La diplomo donita post la unua ciklo ankaŭ devas esti rilata al la eŭropa labormerkato kiel taŭga nivelo de kvalifiko. La dua ciklo devus konduki al la magistro kaj/aŭ doktoreco kiel en multaj eŭropaj landoj." ==Subskribintoj== Subskribintoj de la Bolonja Deklaracio,<ref>[https://www.gmac.com/why-gmac/gmac-news/gmnews/2005/january-february/the-bologna-accord-a-european-revolution-with-global-implications artikolo "La Bolonja Deklaracio: Eŭropa Revolucio kun Tutmondaj Implicoj"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200324105130/https://www.gmac.com/why-gmac/gmac-news/gmnews/2005/january-february/the-bologna-accord-a-european-revolution-with-global-implications |date=2020-03-24 }} {{en}} el la retejo ''gmac.com'' alirita 2020-03-24</ref> membroj de la [[Eŭropa Areo de Supera Eduko]], estas: * 1999: [[Aŭstrio]], [[Belgio]] ([[Flandra Komunumo]] kaj [[Franca Komunumo de Belgio]] aparte), [[Bulgario]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Estonio]], [[Finnlando]], [[Francio]], [[Germanio]], [[Grekio]], [[Hungario]], [[Islando]], [[Irlando]] , [[Italio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Luksemburgio]], [[Malto]], [[Nederlando]], [[Norvegio]], [[Pollando]], [[Portugalio]], [[Rumanio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]], [[Hispanio]], [[Svedio]], [[Svislando]] kaj la [[Unuiĝinta Reĝlando]] ([[Britio]]). * 2001: [[Kroatio]], [[Kipro]], [[Liĥtenŝtejno]], [[Turkio]], aparte la [[Eŭropa Komisiono]] * 2003: [[Albanio]], [[Andoro]], [[Bosnio kaj Hercegovino]], [[Nord Makedonio]], [[Rusio]], [[Serbio]], [[Vatikanurbo]] * 2005: [[Armenio]], [[Azerbajĝano]], [[Kartvelio]], [[Moldavio]] kaj [[Ukrainio]] * Majo 2007: [[Montenegro]] * 2010: [[Kazaĥstano]] * Majo 2015: [[Belorusio]] Ĉiuj membroŝtatoj de EU partoprenas en la procezo, kaj la [[Eŭropa Komisiono]] estas ankaŭ subskribinto. [[Monako]] kaj [[San-Marino]] estas la solaj membroj de la [[Konsilio de Eŭropo]] kiu ne adoptis la procezon. == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|Eŭropo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Altnivela edukado]] [[Kategorio:Esploro en Eŭropo]] [[Kategorio:Edukado en Eŭropa Unio]] 5jajeix4cogpoi3tf3h21m3bxls0efx 0 842877 9350126 8703887 2026-04-09T08:57:45Z Sj1mor 12103 9350126 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Soledad BENGOECHEA de CÁRMENA''' (la 21-an de marto [[1849]], en [[Madrido]] - la 30-an de novembro [[1893]], samloke) estis hispana muzikisto, pianisto kaj komponisto. Ŝi studis muzikon kun Juan Ambrosio Arriola, [[Jesús de Monasterio|Jesuo de Monasterio]] kaj Nicolás Rodríguez Ledesma <ref>{{Cite web|url=http://www.law-guy.com/dummygod/Entries/S45495.htm|title=Bengoechea de Cármena, Soledad|accessdate=5 January 2011|author=Sanchez, Ramon Sobrino}}{{404|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite book|title=The new Grove dictionary of music and musicians: Volume 29|first=Stanley|last=Sadie|first2=John|last2=Tyrrell|year=2001}}</ref>. == Vivo == Ŝi naskiĝis en [[Madrido]] al la familio Bengoechea kiu havis grandan elekton de muzikaj instrumentoj en Madrido, kaj kie Soledad respondecas pri kaj komponisto kaj interpretisto. Kiam ŝi estis 7-jaraĝa, oni trovis ŝin ludante en la piano pecon antaŭe aŭdita de ŝi. La eksterordinara fakto estis ke la knabino, kiu eĉ apenaŭ atingis la klavaron, ankoraŭ ne komencis studi muzikon. Ŝia Patro, Alejandro Bengoechea, komprenante la frumaturan muzikan talenton de sia filino, konfidis ŝian instruon kaj trejnadon al majstro Ambrosio Arriola; post la morto de Arriola, la grandviolonisto de Jesús de Monasterio zorgis pri ŝia daŭra studo. Soledad preskaŭ sekrete verkis ''Meson'' por kvar voĉoj kaj orkestro en Si bemolo maĵora. La Meso estis konata de la artisto Victoriano Daroca kaj diskonigita al aliaj. Ĉi tiu estas la ĉefministro de Carmen Calzado, en Madrido (1867). La komponistino estis dek-ok jara kaj la artaj revuoj laŭdegis ŝin. Ĉi tiu estas gratulita de la hispana pastro, komponisto kaj muzikisto Hilarión Eslava. Ŝi ludis pianon en la salono de sia familio kaj estis regule invitita kiel pianisto al aliaj madridaj salonoj; En ĉi tiu kazo, la unua afero, kiun vi povas vidi, estas la verkoj. En [[Bilbao]] la komponisto Nicolás Rodríguez Ledesma donis al ŝi konsilojn, pli ol instruojn, pri [[instrumentado]]. Soledad Bengoechea, sen havi grandan nombron da verkoj, manifestiĝis en sursceneja kaj en [[Orkestromuziko|orkestra muziko]], laika kaj [[Religia muziko|religia]], en kantoj por voĉo kaj piano, kaj en muzikverkoj por piano, “kie komencas malfrue [[romantikismo]], iom [[Felix Mendelssohn Bartholdy|mendelssohniana]] kaj kun neeviteblaj sekvoj de italia opero''.'' ”, kiel diras Fernando Rodríguez de la Torre ĉe la paĝo de la [[Reĝa Akademio de Historio (Hispanio)|Reĝa Akademio de Histori]]<nowiki/>o. Soledad edziniĝis al Carlos Cármena kaj ŝi adoptis lian familian nomon por subskribi siajn verkojn: Soledad Bengoechea de Cármena. Tamen, edziniĝinta ŝi nur komponis unu verkon, kiel ofte ripetiĝas ĉe la historio de la virinoj muzikistoj… El verkoj por kantado elstaraj la [[Romanco (muziko)|romanco]] “Les Larmes” por [[soprano]] piano, premierita de la fama kantistino [[Mária Sass|María Sass]], kadro de koncerto en la Madrida Muzika Konservatorio (1873). Ĉi tiu simfonia katalogo inkluzivas " ''Triumphal March'' " de la orkestro kaj " ''Sybille'' " luditan en Re-minoro, ĉefranga de la elstara violonisto Jesuo de Monastery kiel [[direktisto]]. El diversaj lirikaj verkoj oni povas mencii tri [[Zarzuelo (teatro)|zarzuelojn]], “Perforte pendigita”,(1876) “La granda tago” (1894) kaj “Floro de la Ĉielo” (1894) ĉiuj premieritaj ĉe la teatro [[Jovellanos]]. Inter verkoj por piano estas “ ''Capricho-Scherzo'' ” en La maĵora, “ ''Triumfa marŝo'' ” en La bemolo maĵora kaj [[Fantazio (muziko)|pianfantazioj]]. “Salve” en Mi-bemolo por [[tipleo]] kaj [[koruso]] kun akompano de piano, [[harpo]] kaj [[harmoniumo]] (1883). Laborante en ĉiuj muzikĝenroj, Soledad Bengoechea estis vere la unua hispana virina kompromiso de la [[19-a jarcento]], superante la rolo de virinoj kiel amatora pian-prezentanto en muzikvesperoj. Tiel asertas Fernando Rodríguez de la Torre ĉe la paĝo de la Reĝa Akademio de Historio: “ ''En la 20-a jarcento oni atentis pli postajn komponistinojn kaj forgesis pri tiu ĉi pioniro, kiu aperas en la Internacia Enciklopedio de Virinaj komponaĵoj (1981), Vi ankaŭ povas legi la modernan version de The New Grove Dictionary (2001-2002)."'' {{Virinoj en muziko|189}} == Verkaro == Elektitaj verkoj estas jenaj: * ''Flor de los cielos'', zarzuelo (1894) * ''El gran día'', zarzuelo (1894) * ''A la fuerza ahorcan'', zarzuelo (1876) * ''Sybille'', [[uverturo]] (1873) * ''Amasa'' (1867) * ''Marcha triunfal'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bengoechea de Cármena, Soledad}} [[Kategorio:Hispanaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] 1t6rrbfy34ijvxwtbtkkgt4g8ls1j4e 0 843819 9350127 8465343 2026-04-09T08:58:11Z Sj1mor 12103 9350127 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Catalina BERROA''' (1849-1911) estis kuba instrumentisto, instruisto kaj komponistino. La unua virina [[dirigento]] de [[Kubo]] <ref>{{Cite web|url=https://cimacnoticias.com.mx/noticia/catalina-berroa-primera-directora-de-orquesta-en-cuba/|title=Catalina Berroa, primera directora de orquesta en Cuba|date=30 November 2011|access-date=2019-12-08|archive-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208153647/https://cimacnoticias.com.mx/noticia/catalina-berroa-primera-directora-de-orquesta-en-cuba/|url-status=live}}</ref>. == Vivo == Ŝi estis naskita en la urbo [[Trinidado (Kubo)|Trinidad]]; urbo al kiu ŝi dediĉis sian unuan komponaĵon kiam ŝi estis dek-ok jara:“''La Trinidadino''”, kiu estas konsiderata ĝis hodiaŭ la [[Himno]] de la urbo. Ĝi estas kanto kun [[Habanero|habanera]] [[ritmo]] por [[gitaro]] kaj [[piano]]. Tiel Catalina Berroa ĵus komencis montri ekbrilon de sia nekomparebla talento. Tiu ĉi esprimo de ama sento al la urbo vivtenas la famon de la verkistino. La tuta familia medio favoris ŝian artan trejnadon: ŝi estis filino de profesia pianisto kun familiaj ligoj al bonegaj [[Dirigento|dirigentoj]] kaj [[muzikistoj]]. Aldone al sia hejma muzika pretigado, Catalina Berroa kompletigis siajn studojn en loka akademio kaj ĉe la elstara trinidada instruistino kaj pianisto Acela Duffay y Pérez. Jam en adoleskeco Catalina ludis plurajn muzikajn instrumentojn konsiderataj "seriozaj" pro la rigoraj teknikoj por ludi ilin: pianon, [[orgeno]]n, [[violono]]n, [[violonĉelo]]n, gitaron, [[fluto]]n kaj [[klarneto]]n. Notoj indikas ke ŝi ankaŭ ludis [[mandolino]]n, [[harpo]]n kaj [[liuto]]n. Krom esti virtuoza instrumentisto, Catalina estis multflanka komponisto de [[Valso|valsoj]], [[Gvaraĉo|gvaraĉoj]], kantoj por voĉoj kaj gitaro, koruspecoj, himnoj, religiaj verkoj por voĉo kaj piano kaj por voĉo kaj orgeno. Ŝiaj verkoj esprimas konceptojn de [[tembro]], [[melodio]] kaj ritmo influitaj de la sonoj alportitaj de eŭropaj, afrikaj kaj aliaj ĉirkaŭaj migradoj. Catalina Berroa estis grava parto de la trinidada muzika vivo: ŝi iĝis dirigento kaj orgenisto de la paroĥa koruso ĉe la preĝejo San Francisco de Asís kaj dirigento de la koruso ĉe la Preĝejo de la Santa Trinidad; ŝi estis violonisto en la Brunet Theatre-orkestro, la ĉefa kultura institucio de la urbo en kie prezentiĝis [[Zarzuelo (teatro)|zarzuelaj]] kompanioj <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IvoQQU1QL_QC&pg=PA60|title=The Norton/Grove dictionary of women composers|first1=Julie Anne|last1=Sadie|first2=Rhian|last2=Samuel|year=1994|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=9780393034875|accessdate=26 January 2011}}</ref>. Ŝi fondis la ‘Ĉambran Triopon’ kie ŝi ludis violonĉelon, kune kun Ana Luisa Vivanco en piano kaj Manuel Jiménez en violono. La Triopo prezentiĝis ludante pecojn de elstaraj eksterlandaj muzikistoj kiel [[Haydn]], [[Beethoven]] kaj [[Mozart]]. Ŝi estis la unua virino orkestra-direktisto en [[Kubo]] <ref>{{cite book|title=Cuban music from A to Z|url=https://archive.org/details/cubanmusicfromto00orov|url-access=registration|author=Orovio, Helio|year=2004}}</ref>. Kun sia bofrato ŝi fondis muzikakademion kiu estis aranĝita por servi ankaŭ kiel [[dancejo]]. Catalina Berroa estis nomumita prezidanto de la Filharmonia Sekcio ĉe la Societo “''La Luz''”. Ŝi kunlaboris kiel volontula instruisto en la “''Reciproka Helpsocieto por Koloraj Homoj''” kie multaj lokaj muzikistoj havis la privilegion esti ŝiaj studentoj. Ŝia laboro kiel bonfaranto aperis en la loka gazetaro: pri la [[koncerto]] ofertita ĉe la “''Bonfara Azilo kaj Karitata Hospitalo''” de la urbo la recenzisto skribis: "''la tre modesta Catalina Berroa estis parto de la prezentado ludante la violonon en la majstra maniero kiel ŝi scias.''" (El Telegrafo -1879) “''…pli granda merito apartenas al Catalina Berroa''” deklaras la renoma muzikologo Alicia Valdés Cantero en sia “''Vortaro de Famaj Virinoj en la Kuba Muziko''”, “''ŝi estis la unua virino komponisto naskita en Kubo kaj la iniciatinto de la kantmovado en Trinidad''." La prefero de Catalina Berroa por temoj de galanta amo kaj amrilatoj, ne reprezentas intiman esprimon, ĉar ŝi konserviĝis for de iu romantika rilato. Ŝiaj verkoj estis kreitaj por la publiko, ĉar tiaj temoj estas universalaj kaj ĉiam aktualaj. Tiutempe ofte la amverkoj estis uzataj en [[Serenado|serenadoj]], kiel komentas la [[muzikologo]], esploristo kaj [[pedagogo]] María Teresa Linares. Tamen, la jaro 1902 por Catalina Berroa estis escepte produktiva je romantikaj verkoj, ĝuste la jaro kiam ŝi, kvindek-du jaraĝa, trovis la amon kaj ŝi edziniĝis al Lucas Jiménez, [[forĝisto]] laŭ profesio. La humila hejmo de la paro fariĝis spaco por la disvastigo de muziko kaj kulturo. Artistoj, admirantoj kaj preterpasantoj ofte kunvenadis ĉe ili por aŭskulti ŝiajn elstarajn prezentojn. {{Virinoj en muziko|189}} == Verkaro == Berroa kunmetita kantojn, [[Gvaraĉo|gvaraĉoj]], himnoj kaj [[Liturgia muziko|liturgia]] kaj sankta muziko <ref>{{cite web|url=http://sn.cubarte-english.cult.cu/paginas/identidadHistoria/efemerides.php?dia=28&mes=2|title=Catalina Berroa|accessdate=26 January 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718163049/http://sn.cubarte-english.cult.cu/paginas/identidadHistoria/efemerides.php?dia=28&mes=2|archivedate=18 July 2011}}</ref>. Elektitajn laborojn inkluzivas: * ''Kanto La Triunuo'', 1867 * ''Kanto, Kanto de Belisa kaj Josefa'', 1902 * ''Kondamnita, La Talismano, Konscio, La pledo, Rosa Gentile'', ĉiuj voĉo kaj gitaro * ''Guaracha Cerro De La Habana'', la vespermanĝo de kato * ''Conchita marŝo'' * ''Majaj Floroj Preĝeja Muziko'', pro korno kaj piano * ''La Virgulino de Kubo'', por ĥoruso kaj kantistaro * ''Osalutaris'', por voĉo kaj organo * ''Savas por du voĉoj'', por voĉo kaj organo * ''Cecilia Waltz'' por piano kaj muzikgrupo * ''La nigrulo Mikaelo kaj Floroj'', por piano Ŝia muziko estis registrita kaj eldonita, inkluzive de: * ''Vocal Recital: Provedo, Lucy - PALAU, R.L./SANCHEZ, J.P./DE BLANCK, H./ANCKERMANN, C./AGUERO, G./JIMENEZ, J.M. (La Perla) Colibri CD-091'' == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Berroa, Catalina}} [[Kategorio:Kubaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Usonaj muzikpedagogoj]] [[Kategorio:Usonaj klasikaj pianistoj]] [[Kategorio:Usonaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1911]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1849]] glwb6w77hgtw30z2l2f8zqy7y0yslsh 0 855452 9350130 9014866 2026-04-09T09:03:46Z Sj1mor 12103 9350130 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Lola RODRÍGUEZ de TIÓ''' (la 14a de septembro, [[1843]] – la 10a de novembro, [[1924]]) estis verkistino, ĵurnalisto kaj poeto de [[Puerto-Riko]], unu el la ĉeffiguroj de la literatura kaj politika vivo de la insulo. Ŝia plej granda inspiro estis la sendependeco de ŝia [[patrujo]] de la hispanaj koloniistoj. Kiel rezulto de sia [[Opozicio (politiko)|opozicio]] al la hispana koloniisma registaro, ŝi estis ekzilita en pluraj okazoj. Tial ŝi loĝis en [[Karakaso]], [[Habano]], [[Nov-Jorko]], kaj en ĉiuj landoj ŝi kunagis kun la lokaj sendependaj movadoj. Ŝi verkis tri librojn, plurajn ĵurnalismajn artikolojn, fondis revuon, ĉiam je la servo de la sendependeco kaj kontraŭ [[koloniismo]]. Ni trovis kuriozan rilaton inter tiu verkistino de la [[libereco]] kun la muzika agado. Historie, ŝi estis la unua portorikana poetinon por establi sia reputacio kiel granda poeto tra [[Latinameriko]] <ref>Toledo, Josefina, ''Lola Rodríguez de Tió - Contribución para un estudio integral'', Librería Editorial Ateneo, San Juan, Puerto Rico, 2002</ref>. Kredanto en la [[Virinaj rajtoj|rajtoj de virinoj]], ŝi estis ankaŭ engaĝigita al la [[Aboliciismo|abolitio de sklaveco]] kaj la sendependeco de [[Porto-Riko]] <ref>[http://temascontroversialesvargas.blogspot.com/2014/05/la-mujer-en-nuestra-historia_2376.html} La Mujer en nuestra historia]</ref>. == Vivo == [[Dosiero:LolaRodriguezTio.jpg|maldekstra|eta|197x197ra|Busto de Lola Rodríguez de Tió]] [[Dosiero:Cementerio_Cristóbal_Colón_127.jpg|eta|Tombo ĉe Dupunkta Tombejo en Havano]] Kiam Lola naskiĝis, la latinamerika mapo jam montris grandajn ŝanĝojn rezulte de la popola lukto kontraŭ la hispana regado. Nur kelkaj nacioj restis hispan-dependantoj, inter ili Puerto-Riko. La malkontento kreskis en la insulo kaj potenca movado naskiĝis silente. Venis la momento kiam la ĉefinspiranto de tiu ĉi movado, la verkisto, kuracisto kaj politikisto Ramón Emeterio Betances petis [[Himno|himnon]] kiu eligu homojn el siaj hejmoj kaj aliĝu al la batalo por la sendependeco. Estis kiam Lola Rodriguez de Tió, inspirita de amo al sia patrujo verkis ''La Borinqueña'' (1868), Himno kiun ŝi improvizis ĉe renkontiĝo, surbaze de populara [[melodio]]. Per tiu ĉi verko ŝi senmortigis ''La Borinqueña'', kiu post multaj jaroj iĝos la himno de Puerto-Riko <ref name="LRTB">[https://www.loc.gov/rr/hispanic/1898/lola.html Lola Rodríguez de Tió - Bio]</ref>. La poemo spiris fajron kontraŭ la [[hispanoj]]. Laŭ Pardo de Casablanca, La Borinqueña (unue) "''estis kantata malantaŭ fermitaj pordoj fare de la eminentaj ‘sangermenaj’ familioj''”, sed baldaŭ ĝi disvastiĝis kiel fajro tra la tuta lando. Evidente, la hispana registaro ŝatis nek la enhavon, nek la disvastiĝon kiun ĝi atingis, tial la kanto estis malpermesata kaj Lola estis ekzilita kune kun sia edzo, la ĵurnalisto Bonocio Tió Segarra. Lola ekziliĝis, sed ''La Borinqueña'' kreskis kaj daŭre estis kantata de la homoj en longa, kurioza kaj ŝanĝiĝanta vojo. La muziko estis origine atribuata al Félix Astol Artés (1867), sed ekzistas iu indico ke Francisco Ramírez skribis tiun muzikon sep jarojn pli frue. Tamen, post la eksploda versio de Lola, Ramirez timis ke la hispana registaro ligu lin kun la nova versio kaj suferigu lin per la sama sorto kiel Lola; do li petis Astol postuli aŭtorecon de la muziko, ĉar Astol “''estis denaska [[Kataluno]] kaj tiel ne levus suspektojn''”. ''La Borinqueña'' fariĝis tiel populara ke kvankam ĝi estis origine orientita kontraŭ la hispana okupo, poste ĝi estis uzata en subteno de la libereco de la lando de la invado kaj altrudo de [[Usono]] sur la rajtoj de la nacio al [[Aŭtonomeco|aŭtonomio]]. Post la ŝanĝo de [[suvereneco]] de [[Hispanio]] al [[Usono]] (1898), la teksto estis konsiderata tro renversema, do estis adaptata nova, pli paca kaj unueciga kantoteksto de Manuel Fernandez Juncos (1901), kiu ankaŭ populariĝis kaj estis adoptita de la [[Publika lernejo|publikaj lernejoj]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.martinespada.net/Puerto%20Rican%20Flag.htm |titolo=Puerto Rican Flag |alirdato=2024-02-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090416000000/https://web.archive.org/web/20090416174648/http://www.martinespada.net/Puerto%20Rican%20Flag.htm |arkivdato=2009-04-16 }}</ref>. La muziko de ''La Borinqueña'' -prezentita kiel gracia, malrapida [[marŝo]], sen la komenca ''promeno'' - fariĝis oficiala himno en 1952, kaj la unueciga kantoteksto, 25 jarojn poste: en 1977 ''La Borinqueña'' kun tiuj ŝanĝoj, fariĝis oficiala Himno de la Asociita Ŝtato de Puerto-Riko <ref>{{Cite news|url=https://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn91099739/1913-01-09/ed-1/seq-1/|title=Boletín mercantil de Puerto Rico. (San Juan, P.R.) 18??-1918, January 09, 1913, Image 1|last=Humanities|first=National Endowment for the|date=1913-01-09|access-date=2019-10-05}}</ref>. La versio de Lola estas konata kiel la Revolucia Himno de Puerto-Riko. La fakto estas ke se Lola Rodriguez de Tió ne estus elektinta ''La Borinqueña'' por esprimi sian patriotan emon, plej verŝajne tiu melodio estus bela peco inter multaj aliaj, kaj kiel aliaj forgesebla... Sed hodiaŭ estas Ŝtata Himno! {{Virinoj en muziko|203}} == Verkaro (elektitaj) == * Mi patria en la muerte de Corchado (1885) * Cantares, nieblas y congojas (1968) * Claros de sol (1968) * Claros y nieblas (1885) * Mi libro de Kubo (1893) * Mi ofrenda (1880) * Mis cantares (1876) * Nochebuena (1887) * Obras completas (1968) * Poesías (1960) * Poesías patrióticas, poesías religiosas (1968) * Trabajos literarios (1882) * La borinqueña (kantoteksto al indiĝena danco, 1868) == Referencoj == {{Referencoj|2}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rodríguez de Tió, Lola}} [[Kategorio:Mortintoj en 1924]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1843]] tk60bmcgb8q284r6oegwjt1mk40w1qu 0 856155 9350131 9224745 2026-04-09T09:04:47Z Sj1mor 12103 /* Referencoj */ 9350131 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Teresa TANCO CORDOVEZ de HERRERA''' ([[1859]] – [[1946]], en [[Bogoto]]) estis [[Kolombio|kolombia]] pianisto kaj komponistino, kiu estas konsiderata la plej elstara muzikistino de la 19-a jarcento en sia lando. Ŝi trovis sian lokon en la ĉefurba muzika medio, en kunteksto kaj epoko, kiam estis konsiderata [[skandalo]] por virino dediĉi sin profesie al muziko <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=IvoQQU1QL_QC&q=Teresa+Tanco+Cordovez+de+Herrera&pg=PA455|title=The Norton/Grove dictionary of women composers|first1=Julie Anne|last1=Sadie|first2=Rhian|last2=Samuel|year=1994|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=9780393034875|access-date=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite book|title=Historia de la música en Santafé y Bogotá, 1538-1938|first1=Egberto|last1=Bermúdez|first2=Ellie Anne|last2=Duque|first3=Gamboa Tillotson|last3=Gamboa T.|year=2000}}</ref>. Ŝi estis edziĝinta al Alejandro Herrera. == Vivo == [[Dosiero:Helena_Tanco_de_Gómez_-_Similia_Similibus.png|eta|Desegno farita de Helena Tanco de Gómez por la premiero de la zarzuelo ''Similia Similibus'']] Teresa naskiĝis en riĉa familio de pianistaj gepatroj, kie ŝi ricevis privilegian muzikan edukadon kaj trejnadon. Siajn unuajn studojn de muziko ŝi ricevis sub la instruado de sia patrino, kaj daŭrigis ĉe la eminenta [[pedagogo]] Vicente Vargas de la Rosa. Je ŝia 15-jaraĝo, ŝia patro, la pianisto Mariano Tanco, kondukis ŝin al [[Parizo]] kaj enskribigis ŝin en la [[pariza Konservatorio]] kie ŝi studis ĉe la komponisto Theodore Ritte. Fininte siajn studojn kaj reveninte al Kolombio, Teresa decidis dediĉi sin profesie al muziko kaj tiel iĝis profesoro ĉe la Nacia Akademio de Muziko, kaj dirigentis [[koruso]]n por [[Sinjorino|sinjorinoj]] ĉe la Preĝejo de San Ignacio. Verŝajne ŝi tiam komponis kaj prezentis kelkajn el siaj voĉaj kaj religiaj verkoj. Teresa Tanco komponis ankaŭ muzikon por piano, inter kiuj elstaras la piano-[[polko]] “La tagiĝo” (''L'aube'') kaj aro da valsoj kiel la [[Valso]] por Granda [[Orkestro]] titolita "Printempo". Inter ŝiaj komponaĵoj elstaras ankaŭ la [[zarzuelo]] “''Similia Similibus''”. Kelkaj el ŝiaj [[Partituro|partituroj]] estis publikigitaj en grafika revuo de la ĉefurbo Kune kun sia fratino ŝi vojaĝis al Eŭropo (1883); en Parizo ŝi ricevis favorajn recenzojn pri sia pariza debuto ĉe la ''Salle Pleyel Saint-Saens <ref>{{cite web|url=http://riu-barotte.blog4ever.com/blog/lire-article-223393-1890531-compositrices_francaises__et_espagnoles_du_19eme_s.html|title=Compositrices françaises et espagnoles du 19ème siècle|access-date=20 December 2010}}</ref>''. Ŝia zarzuelo en du aktoj “''Similia Similibus''” surbaze de tekstoj de Carlos Sáenz, estis inspirita de hispana zarzuela intrigo kiu traktis [[homeopatio]]n. Ĝi estis prezentita unuafoje por festi la 24-an naskiĝtagon de Teresa ĉe la familia hejmo, kaj estis enscenigita fare de amikoj kaj familianoj, kiuj ĉiuj estis amatoroj. Laŭ raporto en La Ilustrita Ĵurnalo, la domo estis ''hele lumigita kaj ornamita per bukedoj da naturaj floroj''. Ĝi publikigis la partituron de la cavatina de la dua akto, la kompletan [[libreto]]n, recenzon de la [[premiero]] kaj ilustraĵojn, en kiuj oni povas vidi la [[kurteno]]n pentritan de Ana Tanco de Carrizosa, malsamajn scenojn de la zarzuelo kaj la komponistinon kiu dirigentis la orkestron. La fratino de Teresa, Leonor Tanco estis la [[ĉefrolulo]] de la [[teatraĵo]], kiu “''kun andaluza gracio ravis la publikon per sia bela voĉo kaj deloga figuro''”. En sia [[recenzo]], la pentristo, verkisto kaj ĵurnalisto Alberto Urdaneta skribis pri la muziko “''io kio estas nia, kion ni antaŭsentis… de ĉi tiu amata patrujo''. La muziko ''malkaŝas nian nacian guston, subtenata de la studo de la klasikaĵoj''”. ''Similia Similibus'' estis prezentita denove plurfoje fine de la 19-a jarcento fare de la zarzuel-kompanioj Zenardo (1888) kaj Zimmermann-Ughetti (1898) en la ''Teatro Colón''; kaj en la 20-a jarcento denove ĝi prezentiĝis ĉe la ''Teatro Colón'' en 1937, kaj en la Teatro Moderna Gimnazio en 1958. Oni scias ke Teresa Tanco fariĝis elstara figuro ankaŭ pro sia aktivado: ŝi organizis la [[inaŭguro]]n de la ''Teatro Cristóbal Colón'' (1892) kie ĉe la piano ŝi prezentis la '''Hungaran rapsodion''<nowiki/>' de [[Liszt]]. Sendube ŝi daŭre komponis kaj koncertis; tamen, bedaŭrinde malmulte da esplorado estis farita pri ŝia biografio kaj muziko. Tio estas ofta manko por tiuj, kiuj en tiuj epokoj provis trarompi la fermitan barilon por virinaj kulturaj agadoj. {{Virinoj en muziko|204}} == Verkaro == Ŝi komponis por voĉo, sanktajn pecojn kaj zarzuelon  . * ''Similia Similibus'', zarzuelo al teksto de Carlos Sáenz Echeverría, kreita por la naskiĝtago de lia patro en 1883 * ''Dawn (las tres de la mañana)'', polka * ''La primavera'', ''Souvenir de Royar'', ''Cigüeñas'', valsoj * ''Jesu dulce'', por ''cappella'' voĉo * ''Ecce Panis'', por ''cappella voĉo'' * ''Tamtum ergo, por cappella'' voĉo == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tanco Cordovez De Herrera, Teresa}} [[Kategorio:Kolombiaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] 1rq4wqnexjjyktn3w2vf3jhmvpb85jv 0 858258 9349849 9300201 2026-04-08T15:08:21Z Sj1mor 12103 /* Galerio */ 9349849 wikitext text/x-wiki : ''por la usona filmo de [[1974]], vidu [[Chinatown (filmo)|Chinatown]]'' {{Informkesto organizaĵo}} '''''Ĉinkvartalo''''' ({{Lang-zh|唐人街}}, {{Lang-en|Chinatown}}) estas origine angla termino por areo en [[grandurbo]] ekster [[Ĉinio]], precipe [[Havenurbo|havenurboj]], kie [[ĉinoj]] kolektis kaj konsistigas signifan parton de la enloĝantaro. Ĉi tio ofte estas tre videbla en la elekto de [[Butiko|butikoj]] kaj [[Restoracio|restoracioj]], kaj ne estas malofte vidi stratsignojn kun [[ĉina skribo]], ĉinaj ornamadoj en la stratoj kaj aliaj proprecoj <ref>{{Cite web|url=https://www.norwichbulletin.com/news/20160722/fortune-friction-and-decline-as-casino-chinatown-matures|title=Fortune, friction and decline as casino 'Chinatown' matures|author=Philip Marcelo|agency=The Associated Press|website=The Bulletin}}{{404|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Famaj ĉinkvartaloj == * Ĉinkvartalo, [[Londono]], [[Anglio]] * Ĉinkvartalo, [[Novjorko]], [[Usono]] * Ĉinkvartalo, [[San-Francisko]], Usono * Ĉinkvartalo, [[Vaŝingtono]], Usono * Ĉinkvartalo, [[Vankuvero]], [[Kanado]] * Cholon en [[Ho-Ĉi-Min-urbo]], [[Vjetnamio]] == Galerio == <gallery> Dosiero:Memortabulo en la Ĉina kvartalo (Havano).jpg|Memortabulo en Havano Dosiero:Chinatown-gate.thumb2.jpg|Montrealo Dosiero:Chinatown_Liverpool_20041231.jpg|Liverpolo Dosiero:Chinatown_bangkok.jpg|Bankoko Dosiero:North_entrance_of_Chinatown,_Sydney.jpg|Sidnejo Dosiero:Manchester_Chinatown.jpg|[[Manĉestro]] Dosiero:ChinatownWashingtonDC.jpg|Vaŝingtono Dosiero:Chinatown-manhattan-2004.jpg|Novjorko Dosiero:New_York_City_Chinatown_Celebration_013.jpg|Novjorko Dosiero:New_York_City_Chinatown_Celebration_005.jpg|Novjorko Dosiero:New_York_City_Chinatown_Celebration_004.jpg|Novjorko Dosiero:New_York_City_Chinatown_Celebration_002.jpg|Novjorko Dosiero:Tor_Chinatown_San_Francisco.JPG|San-Francisko Dosiero:SFO-Chinatown.jpg|San-Francisko Dosiero:Phone_box.JPG|San-Francisko Dosiero:Singapore_Chinese_Chamber_of_Commerce_&_Industry_Building,_Feb_06.JPG|Singaporo Dosiero:Kobe-nankinmachi17.JPG|[[Kobeo]], Japanio Dosiero:Chinatown_Lima_Peru.jpg|Lima, Peruo Dosiero:Chinese-new-year-clown-dragon.jpg|Parizo File:MappaChinatownMilano.jpg|Mapo de la ĉikvartalo de [[Milano]] File:Liverpool China Town Chinese Arch.jpg|Pordego en [[Liverpolo]], Anglio File:Day 30 unsplashdaily (Unsplash).jpg|Strato Wardour en Londono File:China Court Restaurant. - geograph.org.uk - 707948.jpg|[[Birmingham]], Anglio File:Nouvel an chinois à la Guillotière.JPG|Ĉina novjara celebrado en Liono, Francio </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == [[File:Chinatown manhattan banner.jpg|775px]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĉina diasporo]] [[Kategorio:Kulturo de Ĉinio]] [[Kategorio:Kvartaloj]] pudo20ivhjjiejdwdp9btbc01u4fqrn 0 858897 9350166 9188948 2026-04-09T10:21:32Z Sj1mor 12103 9350166 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Capitães de Abril''''' (Aprilaj kapitanoj) estas historia kaj [[drama filmo]] de 2000, reĝisorita de [[Maria de Medeiros]], kaj [[Internacia kunprodukto|kunproduktorita]] inter Portugalio, Hispanio, Italio kaj Francio. Ĝi estis la unua longa filmo de Maria de Medeiros kiel reĝisorino, kaj ĝi iĝis grava biletvenda sukceso. La intrigo de la filmo estas bazita sur militisto [[puĉo]] kiu okazis en [[Portugalio]] la 25-an de Aprilo [[1974]], konata kiel [[Revolucio de la Diantoj]] kaj estas omaĝo al junaj soldatoj kiuj renversis la diktaturon kaj starigis demokration, elstare [[Salgueiro Maia]]. ==Intrigo== {{Intrigo}} En la nokto de 24a al 25a de Aprilo 1974, radielsendejo elsendas malpermesitan kanton: nome "Grândola, Vila Morena". Ĝi povus esti nur ribelaĵo de kuraĝa ĵurnalisto, sed reale temas pri signalo programita por la komenco de militista [[puĉo]] kiu transformos komplete la landon kaj renversis la ĝis tiam diktaturon de la nomita ''Estado Novo'' dum kelkaj jardekoj kaj la retenon de la portugalaj kolonioj en Afriko kaj en Azio. Je la voĉo de la poeto kaj kantisto [[José Afonso]], la insurekciaj trupoj ekkontrolas kazernojn kaj aliajn gravajn centrojn. Ĉirkaŭ la tria horo nokte, kolumnoj de soldatoj marŝas al Lisbono. La filmo rakontas 24 horojn de revolucio sekvante tri ĉefaj roluloj: du kapitanoj kaj profesorino de literaturo kaj ĵurnalistino. Pli streĉigaj montoj estas la frontoj de la puĉaj soldatoj kontraŭ altrangaj oficiroj kiuj defendas la diktaturan reĝimon. Kiel taŭga ĉe epopeo, la kapitano [[Salgueiro Maia]] heroe kaj kuraĝe frontas la diktaturan oficiron kaj evitas sangelverŝon. {{Intrigofino}} ==Geaktoraro kaj roluloj== * Stefano Accorsi… Salgueiro Maia * [[Maria de Medeiros]]… Antónia * [[Joaquim de Almeida]]… Gervásio * Frédéric Pierrot… Manuel * Fele Martínez… Lobão * Manuel João Vieira… Fonseca * Marcantónio Del Carlo… Silva * Emmanuel Salinger… Botelho * Rita Durão… Rosa * [[Manuel Manquiña]]… Gabriel * Duarte Guimarães… Daniel * Manuel Lobão… Fernandes * Luís Miguel Cintra… Pais * Joaquim Leitão… Filipe * Henrique Canto e Castro… Salieri * Rogério Samora… Rui Gama * Pedro Hestnes… Emílio * Marcello Urgeghe… radia ĵurnalisto * José Airosa… Paulo Ruivo * José Boavida… radioteknikisto * António Capelo… Chamarro * Ruy de Carvalho… Spínola * Ricardo Pais… [[Marcelo Caetano]] * José Eduardo… Virgílio * Peter Michael… Pedro * Raquel Mariano… Amélia * Horácio Santos… Cesário * [[Otelo Saraiva de Carvalho]]… propra voĉo * João Reis… portugala voĉo de Salgueiro Maia * Vitor Rocha… Delegito de Spínola / portugala voĉo de Manuel * Miguel Moreira… portugala voĉo de Botelho * Pedro Carraça… portugala voĉo de Lobão * [[Sérgio Godinho]]… portugala voĉo de Gabriel == Eksteraj ligiloj == *[http://cinema.ptgate.pt/filmes/108 ptgate] {{Bibliotekoj}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= pt |artikolo=Capitães de Abril|revizio=66936197}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Portugallingvaj filmoj]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Portugalaj filmoj]] [[Kategorio:Francaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2000]] [[Kategorio:Dramaj filmoj]] [[Kategorio:Historiaj filmoj]] [[Kategorio:Kulturo de Lisbono]] [[Kategorio:Revolucioj en Portugalio]] lqee1dqdz2i54zs97byk25639l4e7gb 0 862609 9350132 8689041 2026-04-09T09:06:59Z Sj1mor 12103 9350132 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Margaret ruthven LANG''' (naskiĝis la [[27-an de novembro]] [[1867]], en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]; mortis la [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1972]] samloke) estis usona [[Komponisto|komponistino]], la unua ina komponisto kies muzikon estis prezentita fare de grava usona [[Simfonia orkestro]]. Lang iĝis konata ĉefe por ŝiaj pianverkoj kaj pli ol ducent kantoj - unu el la plej popularaj estis ''Irish Love Song''. Aldone al tri [[uverturo]]n, specife ''Drama uverturo'', premierita en Bostono (1893), kaj ''Witichis'', premierita en [[Ĉikago]] (samjare), ŝi ankaŭ komponis [[kantato]]j, [[Ĥoralo|ĥoraĵojn]], [[Arĉa kvarteto|arĉan kvarteton]] kaj verkojn por violono. == Vivo == [[Dosiero:Margaret_Ruthven_Lang_(c._1900).jpg|eta|267x267ra|Margaret Ruthven Lang, ĉ. 1900]] Ŝi estis filino de amatora kantistino kaj de la [[dirigento]], orgenisto kaj komponisto Benjamin Johnson Lang, kiu estis elstara membro de la muzika societo de Bostono, grava centro de klasika muziko. Margaret havis siajn unuajn studojn de piano kaj [[komponado]] sub sia patro. Ŝi estis dek-du jaraĝa kiam ŝi skribis siajn unuajn komponaĵojn. Tiaj fruaj pecoj de Margaret certigis la patron pri ŝia talento por verkado kaj faris ke ŝi komencu lecionojn pri [[Harmonio (muziko)|harmonio]], [[kontrapunkto]] kaj poste, [[instrumentado]]. En la aĝo de 19, Margaret, akompanite de sia patrino, vojaĝis al [[Munkeno]] por studi [[violono]]n, [[kontrapunkto]]n kaj [[fugo]]n. Tamen, oni neis al ŝi la eniron al la Reĝa Konservatorio de Muziko, ĉar por virinoj estis malpermesitaj la kontrapunktaj klasoj ĝis 1898. Post revenado al Bostono, ŝi sekvis studojn pri instrumentado kaj komponado ĉe membroj de la Dua Nov-Anglia skolo, al kiu ŝi aliĝis. Margaret Lang komponis pli ol 200 pecojn, kiuj estis bone ricevitaj kaj ofte prezentitaj en la bostonaj koncertejoj kaj multaj el ili publikigitaj de la A.P. Schmidt eldonejo. Ŝi estis unu el la unuaj du virinaj komponistoj (kune kun [[Amy Beach]]) kiuj havis la ŝancon ke grava [[simfonia orkestro]] prezentis ŝiajn komponaĵojn: estis en 1893 kiam la [[Bostona Simfonia Orkestro]], sub la dirigento de [[Arthur Nikisch]] premieris la verkon de Margaret Lang, ''Dramatic Overture Op.12''. La verko ricevis apogajn kaj pozitivajn kritikojn: “''Ĝi havas fortajn kontrastojn, precipe inter la ĉeftemo kaj la akcesora. La unua estas malhela kaj mezepoka, la dua tenera kaj homa. Apudmeti tiujn du donas iun dramecan potencon, kaj la evoluo de ambaŭ estas eksterordinare netradicia.''" Tiu estas konsiderita la unua orkestra laboro de virino estanta ludita fare de profesia usona simfonia orkestro. Tamen la ''Drameca Uverturo'' neniam estis ripetita, sed ĝia prezentado malfermis novan vojon al virinoj. Preskaŭ tuj, dua [[uverturo]] de Margaret Lang, ''Witichis Op.10'', estis prezentita en [[Ĉikago]] dum la [[Monda Ekspozicio]] sub la dirigento de Theodore Thomas (1893). Aliaj bonegaj verkoj de Margaret inkludis komponaĵojn por voĉo kaj orkestro, kelkaj el kiuj dirigentis ŝia patro BJ Lang. Ankaŭ eminentaj kantistoj ofte prezentis la solistajn kantojn de Lang. Ŝia verko “''O jala''” altiris internacian atenton post ĝia prezentado ĉe koncerto de amerikaj verkoj okazigitaj ĉe la Pariza Ekspozicio (1889). Multaj el la verkoj de Margaret estis tre popularaj dum ŝia vivodaŭro. “En la Krepusko” kaj “Irlanda Amkanto” estis la plej favorataj de la publiko kaj tre ofte prezentitaj de pluraj famaj kantistoj. Tamen, Margaret estis tre kritika pri sia laboro kaj ŝi detruis pecojn pri kiuj ŝi ne sentis sin memcerta. Sekve, neniu el ŝiaj verkoj por orkestro ekzistas, verŝajne detruitaj fare de Margaret mem. Post la forpaso de sia patro Margaret koncentriĝis en la zorgado de sia maljuna patrino kaj pli kaj pli lasis komplete la komponadon. Theodore Presser publikigis ŝian finan verkon, “Tri Pianaj Pecoj por Junaj Prezentistoj”, Op.60, (1919). Kun sia 91-jara abono al la Boston Simfonia Orkestro, Margaret Lang starigis rekordon kiel la plej longa sinsekva abonanto. En 1967, la Simfonia Orkestro prezentis koncerton por festi la centjariĝon de Lang. Ŝi forpasis nur ses monatojn antaŭ sia 105-a naskiĝtago (1972). {{Virinoj en muziko|210}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{ChoralWiki}} *  [http://dmr.bsu.edu/cdm/search/searchterm/Lang,%20Margaret%20Ruthven/mode/exact Verkaĵoj de Margaret Ruthven Lang] en la cifereca media deponejo de la [[Ball Ŝtata Universitato]]. * Adrienne Fried Block: ''[[doi:10.1093/gmo/9781561592630.article.46126|Lang, Margaret Ruthven]].'' En: Grove Music Online (angle; abono necesas). {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lang, Margaret Ruthven}} [[Kategorio:Usonaj komponistoj]] [[Kategorio:Usonaj centjaruloj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1972]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1867]] atzw7b3u4nqqrdkb31zxwo0kzcznb31 0 870706 9350133 8770018 2026-04-09T09:09:12Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9350133 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Rive-King,_Julie._1854-1937.jpg|eta|Julie Rive-King (1854-1937)]] [[Dosiero:Rive-King.jpg|eta|Julia Rivé-King, de 1889 eldonaĵo.]] [[Dosiero:Theodore_Thomas_Orchestra_and_Julie_Rivé-King.jpg|eta|''Memoraĵo de la Trans-Kontinenta Travojaĝo de Theo. Thomas, lia fama orkestro kaj Mme. Julia Rivé King'']] '''Julie RIVÉ-KING''' (la 30an de oktobro [[1854]] - la 28a de julio [[1937]] <ref>"Rivé-King, Julie, 1854-1937 - LC Linked Data Service | Library Of Congress". Id.loc.gov. N.p., 2016. Web. 15 Nov. 2016. http://id.loc.gov/authorities/names/no99054344</ref>) estis usona [[muzikisto]] kaj [[Komponisto|komponistino]] kiu iĝis la unua granda [[pianisto]] de la lando. == Vivo == Ŝi naskiĝis en [[Cincinnati]], [[Ohio]], filino de francaj [[enmigrinto]]j: la pentristo Leon Rivé kaj la pianisto Caroline Staub. La muzika talento de Julie Rivé aperis en la aĝo de kvin, kiam ŝi komencis studi ĉe sia patrino. Ŝi faris sian unuan publikan aperon en la aĝo de ok en unu el la [[koncerto]]j de sia patrino; en tiu tempo Julie komencis sian formalan lernadon ĉe Henry Andrés; dek-tri jaraĝe ŝia rimarkinda frumatureco estis montrita kiam ŝi prezentis la plej teknike postuleman verkon de [[Franz Liszt]] “''[[Don Giovanni]]''”. Poste ŝi iris al [[Novjorko]] kie ŝi studis ĉe Mason, Mills, Korbay kaj Pruckner. Reveninte al Cincinnati, ŝi aperis en koncertoj kaj kaŭzis sensacion. Ŝi decidis kompletigi siajn studojn en [[Eŭropo]] kien ŝi vojaĝis (1872), kaj studis ĉe [[Carl Reinecke|Reinecke]] kaj Franz Liszt. Por ŝia eŭropa [[debuto]] ĉe la Euterpe Muzika Asocio en [[Leipzig]] (1874) Julie Rivé elektis la Trian Konĉerton de [[Beethoven]] kaj la Duan Hungaran Rapsodion de Liszt. Ŝi akiris brilajn sukcesojn en tiu ĉi koncerto kaj en ĉiuj muzikaj centroj de Eŭropo en kiuj ŝi prezentiĝis; tio ĉi iĝis ke ŝi tuj estis identigita inter la tiamaj grandaj pianistoj. La sekvan jaron la morto de ŝia patro revenigis ŝin al Usono <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1-8_cAAACAAJ&q=Julie+Riv%C3%A9-King|title=Julie Rivé-King: American pianist|author=Petteys, Leslie|year=1987|access-date=12 November 2010}}{{404|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>; ŝi koncertis unue en Cincinnati kaj poste ŝi faris sian oficialan debuton kun la Novjorka Filharmonia Societo (1875) prezentante la Mi -bemolan Konĉerton de Liszt kaj la “Karnavalo de Vieno” de [[Robert Schumann|Schumann]]. De tiam ŝi turneis la [[Orienta Usono|orientan]] kaj [[Mezokcidenta Usono|mezokcidentan Usonon]]. Ŝi geedziĝis kun Frank H. King (1876), kiu estis la manaĝero de ŝiaj koncertoj kaj funkciulo ĉe la Decker Firmao, la produktanto de la pianoj sur kiuj ŝi ofte prezentiĝis. De sia edziniĝo, kvankam Julie daŭre laboris kiel koncertpianisto, ŝi dediĉis sin ankaŭ al [[Komponado (muziko)|komponado]] kaj [[Instruo|instruado]]. Ŝi verkis precipe por [[piano]], el kiuj dekoj da ili fariĝis sukcesaj pecoj. En koncertoj Julie Rivé-King ofte ludis siajn proprajn verkojn kiel “Heroa [[polonezo]]” (1879), “Sur la Floranta Herbejo” (''On Blooming Meadow'')(1878), “Bobelanta Printempo”  (''Bubbling Spring'')(1879), “Improvizo” (''Impromptu'') kaj la malpli konata religieca peco “Petego” (''Supplication'') (1883). Ŝi estis siatempe ankaŭ fama pro siaj [[Virtuozo|virtuozaj]] operaj [[parafrazo]]j, inkluzive de unu pri temoj de “[[Carmen (opero)|''Carmen'']]” de [[Bizet]]. Julie Rivé-King faris gravajn kontribuojn al la usona muzika scenejo. Ŝi ludis koncertojn en ĉiuj ĉefaj urboj kaj gajnis [[reputacio]]n kiel unu el la grandaj pianistoj de Usono. Ŝia [[repertuaro]] estis senfine neelĉerpebla, ĝi inkludis pli ol tricent el la plej ellaboritaj koncertkomponaĵoj. Post ŝia reveno al Usono ŝi donis pli ol kvar mil koncertojn kaj [[recitalo]]jn en Usono kaj [[Kanado]] kaj prezentiĝis kun [[orkestro]] pli ol kvincent fojojn kaj kun la Theodore Thomas Orchestra de [[Ĉikago]] pli ol 200 fojojn. En 1884 ŝia sano malfortiĝis pro la streĉo de tiom da publikaj prezentoj <ref>{{cite web|url=http://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/47786|title=Julie Rivé-King|access-date=11 December 2010}}</ref>. Ĉe la pinto de ŝia [[kariero]], la fama pianisto, [[pedagogo]] kaj [[redaktisto]] de Muziko, WSB Mathews, laŭdis ŝin pro la inkludo de "''nova normo de koncertprezentado''" en Usono. Ŝia ampleksa repertuaro inkludis klasikajn kaj romantikajn verkojn, kiujn ŝi prezentis kun egala kapablo, kaj ŝia inkludo de amerikaj (sic) komponistoj ''igis ŝin unu el la plej influaj muzikistoj de la lando <ref>{{cite web|url=http://www.libraries.uc.edu/libraries/ccm/special_collections/King.html|title=Julie Rivé-King|access-date=31 October 2010}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/womenperformingm0000macl|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/womenperformingm0000macl/page/167 167]|quote=Julie Rivé-King.|title=Women performing music: the emergence of American women as instrumentalists and conductors|publisher=McFarland|author=Macleod, Beth Abelson|year=2001|isbn=9780786409044|access-date=12 November 2010}}</ref>.'' {{Virinoj en muziko|215}} == Verkaro == Rivé-King komponis plejparte por piano. * ''[[:en:Variations_on_"Là_ci_darem_la_mano"_(Chopin)|Chopin's Introduction and Variations on 'La ci darem la mano', Op.2]] transcription'' (1878) * ''Gems of Scotland'' (1878) * ''Hand in Hand'' (1878) * ''On Blooming Meadows'' (1878) ** * ''Pensées dansantes'' (1878) * ''Morgenblätter'', paraphrase on J. Strauss' waltz Op. 279 (published c1878 wrongly attributed to Karl Tausig) * ''Domenico Scarlatti's Sonata in A major transcription'' (1879) * ''Vieuxtemps' Ballade and Polonaise de Concert transcription'' (1879) * ''Old Hundred'' (1879) * ''Bubbling Spring'' (1879) ** * ''Impromptu Mazurka'' (1879) * ''March of the Goblins'' (1879) * ''Mazurka des grâces - Caprice'' (1879) * ''Polonaise héroïque'' (1879) * ''Popular Sketches'' (1879) * ''Coeur de lion March'' (1880) * ''Supplication'' (1883) *** * ''Home Sweet Home (Paraphrase)'' (1883) ** * ''La scintilla'' (1907) * ''Paraphrase de Concert on Bizet's 'Carmen''' * Verkoj markitaj ** estis fakte komponitaj de Jacob Kunkel, ŝia eldonisto, kaj publikigitaj sub ŝia nomo. * Verkoj markitaj *** estis fakte komponitaj fare de Charles Kunkel, ŝia eldonisto, kaj publikigitaj sub ŝia nomo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMSLP|id=Rive-King, Julia}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rivé-King, Julie}} [[Kategorio:Usonaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1937]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1854]] q1ns9ac772f3fg2pt9tzoewubjtsk1f 0 872306 9350134 8752610 2026-04-09T09:10:26Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9350134 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Mary Louise CARR MOORE''' (la 6an de aŭgusto [[1873]] en [[Memfiso]], [[Tenesio]] <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/whoswhoinmusicda00holl|title=Who's who in music and dance in Southern California|date=1933|publisher=Hollywood : Bureau of Musical Research|others=University of California Libraries|pages=224}}</ref> - la 9an de januaro [[1957]], en [[Inglewood (Kalifornio)|Inglewood]], [[Kalifornio]]) estis usona [[Komponisto|komponistino]], [[dirigento]], [[Kantisto|kantistino]] kaj muzikedukisto <ref>Boenke, Heidi M. [https://books.google.com/books?id=SD_z8JdtuSIC&pg=PA84 ''Flute Music by Women Composers: An Annotated Catalog'']. New York: Greenwood Press, 1988, p. 84, {{ISBN|978-0-313-26019-3}}.</ref>. Ŝi estas plej bone memorita hodiaŭ por ŝia asocio kun la muzika vivo de la [[Okcidenta marbordo de Usono|Okcidenta Marbordo]]. == Vivo == Fruaĝe ŝi ricevis sian unuan muzikan instruadon montrante jam sian talenton. Kvankam ŝi komence trejnis sin kiel oper-kantistino, ŝi baldaŭ turnis sin al [[komponado]]. Ekde sia 16 jaraĝo ŝi komencis instrui kaj komponi, eĉ verko de tiu epoko (1889) estis poste publikigita. Dum plej multaj usonaj komponistoj, precipe virinoj, verkis ĉefe [[Kanzono|kanzonojn]] kaj pianpecojn por siaj studentoj, Mary Louise Carr koncentriĝis pri [[Opero|operoj]], komponante en tute ok. La unua estis la [[opereto]] “La [[Orakolo]]”, komponita el ŝia propra [[libreto]] en la aĝo de dek-naŭ. Ĝi estis prezentita (1894) fare de grupo de amatoraj junuloj en [[San-Francisko|San Francisko]]; tiam ŝi kantis la ĉefrolon. Post paŭzo de preskaŭ dek-kvin jaroj en kiuj ŝi edziniĝis al D-ro John Claude Moore kaj dediĉis sin al [[Instruo|instruado]], ŝi eklaboris sian plej ambician scenejan verkon: ĝi estis la kvar-akta grandioza opero “''Narcissa''” aŭ “La Kosto de la Imperio” (''Narcissa, or The Cost of Empire'') pri la Whitman-masakro de 1847. Ŝi komisiis la tekston al sia patrino, la [[misiisto]] kaj verkistino Sarah Pratt Carr <ref name="Family Centennial">{{cite book|last=Moore|first=Johnny|title=Family Centennial|year=1999|publisher=Sugarpine Aviators|location=Quincy, CA|pages=102, 375}}</ref>. La ideo uzi operon por rakonti ion el la freŝa regiona historio estis nova, precipe kiam ankoraŭ daŭris la [[polemiko]] ĉirkaŭ la misiistoj kaj la murdoj. Ŝia persistemo prezenti la rakonton sen supermeti ajnan [[Amtriangulo|romantikan triangulon]] kaj reprezenti la indianajn partoprenantojn kiel [[Individuo|individuojn]], igis ŝian projekton unika. Por la [[premiero]] de “''Narcissa''” en [[Seatlo]] en [[1912]] venis el [[Novjorko|Nov-Jorko]] pluraj elstaraj artistoj, sed neniu sperta dirigento volis riski direkti operon de virina komponisto. Sekve, Mary Carr Moore mem iĝis dirigento. La opero ne eniris en la [[repertuaro]], sed meritis du postajn prezentojn ankaŭ gviditaj de Carr Moore, unu en ''San Francisco'' (1925) kaj la dua en ''Los Angeles'' (1945). Malfrue (1930) “''Narcissa''” gajnis la “Memor-medalo ''Bispham” (Bispham Memorial Medal)'', [[medalo]] kies celo estis apogi operojn verkitaj en la [[Angla lingvo|angla]], de usonaj komponistoj kaj pri landaj temoj. En tiu epoko Mary Carr Moore estis komisiita por komponi operon por produktado en [[Venecio]] (1932). Tiu ĉi grava du-akta opero “''David Rizzio''”, estis skribita en la [[Itala lingvo|itala]]; ĝi fokusiĝas en la mallonga tempo en kiu [[Maria Stuart|Maria]], Reĝino de Skotoj vere regis, kaj temis pri la murdo de la [[apostola nuncio]] ĉe la [[kortego]]. La Venecia prezento malsukcesis, sed grupo de amatoraj organizoj kuniĝis kaj produktis la [[Teatraĵo|teatraĵon]] en ''Los Angeles'' (1932). La opero estis denove sukcese prezentita en la malfruaj [[1940-aj jaroj]] fare de la Opera kaj Belarta Klubo de ''Los Angeles''. Aliaj gravaj operoj ŝiaj estas ''Los Rubios'', produktita kiel parto de la 150-a [[datreveno]] de Los Angeles kaj ''Legende Provençale'', skribita en la [[Franca lingvo|franca]] en pli moderna stilo; kvankam unu el ĝiaj [[Ario|arioj]] estis prezentita plurfoje, ĝi neniam estis komplete scenigita: Mary Carr komprenis ke ĝi estis tro malfacila por la [[Amatoro|amatoroj]] kaj [[Studento|studentoj]], produktantoj de ŝiaj antaŭaj operoj. Mary Carr Moore komponis operetojn, operojn, [[Orkestrado|orkestran]] kaj [[Ĉambra muziko|ĉambran muzikon]], kanzonojn kaj pianajn pecojn, sed neniu el ŝiaj verkoj ricevis profesiajn produktadojn dum ŝia vivdaŭro. Ŝi sukcesis arte kreski malgraŭ la malhelpoj kiujn ŝi renkontis. Ŝia [[Socia sekso|sekso]] kaj ŝia geografia situo ne permesis ŝin labori en profesiaj operejoj kun profesiaj kantistoj kaj [[Muzikisto|muzikistoj]]. Tamen ŝi eluzis la plej multajn ŝancojn prezentitajn al si. Ŝi mem estis tre aktiva en la muzika vivo de Kalifornio kaj la [[Pacifika nordokcidento|Pacifika Nordokcidento]] en subteno de la amerikaj komponistoj kaj ilia muziko. Mary Carr Moore estis unu el la plej rimarkindaj fruaj komponistinoj de Usono, kiu postlasis signifan verkon, kiu meritas pli da esplorado ol ĝi ricevis ĝis nun. {{Virinoj en muziko|217}} == Verkaro == === Operoj === * ''The Oracle'' (''La Orakolo'', 1894) * ''[[:en:Narcissa,_or_The_Cost_of_Empire|Narcissa, or The Cost of Empire]]'' (''Narcissa aŭ La Kosto de Imperio,'' 1911) * ''The Leper'' (''La Leperulo'', 1912) * ''Memories'' (''Memoraĵoj'', 1914) * ''Harmony'' (''Harmonio'', 1917) * ''The Flaming Arrow, or, The Shaft of Ku' Pish-ta-ya'' (La Ekflamanta Sago aŭ, La Stango de Ku' Pish-ta-ya , 1922) * ''David Rizzio'' (1928) * ''Los Rubios'' (1931) * ''Flutes of Jade Happiness'' (''Flutoj de Jada Feliĉo'', 1933) * ''Légende Provençale'', neprezentita, orkestra partituro perdita === Aliaj === * ''Ĉina Legendo "La Senmortaj Amantoj"'' , [[pantomimo]], 1922 == Referencoj == {{Referencoj}} == Por plia legado == * Moore, Johnny. ''Family Centennial.'' Quincy, CA: Sugarpine Aviators. 1999. {{ISBN|0-9658720-6-8}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&nbsp;[[:en:Special:BookSources/0-9658720-6-8|0-9658720-6-8]] * Smith, Catherine Parsons; Cynthia S. Richardson. ''Mary Carr Moore, American composer''. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1987, {{ISBN|978-0-472-10082-8}}. * Schleifer, Martha Furman; Sylvia Glickman. ''Women Composers: Music Through the Ages''. New York: G.K. Hall, 1996, {{ISBN|978-0-8161-0926-5}}. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMSLP|id=Moore, Mary Carr}} * [https://web.archive.org/web/20060630110457/http://www.harvardsquarelibrary.org/unitarians/moore_mc.html Mary Carr Moore ĉe Harvard Kvadrata Biblioteko] * [http://www.usopera.com/operas/davidrizzio.html ''David Rizzio'' ĉe usopera.Com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carr Moore, Mary}} [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 19-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Usonaj unitariistoj]] [[Kategorio:Usonaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1957]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1873]] ky29ho1facdabrpnd53esnh4ejq3f2k 0 873915 9350135 8932812 2026-04-09T09:11:24Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9350135 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Rosa Mercedes AYARZA de MORALES''' (la [[8-a de julio|8an de julio]] [[1881]], en [[Limo]] – la [[2a de majo|2an de majo]] [[1969]]) estis rimarkinda perua [[pianisto]], [[Muzikinstruisto|kantinstruisto]], [[Komponisto|komponistino]] kaj [[Folkloro|folkloristo]]. == Vivo == i studis kanton kaj pianon ĉe Claudio Rebagliati kaj elstaris ekde la aĝo de 8 kiel koncertpianisto en recitaloj, kaj ekde la 14-a kiel [[dirigento]] de ekleziaj [[koruso]]j. Rosa Ayarza sukcesis akiri renomon kaj esti agnoskita de tiamaj eminentaj kritikistoj, kiel la plej bona pianisto de [[Sudameriko]]. La prezento kiu gajnis al ŝi la plej grandan laŭdon estis la [[premiero]] de la malfacila kaj bela [[Konĉerto]] en La de [[Robert Schumann|Schumann]], por [[piano]] kaj [[orkestro]], en [[1909]]. Pliajn malsamajn facetojn havas la interesa arta personeco de Rosa Ayarza, ĉar kiel folkloristo ŝi kultivis ambaŭ aspektojn: kiel kompilisto, pro kiu ŝi estis nomita "Konservanto de [[Kreola lingvo|Kreola]] Folkloro", posteno kiun ŝi plenumis kun vera fervoro kaj sukceso; kaj en sia kreiva agado ŝi enfokusiĝis pri la uzo de [[Ritmo (muziko)|ritmoj]], [[melodio]]j kaj folkloraj ĉeftemoj; ŝi stiligis plurajn tradiciajn temojn, kiuj en ŝiaj versioj akiris novan vivon kaj kvaliton. Ŝia hejmo estis scenejo de vesperaj muzikaj prezentadoj, en kiuj paradis [[mulato]]j kaj [[zambo]]j, [[Koplero (muzikisto)|kopleroj]] kaj [[dancisto]]j, de kiuj ŝi aŭdis [[repertuaro]]n, kiu ĝis tiam ne estis vaste disvastigita ekster siaj propraj sociaj sferoj. Kun tiu influo, ŝi rekonstruis antikvajn muzikajn praktikojn, ankaŭ kontribuante per sia propra kreivo. Danke al ŝia laboro konserviĝas popularaj muzikpecoj sur [[notliniaro]] kaj kun transskribitaj tekstoj. Ŝi kompilis “La strat-reklamaj kantoj de Lima” (''Los Pregones de Lima'') tiuj strat-kantoj kiuj, ekde la [[17-a jarcento]], estis transdonitaj voĉe de [[generacio]] al generacio. La verko estis premierita en [[1937]] ĉe la Societo "''Entre Nous''". Kiel komponistino, ŝi kreis kelkajn [[Lido (muziko)|liederojn]], [[Religia muziko|religiajn muzikojn]], lernejajn kantojn, korusajn [[Aranĝo (muziko)|aranĝojn]] de kreolaj kantoj ktp. En ĉi tiu ampleksa katalogo estas kantoj de granda lirika forto kaj melodia delikateco, eĉ popularaj koloraj paĝoj de ritma varmo, kaj sennombra strat-reklamaj kantoj. Inter la pluraj gravaj [[mejloŝtono]]j kiujn Rosa Mercedes Ayarza markis en la vivo, estas du: estis ŝi mem kiu transskribis en [[partituro]]n kaj kantotekston unu el la unuaj ‘''marineraj''’ "''La concheperla''". Ŝi ankaŭ respondecis por la unua fojo, ke folklora [[spektaklo]] el la perua marbordo estis prezentita en la Municipa [[Teatro]], la ĉefa [[scenejo]] de la ĉefurbo, kiu ĝis tiam en 1938, estis malpermesita por perua [[populara muziko]]. Ŝi ankaŭ organizis kaj dirigentis orkestrajn kaj korusajn grupojn, prezentante [[koncerto]]jn kaj publikajn prezentojn de [[baleto]]j, [[opereto]]j kaj [[Zarzuelo (teatro)|zarzueloj]]. Resume, ŝi estis konstanta vigligisto de la Lima muzika medio. Ŝiaj verkoj inkludas: "''Pregones Limeños''" kaj "''Estampas Criolla''s", por [[kantado]] kaj piano; “''La Concheperla''”, marinera aranĝita por 7-voĉa ĥoro; “''El Picaflor''”, "I''ndia Bella''", kanto kaj ĥoraranĝo; "Lernejaj kantoj." Rosa Mercedes Ayarza reprezentas la transiron inter la [[kanzono]] de la malfrua [[19-a jarcento]] kaj la komenco de la [[20-a jarcento]]. Kvankam ĉiu muziko kaptis ŝian intereson, estis la kantoj de la marbordo, precipe de Lima, kiuj vekis viglan pasion en ŝi. Ŝia originala verko kiel komponisto povus esti konsiderita la fundamento de la perua marborda kanzono komence de la 20-a jarcento. {{Virinoj en muziko|219}} == Bibliografio == * Cueto , Alonso (2009). ''[https://www.worldcat.org/title/rosa-mercedes-ayarza-la-musica-su-vida-ser-peruana-una-pasion/oclc/529958172 Rosa Mercedes Ayarza: muziko, ŝia vivo: esti perua, pasio]...'' . Edelnor. <small>ISBN  978-612-45302-1-0</small> . <small>OCLC  529958172</small> . Prenite la 28-an de julio, 2020 . == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}}{{Komunejokat}} * [http://es.youtube.com/watch?v=vRDN2yyMCm4 Criollas de pura sepa: Rosa Mercedes Ayarza] Filmeto de la televida programo "A la vuelta de la esquina". * [http://es.youtube.com/watch?v=SrujGABgBw0 Marinera Piurana San Miguel de Piura, de Rosa Mercedes Ayarza] farita de Lucha Reyes. * [https://www.youtube.com/watch?v=W2xQREmrynw Triste con Fuga de Tondero, de Rosa Mercedes Ayarza] farita de Andrés Jiménez-Ramírez (basbarítono). * [http://es.youtube.com/watch?v=ZiybVUhlbd0 Triste con Fuga de Tondero Cuando mi guitarra llora, de Rosa Mercedes Ayarza] farita de Andrés Veramendi. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ayarza de Morales, Rosa Mercedes}} [[Kategorio:Peruaj komponistoj]] [[Kategorio:Mortintoj en 1969]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1881]] [[Kategorio:Voĉinstruistoj]] [[Kategorio:Peruaj muzikistoj]] q9nvijjo7zq57qn8aban5vyfaxvtu62 0 874808 9350136 8782024 2026-04-09T09:12:03Z Sj1mor 12103 9350136 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Maira María Luisa SEPÚLVEDA''' (la 14an de aŭgusto 1898 - la 4-an de aprilo 1958) estis ĉilia pedagogo, pianisto, violonisto, kantistino, esploristo kaj komponistino. == Vivo == María Luisa enskribiĝis ĉe la Nacia Konservatorio de Muziko de Santiago en la aĝo de 15 kie ŝi studis pianon ĉe la itala profesoro Bindo Paoli kaj ŝi diplomiĝis 7 jarojn poste. Tie ŝi ankaŭ studis violonon, harmonion, komponadon, kontrapunkton kaj kanton. María Luisa Sepúlveda estis unu el la unuaj virinoj kiuj diplomiĝis pri muzika [[Komponado (muziko)|komponado]] en Ĉilio (1918). Jarojn pli frue, en tiu ĉi sama institucio ŝi estis nomumita pianinstruisto, posteno kiun ŝi okupis preskaŭ dum 20 jaroj. Ankaŭ ŝi instruis en sia propra lernejo, same kiel en la Lernejo pri Arta Edukado de Santiago, kie ŝi instruis harmonion kaj folkloron. María Luisa Sepúlveda estis forte koncentrita pri muzika edukado, tio kondukis ŝin al kreado de repertuaro de voĉaj kaj instrumentaj didaktikaj verkoj uzeblaj en la junulara medio, pro kio ŝi klare elstaris. Tia kreiva laboro inkludas studojn por piano, kiel La infana amiko, metodo por instrui pianon, kiu havis grandan influon en Latin-Ameriko; verkojn por gitaro: Nova ''gitarmetodo'', kio estis metodo por lerni ludi per figuroj kaj per muziko sen instruisto, tiu ĉi verko havis plurajn eldonojn; ankaŭ verkojn por harpo, kaj orkestrajn verkojn kiel ekzemple ''La Canción de las Corhuilas'' kaj ''La Trutruca''. Elstaras ankaŭ ŝiaj ''Lernejaj Kantoj'', pro kiuj ŝi ricevis premion de la [[Universitato de Ĉilio]]. Ŝi formis tute virinan orkestron (1916) kiun ŝi mem dirigentis en koncerto. La membroj estis parto de la Nacia Konservatorio kaj la iniciato estis sukceso. Tiun jaron, per sia komponaĵo ''Bourrée'' por piano, ŝi gajnis unuan premion en la muzika konkurso de la Zig-Zag revuo; ŝi publikigis ĝin sub la [[pseŭdonimo]] "Alfonso y Corbalán." Ŝi elstaris en diversaj komponaj konkursoj dum sia vivo, kaj ŝiaj komponaĵoj komencis cirkuli en naciaj muzikaj publikaĵoj. Dum multaj jaroj ŝi estis la nura virino en la publika panoramo de ĉiliaj komponistoj. Ŝi ankaŭ interesiĝis pri folklora muzika esplorado, areo en kiu elstaras la kompilado kiun ŝi faris de popularaj kantoj en sia ĉilia ''Cancionero'', verkita por kantado kaj piano. Ŝi poste redaktis ''La voĉo de la pasinteco'', malnovaj strat-reklamoj de Santiago kaj aliaj folkloraj temoj, kiuj inkludis transskribojn kaj ilustraĵojn de la antikvaj tradicioj de la [[Stratvendisto|strat-vendistoj]]. Ŝi ankaŭ publikigis kompilon de kantoj kaj melodioj de la 19-a jarcento. La asimilado, kiun María Luisa Sepúlveda faris de la [[Popola muziko|popolmuziko]] por sia kreiva kompona laboro, estas karakteriza, tial kelkaj aŭtoroj montras al ŝi kiel naciisman komponiston. Tamen, ŝia laboro estas pli vasta kaj ankaŭ havas [[Impresionisma muziko|impresionismajn]], [[Romantikismo|romantikajn]] kaj [[Avangardo|avangardajn]] influojn. ''María Luisa Sepúlveda estas kompleksa figuro ene de la ĉilia kompona panoramo'' ĉe la alveno de la 20-a jarcento. Kiel aliaj komponistinoj de sia tempo “''ŝi komponis grandformatajn simfoniajn, koncertajn aŭ operecajn pecojn; tamen, ŝi havis teknikan kompetenton kaj talenton, kiuj permesis al ŝi krei artajn pecojn ene de avangarda tona lingvo, same kiel taŭgaj verkoj de hejma cirkulado''.” Tiel, ene de la stile klera kampo, ŝi moviĝis inter la influo de franca impresionismo kaj [[kreolismo]], pro sia aŭtenta aprezo por la urba kaj kamparana folkloro. En ŝia listo de verkoj povas bone aperi himnoj, kiel tiu de la Unua Tutlanda Virina Kongreso, pedagogiaj skribaĵoj por instruado de piano, kiel tradiciaj melodioj de kamparana folkloro. {{Virinoj en muziko|220}} == Verkaro == * ''La Voz del Pasado'' * ''Cancionero Chileno'' * ''Estudio Sinfónico y Greca'' por orkestro (1932) * ''Canción de las Corhuillas y Trutruka'' por orkestro (1940) * ''Suito'' por ĉambra orkestro kaj piano (1940) * ''Seis Canciones Escolares'' por voĉo kaj piano * ''Ronda Primaveral'' por voĉo kaj piano * ''Ronda de Paz'' por voĉo kaj piano * ''Dos Rondas, sobre poesías de Gabriela Mistral'' por voĉo kaj piano * ''El Imposible y Tres Tonadas'' de folkloraj melodioj <ref>{{cite web|url=http://mazinger.sisib.uchile.cl/repositorio/lb/uchile/salasv01/compositores/34.html|accessdate=9 November 2010|title=Sepúlveda, María Luisa|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613121912/http://mazinger.sisib.uchile.cl/repositorio/lb/uchile/salasv01/compositores/34.html|archive-date=13 June 2007|url-status=dead}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20070613121912/http://mazinger.sisib.uchile.cl/repositorio/lb/uchile/salasv01/compositores/34.html Pli longa listo de verkaro] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sepúlveda, María Luisa}} [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Mortintoj en 1958]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1898]] af6zzonh1meoxjoz52a0afn6dthlfjv 0 876709 9349851 9248226 2026-04-08T15:13:07Z Sj1mor 12103 9349851 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Oranta Abalaka monaĥejo<br />{{lang-ru|Свято-Знаменский Абалакский мужской монастырь}} | larĝo de informkesto = | dosiero = Панорама Абалакского монастыря.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = | eklezio = [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] | provinco = | diocezo = la Tobolska kaj Tjumena eparĥio | unio = | dekanujo = la Tobolska | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = {{Flago|Rusio|nomo=jes}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | municipo = [[Tobolska distrikto]] | latitudo = 58/07/45/N | longitudo = 68/35/24/E | regiono-ISO = RU-TYU | zomo=14 | mapo = | ŝanĝebla mapo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = vira monaĥejo | arkitekto = | stilo = [[siberia baroko]] | ark tipo = | fondo = [[1783]] | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = [[briko]]j | adreso = vilaĝo [[Abalako]], strato Sovetskaja, 32 | komunejo = Abalaksky Monastery | ttt = http://abalak-monastery.cerkov.ru }} [[Dosiero:Монастырь - panoramio - sergey trubitsyn.jpg|eta|200px|Restaŭrado de la preĝejoj Oranta kaj Maria la Egiptino, 2008.]] [[Dosiero:Западные ворота Абалакского монастыря 03.jpg|eta|200px|Sankta pordego, 2016.]] [[Dosiero:Mozaika ikono de kronikisto Nestor sur muro de la Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|200px|Ikono de [[kronikisto Nestor]], 2012.]] [[Dosiero:Колокольня Абалакского Знаменского монастыря 02.jpg|eta|200px|Preĝejo de Maria la Egiptino, 2012.]] [[Dosiero:Никольская церковь Абалакского монастыря (сентябрь 2016 г.) 02.jpg|eta|200px|Preĝejo de Nikolao de Mira, 2016.]] [[Dosiero:Церковь новомучеников и исповедников Российских (Абалакский монастырь, 2013 год) 01.jpg|eta|200px|Preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio, 2013.]] [[Dosiero:Memortabulo de la preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio en la Oranta Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|Memortabulo pri novmartiroj, 2018.]] [[Dosiero:Memortabulo pri novmartiroj kaj Pjotr (Polanskij) en la Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|200px|Memortabulo pri novmartiroj, 2018.]] [[Dosiero:Ikonoj sur norda muro de la Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|200px|Ikonoj sur la norda muro, 2012.]] [[Dosiero:Дом настоятеля Абалакского монастыря 01.jpg|eta|200px|Domo de monaĥejestro, 2012.]] [[Dosiero:Кельи Абалакского Знаменского монастыря (сентябрь 2016 года).jpg|eta|200px|Domo de la frataro, 2016.]] [[Dosiero:Трапезная в Абалакском монастыре.jpg|eta|200px|Refektorio, 2016.]] [[Dosiero:Стена Абалакского монастыря.jpg|eta|200px|Muro de la monaĥejo, 2015.]] [[Dosiero:Абалакский монастырь-3.JPG|eta|200px|Vido al la monaĥejo de malsupre, 2012.]] [[Dosiero:Abalakskaya.jpg|eta|200px|Abalaka ikono de Dipatrino.]] La '''Oranta Abalaka monaĥejo''' ({{lang-ru|Свято-Знаменский Абалакский мужской монастырь}} estas la vira monaĥejo de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]], situanta en vilaĝo [[Abalako]], [[Tobolska distrikto]], [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi estis fondita en 1783 surbaze de tri preĝejoj, unua el kiuj estis konstruita en 1637, kaj famiĝis danke al la miraklofara [[Abalaka ikono de Dipatrino|Oranta ikono]], malaperinta en la [[1920-aj jaroj]] kaj prezentata nur de kopioj. == Situo == La monaĥejo troviĝas en vilaĝo [[Abalako]], 30 km for de Tobolsko, sur dekstra bordo de la rivero [[Irtiŝo]]. == Ikono == {{Ĉefartikolo|Abalaka ikono de Dipatrino}} En 1637 en Tobolsko laŭ mendo de la paralizita kamparano Jevfimij, ĉefdiakono de la [[Sofia katedralo (Tobolsko)|Sofia katedralo]] Matfej Martinov ({{lang-ru|Матфей Мартынов}}) pentris Orantan ikonon por la preĝejo, konstruata en vilaĝo Abalako. Oni supozas ke la ikonfaristo venis el [[Velikij Novgorod]], kion aludas simileco de lia verko al la Novgoroda Oranta ikono, kiu laŭ legendo savis en 1170 tiun ĉi urbon de sieĝo fare de la princo [[Andreo de Bogolubovo]] kaj ekde tiam servis kiel modelo por pluraj ikonoj tra Rusio. Eventuale li venis al Tobolsko en 1621 kun la unua ĉefepiskopo de Siberio Kipriano, antaŭe servinta kiel arkimandrito de la Ĥutina monaĥejo en Velikij Novgorod<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ikonopistsy-tobolskoy-gubernii-xvii-nachala-xx-veka | titolo = Иконописцы Тобольской губернии XVII – начала XX века | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сухорукова | persona nomo = Н. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Искусство Евразии | volumo = | numero = 4 | paĝoj = 148 | doi = 10.46748/ARTEURAS.2023.04.008 | dato = 2023 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post kiam la ikono estis preta, la kamparano mirakle resaniĝis kio famigis ĝin. Venis pluraj petantoj kaj ĝis 1700 estis registritaj pli ol 130 mirakloj<ref name="Второе крещение Сибири71">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 71 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1665 en Tobolsko kaj ĉirkaŭ ĝi pluvegis longtempe, kio preskaŭ pereigis la rikolton, desperigante loĝantaron. Ĉefepiskopo de Tobolsko Kornilij ordonis alporti el Abalako la ikonon kaj faris antaŭ ĝi liturgion en la Sofia katedralo. La diservo ankoraŭ ne finiĝis, sed la pluvego jam ĉesis kaj la nuboj malaperis. Omaĝe al tio li ordonis ĉiujare alporti la ikonon al Tobolsko<ref name="Второе крещение Сибири72"/>. Tiu ĉi krucomarŝo koincidis kun la tago de la miraklofara Tobolska (Kazana) ikono de Dipatrino, festata la {{daton|8|7}}, do okazis kvazaŭ renkontiĝo de la du miraklofaraj ikonoj, kio altigis esperojn de la kredantoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/krestnye-hody-v-tobolskoy-gubernii-kak-forma-ritualnoy-povsednevnoy-kultury-na-rubezhe-xix-xx-vv | titolo = Крестные ходы в Тобольской губернии как форма ритуальной повседневной культуры на рубеже XIX-XX вв. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Валитов | persona nomo = А. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Федотова Д. Ю. | gazeto = Культурное наследие России | volumo = | numero = | paĝoj = 62 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2016 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1999 la krucomarŝoj de Abalako al Tobolsko rekomenciĝis kaj ĉiujare okazas en junio, tagon antaŭ la memortago de [[Johano de Tobolsko]]<ref name="Второе крещение Сибири72">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ikono malaperis en la 1920-aj jaroj kaj ne estas konate, ĉu ĝi estis forportita aŭ detruita. Laŭ iuj versioj ĝin forportis partoprenintoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] en 1921, fuĝintaj el Tobolsko. Laŭ alia versio, ĝi malaperis inter 1925 kaj 1927 el la monaĥejo mem<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/04/28/v-poiskah-abalakskoj-ikony/ | titolo = В поисках Абалакской иконы | titolo-aldono = Известный историк и краевед Александр Петрушин поддерживает северную версию | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Шаманенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160429115431/https://tumentoday.ru/2016/04/28/v-poiskah-abalakskoj-ikony/ | arkivdato = 2016-04-29 | citaĵo = }}</ref>, ĉar ĝi estas menciita inter ĝiaj havaĵoj en 1925, sed jam ne listigita en 1927<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/04/16/ikona-pozvala-v-dorogu/ | titolo = Икона позвала в дорогу | titolo-aldono = "След" Абалакской иконы Божьей Матери "Знамение" нашелся на Урале | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Шаманенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160416200838/https://tumentoday.ru/2016/04/16/ikona-pozvala-v-dorogu/ | arkivdato = 2016-04-16 | citaĵo = }}</ref>. == Arkitekturo == La vilaĝo Abalako estas menciita jam en leteroj de la {{dato|25|1|1622}} kaj la {{dato|20|9|1624}}, senditaj al ĉefepiskopo Kipriano je la nomo de la caro [[Miĥail Fjodoroviĉ Romanov|Miĥail Fjodoroviĉ]]. En la registro ({{lang-ru|дозорная книга}}) de 1623 estas menciita la Transfiguriĝa preĝejo kaj ties tombejo ({{lang-ru|погост}}). La preĝejo havis alkonstruaĵon de Miĥail Malein^{[[:en:Michael Maleinos|en]]}, ĉiela aŭspicianto de Miĥail Fjodoroviĉ, do evidente ĝi estis konstruita inter 1613 kaj 1623. Tiujare en la setlejo jam staris 4 kortoj de klerikoj kaj 16 kortoj de kamparanoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 123 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Historiisto Irina Mankova ({{lang-ru|Ирина Манькова}}), analizinte raporton de ĉefepiskopo Nektarij (Telaŝin) al caro Miĥail Fjodoroviĉ kaj rakonton pri la vizioj, verkitan aŭ almenaŭ redaktitan de pastro Larion (Ilarion), spirita pastro de Maria, rekonstruis sinsekvon de la eventoj. === Oranta katedralo === Somere kaj aŭtune 1636 Maria havis 4 viziojn, sekvintajn ĝeneralan skemon de tiaj aferoj. Nektarij skribas ke la {{daton|20|7|1636}} ŝi rakontis pri tio al pastro Larion kaj ĉefepiskopo Nektarij, ripetinte tion dum respektiva pastra kunsido. Tamen oni ne tuj decidis konstrui la preĝejon, kion poste stimulis alia afero. Printempe kaj somere 1637 en Tobolsko kaj ĉirkaŭ ĝi okazis amasa mortado de ĉevaloj, trafitaj de plago. Dum la unua vizio, okazinta la {{daton|20|7|1636}}, Dipatrino kaj la sanktuloj ordonas konstrui la Orantan preĝejon dekstre (sude) de la Transfiguriĝa preĝejo. La {{daton|26|7|1636}} okazas la dua vizio dum kiu Nikolao de Mira konkretigas ke vilaĝanoj devas propramane haki arbojn por la preĝejo, flosigi kaj levi ilin surborden, minacante kaze de malobeo kaj promesante riĉajn rikoltojn kaze de plenumo. La tria vizio okazis dum rikoltado, do en aŭgusto aŭ septembro, kaj nur post tio ŝi rakontis ĉion al pastro Larion, kiu evidente informis la ĉefepiskopon Nektarij. La kvara vizio okazis dum la Kristnaska fasto (inter la {{dato|15|11}} kaj la {{dato|25|12}}, kiam Maria sin kaŝis en Tobolsko kune kun aliaj rifuĝintoj, forkurintaj pro invado de [[kalmukoj]]. Tiutempe ŝi jam estis pridemandita de la pastra kunsido. Verŝajne la konstruadon oni decidis fine de 1636, vintre de 1636–1637 oni hakis la arbojn, printempe flosigis trunkojn al Abalako kaj somere 1637 konstruis la preĝejon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 124–126 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Menciante la ĉevalplagon, Nektarij evidente esperis elpeti salajron por pastraro de la nova preĝejo, sed en februaro 1638 la caro sendis al la vojevodo kaj la ĉefepiskopo ordonojn doni al la pastraro unufoje subvenciojn kaj poste ankaŭ plugterojn por ke ili mem provizu sin per greno. Evidente la preĝejo estis konstruita je monoferoj de la paroĥanoj, sed ĝia posta financado okazis interalie per oferoj, alportitaj de monkolektantoj, regule senditaj al setlejoj, plejparte situantaj okcidente, ĉe la vojo al [[Moskvo]]. En la preĝejo servis diakono kaj jam en la 1680-aj estis ĉefpastro ({{lang-ru|протопоп}}), kio estis ege malofta afero. Ĝis la fino de la 17-a jarcento la pastroj ricevadis ankaŭ ŝtatajn salajrojn ({{lang-ru|руга}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 127–128 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Vespere la {{daton|17|5|1680}} ekbrulis la alkonstruaĵo de Nikolao de Mira de la Oranta preĝejo, la fajro transiris al la Transfiguriĝa preĝejo kaj sonorilturo, kiuj forbrulis komplete. La miraklofara ikono estis savita, same kiel aliaj ikonoj, preĝejaĵoj kaj mono. Sekvan tagon paroĥanoj konstruis kapelon por provizora stokado de la ikonoj. En la sama monato komenciĝis kaj en aŭgusto finiĝis konstruado de la nova Transfiguriĝa preĝejo, al kiu oni alportis la ikonojn, inkluzive de tiu miraklofara. La Oranta preĝejo evidente estis malkonstruita. Por la konstruado de la Transfiguriĝa preĝejo oni donis 47 rublojn, kio estis sufiĉa sumo, konsiderante haveblon de la savitaj ikonoj kaj preĝejaĵoj. Krome en la Sofia Domo estis stokitaj 700 rubloj de la Abalaka paroĥo, kolektitaj danke al monoferoj, kio estis granda sumo kaj ilia stokado en la Sofia Domo estis malkutima afero. Fine de marto 1679 metropolito Pavel, ĵus veninta al Tobolsko, decidis restarigi la Sofian korton post granda incendio kaj ordonis revizii la ekleziajn financojn. Dum tiu ĉi revizio oni trovis ke la Abalaka paroĥo havas pli ol 700 rublojn rezervitajn kaj pli ol 300 pruntedonitajn. La metropolito indigne raportis al la caro Fjodor Aleksejeviĉ, la {{daton|5|2|1680}} ke la pastraro de Abalako ne kontrolas revenon de la ŝuldoj, misuzas kaj ŝtelas la monon, fordrinkante ĝin, kaj pro tio li konfiskis la restintajn 700 rublojn, petinte permeson uzi ilin por konstruado de la ŝtona [[Sofia katedralo (Tobolsko)|Sofia katedralo]]. Tamen la caro en sia ukazo de la {{dato|28|4|1680}} ordonis al la metropolito preni tiucele 700 rublojn el la urba trezorejo dum la monon kaj "arĝenton" de Abalako transdoni al la Tobolska Prikaza Administracio ({{lang-ru|Тобольская приказная изба}}) kaj uzi por konstruado de ŝtona preĝejo en Abalako. La "arĝenton" vojevodoj de Tobolsko devis sendi al Moskvo, kion la caro promesis rekompensi per mono — evidente temis pri donacitaj al la miraklofara ikono surbrustaj krucoj, orelringoj, moneroj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 131–132 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam la ukazo venis al Tobolsko, en Abalako jam okazis incendio kaj komenciĝis konstruado de la ligna Transfiguriĝa preĝejo dum la arĝentaĵoj estis uzitaj por fari porteblajn kandelingojn por la Sofia katedralo. La mono de Abalako venis al la urba administracio (nur en februaro 1681 ĝi ricevis 653,68 rublojn), sed la vojevodoj A. S. Ŝein kaj M. V. Priklonskij uzis ilin "por diversaj aferoj", evidente por urĝaj bezonoj aperintaj post granda incendio en Tobolsko, okazinta en aŭgusto 1680. Ili tamen subskribis kontraktojn por brikfarado por Abalako. En decembro 1681 — januaro 1682 al Tobolsko venas novaj vojevodoj, en la sama jaro 1682 la ŝtaton ekregis [[Ivano la 5-a]], [[Petro la Granda]] kaj [[Sofia Aleksejevna]], do la konstruado estis prokrastita. Pro tio ĉefpastro Lazar Afanasjev veturas al Moskvo kun kolektiva peto kaj revenas kun 653,68 rubloj, reprenitaj el la Siberia Prikazo. Samjare venis cara ukazo, ordoninta la konstruadon, kiun devis gvidi jam ne vojevodoj sed la metropolito Pavel. En 1683–1684 el Moskvo estis senditaj tiucele 300 pudoj ({{unuo|4914|kg}}) da sveda fero kaj al la vojevodo estis ordonite alporti el [[Aromaŝevo|Aromaŝeva urbeto]] ({{lang-ru|Аромашевская слобода}}) 300 barelojn da [[Kalko (materialo)|kalko]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 133 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La konstruadon gvidis la ĉefpastro Lazar Afanasjev kaj paroĥestro Ivan Dolguŝin, kiuj raportis al la metropolito, kiu siavice sendis iliajn raportojn kun siaj komentoj al la Siberia Prikazo. La origine donita mono malsufiĉis, do oni aranĝis monkolektadon kaj pruntadon ĉe paroĥanoj kaj la Sofia Domo. Kelkfoje la pastraro de Abalako sin turnis al la caroj Ivano kaj Petro, petante donaci kaj sendi al Tobolsko metalon, kaj la petoj kutime estis kontentigataj. Ĝis 1687 estis pretaj la altaroj kaj la refektorio, la preĝejo atingis la volbon, sed la pilieroj ne estis starigitaj pro malsufiĉo de sveda fero, fine aĉetita danke al monoferoj de paroĥanoj. Fine de 1689 estis jam preta piliero por la ĉefa kupolo, mankis 4 randaj. En 1694 du pastroj denove vojaĝis al Moskvo kaj sekvan jaron el Moskvo estis senditaj feraĵoj por 3 pordoj kaj ordonite sendi el [[Jenisejsko]] [[glimo]]jn por 28 fenestroj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 134–135 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Evidente fine de 1695 — komence de 1696 la brika Oranta preĝejo estis finkonstruita. Mankas informoj kiu konsekris ĝin kaj ĉu ĝi havis aŭ ne la alkonstruaĵojn de Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino. En peto de 1687 oni parolas pri "altaroj". La Transfiguriĝa preĝejo, konstruita en 1680, supozeble ekzistis ĝis la fino de la 17-a jarcento, ĉar ĝia pastraro estas menciata inter ricevantoj de salajro en 1696–1697 (eble oni senpense kopiis la tekston de la antaŭa registro). En 1740 la Tobolska Eparĥia Kancelario raportis al historiisto [[Gerhard Friedrich Müller]] ke Abalako havas nur unu templon kaj tio estas la ŝtona Oranta preĝejo. Eble la Transfiguriĝa preĝejo estis en la 18-a jarcento malkonstruita kaj transportita al alia setlejo. La lignaj preĝejoj supozeble troviĝis norde de la ŝtona Oranta preĝejo, ĉar sude de ĝi kaj sub la preĝejoj de Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino estas trovitaj tomboj de la 17-a jarcento<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 135–136 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Siberia metropolito [[Paŭlo de Tobolsko]], sperta pri arkitekturaj aferoj, elektis por la Oranta preĝejo kiel modelon preĝejon en Moskvo. Same kiel la [[Sofia katedralo (Tobolsko)|Sofian katedralon]] en Tobolsko, ĝin konstruis masonistoj el Moskvo — Vasilij Larionov, Gerasim Ŝaripin, Gavrila Tjutin, Ivan Grigorjev Smirnov ka<ref name="drevo-info.ru">{{citaĵo el la reto | url = https://drevo-info.ru/articles/4474.html | titolo = Абалакский Знаменский монастырь | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Drevo-info.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240618130141/https://drevo-info.ru/articles/4474.html | arkivdato = 2024-06-18 | citaĵo = }}</ref>. En 1750–1754 la katedralo estis rekonstruita laŭ ordono de metropolito Silvestro (Glovatskij): oni forigis la pilierojn, anstataŭ 5 kupoloj aperis unu granda, ĉe la orienta flanko estis alkonstruita triŝtupa [[Apsido (arkitekturo)|absido]], ĉe la okcidenta flanko aperis [[nartekso]]<ref name="Второе крещение Сибири74"/>. Estis ŝanĝita situo de fenestroj kaj iliaj dekoraĵoj, faritaj denove el brikoj kaj [[alabastro]] je la stilo de [[siberia baroko]]<ref name="drevo-info.ru"/>. La rekonstruon gvidis sekretario de gubernia kancelario Aleksej Sokolov<ref name="О церковных древностях Сибири111">{{citaĵo el libro |titolo = О церковных древностях Сибири |lasta = Сулоцкий |unua = А.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://writer-tyumen.ru/online.php?pid=2177 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Изд-во Ю. Мандрики |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-068-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la preĝejo estis konsekrita<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1819 la Oranta katedralo estis ornamita de [[Alabastro|alabastraj]] modlaĵoj forme de konkoj kaj dispentrita. Ĉio ĉi estis detruita dum la sovetia periodo<ref name="Второе крещение Сибири74"/>. En 1820 ikonpentristo Ivan Plenin el Tobolsko faris ikonostazon en la Oranta katedralo. La katedralo estis dispentrita interne, komence de la 1820-aj jaroj oni renovigis la oleajn murpentraĵojn. La ĉefa temo estis disvastigo kaj firmigo de kristanismo en Siberio, do aperis bildoj de sanktuloj Stefano de Permo, Inocento (Kulĉickij), Simeono de Verĥoturje<ref name="drevo-info.ru"/>. Ĉirkaŭ 1862 danke al monoferoj por ĉiuj lokaj ikonoj estis faritaj riĉaj arĝentaj orumitaj ornatoj<ref name="О церковных древностях Сибири111"/>. La {{daton|8|4|1885}} laŭ ordono N 2310 de la Tobolska Spirita Konsistorio, la preĝejo estis alinomita je la Triunua<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1926–1927 la Oranta katedralo apartenis al la Oranta komunumo subteninta [[Patriarko Tiĥon|patriarkon Tiĥon]]<ref name="Второе крещение Сибири75"/>. === Preĝejo de Nikolao de Mira === En 1748–1750 laŭ ordono de metropolito Silvestro dekstre de la Oranta preĝejo estis konstruita hejtata preĝejo de Nikolao de Mira. En 1854 (laŭ Aleksandr Sulockij, en 1853–1856)<ref name="О церковных древностях Сибири111"/> ĝi ricevis du simetriajn alkonstruaĵojn, akirinte krucoformon kaj pli da suna lumo. En 1855 la preĝejo estis konsekrita kiel la Triunua, ĝia suda alkonstruaĵo je la nomo de Nikolao de Mira, la norda je la Ĉieliro de Sinjoro<ref name="Второе крещение Сибири71"/>. La {{daton|8|4|1885}} laŭ ordono N 2310 de la Tobolska Spirita Konsistorio, la preĝejo estis alinomita je la Oranta<ref name="drevo-info.ru"/>, ĝia norda alkonstruaĵo estis dediĉita al [[Maria la Egiptino]]<ref name="Второе крещение Сибири75">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 75 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1925–1930 la preĝejo de Nikolao de Mira apartenis al komunumo de la [[Viva Eklezio]]. Poste en ĝi funkciis forĝejo de la maŝina-traktora stacio (MTS). Tiu ĉi preĝejo spertis la plej gravajn detruojn. En 2007 komenciĝis ĝia restaŭrado<ref name="Второе крещение Сибири75"/>. === Preĝejo de Maria la Egiptino === Origine alkonstruaĵo de [[Maria la Egiptino]], same kiel alkonstruaĵo de Nikolao de Mira, troviĝis en la ligna Oranta preĝejo. Post kiam ĝi forbrulis en 1680, la alkonstruaĵoj reaperis en la restarigita brika preĝejo. En 1748–1750 aperis aparta brika preĝejo de Nikolao de Mira. En 1752 paroĥanoj petis metropoliton Silvestron permesi konstruadon de brika sonorilturo anstataŭ tiu ligna, jam kaduka, sed en alia loko. Samtempe ili petis permeson ĉirkaŭigi ĉion per ligna barilo. Post fini la unuan etaĝon en 1755 la paroĥanoj kaj pastroj petis permeson konstrui en la dua etaĝo preĝejon de Maria la Egiptino. En 1759 la preĝejo estis konsekrita. Supozeble ĝia aŭtoro estis Kornelij Miĥajloviĉ Perevoloka. Ĝi estis inter la unuaj nepavilonaj sonorilturoj en Siberio, same kiel sonorilturo de la [[Preĝejo de Ĉefanĝelo Mikaelo (Tobolsko)|preĝejo de Ĉefanĝelo Mikaelo]] en Tobolsko (1749–1754)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La sonorilturo estis lokita sur malnovaj tomboj, komence de la 21-a jarcento arkeologoj esploris almenaŭ 15. Tio estis paroĥa tombejo, etendiĝinta for trans la nuna monaĥeja muro, sed ne ekster la okcidenta muro. La tombejo evidente aperis en la unua kvarono de la 17-a — dua duono de la 18-a jarcentoj. En la tomboj loĝis multnombraj ronĝuloj, plenigintaj unu el ili per greno. Oble pli poste en la nord-okcidenta angulo estis konstruita brika tombokelo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la preĝejo arkeologoj trovis ankaŭ kahelojn de la dua duono de la 18-a jarcento, kio sugestas ke eble ĝi estis hejtata, kvankam tio estas menciita en neniuj fontoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1807 al ĝi estis alkonstruitaj monaĥaj ĉeloj, malmuntitaj en 2007 dum restaŭrado. En 1824 la sonorilturo estis dispentrita de Gavrila Dokuĉajev, filo de ikonfaristo Savva Dokuĉajev. Li dispentris tiam ankaŭ eksterajn murojn de la Oranta katedralo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ikonopistsy-tobolskoy-gubernii-xvii-nachala-xx-veka | titolo = Иконописцы Тобольской губернии XVII – начала XX века | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сухорукова | persona nomo = Н. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Искусство Евразии | volumo = | numero = 4 | paĝoj = 153 | doi = 10.46748/ARTEURAS.2023.04.008 | dato = 2023 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|8|4|1885}} laŭ ordono N 2310 de la Tobolska Spirita Konsistorio, la preĝejo estis alinomita je la Ĉielira<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1924 ĝi estis fermita same kiel la monaĥejo ĝenerale. En 1990 ĝi estis konsekrita kiel la unua preĝejo, redonita al la eklezio. En ĝi troviĝis restaĵoj el amastomboj, trovitaj en la monaĥejo dum la restaŭrado<ref name="Второе крещение Сибири76">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 76 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, poste translokitaj al la preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio. En la nartekso funkcias historia kaj etnografia ekspozicio. === Preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio === La preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio ({{lang-ru|Церковь Новомучеников и Исповедников Российских}}) situas oriente de la Oranta preĝejo. Ĝi estis fondita la {{daton|2|8|2010}} kaj finkonstruita en 2011 aŭ 2012. Tio estas malalta kubo kun unu kupolo, altaro kaj nartekso. En ĝia subterejo troviĝas ostejo ({{lang-ru|костница}}), kie estas kolektitaj kaj prezentataj restaĵoj trovitaj en la monaĥejo. Super ili tagonokte okazas preĝado. Supozeble parte temas pri malliberuloj de transita malliberejo, kiu funkciis en la fermita monaĥejo en la 1920-aj jaroj, parte pri lokanoj sepultitaj en preĝeja tombejo. La preĝejo estas dediĉita al viktimoj de [[Persekutado de kristanoj|kontraŭkristanaj reprezalioj]] en Sovetunio<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://temples.ru/card.php?ID=21967 | titolo = Церковь Новомучеников и Исповедников Российских в Абалакском Знаменском монастыре | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Александр Бокарёв | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-12-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Temples.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160805013429/http://temples.ru/card.php?ID=21967 | arkivdato = 2016-08-05 | citaĵo = }}</ref>. === Muroj === Sur interna flanko de la okcidenta muro troviĝas tri mozaikaj ikonoj de [[kronikisto Nestor]], [[Cirilo kaj Metodo]] kaj [[Johano Krizostomo]] faritaj en la tradicio de la florenca mozaiko. Ilian kreadon financis ĵurnalistoj de Tjumena provinco, kiuj ĉiujare aranĝas en la monaĥejo seminarion dediĉitan al kunlaboro kun la Rusa Ortodoksa Eklezio. La elekton influis ke tiuj ĉi sanktuloj estas aŭspiciantoj de la ĵurnalista profesio. La ikonojn faris Ivan Burlakov, fama artisto el [[Jekaterinburgo]]. La ikono de Nestor aperis en 2011<ref name="Абалак: прошлое и настоящее">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2013/05/08/%d0%b0%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d0%ba-%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%88%d0%bb%d0%be%d0%b5-%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%be%d1%8f%d1%89%d0%b5%d0%b5/ | titolo = Абалак: прошлое и настоящее | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-05-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170805085226/https://tumentoday.ru/2013/05/08/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5-%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%B5/ | arkivdato = 2017-08-05 | citaĵo = }}</ref>. En 2017 kadre de kunlaboro inter tjumenaj kaj bulgaraj ĵurnalistoj estis lanĉita monkolektado por ikono de Cirilo kaj Metodo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2017/03/10/v-abalaksokm-monastyre-ustanovyat-mozaichnuyu-ikonu-kirilla-i-mefodiya/ | titolo = В Абалакском монастыре установят мозаичную икону Кирилла и Мефодия | titolo-aldono = В создании иконы помогают тюменские журналисты | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170311173707/https://tumentoday.ru/2017/03/10/v-abalaksokm-monastyre-ustanovyat-mozaichnuyu-ikonu-kirilla-i-mefodiya/ | arkivdato = 2017-03-11 | citaĵo = }}</ref> kaj la {{daton|26|5|2017}} ĝi estis inaŭgurita kaj konsekrita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/210174.html | titolo = Икона для Абалака | titolo-aldono = | alirdato = 2024-11-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анна Германова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Советская Сибирь | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La plej lasta la {{daton|29|5|2019}} aperis la ikono de Johano Krizostomo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2019/05/29/v-abalakskom-monastyre-ustanovlena-novaya-mozaichnaya-ikona/ | titolo = В Абалакском монастыре установлена новая мозаичная икона | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-05-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190529043535/https://tumentoday.ru/2019/05/29/v-abalakskom-monastyre-ustanovlena-novaya-mozaichnaya-ikona/ | arkivdato = 2019-05-29 | citaĵo = }}</ref>. La ikono havas dimensiojn 1 x 2 metrojn kaj konsistas el kelkcent smaltoj el [[Italio]] de pli ol 20 kolornuancoj. La artisto faras mozaikajn ikonojn ekde 1997<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2019/05/03/v-konce-maya-v-abalakskom-monastyre-sostoitsya-otkrytie-mozaichnoj-ikony-ioanna-zlatousta/ | titolo = В середине мая в Абалакском монастыре установят мозаичную икону Иоанна Златоуста | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Сергей Кузнецов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-05-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190503124054/https://tumentoday.ru/2019/05/03/v-konce-maya-v-abalakskom-monastyre-sostoitsya-otkrytie-mozaichnoj-ikony-ioanna-zlatousta/ | arkivdato = 2019-05-03 | citaĵo = }}</ref>. == Monaĥejo == === Fondo kaj evoluo === En 1783 surbaze de la Abalaka paroĥo estis establita la Oranta Abalaka vira monaĥejo de la tria klaso, kion petis episkopo Varlaam (Petrov). Kiel kaŭzo estis menciita la miraklofara Oranta ikono, kiu troviĝis tie. Al la monaĥejo estis translokitaj monaĥoj el la Epifania monaĥejo en vilaĝo Nevjanskoje ([[Perma gubernio]]), same de la tria klaso. Ĝi estis fondita en 1621, sed forbrulis, do estis translokita sen la posedaĵoj<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак33">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La unua monaĥejestro iĝis igumeno Margarit, mastrumanto ({{lang-ru|эконом}}) de la Tobolska Ĉefpastrejo ({{lang-ru|Тобольский архиерейский дом}}) kiun li konstruigis. En 1784 li konstruigis lignan Epifanian preĝejon kun hospitalaj ĉambroj, kiu ekzistis ĝis 1832, kaj lignajn loĝejojn por monaĥejestro kaj frataro. En 1786 ĉirkaŭ la monaĥejo aperis barilo kun turoj, farita el lignaj tabuloj<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак33"/>. En 1797 por la monaĥejo estis ordonita ĉiujara subvencio je {{unuo|1560,2}} rublojn, donitaj terenoj kaj fiŝkaptejoj<ref name="drevo-info.ru"/>. La igumeno Melĥosedek ekkonstruigis en 1803 ŝtonan barilon, en 1804 konstruigis unuetaĝan lignan domon de monaĥejestro, en kiu komence de la 20-a jarcento troviĝis hospitalo, tajlorejo, lignaĵejo kaj loĝejoj de la frataro<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак34">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1825 igumeno Ioannikij konstruigis pli longan ŝtonan barilon kun pordego en la orienta muro kaj du pordegoj en tiu okcidenta (la traveturebla pordego kaj la sankta pordego). Al la barilo estis poste alkonstruitaj pluraj mastrumejoj: ikona butiko, banejo, lavejo, stalo (bovinejo, ĉevalejo, kaleŝejo), stokejo, ligna domo<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак34"/>. En 1839–1843 en la monaĥejo loĝis sanktulo pastromonaĥo [[Misail de Abalako|Misail]]<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1844 arkimandrito Antonij konstruigis unuetaĝan ŝtonan gastejon, al kiu poste oni aldonis duan etaĝon por loĝejoj de la frataro. En 1862–1867 (laŭ alia fonto — en 1854–1855)<ref name="Второе крещение Сибири71"/> en sud-okcidenta parto de la monaĥejo aperis brika ĉefpastra domo ({{lang-ru|архиерейский дом}}) dezajnita de arkitekto P. V. Ĉajkovskij. En 1896−1904 danke al oferoj de vidvino de generalo Zrjaĥov<ref name="Второе крещение Сибири71"/> trans la barilo aperis ŝtona gastejo por pilgrimantoj, dezajnita de eparĥia arkitekto Bogdan Zinke, ikona butiko kaj gastejo por veturigistoj ({{lang-ru|заезжий дом для ямщиков}})<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак34"/>. === Planado === La monaĥejo havas malkutiman planadon, ĉar origine tio estis paroĥa preĝejaro, lokita ĉe nord-okcidenta flanko de la nuna monaĥejo, ĉe vilaĝa tombejo. Ĉe tiu ĉi flanko ĝin apudis la Irkutska landvojo, irinta laŭlonge de la okcidenta monaĥeja muro, laŭ bordo de [[Irtiŝo]]. Do la monaĥejo evoluis nord-orienten, por foriĝi de la defalanta bordo de Irtiŝo, la Irkutska landvojo kaj la vilaĝa tombejo<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак36">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 36 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Arkeologiaj esploroj montris ke la plej malnova kaj densa tavolo de la tomboj troviĝas sude de la preĝejoj de Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino, kie oni trovis ĝis 6 horizontalajn vicojn da tomboj. La norda kaj okcidenta limoj de la tombejo koincidas kun la ŝtona muro ĉirkaŭ la monaĥejo, konstruita en 1803 surloke de tiu ligna<ref name="Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак159"/>, sed 3,5–4,5 metrojn pli okcidente, pli proksime al la bordo de Irtiŝo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/k-istorii-preobrazhenskogo-abalakskogo-pogosta-v-xvii-v | titolo = К истории Преображенского (Абалакского) погоста в XVII в. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного университета | volumo = | numero = 458 | paĝoj = 141 | doi = 10.17223/15617793/458/17 | dato = 2020 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La orienta limo pasas laŭ manĝejo, situanta sud-oriente de la preĝejo de Nikolao de Mira kaj evidente tio estas la plej nova parto, kreita post kiam terenoj apud la preĝejoj jam estis okupitaj, do en la dua duono de la 18-a jarcento<ref name="Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак159">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/pravoslavnyy-nekropol-xvii-xviii-vekov-v-sele-abalak-tobolskogo-rayona-itogi-i-perspektivy-issledovaniy | titolo = Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак Тобольского района: итоги и перспективы исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Данилов | persona nomo = П. Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология | volumo = 11 | numero = 7 | paĝoj = 159 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La suda limo ankoraŭ ne estas precizigita. Oni trovis tombojn sub gastejo, konstruita en 1844 surloke de ligna gardistejo ĉe la okcidenta traveturebla pordego<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/pravoslavnyy-nekropol-xvii-xviii-vekov-v-sele-abalak-tobolskogo-rayona-itogi-i-perspektivy-issledovaniy | titolo = Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак Тобольского района: итоги и перспективы исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Данилов | persona nomo = П. Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология | volumo = 11 | numero = 7 | paĝoj = 160 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1783 la preĝejaro estis transformita je la monaĥejo dum lokanoj estis registritaj ĉe paroĥo de vilaĝo [[Preobraĵenka (Tobolska distrikto)|Preobraĵenskoje]], do ekde tiam ili estis sepultataj tie. La monaĥoj estis sepultataj en la "fratara tombejo" ({{lang-ru|братское кладбище}}), situanta post la suda muro. La {{JULGREGDATO|24|12|1771|akuzativo=jes}} Senato eldonis ukazon, kiu malpermesis entombigon ene de la setlejoj. En Tobolsko aperis la [[tombejo Zavalnoje]], ankaŭ en la vilaĝoj oni kreis tombejojn ekster la setlejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/pravoslavnyy-nekropol-xvii-xviii-vekov-v-sele-abalak-tobolskogo-rayona-itogi-i-perspektivy-issledovaniy | titolo = Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак Тобольского района: итоги и перспективы исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Данилов | persona nomo = П. Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология | volumo = 11 | numero = 7 | paĝoj = 160–161 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kerno de la monaĥejo estis tri preĝejoj: la Oranta, Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino. Ĉirkaŭ ili norde kaj sude troviĝis la unua cirklo de konstruaĵoj: gastejo por pilgrimantoj, loĝejoj por frataro, monaĥejestra domo, manĝejo, bakejo ktp. Laŭlonge de la muro staris la tria cirklo: banejo, ĉevalejo, kaleŝejo, bovinejo, stokejo ktp. En la orienta parto situis Jermak-barlago ({{lang-ru|Ермаковский пруд}}), en la suda estis ĝardeno kaj legomejo. Antaŭ la Oranta katedralo estis malkutime eta placo. La brika muro ĉirkaŭas la tutan monaĥejon kaj ne havas turojn. En ĝi troviĝas tri pordegoj kaj du pordoj. La ĉefa (sankta) pordego estas turnita al la okcidenta parto de la Oranta preĝejo. Ĉe nord-okcidenta flanko de la muro staris luigataj butikoj<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак36"/>. La terglitoj ĉiam minacis la monaĥejon, do en 1893 oni fortikigis la bordon, sed tio ne donis atenditan efikon. Do en 1903 speciala komisiono malpermesis veturi kaj peli brutojn laŭ rando de la bordo<ref name="Баландинские чтения134">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. === Reorganizado === En 1896 en la monaĥejo loĝis igumeno, 5 pastromonaĥoj, 6 diakonmonaĥoj, 3 monaĥoj kaj 29 novicoj<ref name="drevo-info.ru"/>. Komence de la 1890-aj jaroj episkopo Iustin petis la Sanktan Sinodon transformi la viran monaĥejon je la virina — "pro internaj malordoj kaj ekstera malkontentiga stato" ({{lang-ru|ввиду внутренних беспорядков и внешнего неудовлетворительного состояния}}). La peto estis rifuzita danke al metropolito de Sankt-Peterburgo Palladij, proponinta enpostenigi kiel monaĥejestron Feodosij (Ivanov), la pastromonaĥon de la [[monaĥejo Aleksandro Nevskij]], dirinte ke li povos "starigi la Abalakan monaĥejon kiel la monaĥejo devas stari" ({{lang-ru|поставить Абалакский монастырь так как монастырь должен стоять}}). En 1893 Feodosij iĝis la monaĥejestro. En la monaĥejo estis enkondukita [[cenobito]], do nuligo de privataj posedoj kiuj iĝis kunposedaĵo de la monaĥa komunumo<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1900, laŭ peto de episkopo de Tobolsko Antonij (Karĵavin) al ĉefepiskopo de [[Finnlando]] Nikolaj (Nalimov), al la monaĥejo estis translokitaj 57 monaĥoj kaj novicoj el la Valaama monaĥejo por komplete ŝanĝi etoson surloke. La antaŭa frataro, nomita "malfortiĝinta" ({{lang-ru|ослабевшая}}) estis dissendita al diversaj monaĥejoj en Siberio. La monaĥejestro iĝis eks-sakristiano de la Valaama monaĥejo pastromonaĥo Antonin. La monaĥejo adoptis severan statuton de la Sarova monaĥejo<ref name="drevo-info.ru"/>. Inter la alvenintoj estis la lasta monaĥejestro Arkadij (Gusev), arestita en 1923 kaj mortpafita en 1937<ref name="Второе крещение Сибири72"/>. En novembro 1900 la frataro konsistis el 60 homoj, inkluzive de 57 monaĥoj kaj novicoj el la Valaama monaĥejo kaj 3 novicoj el la antaŭa frataro. En 1901 tie loĝis 4 pastromonaĥoj, 2 diakonmonaĥoj, 7 monaĥoj, 5 aprobitaj novicoj ({{lang-ru|указные послушники}}) kaj 25 provizoraj novicoj<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1902 superrigardanto-rektoro de la Tobolska Spirita Lernejo Fjodor Ĉemagin tiel priskribis la monaĥejon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Паломничество учеников в Абалакский Знаменский монастырь | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Чемагин | persona nomo = Ф. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские епархиальные ведомости, отдел неофиц. | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 177 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1902 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Ĉie rimarkeblas zorgemo kaj racia ordemo de la patro igumeno; de la antaŭa malpureco mankas eĉ spuroj, la diservado estas laŭorda, en preĝejo estas modesta majesto kaj pureco. Monaĥaj ĉeloj estas denove rekonstruitaj, en la somera preĝejo por la monaĥoj estas kreitaj grandaj ĥorejoj. En la monaĥeja korto estas kreitaj aleoj, kontraŭ gastejo surborde estas farita ĝardeneto. De ĉi tie, de sur alteco 25 je [[saĵeno]]j [{{unuo|53,34|m}}] super rivero al la okuloj de pilgrimanto malfermiĝas delica vidaĵo al la ĉirkaŭaĵoj. Nombro de la frataro nun poiomete ekkreskas danke al lokaj siberiaj kamparanoj, kiujn logas majesta diservado kaj kristana vivo de la monaĥoj [...] Diversajn etajn riparojn la monaĥoj klopodas fari propraforte — ili havas proprajn lignaĵistojn, ŝuistojn, seruristojn, forĝistojn, tajlorojn kaj pentristojn ka. Estonte estas planate malfermi ĉe ili ikonpentristan klason. Ido de la forpasinta patro monaĥejestro Feodosij, ŝtona gastejo estas finkonstruita kaj tegmentita je fero, mankas nur rimedoj por ĝia interna dekoraciado. |aŭtoro = Fjodor Ĉemagin |verko = Pilgrimado de lernantoj al la Abalaka Oranta monaĥejo [1902] |origina teksto = Везде заметна попечительность и благоразумная распорядительность о. игумена; прежней грязи и следа нет, служение чинное, в храме скромное благолепие и чистота. Кельи вновь перестроены, в летней церкви для монахов устроены большие хоры. Во дворе монастырском устроены аллеи, против гостиницы на берегу разбит садик. Отсюда с высоты 25 сажен над рекою представляется глазам паломника чудный вид на окрестности. Число братии теперь понемногу начинает увеличиваться местными сибирскими крестьянами, которых прельщает благолепное служение и христианская жизнь монашествующих [...] Всякие небольшие поправки монахи стараются сделать своими силами, — у них есть свои столяры, сапожники, слесари, кузнецы, портные и живописцы и проч. В будущем у них проектируется открыть иконописный класс. Детище почившего о. настоятеля Феодосия каменная гостиница достроена и покрыта железом, нет только средств на внутреннюю отделку ее. }} En tiu tempo la monaĥejo iĝis inter la plej famaj kaj vizitataj en Siberio. Por lokanoj funkciis paroĥa preĝejo kaj speciala preĝejo por novbaptitaj [[ĥantoj]], hospitalo. Oriente de la preĝejoj situis ĝardeno kaj legomejo. En la nord-orienta parto, post la ejo por la frataro situis Jermak-barlago ({{lang-ru|Ермаковский пруд}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1902 la monaĥejo estis transigita de la tria al la dua klaso, kun arkimandrita regado<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1903 tie loĝis igumeno, 5 pastromonaĥoj, 5 diakonmonaĥoj, 7 monaĥoj, 8 aprobitaj novicoj ({{lang-ru|указные послушники}}) kaj 41 provizoraj novicoj. Ĉirkaŭ 1908 tie estis igumeno, 12 monaĥoj kaj 32 novicoj<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1910 en la monaĥejo funkciis lernejo por infanoj el [[ĥantoj]], [[selkupoj]], [[nenecoj]] kaj [[tataroj]], kie ili lernis lignaĵistan, tornistan, seruristan, tajloran kaj ŝuistan metiojn, plektadon de sakformaj kaptoretoj, brikfaradon. Funkciis hospitalo por la frataro kaj malsanulejo por pilgrimantoj<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1913 la monaĥejestro estis samtempe vic-episkopo ({{lang-ru|благочинный}}) rilate la monaĥejojn de la Tobolska eparĥio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozniknovenie-novyh-monastyrskih-obschin-v-tobolskoy-eparhii-v-kontse-xix-nachale-hh-vv | titolo = Возникновение новых монастырских общин в Тобольской епархии в конце XIX начале ХХ вв | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Цысь | persona nomo = О. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Нижневартовского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2011 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1917 la feston de la translokado de la Abalaka ikono de Dipatrino partoprenis episkopo de Tobolsko [[Hermogen (Dolganjov)]]<ref name="Второе крещение Сибири72"/>. === Fermo kaj nereligia uzado === En 1921 la monaĥejestro iĝis arkimandrito Arkadij (Gusev)<ref name="drevo-info.ru"/>. Dum la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] la monaĥejo subtenis la ribelulojn. La frataro proponis transporti je siaj ĉevaloj 30 kubajn saĵenojn ({{unuo|60|m|3}}) de brulligno, la igumeno oferis por la Popola Armeo 50 mil rublojn. La {{daton|7|4|1921}} en la lasta numero de ĵurnalo "Voĉo de la Popola Armeo" ({{lang-ru|Голос Народной Армии}}), eldonita de la ribeluloj, aperis artikolo de la eparĥia ĉefpastro pri alporto de la miraklofara Abalaka ikono al Tobolsko, okupita de la ribeluloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/duhovenstvo-russkoy-pravoslavnoy-tserkvi-i-zapadno-sibirskoe-krestyanskoe-vosstanie-1921-goda | titolo = Духовенство Русской Православной церкви и западно-сибирское крестьянское восстание 1921 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Цысь | persona nomo = В. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Православного Свято-Тихоновского гуманитарного университета. Серия 2: История. История Русской Православной Церкви | volumo = | numero = 85 | paĝoj = 95–96 | doi = 10.15382/sturII201885.89-99 | dato = 2018 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1923 la frataro estis akuzita pri kaŝado de valoraĵoj kaj agitado kontraŭ la sovetia potenco, komenciĝis krimenketado<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1923 la monaĥejestro iĝis igumeno Paĥomij (Ŝkamorda), kiu regis ĝis la fermo la {{daton|19|8|1924}}<ref name="drevo-info.ru"/>. La {{daton|25|1|1925}} en la Popola Domo en Tobolsko komenciĝis publika proceso post kiu oni kondamnis 15 monaĥojn al malliberigo. En marto 1925 estis arestitaj 10 monaĥoj, akuzitaj pri koruptado de 12-jara knabino. La proceso estis publika kaj okazis en la Somera teatro. 2 monaĥoj estis kondamnitaj al 4 kaj 2 jaroj da malliberigo, la aliaj absolvitaj<ref name="drevo-info.ru"/>. La {{daton|10|5}} 1925 la Oranta preĝejo estis transdonita al grupo de la [[Viva Eklezio]] subestre de pastro P. D. Sokolov. En 1926 ili ricevis ankaŭ la Triunuan kaj Ĉieliran preĝejojn, kaj librejon. La preĝejoj kaj posedaĵoj estis transdonitaj al tiu lasta. La miraklofara ikono estis ĉiujare transdonata alterne jen al unu komunumo, jen al la alia<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Обновленческое движение в Тобольской епархии в первой половине 1920-х годов | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Валитов | persona nomo = А. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Федотова Д. Ю. | gazeto = Современная научная мысль | volumo = | numero = | paĝoj = 124 | doi = 10.24412/2308-264X-2023-6-122-125 | dato = 2023 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj jaroj ankaŭ tiu ĉi komunumo estis likvidita<ref name="drevo-info.ru"/>. Dum jaroj en la monaĥejo funkciis samtempe du komunumoj — la tradicia kaj de la Viva Eklezio. En 1923 okazis konfiskado de pluraj valoraĵoj. En aŭgusto 1924 la monaĥejo estis fermita. Tie funkciis transita prizono de NKVD. De januaro ĝis aŭgusto 1927 tie troviĝis provizora anstataŭanto de la patriarko, metropolito de Kolomno kaj Kruticko Pjotr (Polanskij)<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. Pluraj monaĥoj estis reprezaliitaj. La {{daton|10|10|1937}} estis kondamnita al pafekzekuto monaĥo Miĥail (Miĥail Jakovleviĉ Ĵuĉkov), naskiĝinta en 1868 en vilaĝo Novlevo (Tula gubernio). Li estis akuzita pri membreco en kontraŭrevolucia ribela organizaĵo de pastraro, kvazaŭ preparinta armitan ribelon kontraŭ la sovetia potenco. La {{daton|30|12|1956}} li estis rehabilitita<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>. Pastromonaĥo German (German Jefimoviĉ Osipov), naskiĝinta en 1877 en burĝa familio en la urbo [[Boroviĉi]] (Novgoroda gubernio), en 1923 estis kondamnita al 3 jaroj da malliberigo pro kaŝado de ekleziaj valoraĵoj. En malliberejo li pasigis 1 jaron kaj 3 monatojn. Ekde 1924 li servis en vilaĝo Skripunovo (Samarova distrikto). En 1936 pro nepago de ŝtata imposto li estis kondamnita al 1 jaro da trudlaboro. En 1937 li estis arestita denove kaj akuzita pri kontraŭsovetia propagando, speciale inter infanoj. Oni menciis ke li tre fervore plenumas la diservojn, allogante plurajn lokanojn<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>. {{Citaĵo |teksto = Pasis eĉ ne unu tago, eĉ ne la plej malgrava festo dum kiu Osipov ne diservus en la preĝejo kaj sufiĉe longan tempon. Speciale li diservis en la tagoj, kiam devis okazi kunsidoj de loĝantaro por okazigo de iuj aranĝoj, pro kio ili ne okazis. Infanoj-lernejanoj sub influo de siaj gepatroj kaj de ofta frekventado de la preĝejo ne estas edukataj en kontraŭreligia etoso, sed inverse, en lernejo ili citas ekleziajn esprimojn kaj eĉ rifuzas en la lernejo skribi verkaĵojn pri la temo "Malamikoj de la sovetia potenco — pastroj kaj monaĥoj". |aŭtoro = |verko = Akuzaj dokumentoj [1937] |origina teksto = Не проходило ни одного дня, даже незначительного праздника, чтобы Осипов не служил в Церкви и довольно продолжительное время. Особенно он служил в те дни, когда следовало проводить собрания населения для проведения тех или иных мероприятий, что приводило к их срыву. Дети-школьники под влиянием своих родителей и частого посещения церкви не воспитываются в антирелигиозном духе, а наоборот, в школе приводят церковные цитаты и даже отказываются в школе писать сочинения на тему: «Враги Советской власти — попы и монахи». }} Inter la akuzoj estis propagando kontraŭ la nova konstitucio kaj li parte agnoskis tion<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>: {{Citaĵo |teksto = La nova konstitucio nenion donis al la popolo — tion mi diris, ĉar la preĝejon oni ne malfermas dum la konstitucio garantias liberecon de religiaj ritoj kaj kredoj. |aŭtoro = pastromonaĥo German |verko = Protokolo de pridemandado [1937] |origina teksto = Новая конституция ничего не дала народу — это я сказал потому, что церковь не открывают, а конституция предусматривает свободу совершения религиозных обрядов и верований. }} La {{daton|21|7|1937}} speciala kolegio de la Omska Provinca Juĝejo verdiktis malliberigi lin dum 5 jaroj. La {{daton|15|11|1999}} li estis rehabilitita<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>. Poste en la monaĥejo funkciis diversaj mastrumejoj, maŝina-traktora stacio (MTS) de loka kolĥozo, klubo, internulejo por infanoj<ref name="Второе крещение Сибири73">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 73–74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Renaskiĝo === La {{daton|5|7|1976}} la Tjumena Provinca Ekzekutiva Komitato per la ordono N 357 donis al la monaĥejo statuson de arkitektura monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/society/culture/object/more.htm?id=10634657@cmsArticle | titolo = Перечень объектов культурного наследия, расположенных в Тобольском районе (здания и сооружения) | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 1989 komenciĝis transdonado de la monaĥejo al la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. La {{daton|20|3|1990}} la Sankta Sinodo aprobis malfermon de la monaĥejo. En 1992–1994 ĉiuj konstruaĵoj kaj terenoj estis redonitaj al la eklezio. La pastro-arkimandrito iĝis la episkopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij (Kapalin). Komence de la 2000-aj jaroj la diservoj okazis en la preĝejo de Maria la Egiptino<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1994 la monaĥejon vizitis patriarko [[Aleksio la 2-a]], farinta diservon antaŭ la Abalaka ikono de Dipatrino. La {{daton|21|6|2007}} venis metropolito de Minsko kaj Slucko Filaret kun ĉefpastroj kaj rusiaj altranguloj<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. En 2006−2007 kompanio "Sibspecprojektrestavracija" ([[Tomsko]]) dezajnis la restaŭradon<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак36"/>. La {{daton|17|5|2007}} estis konsekrita sonorilo peza je {{unuo|1200|kg}}, donacita de ortodoksaj ĵurnalistoj de Tjumena provinco, partoprenintaj ĉiujaran seminarion "La ortodoksismo kaj amaskomunikiloj". La {{daton|13|5|2010}} ĝi estis levita al la sonorilturo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 73, 76 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|6|10|2007}} estis konsekritaj kaj starigitaj krucoj kaj kupoloj de la Oranta preĝejo kaj preĝejo de Maria la Egiptino<ref name="drevo-info.ru"/>. En 2013 la restaŭrado de ĉiuj preĝejoj finiĝis<ref name="Абалак: прошлое и настоящее"/>. La {{daton|22|11|1996}} la monaĥejo estis registrita. En 1999 estis registrita ĝia statuto. Ĉirkaŭ 2000 tie loĝis 2 igumenoj, 3 pastromonaĥoj kaj 1 diakonmonaĥo<ref name="drevo-info.ru"/>. En 2011 la monaĥeja komunumo konsistis el 25 homoj, inkluzive de 13 pastroj, 4 monaĥoj kaj 8 novicoj ({{lang-ru|послушник}}). Krome tie loĝis 40 volontulaj laboristoj ({{lang-ru|трудник}}). La monaĥejestro estas ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij (Kapalin). Vic-monaĥejestro estis igumeno Hermogen (Serij). Spirita patro ({{lang-ru|духовник}}) estis arkimandrito Zosima (Gorŝunov)<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. En 2023 en la monaĥejo estis 34 membroj, inkluzive de 12 pastroj, 1 asketa diakonmonaĥo ({{lang-ru|схииеродиакон}}), 2 diakonmonaĥoj, 7 monaĥoj, 2 novic-monaĥoj ({{lang-ru|инок}}), 10 novicoj. Ĉiutage en la Oranta preĝejo okazas [[liturgio]]<ref name="Монашеская жизнь в Тобольско-Тюменской епархии2023">{{citaĵo el gazeto | url = http://www.ihtus.ru/032023/st100.shtml | titolo = Монашеская жизнь в Тобольско-Тюменской епархии | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская православная газета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2023 | alirdato = 2024-10-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|2|8}} je la templofesto okazas jara kunveno de la monaĥoj de la Tobolska-Tjumena eparĥio<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. Oni fabrikas kandelojn por la tuta eparĥio, produktinte en 2022 pli ol 14 tunojn. Apud la [[Tobolska kremlo]] funkcias monaĥeja manĝejo ({{lang-ru|монастырская трапезная}})<ref name="Монашеская жизнь в Тобольско-Тюменской епархии2023"/>. Haveblas librejo kun pli ol {{unuo|6000}} libroj. La monaĥejo posedas 244 hektarojn da kampoj uzataj kiel falĉejoj kaj plantejoj de greno kaj terpomoj<ref name="Второе крещение Сибири74"/>. En [[decembro 2016]] estis registrita agrokultura kooperativo "Abalak", posedinta 70 hektarojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/12/04/tobolskie-monahi-stali-fermerami/ | titolo = Тобольские монахи стали фермерами | titolo-aldono = При Абалакском монастыре работает сельскохозяйственный кооператив | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161205122851/https://tumentoday.ru/2016/12/04/tobolskie-monahi-stali-fermerami/ | arkivdato = 2016-12-05 | citaĵo = }}</ref>. == Reprezentejo kaj ermitejoj == La {{daton|20|4|1901}} aperis ukazo de la Sankta Sinodo pri la fondo de la ermitejo de Ĉefanĝelo Mikaelo en vilaĝo [[Miĥajlovka (Tobolska distrikto)|Miĥajlovskoje]], surbaze de Miĥajlovka-tereno ({{lang-ru|Михайловская дача}}) de la Abalaka monaĥejo. La areo konsistis el 13 desjatinoj de la tero (14,2 hektaroj) kaj 343 desjatinoj de arbaro (374,7 hektaroj). Kiel la konstruisto (do estro) estis nomumita pastromonaĥo Prokopij, kiel mastrumanto — monaĥo Ananij. La frataro devis konsisti el ne malpli ol 10 homoj. La financojn regis la Abalaka Oranta monaĥejo kiel supera instanco, tamen ĝenerale la ermitejo funkciis aŭtonome kaj eventuale estis transformiĝonta je la nova monaĥejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozniknovenie-novyh-monastyrskih-obschin-v-tobolskoy-eparhii-v-kontse-xix-nachale-hh-vv | titolo = Возникновение новых монастырских общин в Тобольской епархии в конце XIX начале ХХ вв | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Цысь | persona nomo = О. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Нижневартовского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 43 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2011 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝi malfermiĝis en 1902. Oni sekvis en ĝi antikvan regulon pri kantado de 12 psalmoj. La inoj ne rajtis eniri la ermitejon. Fine de la 1920-aj ĝi estis transformita je ripozejo<ref name="drevo-info.ru"/>. Nun haveblas reprezentejo kaj du ermitejoj. La {{daton|11|7|2004}} en la tago de memoro de Sergij kaj German de Valaamo, en la ermitejo ({{lang-ru|скит}}) situanta 15 km for de la monaĥejo, estis metita kaj konsekrita fondoŝtono de preĝejo, dediĉita al tiuj ĉi sanktuloj. En 2005 komenciĝis konstruado de ligna preĝejo, finita aŭtune. La {{daton|14|3|2009}} la preĝejo estis konsekrita de ĉefepiskopo Dimitrij<ref name="Второе крещение Сибири76"/>. La ermitoj okupiĝas precipe pri abelejo<ref name="drevo-info.ru"/>. La {{daton|3|5|2010}} estis fondita la ermitejo en faktorio Laborovaja ([[Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto]])<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. Ĝia destino estas misiisma laboro inter la indiĝenoj kaj mastrumado (fiŝkaptado kaj kolektado de beroj)<ref name="drevo-info.ru"/>. Haveblas reprezentejo ({{lang-ru|подворье}}) en vilaĝo [[Lipovka (Tjumena provinco)|Lipovka]], kie naskiĝis kaj loĝis [[Misail de Abalako]] kaj funkcias la Epifania preĝejo. Loĝantoj de la reprezentejo okupiĝas pri mastrumado, bestobredado kaj plantado de legomoj<ref name="Второе крещение Сибири74">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ortodoksaj familioj venas tien por ferii, alkoholuloj kaj narkotikuloj trapasas rehabilitadon<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.patriarchia.ru/db/text/5742082.html | titolo = Духовная застава на Иртышском берегу | titolo-aldono = | alirdato = 2024-11-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Николай Терентьев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201230203548/http://www.patriarchia.ru/db/text/5742082.html | arkivdato = 2020-12-30 | citaĵo = }}</ref>. En 2021 tie estis 2 domoj, ĉefpastra domo, kapelo kaj la Epifania preĝejo, ankoraŭ restaŭrata<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/052021/03.shtml | titolo = Три незабываемых дня в Липовке | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Данил Кравцов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240720162414/http://www.ihtus.ru/chron/052021/03.shtml | arkivdato = 2024-07-20 | citaĵo = }}</ref>. En la reprezentejo laboras ankaŭ lokanoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/57552.html | titolo = Новая жизнь на старом утесе | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Петров И. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-08-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jarkovskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20131018224239/https://tyumedia.ru/57552.html | arkivdato = 2013-10-18 | citaĵo = }}</ref>. == Monaĥejestroj kaj vic-monaĥejestroj == En 1921 [[patriarko Tiĥon]] nomumis kiel monaĥejestron arkimandriton Arkadij (Gusev). En aprilo 1930 li estis akuzita pri kontraŭsovetia agado kaj arestita. La {{daton|28|5|1930}} li estis malliberigita por 3 jaroj, sed liberigita pro granda aĝo. La {{daton|2|8|1989}} li estis rehabilitita<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий">{{citaĵo el gazeto | url = http://www.ihtus.ru/072016/st10.shtml | titolo = Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий | gazeturl = http://www.ihtus.ru | familia nomo = Зольников | persona nomo = Антон | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская православная газета | volumo = | numero = 7 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Monaĥejestroj ({{lang-ru|Настоятели}})<ref name="drevo-info.ru"/></div> <div class="NavContent" style="text-align: left;"> * igumeno Margarit ({{lang-ru|игумен Маргарит}}; 1786—1796) * igumeno Melĥisedek ({{lang-ru|игумен Мельхисидек}}; 1806—1830) * igumeno Ioannikij ({{lang-ru|игумен Иоанникий}}; 1821—1796) * arkimandrito Antonij ({{lang-ru|архимандрит Антоний}}; 1840—1869) * Memnon (Pokrovskij) ({{lang-ru|Мемнон (Покровский)}}; la {{daton|6|7|1883}} — la {{daton|2|6|1893}}) * Feodosij (Ivanov) ({{lang-ru|Феодосий (Иванов)}}; la {{daton|2|6|1893}} — la {{daton|30|11|1898}}) * pastromonaĥo Gennadij ({{lang-ru|иеромонах Геннадий}}; 1906 (?) — la {{daton|5|3|1907}}) * igumeno Antonin ({{lang-ru|игумен Антонин}}; la {{daton|5|3|1907}} — ?) ''duan fojon'' * arkimandrito Mefodij (Ŝlemin) ({{lang-ru|архимандрит Мефодий (Шлемин)}}; la {{daton|18|9|1909}} — 1919) * Arkadij (Gusev) ({{lang-ru|Аркадий (Гусев)}}; 1921—1923) * Paĥomij (Ŝkamorda) ({{lang-ru|Пахомий (Шкаморда)}}; 1923 — la {{daton|19|8|1924}}), provizora estro * la monaĥejo ne funkcias; la {{daton|19|8|1924}} — 1989) * ĉefpastro de Tobolsko ({{lang-ru|Тобольский архиерей}}; ekde 1990) </div></div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Vic-monaĥejestroj ({{lang-ru|Наместники}})<ref name="drevo-info.ru"/></div> <div class="NavContent" style="text-align: left;"> * [[Gedeon (Ĥaron)]] ({{lang-ru|Гедеон (Харон)}}; (1989) 1990 — 1991) * Paĥomij (Ŝkamorda) ({{lang-ru|Зосима (Горшунов)}}; aŭgusto 1998), provizora estro * Simeon (Mikuŝin) ({{lang-ru|Симеон (Микушин)}}; 1999), menciita * Hermogen (Serij) ({{lang-ru|Гермоген (Серый)}}; la {{daton|15|2|2006}} — la {{daton|26|12|2006}}), provizora estro * Hermogen (Serij) ({{lang-ru|Гермоген (Серый)}}; la {{daton|26|12|2006}} — la {{daton|2|10|2013}}) * Miĥej (Selakov) ({{lang-ru|Михей (Селяков)}}; la {{daton|17|7|2013}} — la {{daton|30|10|2014}}), provizora estro * Serafim (Krasnov) ({{lang-ru|Серафим (Краснов))}}; ekde la {{dato|13|7|2015}}) </div></div> == Vidu ankaŭ == * [[Abalaka ikono de Dipatrino]] * [[Misail de Abalako]] * [[Johano-Entempliga monaĥejo]] * [[Gedeon (Ĥaron)]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Oranta Abalaka monaĥejo| ]] [[Kategorio:Monaĥejoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Aperis en 1873]] [[Kategorio:Ortodoksaj monaĥejoj en Rusio]] [[Kategorio:Rusaj ortodoksaj monaĥejoj]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Nikolao|Abalaka]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Rusio]] [[Kategorio:Siberia baroko]] [[Kategorio:Tobolska distrikto]] dvltbzgpa2mk0znmulizryc9sohm75s 9349852 9349851 2026-04-08T15:13:31Z Sj1mor 12103 9349852 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kristana preĝejo | nomo = Oranta Abalaka monaĥejo<br />{{lang-ru|Свято-Знаменский Абалакский мужской монастырь}} | larĝo de informkesto = | dosiero = Панорама Абалакского монастыря.jpg | grandeco de dosiero = | priskribo de dosiero = | eklezio = [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] | provinco = | diocezo = la Tobolska kaj Tjumena eparĥio | unio = | dekanujo = la Tobolska | vikariujo = | asocio = | paroĥo = | ensemblo = | ŝtato = {{Flago|Rusio|nomo=jes}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo = | ŝtato subtutaĵo1 = | municipo = [[Tobolska distrikto]] | latitudo = 58/07/45/N | longitudo = 68/35/24/E | regiono-ISO = RU-TYU | zomo=14 | mapo = | ŝanĝebla mapo = | konsekro = | konsekrinto = | titolo = | uzado = vira monaĥejo | arkitekto = | stilo = [[siberia baroko]] | ark tipo = | fondo = [[1783]] | finigo = | kapacito = | konstruado = | longo = | larĝo = | alto = | lokigo de altaro = | materialo = [[briko]]j | adreso = vilaĝo [[Abalako]], strato Sovetskaja, 32 | komunejo = Abalaksky Monastery | ttt = http://abalak-monastery.cerkov.ru }} [[Dosiero:Монастырь - panoramio - sergey trubitsyn.jpg|eta|200px|Restaŭrado de la preĝejoj Oranta kaj Maria la Egiptino, 2008.]] [[Dosiero:Западные ворота Абалакского монастыря 03.jpg|eta|200px|Sankta pordego, 2016.]] [[Dosiero:Mozaika ikono de kronikisto Nestor sur muro de la Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|200px|Ikono de [[kronikisto Nestor]], 2012.]] [[Dosiero:Колокольня Абалакского Знаменского монастыря 02.jpg|eta|200px|Preĝejo de Maria la Egiptino, 2012.]] [[Dosiero:Никольская церковь Абалакского монастыря (сентябрь 2016 г.) 02.jpg|eta|200px|Preĝejo de Nikolao de Mira, 2016.]] [[Dosiero:Церковь новомучеников и исповедников Российских (Абалакский монастырь, 2013 год) 01.jpg|eta|200px|Preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio, 2013.]] [[Dosiero:Memortabulo de la preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio en la Oranta Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|200px|Memortabulo pri novmartiroj, 2018.]] [[Dosiero:Memortabulo pri novmartiroj kaj Pjotr (Polanskij) en la Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|200px|Memortabulo pri novmartiroj, 2018.]] [[Dosiero:Ikonoj sur norda muro de la Abalaka monaĥejo 01.jpg|eta|200px|Ikonoj sur la norda muro, 2012.]] [[Dosiero:Дом настоятеля Абалакского монастыря 01.jpg|eta|200px|Domo de monaĥejestro, 2012.]] [[Dosiero:Кельи Абалакского Знаменского монастыря (сентябрь 2016 года).jpg|eta|200px|Domo de la frataro, 2016.]] [[Dosiero:Трапезная в Абалакском монастыре.jpg|eta|200px|Refektorio, 2016.]] [[Dosiero:Стена Абалакского монастыря.jpg|eta|200px|Muro de la monaĥejo, 2015.]] [[Dosiero:Абалакский монастырь-3.JPG|eta|200px|Vido al la monaĥejo de malsupre, 2012.]] [[Dosiero:Abalakskaya.jpg|eta|200px|Abalaka ikono de Dipatrino.]] La '''Oranta Abalaka monaĥejo''' ({{lang-ru|Свято-Знаменский Абалакский мужской монастырь}} estas la vira monaĥejo de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]], situanta en vilaĝo [[Abalako]], [[Tobolska distrikto]], [[Tjumena provinco]], [[Rusio]]. Ĝi estis fondita en 1783 surbaze de tri preĝejoj, unua el kiuj estis konstruita en 1637, kaj famiĝis danke al la miraklofara [[Abalaka ikono de Dipatrino|Oranta ikono]], malaperinta en la [[1920-aj jaroj]] kaj prezentata nur de kopioj. == Situo == La monaĥejo troviĝas en vilaĝo [[Abalako]], 30 km for de Tobolsko, sur dekstra bordo de la rivero [[Irtiŝo]]. == Ikono == {{Ĉefartikolo|Abalaka ikono de Dipatrino}} En 1637 en Tobolsko laŭ mendo de la paralizita kamparano Jevfimij, ĉefdiakono de la [[Sofia katedralo (Tobolsko)|Sofia katedralo]] Matfej Martinov ({{lang-ru|Матфей Мартынов}}) pentris Orantan ikonon por la preĝejo, konstruata en vilaĝo Abalako. Oni supozas ke la ikonfaristo venis el [[Velikij Novgorod]], kion aludas simileco de lia verko al la Novgoroda Oranta ikono, kiu laŭ legendo savis en 1170 tiun ĉi urbon de sieĝo fare de la princo [[Andreo de Bogolubovo]] kaj ekde tiam servis kiel modelo por pluraj ikonoj tra Rusio. Eventuale li venis al Tobolsko en 1621 kun la unua ĉefepiskopo de Siberio Kipriano, antaŭe servinta kiel arkimandrito de la Ĥutina monaĥejo en Velikij Novgorod<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ikonopistsy-tobolskoy-gubernii-xvii-nachala-xx-veka | titolo = Иконописцы Тобольской губернии XVII – начала XX века | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сухорукова | persona nomo = Н. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Искусство Евразии | volumo = | numero = 4 | paĝoj = 148 | doi = 10.46748/ARTEURAS.2023.04.008 | dato = 2023 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Post kiam la ikono estis preta, la kamparano mirakle resaniĝis kio famigis ĝin. Venis pluraj petantoj kaj ĝis 1700 estis registritaj pli ol 130 mirakloj<ref name="Второе крещение Сибири71">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 71 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Somere 1665 en Tobolsko kaj ĉirkaŭ ĝi pluvegis longtempe, kio preskaŭ pereigis la rikolton, desperigante loĝantaron. Ĉefepiskopo de Tobolsko Kornilij ordonis alporti el Abalako la ikonon kaj faris antaŭ ĝi liturgion en la Sofia katedralo. La diservo ankoraŭ ne finiĝis, sed la pluvego jam ĉesis kaj la nuboj malaperis. Omaĝe al tio li ordonis ĉiujare alporti la ikonon al Tobolsko<ref name="Второе крещение Сибири72"/>. Tiu ĉi krucomarŝo koincidis kun la tago de la miraklofara Tobolska (Kazana) ikono de Dipatrino, festata la {{daton|8|7}}, do okazis kvazaŭ renkontiĝo de la du miraklofaraj ikonoj, kio altigis esperojn de la kredantoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/krestnye-hody-v-tobolskoy-gubernii-kak-forma-ritualnoy-povsednevnoy-kultury-na-rubezhe-xix-xx-vv | titolo = Крестные ходы в Тобольской губернии как форма ритуальной повседневной культуры на рубеже XIX-XX вв. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Валитов | persona nomo = А. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Федотова Д. Ю. | gazeto = Культурное наследие России | volumo = | numero = | paĝoj = 62 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2016 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1999 la krucomarŝoj de Abalako al Tobolsko rekomenciĝis kaj ĉiujare okazas en junio, tagon antaŭ la memortago de [[Johano de Tobolsko]]<ref name="Второе крещение Сибири72">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 72 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La ikono malaperis en la 1920-aj jaroj kaj ne estas konate, ĉu ĝi estis forportita aŭ detruita. Laŭ iuj versioj ĝin forportis partoprenintoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] en 1921, fuĝintaj el Tobolsko. Laŭ alia versio, ĝi malaperis inter 1925 kaj 1927 el la monaĥejo mem<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/04/28/v-poiskah-abalakskoj-ikony/ | titolo = В поисках Абалакской иконы | titolo-aldono = Известный историк и краевед Александр Петрушин поддерживает северную версию | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Шаманенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160429115431/https://tumentoday.ru/2016/04/28/v-poiskah-abalakskoj-ikony/ | arkivdato = 2016-04-29 | citaĵo = }}</ref>, ĉar ĝi estas menciita inter ĝiaj havaĵoj en 1925, sed jam ne listigita en 1927<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/04/16/ikona-pozvala-v-dorogu/ | titolo = Икона позвала в дорогу | titolo-aldono = "След" Абалакской иконы Божьей Матери "Знамение" нашелся на Урале | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Маргарита Шаманенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-04-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160416200838/https://tumentoday.ru/2016/04/16/ikona-pozvala-v-dorogu/ | arkivdato = 2016-04-16 | citaĵo = }}</ref>. == Arkitekturo == La vilaĝo Abalako estas menciita jam en leteroj de la {{dato|25|1|1622}} kaj la {{dato|20|9|1624}}, senditaj al ĉefepiskopo Kipriano je la nomo de la caro [[Miĥail Fjodoroviĉ Romanov|Miĥail Fjodoroviĉ]]. En la registro ({{lang-ru|дозорная книга}}) de 1623 estas menciita la Transfiguriĝa preĝejo kaj ties tombejo ({{lang-ru|погост}}). La preĝejo havis alkonstruaĵon de Miĥail Malein^{[[:en:Michael Maleinos|en]]}, ĉiela aŭspicianto de Miĥail Fjodoroviĉ, do evidente ĝi estis konstruita inter 1613 kaj 1623. Tiujare en la setlejo jam staris 4 kortoj de klerikoj kaj 16 kortoj de kamparanoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 123 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Historiisto Irina Mankova ({{lang-ru|Ирина Манькова}}), analizinte raporton de ĉefepiskopo Nektarij (Telaŝin) al caro Miĥail Fjodoroviĉ kaj rakonton pri la vizioj, verkitan aŭ almenaŭ redaktitan de pastro Larion (Ilarion), spirita pastro de Maria, rekonstruis sinsekvon de la eventoj. === Oranta katedralo === Somere kaj aŭtune 1636 Maria havis 4 viziojn, sekvintajn ĝeneralan skemon de tiaj aferoj. Nektarij skribas ke la {{daton|20|7|1636}} ŝi rakontis pri tio al pastro Larion kaj ĉefepiskopo Nektarij, ripetinte tion dum respektiva pastra kunsido. Tamen oni ne tuj decidis konstrui la preĝejon, kion poste stimulis alia afero. Printempe kaj somere 1637 en Tobolsko kaj ĉirkaŭ ĝi okazis amasa mortado de ĉevaloj, trafitaj de plago. Dum la unua vizio, okazinta la {{daton|20|7|1636}}, Dipatrino kaj la sanktuloj ordonas konstrui la Orantan preĝejon dekstre (sude) de la Transfiguriĝa preĝejo. La {{daton|26|7|1636}} okazas la dua vizio dum kiu Nikolao de Mira konkretigas ke vilaĝanoj devas propramane haki arbojn por la preĝejo, flosigi kaj levi ilin surborden, minacante kaze de malobeo kaj promesante riĉajn rikoltojn kaze de plenumo. La tria vizio okazis dum rikoltado, do en aŭgusto aŭ septembro, kaj nur post tio ŝi rakontis ĉion al pastro Larion, kiu evidente informis la ĉefepiskopon Nektarij. La kvara vizio okazis dum la Kristnaska fasto (inter la {{dato|15|11}} kaj la {{dato|25|12}}, kiam Maria sin kaŝis en Tobolsko kune kun aliaj rifuĝintoj, forkurintaj pro invado de [[kalmukoj]]. Tiutempe ŝi jam estis pridemandita de la pastra kunsido. Verŝajne la konstruadon oni decidis fine de 1636, vintre de 1636–1637 oni hakis la arbojn, printempe flosigis trunkojn al Abalako kaj somere 1637 konstruis la preĝejon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 124–126 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Menciante la ĉevalplagon, Nektarij evidente esperis elpeti salajron por pastraro de la nova preĝejo, sed en februaro 1638 la caro sendis al la vojevodo kaj la ĉefepiskopo ordonojn doni al la pastraro unufoje subvenciojn kaj poste ankaŭ plugterojn por ke ili mem provizu sin per greno. Evidente la preĝejo estis konstruita je monoferoj de la paroĥanoj, sed ĝia posta financado okazis interalie per oferoj, alportitaj de monkolektantoj, regule senditaj al setlejoj, plejparte situantaj okcidente, ĉe la vojo al [[Moskvo]]. En la preĝejo servis diakono kaj jam en la 1680-aj estis ĉefpastro ({{lang-ru|протопоп}}), kio estis ege malofta afero. Ĝis la fino de la 17-a jarcento la pastroj ricevadis ankaŭ ŝtatajn salajrojn ({{lang-ru|руга}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 127–128 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Vespere la {{daton|17|5|1680}} ekbrulis la alkonstruaĵo de Nikolao de Mira de la Oranta preĝejo, la fajro transiris al la Transfiguriĝa preĝejo kaj sonorilturo, kiuj forbrulis komplete. La miraklofara ikono estis savita, same kiel aliaj ikonoj, preĝejaĵoj kaj mono. Sekvan tagon paroĥanoj konstruis kapelon por provizora stokado de la ikonoj. En la sama monato komenciĝis kaj en aŭgusto finiĝis konstruado de la nova Transfiguriĝa preĝejo, al kiu oni alportis la ikonojn, inkluzive de tiu miraklofara. La Oranta preĝejo evidente estis malkonstruita. Por la konstruado de la Transfiguriĝa preĝejo oni donis 47 rublojn, kio estis sufiĉa sumo, konsiderante haveblon de la savitaj ikonoj kaj preĝejaĵoj. Krome en la Sofia Domo estis stokitaj 700 rubloj de la Abalaka paroĥo, kolektitaj danke al monoferoj, kio estis granda sumo kaj ilia stokado en la Sofia Domo estis malkutima afero. Fine de marto 1679 metropolito Pavel, ĵus veninta al Tobolsko, decidis restarigi la Sofian korton post granda incendio kaj ordonis revizii la ekleziajn financojn. Dum tiu ĉi revizio oni trovis ke la Abalaka paroĥo havas pli ol 700 rublojn rezervitajn kaj pli ol 300 pruntedonitajn. La metropolito indigne raportis al la caro Fjodor Aleksejeviĉ, la {{daton|5|2|1680}} ke la pastraro de Abalako ne kontrolas revenon de la ŝuldoj, misuzas kaj ŝtelas la monon, fordrinkante ĝin, kaj pro tio li konfiskis la restintajn 700 rublojn, petinte permeson uzi ilin por konstruado de la ŝtona [[Sofia katedralo (Tobolsko)|Sofia katedralo]]. Tamen la caro en sia ukazo de la {{dato|28|4|1680}} ordonis al la metropolito preni tiucele 700 rublojn el la urba trezorejo dum la monon kaj "arĝenton" de Abalako transdoni al la Tobolska Prikaza Administracio ({{lang-ru|Тобольская приказная изба}}) kaj uzi por konstruado de ŝtona preĝejo en Abalako. La "arĝenton" vojevodoj de Tobolsko devis sendi al Moskvo, kion la caro promesis rekompensi per mono — evidente temis pri donacitaj al la miraklofara ikono surbrustaj krucoj, orelringoj, moneroj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 131–132 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam la ukazo venis al Tobolsko, en Abalako jam okazis incendio kaj komenciĝis konstruado de la ligna Transfiguriĝa preĝejo dum la arĝentaĵoj estis uzitaj por fari porteblajn kandelingojn por la Sofia katedralo. La mono de Abalako venis al la urba administracio (nur en februaro 1681 ĝi ricevis 653,68 rublojn), sed la vojevodoj A. S. Ŝein kaj M. V. Priklonskij uzis ilin "por diversaj aferoj", evidente por urĝaj bezonoj aperintaj post granda incendio en Tobolsko, okazinta en aŭgusto 1680. Ili tamen subskribis kontraktojn por brikfarado por Abalako. En decembro 1681 — januaro 1682 al Tobolsko venas novaj vojevodoj, en la sama jaro 1682 la ŝtaton ekregis [[Ivano la 5-a]], [[Petro la Granda]] kaj [[Sofia Aleksejevna]], do la konstruado estis prokrastita. Pro tio ĉefpastro Lazar Afanasjev veturas al Moskvo kun kolektiva peto kaj revenas kun 653,68 rubloj, reprenitaj el la Siberia Prikazo. Samjare venis cara ukazo, ordoninta la konstruadon, kiun devis gvidi jam ne vojevodoj sed la metropolito Pavel. En 1683–1684 el Moskvo estis senditaj tiucele 300 pudoj ({{unuo|4914|kg}}) da sveda fero kaj al la vojevodo estis ordonite alporti el [[Aromaŝevo|Aromaŝeva urbeto]] ({{lang-ru|Аромашевская слобода}}) 300 barelojn da [[Kalko (materialo)|kalko]]<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 133 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La konstruadon gvidis la ĉefpastro Lazar Afanasjev kaj paroĥestro Ivan Dolguŝin, kiuj raportis al la metropolito, kiu siavice sendis iliajn raportojn kun siaj komentoj al la Siberia Prikazo. La origine donita mono malsufiĉis, do oni aranĝis monkolektadon kaj pruntadon ĉe paroĥanoj kaj la Sofia Domo. Kelkfoje la pastraro de Abalako sin turnis al la caroj Ivano kaj Petro, petante donaci kaj sendi al Tobolsko metalon, kaj la petoj kutime estis kontentigataj. Ĝis 1687 estis pretaj la altaroj kaj la refektorio, la preĝejo atingis la volbon, sed la pilieroj ne estis starigitaj pro malsufiĉo de sveda fero, fine aĉetita danke al monoferoj de paroĥanoj. Fine de 1689 estis jam preta piliero por la ĉefa kupolo, mankis 4 randaj. En 1694 du pastroj denove vojaĝis al Moskvo kaj sekvan jaron el Moskvo estis senditaj feraĵoj por 3 pordoj kaj ordonite sendi el [[Jenisejsko]] [[glimo]]jn por 28 fenestroj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 134–135 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Evidente fine de 1695 — komence de 1696 la brika Oranta preĝejo estis finkonstruita. Mankas informoj kiu konsekris ĝin kaj ĉu ĝi havis aŭ ne la alkonstruaĵojn de Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino. En peto de 1687 oni parolas pri "altaroj". La Transfiguriĝa preĝejo, konstruita en 1680, supozeble ekzistis ĝis la fino de la 17-a jarcento, ĉar ĝia pastraro estas menciata inter ricevantoj de salajro en 1696–1697 (eble oni senpense kopiis la tekston de la antaŭa registro). En 1740 la Tobolska Eparĥia Kancelario raportis al historiisto [[Gerhard Friedrich Müller]] ke Abalako havas nur unu templon kaj tio estas la ŝtona Oranta preĝejo. Eble la Transfiguriĝa preĝejo estis en la 18-a jarcento malkonstruita kaj transportita al alia setlejo. La lignaj preĝejoj supozeble troviĝis norde de la ŝtona Oranta preĝejo, ĉar sude de ĝi kaj sub la preĝejoj de Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino estas trovitaj tomboj de la 17-a jarcento<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://epds.ru/wp-content/uploads/2021/11/5_-35-2021_History-Mankova.pdf | titolo = Православный ландшафт села Абалакского в XVII в. | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манькова | persona nomo = И. Л. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Екатеринбургской духовной семинарии | volumo = | numero = 35 | paĝoj = 135–136 | doi = 10.24412/2224-5391-2021-35-116-140 | dato = 2021 | alirdato = 2024-12-08 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Siberia metropolito [[Paŭlo de Tobolsko]], sperta pri arkitekturaj aferoj, elektis por la Oranta preĝejo kiel modelon preĝejon en Moskvo. Same kiel la [[Sofia katedralo (Tobolsko)|Sofian katedralon]] en Tobolsko, ĝin konstruis masonistoj el Moskvo — Vasilij Larionov, Gerasim Ŝaripin, Gavrila Tjutin, Ivan Grigorjev Smirnov ka<ref name="drevo-info.ru">{{citaĵo el la reto | url = https://drevo-info.ru/articles/4474.html | titolo = Абалакский Знаменский монастырь | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-21 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Drevo-info.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240618130141/https://drevo-info.ru/articles/4474.html | arkivdato = 2024-06-18 | citaĵo = }}</ref>. En 1750–1754 la katedralo estis rekonstruita laŭ ordono de metropolito Silvestro (Glovatskij): oni forigis la pilierojn, anstataŭ 5 kupoloj aperis unu granda, ĉe la orienta flanko estis alkonstruita triŝtupa [[Apsido (arkitekturo)|absido]], ĉe la okcidenta flanko aperis [[nartekso]]<ref name="Второе крещение Сибири74"/>. Estis ŝanĝita situo de fenestroj kaj iliaj dekoraĵoj, faritaj denove el brikoj kaj [[alabastro]] je la stilo de [[siberia baroko]]<ref name="drevo-info.ru"/>. La rekonstruon gvidis sekretario de gubernia kancelario Aleksej Sokolov<ref name="О церковных древностях Сибири111">{{citaĵo el libro |titolo = О церковных древностях Сибири |lasta = Сулоцкий |unua = А.И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://writer-tyumen.ru/online.php?pid=2177 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2000 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Изд-во Ю. Мандрики |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 5-93020-068-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 111 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1754 la preĝejo estis konsekrita<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1819 la Oranta katedralo estis ornamita de [[Alabastro|alabastraj]] modlaĵoj forme de konkoj kaj dispentrita. Ĉio ĉi estis detruita dum la sovetia periodo<ref name="Второе крещение Сибири74"/>. En 1820 ikonpentristo Ivan Plenin el Tobolsko faris ikonostazon en la Oranta katedralo. La katedralo estis dispentrita interne, komence de la 1820-aj jaroj oni renovigis la oleajn murpentraĵojn. La ĉefa temo estis disvastigo kaj firmigo de kristanismo en Siberio, do aperis bildoj de sanktuloj Stefano de Permo, Inocento (Kulĉickij), Simeono de Verĥoturje<ref name="drevo-info.ru"/>. Ĉirkaŭ 1862 danke al monoferoj por ĉiuj lokaj ikonoj estis faritaj riĉaj arĝentaj orumitaj ornatoj<ref name="О церковных древностях Сибири111"/>. La {{daton|8|4|1885}} laŭ ordono N 2310 de la Tobolska Spirita Konsistorio, la preĝejo estis alinomita je la Triunua<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1926–1927 la Oranta katedralo apartenis al la Oranta komunumo subteninta [[Patriarko Tiĥon|patriarkon Tiĥon]]<ref name="Второе крещение Сибири75"/>. === Preĝejo de Nikolao de Mira === En 1748–1750 laŭ ordono de metropolito Silvestro dekstre de la Oranta preĝejo estis konstruita hejtata preĝejo de Nikolao de Mira. En 1854 (laŭ Aleksandr Sulockij, en 1853–1856)<ref name="О церковных древностях Сибири111"/> ĝi ricevis du simetriajn alkonstruaĵojn, akirinte krucoformon kaj pli da suna lumo. En 1855 la preĝejo estis konsekrita kiel la Triunua, ĝia suda alkonstruaĵo je la nomo de Nikolao de Mira, la norda je la Ĉieliro de Sinjoro<ref name="Второе крещение Сибири71"/>. La {{daton|8|4|1885}} laŭ ordono N 2310 de la Tobolska Spirita Konsistorio, la preĝejo estis alinomita je la Oranta<ref name="drevo-info.ru"/>, ĝia norda alkonstruaĵo estis dediĉita al [[Maria la Egiptino]]<ref name="Второе крещение Сибири75">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 75 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1925–1930 la preĝejo de Nikolao de Mira apartenis al komunumo de la [[Viva Eklezio]]. Poste en ĝi funkciis forĝejo de la maŝina-traktora stacio (MTS). Tiu ĉi preĝejo spertis la plej gravajn detruojn. En 2007 komenciĝis ĝia restaŭrado<ref name="Второе крещение Сибири75"/>. === Preĝejo de Maria la Egiptino === Origine alkonstruaĵo de [[Maria la Egiptino]], same kiel alkonstruaĵo de Nikolao de Mira, troviĝis en la ligna Oranta preĝejo. Post kiam ĝi forbrulis en 1680, la alkonstruaĵoj reaperis en la restarigita brika preĝejo. En 1748–1750 aperis aparta brika preĝejo de Nikolao de Mira. En 1752 paroĥanoj petis metropoliton Silvestron permesi konstruadon de brika sonorilturo anstataŭ tiu ligna, jam kaduka, sed en alia loko. Samtempe ili petis permeson ĉirkaŭigi ĉion per ligna barilo. Post fini la unuan etaĝon en 1755 la paroĥanoj kaj pastroj petis permeson konstrui en la dua etaĝo preĝejon de Maria la Egiptino. En 1759 la preĝejo estis konsekrita. Supozeble ĝia aŭtoro estis Kornelij Miĥajloviĉ Perevoloka. Ĝi estis inter la unuaj nepavilonaj sonorilturoj en Siberio, same kiel sonorilturo de la [[Preĝejo de Ĉefanĝelo Mikaelo (Tobolsko)|preĝejo de Ĉefanĝelo Mikaelo]] en Tobolsko (1749–1754)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 133 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La sonorilturo estis lokita sur malnovaj tomboj, komence de la 21-a jarcento arkeologoj esploris almenaŭ 15. Tio estis paroĥa tombejo, etendiĝinta for trans la nuna monaĥeja muro, sed ne ekster la okcidenta muro. La tombejo evidente aperis en la unua kvarono de la 17-a — dua duono de la 18-a jarcentoj. En la tomboj loĝis multnombraj ronĝuloj, plenigintaj unu el ili per greno. Oble pli poste en la nord-okcidenta angulo estis konstruita brika tombokelo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la preĝejo arkeologoj trovis ankaŭ kahelojn de la dua duono de la 18-a jarcento, kio sugestas ke eble ĝi estis hejtata, kvankam tio estas menciita en neniuj fontoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 135 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1807 al ĝi estis alkonstruitaj monaĥaj ĉeloj, malmuntitaj en 2007 dum restaŭrado. En 1824 la sonorilturo estis dispentrita de Gavrila Dokuĉajev, filo de ikonfaristo Savva Dokuĉajev. Li dispentris tiam ankaŭ eksterajn murojn de la Oranta katedralo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/ikonopistsy-tobolskoy-gubernii-xvii-nachala-xx-veka | titolo = Иконописцы Тобольской губернии XVII – начала XX века | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Сухорукова | persona nomo = Н. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Искусство Евразии | volumo = | numero = 4 | paĝoj = 153 | doi = 10.46748/ARTEURAS.2023.04.008 | dato = 2023 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|8|4|1885}} laŭ ordono N 2310 de la Tobolska Spirita Konsistorio, la preĝejo estis alinomita je la Ĉielira<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1924 ĝi estis fermita same kiel la monaĥejo ĝenerale. En 1990 ĝi estis konsekrita kiel la unua preĝejo, redonita al la eklezio. En ĝi troviĝis restaĵoj el amastomboj, trovitaj en la monaĥejo dum la restaŭrado<ref name="Второе крещение Сибири76">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 76 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, poste translokitaj al la preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio. En la nartekso funkcias historia kaj etnografia ekspozicio. === Preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio === La preĝejo de Novmartiroj kaj Deklarantoj de la Kredo de Rusio ({{lang-ru|Церковь Новомучеников и Исповедников Российских}}) situas oriente de la Oranta preĝejo. Ĝi estis fondita la {{daton|2|8|2010}} kaj finkonstruita en 2011 aŭ 2012. Tio estas malalta kubo kun unu kupolo, altaro kaj nartekso. En ĝia subterejo troviĝas ostejo ({{lang-ru|костница}}), kie estas kolektitaj kaj prezentataj restaĵoj trovitaj en la monaĥejo. Super ili tagonokte okazas preĝado. Supozeble parte temas pri malliberuloj de transita malliberejo, kiu funkciis en la fermita monaĥejo en la 1920-aj jaroj, parte pri lokanoj sepultitaj en preĝeja tombejo. La preĝejo estas dediĉita al viktimoj de [[Persekutado de kristanoj|kontraŭkristanaj reprezalioj]] en Sovetunio<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://temples.ru/card.php?ID=21967 | titolo = Церковь Новомучеников и Исповедников Российских в Абалакском Знаменском монастыре | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Александр Бокарёв | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-12-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Temples.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160805013429/http://temples.ru/card.php?ID=21967 | arkivdato = 2016-08-05 | citaĵo = }}</ref>. === Muroj === Sur interna flanko de la okcidenta muro troviĝas tri mozaikaj ikonoj de [[kronikisto Nestor]], [[Cirilo kaj Metodo]] kaj [[Johano Krizostomo]] faritaj en la tradicio de la florenca mozaiko. Ilian kreadon financis ĵurnalistoj de Tjumena provinco, kiuj ĉiujare aranĝas en la monaĥejo seminarion dediĉitan al kunlaboro kun la Rusa Ortodoksa Eklezio. La elekton influis ke tiuj ĉi sanktuloj estas aŭspiciantoj de la ĵurnalista profesio. La ikonojn faris Ivan Burlakov, fama artisto el [[Jekaterinburgo]]. La ikono de Nestor aperis en 2011<ref name="Абалак: прошлое и настоящее">{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2013/05/08/%d0%b0%d0%b1%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d0%ba-%d0%bf%d1%80%d0%be%d1%88%d0%bb%d0%be%d0%b5-%d0%b8-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%be%d1%8f%d1%89%d0%b5%d0%b5/ | titolo = Абалак: прошлое и настоящее | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2013-05-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170805085226/https://tumentoday.ru/2013/05/08/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%B5-%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%B5/ | arkivdato = 2017-08-05 | citaĵo = }}</ref>. En 2017 kadre de kunlaboro inter tjumenaj kaj bulgaraj ĵurnalistoj estis lanĉita monkolektado por ikono de Cirilo kaj Metodo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2017/03/10/v-abalaksokm-monastyre-ustanovyat-mozaichnuyu-ikonu-kirilla-i-mefodiya/ | titolo = В Абалакском монастыре установят мозаичную икону Кирилла и Мефодия | titolo-aldono = В создании иконы помогают тюменские журналисты | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-03-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170311173707/https://tumentoday.ru/2017/03/10/v-abalaksokm-monastyre-ustanovyat-mozaichnuyu-ikonu-kirilla-i-mefodiya/ | arkivdato = 2017-03-11 | citaĵo = }}</ref> kaj la {{daton|26|5|2017}} ĝi estis inaŭgurita kaj konsekrita<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/210174.html | titolo = Икона для Абалака | titolo-aldono = | alirdato = 2024-11-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Анна Германова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-05-31 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Советская Сибирь | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La plej lasta la {{daton|29|5|2019}} aperis la ikono de Johano Krizostomo<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2019/05/29/v-abalakskom-monastyre-ustanovlena-novaya-mozaichnaya-ikona/ | titolo = В Абалакском монастыре установлена новая мозаичная икона | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-05-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190529043535/https://tumentoday.ru/2019/05/29/v-abalakskom-monastyre-ustanovlena-novaya-mozaichnaya-ikona/ | arkivdato = 2019-05-29 | citaĵo = }}</ref>. La ikono havas dimensiojn 1 x 2 metrojn kaj konsistas el kelkcent smaltoj el [[Italio]] de pli ol 20 kolornuancoj. La artisto faras mozaikajn ikonojn ekde 1997<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2019/05/03/v-konce-maya-v-abalakskom-monastyre-sostoitsya-otkrytie-mozaichnoj-ikony-ioanna-zlatousta/ | titolo = В середине мая в Абалакском монастыре установят мозаичную икону Иоанна Златоуста | titolo-aldono = | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Сергей Кузнецов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2019-05-29 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20190503124054/https://tumentoday.ru/2019/05/03/v-konce-maya-v-abalakskom-monastyre-sostoitsya-otkrytie-mozaichnoj-ikony-ioanna-zlatousta/ | arkivdato = 2019-05-03 | citaĵo = }}</ref>. == Monaĥejo == === Fondo kaj evoluo === En 1783 surbaze de la Abalaka paroĥo estis establita la Oranta Abalaka vira monaĥejo de la tria klaso, kion petis episkopo Varlaam (Petrov). Kiel kaŭzo estis menciita la miraklofara Oranta ikono, kiu troviĝis tie. Al la monaĥejo estis translokitaj monaĥoj el la Epifania monaĥejo en vilaĝo Nevjanskoje ([[Perma gubernio]]), same de la tria klaso. Ĝi estis fondita en 1621, sed forbrulis, do estis translokita sen la posedaĵoj<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак33">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La unua monaĥejestro iĝis igumeno Margarit, mastrumanto ({{lang-ru|эконом}}) de la Tobolska Ĉefpastrejo ({{lang-ru|Тобольский архиерейский дом}}) kiun li konstruigis. En 1784 li konstruigis lignan Epifanian preĝejon kun hospitalaj ĉambroj, kiu ekzistis ĝis 1832, kaj lignajn loĝejojn por monaĥejestro kaj frataro. En 1786 ĉirkaŭ la monaĥejo aperis barilo kun turoj, farita el lignaj tabuloj<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак33"/>. En 1797 por la monaĥejo estis ordonita ĉiujara subvencio je {{unuo|1560,2}} rublojn, donitaj terenoj kaj fiŝkaptejoj<ref name="drevo-info.ru"/>. La igumeno Melĥosedek ekkonstruigis en 1803 ŝtonan barilon, en 1804 konstruigis unuetaĝan lignan domon de monaĥejestro, en kiu komence de la 20-a jarcento troviĝis hospitalo, tajlorejo, lignaĵejo kaj loĝejoj de la frataro<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак34">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = https://epds.ru/bulletin/ | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1825 igumeno Ioannikij konstruigis pli longan ŝtonan barilon kun pordego en la orienta muro kaj du pordegoj en tiu okcidenta (la traveturebla pordego kaj la sankta pordego). Al la barilo estis poste alkonstruitaj pluraj mastrumejoj: ikona butiko, banejo, lavejo, stalo (bovinejo, ĉevalejo, kaleŝejo), stokejo, ligna domo<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак34"/>. En 1839–1843 en la monaĥejo loĝis sanktulo pastromonaĥo [[Misail de Abalako|Misail]]<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1844 arkimandrito Antonij konstruigis unuetaĝan ŝtonan gastejon, al kiu poste oni aldonis duan etaĝon por loĝejoj de la frataro. En 1862–1867 (laŭ alia fonto — en 1854–1855)<ref name="Второе крещение Сибири71"/> en sud-okcidenta parto de la monaĥejo aperis brika ĉefpastra domo ({{lang-ru|архиерейский дом}}) dezajnita de arkitekto P. V. Ĉajkovskij. En 1896−1904 danke al oferoj de vidvino de generalo Zrjaĥov<ref name="Второе крещение Сибири71"/> trans la barilo aperis ŝtona gastejo por pilgrimantoj, dezajnita de eparĥia arkitekto Bogdan Zinke, ikona butiko kaj gastejo por veturigistoj ({{lang-ru|заезжий дом для ямщиков}})<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак34"/>. === Planado === La monaĥejo havas malkutiman planadon, ĉar origine tio estis paroĥa preĝejaro, lokita ĉe nord-okcidenta flanko de la nuna monaĥejo, ĉe vilaĝa tombejo. Ĉe tiu ĉi flanko ĝin apudis la Irkutska landvojo, irinta laŭlonge de la okcidenta monaĥeja muro, laŭ bordo de [[Irtiŝo]]. Do la monaĥejo evoluis nord-orienten, por foriĝi de la defalanta bordo de Irtiŝo, la Irkutska landvojo kaj la vilaĝa tombejo<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак36">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 36 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Arkeologiaj esploroj montris ke la plej malnova kaj densa tavolo de la tomboj troviĝas sude de la preĝejoj de Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino, kie oni trovis ĝis 6 horizontalajn vicojn da tomboj. La norda kaj okcidenta limoj de la tombejo koincidas kun la ŝtona muro ĉirkaŭ la monaĥejo, konstruita en 1803 surloke de tiu ligna<ref name="Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак159"/>, sed 3,5–4,5 metrojn pli okcidente, pli proksime al la bordo de Irtiŝo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/k-istorii-preobrazhenskogo-abalakskogo-pogosta-v-xvii-v | titolo = К истории Преображенского (Абалакского) погоста в XVII в. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного университета | volumo = | numero = 458 | paĝoj = 141 | doi = 10.17223/15617793/458/17 | dato = 2020 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La orienta limo pasas laŭ manĝejo, situanta sud-oriente de la preĝejo de Nikolao de Mira kaj evidente tio estas la plej nova parto, kreita post kiam terenoj apud la preĝejoj jam estis okupitaj, do en la dua duono de la 18-a jarcento<ref name="Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак159">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/pravoslavnyy-nekropol-xvii-xviii-vekov-v-sele-abalak-tobolskogo-rayona-itogi-i-perspektivy-issledovaniy | titolo = Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак Тобольского района: итоги и перспективы исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Данилов | persona nomo = П. Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология | volumo = 11 | numero = 7 | paĝoj = 159 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La suda limo ankoraŭ ne estas precizigita. Oni trovis tombojn sub gastejo, konstruita en 1844 surloke de ligna gardistejo ĉe la okcidenta traveturebla pordego<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/pravoslavnyy-nekropol-xvii-xviii-vekov-v-sele-abalak-tobolskogo-rayona-itogi-i-perspektivy-issledovaniy | titolo = Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак Тобольского района: итоги и перспективы исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Данилов | persona nomo = П. Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология | volumo = 11 | numero = 7 | paĝoj = 160 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1783 la preĝejaro estis transformita je la monaĥejo dum lokanoj estis registritaj ĉe paroĥo de vilaĝo [[Preobraĵenka (Tobolska distrikto)|Preobraĵenskoje]], do ekde tiam ili estis sepultataj tie. La monaĥoj estis sepultataj en la "fratara tombejo" ({{lang-ru|братское кладбище}}), situanta post la suda muro. La {{JULGREGDATO|24|12|1771|akuzativo=jes}} Senato eldonis ukazon, kiu malpermesis entombigon ene de la setlejoj. En Tobolsko aperis la [[tombejo Zavalnoje]], ankaŭ en la vilaĝoj oni kreis tombejojn ekster la setlejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/pravoslavnyy-nekropol-xvii-xviii-vekov-v-sele-abalak-tobolskogo-rayona-itogi-i-perspektivy-issledovaniy | titolo = Православный некрополь XVII-XVIII веков в селе Абалак Тобольского района: итоги и перспективы исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Данилов | persona nomo = П. Г. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История. Филология | volumo = 11 | numero = 7 | paĝoj = 160–161 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2012 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kerno de la monaĥejo estis tri preĝejoj: la Oranta, Nikolao de Mira kaj Maria la Egiptino. Ĉirkaŭ ili norde kaj sude troviĝis la unua cirklo de konstruaĵoj: gastejo por pilgrimantoj, loĝejoj por frataro, monaĥejestra domo, manĝejo, bakejo ktp. Laŭlonge de la muro staris la tria cirklo: banejo, ĉevalejo, kaleŝejo, bovinejo, stokejo ktp. En la orienta parto situis Jermak-barlago ({{lang-ru|Ермаковский пруд}}), en la suda estis ĝardeno kaj legomejo. Antaŭ la Oranta katedralo estis malkutime eta placo. La brika muro ĉirkaŭas la tutan monaĥejon kaj ne havas turojn. En ĝi troviĝas tri pordegoj kaj du pordoj. La ĉefa (sankta) pordego estas turnita al la okcidenta parto de la Oranta preĝejo. Ĉe nord-okcidenta flanko de la muro staris luigataj butikoj<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак36"/>. La terglitoj ĉiam minacis la monaĥejon, do en 1893 oni fortikigis la bordon, sed tio ne donis atenditan efikon. Do en 1903 speciala komisiono malpermesis veturi kaj peli brutojn laŭ rando de la bordo<ref name="Баландинские чтения134">{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/tserkov-prepodobnoy-marii-egipetskoy-abalakskogo-monastyrya-tobolskogo-rayona-tyumenskoy-oblasti-v-svete-arheologicheskih | titolo = Церковь преподобной Марии Египетской Абалакского монастыря Тобольского района Тюменской области в свете археологических исследований | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Загваздин | persona nomo = Е. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Баландинские чтения | volumo = | numero = | paĝoj = 134 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2015 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. === Reorganizado === En 1896 en la monaĥejo loĝis igumeno, 5 pastromonaĥoj, 6 diakonmonaĥoj, 3 monaĥoj kaj 29 novicoj<ref name="drevo-info.ru"/>. Komence de la 1890-aj jaroj episkopo Iustin petis la Sanktan Sinodon transformi la viran monaĥejon je la virina — "pro internaj malordoj kaj ekstera malkontentiga stato" ({{lang-ru|ввиду внутренних беспорядков и внешнего неудовлетворительного состояния}}). La peto estis rifuzita danke al metropolito de Sankt-Peterburgo Palladij, proponinta enpostenigi kiel monaĥejestron Feodosij (Ivanov), la pastromonaĥon de la [[monaĥejo Aleksandro Nevskij]], dirinte ke li povos "starigi la Abalakan monaĥejon kiel la monaĥejo devas stari" ({{lang-ru|поставить Абалакский монастырь так как монастырь должен стоять}}). En 1893 Feodosij iĝis la monaĥejestro. En la monaĥejo estis enkondukita [[cenobito]], do nuligo de privataj posedoj kiuj iĝis kunposedaĵo de la monaĥa komunumo<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1900, laŭ peto de episkopo de Tobolsko Antonij (Karĵavin) al ĉefepiskopo de [[Finnlando]] Nikolaj (Nalimov), al la monaĥejo estis translokitaj 57 monaĥoj kaj novicoj el la Valaama monaĥejo por komplete ŝanĝi etoson surloke. La antaŭa frataro, nomita "malfortiĝinta" ({{lang-ru|ослабевшая}}) estis dissendita al diversaj monaĥejoj en Siberio. La monaĥejestro iĝis eks-sakristiano de la Valaama monaĥejo pastromonaĥo Antonin. La monaĥejo adoptis severan statuton de la Sarova monaĥejo<ref name="drevo-info.ru"/>. Inter la alvenintoj estis la lasta monaĥejestro Arkadij (Gusev), arestita en 1923 kaj mortpafita en 1937<ref name="Второе крещение Сибири72"/>. En novembro 1900 la frataro konsistis el 60 homoj, inkluzive de 57 monaĥoj kaj novicoj el la Valaama monaĥejo kaj 3 novicoj el la antaŭa frataro. En 1901 tie loĝis 4 pastromonaĥoj, 2 diakonmonaĥoj, 7 monaĥoj, 5 aprobitaj novicoj ({{lang-ru|указные послушники}}) kaj 25 provizoraj novicoj<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1902 superrigardanto-rektoro de la Tobolska Spirita Lernejo Fjodor Ĉemagin tiel priskribis la monaĥejon<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Паломничество учеников в Абалакский Знаменский монастырь | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Чемагин | persona nomo = Ф. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Тобольские епархиальные ведомости, отдел неофиц. | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 177 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1902 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Ĉie rimarkeblas zorgemo kaj racia ordemo de la patro igumeno; de la antaŭa malpureco mankas eĉ spuroj, la diservado estas laŭorda, en preĝejo estas modesta majesto kaj pureco. Monaĥaj ĉeloj estas denove rekonstruitaj, en la somera preĝejo por la monaĥoj estas kreitaj grandaj ĥorejoj. En la monaĥeja korto estas kreitaj aleoj, kontraŭ gastejo surborde estas farita ĝardeneto. De ĉi tie, de sur alteco 25 je [[saĵeno]]j [{{unuo|53,34|m}}] super rivero al la okuloj de pilgrimanto malfermiĝas delica vidaĵo al la ĉirkaŭaĵoj. Nombro de la frataro nun poiomete ekkreskas danke al lokaj siberiaj kamparanoj, kiujn logas majesta diservado kaj kristana vivo de la monaĥoj [...] Diversajn etajn riparojn la monaĥoj klopodas fari propraforte — ili havas proprajn lignaĵistojn, ŝuistojn, seruristojn, forĝistojn, tajlorojn kaj pentristojn ka. Estonte estas planate malfermi ĉe ili ikonpentristan klason. Ido de la forpasinta patro monaĥejestro Feodosij, ŝtona gastejo estas finkonstruita kaj tegmentita je fero, mankas nur rimedoj por ĝia interna dekoraciado. |aŭtoro = Fjodor Ĉemagin |verko = Pilgrimado de lernantoj al la Abalaka Oranta monaĥejo [1902] |origina teksto = Везде заметна попечительность и благоразумная распорядительность о. игумена; прежней грязи и следа нет, служение чинное, в храме скромное благолепие и чистота. Кельи вновь перестроены, в летней церкви для монахов устроены большие хоры. Во дворе монастырском устроены аллеи, против гостиницы на берегу разбит садик. Отсюда с высоты 25 сажен над рекою представляется глазам паломника чудный вид на окрестности. Число братии теперь понемногу начинает увеличиваться местными сибирскими крестьянами, которых прельщает благолепное служение и христианская жизнь монашествующих [...] Всякие небольшие поправки монахи стараются сделать своими силами, — у них есть свои столяры, сапожники, слесари, кузнецы, портные и живописцы и проч. В будущем у них проектируется открыть иконописный класс. Детище почившего о. настоятеля Феодосия каменная гостиница достроена и покрыта железом, нет только средств на внутреннюю отделку ее. }} En tiu tempo la monaĥejo iĝis inter la plej famaj kaj vizitataj en Siberio. Por lokanoj funkciis paroĥa preĝejo kaj speciala preĝejo por novbaptitaj [[ĥantoj]], hospitalo. Oriente de la preĝejoj situis ĝardeno kaj legomejo. En la nord-orienta parto, post la ejo por la frataro situis Jermak-barlago ({{lang-ru|Ермаковский пруд}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/svyato-znamenskiy-monastyr-v-sele-abalak | titolo = Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манонина | persona nomo = Т.Н. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Томского государственного архитектурно-строительного университета | volumo = | numero = 2 | paĝoj = 35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2008 | alirdato = 2024-10-21 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1902 la monaĥejo estis transigita de la tria al la dua klaso, kun arkimandrita regado<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1903 tie loĝis igumeno, 5 pastromonaĥoj, 5 diakonmonaĥoj, 7 monaĥoj, 8 aprobitaj novicoj ({{lang-ru|указные послушники}}) kaj 41 provizoraj novicoj. Ĉirkaŭ 1908 tie estis igumeno, 12 monaĥoj kaj 32 novicoj<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1910 en la monaĥejo funkciis lernejo por infanoj el [[ĥantoj]], [[selkupoj]], [[nenecoj]] kaj [[tataroj]], kie ili lernis lignaĵistan, tornistan, seruristan, tajloran kaj ŝuistan metiojn, plektadon de sakformaj kaptoretoj, brikfaradon. Funkciis hospitalo por la frataro kaj malsanulejo por pilgrimantoj<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1913 la monaĥejestro estis samtempe vic-episkopo ({{lang-ru|благочинный}}) rilate la monaĥejojn de la Tobolska eparĥio<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozniknovenie-novyh-monastyrskih-obschin-v-tobolskoy-eparhii-v-kontse-xix-nachale-hh-vv | titolo = Возникновение новых монастырских общин в Тобольской епархии в конце XIX начале ХХ вв | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Цысь | persona nomo = О. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Нижневартовского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 38 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2011 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1917 la feston de la translokado de la Abalaka ikono de Dipatrino partoprenis episkopo de Tobolsko [[Hermogen (Dolganjov)]]<ref name="Второе крещение Сибири72"/>. === Fermo kaj nereligia uzado === En 1921 la monaĥejestro iĝis arkimandrito Arkadij (Gusev)<ref name="drevo-info.ru"/>. Dum la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]] la monaĥejo subtenis la ribelulojn. La frataro proponis transporti je siaj ĉevaloj 30 kubajn saĵenojn ({{unuo|60|m|3}}) de brulligno, la igumeno oferis por la Popola Armeo 50 mil rublojn. La {{daton|7|4|1921}} en la lasta numero de ĵurnalo "Voĉo de la Popola Armeo" ({{lang-ru|Голос Народной Армии}}), eldonita de la ribeluloj, aperis artikolo de la eparĥia ĉefpastro pri alporto de la miraklofara Abalaka ikono al Tobolsko, okupita de la ribeluloj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/duhovenstvo-russkoy-pravoslavnoy-tserkvi-i-zapadno-sibirskoe-krestyanskoe-vosstanie-1921-goda | titolo = Духовенство Русской Православной церкви и западно-сибирское крестьянское восстание 1921 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Цысь | persona nomo = В. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Православного Свято-Тихоновского гуманитарного университета. Серия 2: История. История Русской Православной Церкви | volumo = | numero = 85 | paĝoj = 95–96 | doi = 10.15382/sturII201885.89-99 | dato = 2018 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1923 la frataro estis akuzita pri kaŝado de valoraĵoj kaj agitado kontraŭ la sovetia potenco, komenciĝis krimenketado<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1923 la monaĥejestro iĝis igumeno Paĥomij (Ŝkamorda), kiu regis ĝis la fermo la {{daton|19|8|1924}}<ref name="drevo-info.ru"/>. La {{daton|25|1|1925}} en la Popola Domo en Tobolsko komenciĝis publika proceso post kiu oni kondamnis 15 monaĥojn al malliberigo. En marto 1925 estis arestitaj 10 monaĥoj, akuzitaj pri koruptado de 12-jara knabino. La proceso estis publika kaj okazis en la Somera teatro. 2 monaĥoj estis kondamnitaj al 4 kaj 2 jaroj da malliberigo, la aliaj absolvitaj<ref name="drevo-info.ru"/>. La {{daton|10|5}} 1925 la Oranta preĝejo estis transdonita al grupo de la [[Viva Eklezio]] subestre de pastro P. D. Sokolov. En 1926 ili ricevis ankaŭ la Triunuan kaj Ĉieliran preĝejojn, kaj librejon. La preĝejoj kaj posedaĵoj estis transdonitaj al tiu lasta. La miraklofara ikono estis ĉiujare transdonata alterne jen al unu komunumo, jen al la alia<ref>{{citaĵo el gazeto | url = <!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --> | titolo = Обновленческое движение в Тобольской епархии в первой половине 1920-х годов | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Валитов | persona nomo = А. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = Федотова Д. Ю. | gazeto = Современная научная мысль | volumo = | numero = | paĝoj = 124 | doi = 10.24412/2308-264X-2023-6-122-125 | dato = 2023 | alirdato = | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la 1930-aj jaroj ankaŭ tiu ĉi komunumo estis likvidita<ref name="drevo-info.ru"/>. Dum jaroj en la monaĥejo funkciis samtempe du komunumoj — la tradicia kaj de la Viva Eklezio. En 1923 okazis konfiskado de pluraj valoraĵoj. En aŭgusto 1924 la monaĥejo estis fermita. Tie funkciis transita prizono de NKVD. De januaro ĝis aŭgusto 1927 tie troviĝis provizora anstataŭanto de la patriarko, metropolito de Kolomno kaj Kruticko Pjotr (Polanskij)<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. Pluraj monaĥoj estis reprezaliitaj. La {{daton|10|10|1937}} estis kondamnita al pafekzekuto monaĥo Miĥail (Miĥail Jakovleviĉ Ĵuĉkov), naskiĝinta en 1868 en vilaĝo Novlevo (Tula gubernio). Li estis akuzita pri membreco en kontraŭrevolucia ribela organizaĵo de pastraro, kvazaŭ preparinta armitan ribelon kontraŭ la sovetia potenco. La {{daton|30|12|1956}} li estis rehabilitita<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>. Pastromonaĥo German (German Jefimoviĉ Osipov), naskiĝinta en 1877 en burĝa familio en la urbo [[Boroviĉi]] (Novgoroda gubernio), en 1923 estis kondamnita al 3 jaroj da malliberigo pro kaŝado de ekleziaj valoraĵoj. En malliberejo li pasigis 1 jaron kaj 3 monatojn. Ekde 1924 li servis en vilaĝo Skripunovo (Samarova distrikto). En 1936 pro nepago de ŝtata imposto li estis kondamnita al 1 jaro da trudlaboro. En 1937 li estis arestita denove kaj akuzita pri kontraŭsovetia propagando, speciale inter infanoj. Oni menciis ke li tre fervore plenumas la diservojn, allogante plurajn lokanojn<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>. {{Citaĵo |teksto = Pasis eĉ ne unu tago, eĉ ne la plej malgrava festo dum kiu Osipov ne diservus en la preĝejo kaj sufiĉe longan tempon. Speciale li diservis en la tagoj, kiam devis okazi kunsidoj de loĝantaro por okazigo de iuj aranĝoj, pro kio ili ne okazis. Infanoj-lernejanoj sub influo de siaj gepatroj kaj de ofta frekventado de la preĝejo ne estas edukataj en kontraŭreligia etoso, sed inverse, en lernejo ili citas ekleziajn esprimojn kaj eĉ rifuzas en la lernejo skribi verkaĵojn pri la temo "Malamikoj de la sovetia potenco — pastroj kaj monaĥoj". |aŭtoro = |verko = Akuzaj dokumentoj [1937] |origina teksto = Не проходило ни одного дня, даже незначительного праздника, чтобы Осипов не служил в Церкви и довольно продолжительное время. Особенно он служил в те дни, когда следовало проводить собрания населения для проведения тех или иных мероприятий, что приводило к их срыву. Дети-школьники под влиянием своих родителей и частого посещения церкви не воспитываются в антирелигиозном духе, а наоборот, в школе приводят церковные цитаты и даже отказываются в школе писать сочинения на тему: «Враги Советской власти — попы и монахи». }} Inter la akuzoj estis propagando kontraŭ la nova konstitucio kaj li parte agnoskis tion<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>: {{Citaĵo |teksto = La nova konstitucio nenion donis al la popolo — tion mi diris, ĉar la preĝejon oni ne malfermas dum la konstitucio garantias liberecon de religiaj ritoj kaj kredoj. |aŭtoro = pastromonaĥo German |verko = Protokolo de pridemandado [1937] |origina teksto = Новая конституция ничего не дала народу — это я сказал потому, что церковь не открывают, а конституция предусматривает свободу совершения религиозных обрядов и верований. }} La {{daton|21|7|1937}} speciala kolegio de la Omska Provinca Juĝejo verdiktis malliberigi lin dum 5 jaroj. La {{daton|15|11|1999}} li estis rehabilitita<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий"/>. Poste en la monaĥejo funkciis diversaj mastrumejoj, maŝina-traktora stacio (MTS) de loka kolĥozo, klubo, internulejo por infanoj<ref name="Второе крещение Сибири73">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 73–74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Renaskiĝo === La {{daton|5|7|1976}} la Tjumena Provinca Ekzekutiva Komitato per la ordono N 357 donis al la monaĥejo statuson de arkitektura monumento<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://admtyumen.ru/ogv_ru/society/culture/object/more.htm?id=10634657@cmsArticle | titolo = Перечень объектов культурного наследия, расположенных в Тобольском районе (здания и сооружения) | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Registaro de Tjumena provinco | paĝoj = | lingvo = | lingvo2 = | lingvo3 = <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}{{404|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. En 1989 komenciĝis transdonado de la monaĥejo al la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]]. La {{daton|20|3|1990}} la Sankta Sinodo aprobis malfermon de la monaĥejo. En 1992–1994 ĉiuj konstruaĵoj kaj terenoj estis redonitaj al la eklezio. La pastro-arkimandrito iĝis la episkopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij (Kapalin). Komence de la 2000-aj jaroj la diservoj okazis en la preĝejo de Maria la Egiptino<ref name="drevo-info.ru"/>. En 1994 la monaĥejon vizitis patriarko [[Aleksio la 2-a]], farinta diservon antaŭ la Abalaka ikono de Dipatrino. La {{daton|21|6|2007}} venis metropolito de Minsko kaj Slucko Filaret kun ĉefpastroj kaj rusiaj altranguloj<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. En 2006−2007 kompanio "Sibspecprojektrestavracija" ([[Tomsko]]) dezajnis la restaŭradon<ref name="Свято-Знаменский монастырь в селе Абалак36"/>. La {{daton|17|5|2007}} estis konsekrita sonorilo peza je {{unuo|1200|kg}}, donacita de ortodoksaj ĵurnalistoj de Tjumena provinco, partoprenintaj ĉiujaran seminarion "La ortodoksismo kaj amaskomunikiloj". La {{daton|13|5|2010}} ĝi estis levita al la sonorilturo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 73, 76 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|6|10|2007}} estis konsekritaj kaj starigitaj krucoj kaj kupoloj de la Oranta preĝejo kaj preĝejo de Maria la Egiptino<ref name="drevo-info.ru"/>. En 2013 la restaŭrado de ĉiuj preĝejoj finiĝis<ref name="Абалак: прошлое и настоящее"/>. La {{daton|22|11|1996}} la monaĥejo estis registrita. En 1999 estis registrita ĝia statuto. Ĉirkaŭ 2000 tie loĝis 2 igumenoj, 3 pastromonaĥoj kaj 1 diakonmonaĥo<ref name="drevo-info.ru"/>. En 2011 la monaĥeja komunumo konsistis el 25 homoj, inkluzive de 13 pastroj, 4 monaĥoj kaj 8 novicoj ({{lang-ru|послушник}}). Krome tie loĝis 40 volontulaj laboristoj ({{lang-ru|трудник}}). La monaĥejestro estas ĉefepiskopo de Tobolsko kaj Tjumeno Dimitrij (Kapalin). Vic-monaĥejestro estis igumeno Hermogen (Serij). Spirita patro ({{lang-ru|духовник}}) estis arkimandrito Zosima (Gorŝunov)<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. En 2023 en la monaĥejo estis 34 membroj, inkluzive de 12 pastroj, 1 asketa diakonmonaĥo ({{lang-ru|схииеродиакон}}), 2 diakonmonaĥoj, 7 monaĥoj, 2 novic-monaĥoj ({{lang-ru|инок}}), 10 novicoj. Ĉiutage en la Oranta preĝejo okazas [[liturgio]]<ref name="Монашеская жизнь в Тобольско-Тюменской епархии2023">{{citaĵo el gazeto | url = http://www.ihtus.ru/032023/st100.shtml | titolo = Монашеская жизнь в Тобольско-Тюменской епархии | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская православная газета | volumo = | numero = 3 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2023 | alirdato = 2024-10-23 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|2|8}} je la templofesto okazas jara kunveno de la monaĥoj de la Tobolska-Tjumena eparĥio<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. Oni fabrikas kandelojn por la tuta eparĥio, produktinte en 2022 pli ol 14 tunojn. Apud la [[Tobolska kremlo]] funkcias monaĥeja manĝejo ({{lang-ru|монастырская трапезная}})<ref name="Монашеская жизнь в Тобольско-Тюменской епархии2023"/>. Haveblas librejo kun pli ol {{unuo|6000}} libroj. La monaĥejo posedas 244 hektarojn da kampoj uzataj kiel falĉejoj kaj plantejoj de greno kaj terpomoj<ref name="Второе крещение Сибири74"/>. En [[decembro 2016]] estis registrita agrokultura kooperativo "Abalak", posedinta 70 hektarojn<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tumentoday.ru/2016/12/04/tobolskie-monahi-stali-fermerami/ | titolo = Тобольские монахи стали фермерами | titolo-aldono = При Абалакском монастыре работает сельскохозяйственный кооператив | alirdato = 2024-10-20 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2016-12-04 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20161205122851/https://tumentoday.ru/2016/12/04/tobolskie-monahi-stali-fermerami/ | arkivdato = 2016-12-05 | citaĵo = }}</ref>. == Reprezentejo kaj ermitejoj == La {{daton|20|4|1901}} aperis ukazo de la Sankta Sinodo pri la fondo de la ermitejo de Ĉefanĝelo Mikaelo en vilaĝo [[Miĥajlovka (Tobolska distrikto)|Miĥajlovskoje]], surbaze de Miĥajlovka-tereno ({{lang-ru|Михайловская дача}}) de la Abalaka monaĥejo. La areo konsistis el 13 desjatinoj de la tero (14,2 hektaroj) kaj 343 desjatinoj de arbaro (374,7 hektaroj). Kiel la konstruisto (do estro) estis nomumita pastromonaĥo Prokopij, kiel mastrumanto — monaĥo Ananij. La frataro devis konsisti el ne malpli ol 10 homoj. La financojn regis la Abalaka Oranta monaĥejo kiel supera instanco, tamen ĝenerale la ermitejo funkciis aŭtonome kaj eventuale estis transformiĝonta je la nova monaĥejo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://cyberleninka.ru/article/n/vozniknovenie-novyh-monastyrskih-obschin-v-tobolskoy-eparhii-v-kontse-xix-nachale-hh-vv | titolo = Возникновение новых монастырских общин в Тобольской епархии в конце XIX начале ХХ вв | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Цысь | persona nomo = О. П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вестник Нижневартовского государственного университета | volumo = | numero = 1 | paĝoj = 43 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2011 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = PDF | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ĝi malfermiĝis en 1902. Oni sekvis en ĝi antikvan regulon pri kantado de 12 psalmoj. La inoj ne rajtis eniri la ermitejon. Fine de la 1920-aj ĝi estis transformita je ripozejo<ref name="drevo-info.ru"/>. Nun haveblas reprezentejo kaj du ermitejoj. La {{daton|11|7|2004}} en la tago de memoro de Sergij kaj German de Valaamo, en la ermitejo ({{lang-ru|скит}}) situanta 15 km for de la monaĥejo, estis metita kaj konsekrita fondoŝtono de preĝejo, dediĉita al tiuj ĉi sanktuloj. En 2005 komenciĝis konstruado de ligna preĝejo, finita aŭtune. La {{daton|14|3|2009}} la preĝejo estis konsekrita de ĉefepiskopo Dimitrij<ref name="Второе крещение Сибири76"/>. La ermitoj okupiĝas precipe pri abelejo<ref name="drevo-info.ru"/>. La {{daton|3|5|2010}} estis fondita la ermitejo en faktorio Laborovaja ([[Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto]])<ref name="Второе крещение Сибири73"/>. Ĝia destino estas misiisma laboro inter la indiĝenoj kaj mastrumado (fiŝkaptado kaj kolektado de beroj)<ref name="drevo-info.ru"/>. Haveblas reprezentejo ({{lang-ru|подворье}}) en vilaĝo [[Lipovka (Tjumena provinco)|Lipovka]], kie naskiĝis kaj loĝis [[Misail de Abalako]] kaj funkcias la Epifania preĝejo. Loĝantoj de la reprezentejo okupiĝas pri mastrumado, bestobredado kaj plantado de legomoj<ref name="Второе крещение Сибири74">{{citaĵo el libro |titolo = Второе крещение Сибири: летопись возрождения Тобольской епархии, 1990-2010 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Г. Мансуров |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2011 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = <!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --> |loko = Тобольск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-9903429-1-0 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 74 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ortodoksaj familioj venas tien por ferii, alkoholuloj kaj narkotikuloj trapasas rehabilitadon<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.patriarchia.ru/db/text/5742082.html | titolo = Духовная застава на Иртышском берегу | titolo-aldono = | alirdato = 2024-11-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Николай Терентьев | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-12-28 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20201230203548/http://www.patriarchia.ru/db/text/5742082.html | arkivdato = 2020-12-30 | citaĵo = }}</ref>. En 2021 tie estis 2 domoj, ĉefpastra domo, kapelo kaj la Epifania preĝejo, ankoraŭ restaŭrata<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ihtus.ru/chron/052021/03.shtml | titolo = Три незабываемых дня в Липовке | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Данил Кравцов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2021-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Sibirskaja Pravoslavnaja Gazeta | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240720162414/http://www.ihtus.ru/chron/052021/03.shtml | arkivdato = 2024-07-20 | citaĵo = }}</ref>. En la reprezentejo laboras ankaŭ lokanoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/57552.html | titolo = Новая жизнь на старом утесе | titolo-aldono = | alirdato = 2024-12-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Петров И. | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-08-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jarkovskije Izvestija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20131018224239/https://tyumedia.ru/57552.html | arkivdato = 2013-10-18 | citaĵo = }}</ref>. == Monaĥejestroj kaj vic-monaĥejestroj == En 1921 [[patriarko Tiĥon]] nomumis kiel monaĥejestron arkimandriton Arkadij (Gusev). En aprilo 1930 li estis akuzita pri kontraŭsovetia agado kaj arestita. La {{daton|28|5|1930}} li estis malliberigita por 3 jaroj, sed liberigita pro granda aĝo. La {{daton|2|8|1989}} li estis rehabilitita<ref name="Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий">{{citaĵo el gazeto | url = http://www.ihtus.ru/072016/st10.shtml | titolo = Абалакский монастырь и его насельники в годы массовых репрессий | gazeturl = http://www.ihtus.ru | familia nomo = Зольников | persona nomo = Антон | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская православная газета | volumo = | numero = 7 | paĝoj = <!-- aŭ |paĝo= de la fontinformoj --> | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 2017 | alirdato = 2024-10-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Monaĥejestroj ({{lang-ru|Настоятели}})<ref name="drevo-info.ru"/></div> <div class="NavContent" style="text-align: left;"> * igumeno Margarit ({{lang-ru|игумен Маргарит}}; 1786—1796) * igumeno Melĥisedek ({{lang-ru|игумен Мельхисидек}}; 1806—1830) * igumeno Ioannikij ({{lang-ru|игумен Иоанникий}}; 1821—1796) * arkimandrito Antonij ({{lang-ru|архимандрит Антоний}}; 1840—1869) * Memnon (Pokrovskij) ({{lang-ru|Мемнон (Покровский)}}; la {{daton|6|7|1883}} — la {{daton|2|6|1893}}) * Feodosij (Ivanov) ({{lang-ru|Феодосий (Иванов)}}; la {{daton|2|6|1893}} — la {{daton|30|11|1898}}) * pastromonaĥo Gennadij ({{lang-ru|иеромонах Геннадий}}; 1906 (?) — la {{daton|5|3|1907}}) * igumeno Antonin ({{lang-ru|игумен Антонин}}; la {{daton|5|3|1907}} — ?) ''duan fojon'' * arkimandrito Mefodij (Ŝlemin) ({{lang-ru|архимандрит Мефодий (Шлемин)}}; la {{daton|18|9|1909}} — 1919) * Arkadij (Gusev) ({{lang-ru|Аркадий (Гусев)}}; 1921—1923) * Paĥomij (Ŝkamorda) ({{lang-ru|Пахомий (Шкаморда)}}; 1923 — la {{daton|19|8|1924}}), provizora estro * la monaĥejo ne funkcias; la {{daton|19|8|1924}} — 1989) * ĉefpastro de Tobolsko ({{lang-ru|Тобольский архиерей}}; ekde 1990) </div></div> <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">Vic-monaĥejestroj ({{lang-ru|Наместники}})<ref name="drevo-info.ru"/></div> <div class="NavContent" style="text-align: left;"> * [[Gedeon (Ĥaron)]] ({{lang-ru|Гедеон (Харон)}}; (1989) 1990 — 1991) * Paĥomij (Ŝkamorda) ({{lang-ru|Зосима (Горшунов)}}; aŭgusto 1998), provizora estro * Simeon (Mikuŝin) ({{lang-ru|Симеон (Микушин)}}; 1999), menciita * Hermogen (Serij) ({{lang-ru|Гермоген (Серый)}}; la {{daton|15|2|2006}} — la {{daton|26|12|2006}}), provizora estro * Hermogen (Serij) ({{lang-ru|Гермоген (Серый)}}; la {{daton|26|12|2006}} — la {{daton|2|10|2013}}) * Miĥej (Selakov) ({{lang-ru|Михей (Селяков)}}; la {{daton|17|7|2013}} — la {{daton|30|10|2014}}), provizora estro * Serafim (Krasnov) ({{lang-ru|Серафим (Краснов))}}; ekde la {{dato|13|7|2015}}) </div></div> == Vidu ankaŭ == * [[Abalaka ikono de Dipatrino]] * [[Misail de Abalako]] * [[Johano-Entempliga monaĥejo]] * [[Gedeon (Ĥaron)]] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Oranta Abalaka monaĥejo| ]] [[Kategorio:Monaĥejoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Aperis en 1873]] [[Kategorio:Ortodoksaj monaĥejoj en Rusio]] [[Kategorio:Rusaj ortodoksaj monaĥejoj]] [[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Nikolao|Abalaka]] [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Tjumena provinco]] [[Kategorio:Ortodoksaj preĝejoj en Rusio]] [[Kategorio:Siberia baroko]] [[Kategorio:Tobolska distrikto]] n4a4xlmy8596tpdni77bsusdqhp8muu 0 877720 9350137 8805995 2026-04-09T09:13:25Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9350137 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''María GREVER''' (la 14an de septembro 1885 – la 15an de decembro 1951) estas la artista nomo kiun adoptis María Joaquina de la Portilla Torres, tre sukcesa Meksika komponistino. Ŝi estis la unua virina meksika [[komponisto]] por atingi internacian aklamon . Ŝi estas plej bone konata por la kanto "Kio Diferenco Tago Faras" (originale "Cuando vuelva tu lado") <ref>{{cite web|url=http://archive.org/details/CuandoVuelvaATuLado_801|title=Cuando Vuelva A Tu Lado|access-date=16 February 2019|via=Internet Archive}}</ref>, kiu estis popularigita de [[Dinah Washington|Dinah Vaŝingtono]] kaj estis kovrita de multenombraj artistoj. == Vivo == Ŝi naskiĝis kiam ankoraŭ la virina edukado estis submetita al tre limigaj reguloj. Sed ŝi estis bonŝanca, ĉar ŝiaj gepatroj rimarkis la nekontesteblan muzikan talenton kiun ŝi havis. Tion ĉi María mem montris kaj pruvis de sia infanaĝo: ŝi prezentis la unuan pecon de sia aŭtoreco “''Kristnaska kant''o” kadre de lerneja festivalo en la Kolegio de la Sankta Koro (''Colegio del Sagrado Corazón'') (1894). Serĉante la plej bonon por la edukado de la knabino, la gepatroj dungis elstarajn privatajn instruistojn pri muziko kaj kantado tiel ene de la lando, kiel en Eŭropo al kiu la familio translokiĝis. Post [[Madrido]] kaj [[Sevilo|Seviljo]] ili alvenis al [[Parizo]]. Tie la patro prezentis sian filinon al la tiam plej fama komponisto [[Claude Debussy]]; la elmontro de la talento de María estis tre sukcesa kaj ŝi fariĝis la elstara studento de la majstro.  Ankaŭ ŝi lernis ĉe aliaj gravaj komponistoj, kiel [[Franz Lehár]], pri kiu María diris: “''Li multe influis mian karieron…  li ĉiam konsilis min ne esti ligita per la muzika tekniko, esti spontanea kaj sincera. Mia tuta muziko havas tiun stampon.''” La morto de la patro revenigis la familion al Meksiko, kie ŝi daŭrigis siajn studojn ĝis kompletigado de la karieroj de komponado kaj [[Koncertpiano|koncertpianisto]]. Ŝi geedziĝis (1907) kun la entreprenisto León Augusto Grever, de kiu ŝi prenis la nomon per kiu ŝi famiĝis. María Grever komencis verki kaj publikigi la muzikon kiu eternigos ŝin. Ŝiaj unuaj sukcesoj estis “Najtingalo” (''El ruiseñor'') kaj “Vivo mia”(''Vida mia''); tamen, ŝia unua granda sukceso, kaj nacie kaj internacie, venis per la prezento de ŝia kanzono “Ĵuru al mi” (''Júrame''), surbendigita en ''Hollywood'' en la voĉo de la fama meksika [[tenoro]] José Mojica <ref>{{cite web|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/matrix/detail/200060845/BVE-40023-Jurame|title=Victor matrix BVE-40023. Jurame / José Mojica – Discography of American Historical Recordings|website=Adp.library.ucsb.edu|access-date=16 February 2019}}</ref>. Post tio ŝi komponis unu post la alia kanzonojn kiujn ĉiuj kantis; ŝi verkis pli ol 800, de kiuj la plej multaj estis ''boleroj'', la latin-amerika ĝenro kiu stariĝis kiel la plej populara muziko. Kiam María Grever jam estis fama en Meksiko, ŝi kaj ŝia edzo translokiĝis al [[Novjorko|Nov-Jorko]] (1916) ĉar “''al ambaŭ estis proponitaj bonaj disvolvaj eblecoj''”. Ŝi dediĉis sin al kantado kaj surbendigis du diskojn en Usono. Tie, ŝia voĉo de nekredeblaj nuancoj, ŝia romantika kaj eleganta stilo igis defion por la plej diversaj muzikistoj. Ŝi tenis ravitaj profesiulojn de la malsamaj branĉoj, interpretistojn, dirigentojn, organizantojn, kaj produktantojn; dume la spektantaro pli kaj pli petis ŝiajn kanzonojn <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HQ_UAAAAQBAJ&q=Mar%C3%ADa+Grever+%22us+citizen%22&pg=PT134|title=Musical Ritual in Mexico City: From the Aztec to NAFTA|first=Mark|last=Pedelty|date=3 June 2009|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292774186|access-date=16 February 2019|via=Google Books}}</ref>. María Grever, dungita de la ''Paramount Studios'' kaj ''20th Century Fo''x, komponis muzikon por pluraj filmoj kaj dokument-filmoj, krom ke pluraj el ŝiaj sukcesaj kanzonoj, angle adaptitaj, estis kantitaj en diversaj filmoj. En Broadway ŝi kreis la muzikon kaj dirigentis la orkestron de la muzikalo ''Viva O'Brien''. Pluraj orkestroj registris ŝian muzikon, kaj dekoj de la plej famaj interpretistoj kantis kaj kantas ŝiajn kanzonojn. Ŝia verko “Revenonte al vi” (''Cuando vuelva a tu lad''o) adaptita angle (''What a Diff'rence a Day Makes'') kaj registrita de Dinah Washington ricevis la Grammy premion (1959) <ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0340472/|title=María Grever|website=IMDb.com|access-date=16 February 2019}}</ref>. Ĉe la pinto de sia kariero, dum pri ŝia muziko enamiĝis la mondo, María Grever devis reveni al sia lando ĉar la [[Aŭtorrajto|aŭtorrajtoj]] ne sufiĉis por subteni sian familion… "''Iam post kiam mi muzikigis filmojn, mi devis fari multajn aferojn por helpi subteni mian familion. Jam miaj komponaĵoj estis sukcesaj, sed la aŭtorrajtoj ne lasis sufiĉe por vivi…. mi finfine vendis mian pianon, kiu estis mia trezoro''.” María Grever elstara komponistino, dirigentis viran orkestron, fondis sian propran eldonfirmaon, fariĝis specialisto pri publikaj rilatoj, promociis artistojn eksterlande…  Ŝi elstaris en kampoj kiuj estis ekskluzivaj de la vira sekso malobeante establitajn regulojn. Ŝi rompis la modelon de virinoj de sia tempo. {{Virinoj en muziko|225}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.slideshare.net/Aavmvazquez/maria-grever-biografia-y-musica SlideShare.net – María Grever Biografía] (hispana) * [https://web.archive.org/web/20160313113651/https://aydiosmexiuala.wordpress.com/2010/10/21/maria-grever-1894-1951/ La Arta Muziko de Meksiko kaj Gvatemalo – Maria Grever (1894–1951) Biografio kaj Bildoj] * [https://adp.library.ucsb.edu/names/109650 Registraĵoj de María Grever] ĉe la Discography de amerikaj Historiaj Diskoj. * [https://www.flickr.com/photos/10771167@N00/8095879701 1921 pasporta foto de Maria Grever kaj ŝiaj infanoj] * [https://archive.org/search.php?query=Maria%20Grever Registraĵoj de prezentoj de boleros komponita de María Grever kiel enarkivigita sur Arkivo.org] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Grever, Maria}} [[Kategorio:Mortintoj en 1951]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1885]] [[Kategorio:Mortintoj en Novjorko]] [[Kategorio:Meksikaj muzikistoj]] dq4w3bmzi1zs93iplqixowujldnejwl 0 878487 9349936 9080171 2026-04-08T19:08:46Z Sj1mor 12103 VA Universitato Espero de Kongo 9349936 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CD-SK}} '''Baraka''' estas urbo en [[teritorio Fizi]], [[provinco Suda Kivuo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]]. Ĝi estas la plej grava urbo en la teritorio. La nomo ''Baraka'' devenas de la [[araba]] vorto por [[saĝeco]] kaj [[beno]]. == Vidu ankaŭ == * [[Universitato Espero de Kongo]] == Eksteraj ligiloj == * {{ueavikioniamondokat|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} [[Kategorio:Baraka| ]] [[Kategorio:Lago Tanganjiko]] gfusjb6o61x0kpx6wqt5rn0y6965690 0 879896 9349782 9336735 2026-04-08T13:06:13Z Petr Tomasovsky 678 9349782 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = MO-Sm-S 39 U Trigonometru | devena_nomo = | alia_nomo = | kategorio = artileria fuorto <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = MO-Sm-S 39 U Trigonometru | moto = | kromnomo = | dosiero = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 02).jpg | dosiero_priskribo = MO-Sm-S 39 U Trigonometru <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Opava | municipo = Smolkov | histregiono = Ĉeĥa Silezio | histregiono1 = Sudetio <!-- *** Familio *** --> | parenco = PGK II Hlučín | aliro = | publiko = sole ekstere | montaro = Nízký Jeseník <!-- *** Situo *** --> | situo = MO-Sm-S 39 U Trigonometru | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 336 | lat_d = 49 | lat_m = 53 | lat_s = 45 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 04 | long_s = 42 | long_EW = E <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = [[16-a de junio]] - [[22-a de junio]] [[1937]]<br />[[4-a de aŭgusto]] - [[14-a de aŭgusto]] [[1937]] | libera_tipo = Betonado de objekto | libera1 = IV | libera1_tipo = Rezistkapablo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Nombro de etaĝoj | libera3 = [[Smolkov (artileria fuortaro)|Smolkov]] | libera3_tipo = Artileria fuortaro | libera4 = '''3× [[10cm haŭbizo mod. 38]]'''<br />3× [[malpeza maŝinpafilo mod. 26]] | libera4_tipo = Armilaro de objekto <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} [[Dosiero:MO S-39.jpg|eta|250ra|maldekstra|Historia foto de la artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"]] '''MO-Sm-S 39 "U trigonometru"''' estas [[artileria fuorto]] de [[artileria fuortaro]] [[Smolkov (artileria fuortaro)|Smolkov]] en [[distrikto Opava]]. Tiu ĉi fuortara objekto estis pro kaŭzo de (temas pri la plej granda objekto de la fuortaro Smolkov) grandaj dimensioj botonigita en 2 etapoj en junio kaj aŭgusto de 1937 (konkrete ekde la 16-a ĝis la 22-a de junio kun suma volumeno 1 564 m³ kaj ekde la 4-a ĝis la 14-a de aŭgusto 1937 kun suma volumeno 3 714 m³.) Ĝi estis betonigita en la IV-a grado de rezistkapablo, kio signifas, ke ĝiaj muroj kaj plafono mezuris 350 cm. La betonadon faris firmao Ing. Alois Beneš a spol., Přerov. La garnozon kreis 86 soldatoj. La ĉefan armilaron devis krei tripo de [[10cm haŭbizo mod. 38]] (en koda markigo de [[Direktoraro de fortikaĵaj laboroj|DFL]] armilo Y), kiuj celis en nordorienta direkto al urbo [[Opava]] kaj ili devis pafi ĝis malantaŭ la urbo ĝis planata fuortaro [[Šibenice (artileria fuortaro)|Šibenice]]. Same kiel la ceteraj objektoj de la fuortaro ĝi ne havis sian propran enirejon, (ĝi estis kun la subterejo de la fuortaro kunigita per ŝtupareja kaj lifta ŝaktoj en la objekto) sed ĝi estis ekipita de sav-elirejo en [[diamanta fosaĵo]]. En la tempo de [[Munkena interkonsento]] ĝi ankoraŭ ne estis plene ekipita, tial antaŭ la objekto estis improvize instalitaj sub lignaj subtegmentejoj [[7,5cm montara kanono M 15|7,5cm montaraj kanonoj mod. 15]]. Senperan defendon de tiu ĉi objekto sekurigis [[malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] en du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]] sur la dekstra kaj la maldekstra flanko de la fuorto kaj unu malpeza maŝinpafilo sub betono, defendanta la fosaĵon. Post anekso de ĉeĥoslovakaj limregionoj en oktobro de 1938 la fuortaro Smolkov falis ankaŭ kun objekto MO-S 39 al [[Nazia Germanio]], kiu elŝiris ĝiajn ambaŭ kloŝojn. Pli poste la germana armeo faris sur ĝi ampleksajn provojn kun pripafado kaj bombardado, ekz. ĉu ŝtala reto, surtirita trans la objekto, kaptos bombojn ĵetitaj el aviadiloj. Ekde la 1950-aj jaroj la fuortaro Smolkov funkcias kiel deponejo de [[Ĉeĥoslovaka popola armeo|ĉeĥoslovaka]], kaj pli poste de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko|ĉeĥa armeo]], do ĝia interno ne estas por publiko alirebla. Tra surfaco de la fuortaro, rekte ĉirkaŭ la objekto MO-S 39, kondukas {{turisma marko|verda}} verda turisma vojo. == Literaturo == * {{Citaĵo el libro | familia nomo = Durčák | persona nomo = Josef | familia nomo2 = Hejda | persona nomo2 = Martin | familia nomo3 = Rucki | persona nomo3 = Miloslav | titolo = Opevnění IV. sboru, část 3. Tvrz Smolkov | eldoninto = Ing Jan Škoda – FORTprint | loko = Dvůr Králové nad Labem | jaro = 2012 | nombro de paĝoj = 224 | isbn = 97880-86011-49-3}} * [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}} ==Pluaj fotoj== <gallery> Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 01).jpg|Plafono de la objekto, kie mankas ambaŭ kloŝoj Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|MO-Sm-S 39 U Trigonometru MO-Sm-39 U trigonometru.jpg|MO-Sm-S 39 U Trigonometru Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (2015-04-14; 04).jpg|Vido el plafono suben en diamantan fosaĵon </gallery> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Artileriaj fuortoj]] [[Kategorio:PGK II Hlučín]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]] [[Kategorio:Fortikaĵoj en Moraviasilezia regiono]] 4jpt970i5mvl7bof24kfnedt5j13f37 0 880760 9350173 9256957 2026-04-09T10:33:39Z Sj1mor 12103 9350173 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} [[Dosiero:Dayton_Literary_Peace_Prize.png|eta|La emblemo de la Dayton Literatura Pac-Premio]] La '''Dayton Literatura Paco-Premio''' estas la ununura ĉiujara literatura premio en [[Usono]] aljuĝita por verkoj kiuj ielmaniere antaŭenigas pacon. Premioj ricevas por fikcio kaj nefikciaj verkoj publikigitaj en la antaŭa jaro kiuj helpas al legantoj evoluigi pli bonan komprenon de aliaj homoj, kulturoj, kredoj aŭ politikaj vidoj. La unua premio estis aljuĝita en [[2006]]. La premio estas donita al verkisto pro verko aperinta dum la pasinta jaro kaj pro "viva verkado". La gajninto en ĉiu kategorio ricevos kontantan premion de ${{Unuo|10000}}. La premio estas aljuĝita memore al la Interkonsento de Dayton, kiu finis la militon en Bosnio kaj Hercegovino en 1995 post tri jaroj kaj duono. Ĝis 2011, ĉiuj premioj estis nomitaj la Dayton Literatura Paco-Premio. De 2011, la premio por la "Lifetime Achievement" kategorio ricevis la titolon '''Richard C. Holbrooke Distinguished Achievement Award''', por festi [[Richard Holbrooke]], kiu estis Usona speciala reprezentanto por la [[Balkano]] kaj estis signife implikita en la [[Interkonsento de Dayton]]. == Gajnintoj == '''2006''' * Fikcio-Kategoria Gajninto: Francine Prose, ''A Changed Man'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Kevin Haworth, ''The Discontinuity of Small Things'' * Nefikcia Gajninto: Stephen Walker, ''Shockwave: Retronombrado al Hiroŝimo'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: [[Adam Hochschild]], ''Bury the Chains: Prophets and Rebels in the Fight to Free an Empire's Slaves'' * Premio por Vivatingo: [[Studs Terkel]] '''2007''' * Fikcia Gajninto: Brad Kessler, ''Birdoj en Aŭtuno'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Lisa Fugard, ''Skinner's Drift'' * Nefikcia Gajninto: [[Mark Kurlansky]], ''Neperforto: Dudek kvin Lecionoj De la Historio de Danĝera Ideo'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: Greg Mortenson kaj David Oliver Relin, ''Three Cups of Tea : One Man's Mission to Promote Peace... One School at a Time'' * Vivatingopremio: [[Elie Wiesel]] '''2008''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Junot Díaz, ''La Mallonga Mirinda Vivo de Oscar Wao'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Daniel Alarcón, ''Lost City Radio'' * Nefikcia Gajninto: Edwidge Danticat, ''Brother, I'm Dying'' * Nefikcia dualokulo: Cullen Murphy, ''Ĉu ni estas Romo?'' * Vivatingopremio: Taylor Branch '''2009''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Richard Bausch, ''Paco'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Uwem Akpan, ''Diru ke vi estas unu el ili'' * Nefikcia Gajninto: Benjamin Skinner, ''A Crime So Monstrous: Face to Face with Modern Day Slavery'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: Thomas Friedman, ''Varma, Flat, kaj Homa'' * Vivatingopremio: Nicholas Kristof kaj Sheryl WuDunn '''2010''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Marlon James, ''The Book of Night Women'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Chimamanda Ngozi Adichie, ''The Thing Around Your Neck'' * Nefikcia Gajninto: Dave Eggers, ''Zeitoun'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: Justine Hardy, ''En la Valo de Nebulo'' * Vivatingopremio: [[Geraldine Brooks (verkisto)|Geraldine Brooks]] '''2011''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Chang-Rae Lee, ''The Surrendered'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Maaza Mengiste, ''Sub la leona rigardo'' * Nefikcia Gajninto: Wilbert Rideau, ''En la Loko de Justeco'' * Dualokulo en Nefikcio: Isabel Wilkerson, ''The Warmth of Other Suns'' * Richard C. Holbrooke Distinguished Achievement Award: Barbara Kingsolver * Scienca Premio: Nigel Young, ''La Oksforda Internacia Enciklopedio de Paco'' '''2012''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Andrew Krivak, ''La Restado'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Ha Jin, ''Nankina Rekviemo'' * Nefikcia Gajninto: Adam Hochschild, ''Por fini ĉiujn militojn'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: Annia Ciezadlo, ''Tago de Mielo'' * Richard C. Holbrooke Distinguished Achievement Award: [[Tim O'Brien]] '''2013''' * Gajninto en la Fikciokategorio: Adam Johnson, ''La Filo de la Orfa Majstro'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Ben Fountain, ''Long Halftime Walk de Billy Lynn'' * Nefikcia Gajninto: [[Andrew Solomon]], ''Malproksime de la Arbo: Gepatroj, Infanoj, kaj la Serĉo de Identeco''. Germana titolo: ''For de la tribo: Kiam infanoj estas tute malsamaj ol siaj gepatroj'' * Nefikcia Dualokulo: Gilbert King, ''Devil in the Grove: Thurgood Marshall, la Groveland Knaboj, kaj la Tagiĝo de Nova Ameriko'' * Richard C. Holbrooke Distinguished Achievement Award: [[Wendell Berry]] '''2014''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Bob Shacochis, ''The Woman Who Lost Her Soul'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Margaret Wrinkle, ''Wash'' * Gajninto en la nefikcia kategorio: Karima Bennoune, ''Via Fatvo Ne Aplikas Ĉi tie: Nerakontitaj Rakontoj el la Batalo Kontraŭ Islama Fundamentismo'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: Jo Roberts, ''Contested Land, Contested Memory: Judoj kaj Araboj de Israelo kaj la Fantomoj de Katastrofo'' * Premio Holbrooke por Vivatingo: [[Louise Erdrich]] '''2015''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Josh Weil, ''La Granda Vitra Maro'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Anthony Doerr, ''All the Light We Cannot See'' * Nefikcia Gajninto: Bryan Stevenson, ''Just Mercy: Story of Justice and Redemption'' * Dualokulo en Nefikcio: Jeff Hobbs, ''La Mallonga Kaj Tragika Vivo de Robert Peace: Brila Junulo Kiu Forlasis Newark por la Ivy League'' * Premio Holbrooke por Vivatingo: [[Gloria Steinem]] '''2016''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Viet Thanh Nguyen, ''La simpatianto'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: James Hannaham, ''Delicious Foods'' * Nefikcia Gajninto: Susan Southard, ''Nagasako: Vivo Post Nuklea Milito'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: Kennedy Odede kaj Jessica Posner, ''Find Me Unafraid: Amo, Perdo kaj Espero en Afrika Slumo'' * Premio Holbrooke por Vivatingo: [[Marilynne Robinson]] '''2017''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Patricia Engel, ''La Vejnoj de la Oceano'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Yaa Gyasi, ''Hejmvojaĝo'' * Nefikcia Gajninto: David Wood, ''Kion Ni Faris: La Morala Lezo de Niaj Plej Longaj Militoj'' * Dualokulo en Nefikcio: Ben Rawlence, ''City of Thorns: Nine Lives in the World's Largest Refugee Camp'' * Premio Holbrooke por Vivatingo: [[Colm Tóibín]] '''2018''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Hala Alyan, ''Salaj Domoj'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Min Jin Lee, ''Pachinko'' * Nefikcia Gajninto: Ta-Nehisi Coates, ''We Were Eight Years in Power'' * Dualokulo en la nefikcia kategorio: Michelle Kuo, ''Reading with Patrick'' * Holbrooke Award por Vivatingo: [[John Irving]] '''2019''' * Gajninto en la fikcia kategorio: Golnaz Hashemzadeh Bonde, ''What We Owe'' * Dualokulo en la fikcia kategorio: Richard Powers, ''The Overstory'' * Nefikcia Gajninto: Eli Saslow, ''Rising Out of Hatred: The Awakening of a Former White Nationalist'' * Nefikcia Dualokulo: Wil Haygood, ''Tigerland: 1968-1969: Urbo Dividita, Nation Torn Apart, kaj Magical Season of Healing (Magia Sezono de Resanigo)'' * Holbrooke Award for Lifetime Achievement: [[N. Scott Momaday]] '''2020''' * Premio Holbrooke por Vivatingo: [[Margaret Atwood]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.daytonliterarypeaceprize.org Dayton Literatura Paco Premio – Internacia Premio] [[Kategorio:Pacpremioj]] [[Kategorio:Literaturpremioj]] knz16wg8fhhtc9vyzs4y9gnzf8czxna 0 882062 9350143 9146038 2026-04-09T09:45:25Z Sj1mor 12103 9350143 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Tal NICÁN''' ({{Lang-he|טל ניצן}}) estas israela poeto, verkisto, tradukisto kaj redaktoro. == Vivo == Tal Nitzán naskiĝis en [[Jafo]] kaj vivis en [[Bogoto]], [[Bonaero]]  kaj [[Novjorko]]. Ŝi nun loĝas en  [[Tel-Avivo]]. Ŝi havas akademian gradon en hispan-amerikaj studoj kaj [[Arthistorio]], kaj havas magistron en literaturo de la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]] <ref>{{cite web|url=http://www.restlessbooks.com/blog/2014/6/17/poetry-doesnt-have-to-win-an-interview-with-tal-nitzan|title=An interview with poet Ilan Stavans|date=18 June 2014|accessdate=2024-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170610035230/http://www.restlessbooks.com/blog/2014/6/17/poetry-doesnt-have-to-win-an-interview-with-tal-nitzan|archivedate=2017-06-10}}</ref>. == Verkado == Nitzán eldonis poemarojn kaj romanon. * ''Domestic'' (2002) estis aljuĝita la Premio de la Ministerio de Kulturo por la unua poeziokolekto. * ''An Ordinary Afternoon'' (2006) ricevis la Premion de Publishers Association. * ''Cafe Soleil Bleu'' (2007). * ''La unua forgesi'' (2009) ricevis la premion de la asocio de artistoj kaj verkistoj pro verkoj senditaj anonime. * ''La sama nubo dufoje'' (2012) ricevis la Poezio-Premion de la Hebrea Universitato. * ''En la interna korto'' (hebrea-angla) estis publikigita en 2015. * ''Atlantis'', estis publikigita en 2019 Ŝiaj poemoj estis tradukitaj en pli ol 20 lingvojn. Kompiloj de ŝia poezio estis publikigitaj en la angla, la itala, la franca, la litova, la portugala, la germana kaj la hispana. Tal Nitzán redaktis la antologion ''Kun fera ĉizilo'', hebrea poezio de protesto, tradukita kaj publikigita en la angla (SUNY, 2009), kaj en la franca (En Rajar, 2013). Ŝia unua romano, {{Lang-he|את כל הילדים בעולם|t=''Et Kol Ha'Jeladim Ŝe'BaOlam''}} (Ĉiujn infanojn en la mondo), estis publikigita en 2015, kaj ŝia dua romano {{Lang-he|הנוסעת האחרונה|t=''HaNosaat HaAĥrona''}} (La lasta pasanĝerino), estis publikigita en 2020. Kun pli ol 80 verkoj tradukitaj, inkluzive de [[poezio]], [[prozo]] kaj [[teatraĵo]], Tal Nitzán estas la plej granda tradukisto de hispana literaturo en la hebrean. Krom adapto de ''[[Donkiĥoto (romano)|Donkiĥoto]]'' por junaj legantoj kaj du antologioj de latinamerika poezio, inter kiuj ŝi tradukis en la hebrean [[Cervantes]], [[Pablo Neruda|Neruda]], [[García Lorca]], [[Octavio Paz]], [[Borges]], [[César Vallejo]], [[Alejandra Pizarnik]], [[Cortázar]], [[García Márquez]], [[Miguel Delibes|Delibes]] kaj Bolaño. Por ĉi tiu laboro ŝi ricevis premiojn kiel la Kreemo en Tradukado -Premio en du okazoj, la Premio Tchernichovsky por bonegaj tradukistoj kaj Medalo de Honoro de la Prezidanto de Ĉilio por ŝiaj tradukoj de Pablo Neruda <ref>{{cite web|url=http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/cou_article/item/20066|title=An interview with Elisa Gallego Rooseboom on Poetry International|accessdate=2024-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160204181408/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/cou_article/item/20066|archivedate=2016-02-04}}</ref>. == En Esperanto == * ''Poemoj'' (En la tempo de ĥolero; Kvieto; El: En kiu lando; Ebloj; La kanario (Dekor-dezajno); trad. [[Suso Moinhos]], aperis en [[BA26]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Retpaĝo de Tal Nitzan * [http://www.wdr3.de/literatur/tal-nitzan-100.html radia ĉefaĵo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160202175735/http://www.wdr3.de/literatur/tal-nitzan-100.html |date=2016-02-02 }} ĉe WDR, Germanio * Pri la antologio "Kun Fera Plumo" en [http://archive.peacenow.org/entries/archive6183 retejo de Usonanoj por Paco Nun] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150920142031/http://archive.peacenow.org/entries/archive6183 |date=2015-09-20 }} * Eli Eliahu, [http://www.haaretz.com/culture/leisure/a-poet-must-know-how-to-kick-1.278332 Poeto Devas Scii Kiel Piedbati], intervjuo kun Tal Nitzán ĉe [[Haaretz]] enreta, la 18an de junio 2008 * "[http://www.shortstoryproject.com/buy-two-get-one-free/ Aĉetu Du Akiru Unu Libera]", mallonga rakonto de Tal Nitzán en la Projekto de la Mallonga Rakonto {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Nican, T}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1961]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Israelaj poetoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Israelaj aktivuloj]] m7u1w9fuhkvk7zfco2f1sf6eq1cry42 4 898478 9350073 9344192 2026-04-09T06:57:28Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9350073 wikitext text/x-wiki Aŭtoroj kun pli ol 40 vikipedioj sen artikolo en la esperanta vikipedio:{{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 40) ?item wdt:P106 wd:Q36180. # Writers MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj|thumb=200|links=red|summary=200 plej kunligitaj elementoj}} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Leono la 8-a]] | papo | [[:d:Q227965|Q227965]] | 77 |- | [[Aleksandro la 2-a (Q171112)|Aleksandro la 2-a]] | papo | [[:d:Q171112|Q171112]] | 75 |- | [[Leono la 7-a]] | 126-a papo de la katolika eklezio, deĵorinta de 936 ĝis 939 | [[:d:Q182489|Q182489]] | 75 |- | [[Johano la 13-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q181952|Q181952]] | 72 |- | [[Charles G. Dawes]] | vicprezidento de Usono de 1925 ĝis 1929 | [[:d:Q184565|Q184565]] | 72 |- | [[Johano la 15-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q228649|Q228649]] | 72 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[Akira Toriyama]] | japana bildliteraturisto (1955–2024) | [[:d:Q208582|Q208582]] | 71 |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 71 |- | [[Johano la 18-a]] | romkatolika papo | [[:d:Q179702|Q179702]] | 70 |- | [[Agapetus la 2-a]] | katolika papo | [[:d:Q103389|Q103389]] | 69 |- | [[Svetlana Savitskaya]] | soveta kaj poste rusa kosmonaŭto kaj politikisto | [[:d:Q152318|Q152318]] | 68 |- | [[Anne Baxter]] | usona aktorino | [[:d:Q228906|Q228906]] | 68 |- | [[Amy Poehler]] | usona aktorino | [[:d:Q230203|Q230203]] | 67 |- | [[Theo Walcott]] | angla futbalisto | [[:d:Q29516|Q29516]] | 67 |- | [[Jenny Slate]] | usona aktorino | [[:d:Q744166|Q744166]] | 67 |- | [[Jack LaLanne]] | usona fizikekzerca instruisto (1914–2011) | [[:d:Q1677099|Q1677099]] | 67 |- | [[Kip S. Thorne]] | usona fizikisto | [[:d:Q323320|Q323320]] | 66 |- | [[Jonathan Demme]] | usona reĝisoro | [[:d:Q48987|Q48987]] | 65 |- | [[Vincent Price]] | usona aktoro | [[:d:Q219640|Q219640]] | 65 |- | [[Tom Waits]] | usona aktoro | [[:d:Q184805|Q184805]] | 65 |- | [[Arthur Ashe]] | usona tenisisto | [[:d:Q53325|Q53325]] | 64 |- | [[Penny Marshall]] | usona aktorino | [[:d:Q237659|Q237659]] | 64 |- | [[Wes Craven]] | usona aktoro | [[:d:Q223992|Q223992]] | 64 |- | [[Wendell Meredith Stanley]] | usona biokemiisto | [[:d:Q105937|Q105937]] | 63 |- | [[Aspasia]] | 5-a jarcento a.K. kunulino de atena ŝtatisto Periklo | [[:d:Q228564|Q228564]] | 63 |- | [[Steve Harvey]] | usona aktoro | [[:d:Q2347009|Q2347009]] | 63 |- | [[Candice Bergen]] | usona aktorino | [[:d:Q106942|Q106942]] | 63 |- | [[Lindsey Vonn]] | usona alpa skiisto | [[:d:Q10068|Q10068]] | 62 |- | [[Henry George]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q355245|Q355245]] | 62 |- | [[Zoran Đinđić]] | serba politikisto | [[:d:Q157131|Q157131]] | 62 |- | [[Henry Adams]] | usona ĵurnalisto, historiisto, akademiulo, romanisto (1838-1918) | [[:d:Q458390|Q458390]] | 62 |- | [[Joseph Campbell]] | Usona mitologo (1904–1987) | [[:d:Q295516|Q295516]] | 62 |- | [[Nicholas Sparks]] | usona verkisto | [[:d:Q219377|Q219377]] | 62 |- | [[Charles Schumer]] | usona politikisto | [[:d:Q380900|Q380900]] | 61 |- | [[Till Lindemann]] | germana kantisto | [[:d:Q154852|Q154852]] | 61 |- | [[David Michael Hasselhoff]] | usona aktoro | [[:d:Q201927|Q201927]] | 61 |- | [[Lily Tomlin]] | usona aktorino | [[:d:Q229271|Q229271]] | 61 |- | [[John Muir (Q379580)|John Muir]] | skot-usona naturalisto (1838–1914) | [[:d:Q379580|Q379580]] | 60 |- | [[Kösem Sultan]] | validigita sultanino kaj reganto de la Otomana Imperio | [[:d:Q61127|Q61127]] | 60 |- | [[Ayumi Hamasaki]] | japana kantistino kaj aktorino | [[:d:Q188111|Q188111]] | 60 |- | [[Jon Favreau]] | usona aktoro | [[:d:Q295964|Q295964]] | 60 |- | [[Kelsey Grammer]] | usona aktoro | [[:d:Q196560|Q196560]] | 60 |- | [[David Rockefeller]] | Usona bankisto kaj miliardulo | [[:d:Q11239|Q11239]] | 59 |- | [[Clive Dunn]] | brita aktoro (1920–2012) | [[:d:Q46053|Q46053]] | 59 |- | [[Semjon Boedjonnij]] | soveta marŝalo | [[:d:Q242474|Q242474]] | 59 |- | [[Darren Aronofsky]] | usona filmproduktisto | [[:d:Q192762|Q192762]] | 59 |- | [[Portia de Rossi]] | usona aktorino | [[:d:Q215366|Q215366]] | 59 |- | [[Ĉen Ŝujbjan]] | prezidento de Respubliko Ĉinio (Tajvano) (2000–2008) | [[:d:Q22368|Q22368]] | 58 |- | [[John Belushi]] | usona aktoro | [[:d:Q23858|Q23858]] | 58 |- | [[Herbert C. Brown]] | usona kemiisto | [[:d:Q102406|Q102406]] | 58 |- | [[Asa Akira]] | usona pornografia aktorino | [[:d:Q233092|Q233092]] | 58 |- | [[Zack Snyder]] | usona filmisto (naskita en 1966) | [[:d:Q139890|Q139890]] | 58 |- | [[Louise Bourgeois]] | franc-usona artisto | [[:d:Q159409|Q159409]] | 58 |- | [[Danai Gurira]] | usona aktorino | [[:d:Q636653|Q636653]] | 58 |- | [[Rupert Everett]] | brita aktoro | [[:d:Q208685|Q208685]] | 58 |- | [[George Vancouver]] | angla mararmea esploristo (1757–1798) | [[:d:Q205485|Q205485]] | 58 |- | [[Jane Lynch]] | usona aktorino | [[:d:Q228852|Q228852]] | 58 |- | [[Anna Wintour]] | brit-usona revua redaktisto | [[:d:Q230744|Q230744]] | 57 |- | [[Wilhelm Grimm (Q6714)|Wilhelm Grimm]] | germana aŭtoro, filologo, kolektanto de fabeloj kaj legendoj | [[:d:Q6714|Q6714]] | 57 |- | [[Natalie Cole]] | usona aktorino | [[:d:Q231942|Q231942]] | 57 |- | [[Mamie Eisenhower]] | Unua Damo de Usono de 1953 ĝis 1961 | [[:d:Q233686|Q233686]] | 57 |- | [[Sarah Ferguson]] | Brita verkisto, bonfara patrono, publika parolanto, filmproduktanto kaj televida personulo | [[:d:Q55720|Q55720]] | 57 |- | [[Pierluigi Collina]] | itala internacia futbala arbitraciisto | [[:d:Q485885|Q485885]] | 57 |- | [[James Wan]] | malajzia-aŭstralia reĝisoro, produktoro, scenaristo kaj verkisto de komiksoj | [[:d:Q108047434|Q108047434]] | 57 |- | [[Travis Scott]] | | [[:d:Q13605596|Q13605596]] | 57 |- | [[Larry the Cable Guy]] | usona aktoro | [[:d:Q331728|Q331728]] | 57 |- | [[Estelle Harris]] | usona aktorino | [[:d:Q272935|Q272935]] | 57 |- | [[L. Ron Hubbard]] | Usona verkisto; fondinto de Scientologio | [[:d:Q216896|Q216896]] | 57 |- | [[Tim Conway]] | usona aktoro | [[:d:Q1304952|Q1304952]] | 57 |- | [[Khloé Kardashian]] | Usona amaskomunikila personulo, influanto, entreprenisto (naskita en 1984) | [[:d:Q231270|Q231270]] | 56 |- | [[James Gosling]] | Kanada komputikisto | [[:d:Q92622|Q92622]] | 56 |- | [[Charles Lamb]] | brita eseisto kaj aktivaĵisto | [[:d:Q372984|Q372984]] | 56 |- | [[Laura Ingalls Wilder]] | usona porinfana verkisto, taglibristo kaj ĵurnalisto (1867-1957) | [[:d:Q237514|Q237514]] | 56 |- | [[Yusuf al-Qaradawi]] | egipta islama teologo | [[:d:Q64129|Q64129]] | 56 |- | [[Alfred Jules Ayer]] | angla filozofo | [[:d:Q243757|Q243757]] | 56 |- | [[Ani Lorak]] | ukraina kantisto-kantverkisto, aktorino kaj entreprenisto | [[:d:Q237081|Q237081]] | 56 |- | [[Jonah Hill]] | usona aktoro | [[:d:Q313388|Q313388]] | 56 |- | [[Oliver Sacks]] | brita neŭrologo kaj verkisto (1933–2015) | [[:d:Q258662|Q258662]] | 56 |- | [[Margaret Fuller]] | Usona verkisto kaj virinrajta aktivulo (1810–1850) | [[:d:Q257953|Q257953]] | 56 |- | [[Roald Hoffmann]] | kemia sciencisto | [[:d:Q273279|Q273279]] | 56 |- | [[Seth Rogen]] | kanada aktoro, komikisto kaj filmisto (naskita en 1982) | [[:d:Q220308|Q220308]] | 56 |- | [[Julie Walters]] | brita aktorino | [[:d:Q228747|Q228747]] | 56 |- | [[Mary-Louise Parker]] | usona aktorino | [[:d:Q229957|Q229957]] | 55 |- | [[Robert J. Shiller]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q338151|Q338151]] | 55 |- | [[Vladimiro la 2-a de Kievo]] | granda princo de Kievo | [[:d:Q60928|Q60928]] | 55 |- | [[Henry Wilson]] | vicprezidanto de Usono de 1873 ĝis 1875 | [[:d:Q313302|Q313302]] | 55 |- | [[Pete Hegseth]] | usona televida prezentisto kaj registara oficisto (naskita en 1980) | [[:d:Q7172014|Q7172014]] | 55 |- | [[Vajiravudh]] | reĝo de Siamo de 1910 ĝis 1925 | [[:d:Q161389|Q161389]] | 55 |- | [[Maurice Leblanc]] | franca verkisto | [[:d:Q314993|Q314993]] | 55 |- | [[Salman la Perso]] | kunulo de Mohamedo la Profeto; unua persa konvertito al Islamo | [[:d:Q557378|Q557378]] | 55 |- | [[Nick Vujicic]] | aŭstralia evangeliisto kaj instiga parolanto | [[:d:Q298503|Q298503]] | 55 |- | [[Ulpien]] | frua 3-a-jarcenta romia juristo | [[:d:Q310076|Q310076]] | 54 |- | [[Avempace]] | araba andaluza polimatoro (ĉ. 1085 – 1138) | [[:d:Q11362|Q11362]] | 54 |- | [[Jimmy Fallon]] | usona aktoro | [[:d:Q335680|Q335680]] | 54 |- | [[al-Ĵazari]] | mezopotamia matematikisto kaj inventisto | [[:d:Q81627|Q81627]] | 54 |- | [[Karolo, Duko de Orleano]] | Duko de Orleano, franca poeto | [[:d:Q310146|Q310146]] | 54 |- | [[Zach Braff]] | usona aktoro kaj reĝisoro | [[:d:Q139330|Q139330]] | 54 |- | [[Virgil Grissom]] | usona astronaŭto (1926–1967) | [[:d:Q110879|Q110879]] | 54 |- | [[Guido van Rossum]] | nederlanda programisto; kreinto de programlingvo Python | [[:d:Q30942|Q30942]] | 54 |- | [[Ida Lupino]] | usona aktorino | [[:d:Q148669|Q148669]] | 54 |- | [[Kevin Smith]] | usona aktoro | [[:d:Q489831|Q489831]] | 54 |- | [[Pitirim Sorokin]] | usona sociologo | [[:d:Q319816|Q319816]] | 54 |- | [[Aleksandr Radiŝĉev]] | rusa verkisto, poeto, filozofo | [[:d:Q217470|Q217470]] | 54 |- | [[Zakir Naik]] | Barata islama predikisto | [[:d:Q932829|Q932829]] | 54 |- | [[Anton Makarenko]] | ukraina kaj sovetia edukisto kaj verkisto | [[:d:Q297448|Q297448]] | 54 |- | [[Ethel Merman]] | usona aktorino | [[:d:Q129087|Q129087]] | 53 |- | [[Ray Kroc]] | usona entreprenisto | [[:d:Q319648|Q319648]] | 53 |- | [[George Arliss]] | angla aktoro, aŭtoro, dramisto kaj filmisto (1868–1946) | [[:d:Q182229|Q182229]] | 53 |- | [[Victoria Woodhull]] | usona sufrageto, redaktoro (1838-1927) | [[:d:Q260378|Q260378]] | 53 |- | [[Charles W. Fairbanks]] | usona politikisto (1852–1918); Vicprezidanto de Usono de 1905 ĝis 1909 | [[:d:Q270539|Q270539]] | 53 |- | [[Makoto Shinkai]] | japana animea reĝisoro | [[:d:Q335080|Q335080]] | 53 |- | [[Aaron Sorkin]] | usona aktoro | [[:d:Q299194|Q299194]] | 52 |- | [[Bruce Campbell]] | usona aktoro | [[:d:Q309932|Q309932]] | 52 |- | [[Wallace Shawn]] | usona aktoro | [[:d:Q311068|Q311068]] | 52 |- | [[George Burns]] | usona aktoro | [[:d:Q344793|Q344793]] | 52 |- | [[Schuyler Colfax]] | usona politikisto | [[:d:Q310852|Q310852]] | 52 |- | [[Amalasonte]] | reĝino de la Ostrogotoj (495-535) | [[:d:Q371670|Q371670]] | 52 |- | [[Patton Oswalt]] | usona aktoro | [[:d:Q374065|Q374065]] | 52 |- | [[Adolf Erik Nordenskiöld]] | sved-Finnlanda geologo kaj esploristo | [[:d:Q156749|Q156749]] | 52 |- | [[Władysław Szpilman]] | (1911-2000) pola pianisto, komponisto, holokaŭstotransvivanto | [[:d:Q157176|Q157176]] | 52 |- | [[Emmanuelle Riva]] | franca aktorino | [[:d:Q436996|Q436996]] | 52 |- | [[Suzy Eddie Izzard]] | brita komikisto kaj aktoro (naskita en 1962) | [[:d:Q254022|Q254022]] | 52 |- | [[Amal Clooney]] | brita-libana advokato | [[:d:Q16769592|Q16769592]] | 52 |- | [[Tony Jaa]] | taja aktoro | [[:d:Q298551|Q298551]] | 51 |- | [[Asima Chatterjee]] | barata kemiisto (1917-2006) | [[:d:Q7450|Q7450]] | 51 |- | [[Dolley Madison]] | Unua Damo de Usono de 1809 ĝis 1817 | [[:d:Q233638|Q233638]] | 51 |- | [[Kevin James (Q44561)|Kevin James]] | usona aktoro | [[:d:Q44561|Q44561]] | 51 |- | [[Todd Phillips]] | usona aktoro | [[:d:Q362824|Q362824]] | 51 |- | [[John Marshall (Q310829)|John Marshall]] | ĉefjuĝisto de Usono de 1801 ĝis 1835, (1755-1835) | [[:d:Q310829|Q310829]] | 51 |- | [[Gavin McInnes]] | kanada ekstremdekstra komentisto | [[:d:Q5528217|Q5528217]] | 51 |- | [[Carol Burnett]] | usona aktorino | [[:d:Q255565|Q255565]] | 51 |- | [[Michael Mann]] | usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktanto | [[:d:Q270097|Q270097]] | 51 |- | [[Rashida Jones]] | usona aktorino | [[:d:Q540608|Q540608]] | 51 |- | [[Abraham ben Meir ibn Ezra]] | 12-a-jarcenta sefarda rabeno kaj astrologo | [[:d:Q270670|Q270670]] | 51 |- | [[Robert Burton]] | angla scienculo | [[:d:Q259132|Q259132]] | 51 |- | [[Ksenija Sobĉak]] | rusia televida kaj radia parolistino, socia kaj polotika aganto | [[:d:Q287099|Q287099]] | 51 |- | [[Samuel Smiles]] | skota aŭtoro | [[:d:Q1195422|Q1195422]] | 51 |- | [[Lisa Edelstein]] | usona aktorino | [[:d:Q229197|Q229197]] | 51 |- | [[Colonel Sanders]] | fondinto de KFC | [[:d:Q120450|Q120450]] | 51 |- | [[Fran Drescher]] | usona aktorino | [[:d:Q230632|Q230632]] | 50 |- | [[Bruno Latour]] | franca sociologo kaj filozofo (1947–2022) | [[:d:Q355237|Q355237]] | 50 |- | [[Natalie Clifford Barney]] | verkisto kaj salonisto (1876-1972) | [[:d:Q34782|Q34782]] | 50 |- | [[Taraji P. Henson]] | usona aktorino | [[:d:Q235511|Q235511]] | 50 |- | [[Sergej Dovlatov]] | soveta verkisto | [[:d:Q141114|Q141114]] | 50 |- | [[Mary Baker Eddy (Q235069)|Mary Baker Eddy]] | usona teologo, fondinto de Kristana Scienco (1821–1910) | [[:d:Q235069|Q235069]] | 50 |- | [[Brian Greene]] | usona fizikisto | [[:d:Q60815|Q60815]] | 50 |- | [[Franz Halder]] | Germana generalo (1884–1972) | [[:d:Q57174|Q57174]] | 50 |- | [[Frei Otto]] | germana arkitekto | [[:d:Q64412|Q64412]] | 50 |- | [[Eldar Ryazanov]] | soveta kaj rusa filma reĝisoro | [[:d:Q381944|Q381944]] | 50 |- | [[Octavia E. Butler]] | usona sciencfikcia verkisto (1947-2006) | [[:d:Q239739|Q239739]] | 50 |- | [[Domhnall Gleeson]] | irlanda aktoro | [[:d:Q456047|Q456047]] | 50 |- | [[Andy Samberg]] | usona aktoro | [[:d:Q314640|Q314640]] | 50 |- | [[Salman Khan (Q471472)|Salman Khan]] | usona edukisto (naskita en 1976) | [[:d:Q471472|Q471472]] | 50 |- | [[Archibald Primrose]] | brita liberala politikisto kaj Ĉefministro de Britio (1847–1929) | [[:d:Q244620|Q244620]] | 50 |- | [[Ilf kaj Petrov]] | sovetia satira paro verkinta en la rusa | [[:d:Q262816|Q262816]] | 50 |- | [[Frank Miller]] | usona verkisto, artisto, filmreĝisoro (naskita en 1957) | [[:d:Q207676|Q207676]] | 50 |- | [[Aziz Nesin]] | turka verkisto | [[:d:Q327261|Q327261]] | 50 |- | [[Aravind Adiga]] | barata ĵurnalisto kaj verkisto | [[:d:Q296299|Q296299]] | 50 |- | [[John Oliver]] | angla prezentisto kaj komikisto | [[:d:Q1701254|Q1701254]] | 50 |- | [[Charles Fleischer]] | usona aktoro | [[:d:Q658690|Q658690]] | 50 |- | [[Jason Lee]] | usona aktoro | [[:d:Q4960|Q4960]] | 49 |- | [[Valentin Glouchko]] | soveta raketinĝeniero (1908-1989) | [[:d:Q342397|Q342397]] | 49 |- | [[Harriet Martineau]] | angla verkisto, ekonomikisto kaj sociologo | [[:d:Q234570|Q234570]] | 49 |- | [[Louisa Adams]] | Prezidentedzino de Usono de 1825 ĝis 1829 | [[:d:Q233660|Q233660]] | 49 |- | [[Clark Gregg]] | usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro | [[:d:Q113206|Q113206]] | 49 |- | [[Lynn Redgrave]] | usona aktorino | [[:d:Q156552|Q156552]] | 49 |- | [[Suzanne Vega]] | usona kantisto-kantverkisto | [[:d:Q236112|Q236112]] | 49 |- | [[Viktor Borisoviĉ Sklovski]] | rusa verkisto | [[:d:Q312467|Q312467]] | 49 |- | [[Clark Gregg]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q157255|Q157255]] | 49 |- | [[Cao Pi]] | imperiestro de Ĉinio kaj fondinto de la dinastio Wei | [[:d:Q313333|Q313333]] | 49 |- | [[reĝino Nur de Jordanio]] | kvara edzino de reĝo Husejn la 1-a de Jordanio | [[:d:Q240575|Q240575]] | 49 |- | [[Dimitrie Cantemir]] | Princo de Moldavio | [[:d:Q159933|Q159933]] | 49 |- | [[Pargalı Ibrahim Pasha]] | Grandioza Veziro de la Otomana Imperio | [[:d:Q511943|Q511943]] | 49 |- | [[Monique Wittig]] | franca verkistino, lesba aktivulino kaj feministo | [[:d:Q263201|Q263201]] | 49 |- | [[Hassan ibn al-Sabbah]] | fondinto de la ismaila ŝtato Alamut kaj la Imamo de la nizaraj ismailanoj (1081–1124) | [[:d:Q124745907|Q124745907]] | 49 |- | [[Seth Green]] | usona aktoro | [[:d:Q186757|Q186757]] | 49 |- | [[David Arquette]] | Usona aktoro, reĝisoro kaj profesia luktisto | [[:d:Q294185|Q294185]] | 49 |- | [[Michael Psellos]] | bizanca verkisto kaj filozofo | [[:d:Q294109|Q294109]] | 49 |- | [[Fareed Zakaria]] | barat-usona ĵurnalisto kaj aŭtoro | [[:d:Q333425|Q333425]] | 49 |- | [[Nikolao la 1-a de Montenegro]] | reĝo de Montenegro | [[:d:Q283255|Q283255]] | 49 |- | [[Gerard Way]] | usona kantisto | [[:d:Q204132|Q204132]] | 49 |- | [[CM Punk]] | usona aktoro | [[:d:Q215447|Q215447]] | 49 |- | [[Huda Ŝaaraŭi]] | egipta feministo kaj naciisto | [[:d:Q2423343|Q2423343]] | 49 |- | [[Saul Kripke]] | Usona filozofo (1940–2022) | [[:d:Q298521|Q298521]] | 49 |- | [[Felix Hausdorff]] | germana matematikisto | [[:d:Q75856|Q75856]] | 48 |- | [[Mihrimah Sultan]] | otomana princino, filino de Sulejmano la Grandioza kaj Hürrem Sultan | [[:d:Q80764|Q80764]] | 48 |- | [[Amy Klobuchar]] | usona advokato kaj politikisto (naskita en 1960) | [[:d:Q22237|Q22237]] | 48 |- | [[Ghassan Kanafani]] | palestina verkisto (1936-1972) | [[:d:Q369696|Q369696]] | 48 |- | [[Olivia Munn]] | usona aktorino, komikisto, televida personulo kaj aŭtoro | [[:d:Q236475|Q236475]] | 48 |- | [[Hiram Bingham]] | usona akademiulo, esploristo, trezorĉasisto kaj politikisto (1875–1956) | [[:d:Q237220|Q237220]] | 48 |- | [[Joel McHale]] | usona aktoro kaj komikisto | [[:d:Q311993|Q311993]] | 48 |- | [[Philip Kotler]] | usona merkatiga aŭtoro, konsultisto kaj profesoro | [[:d:Q164170|Q164170]] | 48 |- | [[Nurbanu Sultan]] | favorato kaj pli posta edzino de la otomana sultano Selim la 2-a | [[:d:Q238091|Q238091]] | 48 |- | [[Hara Takashi]] | Ĉefministro de Japanio de 1918 ĝis 1921 | [[:d:Q315553|Q315553]] | 48 |- | [[Petra Mede]] | Sveda komikisto, dancisto kaj televida prezentisto | [[:d:Q3809242|Q3809242]] | 48 |- | [[Yaqut al-Hamawi]] | araba bibliografo kaj geografiisto (1179–1229) | [[:d:Q316364|Q316364]] | 48 |- | [[Harold Ramis]] | usona aktoro | [[:d:Q286890|Q286890]] | 48 |- | [[Kate Millett]] | usona verkisto, edukisto, artisto kaj aktivulo (1934–2017) | [[:d:Q292268|Q292268]] | 48 |- | [[Corey Taylor]] | usona kantisto, el la bandoj Slipknot kaj Stone Sour | [[:d:Q295120|Q295120]] | 48 |- | [[Alex Haley]] | usona verkisto | [[:d:Q296069|Q296069]] | 48 |- | [[David Morse]] | usona aktoro | [[:d:Q296370|Q296370]] | 48 |- | [[Johana la 3-a de Navaro]] | reĝino de Navaro | [[:d:Q229286|Q229286]] | 48 |- | [[Appius Claudius Caecus]] | romia ŝtatisto kaj verkisto | [[:d:Q297783|Q297783]] | 48 |- | [[Bhartṛhari]] | hinda lingvisto, poeto kaj verkisto | [[:d:Q335161|Q335161]] | 47 |- | [[Scott Carpenter]] | usona testpiloto, astronaŭto kaj akvonaŭto (1925–2013) | [[:d:Q335503|Q335503]] | 47 |- | [[Ben Barnes]] | brita aktoro kaj kantisto | [[:d:Q310086|Q310086]] | 47 |- | [[Julia Margaret Cameron]] | brita fotisto (1815–1879) | [[:d:Q230120|Q230120]] | 47 |- | [[Elizabeth Gilbert]] | usona verkisto | [[:d:Q231424|Q231424]] | 47 |- | [[Olivia Williams]] | brita aktorino | [[:d:Q231163|Q231163]] | 47 |- | [[Christopher Tolkien]] | literatura akademiulo, verkisto kaj redaktisto (1924–2020) | [[:d:Q82032|Q82032]] | 47 |- | [[Marcus Manilieo]] | romia poeto | [[:d:Q352684|Q352684]] | 47 |- | [[Isaac Ben-Zvi]] | 2-a Presidento de Israelo | [[:d:Q128894|Q128894]] | 47 |- | [[Robert Englund]] | usona aktoro | [[:d:Q310389|Q310389]] | 47 |- | [[Vatsyayana]] | Hinda bramina poeto, 5-a jarcento | [[:d:Q380234|Q380234]] | 47 |- | [[Marie Stopes]] | brita kontraŭkoncipa aktivulo kaj paleontologo (1880-1958) | [[:d:Q442231|Q442231]] | 47 |- | [[Theodosius Dobjansky]] | soveta kaj usona genetikisto kaj evolua biologo (1900-1975) | [[:d:Q246731|Q246731]] | 47 |- | [[Richard George Adams]] | brita verkisto | [[:d:Q313289|Q313289]] | 47 |- | [[Nigel Short]] | angla ŝakludanto kaj verkisto | [[:d:Q313778|Q313778]] | 47 |- | [[Tirtaeo]] | greka lirika poeto | [[:d:Q316094|Q316094]] | 47 |- | [[Silius Italicus]] | romia poeto kaj politikisto | [[:d:Q316123|Q316123]] | 47 |- | [[Jean Froissart]] | franca verkisto | [[:d:Q315000|Q315000]] | 47 |- | [[Oleg Sentsov]] | ukraina filmisto kaj aktivulo (naskita en 1976) | [[:d:Q17128150|Q17128150]] | 47 |- | [[James Gunn]] | usona aktoro, scenaristo kaj filmisto | [[:d:Q717015|Q717015]] | 47 |- | [[Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib]] | La kunulo kaj onklo de Mohamedo (ĉ. 568–625) | [[:d:Q770033|Q770033]] | 47 |- | [[Ŝams Tabrizi]] | irana sufia mistikulo kaj spiritulo | [[:d:Q796587|Q796587]] | 47 |- | [[Peter Abrahams]] | sudafrika verkisto kaj ĵurnalisto | [[:d:Q217069|Q217069]] | 47 |- | [[Kritias (Q294092)|Kritias]] | atena politikisto de antikveco | [[:d:Q294092|Q294092]] | 47 |- | [[Charles Percy Snow]] | angla romanisto kaj fizika kemiisto (1905–1980) | [[:d:Q333575|Q333575]] | 47 |- | [[Niketas Choniates]] | Greka historiisto (1155-1217) | [[:d:Q297340|Q297340]] | 47 |- | [[Frank Darabont]] | Usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktoro | [[:d:Q295445|Q295445]] | 47 |- | [[Hafsa Sultan]] | unua Valida Sultano de la Otomana Imperio de 1520 ĝis 1534 | [[:d:Q2425979|Q2425979]] | 47 |- | [[Bob Odenkirk]] | usona aktoro | [[:d:Q888178|Q888178]] | 47 |- | [[George Sanders]] | brita aktoro | [[:d:Q296491|Q296491]] | 47 |- | [[Dimitrios Vikelas]] | helena verkisto | [[:d:Q297024|Q297024]] | 47 |- | [[Vojislav Šešelj]] | serba politikisto (naskita en 1954) | [[:d:Q298063|Q298063]] | 47 |- | [[Aubrey Beardsley]] | brita ilustristo kaj verkisto | [[:d:Q272566|Q272566]] | 47 |- | [[Kim Yu-na]] | Sudkorea glitkuristo | [[:d:Q229124|Q229124]] | 47 |- | [[Tobin Bell]] | usona aktoro | [[:d:Q310190|Q310190]] | 47 |- | [[Katherine Langford]] | aŭstralia aktoro | [[:d:Q29155310|Q29155310]] | 47 |- | [[Pavel Florenskij]] | rusa ortodoksa pastro, teologo, filozofo kaj matematikisto | [[:d:Q336769|Q336769]] | 46 |- | [[Ed Sullivan]] | usona televida prezentisto (1901-1974) | [[:d:Q83807|Q83807]] | 46 |- | [[Michael Cunningham]] | usona verkisto | [[:d:Q310257|Q310257]] | 46 |- | [[Tsangyang Gyatso]] | Sesa Dalai-Lamao de Tibeto | [[:d:Q25251|Q25251]] | 46 |- | [[Temple Grandin]] | usona kuracisto pri bestoscienco, aŭtoro kaj aŭtisma aktivulo | [[:d:Q232810|Q232810]] | 46 |- | [[Kristin Chenoweth]] | usona aktorino | [[:d:Q231811|Q231811]] | 46 |- | [[Tom Kenny]] | usona aktoro | [[:d:Q299282|Q299282]] | 46 |- | [[John Cheever]] | usona verkisto | [[:d:Q336151|Q336151]] | 46 |- | [[Bent Larsen]] | dana ŝaka grandmajstro kaj aŭtoro (1935–2010) | [[:d:Q108807|Q108807]] | 46 |- | [[Walter Bagehot]] | brita ekonomikisto, ĵurnalisto kaj eseisto (1826-1877) | [[:d:Q369022|Q369022]] | 46 |- | [[Halide Edib Adıvar]] | turka aktivulo, verkisto kaj politikisto | [[:d:Q234289|Q234289]] | 46 |- | [[Nonnos de Panopolis]] | bizanca greka poeto | [[:d:Q312916|Q312916]] | 46 |- | [[E. L. James]] | brita verkisto | [[:d:Q59896|Q59896]] | 46 |- | [[Maher Zain]] | R&B-kantisto, kantverkisto kaj muzikproduktanto | [[:d:Q2750368|Q2750368]] | 46 |- | [[Gaius]] | romia juristo (2-a jarcento p.K.) | [[:d:Q313439|Q313439]] | 46 |- | [[Afanasij Fet]] | rusa poeto | [[:d:Q314212|Q314212]] | 46 |- | [[Marie Bashkirtseff]] | ukraina-franca artisto | [[:d:Q255253|Q255253]] | 46 |- | [[Anna Sewell]] | angla romanverkisto | [[:d:Q258741|Q258741]] | 46 |- | [[John Desmond Bernal]] | brita fizikisto | [[:d:Q168362|Q168362]] | 46 |- | [[Dev Anand]] | Hinda aktoro, produktoro, reĝisoro | [[:d:Q320115|Q320115]] | 46 |- | [[Alphonse Karr]] | franca kritikisto, ĵurnalisto kaj romanisto (1808-1890) | [[:d:Q186221|Q186221]] | 46 |- | [[Elliott Smith]] | usona muzikisto (1969–2003) | [[:d:Q210428|Q210428]] | 46 |- | [[Timothy Snyder]] | usona historiisto | [[:d:Q747312|Q747312]] | 46 |- | [[Katerino de Valois]] | Reĝedzino de Anglio | [[:d:Q229192|Q229192]] | 46 |- | [[Martha Nussbaum]] | usona filozofo | [[:d:Q235470|Q235470]] | 46 |- | [[Bonnie Hunt]] | usona aktorino | [[:d:Q272952|Q272952]] | 46 |- | [[Mike Epps]] | usona aktoro | [[:d:Q311962|Q311962]] | 46 |- | [[Vincent D'Onofrio]] | usona aktoro | [[:d:Q320052|Q320052]] | 46 |- | [[Louis Gossett Jr.]] | usona aktoro | [[:d:Q329719|Q329719]] | 46 |- | [[Wang Yangming]] | ĉina filozofo (1472–1529) | [[:d:Q378462|Q378462]] | 46 |- | [[Bret Hart]] | kanada luktisto, verkisto kaj aktoro | [[:d:Q81324|Q81324]] | 45 |- | [[Molly Ringwald]] | usona aktorino | [[:d:Q231460|Q231460]] | 45 |- | [[Abu al-Faraj al-Isfahani]] | persa poeto | [[:d:Q335599|Q335599]] | 45 |- | [[Rose Marie]] | usona aktorino | [[:d:Q94487|Q94487]] | 45 |- | [[Jeanette Winterson]] | usona verkistino | [[:d:Q233584|Q233584]] | 45 |- | [[Crispin Glover]] | usona aktoro | [[:d:Q310060|Q310060]] | 45 |- | [[Lobsang Gyatso]] | politika kaj religia gvidanto de Tibeto (1617-1682) | [[:d:Q25252|Q25252]] | 45 |- | [[Niĉiren]] | japana bikŝuo; fondinto de budhisma skolo nomita laŭ li | [[:d:Q311478|Q311478]] | 45 |- | [[Frederik Pohl]] | usona sciencfikcia verkisto kaj redaktisto (1919–2013) | [[:d:Q312641|Q312641]] | 45 |- | [[David Walliams]] | angla aktoro, komikisto kaj verkisto | [[:d:Q359665|Q359665]] | 45 |- | [[Leslie Howard]] | brita aktoro (1893–1943) | [[:d:Q156178|Q156178]] | 45 |- | [[Twinkle Khanna]] | barata aktorino kaj verkisto | [[:d:Q2556523|Q2556523]] | 45 |- | [[Bob Kane]] | usona komiksisto, kun-kreinto de Batman (1915-1998) | [[:d:Q313048|Q313048]] | 45 |- | [[Henry Thomas Buckle]] | angla historiisto (1821–1862) | [[:d:Q435699|Q435699]] | 45 |- | [[George Steiner]] | usona verkisto | [[:d:Q453288|Q453288]] | 45 |- | [[Baz Luhrmann]] | Aŭstralia verkisto, reĝisoro kaj produktoro | [[:d:Q250545|Q250545]] | 45 |- | [[Jean Cabut]] | franca gazetara karikaturisto | [[:d:Q2932464|Q2932464]] | 45 |- | [[Robert Shaw]] | brita aktoro kaj verkisto | [[:d:Q313727|Q313727]] | 45 |- | [[Jane Alexander]] | usona aktorino | [[:d:Q242717|Q242717]] | 45 |- | [[Léon Degrelle]] | belga ĵurnalisto, politikisto, SS-soldato, kunlaboranto, fuĝanto | [[:d:Q158844|Q158844]] | 45 |- | [[Amy Schumer]] | Usona tujkomediisto kaj aktorino | [[:d:Q4749380|Q4749380]] | 45 |- | [[Leyla Zana]] | kurda aktivulo kaj politikisto | [[:d:Q464689|Q464689]] | 45 |- | [[Juba la 2-a]] | reĝo de Numidio | [[:d:Q315670|Q315670]] | 45 |- | [[Frances Burney]] | angla satira romanverkisto, taglibristo, dramisto (1752-1840) | [[:d:Q259530|Q259530]] | 45 |- | [[Nathan Lane]] | usona aktoro | [[:d:Q491264|Q491264]] | 45 |- | [[William Whewell]] | angla filozofo kaj historiisto de scienco (1794–1866) | [[:d:Q333922|Q333922]] | 45 |- | [[Jeff Foxworthy]] | Usona komikisto, aktoro, gastiganto kaj verkisto | [[:d:Q2449557|Q2449557]] | 45 |- | [[Sokullu Mehmed Paşa]] | ĉefveziro de la Otomana Imperio (1565–1579) | [[:d:Q298419|Q298419]] | 45 |- | [[Ray Romano]] | usona aktoro | [[:d:Q220836|Q220836]] | 45 |- | [[Andy Kaufman]] | usona aktoro | [[:d:Q299983|Q299983]] | 45 |- | [[RZA]] | usona aktoro | [[:d:Q52447|Q52447]] | 45 |- | [[Zalman Ŝazar]] | israela politikisto kaj ŝtatisto | [[:d:Q299100|Q299100]] | 44 |- | [[Bernadette Peters]] | usona aktorino | [[:d:Q231391|Q231391]] | 44 |- | [[Imperiestrino Jitō]] | japana Imperiestrino | [[:d:Q232026|Q232026]] | 44 |- | [[Janeane Garofalo]] | usona aktorino | [[:d:Q40143|Q40143]] | 44 |- | [[Philip Sheridan]] | usona generalo | [[:d:Q355452|Q355452]] | 44 |- | [[John Toland]] | irlanda filozofo | [[:d:Q335820|Q335820]] | 44 |- | [[William Osler]] | Kanada kuracisto | [[:d:Q369668|Q369668]] | 44 |- | [[Victoria de Badeno]] | Reĝedzino de Svedio (1907-1930) | [[:d:Q57648|Q57648]] | 44 |- | [[Aboulféda]] | mezepoka araba historiisto kaj geografiisto | [[:d:Q311462|Q311462]] | 44 |- | [[Shane Dawson]] | Usona Interreta personeco (naskita en 1988) | [[:d:Q311078|Q311078]] | 44 |- | [[Randy Pausch]] | usona profesoro pri komputiko, homa-komputila interagado kaj dezajno | [[:d:Q49828|Q49828]] | 44 |- | [[William Carey]] | Angla baptista misiisto kaj ministro (1761-1834) | [[:d:Q312948|Q312948]] | 44 |- | [[Bill Nye]] | usona scienca edukisto, komikisto, televida prezentisto, aktoro, verkisto, sciencisto kaj iama meĥanika inĝeniero | [[:d:Q2619019|Q2619019]] | 44 |- | [[Amber Berson]] | usona aktorino | [[:d:Q456862|Q456862]] | 44 |- | [[Rebel Wilson]] | aŭstralia aktorino, verkistino kaj produktanto | [[:d:Q442897|Q442897]] | 44 |- | [[John Wyndham]] | angla sciencfikcia aŭtoro (1903–1969) | [[:d:Q313673|Q313673]] | 44 |- | [[Gajo Valerio Flako]] | romia poeto kaj verkisto | [[:d:Q316090|Q316090]] | 44 |- | [[Richard Armitage]] | angla aktoro | [[:d:Q181806|Q181806]] | 44 |- | [[Pompeius Trogus]] | Galo-romia historiisto kiu prosperis dum la regado de la imperiestro Aŭgusto | [[:d:Q316119|Q316119]] | 44 |- | [[Tatiana Maslany]] | kanada aktorino | [[:d:Q7688099|Q7688099]] | 44 |- | [[Vassilij Axionov]] | sovet-usona verkisto | [[:d:Q315185|Q315185]] | 44 |- | [[Ramo la 2-a de Siamo]] | reĝo de Siamo (1809–1824) | [[:d:Q319675|Q319675]] | 44 |- | [[Farah Khan]] | barata filmreĝisoro kaj koreografo | [[:d:Q167636|Q167636]] | 44 |- | [[Karlo de Valois]] | franca princo, frato de reĝo Filipo la 4-a la Bela | [[:d:Q270438|Q270438]] | 44 |- | [[Peter Ackroyd]] | angla aŭtoro | [[:d:Q319169|Q319169]] | 44 |- | [[Jean Sylvain Bailly]] | franca astronomo, matematikisto, framasono, kaj politika gvidanto (1736-1793) | [[:d:Q1685301|Q1685301]] | 44 |- | [[Ama Ata Aidoo]] | Ganaa poetino | [[:d:Q298224|Q298224]] | 44 |- | [[Matthew Gray Gubler]] | usona aktoro | [[:d:Q313501|Q313501]] | 44 |- | [[Burl Ives]] | usona aktoro | [[:d:Q315723|Q315723]] | 44 |- | [[Robert Sheckley]] | usona verkisto | [[:d:Q333246|Q333246]] | 44 |- | [[Artie Lange]] | usona aktoro | [[:d:Q712452|Q712452]] | 44 |- | [[King Vidor]] | usona reĝisoro (1894-1982) | [[:d:Q51133|Q51133]] | 44 |- | [[Richard Avenarius]] | germana filozofo | [[:d:Q76516|Q76516]] | 43 |- | [[Namık Kemal]] | otmana verkisto | [[:d:Q337500|Q337500]] | 43 |- | [[Hans-Hermann Hoppe]] | Ekonomiisto de la Aŭstra skolo kaj libertariana anarki-kapitalisma filozofo | [[:d:Q76688|Q76688]] | 43 |- | [[James Taylor]] | usona kantisto kaj gitaristo | [[:d:Q310300|Q310300]] | 43 |- | [[James Thurber]] | usona verkisto | [[:d:Q124527|Q124527]] | 43 |- | [[Prisko]] | 5-a-jarcenta diplomato, historiisto kaj oratoro | [[:d:Q311731|Q311731]] | 43 |- | [[Mahasweta Devi]] | barata verkisto | [[:d:Q144391|Q144391]] | 43 |- | [[Julianino el Norwich]] | angla teologino; sanktulino laŭ Anglikanismo kaj Luteranismo | [[:d:Q236699|Q236699]] | 43 |- | [[Jonathan Nolan]] | brit-usona scenaristo (naskita en 1976) | [[:d:Q372788|Q372788]] | 43 |- | [[Alan J. Pakula]] | Usona filmreĝisoro, verkisto kaj produktoro (1928–1998) | [[:d:Q51519|Q51519]] | 43 |- | [[Ludwig Beck]] | germana generalo | [[:d:Q57170|Q57170]] | 43 |- | [[Isabella Augusta Gregory]] | irlanda scenaristo, poeto kaj folkloristo | [[:d:Q239540|Q239540]] | 43 |- | [[Robin Sharma]] | kanada memhelpa verkisto | [[:d:Q2604952|Q2604952]] | 43 |- | [[Herodiano (Q313056)|Herodiano]] | helena historiisto de Romio de la 2a jarcento p.K. | [[:d:Q313056|Q313056]] | 43 |- | [[Jean Gaston Darboux]] | franca matematikisto | [[:d:Q164784|Q164784]] | 43 |- | [[Manfredo de Sicilio]] | reĝo de Sicilio de 1258 ĝis 1266 | [[:d:Q164889|Q164889]] | 43 |- | [[Anatoly Fomenko]] | rusia matematikisto | [[:d:Q158465|Q158465]] | 43 |- | [[Daniel O'Connell]] | irlanda politika gvidanto (1775–1847) | [[:d:Q314917|Q314917]] | 43 |- | [[Charles De Coster]] | belga romanisto | [[:d:Q315176|Q315176]] | 43 |- | [[Lawrence M. Krauss]] | teoria fizikisto | [[:d:Q470468|Q470468]] | 43 |- | [[Turhan Sultan]] | edzino de sultano Ibrahim la 1-a kaj "reĝinpatrino" (Valida Sultanino) | [[:d:Q621548|Q621548]] | 43 |- | [[Henry Rollins]] | usona aktoro | [[:d:Q318509|Q318509]] | 43 |- | [[Songtsen Gampo]] | tibeta imperiestro (604-650) | [[:d:Q320122|Q320122]] | 43 |- | [[Jewel]] | usona aktorino | [[:d:Q229018|Q229018]] | 43 |- | [[Cheech Marin]] | usona aktoro | [[:d:Q73007|Q73007]] | 43 |- | [[Anne Tyler]] | usona romanisto | [[:d:Q235615|Q235615]] | 43 |- | [[Dan Simmons]] | usona romanisto | [[:d:Q297538|Q297538]] | 43 |- | [[Haing S. Ngor]] | usona aktoro | [[:d:Q312364|Q312364]] | 43 |- | [[Henry Winkler]] | usona aktoro | [[:d:Q343983|Q343983]] | 43 |- | [[John Pilger]] | aŭstralia ĵurnalisto | [[:d:Q471546|Q471546]] | 43 |- | [[Władysław Tarnowski]] | pola komponisto | [[:d:Q93817|Q93817]] | 42 |- | [[Howard Stern]] | usona aktoro | [[:d:Q348603|Q348603]] | 42 |- | [[Johann Ludwig Burckhardt]] | svisa esploristo kaj orientalisto | [[:d:Q39691|Q39691]] | 42 |- | [[William S. Gilbert]] | angla dramisto, poeto kaj ilustristo (1836–1911) | [[:d:Q348513|Q348513]] | 42 |- | [[Gedun Gyatso]] | Dalai-lamao de Tibeto (1476-1542) | [[:d:Q25259|Q25259]] | 42 |- | [[Genmei]] | tennoino de Japanio | [[:d:Q233224|Q233224]] | 42 |- | [[Sue Grafton]] | usona verkisto | [[:d:Q234865|Q234865]] | 42 |- | [[Kōgyoku]] | japana imperiestrino | [[:d:Q235296|Q235296]] | 42 |- | [[Sayyid Abul Ala Maududi]] | sudazia islama akademiulo, Fondinto de Jamaat-e-Islami (1903–1979) | [[:d:Q369907|Q369907]] | 42 |- | [[Albert Brooks]] | usona aktoro | [[:d:Q356303|Q356303]] | 42 |- | [[Mark Kelly]] | eksa astronaŭto, usona senatano por Arizono ekde 2021 | [[:d:Q357510|Q357510]] | 42 |- | [[Knud Rasmussen]] | dana esploristo kaj antropologo | [[:d:Q312769|Q312769]] | 42 |- | [[Ibn Khordadbeh]] | persa geografo kaj oficisto (mortis 913) | [[:d:Q380004|Q380004]] | 42 |- | [[Olaudah Equiano]] | sklavo, liberulo, aboliciisto, maristo kaj anglalingva afrika verkisto | [[:d:Q379887|Q379887]] | 42 |- | [[Robert Benton]] | usona filmisto | [[:d:Q59085|Q59085]] | 42 |- | [[Conradin]] | Duko de Ŝvabio, Reĝo de Jerusalemo kaj Reĝo de Sicilio; la lasta reganto de la Ŝtaŭfen-dinastio | [[:d:Q158246|Q158246]] | 42 |- | [[Ellen Terry]] | | [[:d:Q241966|Q241966]] | 42 |- | [[Neil Postman]] | usona verkisto kaj akademiano | [[:d:Q436131|Q436131]] | 42 |- | [[Thibaut la 1-a de Navaro]] | Reĝo de Navaro de 1234 ĝis 1253 | [[:d:Q314562|Q314562]] | 42 |- | [[Ban Zhao]] | ĉina verkisto kaj politikisto je la antikveco | [[:d:Q177081|Q177081]] | 42 |- | [[Marion Zimmer Bradley]] | usona aŭtoro de sciencfikciaj romanoj | [[:d:Q465179|Q465179]] | 42 |- | [[Stephen Leacock]] | kanada ekonomiisto kaj humoristo | [[:d:Q508029|Q508029]] | 42 |- | [[Celso]] | greka filozofo de la 2-a jarcento | [[:d:Q315370|Q315370]] | 42 |- | [[Lucretia Mott]] | usona sufrageto | [[:d:Q267107|Q267107]] | 42 |- | [[Arne Garborg]] | norvega verkisto | [[:d:Q467497|Q467497]] | 42 |- | [[Eileen Chang]] | ĉin-naskita usona eseisto, romanisto kaj scenaristo | [[:d:Q197155|Q197155]] | 42 |- | [[Atiŝa]] | bengala budhana sciulo | [[:d:Q320150|Q320150]] | 42 |- | [[Henry Ward Beecher]] | usona aboliciista pastro | [[:d:Q1607404|Q1607404]] | 42 |- | [[George Osborne]] | brita politikisto | [[:d:Q332493|Q332493]] | 42 |- | [[Frederick Jackson Turner]] | usona historiisto | [[:d:Q548462|Q548462]] | 42 |- | [[Kim Seong-su]] | sudkorea edukisto, aktivulo, ĵurnalisto, entreprenisto kaj politikisto | [[:d:Q208203|Q208203]] | 42 |- | [[Jajadeva]] | hinda, vaiŝnava, sanskrita poeto (12-a jarcento) | [[:d:Q335015|Q335015]] | 42 |- | [[Tadamichi Kuribayashi]] | japana militisto | [[:d:Q297013|Q297013]] | 42 |- | [[Yasmina Reza]] | franca dramisto kaj aktorino | [[:d:Q297794|Q297794]] | 42 |- | [[Anita Brookner]] | | [[:d:Q237687|Q237687]] | 42 |- | [[Naomi Wolf]] | usona verkisto | [[:d:Q237875|Q237875]] | 42 |- | [[Michael Rosenbaum]] | usona aktoro | [[:d:Q311613|Q311613]] | 42 |} {{Wikidata list end}} 6qo9cqci92td3o26cxke6rrmwyr6g58 0 917630 9349914 9174596 2026-04-08T18:40:33Z Sj1mor 12103 9349914 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''mortokaŭzo''' povas esti natura, nenatura aŭ neklarigita. Ne ekzistas internacie normigita klasifiko de mortokaŭzoj. En la kazo de natura morto, [[morto]] okazas pro antaŭekzistantaj, internaj kaŭzoj, kiel ekzemple [[malsano]] (ekz., [[koratako]], [[apopleksio]], ktp.) aŭ maligna [[tumoro]]. Kutime temas pri morto kaŭzita de malsano aŭ [[maljuneco]], sen la okazo de jure gravaj faktoroj, kiel ekzemple [[neglekto]] de triapartiaj personoj aŭ ekstera influo (inkluzive de medicina mispraktiko). En la plej multaj landoj, se oni suspektas [[Hommortigo|hommortigon]] aŭ la mortokaŭzo estas neklara, estas kutime ordoni plian enketon, kiel ekzemple [[Krimmedicino|krimmedicinan]] [[Nekropsio|nekropsion]], por pli precize determini aŭ mallarĝigi la mortokaŭzon. Tio signifas, okaze de nenatura morto, kolekti fidindajn [[Fakto|faktojn]], kiuj indikas aŭ [[Akcidento|akcidenton]], [[Memmortigo|memmortigon]], aŭ hommortigon. La kodoj de la [[Internacia Klasifiko de Malsanoj]] (ICD) povas esti uzataj por registri la manieron kaj kaŭzon de morto laŭ sistema maniero, kiu faciligas la kompilon de [[Statistikoj de Formulo Unu|statistikoj]] kaj la komparon de okazaĵoj inter [[Jurisdikcio|jurisdikcioj]]. <ref name="terrorism">{{cite web|date=2023-06-29|title=ICD - Classification of Death and Injury Resulting from Terrorism|url=https://www.cdc.gov/nchs/icd/terrorism_code.htm|access-date=2024-02-06|website=www.cdc.gov|language=en-us|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609191717/https://www.cdc.gov/nchs/icd/terrorism_code.htm/|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Medicina terminologio]] [[Kategorio:Jurmedicino]] [[Kategorio:Mortokaŭzoj]] [[Kategorio:Publika bonfarto]] l98fw2j6mleb2eio9oaibopux7a5vwi 0 918354 9349926 9211451 2026-04-08T18:52:21Z Sj1mor 12103 9349926 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bureau_du_maitre_de_poste_de_Sherbrooke_en_1918.jpg|eta|La poŝtmajstro de [[Ŝerbruko (Kebekio)|Sherbrooke]], [[Kebekio]], en 1918]]La '''Poŝtmajstro''' aŭ '''Poŝtmajstro''' estas la [[oficisto]] aŭ oficulo respondeca pri la liverado kaj transporto de [[Letero|leteroj]] kaj aliaj poŝtaj mesaĝoj. En frua poŝta historio, poŝtaj organizantoj kaj kurierestroj, kiel ekzemple Franz von Taxis, estis nomataj poŝtestroj. <ref>{{Cite web|title=Postmaster|url=https://www.hiringpeople.co.uk/job-descriptions/postmaster/|access-date=2024-07-07|website=Hiring People|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250408085906/https://www.hiringpeople.co.uk/job-descriptions/postmaster/|archivedate=2025-04-08}}</ref> La poŝtestro kutime havas sian propran [[Oficejo|oficejon]], kiu inkluzivas plurajn [[Leterportisto|leterportistojn]]. Kun la apero de moderna teknologio en la poŝta sistemo, ekzistis ankaŭ tiel nomataj ŝippoŝtestroj aŭ aerŝipaj poŝtestroj. ''Poŝtestro Ĝenerala'' ( france: ''Maître général des postes'' , angle: ''Postmaster General'' ) estis la titolo por la ĉefa poŝtestro de lando en la historia poŝta sistemo . La unua Poŝtmajstro Ĝenerala de Usono estis la rimarkinda [[Fondintaj patroj de Usono|fondinta patro]] [[Benjamin Franklin]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * (Frence) [[:fr:Maître de poste|Maître de poste]] * [https://web.archive.org/web/19991003014003/http://www.postmasters.org/ Nacia Ligo de poŝtmajstroj] * [http://unitedpma.org/ Unuiĝintaj poŝtmajstro kaj manaĝeroj de Usono] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Poŝto]] [[Kategorio:Politikaj postenoj]] 80r3k1j33mauyjqwhhecpl8mppg48l2 0 920573 9349788 9187056 2026-04-08T13:12:47Z Nvss132 224431 9349788 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Christina Ellen STEAD''' (n. la 17-an de julio 1902 en Rockdale, [[Novsudkimrio]] ; m. la 31-an de marto 1983 en [[Sidnejo]]) estis aŭstralia verkisto, konata pro sia [[Satiro|satira]] [[Spritaĵo|spriteco]] kaj [[Psikologio|psikologia]] komprenemo en ŝiaj roluloj. <ref name="bwcs">{{cite web|url=http://www.kirjasto.sci.fi/cstead.htm|title=Christina Stead|website=Books and Writers (kirjasto.sci.fi)|first=Petri|last=Liukkonen|publisher=[[Kuusankoski]] Public Library|location=Finland|archive-url=https://web.archive.org/web/20080306122301/http://www.kirjasto.sci.fi/cstead.htm|archive-date=6 March 2008|url-status=dead}}</ref> Stead estis edukita instruistino kaj loĝis en Usono kaj Eŭropo de 1928 ĝis 1974. Ŝi havis rilaton kun la usona aŭtoro William James Blake kaj edziniĝis al li de 1952 (ĝis lia morto en 1968). <ref>{{Cite book|last=Sedneva|first=Olga|url=https://www.bayside.nsw.gov.au/sites/default/files/2023-11/Sedneva_Olga_Entry_Between_the_Lines_Behind_the_Doors.pdf|title=Between the Lines. Behind the Doors|year=2023|isbn=978-0-6487449-7-9}}</ref> La temo de ŝiaj romanoj kaj noveloj estas la homa serĉado de [[persona libereco]] kaj [[amo]]. Ŝia studo pri infanaĝo el 1940, ''The Man Who Loved Children (La viro kiu amis infanojn)'', bazita sur aŭtobiografia materialo, fariĝis aparte konata. La revuo ''[[Time]]'' inkluzivis la romanon en sia listo de la [[TIME 100|Time 100]] plej bonaj ''anglalingvaj romanoj de 1923 ĝis 2005.''  En 1982, ŝi estis elektita honora membro de la Usona Akademio de Artoj kaj Literaturo . == Verkaro == === Romanoj === * ''[[:en:Seven_Poor_Men_of_Sydney|Seven Poor Men of Sydney]]'' (1934) * ''[[:en:The_Beauties_and_Furies|The Beauties and Furies]]'' (1936) * ''[[:en:House_of_All_Nations|House of All Nations]]'' (1938) * ''[[:en:The_Man_Who_Loved_Children|The Man Who Loved Children]]'' (1940) * ''[[:en:For_Love_Alone_(novel)|For Love Alone]]'' (1945) * ''[[:en:Letty_Fox:_Her_Luck|Letty Fox: Her Luck]]'' (1946) * ''[[:en:A_Little_Tea,_a_Little_Chat|A Little Tea, a Little Chat]]'' (1948) * ''[[:en:The_People_with_the_Dogs|The People with the Dogs]]'' (1952) * ''[[:en:Dark_Places_of_the_Heart|Dark Places of the Heart]]'' (1966) (akk ''Cotters' England'') * ''[[:en:The_Little_Hotel|The Little Hotel]]'' (1973) * ''[[:en:Miss_Herbert_(The_Suburban_Wife)|Miss Herbert (The Suburban Wife)]]'' (1976) * ''[[:en:I'm_Dying_Laughing:_The_Humourist|I'm Dying Laughing: The Humourist]]'' (1986) === Mallongaj rakontoj === * ''The Salzburg Tales'' (1934) * ''The Puzzleheaded Girl: Four Novellas'' (1965) (inkluzivante ''The Puzzleheaded Girl'', ''The Dianas'', ''The Rightangled Creek'' and ''Girl from the Beach'') * ''A Christina Stead Reader'' (1978) redaktita de Jean B. Read * ''Ocean of Story: The Uncollected Stories of Christina Stead'', redaktita de R. G. Geering (1985) == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.middlemiss.org/lit/authors/steadc/steadc.html Prinotita bibliografio kaj biografia skizo de Perry Middlemiss] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Stead, Christina}} [[Kategorio:Aŭstraliaj komunistoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 1atra56m6ud13esh5vhxxwrcqyarrzt 0 925174 9349985 9339877 2026-04-08T20:48:46Z Sj1mor 12103 /* En Esperanto aperis */ 9349985 wikitext text/x-wiki [[dosiero:Farero de Estaca de Bares.jpg|eta|Lumturisto ĉe Cape Estaca de Bares ([[Hispanio]]), 2013.]] [[dosiero:Lighthouse keeper.jpg|eta|Fanny Salter, usona lumturistino, purigas lenson, 1945.]][[Dosiero:'The_Lighthouse_at_the_End_of_the_World'_by_George_Roux_01.jpg|eta|368x368ra|Kovrilo de ''La Lumturo ĉe la Fino de la Mondo'' ([[d:Q1195225]]) de [[Jules Verne]] kaj [[Michel Verne]], unu el pluraj fikciaj prezentadaj libroj (kaj filmoj) de la vivoj de lumturistoj.]] '''Lumturisto''' respondecas pri "prizorgado de la [[lumturo]], kiu servas por protekti [[Ŝipo|ŝipojn]], brulante hele kaj klare de [[sunsubiro]] ĝis [[sunleviĝo]]"  kaj pri efektivigo de negravaj riparadoj de la lumturo. La lumturisto kutime loĝis kun sia [[familio]] en la tuja ĉirkaŭaĵo de la lumturo, aŭ en la lumturo mem, kiun ili prizorgadis.<ref>{{Cite web|url=http://www.nmm.pl/balticlights/LifeAtTheLights.html|title=Life at the Lights|date=2020|website=Baltic Lights|publisher=Polish Maritime Museum|access-date=March 24, 2020}}</ref> La lumturisto, kun aŭ sen [[familio]], ofte loĝas ĉe la deĵorstacio, ĉu en proksima konstruaĵo ĉu en la lumturo mem. Ĉe stacioj situantaj sur izolitaj rokaj insuloj aŭ konstruitaj sur subakvaj fundamentoj, tio signifas, ke ili estas tenataj izolitaj dum certaj tempoperiodoj, kiuj povas esti pli longaj pro [[vetero]]. Ekde la fino de la 20-a jarcento, la [[profesio]] de lumturisto maluziĝis, aŭ entute ĉesis ekzisti en multaj landoj, ĉar ĉiuj turoj nun estas aŭtomate monitorataj de centraj stacioj (trafikregulaj centroj) kaj prizorgataj nur kiam necese. Tutmonde, restas nur kelkaj homekipitaj lumturoj, precipe kie specialaj kondiĉoj postulas la ĉeeston de homo aŭ kie laborkostoj estas tre malaltaj. Sed la funkcio mem restas populara en kulturo, la neceso vivi en fora loko ([[kabo]]) en kondiĉoj de izoleco. Pro la romantika [[aŭro]] de la profesio, ĝiaj membroj ofte fariĝas temoj de artaĵoj. == Historio de la profesio == Preskaŭ nenio estas konata pri la unuaj lumturistoj. Supozeble, iliajn taskojn plenumis familianoj de [[Maristo|maristoj]], kiuj ekbruligis fajrojn sur la bordo por provizi al siaj amatoj gvidilon por sekura reveno. En la [[Mezepoko]], la bontenado de navigaciaj lumoj estis la respondeco de [[Monaĥo|monaĥoj]] kaj [[Monaĥino|monaĥinoj]], kiuj rigardis tion kiel formon de [[servo]] al aliaj. La profesio ofte estis transdonita tra generacioj, kaj tiel tutaj "lumturdinastioj" ekestis. Kvankam la [[salajro]] ĝenerale ne estis tre alta, la profesio tamen estis konsiderata honorinda kaj prestiĝa. Krome, la gardanto kaj lia familio ricevis [[Loĝejo|loĝejon]]. Ĉar la lumtura ekipaĵo fariĝis pli kompleksa en la 19-a jarcento (inkluzive de la disvolviĝo de [[Fresnel-lenso|fresnel-lensoj]], nebulalarmoj, ktp.), gardantoj komencis havi asistantojn (unu aŭ plurajn), kiuj ankaŭ ricevis loĝejon. Ĉiam, la profesio de lumturisto postulis grandan respondecon, pretecon elteni ĝenon kaj malfacilaĵojn, kaj ofte heroecon. La lumturisto devis deĵori la tutan [[Nokto|nokton]], kaj en [[Nebulo|nebula]] [[vetero]] la tutan [[Tago|tagon]], inkluzive de [[Semajnfino|semajnfinoj]] kaj [[Ferio|ferioj]]. Li devis elteni severajn veterkondiĉojn, inkluzive de [[Uragano|uraganoj]] kaj [[Ŝtormo|ŝtormoj]]: kvankam sekure por la lumturo mem, ili povis forlavi loĝkonstruaĵojn kaj iliajn loĝantojn al la maro. Aliflanke, en la tempo kiam ordinara [[fajro]] funkciis kiel lumfonto, fajro povis facile ekagi en lumturo. Venenaj [[Hidrargo|hidrargaj]] vaporoj, kiuj estis uzataj en la 19-a jarcento por certigi la glatan rotacion de la lumtura lenso, ankaŭ prezentis sanriskon. Por iuj, longedaŭra izoliteco de la [[socio]] povis esti [[Sufero|suferado]]. Fine, ekzistas multaj kazoj kie lumturistoj devis riski sin per helpo al maristoj en danĝero. == Moderneco == Ekde la mezo de la 20-a jarcento, plej multaj lumturoj fariĝis aŭtomataj; poste, ankaŭ eblis kontroli ilin demalproksime. La profesio de lumturisto iom post iom perdis sian gravecon, sed ne malaperis tute kaj daŭre ekzistas en la 21-a jarcento. Unue, la funkciigo de modernaj navigaciaj helpoj ankaŭ postulas superrigardon; krome, en aparte malfacilaj navigaciaj kondiĉoj, ne eblas fidi nur je ŝipborda elektroniko. Due, krom siaj ĉefaj taskoj, lumturisto povas plenumi teknikan laboron, kontroli navigaciajn sistemojn, studi datumojn de meteologiaj stacioj, funkciigi [[Radiostacio|radiostacion]] por komunikado kun la [[bordo]] aŭ marŝipoj, monitori la migradon de bestoj kaj birdoj, ktp.  Tial, dungitoj de hidrografiaj servoj ofte okupas la postenon de gardisto, kaj ĉe tiuj lumturoj, kiuj estas fermitaj militaj instalaĵoj, emeritaj mararmeaj oficiroj. Civiluloj ankaŭ povas fariĝi turzorgistoj, kaj konkursoj por la malmultaj vakaj postenoj allogas kandidatojn, kiuj, pro unu aŭ alia kialo, estas altiritaj al la profesio. En la 21-a jarcento, nova tendenco aperis: multaj lumturoj komencis esti agnoskitaj kiel [[Kultura heredo|kulturaj heredaĵoj]]. Tio kondukis al la apero de nova tipo de lumturisto, kies rolo fariĝis ĉefe certigi la konservadon de la lumturo kiel [[monumento]]. Krome, lumtur-konservadaj societoj komencis esti establitaj ĉirkaŭ la mondo, kaj iamaj gardistoj ofte fariĝis membroj. Ankaŭ ekzistas praktiko konverti lumturojn en [[Muzeo|muzeojn]], kie iamaj lumturistoj servas kiel gvidistoj. Krome, en iuj landoj, lumturoj estas konvertitaj en [[Hotelo|hotelojn]], kiuj estas tre postulataj inter turistoj. La proksimaj domoj de la gardistoj ankaŭ estas uzataj por loĝigi turistojn aŭ por gastigi [[suvenirbutiko]]jn, malgrandajn lumturmuzeojn, ktp. == En kulturo == * ''La Lumturo'', [[horora filmo]] de Robert Eggers el 2019 pri du lumturistoj en Majno fine de la 19-a jarcento, kiuj iom post iom falas en [[frenezo]]<nowiki/>n. == En Esperanto aperis == * [[Hannes Sigfússon]]: Sankta Vaĉo (trad. [[Baldur Ragnarsson]]). Meditemo de lumturisto. Aperis en [[BA25]] sub tradukita poezio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.alk.org.uk Brita asocio de Lumturistoj] * [https://web.archive.org/web/20080531005333/http://www.michiganlighthouse.org/bibliography_lightkeepers.html Bibliografio pri lumturistoj] (angle) * [https://www.youtube.com/watch?v=hoHn1tCKY2A Odo al la lumturisto de Andrew Tremaine.] * [http://www.unitedstateslighthouses.com/news-and-stories/17-life-as-a-lighthouse-keeper.html Vivo kiel lumturisto – usonaj lumturoj]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Maraj profesioj]] 256duq4wqp6hcf13305z0bap1coo646 9350032 9349985 2026-04-09T03:06:18Z Arbarulo 135469 La sola fonto estis misuzata 9350032 wikitext text/x-wiki {{Sen fontoj|temo = |dato = aprilo 2026}} [[dosiero:Farero de Estaca de Bares.jpg|eta|Lumturisto ĉe Cape Estaca de Bares ([[Hispanio]]), 2013.]] [[dosiero:Lighthouse keeper.jpg|eta|Fanny Salter, usona lumturistino, purigas lenson, 1945.]][[Dosiero:'The_Lighthouse_at_the_End_of_the_World'_by_George_Roux_01.jpg|eta|368x368ra|Kovrilo de ''La Lumturo ĉe la Fino de la Mondo'' ([[d:Q1195225]]) de [[Jules Verne]] kaj [[Michel Verne]], unu el pluraj fikciaj prezentadaj libroj (kaj filmoj) de la vivoj de lumturistoj.]] '''Lumturisto''' respondecas pri "prizorgado de la [[lumturo]], kiu servas por protekti [[Ŝipo|ŝipojn]], brulante hele kaj klare de [[sunsubiro]] ĝis [[sunleviĝo]]"  kaj pri efektivigo de negravaj riparadoj de la lumturo. La lumturisto kutime loĝis kun sia [[familio]] en la tuja ĉirkaŭaĵo de la lumturo, aŭ en la lumturo mem, kiun ili prizorgadis. La lumturisto, kun aŭ sen [[familio]], ofte loĝas ĉe la deĵorstacio, ĉu en proksima konstruaĵo ĉu en la lumturo mem. Ĉe stacioj situantaj sur izolitaj rokaj insuloj aŭ konstruitaj sur subakvaj fundamentoj, tio signifas, ke ili estas tenataj izolitaj dum certaj tempoperiodoj, kiuj povas esti pli longaj pro [[vetero]]. Ekde la fino de la 20-a jarcento, la [[profesio]] de lumturisto maluziĝis, aŭ entute ĉesis ekzisti en multaj landoj, ĉar ĉiuj turoj nun estas aŭtomate monitorataj de centraj stacioj (trafikregulaj centroj) kaj prizorgataj nur kiam necese. Tutmonde, restas nur kelkaj homekipitaj lumturoj, precipe kie specialaj kondiĉoj postulas la ĉeeston de homo aŭ kie laborkostoj estas tre malaltaj. Sed la funkcio mem restas populara en kulturo, la neceso vivi en fora loko ([[kabo]]) en kondiĉoj de izoleco. Pro la romantika [[aŭro]] de la profesio, ĝiaj membroj ofte fariĝas temoj de artaĵoj. == Historio de la profesio == Preskaŭ nenio estas konata pri la unuaj lumturistoj. Supozeble, iliajn taskojn plenumis familianoj de [[Maristo|maristoj]], kiuj ekbruligis fajrojn sur la bordo por provizi al siaj amatoj gvidilon por sekura reveno. En la [[Mezepoko]], la bontenado de navigaciaj lumoj estis la respondeco de [[Monaĥo|monaĥoj]] kaj [[Monaĥino|monaĥinoj]], kiuj rigardis tion kiel formon de [[servo]] al aliaj. La profesio ofte estis transdonita tra generacioj, kaj tiel tutaj "lumturdinastioj" ekestis. Kvankam la [[salajro]] ĝenerale ne estis tre alta, la profesio tamen estis konsiderata honorinda kaj prestiĝa. Krome, la gardanto kaj lia familio ricevis [[Loĝejo|loĝejon]]. Ĉar la lumtura ekipaĵo fariĝis pli kompleksa en la 19-a jarcento (inkluzive de la disvolviĝo de [[Fresnel-lenso|fresnel-lensoj]], nebulalarmoj, ktp.), gardantoj komencis havi asistantojn (unu aŭ plurajn), kiuj ankaŭ ricevis loĝejon. Ĉiam, la profesio de lumturisto postulis grandan respondecon, pretecon elteni ĝenon kaj malfacilaĵojn, kaj ofte heroecon. La lumturisto devis deĵori la tutan [[Nokto|nokton]], kaj en [[Nebulo|nebula]] [[vetero]] la tutan [[Tago|tagon]], inkluzive de [[Semajnfino|semajnfinoj]] kaj [[Ferio|ferioj]]. Li devis elteni severajn veterkondiĉojn, inkluzive de [[Uragano|uraganoj]] kaj [[Ŝtormo|ŝtormoj]]: kvankam sekure por la lumturo mem, ili povis forlavi loĝkonstruaĵojn kaj iliajn loĝantojn al la maro. Aliflanke, en la tempo kiam ordinara [[fajro]] funkciis kiel lumfonto, fajro povis facile ekagi en lumturo. Venenaj [[Hidrargo|hidrargaj]] vaporoj, kiuj estis uzataj en la 19-a jarcento por certigi la glatan rotacion de la lumtura lenso, ankaŭ prezentis sanriskon. Por iuj, longedaŭra izoliteco de la [[socio]] povis esti [[Sufero|suferado]]. Fine, ekzistas multaj kazoj kie lumturistoj devis riski sin per helpo al maristoj en danĝero. == Moderneco == Ekde la mezo de la 20-a jarcento, plej multaj lumturoj fariĝis aŭtomataj; poste, ankaŭ eblis kontroli ilin demalproksime. La profesio de lumturisto iom post iom perdis sian gravecon, sed ne malaperis tute kaj daŭre ekzistas en la 21-a jarcento. Unue, la funkciigo de modernaj navigaciaj helpoj ankaŭ postulas superrigardon; krome, en aparte malfacilaj navigaciaj kondiĉoj, ne eblas fidi nur je ŝipborda elektroniko. Due, krom siaj ĉefaj taskoj, lumturisto povas plenumi teknikan laboron, kontroli navigaciajn sistemojn, studi datumojn de meteologiaj stacioj, funkciigi [[Radiostacio|radiostacion]] por komunikado kun la [[bordo]] aŭ marŝipoj, monitori la migradon de bestoj kaj birdoj, ktp.  Tial, dungitoj de hidrografiaj servoj ofte okupas la postenon de gardisto, kaj ĉe tiuj lumturoj, kiuj estas fermitaj militaj instalaĵoj, emeritaj mararmeaj oficiroj. Civiluloj ankaŭ povas fariĝi turzorgistoj, kaj konkursoj por la malmultaj vakaj postenoj allogas kandidatojn, kiuj, pro unu aŭ alia kialo, estas altiritaj al la profesio. En la 21-a jarcento, nova tendenco aperis: multaj lumturoj komencis esti agnoskitaj kiel [[Kultura heredo|kulturaj heredaĵoj]]. Tio kondukis al la apero de nova tipo de lumturisto, kies rolo fariĝis ĉefe certigi la konservadon de la lumturo kiel [[monumento]]. Krome, lumtur-konservadaj societoj komencis esti establitaj ĉirkaŭ la mondo, kaj iamaj gardistoj ofte fariĝis membroj. Ankaŭ ekzistas praktiko konverti lumturojn en [[Muzeo|muzeojn]], kie iamaj lumturistoj servas kiel gvidistoj. Krome, en iuj landoj, lumturoj estas konvertitaj en [[Hotelo|hotelojn]], kiuj estas tre postulataj inter turistoj. La proksimaj domoj de la gardistoj ankaŭ estas uzataj por loĝigi turistojn aŭ por gastigi [[suvenirbutiko]]jn, malgrandajn lumturmuzeojn, ktp. == En kulturo == * ''La Lumturo'', [[horora filmo]] de Robert Eggers el 2019 pri du lumturistoj en Majno fine de la 19-a jarcento, kiuj iom post iom falas en [[frenezo]]<nowiki/>n. == En Esperanto aperis == * [[Hannes Sigfússon]]: Sankta Vaĉo (trad. [[Baldur Ragnarsson]]). Meditemo de lumturisto. Aperis en [[BA25]] sub tradukita poezio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.alk.org.uk Brita asocio de Lumturistoj] * [https://web.archive.org/web/20080531005333/http://www.michiganlighthouse.org/bibliography_lightkeepers.html Bibliografio pri lumturistoj] (angle) * [https://www.youtube.com/watch?v=hoHn1tCKY2A Odo al la lumturisto de Andrew Tremaine.] * [http://www.unitedstateslighthouses.com/news-and-stories/17-life-as-a-lighthouse-keeper.html Vivo kiel lumturisto – usonaj lumturoj]{{404|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Maraj profesioj]] gzn3kapty9nf4k2kg5uvmo5v1y9hj0g 0 927029 9350102 9343448 2026-04-09T07:31:32Z ~2026-21896-89 254909 9350102 wikitext text/x-wiki La '''Dunszt-familio''' (germana formo: ''Dunst'', ofte erare skribita kiel ''Tunst'') estas nobela ŝvaba familio, kiu alvenis al Hungario ĉirkaŭ la 17-a–18-a jarcentoj. Ili unue setlis en Pénzeskút kaj en la ĉirkaŭaj setlejoj de la regiono de Veszprém, kiuj tiam estis konsiderataj kiel ''puszta'' (maldense loĝataj teritorioj). La familio Dunszt apartenis al la fondintaj familioj de pluraj tiaj setlejoj.<ref name=":1">[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/005_penzeskut_polgarosodasa.htm V. Pénzeskút a polgárosodás útján (1849—1914)]</ref><ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/003_penzeskut_betelepitese.htm III. Pénzeskút betelepítése és fejlődése 1848-ig]</ref> Poste, en la urbo Veszprém, membro de la familio, [[Ferenc Dunst]] (1815–1883)<ref>[https://www.htaukcio.com/product/29865 Dunst Ferenc 1815-1883. veszprémi polgármester, országgyűlési képviselő , visit fotó 1867-70. ca. | HT Aukció]</ref>, servis kiel urbestro dum du oficperiodoj.<ref>[https://sztghonismeret.hu/kulturalis-orokseg/152-127-i-vilaghaborus-emlek Értéktár - Emléktáblák - 127. I. világháborús emlék - Szentgotthárdi Honismereti Klub]</ref> Pluraj branĉoj de la familio elmigris al Usono, tiel la familio Dunst fariĝis ankaŭ ĉeestanta en Ameriko, sed ankaŭ en najbaraj landoj kiel Aŭstrio kaj Slovakio. La Dunszt-familio origine devenas el la regiono [[Baden-Virtembergo]], pli precize el la urbo [[Adelsheim]]. Kun la tempo, ili ankaŭ oficiale uzis (aŭ rajtis uzi) la nobelan antaŭnomon ''adelsheimi'' (angle: ''of Adelsheim'', germane: ''von Adelsheim''). El la kamparaj setlejoj de la regiono de Veszprém, la familio poste translokiĝis al urboj kiel Sopron, Kecskemét, Budapeŝto kaj pluraj urboj en la regiono Pest, kie ili atingis signifan socian kaj ekonomian sukceson.<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/nemetek_kecskemeten_a_19sz_masodik_feleben/pages/002_Nemetek_Kecskemeten.htm Németek Kecskeméten A 19. Század Második Felében]</ref><ref>[https://keol.hu/kecskemet-bacs/sikert-aratott-a-montazs-est-a-dunszt-familiaval Sikert aratott a Montázs-est a Dunszt famíliával]</ref><ref>[https://www.balassagyarmat.eu/miko.html Eva Dunszt, Zoltan Miko life story]</ref> La familio Dunszt kontribuis al la civila, kultura kaj socia evoluo de [[Hungario]].<ref>[https://tudas.hu/a-svajci-aki-magyarorszagon-lelt-uj-otthonra/ A svájci, aki Magyarországon lelt új otthonra és építette fel nekünk a fogaskerekűt | Tudás.hu]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Germanaj familioj]] bovaovwk7fcg1oyjwmg0jcd3tis79o2 2 929827 9349799 9326926 2026-04-08T13:18:39Z Nvss132 224431 9349799 wikitext text/x-wiki Frederick Krafft Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Herc Szwarc''' (aŭ '''Henri Szwarc''', naskiĝis la 22-a de aprilo 1897, mortis la 24-an de julio 1944) estis pola-franca advokato kaj esperantisto. Szwarc naskiĝis en la urbeto Grabowiec en Pollando, en 1897.<ref><nowiki>https://maitron.fr/szwarc-herc-henri/</nowiki>, notice SZWARC Herc (Henri) par Dominique Tantin, version mise en ligne le 31 août 2015, dernière modification le 7 octobre 2024.</ref> Li elmigris Francion en aŭgusto 1925, el Lublin.<ref>"Chez les étudiants étrangers", ''Le bien public'', 28 januaro 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485070h/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> En 1928, post nur du jaroj, li doktoriĝis ĉe la Universitato de Dijon.<ref name=":0">"Esperantista vivo", ''Esperanto'' 24, no. 4 (Aprilo 1928): 24, https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1928_n332_apr</ref> Lia tezo estis "''Un précurseur du romantisme : Pierre Lebrun (1785-1873)"'' (Antaŭanto de Romantikismo: Pierre Lebrun (1785-1873)), pri la franca poeto Pierre-Antoine Lebrun.<ref>L. Alfreda Hill, ''The Tudors in French Drama'' (Baltimore, The Johns Hopkins University Press, 1932), 171, https://www.google.com/books/edition/Romance_literature_pamphlets/1sdVAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Szwarc,%20Herc%22</ref> Li edziĝis en 1928 al Marguerite Rosselin, kiu estis instruistino.<ref>"Publications de mariages", ''Le Bien public'', 17 julio 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485422s/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> Szwarc estis esperantisto kaj membro de la UEA.<ref name=":0" /> En 1929, li donis senpagajn lecionojn de Esperanto ĉiusemajne en Laon.<ref>"Apprenez l'Esperanto", ''Les tablettes Laonnaises'', 22 junio 1929, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6660347r/f2.item.r=Szwarc.zoom</ref> En 1930 li prelegis esperante en Lublin pri "moroj kaj kutimoj en Franclando".<ref>"Pollando kroniko", ''Pola Esperantisto'' 24, no. 5, (majo 1930)'':'' 67, https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1930_005/mode/2up?q=%22H.+Szwarc%22</ref> Szwarc estis la unua advokato de Herschel Grynszpan.<ref>Stephen Koch, ''Hitler's Pawn: The Boy Assassin and the Holocaust'', (New York: Catapult, 2019), 124.</ref> La familio de Grynszpan dungis la advokato ĉar Szwarc povis paroli jide kun li.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 152.</ref> Dum Grynszpan estis en malliberejo, Szwarc provis instrui al li Esperanton.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 182.</ref> En novembro 1938, Szwarc estis anstataŭita kaj Vincent de Moro-Giafferi iĝiis la nova advokato de Grynszpan<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 155.</ref> Dum la dua Mondmilito, li partoprenis en la Franca Resistado en la urbeto Pombole. Li estis pafita en julio 1944<ref>"Hommage. Henri Szwarc, un destin dans la Résistance", ''La Dépêche'', 6 julio 2007, https://www.ladepeche.fr/article/2007/07/06/5873-hommage-henri-szwarc-un-destin-dans-la-resistance.html</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 3v6tlduzxyefpbr4reap4jm5sp2tcsg 9349803 9349799 2026-04-08T13:20:55Z Nvss132 224431 9349803 wikitext text/x-wiki Frederick Krafft Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Jan Janowski Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Herc Szwarc''' (aŭ '''Henri Szwarc''', naskiĝis la 22-a de aprilo 1897, mortis la 24-an de julio 1944) estis pola-franca advokato kaj esperantisto. Szwarc naskiĝis en la urbeto Grabowiec en Pollando, en 1897.<ref><nowiki>https://maitron.fr/szwarc-herc-henri/</nowiki>, notice SZWARC Herc (Henri) par Dominique Tantin, version mise en ligne le 31 août 2015, dernière modification le 7 octobre 2024.</ref> Li elmigris Francion en aŭgusto 1925, el Lublin.<ref>"Chez les étudiants étrangers", ''Le bien public'', 28 januaro 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485070h/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> En 1928, post nur du jaroj, li doktoriĝis ĉe la Universitato de Dijon.<ref name=":0">"Esperantista vivo", ''Esperanto'' 24, no. 4 (Aprilo 1928): 24, https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1928_n332_apr</ref> Lia tezo estis "''Un précurseur du romantisme : Pierre Lebrun (1785-1873)"'' (Antaŭanto de Romantikismo: Pierre Lebrun (1785-1873)), pri la franca poeto Pierre-Antoine Lebrun.<ref>L. Alfreda Hill, ''The Tudors in French Drama'' (Baltimore, The Johns Hopkins University Press, 1932), 171, https://www.google.com/books/edition/Romance_literature_pamphlets/1sdVAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Szwarc,%20Herc%22</ref> Li edziĝis en 1928 al Marguerite Rosselin, kiu estis instruistino.<ref>"Publications de mariages", ''Le Bien public'', 17 julio 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485422s/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> Szwarc estis esperantisto kaj membro de la UEA.<ref name=":0" /> En 1929, li donis senpagajn lecionojn de Esperanto ĉiusemajne en Laon.<ref>"Apprenez l'Esperanto", ''Les tablettes Laonnaises'', 22 junio 1929, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6660347r/f2.item.r=Szwarc.zoom</ref> En 1930 li prelegis esperante en Lublin pri "moroj kaj kutimoj en Franclando".<ref>"Pollando kroniko", ''Pola Esperantisto'' 24, no. 5, (majo 1930)'':'' 67, https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1930_005/mode/2up?q=%22H.+Szwarc%22</ref> Szwarc estis la unua advokato de Herschel Grynszpan.<ref>Stephen Koch, ''Hitler's Pawn: The Boy Assassin and the Holocaust'', (New York: Catapult, 2019), 124.</ref> La familio de Grynszpan dungis la advokato ĉar Szwarc povis paroli jide kun li.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 152.</ref> Dum Grynszpan estis en malliberejo, Szwarc provis instrui al li Esperanton.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 182.</ref> En novembro 1938, Szwarc estis anstataŭita kaj Vincent de Moro-Giafferi iĝiis la nova advokato de Grynszpan<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 155.</ref> Dum la dua Mondmilito, li partoprenis en la Franca Resistado en la urbeto Pombole. Li estis pafita en julio 1944<ref>"Hommage. Henri Szwarc, un destin dans la Résistance", ''La Dépêche'', 6 julio 2007, https://www.ladepeche.fr/article/2007/07/06/5873-hommage-henri-szwarc-un-destin-dans-la-resistance.html</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 th13kzxpwofq6ws2odpj203hqchosjy 9349806 9349803 2026-04-08T13:21:42Z Nvss132 224431 9349806 wikitext text/x-wiki Frederick Krafft Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Herc Szwarc''' (aŭ '''Henri Szwarc''', naskiĝis la 22-a de aprilo 1897, mortis la 24-an de julio 1944) estis pola-franca advokato kaj esperantisto. Szwarc naskiĝis en la urbeto Grabowiec en Pollando, en 1897.<ref><nowiki>https://maitron.fr/szwarc-herc-henri/</nowiki>, notice SZWARC Herc (Henri) par Dominique Tantin, version mise en ligne le 31 août 2015, dernière modification le 7 octobre 2024.</ref> Li elmigris Francion en aŭgusto 1925, el Lublin.<ref>"Chez les étudiants étrangers", ''Le bien public'', 28 januaro 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485070h/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> En 1928, post nur du jaroj, li doktoriĝis ĉe la Universitato de Dijon.<ref name=":0">"Esperantista vivo", ''Esperanto'' 24, no. 4 (Aprilo 1928): 24, https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1928_n332_apr</ref> Lia tezo estis "''Un précurseur du romantisme : Pierre Lebrun (1785-1873)"'' (Antaŭanto de Romantikismo: Pierre Lebrun (1785-1873)), pri la franca poeto Pierre-Antoine Lebrun.<ref>L. Alfreda Hill, ''The Tudors in French Drama'' (Baltimore, The Johns Hopkins University Press, 1932), 171, https://www.google.com/books/edition/Romance_literature_pamphlets/1sdVAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Szwarc,%20Herc%22</ref> Li edziĝis en 1928 al Marguerite Rosselin, kiu estis instruistino.<ref>"Publications de mariages", ''Le Bien public'', 17 julio 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485422s/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> Szwarc estis esperantisto kaj membro de la UEA.<ref name=":0" /> En 1929, li donis senpagajn lecionojn de Esperanto ĉiusemajne en Laon.<ref>"Apprenez l'Esperanto", ''Les tablettes Laonnaises'', 22 junio 1929, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6660347r/f2.item.r=Szwarc.zoom</ref> En 1930 li prelegis esperante en Lublin pri "moroj kaj kutimoj en Franclando".<ref>"Pollando kroniko", ''Pola Esperantisto'' 24, no. 5, (majo 1930)'':'' 67, https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1930_005/mode/2up?q=%22H.+Szwarc%22</ref> Szwarc estis la unua advokato de Herschel Grynszpan.<ref>Stephen Koch, ''Hitler's Pawn: The Boy Assassin and the Holocaust'', (New York: Catapult, 2019), 124.</ref> La familio de Grynszpan dungis la advokato ĉar Szwarc povis paroli jide kun li.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 152.</ref> Dum Grynszpan estis en malliberejo, Szwarc provis instrui al li Esperanton.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 182.</ref> En novembro 1938, Szwarc estis anstataŭita kaj Vincent de Moro-Giafferi iĝiis la nova advokato de Grynszpan<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 155.</ref> Dum la dua Mondmilito, li partoprenis en la Franca Resistado en la urbeto Pombole. Li estis pafita en julio 1944<ref>"Hommage. Henri Szwarc, un destin dans la Résistance", ''La Dépêche'', 6 julio 2007, https://www.ladepeche.fr/article/2007/07/06/5873-hommage-henri-szwarc-un-destin-dans-la-resistance.html</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 lrvgj8bp04org4ijeyl0pl8wagv65z6 9349807 9349806 2026-04-08T13:22:18Z Nvss132 224431 9349807 wikitext text/x-wiki Frederick Krafft Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Herc Szwarc''' (aŭ '''Henri Szwarc''', naskiĝis la 22-a de aprilo 1897, mortis la 24-an de julio 1944) estis pola-franca advokato kaj esperantisto. Szwarc naskiĝis en la urbeto Grabowiec en Pollando, en 1897.<ref><nowiki>https://maitron.fr/szwarc-herc-henri/</nowiki>, notice SZWARC Herc (Henri) par Dominique Tantin, version mise en ligne le 31 août 2015, dernière modification le 7 octobre 2024.</ref> Li elmigris Francion en aŭgusto 1925, el Lublin.<ref>"Chez les étudiants étrangers", ''Le bien public'', 28 januaro 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485070h/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> En 1928, post nur du jaroj, li doktoriĝis ĉe la Universitato de Dijon.<ref name=":0">"Esperantista vivo", ''Esperanto'' 24, no. 4 (Aprilo 1928): 24, https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1928_n332_apr</ref> Lia tezo estis "''Un précurseur du romantisme : Pierre Lebrun (1785-1873)"'' (Antaŭanto de Romantikismo: Pierre Lebrun (1785-1873)), pri la franca poeto Pierre-Antoine Lebrun.<ref>L. Alfreda Hill, ''The Tudors in French Drama'' (Baltimore, The Johns Hopkins University Press, 1932), 171, https://www.google.com/books/edition/Romance_literature_pamphlets/1sdVAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Szwarc,%20Herc%22</ref> Li edziĝis en 1928 al Marguerite Rosselin, kiu estis instruistino.<ref>"Publications de mariages", ''Le Bien public'', 17 julio 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485422s/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> Szwarc estis esperantisto kaj membro de la UEA.<ref name=":0" /> En 1929, li donis senpagajn lecionojn de Esperanto ĉiusemajne en Laon.<ref>"Apprenez l'Esperanto", ''Les tablettes Laonnaises'', 22 junio 1929, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6660347r/f2.item.r=Szwarc.zoom</ref> En 1930 li prelegis esperante en Lublin pri "moroj kaj kutimoj en Franclando".<ref>"Pollando kroniko", ''Pola Esperantisto'' 24, no. 5, (majo 1930)'':'' 67, https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1930_005/mode/2up?q=%22H.+Szwarc%22</ref> Szwarc estis la unua advokato de Herschel Grynszpan.<ref>Stephen Koch, ''Hitler's Pawn: The Boy Assassin and the Holocaust'', (New York: Catapult, 2019), 124.</ref> La familio de Grynszpan dungis la advokato ĉar Szwarc povis paroli jide kun li.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 152.</ref> Dum Grynszpan estis en malliberejo, Szwarc provis instrui al li Esperanton.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 182.</ref> En novembro 1938, Szwarc estis anstataŭita kaj Vincent de Moro-Giafferi iĝiis la nova advokato de Grynszpan<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 155.</ref> Dum la dua Mondmilito, li partoprenis en la Franca Resistado en la urbeto Pombole. Li estis pafita en julio 1944<ref>"Hommage. Henri Szwarc, un destin dans la Résistance", ''La Dépêche'', 6 julio 2007, https://www.ladepeche.fr/article/2007/07/06/5873-hommage-henri-szwarc-un-destin-dans-la-resistance.html</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 kvd1oveklghfdodjh4m552goj5bbdu0 0 932035 9349771 9348661 2026-04-08T12:49:26Z Mayer Ferenc 254860 9349771 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller}} [[Dosiero:Grab Frau und Herr István Dunszt †1924, †1928, 2024 Bakonybél.jpg|eta|La tombo de la pra-pra-geavoj de Dunszt en [[Bakonybél]].]] '''Vilmos Dunszt'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Dunszt Vilmos]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de Adelsheim, devenanta el Veszprém kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ ''pustoj'' (puszta), kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 Instagram]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de Hungario.<ref name=":2" /> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Dunszt in 2014]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun Ferenc Molnár „Caramel”, titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la Kővirágok Énekiskola ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de Judit Kővári, kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos. Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] 6li3j8abc8dvpzw801kr6qcnr5ybcks 9349781 9349771 2026-04-08T13:05:51Z Mayer Ferenc 254860 9349781 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller}} [[Dosiero:Grab Frau und Herr István Dunszt †1924, †1928, 2024 Bakonybél.jpg|eta|La tombo de la pra-pra-geavoj de Dunszt en [[Bakonybél]].]] '''Vilmos Dunszt'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Dunszt Vilmos]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de Adelsheim, devenanta el Veszprém kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ ''pustoj'' (puszta), kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 Instagram]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de Hungario.<ref name=":2" /> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Dunszt in 2014]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun Ferenc Molnár „Caramel”, titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la Kővirágok Énekiskola ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de Judit Kővári, kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos. Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /> == Familio kaj deveno == Li devenas de la romkatolika, devene el Veszprém, blazone nobela familio Dunszt (Dunst). Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969).<ref name=":2" /> Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino.<ref name=":2" /> Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924). Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] ab8ctua0tdb0wooz6866xfcp8x6mvfe 9349784 9349781 2026-04-08T13:07:12Z Mayer Ferenc 254860 9349784 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller}} [[Dosiero:Grab Frau und Herr István Dunszt †1924, †1928, 2024 Bakonybél.jpg|eta|La tombo de la pra-pra-geavoj de Dunszt en [[Bakonybél]].]] '''Vilmos Dunszt'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Dunszt Vilmos]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de Adelsheim, devenanta el Veszprém kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ ''pustoj'' (puszta), kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 Instagram]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de Hungario.<ref name=":2" /> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Dunszt in 2014]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun Ferenc Molnár „Caramel”, titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> [[Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|eta|Dunszt aperis en unu el siaj unuaj teatro-roloj en [[Pupteatro|pupteatraĵo]].]] Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la Kővirágok Énekiskola ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de Judit Kővári, kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos. Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /> == Familio kaj deveno == Li devenas de la romkatolika, devene el Veszprém, blazone nobela familio Dunszt (Dunst). Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969).<ref name=":2" /> Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino.<ref name=":2" /> Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924). Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] 3x2o3375akbbzobkzm5qvl6ojl1k5ud 9349786 9349784 2026-04-08T13:07:45Z Mayer Ferenc 254860 9349786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller}} [[Dosiero:Grab Frau und Herr István Dunszt †1924, †1928, 2024 Bakonybél.jpg|eta|La tombo de la pra-pra-geavoj de Dunszt en [[Bakonybél]].]] '''Vilmos Dunszt'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Dunszt Vilmos]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de Adelsheim, devenanta el Veszprém kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ ''pustoj'' (puszta), kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 Instagram]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de Hungario.<ref name=":2" /> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Dunszt in 2014]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun Ferenc Molnár „Caramel”, titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> [[Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|eta|Dunszt aperis en unu el siaj unuaj teatro-roloj en [[Pupteatro|pupteatraĵo]].]] Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la Kővirágok Énekiskola ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de Judit Kővári, kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos. Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /> == Familio kaj deveno == Li devenas de la romkatolika, devene el Veszprém, blazone nobela familio Dunszt (Dunst). Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969).<ref name=":2" /> Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino.<ref name=":2" /> Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924). Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] 0xmoqveyi7p1nr5szrjz5sz6zqztm6p 9349828 9349786 2026-04-08T14:10:16Z ~2026-21656-83 254865 9349828 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller}} [[Dosiero:Grab Frau und Herr István Dunszt †1924, †1928, 2024 Bakonybél.jpg|eta|La tombo de la pra-pra-geavoj de Dunszt en [[Bakonybél]].]] '''Vilmos Dunszt'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Dunszt Vilmos]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de Adelsheim, devenanta el Veszprém kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ ''pustoj'' (puszta), kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 Instagram]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de Hungario.<ref name=":2" /> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Dunszt in 2014]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun Ferenc Molnár „Caramel”, titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> [[Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|eta|Dunszt aperis en unu el siaj unuaj teatro-roloj en [[Pupteatro|pupteatraĵo]].]] Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la Kővirágok Énekiskola ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de Judit Kővári, kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos. Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /> == Familio kaj deveno == Li devenas de la romkatolika, devene el Veszprém, blazone nobela familio Dunszt (Dunst). Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924). Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] 02zmpkbxb1rb53vifctoptuy60eh9bx 0 935696 9349954 9348711 2026-04-08T20:05:22Z Sj1mor 12103 9349954 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{Informkesto gazeto | Nomo = Beletra Almanako 52-53 | Bildo = BA titolo.png | Grandeco de bildo = 300ra | Speco = Literatura revuo | Formato = 314 paĝoj, proks. 21,3 cm x 13,8 cm | Dato = februaro-junio 2025 | Establodato = septembro 2007 | Lando = [[Usono]] | Urbo = [[Novjorko]] | Posedanto = [[Mondial (eldonejo)|Mondial]] | Publikigisto = [[Ulrich Becker]] | Eldonkvanto = | Redaktisto = [[Probal Daŝgupto]], [[István Ertl]], [[Jesper Lykke Jacobsen]], [[Suso Moinhos]], [[Nicola Ruggiero]] kaj [[Anina Stecay]] | Ĉefredaktisto = [[Suso Moinhos]] | Adreso = 203 W 107<small>^th</small> St #6C, Novjorko <small>(New York)</small> NY 10025, Usono <small>(USA)</small> | Retejo = [https://www.beletraalmanako.com/boao/ba52-ba53 Beletra Almanako 52-53] | Lingvo = [[Esperanto]] | ISBN = ISBN 9781595695161 | ISSN = 1937-3325 }} '''BA52-53''' estas la kvindekdua kaj kvindektria numeroj de la literatura libroforma revuo '''[[Beletra Almanako]]''' ('''[[BA]]'''), aperinta en februaro-junio [[2025]]. == Prezento == * [[Probal Daŝgupto]] === Originala prozo === * [[Sten Johansson]]: [[Farango]] * [[Cho Sung Ho]]: Blanka plafono * Su Fidler Cowling: Gvatanta Tomaso * [[Roberto Pérez-Franco]]: Du [[Mikronovelo|mikronoveloj]] (''La entrudulino; Perdita'') * [[Mikaelo Bronŝtejn]]: Miaj inĝeniaj konversacioj kun la nepino * [[Evgenij Georgiev]]: [[Raĥab]], saluton! * [[Yin Jiaxin]]: Revene al hejmo * Yin Jiaxin: Amo profundiĝas enkoren * [[Laure Patas d’Illiers]]: Sonĝo de [[amebo]] == Originala poezio == * [[Nicola Ruggiero]]: [[Gazalo]] * Louis Genin: Sed ne forgesu... * Jado (Wei Yubin): Kolekta Klarigo: Lumo de Revenvojo (''Somera voko; Reveno post vesperstudado; Patro revenas de la bazaro; Ĉe festo, revenante hejmen; Adiaŭo; Post jaroj'') * [[Gonçalo Neves]]: La fia komedio * [[Jesper Lykke Jacobsen]]: Sezonaj sonetoj (''Aŭtuno; Vintro; Printempo; Somero'') * Jesper Lykke Jacobsen: Alvoko * [[Minosun]]: Al mia mentoro Seimin * Jubert Cabrezos: Tanagaoj * [[Nikola Rašić]]: Du poemoj (''Telefonado al postmoderno; Vento kaj velo'') * [[Blazio Vaha]]: Poemoj (''Pri-Zamenhofa Zamenhofado; Budapeŝta Esperanta holunĝo kun peskaj pruntaĵoj, je la kvina horo aŭrore, post Prajdo, en la jaro 2025a; Dialoga Esperanto-halanĝo marda kun peskaj pruntovortoj; Kutam, kiu estas vi?'') == Tradukita prozo == * [[Shao Baojian]]: Eterna pordo (''trad. Minosun'') * [[Pádraic Ó Conaire]]: Mia nigra azeneto (''trad. Gabriel Beecham'') * [[Colette]]: Du rakontoj (La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto; ''trad. [[Thierry Tailhades]]'') * Rob Scherjon: La fluganta domo (''trad. [[Nikola Rašić]]'') == Tradukita poezio == * [[Robindronath Tagor]]: Mia vojo disvagis (''trad. [[Probal Daŝgupto]]'') * [[Ricardo Miró]] kaj Joaquín Pablo Franco González: Du panamaj poemoj (''Patrio; En la mar’; trad. [[Roberto Pérez-Franco]]'') * [[Luo Fu (poeto)|Loufu]]: Ekster fumo (''trad. Minosun'') * [[Tanikawa Shuntaro]]: Adiaŭ (''trad. [[Kitagawa Hisasi]]'') * [[Homero]]: [[Odiseado]] (''Tria kanto''; ''trad. [[Abel Montagut]]'') == Teatro == * [[Luiza Carol]]: La vojerarintoj. Monologo de virino spektanta la operon ''[[La traviata|La Traviata]]'' de [[Verdi]] * Luiza Carol: Kaj jam brilis la steloj. Monologo de spektantino == Artikoloj kaj eseoj == * [[Anna Tüskés]]: Intervjuo kun [[Éva Tófalvy]] (''trad. Blazio Vaha'') * Éva Tófalvy: La mondo en [[2082]] laŭ [[Sándor Szathmári]] * [[István Simon (poeto)|István Simon]]: La senkompata humanisto * Maurizio Giacometto: [[Vojaĝo al Kazohinio]] de [[Sándor Szathmári]], kiel reviviĝo de [[raciismo]] en la [[20a jarcento]] * Jado (Wei Yubin): La Spirado de lingvo: ekde la Budapeŝta Esperanta rondo. Pri la viva uzo, novkreado kaj la potenco de la klasikaĵoj * Abel Montagut: Pri esperantigo de virinaj nomoj, precipe tiuj el la antikva greka. Kelkaj esploroj kaj proponoj * Wolfram Rohloff: Cent jaroj da Biblio: okazo esplori * Vejdo (Wei Yida): Variantoj en tradukado de la ĉinaj antikvaj poemoj * [[Wang Chongfang]]: Pri la formo de miaj tradukoj de ĉinaj klasikaj poeziaĵoj * [[Marc van Oostendorp]]: Suneroj en kesto. Leteroj inter Ada Magnina kaj Eduard Bakker (1934-1935) * [[Wera Blanke]]: Mankanta litero * [[Miguel Fernández]]: Poezio kadre de la 83a kongreso de HEF * Yoshiro Hashimoto: La rajto vivi kiel individuo kaj civitano. Kion mi kapablas fari nun? == Recenzo == * [[Trevor Steele]] pri ''Epistolo al Philémonos'' de [[Vinko Ošlak]] * Debra Hamel pri ''[[La edzino de l' tempvojaĝanto (romano)|La edzino de l’ tempvojaĝanto]]'' de [[Audrey Niffenegger]] (''trad. István Ertl'') * [[Geoffrey Greatrex]] pri ''Wisdom’s House, Heaven’s Gate. Athens and Jerusalem in the Middle Ages'' de Teresa Shawcross * [[Cho Sung Ho]] pri ''Rakontaro de Genĝi'' de [[Murasaki Shikibu|Murasaki Sikibu]] (''trad. [[Yamasita Tosihiro]]'') * [[Valentin Melnikov]] pri ''Centvorte'' de [[Jorge Rafael Nogueras]] * [[Paulo Sérgio Viana|Paulo Sergio Viana]] pri ''Nubumo'' de Giuseppe Campolo (''trad. [[Nicolino Rossi]]'') == Eksteraj ligiloj == * [http://www.beletraalmanako.com Oficiala retejo de BA (Beletra Almanako)] * [http://www.beletraalmanako.com/boao/ba52-ba53/index.html BA n-ro 52-53, februaro-junio 2025] {{-}} {{BA|state=uncollapsed}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Beletra Almanako|52-53]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2025]] b5gbjopfzsosop9vssqnkls4emraq12 0 935824 9349795 9349297 2026-04-08T13:17:40Z Mikelo~eowiki 1414 /* Turismo */ 9349795 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=TG}} '''Kpalimé''' estas urbo en [[Togolando]], en la regiono [[Altebenaĵo (regiono)|''Plateaux'']] (franca por altebenaĵo). Ĝi estas unu el la plej grandaj urboj en Togolando kaj grava agrikultura kaj transporta centro. En la antaŭkolonia periodo, ĝi estis konata kiel ''Agome-Palimé.'' Kpalimé estas la administra centro de la prefektujo Kloto. == Geografio == Kpalimé situas 120 km nordokcidente de la ĉefurbo [[Lomeo]] kaj 20 km de la limo kun [[Ganao]]. La urbo situas en monteta regiono proksime al Monto Agou (986 m) kaj Monto Kloto. La akvofaloj Yikpa kaj Womé ankaŭ estas proksime. === Klimato === La klimato estas pli malvarmeta ol la resto de Togolando, kun averaĝa jara temperaturo de 26°C. Plej multe da pluvokvanto okazas somere, kun averaĝa jara pluvokvanto de 1 446 mm. == Loĝantaro == En 2010, Kpalimé havis 75 084 loĝantojn, igante ĝin la kvara plej granda urbo en la lando post Lomeo, [[Sokodé]] kaj [[Kara (Togolando)|Kara]]. La urbo situas ene de la historia setleja areo de la [[Eveoj|eveoj,]] la plej granda etna grupo. == Historio == De [[1855]] ĝis [[1914]], la urbo estis sub [[Germanio|germana]] regado, de [[1914]] ĝis [[1919]]  sub [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] regado, kaj de [[1919]] ĝis [[1960]] sub [[Francio|franca]] regado. == Ekonomio == Pro sia klimato kaj montara pejzaĝo, la urbo estis populara feria celloko dum la kolonia epoko. Kpalimé iam estis la centro de la togolanda kultivado de [[kafo]], [[kakao]] kaj [[Citruso|citrusoj]], sed ĉi tiu sektoro preskaŭ malaperis. Kpalimé estis grava komerca centro por ĉi tiuj produktoj, de kie ili estis transportataj per vojo aŭ fervojo al [[Lomeo]]. Hodiaŭ, ĝi estas konata pro sia ŝtofa kaj frukta merkato, kiu okazas mardojn kaj sabatojn. [[Palmoleo]] estas ankaŭ kultivata en la regiono. Praktikata estas ankaŭ [[Arbara mastrumado|forstado]]. == Metioj == Kpalimé estas la ĉefa centro de Togolando por metiaĵoj kiel [[Lignoprilaboro|lignoskulptaĵo]], [[teksado]], [[plektaĵo]], ornamitaj [[Lagenario|kalabasoj]], [[Batiko|batikoj]], [[Pentrarto|pentrado]], [[ceramiko]] kaj surmuntitaj papilioj.  Estas 36 metiistaj [[Laborrenkontiĝo|laborrenkontiĝoj]], vendejoj kaj ankaŭ metiista trejnadlernejo en la urbo<ref>(fr) "''[https://web.archive.org/web/20150214234235/http://kpalime-togo.com/cartes/carte_kpalime_artistes_artisans.html Carte Kpalime artistes artisans]''". Kpalime-togo.com. [http://www.kpalime-togo.com/cartes/carte_kpalime_artistes_artisans.html Arkivita de la originalo], la 14-an de februaro 2015.</ref>. == Transporto == La urbo Kpalimé estas konektita al la ĉefurbo de la lando per [[fervojo]]. La togolanda nacia vojo N5 trairas la urbon, kiu ligas al Lomeo kaj Atakpamé. == Turismo == * La [[Katedralo de Sankta-Spirito de Kpalimé]] estis konstruita en 1913 sub germana regado. La urbo estas la sidejo de la [[Katolika Eklezio|Romkatolika]] Diocezo de Kpalimé ekde 1994 * [[La kastelo Viale]] * Memormonumento pri Mortintoj. konsistas en tri branĉaj arkoj ,kiuj tuŝas sin alte. Ornamitaj de lokaj ŝtonetoj de la Monto Kloto, nomita ŝtoneto de Akata (Atakakpé = en evea lingvo ŝtonetoj de Akata).La celo estas rememori la luktantojn kaj mortintojn okaze de la sendependeco de la lando. * Bazaro en la centro ĉiuj mardoj kaj sabatoj. * Centro de Metiartoj CEAA * Groto de Virgulino Maria ,proksime de preĝejo Sankta-Jozefo de Agome-Kusuntsu * Protektita Arbaro de Missahoé (FCM) , je 5 km de Kpalimé. 1482 hektaroj * Monto Agou, la plej alta monto de Togolando (986 metroj), je averaĝe 20 km de Kpalimeo. * Akvofaloj de Womé * Akvofaloj de Yikpa ( la plej granda de Orienta Afriko , je 80 metroj ) * Akvofaloj de Kamalo (la plej vizitata) La regiono ĉirkaŭ Kpalimé estas konata pro sia beleco kaj [[tropika klimato]]. En klaraj tagoj , Monto Agou kaj Monto Kloto ofertas vidojn al la Lago Voltao. Pluraj [[Akvofalo|akvofaloj]] (Tomegbe, Kpoeta, Woatti, Woma, Ykpa, Aklowa, Kpima kaj Amegape), same kiel kafo- kaj kakaoplantejoj, situas en la tuja ĉirkaŭaĵo. <gallery mode="packed" heights="180" > Dosiero:Monument historique de Kpalimé - 2024.jpg|Memormonumento pri mortintoj Dosiero:Cathédrale_de_Kpalimé_vue_de_Coté.JPG |Katedralo de Sankta-Spirito Dosiero:Château_Viale.jpg | Kastelo Viale Dosiero:Image_paysage_parc_missahoe_04.jpg | Protektita arbaro de Missahoe Dosiero:Cascade_de_Womé_au_togo_10.jpg | akvofaloj de Womé Dosiero:CASCADE_DE_KAMALO.jpg | akvofaloj de Kamalo </gallery> === Kuirarto === Lokaj specialaĵoj inkluzivas [[Palmovino|palmovinon]] kaj rostitan [[Koko|kokidon]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝon]], servatajn kun [[fufuo]] kaj [[Arakida oleo|arakida]] saŭco. === Esperanto === Kpalimé gastigos la 9-an [[Afrika Kongreso de Esperanto|Afrikan Kongreson de Esperanto]] de la 26-a ĝis 31-a de decembro 2026.<ref>Kongresa Organiza Komitato de AKE. 2026. "Aliĝu al la 9-a Afrika Kongreso de Esperanto." ''Esperanto'' 1411(4): 79.</ref> == Bibliografio == * (franca) Maurice Piraux et Muriel Devey, , Paris, Éditions du Jaguar, <abbr>coll.</abbr> «Aujourd'hui», aŭgusto 2010, 256 <abbr>p.</abbr> <small>(<nowiki>ISBN 978-2-86950-451-6</nowiki>)</small>, <abbr>pp.</abbr> 146-151 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Togolando]] 8mrs0tl8dnl60dt7xyom4mhx446hhxr 9349798 9349795 2026-04-08T13:18:33Z Mikelo~eowiki 1414 /* Turismo */ 9349798 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo|regiono-ISO=TG}} '''Kpalimé''' estas urbo en [[Togolando]], en la regiono [[Altebenaĵo (regiono)|''Plateaux'']] (franca por altebenaĵo). Ĝi estas unu el la plej grandaj urboj en Togolando kaj grava agrikultura kaj transporta centro. En la antaŭkolonia periodo, ĝi estis konata kiel ''Agome-Palimé.'' Kpalimé estas la administra centro de la prefektujo Kloto. == Geografio == Kpalimé situas 120 km nordokcidente de la ĉefurbo [[Lomeo]] kaj 20 km de la limo kun [[Ganao]]. La urbo situas en monteta regiono proksime al Monto Agou (986 m) kaj Monto Kloto. La akvofaloj Yikpa kaj Womé ankaŭ estas proksime. === Klimato === La klimato estas pli malvarmeta ol la resto de Togolando, kun averaĝa jara temperaturo de 26°C. Plej multe da pluvokvanto okazas somere, kun averaĝa jara pluvokvanto de 1 446 mm. == Loĝantaro == En 2010, Kpalimé havis 75 084 loĝantojn, igante ĝin la kvara plej granda urbo en la lando post Lomeo, [[Sokodé]] kaj [[Kara (Togolando)|Kara]]. La urbo situas ene de la historia setleja areo de la [[Eveoj|eveoj,]] la plej granda etna grupo. == Historio == De [[1855]] ĝis [[1914]], la urbo estis sub [[Germanio|germana]] regado, de [[1914]] ĝis [[1919]]  sub [[Unuiĝinta Reĝlando|brita]] regado, kaj de [[1919]] ĝis [[1960]] sub [[Francio|franca]] regado. == Ekonomio == Pro sia klimato kaj montara pejzaĝo, la urbo estis populara feria celloko dum la kolonia epoko. Kpalimé iam estis la centro de la togolanda kultivado de [[kafo]], [[kakao]] kaj [[Citruso|citrusoj]], sed ĉi tiu sektoro preskaŭ malaperis. Kpalimé estis grava komerca centro por ĉi tiuj produktoj, de kie ili estis transportataj per vojo aŭ fervojo al [[Lomeo]]. Hodiaŭ, ĝi estas konata pro sia ŝtofa kaj frukta merkato, kiu okazas mardojn kaj sabatojn. [[Palmoleo]] estas ankaŭ kultivata en la regiono. Praktikata estas ankaŭ [[Arbara mastrumado|forstado]]. == Metioj == Kpalimé estas la ĉefa centro de Togolando por metiaĵoj kiel [[Lignoprilaboro|lignoskulptaĵo]], [[teksado]], [[plektaĵo]], ornamitaj [[Lagenario|kalabasoj]], [[Batiko|batikoj]], [[Pentrarto|pentrado]], [[ceramiko]] kaj surmuntitaj papilioj.  Estas 36 metiistaj [[Laborrenkontiĝo|laborrenkontiĝoj]], vendejoj kaj ankaŭ metiista trejnadlernejo en la urbo<ref>(fr) "''[https://web.archive.org/web/20150214234235/http://kpalime-togo.com/cartes/carte_kpalime_artistes_artisans.html Carte Kpalime artistes artisans]''". Kpalime-togo.com. [http://www.kpalime-togo.com/cartes/carte_kpalime_artistes_artisans.html Arkivita de la originalo], la 14-an de februaro 2015.</ref>. == Transporto == La urbo Kpalimé estas konektita al la ĉefurbo de la lando per [[fervojo]]. La togolanda nacia vojo N5 trairas la urbon, kiu ligas al Lomeo kaj Atakpamé. == Turismo == * La [[Katedralo de Sankta-Spirito de Kpalimé]] estis konstruita en 1913 sub germana regado. La urbo estas la sidejo de la [[Katolika Eklezio|Romkatolika]] Diocezo de Kpalimé ekde 1994 * La [[Kastelo Viale]] * Memormonumento pri Mortintoj. konsistas en tri branĉaj arkoj ,kiuj tuŝas sin alte. Ornamitaj de lokaj ŝtonetoj de la Monto Kloto, nomita ŝtoneto de Akata (Atakakpé = en evea lingvo ŝtonetoj de Akata).La celo estas rememori la luktantojn kaj mortintojn okaze de la sendependeco de la lando. * Bazaro en la centro ĉiuj mardoj kaj sabatoj. * Centro de Metiartoj CEAA * Groto de Virgulino Maria ,proksime de preĝejo Sankta-Jozefo de Agome-Kusuntsu * Protektita Arbaro de Missahoé (FCM) , je 5 km de Kpalimé. 1482 hektaroj * Monto Agou, la plej alta monto de Togolando (986 metroj), je averaĝe 20 km de Kpalimeo. * Akvofaloj de Womé * Akvofaloj de Yikpa ( la plej granda de Orienta Afriko , je 80 metroj ) * Akvofaloj de Kamalo (la plej vizitata) La regiono ĉirkaŭ Kpalimé estas konata pro sia beleco kaj [[tropika klimato]]. En klaraj tagoj , Monto Agou kaj Monto Kloto ofertas vidojn al la Lago Voltao. Pluraj [[Akvofalo|akvofaloj]] (Tomegbe, Kpoeta, Woatti, Woma, Ykpa, Aklowa, Kpima kaj Amegape), same kiel kafo- kaj kakaoplantejoj, situas en la tuja ĉirkaŭaĵo. <gallery mode="packed" heights="180" > Dosiero:Monument historique de Kpalimé - 2024.jpg|Memormonumento pri mortintoj Dosiero:Cathédrale_de_Kpalimé_vue_de_Coté.JPG |Katedralo de Sankta-Spirito Dosiero:Château_Viale.jpg | Kastelo Viale Dosiero:Image_paysage_parc_missahoe_04.jpg | Protektita arbaro de Missahoe Dosiero:Cascade_de_Womé_au_togo_10.jpg | akvofaloj de Womé Dosiero:CASCADE_DE_KAMALO.jpg | akvofaloj de Kamalo </gallery> === Kuirarto === Lokaj specialaĵoj inkluzivas [[Palmovino|palmovinon]] kaj rostitan [[Koko|kokidon]] aŭ [[Fiŝoj|fiŝon]], servatajn kun [[fufuo]] kaj [[Arakida oleo|arakida]] saŭco. === Esperanto === Kpalimé gastigos la 9-an [[Afrika Kongreso de Esperanto|Afrikan Kongreson de Esperanto]] de la 26-a ĝis 31-a de decembro 2026.<ref>Kongresa Organiza Komitato de AKE. 2026. "Aliĝu al la 9-a Afrika Kongreso de Esperanto." ''Esperanto'' 1411(4): 79.</ref> == Bibliografio == * (franca) Maurice Piraux et Muriel Devey, , Paris, Éditions du Jaguar, <abbr>coll.</abbr> «Aujourd'hui», aŭgusto 2010, 256 <abbr>p.</abbr> <small>(<nowiki>ISBN 978-2-86950-451-6</nowiki>)</small>, <abbr>pp.</abbr> 146-151 == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Urboj de Togolando]] h1lcatpf7087sn4lobvtfl8sxls7r76 0 936216 9350112 9341655 2026-04-09T08:23:14Z RG72 11847 9350112 wikitext text/x-wiki {{marto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[marto]] [[2026]]''': ;{{dato|01|03|2026}} * {{flago|Israelo}} {{flago|Usono}} {{flago|Irano}} Dum atakoj de Usono kaj Israelo estis mortigitaj la [[plej supera gvidanto de Irano]] [[Ali Ĥamenei]] kaj kelkaj aliaj iranaj altranguloj, Irano reagis per misilaj atakoj kontraŭ la atakintoj kaj iliaj aliancanoj en la regiono; en Irano pereis almenaŭ 200 homoj. ;{{dato|02|03|2026}} * {{flago|Israelo}} {{flago|Usono}} {{flago|Irano}} Dum atakoj de [[Usono]] kaj [[Israelo]] al [[Irano]] estis mortigitaj jam pli ol 550 homoj, el kiuj 165 estis lernantinoj de knabina lernejo, iliaj gepatroj kaj instruistoj; dume la milito etendiĝis tra la tuta mondoregiono. * {{flago|Francio}} [[Prezidanto de la Respubliko (Francio)|Francia prezidanto]] [[Emmanuel Macron]] anoncis, ke [[Francio]] plialtigos la nombron de siaj [[Nuklea armilo|nukleaj armiloj]] sen mencii konkretan nombron (tiutempe ĝi posedis 290 [[Nuklea kapo|nukleajn kapojn]]). * {{flago|Francio}} [[Francio]] interkonsentis kun 8 eŭropaj landoj ([[Danio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Germanio]], [[Pollando]], [[Belgio]], [[Nederlando]], [[Svedio]], [[Grekio]]) pri ties partopreno en la franca nuklea fortimigo. ;{{dato|04|03|2026}} * {{flago|Usono}} {{flago|Irano}} Usona submarŝipo atakis per torpedo iranan militŝipon ''IRIS Dena'', kiu troviĝis en internacia akvejo apud la urbo [[Galle]] ([[Srilanko]]) sekve de kio la ŝipo sinkis, nur 32 el 180 skipanoj estis savitaj. La irana ŝipo estis reveninta de militoperaco en kiu partoprenis ankaŭ Usono. ;{{dato|05|03|2026}} * {{flago|Rusio}} La eksa vicministro de la [[Ministerio pri Defendo de la Rusia Federacio]] [[Ruslan Calikov]] estis arestita pro akuzoj de [[korupto]]. ;{{dato|08|03|2026}} * {{flago|Israelo}} {{flago|Libano}} La militatako de [[Israelo]] kontraŭ la ŝijaisma militistaro [[Hizbulaho]] en [[Libano]] jam okazigis ĉirkaŭ 400 mortojn kaj centmilojn da elhejmigitoj. ;{{dato|09|03|2026}} * {{flago|Israelo}} {{flago|Irano}} La bombardado de [[Israelo]] kontraŭ naftinstalaĵoj de [[Teherano]] okazigis enormajn ekonomiajn kaj ekologiajn damaĝojn, same faris la bombardado de Teherano al naftinstalaĵoj de la sudaj kaj okcidentaj arabaj najbaroj. ;{{dato|11|03|2026}} * {{flago|Israelo}} {{flago|Irano}} {{flago|Usono}} La konflikto en la [[Ormuza Markolo]] rezultigas damaĝon en la tutmondaj ekonomio kaj komerco de energio. ;{{dato|14|03|2026}} * {{flago|Germanio}} Mortis germana filozofo [[Jürgen Habermas]]. ;{{dato|16|03|2026}} * {{flago|Israelo}} {{flago|Libano}} La armeo de [[Israelo]] invadas teritoriojn de [[Libano]] en militado kontraŭ la ŝijaisma militistaro [[Hizbulaho]]. ;{{dato|17|03|2026}} * {{flago|Afganio}} {{flago|Pakistano}} [[Pakistano|Pakistana]] aeratako al [[Kabulo|kabula]] malsanulejo kaŭzis centojn da mortintoj. * {{flago|Israelo}} {{flago|Irano}} La israela ministerio pri defendo anoncis, ke [[Ali Lariĝani]] estis mortigita en celita nokta aviadila atako. Tamen, ne estis tuja konfirmo de Irano. ;{{dato|19|03|2026}} * {{flago|Israelo}} {{flago|Libano}} La atako de [[Israelo]] kontraŭ [[Libano]] okazigis jam milon da mortintoj, multajn milojn da senhejmigitoj, kaj detruegon kaj senhomigon de la sudo de la lando, krom bombardado de ĉefurbo [[Bejruto]]. ;{{dato|23|03|2026}} * {{flago|Kolombio}} Kraŝo de militista aviadilo en [[Kolombio]] rezultis en almenaŭ 66 mortintoj. ;{{dato|24|03|2026}} * {{flago|Svislando}} La sciencistoj el [[CERN]] unuafoje en la historio sukcese transportis [[Antimaterio|kontraŭmaterion]] per aŭto. ;{{dato|25|03|2026}} * {{flago|Belorusio}}{{flago|Nord-koreio}} [[Belorusio]] kaj [[Nord-Koreio]] subskribis traktaton pri amikeco kaj kunlaboro. <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} nur sencus kaze ke ESTUS referencoj --> {{Projektoj}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2026| 03]] [[Kategorio:Marto laŭ jaroj]] au08futr5hhz70tj897upygclpcnp85 1 939482 9349841 9340222 2026-04-08T14:35:30Z Aidas 3488 Respondo 9349841 wikitext text/x-wiki Nu, mi eble trompiĝis de ruĝa ligilo "Bruce Wilson" en la teksto [[Donald Trump]]. Mi fidis pro tio ke mi trovus informon pri la temo en la alilingvaj branĉoj. Tamen, la anglalingva apartigilo inter tri samnomulo rezultigis tute neniun nur duone konvenan kandidaton. Eble la ruĝa ligilo en la teksto pri Trump simple estis trompa. Mi devos vidi kion mi povas trovi pri "enketisto B. Wilson", kaj se mi ne trovos ion, simple proponos forigon de la tiam fuŝa paĝo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:07, 22 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo|ThomasPusch}} Mi bezonas helpon: ĉu vi eble povas trovi ion ajn pri la temo? Se ne, mi petas al Thomas simple forigi la fuŝan paĝon de mi, sed se tiel estas ke vere ne eblas trovi ion pri tiu nomo, tiam mi postulas ankaŭ forigi la ruĝan ligilon en la teksto "D. Trump". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:54, 25 mar. 2026 (UTC) Mi vere ne havas ideon - mi vidas la eksteran referencon ĉe la nomo en la esperanta teksto pri D. Trump * <nowiki>{{citaĵo el la reto|url=</nowiki>http://www.salon.com/2016/07/16/donald_trumps_weaponized_platform_a_project_three_decades_in_the_making/ <nowiki>|titolo = Donald Trump’s weaponized platform: A project three decades in the making | retejo = [[Salon (website)|Salon]]| dato = July 16, 2016| familia nomo= Rosenberg| persona nomo=Paul}}</nowiki> cetere kun tute fuŝa "esperanta" ligilo [[Salon (website)]], kaj ankaŭ kun dato "July 16, 2016" en fremda lingvo, do evidente simple engluita el la angla teksto, sed en la angla teksto pri D. Trump mi legas pri David kaj Christopher Wilson, kaj pri Wilson Andrews, sed tie nun aperas neniu Bruce Wilson. La supre kopiita ekstera referenco ĉiukaze supozigas ke vere ekzistas iu ĝusta Bruce Wilson, ne nur la "tri malĝustaj" [[:en:Bruce Wilson|en angla listo de samnomuloj]] kun artikoloj en la angla vikipedio, sed ĉar Bruce kaj Wilson estas ĉiutagaj nomoj, estas entute multaj samnomuloj, kaj mi pensus ke eĉ ekkomenci serĉi en la ĝenerala interreto kaj tiam blinde diveni kiu el la multaj samnomuloj povus esti la ĝusta estus vana peno. Mi pretas forigi la fuŝan paĝon de vi kaj konsentus ankaŭ pri forigo de la ruĝa ligilo. Sed ni atendu ĉu eble Arbarulo ankoraŭ havas brilan ideon, ĉar foje li havas tiajn... Cetere, {{re|Arbarulo}} povas esti saĝe entute kritike kontroli la tekston [[Donald Trump]], ĉu tie vere ĉiuj aliaj ruĝaj ligiloj estas prave ruĝaj, kaj ankaŭ ĉu ĉiuj referencoj estas bonorde esperante metitaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 25 mar. 2026 (UTC) :{{re|Aidas|ThomasPusch}} En tiaj okazoj bona ideo estas legi la fonton, se ĝi estas alirebla, kiel ĉi-okaze. Bruce Wilson estas la intervjuato de la artikolo en ''Salon'' kaj ĝi identigas lin kiel fondinton de blogo ''Talk to Action''. Eble tio kondukos al pliaj informoj. Mi ne scias de kie la citinformoj kopiiĝis - ili ne estis en la angla artikolo "Donald Trump" nek "Donald Trump presidential campaign, 2016" en la momento, kiam ili metiĝis al la Esperanta vikipedio*. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 25 mar. 2026 (UTC) :<nowiki>*</nowiki> la nomo Bruce Wilson unuafoje menciigis en la teksto [[Donald Trump]] per redakto 09:50, 30 sep. 2016 UTC de uzanto Jan sewi --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ::{{re|Arbarulo}} Jes, klare. Mi atentigis pri la referenco supre kaj ankaŭ legis ĝin. Do mi scias ke li estas fondinto de iu blogo ''Talk to Action''. Sed mi havas multajn amikojn kiuj ankaŭ havas iun blogon, tio estas ne multe pli ol havi propran Facebook-paĝon, krom se tiu blogo estas aparte renoma, kaj eble menciiĝas en la angla vikipedio, aŭ almenaŭ ĝi havas vikidatuman kodon (estas blogoj pri kiuj estas propraj vikidatumaj kodoj, ekzemple [[:en:List of blogs|'''ĉiuj de ĉi tie''']], sed plej eta informo pri iu blogo "Talk to action" de Bruce W. '''ne''' estas en vikidatumoj). Por plenigi iun vikidatuman eron kaj pliampleksigi unuan pioniran tekston "Bruce Wilson estas usona politika enketisto. Li naskiĝis." al almenaŭ minimuma esperantlingva artikolo, de kiu estonta angla teksto pri tiu usona kaj sendube nur usone grava homo povos ĉerpi, oni almenaŭ bezonus naskiĝdaton kaj -lokon de tiu Bruce W. kun referenco, universitatan edukon kun referenco, nunan loĝlokon, plej bone ankaŭ profesian laborlokon, ambaŭ kun referencoj, krome personan kaj blogan retejon (almenaŭ la lasta ne estos problemo, mi supozas ke temas pri tiu ĉi [http://www.talk2action.org]), kaj ni havas niniujn biografiajn informojn, kiujn ni devus en nur mem skribi en nian artikolon, sed ankaŭ devus meti en vikidatumojn, tial bonaj referencoj gravas. Kaj se mi ĝustas ke la blogo estas ''talk2action.org'': mi tie nenie povis trovi iun noton pli junan ol 2017, kaj pro tio devas suspekti ke la blogo ekde 9 jaroj estas morta. Ĉu? Ĉu iu blogo kiu ekde 9 jaroj ne plu aktivas, estas ankoraŭ bona argumento? Kaj simple serĉi la nomon "Bruce Wilson" per interreta serĉilo ne tre helpos: serĉo per guglo ĵus "nur" rezultigis 220 retejojn, sed relative granda parto, laŭ mia supraĵa legado, temas pri la samnoma kanada futbalisto. Eble estas tute saĝe, ke la angla vikipedio ne mencias la homon kaj la referencon: eble ni faru same. Se vi volas elpremi ion de la angla vikipedio, kaj tie ruĝaj ligiloj estas tiom bona call for action: Estante usonana angla-denaskulo, vi povas al la angla teksto pri Donald Trump nun meti la frazon pri Bruce Wilson, kun brila ruĝa ligilo ĉirkaŭ lia nomo kaj kun la referenca intervjuo de 2016. Se ruĝaj ligiloj tiom bone funkcias en la angla vikipedio, tio eble rezultigas ene de kelkaj semajnoj tutpretan artikolon pri la homo. Sed povas ankaŭ esti ke homoj eble protestos pri enmeto de referenco de 2016 en 2026. Tion eblus vidi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:47, 25 mar. 2026 (UTC) :Ŝajne mi miskomprenis la situacion. Mi supozis ke vi sincere ne scias ion pri Bruce Wilson kaj petas helpon trovi. Mi ne supozis ke vi volas ree prediki senpruvajn teoriojn pri ruĝaj ligiloj. Al kiu vi atribuas la kredon ke ruĝa ligilo en la angla vikipedio ofte rezultigas artikolon ene de kelkaj semajnoj? Ĉar ĝi certe ne estas mia. :Se vi vere volas serĉrezultojn pri la ĝusta Bruce Wilson, eblas serĉi "Bruce Wilson" "Talk to Action" aŭ "Bruce Wilson" "religious right". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:51, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi scias nenion pri kiel juĝi kiu hazarde per Guglo trovita usona retejo estus fidinda. Sed mi certas ke ĉe mi neniel temas pri io "teoria", sed pri tute praktikaj konsideroj kion mi bezonos por ŝtopi esperantan ruĝan ligilon per esperanta ĝerma artikolo aŭ artikoleto. Min persone nenio emocie aŭ laŭ intereso ligus al dekstremaj usonaj blogistoj aŭ blogantoj, despli se la koncerna blogo ŝajne estas tute neaktiva ekde 2017, kaj simple mi dubas pri la menciindeco de la blogo aŭ bloganto. Kaj en mia dubo ne helpas ke evidente la angla vikipedio kun multe pli ol 7 milionoj da artikolon, kiu laŭ mia percepto kovras ĉiun nuancon de la usona socio kaj kulturo, ne havas tekston, nek pri la blogo nek la bloganto, kaj ŝajne eĉ ne estas vikidatumaj eroj pri blogo aŭ bloganto. Mi scias ke se mi malgraŭ tuta persona neinteresiĝo pretus fari tekston pri la du temoj, mi nepre bezonus vikidatuman eron kaj almenaŭ iun ajn tekston en unu el la 20 plej grandaj vikipedioj, prefere en iuj lingvoj kiun mi ankaŭ supraĵe komprenus. Se vi povas fari Esperantan tekston tute sen iu ajn materialo vikipedi-ar-a, vi bonvenas tiel fari, sed mi certas ke ĉiuj aliaj el la 300 almenaŭ duonaktivaj esperantaj Vikipediistoj same ne povas aŭ pretas krei tekston, do bluigi ligilon, sen ke io ajn estus en vikidatumoj aŭ/kaj la angla vikipedio, ĉar se aliel estus, kial ne jam estus iu teksto? Kompreneble ankoraŭ eblus havi la supozon ke simple estas multege pli da ruĝaj ligiloj ol estas esperantaj vikipediistoj, do simple necesus ankoraŭ atendi du jarojn aŭ 720 tagojn ĝis iu uzanto trovus tempon pri tio. Sed mi pensas ke se pri tiom loke-usona temo la anglalingva vikipedio ne interesiĝas, tiam ankaŭ atendi dek, dudek aŭ tridek jarojn ne helpos krei fidon ke la temo estus grava havi estontan propran esperantan artikolon, do nunan ruĝan ligilon, en la esperanta vikipedio de nun eĉ ne 400 mil artikoloj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:35, 8 apr. 2026 (UTC) do3taxdmjw2t70i1wh859w29jjewq1i 9349866 9349841 2026-04-08T15:29:59Z Arbarulo 135469 9349866 wikitext text/x-wiki Nu, mi eble trompiĝis de ruĝa ligilo "Bruce Wilson" en la teksto [[Donald Trump]]. Mi fidis pro tio ke mi trovus informon pri la temo en la alilingvaj branĉoj. Tamen, la anglalingva apartigilo inter tri samnomulo rezultigis tute neniun nur duone konvenan kandidaton. Eble la ruĝa ligilo en la teksto pri Trump simple estis trompa. Mi devos vidi kion mi povas trovi pri "enketisto B. Wilson", kaj se mi ne trovos ion, simple proponos forigon de la tiam fuŝa paĝo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:07, 22 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo|ThomasPusch}} Mi bezonas helpon: ĉu vi eble povas trovi ion ajn pri la temo? Se ne, mi petas al Thomas simple forigi la fuŝan paĝon de mi, sed se tiel estas ke vere ne eblas trovi ion pri tiu nomo, tiam mi postulas ankaŭ forigi la ruĝan ligilon en la teksto "D. Trump". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:54, 25 mar. 2026 (UTC) Mi vere ne havas ideon - mi vidas la eksteran referencon ĉe la nomo en la esperanta teksto pri D. Trump * <nowiki>{{citaĵo el la reto|url=</nowiki>http://www.salon.com/2016/07/16/donald_trumps_weaponized_platform_a_project_three_decades_in_the_making/ <nowiki>|titolo = Donald Trump’s weaponized platform: A project three decades in the making | retejo = [[Salon (website)|Salon]]| dato = July 16, 2016| familia nomo= Rosenberg| persona nomo=Paul}}</nowiki> cetere kun tute fuŝa "esperanta" ligilo [[Salon (website)]], kaj ankaŭ kun dato "July 16, 2016" en fremda lingvo, do evidente simple engluita el la angla teksto, sed en la angla teksto pri D. Trump mi legas pri David kaj Christopher Wilson, kaj pri Wilson Andrews, sed tie nun aperas neniu Bruce Wilson. La supre kopiita ekstera referenco ĉiukaze supozigas ke vere ekzistas iu ĝusta Bruce Wilson, ne nur la "tri malĝustaj" [[:en:Bruce Wilson|en angla listo de samnomuloj]] kun artikoloj en la angla vikipedio, sed ĉar Bruce kaj Wilson estas ĉiutagaj nomoj, estas entute multaj samnomuloj, kaj mi pensus ke eĉ ekkomenci serĉi en la ĝenerala interreto kaj tiam blinde diveni kiu el la multaj samnomuloj povus esti la ĝusta estus vana peno. Mi pretas forigi la fuŝan paĝon de vi kaj konsentus ankaŭ pri forigo de la ruĝa ligilo. Sed ni atendu ĉu eble Arbarulo ankoraŭ havas brilan ideon, ĉar foje li havas tiajn... Cetere, {{re|Arbarulo}} povas esti saĝe entute kritike kontroli la tekston [[Donald Trump]], ĉu tie vere ĉiuj aliaj ruĝaj ligiloj estas prave ruĝaj, kaj ankaŭ ĉu ĉiuj referencoj estas bonorde esperante metitaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 25 mar. 2026 (UTC) :{{re|Aidas|ThomasPusch}} En tiaj okazoj bona ideo estas legi la fonton, se ĝi estas alirebla, kiel ĉi-okaze. Bruce Wilson estas la intervjuato de la artikolo en ''Salon'' kaj ĝi identigas lin kiel fondinton de blogo ''Talk to Action''. Eble tio kondukos al pliaj informoj. Mi ne scias de kie la citinformoj kopiiĝis - ili ne estis en la angla artikolo "Donald Trump" nek "Donald Trump presidential campaign, 2016" en la momento, kiam ili metiĝis al la Esperanta vikipedio*. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 25 mar. 2026 (UTC) :<nowiki>*</nowiki> la nomo Bruce Wilson unuafoje menciigis en la teksto [[Donald Trump]] per redakto 09:50, 30 sep. 2016 UTC de uzanto Jan sewi --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ::{{re|Arbarulo}} Jes, klare. Mi atentigis pri la referenco supre kaj ankaŭ legis ĝin. Do mi scias ke li estas fondinto de iu blogo ''Talk to Action''. Sed mi havas multajn amikojn kiuj ankaŭ havas iun blogon, tio estas ne multe pli ol havi propran Facebook-paĝon, krom se tiu blogo estas aparte renoma, kaj eble menciiĝas en la angla vikipedio, aŭ almenaŭ ĝi havas vikidatuman kodon (estas blogoj pri kiuj estas propraj vikidatumaj kodoj, ekzemple [[:en:List of blogs|'''ĉiuj de ĉi tie''']], sed plej eta informo pri iu blogo "Talk to action" de Bruce W. '''ne''' estas en vikidatumoj). Por plenigi iun vikidatuman eron kaj pliampleksigi unuan pioniran tekston "Bruce Wilson estas usona politika enketisto. Li naskiĝis." al almenaŭ minimuma esperantlingva artikolo, de kiu estonta angla teksto pri tiu usona kaj sendube nur usone grava homo povos ĉerpi, oni almenaŭ bezonus naskiĝdaton kaj -lokon de tiu Bruce W. kun referenco, universitatan edukon kun referenco, nunan loĝlokon, plej bone ankaŭ profesian laborlokon, ambaŭ kun referencoj, krome personan kaj blogan retejon (almenaŭ la lasta ne estos problemo, mi supozas ke temas pri tiu ĉi [http://www.talk2action.org]), kaj ni havas niniujn biografiajn informojn, kiujn ni devus en nur mem skribi en nian artikolon, sed ankaŭ devus meti en vikidatumojn, tial bonaj referencoj gravas. Kaj se mi ĝustas ke la blogo estas ''talk2action.org'': mi tie nenie povis trovi iun noton pli junan ol 2017, kaj pro tio devas suspekti ke la blogo ekde 9 jaroj estas morta. Ĉu? Ĉu iu blogo kiu ekde 9 jaroj ne plu aktivas, estas ankoraŭ bona argumento? Kaj simple serĉi la nomon "Bruce Wilson" per interreta serĉilo ne tre helpos: serĉo per guglo ĵus "nur" rezultigis 220 retejojn, sed relative granda parto, laŭ mia supraĵa legado, temas pri la samnoma kanada futbalisto. Eble estas tute saĝe, ke la angla vikipedio ne mencias la homon kaj la referencon: eble ni faru same. Se vi volas elpremi ion de la angla vikipedio, kaj tie ruĝaj ligiloj estas tiom bona call for action: Estante usonana angla-denaskulo, vi povas al la angla teksto pri Donald Trump nun meti la frazon pri Bruce Wilson, kun brila ruĝa ligilo ĉirkaŭ lia nomo kaj kun la referenca intervjuo de 2016. Se ruĝaj ligiloj tiom bone funkcias en la angla vikipedio, tio eble rezultigas ene de kelkaj semajnoj tutpretan artikolon pri la homo. Sed povas ankaŭ esti ke homoj eble protestos pri enmeto de referenco de 2016 en 2026. Tion eblus vidi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:47, 25 mar. 2026 (UTC) :Ŝajne mi miskomprenis la situacion. Mi supozis ke vi sincere ne scias ion pri Bruce Wilson kaj petas helpon trovi. Mi ne supozis ke vi volas ree prediki senpruvajn teoriojn pri ruĝaj ligiloj. Al kiu vi atribuas la kredon ke ruĝa ligilo en la angla vikipedio ofte rezultigas artikolon ene de kelkaj semajnoj? Ĉar ĝi certe ne estas mia. :Se vi vere volas serĉrezultojn pri la ĝusta Bruce Wilson, eblas serĉi "Bruce Wilson" "Talk to Action" aŭ "Bruce Wilson" "religious right". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:51, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi scias nenion pri kiel juĝi kiu hazarde per Guglo trovita usona retejo estus fidinda. Sed mi certas ke ĉe mi neniel temas pri io "teoria", sed pri tute praktikaj konsideroj kion mi bezonos por ŝtopi esperantan ruĝan ligilon per esperanta ĝerma artikolo aŭ artikoleto. Min persone nenio emocie aŭ laŭ intereso ligus al dekstremaj usonaj blogistoj aŭ blogantoj, despli se la koncerna blogo ŝajne estas tute neaktiva ekde 2017, kaj simple mi dubas pri la menciindeco de la blogo aŭ bloganto. Kaj en mia dubo ne helpas ke evidente la angla vikipedio kun multe pli ol 7 milionoj da artikolon, kiu laŭ mia percepto kovras ĉiun nuancon de la usona socio kaj kulturo, ne havas tekston, nek pri la blogo nek la bloganto, kaj ŝajne eĉ ne estas vikidatumaj eroj pri blogo aŭ bloganto. Mi scias ke se mi malgraŭ tuta persona neinteresiĝo pretus fari tekston pri la du temoj, mi nepre bezonus vikidatuman eron kaj almenaŭ iun ajn tekston en unu el la 20 plej grandaj vikipedioj, prefere en iuj lingvoj kiun mi ankaŭ supraĵe komprenus. Se vi povas fari Esperantan tekston tute sen iu ajn materialo vikipedi-ar-a, vi bonvenas tiel fari, sed mi certas ke ĉiuj aliaj el la 300 almenaŭ duonaktivaj esperantaj Vikipediistoj same ne povas aŭ pretas krei tekston, do bluigi ligilon, sen ke io ajn estus en vikidatumoj aŭ/kaj la angla vikipedio, ĉar se aliel estus, kial ne jam estus iu teksto? Kompreneble ankoraŭ eblus havi la supozon ke simple estas multege pli da ruĝaj ligiloj ol estas esperantaj vikipediistoj, do simple necesus ankoraŭ atendi du jarojn aŭ 720 tagojn ĝis iu uzanto trovus tempon pri tio. Sed mi pensas ke se pri tiom loke-usona temo la anglalingva vikipedio ne interesiĝas, tiam ankaŭ atendi dek, dudek aŭ tridek jarojn ne helpos krei fidon ke la temo estus grava havi estontan propran esperantan artikolon, do nunan ruĝan ligilon, en la esperanta vikipedio de nun eĉ ne 400 mil artikoloj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:35, 8 apr. 2026 (UTC) :::Vi ne legis la fontojn kaj pretendas ke vi ne scias juĝi ĉu ili estas fidindaj, do bonvolu ne plendi pri ili. :::Aliflanke ja estas sence supozi ke la angla vikipedio kovras ĉiun nuancon de la usona socio, sed fakte ne estas tiel. Rimarku kiel grandan artikolon mi sukcesis fari pri simila temo ne havata de la angla vikipedio ĉe [[Bill Doherty]]. Do estas saĝe, ke "jam havas artikolon en la angla vikipedio" ne estas postulata por [[Vikipedio:Menciindeco]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:29, 8 apr. 2026 (UTC) 1juh3fmjoumuu89mbgptnq3z22visjh 9349867 9349866 2026-04-08T15:30:58Z Arbarulo 135469 9349867 wikitext text/x-wiki Nu, mi eble trompiĝis de ruĝa ligilo "Bruce Wilson" en la teksto [[Donald Trump]]. Mi fidis pro tio ke mi trovus informon pri la temo en la alilingvaj branĉoj. Tamen, la anglalingva apartigilo inter tri samnomulo rezultigis tute neniun nur duone konvenan kandidaton. Eble la ruĝa ligilo en la teksto pri Trump simple estis trompa. Mi devos vidi kion mi povas trovi pri "enketisto B. Wilson", kaj se mi ne trovos ion, simple proponos forigon de la tiam fuŝa paĝo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:07, 22 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo|ThomasPusch}} Mi bezonas helpon: ĉu vi eble povas trovi ion ajn pri la temo? Se ne, mi petas al Thomas simple forigi la fuŝan paĝon de mi, sed se tiel estas ke vere ne eblas trovi ion pri tiu nomo, tiam mi postulas ankaŭ forigi la ruĝan ligilon en la teksto "D. Trump". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:54, 25 mar. 2026 (UTC) Mi vere ne havas ideon - mi vidas la eksteran referencon ĉe la nomo en la esperanta teksto pri D. Trump * <nowiki>{{citaĵo el la reto|url=</nowiki>http://www.salon.com/2016/07/16/donald_trumps_weaponized_platform_a_project_three_decades_in_the_making/ <nowiki>|titolo = Donald Trump’s weaponized platform: A project three decades in the making | retejo = [[Salon (website)|Salon]]| dato = July 16, 2016| familia nomo= Rosenberg| persona nomo=Paul}}</nowiki> cetere kun tute fuŝa "esperanta" ligilo [[Salon (website)]], kaj ankaŭ kun dato "July 16, 2016" en fremda lingvo, do evidente simple engluita el la angla teksto, sed en la angla teksto pri D. Trump mi legas pri David kaj Christopher Wilson, kaj pri Wilson Andrews, sed tie nun aperas neniu Bruce Wilson. La supre kopiita ekstera referenco ĉiukaze supozigas ke vere ekzistas iu ĝusta Bruce Wilson, ne nur la "tri malĝustaj" [[:en:Bruce Wilson|en angla listo de samnomuloj]] kun artikoloj en la angla vikipedio, sed ĉar Bruce kaj Wilson estas ĉiutagaj nomoj, estas entute multaj samnomuloj, kaj mi pensus ke eĉ ekkomenci serĉi en la ĝenerala interreto kaj tiam blinde diveni kiu el la multaj samnomuloj povus esti la ĝusta estus vana peno. Mi pretas forigi la fuŝan paĝon de vi kaj konsentus ankaŭ pri forigo de la ruĝa ligilo. Sed ni atendu ĉu eble Arbarulo ankoraŭ havas brilan ideon, ĉar foje li havas tiajn... Cetere, {{re|Arbarulo}} povas esti saĝe entute kritike kontroli la tekston [[Donald Trump]], ĉu tie vere ĉiuj aliaj ruĝaj ligiloj estas prave ruĝaj, kaj ankaŭ ĉu ĉiuj referencoj estas bonorde esperante metitaj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 25 mar. 2026 (UTC) :{{re|Aidas|ThomasPusch}} En tiaj okazoj bona ideo estas legi la fonton, se ĝi estas alirebla, kiel ĉi-okaze. Bruce Wilson estas la intervjuato de la artikolo en ''Salon'' kaj ĝi identigas lin kiel fondinton de blogo ''Talk to Action''. Eble tio kondukos al pliaj informoj. Mi ne scias de kie la citinformoj kopiiĝis - ili ne estis en la angla artikolo "Donald Trump" nek "Donald Trump presidential campaign, 2016" en la momento, kiam ili metiĝis al la Esperanta vikipedio*. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:13, 25 mar. 2026 (UTC) :<nowiki>*</nowiki> la nomo Bruce Wilson unuafoje menciigis en la teksto [[Donald Trump]] per redakto 09:50, 30 sep. 2016 UTC de uzanto Jan sewi --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ::{{re|Arbarulo}} Jes, klare. Mi atentigis pri la referenco supre kaj ankaŭ legis ĝin. Do mi scias ke li estas fondinto de iu blogo ''Talk to Action''. Sed mi havas multajn amikojn kiuj ankaŭ havas iun blogon, tio estas ne multe pli ol havi propran Facebook-paĝon, krom se tiu blogo estas aparte renoma, kaj eble menciiĝas en la angla vikipedio, aŭ almenaŭ ĝi havas vikidatuman kodon (estas blogoj pri kiuj estas propraj vikidatumaj kodoj, ekzemple [[:en:List of blogs|'''ĉiuj de ĉi tie''']], sed plej eta informo pri iu blogo "Talk to action" de Bruce W. '''ne''' estas en vikidatumoj). Por plenigi iun vikidatuman eron kaj pliampleksigi unuan pioniran tekston "Bruce Wilson estas usona politika enketisto. Li naskiĝis." al almenaŭ minimuma esperantlingva artikolo, de kiu estonta angla teksto pri tiu usona kaj sendube nur usone grava homo povos ĉerpi, oni almenaŭ bezonus naskiĝdaton kaj -lokon de tiu Bruce W. kun referenco, universitatan edukon kun referenco, nunan loĝlokon, plej bone ankaŭ profesian laborlokon, ambaŭ kun referencoj, krome personan kaj blogan retejon (almenaŭ la lasta ne estos problemo, mi supozas ke temas pri tiu ĉi [http://www.talk2action.org]), kaj ni havas niniujn biografiajn informojn, kiujn ni devus en nur mem skribi en nian artikolon, sed ankaŭ devus meti en vikidatumojn, tial bonaj referencoj gravas. Kaj se mi ĝustas ke la blogo estas ''talk2action.org'': mi tie nenie povis trovi iun noton pli junan ol 2017, kaj pro tio devas suspekti ke la blogo ekde 9 jaroj estas morta. Ĉu? Ĉu iu blogo kiu ekde 9 jaroj ne plu aktivas, estas ankoraŭ bona argumento? Kaj simple serĉi la nomon "Bruce Wilson" per interreta serĉilo ne tre helpos: serĉo per guglo ĵus "nur" rezultigis 220 retejojn, sed relative granda parto, laŭ mia supraĵa legado, temas pri la samnoma kanada futbalisto. Eble estas tute saĝe, ke la angla vikipedio ne mencias la homon kaj la referencon: eble ni faru same. Se vi volas elpremi ion de la angla vikipedio, kaj tie ruĝaj ligiloj estas tiom bona call for action: Estante usonana angla-denaskulo, vi povas al la angla teksto pri Donald Trump nun meti la frazon pri Bruce Wilson, kun brila ruĝa ligilo ĉirkaŭ lia nomo kaj kun la referenca intervjuo de 2016. Se ruĝaj ligiloj tiom bone funkcias en la angla vikipedio, tio eble rezultigas ene de kelkaj semajnoj tutpretan artikolon pri la homo. Sed povas ankaŭ esti ke homoj eble protestos pri enmeto de referenco de 2016 en 2026. Tion eblus vidi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:47, 25 mar. 2026 (UTC) :Ŝajne mi miskomprenis la situacion. Mi supozis ke vi sincere ne scias ion pri Bruce Wilson kaj petas helpon trovi. Mi ne supozis ke vi volas ree prediki senpruvajn teoriojn pri ruĝaj ligiloj. Al kiu vi atribuas la kredon ke ruĝa ligilo en la angla vikipedio ofte rezultigas artikolon ene de kelkaj semajnoj? Ĉar ĝi certe ne estas mia. :Se vi vere volas serĉrezultojn pri la ĝusta Bruce Wilson, eblas serĉi "Bruce Wilson" "Talk to Action" aŭ "Bruce Wilson" "religious right". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:51, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi scias nenion pri kiel juĝi kiu hazarde per Guglo trovita usona retejo estus fidinda. Sed mi certas ke ĉe mi neniel temas pri io "teoria", sed pri tute praktikaj konsideroj kion mi bezonos por ŝtopi esperantan ruĝan ligilon per esperanta ĝerma artikolo aŭ artikoleto. Min persone nenio emocie aŭ laŭ intereso ligus al dekstremaj usonaj blogistoj aŭ blogantoj, despli se la koncerna blogo ŝajne estas tute neaktiva ekde 2017, kaj simple mi dubas pri la menciindeco de la blogo aŭ bloganto. Kaj en mia dubo ne helpas ke evidente la angla vikipedio kun multe pli ol 7 milionoj da artikolon, kiu laŭ mia percepto kovras ĉiun nuancon de la usona socio kaj kulturo, ne havas tekston, nek pri la blogo nek la bloganto, kaj ŝajne eĉ ne estas vikidatumaj eroj pri blogo aŭ bloganto. Mi scias ke se mi malgraŭ tuta persona neinteresiĝo pretus fari tekston pri la du temoj, mi nepre bezonus vikidatuman eron kaj almenaŭ iun ajn tekston en unu el la 20 plej grandaj vikipedioj, prefere en iuj lingvoj kiun mi ankaŭ supraĵe komprenus. Se vi povas fari Esperantan tekston tute sen iu ajn materialo vikipedi-ar-a, vi bonvenas tiel fari, sed mi certas ke ĉiuj aliaj el la 300 almenaŭ duonaktivaj esperantaj Vikipediistoj same ne povas aŭ pretas krei tekston, do bluigi ligilon, sen ke io ajn estus en vikidatumoj aŭ/kaj la angla vikipedio, ĉar se aliel estus, kial ne jam estus iu teksto? Kompreneble ankoraŭ eblus havi la supozon ke simple estas multege pli da ruĝaj ligiloj ol estas esperantaj vikipediistoj, do simple necesus ankoraŭ atendi du jarojn aŭ 720 tagojn ĝis iu uzanto trovus tempon pri tio. Sed mi pensas ke se pri tiom loke-usona temo la anglalingva vikipedio ne interesiĝas, tiam ankaŭ atendi dek, dudek aŭ tridek jarojn ne helpos krei fidon ke la temo estus grava havi estontan propran esperantan artikolon, do nunan ruĝan ligilon, en la esperanta vikipedio de nun eĉ ne 400 mil artikoloj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:35, 8 apr. 2026 (UTC) :::Vi ne legis la fontojn kaj pretendas ke vi ne scias juĝi ĉu ili estas fidindaj, do bonvolu ne plendi pri ili. :::Aliflanke ja estas sence supozi ke la angla vikipedio kovras ĉiun nuancon de la usona socio, sed fakte ne estas tiel. Rimarku kiel grandan artikolon mi sukcesis fari pri alia usonpolitika temo ne havata de la angla vikipedio ĉe [[Bill Doherty]]. Do estas saĝe, ke "jam havas artikolon en la angla vikipedio" ne estas postulata por [[Vikipedio:Menciindeco]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:29, 8 apr. 2026 (UTC) biaur7h46dn0l1lxe6t5z2qk1wcwv2y 0 940803 9350033 9348079 2026-04-09T03:30:59Z Crosstor 3176 /* Geografio */ 9350033 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|bildo-priskribo = Stacidomo de Tianmen|Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=7}} '''Tianmen,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''天门,''' laŭ [[tradicia ĉina skribo]] '''天門,''' laŭ [[pinjino]] ''Tiānmén'' estas subprefektujnivela (foje konsiderata distriktonivela) milionurbo en [[provinco]] [[Hubejo]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. La [[loknomo]] signifas: "ĉiela pordego". Tianmen devenis de la Ĉielpordegaj Montoj (signifantaj "tianmen" en la ĉina), kiuj situas nordokcidente de la urbego, kiu cetere estis honorita kiel "Nacia Civilizita Urbo" de la ĉina registaro en 2014. [[Dosiero:湖北 天门 陆羽大道的十字路口.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Vojkruciĝo en Tianmen}}]] == Loĝantaro == En [[2022]] la subprefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|1 105 800}} homoj. La milionurbo havas vastan [[diasporo]]n tutmonde en pli ol 40 landoj. == Geografio == Tianmen situas sur la [[ebenaĵo]] 32 m super la [[marnivelo]] sur areo {{nombro|2622}} km² kaj konsistas el 25 dividoj. [[Ĉinĝou]] troviĝas 21, [[Ŝjantao]] 43, [[Jiĉang]] 99, provinca sidejo [[Vuhano]] 196, [[Ŝanhajo]] 873, ĉefurbo [[Pekino]] 1063 km laŭ [https://www.distancefromto.net/]. == Historio == En tiu areo estis trovitaj prahistoriaj antikvaj komunumoj el la [[neolitiko]] 7-8 mil aĝaj. La hodiaŭa loknomo estis konata ekde [[1726]]. La distrikto Tianmen estis levita al distriktonivela urbo en 1987 kaj subprefektujnivela urbo en 1994. == Trafiko == Tianmen estas trafika nodo. Aparte menciindas la fervoja linio Ŝanhajo - Vuhano - [[Ĉengduo]]. == Klimato == La [[klimato]] estas humida subtropika kun musona influo laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: Cfa. La jara averaĝa temperaturo estas {{GdC|17}} kaj varias inter {{GdC|13-22}}. Jare averaĝe pluvas 1122 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la pluvo kulminas julie, malkulminas decembre. La averaĝaj neĝtagoj estas 9. == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Subprefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] 88hos40tnyk6yqdskyco8xygct8enbj 1 940872 9349768 9348666 2026-04-08T12:45:05Z Mayer Ferenc 254860 9349768 wikitext text/x-wiki En vikidatumoj videblas, ke * 12:41, 15 mar. 2026 paĝo ĉe [hewiki] foriĝis: ויליאם דונסט * 13:13, 13 mar. 2026 paĝo ĉe [slwiki] foriĝis: William Dunst * 11:08, 13 mar. 2026 paĝo ĉe [frwiki] foriĝis: William Dunst * 10:44, 13 mar. 2026 paĝo ĉe [arwiki] foriĝis: ويليام دونست * 10:40, 13 mar. 2026 paĝo ĉe [rowiki] foriĝis: William Dunst * 10:29, 13 mar. 2026 paĝo ĉe [sqwiki] foriĝis: William Dunst Tiuj estas la forigoj ĝis nun, kiujn mi vidis. Supozeble nur estas demando de kelkaj tagoj ĝis semajnoj, ĝis neesperantistaj ĉasantoj de transvikia reklamado ankaŭ proponos forigi tiun ĉi tekston. Tamen, ĝi ŝajnas esti bone referencita, kaj kun tia bazo fakte ĉiu taksto povas resti. Tial nun ĉiukaze mi mem ne markigas ĝin por diskuto en [[VP:FA]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 6 apr. 2026 (UTC) === Sed === Ĉi tiu teksto ĝis hodiaŭ estis [[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]], ĉar ĝis hodiaŭ nur unu alia artikolo ligis al ĝi. Nun jam estas tri ligiĝoj. Se estus kvar, pli bone kvin, estus sufiĉe. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:44, 6 apr. 2026 (UTC) :Jam estas kvar. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Mi, Mayer Ferenc, volas informi vin, ke mi vastigis la Vikipedian paĝon pri Vilmos Dunszt kun la helpo de proksima konato. Mi esperas, ke la nova enhavo utilos al ĉiuj interesatoj. [[Uzanto:Mayer Ferenc|Mayer Ferenc]] ([[Uzanto-Diskuto:Mayer Ferenc|diskuto]]) 12:45, 8 apr. 2026 (UTC) qik8x9q3qs6sn9p8y42wsmcj4fg6i24 0 940880 9349779 9348822 2026-04-08T13:02:29Z Tirolischleioans 254019 9349779 wikitext text/x-wiki [[file:Gedenkstein Fritz Scherer.jpg|eta|memorŝtono por Fritz Scherer apud Bakunin-kabano]] '''Fritz SCHERER''' (naskiĝinta la {{Daton|13|5|1903}} en [[Berlino]], naskiĝinta la {{Daton|18|6|1988}} samloke) estis [[germanio|germana]] [[anarkiismo|anarĥiisto]] kaj librobindisto.<ref>Rudolf Berner: ''Die Unsichtbare Front,'' Libertad Verlag, Potsdam 1997, ISBN 3-922226-23-X, p. 54-55, 73, 137, 140</ref> Jam dum junulaj jaroj li konsciis pri sociaj demandoj kaj engaĝiĝis politike. En la 1920-aj jaroj li anis la berlinan anarĥiisman aron ''Anarchistische Vereinigung Berlin''. Laŭ gepatra volo li fintrejniĝis kiel librobindisto; poste li preferis senfinan migradon kun nur dummigrada laboro. Por [[Freie Arbeiter-Union Deutschlands|FAUD]] (laborista unuiĝo) li multajn jarojn enkasigis la membrokotizojn de la filio je [[Neukölln]] distribuante la semajngazeton "Der Syndikalist". Por li memkompreneblis ŝato de la naturo kaj alkohola abstinado. Ĝismorte estis li membro de la alpista organizo ''[[Österreichischer Alpenverein]]''. Dum migrado en Turingujo li estis atentigita pri la ekzisto de [[Bakunin-kabano]] apud [[Meiningen]]. Li tuj pretis esti (inter novembro 1930 kaj majo 1931) ties domprizorganto. Sed ankaŭ poste li reklamis por ĉi kabano antaŭ siaj samideanoj. Liaj taglibraj notoj gravas por la historio de Bakunin-kabano kaj aliaj agadoj de sindikatistoj. Pro tio oni starigis en 2010 antaŭkabane memorŝtonon por Scherer. Komence de la 1930-aj jaroj lia samloĝejano en Berlino estis la judo kaj politika teoriisto [[Berthold Cahn]]. Post la potencakiro de la [[nazioj]] ambaŭ estis arestitaj post disdono de ŝtatkritikaj flugfolioj. Pro sia nejudeco Scherer estis re-liberigita kaj rajtis denove deĵori ĉe la berlinaj [[fajroestingisto]]j. Tamen [[Gestapo]] ankoraŭ plurfoje arestis lin (i.a. pro poeziaĵ-verkado). Krom la posedanto mem postvivis la [[naziismo]]n ankaŭ ties ampleksa kolekto de politikaj libroj (i.a. verkoj de Bakunin, [[Petro Kropotkin]], [[Erich Mühsam]], [[Rudolf Rocker]]). Estante liberpensulo li devis fuĝi la komunistojn kaj ekvivis en [[Okcidenta Germanio|Okcidenta Germanujo]]. Scherer ankaŭ malŝatas parlamentismon kaj religiojn. Li estis kunedzina havinte du filinojn. == Literaturo == * Wanderverein Bakuninhütte (eld.): ''Rebellenheil. Gedenkschrift für Fritz Scherer. Vagabund, Wanderer, Hüttenwart, Anarchist,'' Karin Kramer Verlag, Berlino 2010, ISBN 978-3-87956-350-0 * Hans Halter: "Fritz Scherer (1903–1988), Anarchist. Ein Leben unter der schwarzen Fahne 85 Jahre lang" - nekrologo ĉe ''Die Tageszeitung,'' 29.6.1988 * Christoph Höfer, Marian Luck, Kai Richarz: ''Was ist geblieben von der Bakuninhütte?'' (lerneja faklaboraĵo), Ilmenau-Kolleg, 2010 == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat}} * {{DNB-Portal|142601837|NAME=Fritz Scherer}} * [https://friendsoffritzscherer.wordpress.com/ amikaro de Fritz Scherer] * [http://dadaweb.de/wiki/Fritz_Scherer_-_Gedenkseite dataro de germanlingvaj anarĥiistoj] == Notoj == <references /> {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Scherer, Fritz}} [[Kategorio:Germanaj anarkiistoj]] [[Kategorio:Librobindado]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1903]] [[Kategorio:Mortintoj en 1988]] [[Kategorio:Mortintoj en Berlino]] [[kategorio:Naskiĝintoj en Berlino]] [[kategorio:Homoj rilataj al Meiningen]] 92n90da2d30lzwevw0qlbmrh53dp4dg 0 940985 9350138 9349354 2026-04-09T09:19:40Z Benlupo 63272 9350138 wikitext text/x-wiki {{Informkesto}} La '''Ĉokoladejo Menier''' estis vastega uzino kaj laborista urbeto, aparteninta al la familio Menier en la franca urbo Noisiel. Tri konstruaĵoj de la malnova ĉokoladofabriko estas registritaj kiel historiaj monumentoj nome de ilia moderna arkitekturo, tipa de la finiĝo de la 19-a jarcento<ref>{{Webarchiv www.arte.tv</ref>. [[dosiero:Cite_ouvriere_Menier_Noisiel.jpg|eta|dometoj en la laborista urbo Menier en Noisiel.]] == Historio == [[Ĉokolado]], enkondukita en [[Eŭropo]]n komence de la [[16-a jarcento]], longtempe estis konsiderata luksa produkto kaj [[kuracilo]], preparita kaj vendata ekskluzive de [[Apotekisto|apotekistoj]]. En 1825, la apotekisto Jean-Antoine Brutus Menier kiu fondis la industrian dinastion Menier, translokis sian fabrikon de kuraciloj el la Pariza urboparto [[Le Marais]], en la urbon [[Noisiel]], borde de la [[Marno (rivero)|rivero Marno]], kie malnova [[Muelejo|muelejo]] tute taŭgis tiucele por movi maŝinojn. En [[1836]] li estis la plej frua produktanto de ĉokoladaĵo en formo de tabuletoj. En 1867 lia filo Émile Justin Menier decidis uzi la fabrikon por nur produkti ĉokoladaĵojn. Konsekvence, la laboristaro kreskis de 50 dungitoj en 1856 ĝis 325 en 1867, kaj fine de la [[19-a jarcento]] jam estis tie laborantaj preskaŭ 2.000 homoj. La pli kaj pli multa konsumado-produktado postulis novajn konstruaĵojn laŭlonge de la rivero. Rezulte, la malnova vilaĝeto malaperis kaj la ĉokoladejo akiris sian nunan formon inter 1860 kaj 1874, tiam la domoj por laboristoj ekaperis en la proksima laborista loĝurbeto. Henri, Albert, kaj ĉefe Gaston Menier, la tri filoj de Émile Justin Menier, poste estris la firmaon. En la uzino en la jaroj 1900 enestis 2.200 laborantoj (duono proksimume estis virinoj), kaj la uzino produktis po 70 tunojn da ĉokolado ĉiutage. La firmao posedis vastajn kakao-kultivejojn, komence en Nikaragvo, poste en Afriko. Ĝis 1914 la uzino de Noisiel estis la plej vasta ĉokolado-[[fabriko]] de la mondo, tre vizitata kiel moderna entrepreno, kun pioniraj arkitekturaĵoj el [[fero]], [[ŝtalo]] kaj [[betono]], kaj pro sociala administrado de la laboristaro. == Ĉokoladofabriko Menier == Post la unua mondmilitoj la uzino komencis ankaŭ produkti sukeraĵojn. Post la dua mondmilito la entrepreno alfrontis gravajn malfacilojn ; en la jaroj 1950 la uzino de Noisiel ankoraŭ dungis 1500 laboristojn, sed la entrepreno tre malprofitis kaj tre malmulte eksportis ; la produktado en Noisiel ĉesis ĉirkaŭ 1960 ; la ĉokolado-marko Menier tamen ankoraŭ plu ekzistis. Inter 1995 kaj 2020 la eksa uzino lokis la francan branĉon de [[Nestlé]]. La fabriko estis deklarita historia industria monumento de Francio kaj estis inkluzivita en la Provizoran Liston de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko|UNESKO]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1664/ UNESCO-Kulturerbe]</ref>. == Priskribo == === La muelejo "Moulin Saulnier" === La muelejo Saulnier estis projektita de la arkitekto Jules Saulnier inter 1865 kaj 1872. Ĝi estas konsiderata la unua industria konstruaĵo per frama strukturo el [[metalo]]<ref>Müller, Vogel: dtv-Atlas Baukunst, Band 2, 10, Auflage Juni 1997, S. 513</ref>. La subtena strukturo ripozas sur kvar pontopilieroj en la rivero Marno kaj konsistas el ŝtalaj trusaj [[Trabo (arkitekturo)|traboj]], kiuj siavice subtenas la du vicojn de internaj [[kolono|kolonoj]] kaj la trusajn eksterajn [[muro|murojn]]. La eksteraj muroj ricevas sian karakterizan aspekton de [[Diagonalo|diagonalaj]] [[stango|stangoj]], kiuj rigidigas la strukturon. La muroj estas muntitaj per emajlitaj [[briko|brikoj]] ĉar kavaj, ne rolas por teni la konstruaĵon sed nur ornamas ĝin ; tiu rimarkinda arkitekturo celis famigi la markon. En tiu konstruaĵo estis muelitaj la antaŭe rostitaj faboj de kakao. La muelejo estis listigita kiel historia monumento en 1992. [[File:Atelier torréfaction chocolat Menier.jpg|thumb|left|Menier fabriko en Noisiel, 1866]] [[File:Chocolaterie Menier moulin Saulnier 1.jpg|thumb|left|[[Jules Saulnier|Saulnier]] domego, 2012]] === La Katedralo kaj la transporta ponto === La tiel nomita "Katedralo" (fr.: "La Cathédrale") estis konstruita inter 1906 kaj 1908 ; tiun strukturon trab-kolonan planis la arkitekto Charles Léon Stephen Sauvestre, kiu ankaŭ projektis [[ Eiffel-Turo|la Eiffel-Turon]] starigitan de [[Gustave Eiffel]]. En tiu "[[katedralo]]", ĉi-tiel nomita pro ties grandaj [[Vitralo|vitraĵoj]], estis miksitaj la [[polvo|polvoj]] de [[kakao]] kaj de [[sukero]]. De tie la ĉokolado estis transportata per [[vagono|vagonetoj]] sur betona [[ponto]] longa da 44,50 metroj, kio estis rekordo tiutempe, ĝis la alia bordo de la rivero. Ambaŭ konstruaĵoj "Katedralo" kaj "Aŭdaca Ponto" (fr.: "Le Pont Hardi") estis aldonitaj al la registro de kultura heredaĵo en 1986. === Halo de la malvarmigaj maŝinoj, aŭ "Halo Eiffel"=== Tiu granda halo, kies ŝtala strukturo longtempe estis atribuita al Gustave Eiffel, estis projektita de la [[inĝeniero]] Jules Logre, kaj konstruita inter 1882 kaj 1884. Ĝi enhavis la maŝinaron por produkti la stokadan [[temperaturo|temperaturon]] da 4 °C en la internon de kvazaŭ-kelo (t.e. malvarmaj tuneloj) da 4.800 [[Kvadrata metro|kvadrataj metroj]]. Tiu halo estas en la listo de lokoj de kultura heredaĵo ekde 1986. === Aliaj konstruaĵoj === Krome, en la 14-[[Hektaro|hektara]] [[uzino]] enestas aliaj interesaj konstruaĵoj kaj laborejoj : la magazeno kie estas kontrolita la kvalito de la kakao-faboj ; la rostejo por kakao-[[fabo|faboj]], konstruita inter 1864 kaj 1866 de Jules Saulnier, pligrandigita de Louis Logre en 1923 ; la vastega [[ĉambro]], konstruita inter 1907 kaj 1913, kie la ĉokoladaĵoj estis enpakigitaj de preskaŭ 800 [[laboristo|laboristoj]]. La loĝurbeto de la laboristoj Proksime de la uzino ankoraŭ viziteblas la urbeto da 20 hektaroj, konstruita de Menier por la laboristoj inter 1874 kaj 1898. Originale ĝi enhavis 138 brikajn dometojn kiuj estis duoblaj (entute 312 loĝejoj) kaj ĉirkaŭataj de propra ĝardeneto. Krom manĝejoj por la uzino-laborantoj, tiu urbeto estis ekipita per du hoteloj-restoracioj por vizitantoj, ankaŭ enestis infan-lernejoj, biblioteko, medicina servejo, fajro-brigado, emeritejo. Krom tiu loĝurbeto la familio Menier en Noisiel kaj ĉirkaŭaĵo posedis aliajn loĝo-domojn, unu briko-fabrikon, 1.500 hektarojn da kultivitaj kampoj, 2.000 bovinojn, farmojn inter kiuj la "Ferme du Buisson" (farmo de la arbedoj) nuntempe funkcias kia kultura centrejo<ref>https://archives.seine-et-marne.fr/fr/menier]</ref>. [[dosiero:Les Maîtres de l'Affiche - 47 - Chocolat Menier (bgw20 0379).jpg|eta|alt=Affiche publicitaire de 1893, kreita de Firmin Bouisset.|maldekstra|Reklamo kreita de Firmin Bouisset en 1893]] [[dosiero:Menier chocolat advertisement.jpg|eta|Reklamo por ĉokolado Menier en Britio, 1894.]] == Eksteraj ligiloj kaj referencoj == 93yr2gp32swpecmf2dp6tst365u2qsr 0 940993 9349944 9349347 2026-04-08T19:37:49Z ~2026-21819-35 254885 /* En Esperanto aperis */ 9349944 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Germaine Hoffmann-Schmit''' (naskiĝis la 28-an de aprilo 1930 en Ospern, [[Kantono Redingen]], Luksemburgio - mortis la 22-an de julio 2024 en Luksemburgio) estis luksemburga bildartisto kaj poeto.<ref name="LK">{{cite web|url=https://www.konschtlexikon.mnaha.lu/entry/lkl000111/|title="Germaine Hoffmann"|publisher=Lëtzebuerger Konschtlexikon|location=[[National Museum of History and Art]]}}</ref> Ŝi kreis skulptaĵojn, pentraĵojn kaj [[Kolaĝo|kolaĝojn]], ofte uzante gazetojn. [[Dadaismo]] havis signifan influon sur ŝian laboron. Ŝiaj verkoj troviĝas ĉe la Mudam (Muzeo de Moderna Arto Grandduko Jean, [[d:Q1955758]]) kaj la Vilao Vauban en Luksemburgo. Aldone al ŝia denaska Luksemburgo, ŝi havis solajn kaj grupajn ekspoziciojn en Germanio, Hungario, Svedio, Francio, Belgio, Nederlando, Italio kaj Pollando. Grava sola ekspozicio, "Tempo estas avida hundo", okazis ĉe la Kazino Luksemburgo en 2020. == En Esperanto aperis == * ''Poemoj (Sennoma; La rajto de la fiŝo; Ligaĵo el timo; Perfekta mastrumado; La rajto de Dio; Forĵetu la flagon; Kompatu min; Vi eraras; Mi nombras)'' aperis en [[BA41]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hoffmann, Germaine}} [[Kategorio:Luksemburgaj poetoj]] [[Kategorio:Luksemburgaj pentristoj]] j4kwfrbqd4190b7qk2g3qity6wt0x3p 9349945 9349944 2026-04-08T19:38:58Z ~2026-21819-35 254885 9349945 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Germaine Hoffmann-Schmit''' (naskiĝis la [[28-an de aprilo]] [[1930]] en Ospern, [[Kantono Redingen]], Luksemburgio - mortis la [[22-an de julio]] [[2024]] en Luksemburgio) estis luksemburga bildartisto kaj poeto.<ref name="LK">{{cite web|url=https://www.konschtlexikon.mnaha.lu/entry/lkl000111/|title="Germaine Hoffmann"|publisher=Lëtzebuerger Konschtlexikon|location=[[National Museum of History and Art]]}}</ref> Ŝi kreis skulptaĵojn, pentraĵojn kaj [[Kolaĝo|kolaĝojn]], ofte uzante gazetojn. [[Dadaismo]] havis signifan influon sur ŝian laboron. Ŝiaj verkoj troviĝas ĉe la Mudam (Muzeo de Moderna Arto Grandduko Jean, [[d:Q1955758]]) kaj la Vilao Vauban en Luksemburgo. Aldone al ŝia denaska Luksemburgo, ŝi havis solajn kaj grupajn ekspoziciojn en Germanio, Hungario, Svedio, Francio, Belgio, Nederlando, Italio kaj Pollando. Grava sola ekspozicio, "Tempo estas avida hundo", okazis ĉe la Kazino Luksemburgo en 2020. == En Esperanto aperis == * ''Poemoj (Sennoma; La rajto de la fiŝo; Ligaĵo el timo; Perfekta mastrumado; La rajto de Dio; Forĵetu la flagon; Kompatu min; Vi eraras; Mi nombras)'' aperis en [[BA41]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hoffmann, Germaine}} [[Kategorio:Luksemburgaj poetoj]] [[Kategorio:Luksemburgaj pentristoj]] ljfak8lc2avxk4lvyckmj2u3u98rb29 0 941034 9349855 9349702 2026-04-08T15:15:02Z Arbarulo 135469 misuzataj fontoj 9349855 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = aprilo 2026}} {{Informkesto verkisto}} '''Geo BOGZA''' [ˈd͡ʒe.o ˈboɡza] (naskita '''Gheorghe Bogza''', la 6-an de februaro 1908 em Blejoi, [[Prahova (distrikto)|Prahova]], [[Reĝlando Rumanio]] - mortis la 14-an de septembro 1993 en [[Bukareŝto]]) estis rumana verkisto, poeto, publicisto, ĵurnalisto, literatura kritikisto, militkorespondanto kaj unu el la fondintoj de la raportaĵa [[ĝenro]] en la [[rumana literaturo]]. Plena membro de la [[Rumana Akademio]]. Heroo de Socialista Laboro de RUR (1971). Premiito de la Ŝtata Premio de Rumanio. Li estis konata pro siaj kredoj je [[politika maldekstro]] kaj [[komunismo]]. Kiel junulo dum la [[intermilita periodo]], li estis konata kiel ribelanto kaj estis unu el la plej influaj [[Superrealisto|superrealistoj]] de Rumanio. Pluraj el liaj polemikaj poemoj kondukis al lia dufoja malliberigo pro [[obsceneco]] ([[pornografio]]),<ref name="butnaru">{{in lang|ro}} Leo Butnaru, [http://www.contrafort.md/2006/140/1022_4.html "Note despre avangarda românească"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080107095423/http://www.contrafort.md/2006/140/1022_4.html|date=2008-01-07}}, en ''Contrafort'', 6 (140), junio 2006</ref><ref name="sontica">Daniela Şontică, "Între poezie şi închisoare" (kun transskribaĵo de skandala poemo el 1933), en ''Jurnalul Național'', la 10-an de oktobro 2005</ref> kaj li partoprenis en la konflikto inter junaj kaj maljunaj rumanaj verkistoj, same kiel en la konfrontiĝo inter la [[avangardo]] kaj [[dekstra ekstremismo]]. Poste, Bogza famiĝis pro sia akra kaj lerta raportado, en kiu li estis unu el la unuaj, kiuj skribis pri rumana literaturo, uzante ĝin por prezenti [[Socia kritiko|socian kritikon]]. Post la establado de [[komunisma Rumanio]], Bogza adaptis sian stilon al [[socialisma realismo]] kaj fariĝis unu el la plej gravaj literaturaj figuroj servintaj la registaron. Kun la tempo, li fariĝis subtila kritikisto de la reĝimo, precipe sub [[Nicolae Ceaușescu]], kiam li alprenis disidentan sintenon. Ekde la fino de la 1960-aj jaroj, li publikigis siajn maltrankvilajn sintenojn kiel subtekston de ŝajne sendanĝeraj artikoloj kaj eseoj. Redaktoro de la revuoj ''Viața Românească'' kaj ''România Literară'', Geo Bogza estis gvidanto de la Rumana Verkista Unio kaj membro de la [[Rumana Akademio]]. Aŭtoro de libroj de lirikaj raportoj, eseoj, pamfletoj "Sovetiaj Meridianoj" (1956), "La Lumturisto" (1974), "Libroj de Olt" (1976) pri la vivo de antaŭmilita kaj moderna Rumanio, kaj poemaroj. == Verkaro (elekto) == '''Kolektoj de poemoj''' * Jurnal de sex, 1929 * Poemul invectivă, 1933 * Ioana Maria: 17 poeme, 1937 * Cântec de revoltă, de dragoste și de moarte, 1947 * Orion, 1978 '''Ĵurnalismo''' * Cartea Oltului, 1945 * Țări de piatră, de foc, de pământ, 1939 * Oameni și carbuni în Valea Jiului, 1947 * Trei călătorii în inima țării, 1951 * Tablou Geografic, 1954 * Years of Darkness, 1955 * Meridiane sovietice, 1956 * Azi, ín România: carte radiofonică de reportaj, 1972 * Statui în lună, 1977 '''Aliaj''' * Sfârșitul lui Iacob Onisia, 1949; romano * Eu sunt ținta: Geo Bogza în dialog cu Diana Turconi, 1994 * Rânduri către tinerii scriitori ardeleni, 2003 == En Esperanto == * ''Daŭro'', aperis en [[Rumana Antologio]] * ''Hipotezo''; ''Wagner''; ''Signoj''; ''Premsonĝo''; ''Tiuaŭtune'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), aperis en [[BA3]]. * Du poemoj: ''Johana Maria, vi nun estas for...''; ''Johana Maria, ni estis nur du ŝipoj...'' (trad. [[Ionel Oneţ]]), aperis en [[BA29]]. * ''Ioana Maria'', poemaro, trad. [[Ionel Oneț]] en 2024 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * (rumane) [http://www.studia.ubbcluj.ro/download/pdf/292.pdf ''Studia Universitas Babeș-Bolyai Ephemerides'', LII, 1, 2007], ĉe la [[Universitato de Kluĵo|Babeș-Bolyai Universitato]] de [[Kluĵo]]: ** Mihai Lisei, "Gabriel García Márquez şi romanul-reportaj", p.&nbsp;99–104 ** Claudia Talașman Chiorean, "Promovarea mitului Erei Noi în perioada 1989–2000 prin ''România Literară''", p.&nbsp;121–150 * G. Brătescu, ''Ce-a fost să fie. Notații autobiografice'', Humanitas, Bukareŝto, 2003. [[Special:BookSources/973-50-0425-9|<bdi>973-50-0425-9</bdi>]] * George Călinescu, ''Istoria literaturii române de la origini până în prezent'', Editura Minerva, Bukareŝto, 1986 * Victor Frunză, ''Istoria stalinismului în România'', Humanitas, Bukareŝto, 1990 * Andrew Hammond, ''The Balkans and the West'', Ashgate Publishing, Londono, 2004. [[Special:BookSources/0-7546-3234-2|<bdi>0-7546-3234-2</bdi>]] * Z. Ornea, ''Anii treizeci. Extrema dreaptă românească'', [[Rumana Kultura Instituto]], Bukareŝto, 1995. [[Special:BookSources/973-9155-43-X|<bdi>973-9155-43-X</bdi>]] * Vladimir Tismăneanu, ''Stalinism pentru eternitate'', Polirom, Iași, 2005. [[Special:BookSources/973-681-899-3|<bdi>973-681-899-3</bdi>]] (anglalingva traduko de ''Stalinism for All Seasons: A Political History of Romanian Communism'', University of California Press, Berkeley, 2003. {{ISBN|0-520-23747-1}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bogza, Geo}} [[Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Rumanaj verkistoj]] [[Kategorio:Rumanaj poetoj]] [[Kategorio:Militkorespondantoj]] 0op0nu0y4wpf36clrtwvhw4yi6f5ts0 1 941037 9349857 9349728 2026-04-08T15:17:35Z Arbarulo 135469 9349857 wikitext text/x-wiki == Fontoj de enhavo == En konduko el la rumana, plio el la sveda, hispana, kaj rusa por la elektita verkaro, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:30, 8 apr. 2026 (UTC) :Denove vi metas fonton el malĝusta loko de la anglalingva artikolo. Kion vi bezonas por ĉesi fari tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 8 apr. 2026 (UTC) == ISBN == Mi ne certas kiun formaton preferus? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:31, 8 apr. 2026 (UTC) :Bone, mi uzis ŝablonon Specialaĵo:Citaĵo el libro. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 8 apr. 2026 (UTC) 38qkasot7pj7slax39r45t82clqiczv 9349859 9349857 2026-04-08T15:18:01Z Arbarulo 135469 9349859 wikitext text/x-wiki == Fontoj de enhavo == En konduko el la rumana, plio el la sveda, hispana, kaj rusa por la elektita verkaro, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:30, 8 apr. 2026 (UTC) :Denove vi metis fonton el malĝusta loko de la anglalingva artikolo. Kion vi bezonas por ĉesi fari tion? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 8 apr. 2026 (UTC) == ISBN == Mi ne certas kiun formaton preferus? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:31, 8 apr. 2026 (UTC) :Bone, mi uzis ŝablonon Specialaĵo:Citaĵo el libro. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:57, 8 apr. 2026 (UTC) n9ruoegoa99zvduyl7trft2zejm7rwh 0 941045 9349762 9349741 2026-04-08T12:31:21Z Kani 670 9349762 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Barba kolibro |koloro = pink |dosiero = Bearded Mountaineer (Oreonympha nobilis).jpg |priskribo de dosiero = Ollantaytambo, Peruo, 5an de Decembro, 2015. |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Oreonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1869 |specio = '''Barba kolibro''' ''O. nobilis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Western Mountaineer ''Oreonympha albolimbata'' |volume=2016 |article-number=e.T22727923A94965841 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727923A94965841.en |access-date=26a de Februaro 2022}}</ref><ref name=IUCN2>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Eastern Mountaineer ''Oreonympha nobilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22727930A94966031 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727930A94966031.en |access-date=26a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Oreonympha nobilis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1869) |vikispecio = ''Oreonympha nobilis'' |komunejo = ''Oreonympha nobilis'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Oreonympha nobilis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Barba kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Oreonympha nobilis'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Oreonympha]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La ornitologo [[John Gould]] priskribis la specion en 1869, el specimeno kolektita de Henry Whitely en la Distrikto Tinta en Peruo, kaj metis ĝin en ĝian propran genron ''Oreonympha''. Li agnoskis parencecon kun ''[[Oxypogon]]'' and ''[[Ramphomicron]]''.<ref name=gould>{{cite journal|last=Gould |first=John|year=1869|title=Description of a new genus and species of the family Trochilidae|journal=Journal of Zoology|volume=37|pages=295–96|doi=10.1111/j.1469-7998.1869.tb07330.x|url=https://books.google.com/books?id=BvIKAAAAIAAJ&q=Oreonympha+nobilis&pg=PA295}}</ref> Studo pri [[mitokondria DNA]] de kolibroj montris, ke ĝi estas plej proksima al la kaskokolibroj (''Oxypogon'' sp.) kaj al la [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps''). La aliaj membroj de la genro ''[[Chalcostigma]]'' restas ekster la grupo, sugestante, ke la genro eble postulas revizion en la estonteco.<ref>{{cite journal|author1=McGuire, Jimmy A. |author2=Witt Christopher C. |author3=Remsen, J. V. Jr |author4=Dudley R. |author5=Altshuler, Douglas L. |year=2008|volume=150|pages=155–65|title= A higher-level taxonomy for hummingbird|journal=Journal of Ornithology|url=http://www.msb.unm.edu/birds/publications/McGuire_etal_2008_J.Ornithol._Trochilid_Taxonomy.pdf|doi= 10.1007/s10336-008-0330-x|s2cid=1918245 }}</ref> Krome, la Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la [[Usona Ornitologia Societo]] estas konsiderante proponon por kunigi kaj ''Oreonympha'' kaj ''Chalcostigma'' en ''[[Oxypogon]]''.<ref name=SACC930>{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop930.htm |title=Revise generic limits in the Lesbiini: A. Expand ''Oxypogon'' to include ''Oreonympha'' and ''Chalcostigma'', and B. Modify linear sequence |last1=Stiles |first1=Gary |last2=Remsen |first2=J.V. Jr.|date=November 2021 |publisher=South American Classification Committee of AOS |access-date=23a de Februaro, 2022 }}</ref> La SACC, la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] agnoskas jenajn du subspeciojn, la nomiga ''O. n. nobilis'' kaj ''O. n. albolimbata''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) traktas tiujn taksonojn kiel apartaj specioj, nome orienta kaj okcidenta barbokolibroj respektive.<ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Barba kolibro estas 14 ĝis 16,5 cm longa, inkluzive de la proksimume 2,3 cm longa beko. Ĝi pezas ĉirkaŭ 7 ĝis 9 g. Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas malhelviolkoloran frunton kaj kronon kun mallarĝa nigra strio en la mezo. La vizaĝo estas bronznigra kun mallarĝa blanka bendo ĉe la dorso. Ĝia gorĝo estas longa kaj mallarĝa, smeraldverda sub la mentono kaj la cetero purpura kun blueta pinto. La nuko, dorso kaj pugo estas bronzecaj ĝis bronzbrunaj. La vosto estas longa kaj tre forkoforma; la plumoj estas bronzaj kun kreskantaj kvantoj da blanko de la plej interna ĝis la plej ekstera. La centro de la brusto estas blanka, la flankoj de la brusto kaj flankoj brunecaj, kaj la subvostaj kovriloj estas bronzbrunaj. La plenkreska ino similas al la masklo, sed pli senkolora ĝenerale kaj pli malbrila sube. Ĝia gorĝo estas pli malgranda kaj plejparte blanka kaj la vosto malpli forkoforma. Ambaŭ seksoj havas nigrajn bekojn kaj krurojn. Junuloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj, kun skvameca verda krono, senbrile bruna gorĝo kaj flava [[mandiblo]].<ref name=BEMO-BOW>Drucker, J. kaj C. W. Sedgwick (2020). Bearded Mountaineer (''Oreonympha nobilis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.beamou1.01] Alirita la 26an de Februaro, 2022</ref> Maskloj de la subspecio ''O. n. albolimbata'' havas blankajn bendojn ambaŭflanke de la krono kaj ĝia vosto estas multe pli kuprokolora. La ino havas blankan etendiĝon de la samaj blankaj bendoj de la krono tra la bridojs ĝis la gorĝo.<ref name=BEMO-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La "orienta" nomiga subspecio de Barba kolibro troviĝas en la departementoj [[Departemento Apurimako|Apurimako]] kaj [[Departemento Kusko|Kuzko]] de sud-centra Peruo, en la drenejoj de la riveroj [[Urubambo]] kaj supra [[Apurimako]]. La "okcidenta" subspecio ''O. n. albolimbata'' troviĝas en la areoj de Peruo de [[Huankaveliko]], [[Ajakuĉo]], kaj [[Apurimako]], en la drenejoj de la riveroj Mantaro, Pampo, kaj Ĉalhuanko.<ref name=BEMO-BOW/> La specio loĝas en sekaj [[Andoj|Andaj]] valoj karakterizitaj de rokaj kaj arbustaj montetoflankoj kaj malferma arbaro. Ĝi troviĝas en diversaj indiĝenaj plantkomunumoj, sed ankaŭ regule troviĝas en arbaraj tabakoj (''[[Nicotiana]]'') kaj ''[[Eucalyptus]]'', eĉ laŭlonge de vojoj kaj en urboj. Laŭ alteco ĝi varias de 2 500 ĝis 3 900 m.<ref name=BEMO-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Barba kolibro estas loĝanta specio (nemigranta) tra sia tuta teritorio.<ref name=BEMO-BOW/> ===Manĝado=== La Barba kolibro manĝas [[nektaro]]n, ĉefe tiun de [[Agavo]], [[kakto]]j, [[Nikotiano]]j, kaj [[Eŭkalipto]]. Ĝi manĝas kaj per ŝvebado kun preskaŭ vertikala sinteno kaj vostofrapado, sed ankaŭ alkroĉiĝas al floroj per malfermaj flugiloj. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n. Ĝi estas submetiĝema al plej multaj aliaj kolibroj.<ref name=BEMO-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] de la Barba kolibro ne estas dokumentita, kvankam frua aŭtoro sugestas, ke ĝi eble reproduktiĝas en kavernoj super riveroj.<ref name=BEMO-BOW/><ref>{{cite journal |last=Morrison |first=A. |date=1939 |title=The birds of the department of Huancavelica, Peru |journal=Ibis |volume=14 |issue=3 |pages=453–486 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Oreonympha-nobilis |species=Barba kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] uzas la taksonomion de HBW kaj tial traktas la subspeciojn aparte kiel speciojn. Ambaŭ estas taksitaj kiel [[Malplej Zorgiga]]j. Ambaŭ havas limigitajn arealojn; iliaj populacioj estas nekonataj sed supozeble stabilaj.<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Western Mountaineer ''Oreonympha albolimbata'' |volume=2016 |article-number=e.T22727923A94965841 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727923A94965841.en |access-date=26a de Februaro 2022}}</ref><ref name=IUCN2>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Eastern Mountaineer ''Oreonympha nobilis'' |volume=2016 |article-number=e.T22727930A94966031 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22727930A94966031.en |access-date=26a de Februaro 2022}}</ref> La specio kiel tuto estas priskribita kiel malofta ĝis surloke ofta. Homaj plantadoj de [[eŭkalipto]] kaj arbotabako povas esti utilaj se indiĝena vegetaĵaro perdiĝas.<ref name=BEMO-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Oreonympha nobilis}} {{Wikispecies|Oreonympha nobilis}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] rqkmx2nvwt83zuuq5wzzeqc708mneuc 0 941050 9349942 9349744 2026-04-08T19:31:38Z ~2026-21819-35 254885 9349942 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Simon VINKENOOG''' (naskiĝis la [[18-an de julio]] [[1928]] en [[Amsterdamo]]; mortis la [[12-an de julio]] [[2009]] samloke) estis nederlanda aŭtoro, poeto kaj aktoro. Li estis la redaktoro de la antologio ''Atonaal'' (Atonala), kiu lanĉis la Nederlandan Movadon de la Kvindekaj Jaroj. En 2004 li estis elektita ''Dichter des Vaderlands'' aŭ "Poeto Laureata" ([[Poetokronado]]) en Nederlando. La 11-an de julio 2009, Vinkenoog estis enhospitaligita en Amsterdamo post suferado de konvulsio. Li mortis la sekvan tagon.<ref>[http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/cultuur%2Ben%2Bmedia/kunsten/1.561931 "Schrijver Simon Vinkenoog is stervende,"] De Redactie (11-07-2009). Retrieved 05-02-2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parool.nl/parool/nl/26/BOEKEN/article/detail/253140/2009/07/12/Simon-Vinkenoog-overleden.dhtml|title=Simon Vinkenoog overleden|language=nl|publisher=Parool.nl|date=|accessdate=2013-12-21}}</ref> == En Esperanto == Odo pri Buitenzorg (trad. [[Gerrit Berveling]]), aperis en [[BA15]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.simonvinkenoog.nl Webstek Simon Vinkenoog] * [http://www.nlplanet.com/blog/2009/07/28/writer-simon-vinkenoog-dies-aged-80/ NL Planet Blogo – obit Simon Vinkenoog] * [http://www.barendenvandorp.nl/search/node/simon%20vinkenoog Simon Vinkenoog te gast bij Barend en van Dorp] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vinkenoog, Simon}} [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] d3iakzmhxxjri0abpfe3acyrwvkszqs 9349943 9349942 2026-04-08T19:35:13Z ~2026-21819-35 254885 9349943 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Simon VINKENOOG''' (naskiĝis la [[18-an de julio]] [[1928]] en [[Amsterdamo]]; mortis la [[12-an de julio]] [[2009]] samloke) estis nederlanda aŭtoro, poeto kaj aktoro. Li estis la redaktoro de la antologio ''Atonaal'' (Atonala), kiu lanĉis la Nederlandan Movadon de la Kvindekanoj. En 2004 li estis elektita ''Dichter des Vaderlands'' aŭ "Poeto Laureata" ([[Poetokronado]]) en Nederlando. La 11-an de julio 2009, Vinkenoog estis enhospitaligita en Amsterdamo post suferado de konvulsio. Li mortis la sekvan tagon.<ref>[http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/cultuur%2Ben%2Bmedia/kunsten/1.561931 "Schrijver Simon Vinkenoog is stervende,"] De Redactie (11-07-2009). Retrieved 05-02-2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.parool.nl/parool/nl/26/BOEKEN/article/detail/253140/2009/07/12/Simon-Vinkenoog-overleden.dhtml|title=Simon Vinkenoog overleden|language=nl|publisher=Parool.nl|date=|accessdate=2013-12-21}}</ref> == En Esperanto == Odo pri Buitenzorg (trad. [[Gerrit Berveling]]), aperis en [[BA15]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.simonvinkenoog.nl Webstek Simon Vinkenoog] * [http://www.nlplanet.com/blog/2009/07/28/writer-simon-vinkenoog-dies-aged-80/ NL Planet Blogo – obit Simon Vinkenoog] * [http://www.barendenvandorp.nl/search/node/simon%20vinkenoog Simon Vinkenoog te gast bij Barend en van Dorp] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vinkenoog, Simon}} [[Kategorio:Nederlandaj verkistoj]] 6vs5vni4c56hhn9btva1kz21ucgnw3e 0 941056 9349748 2026-04-08T12:03:51Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Mahmud Darwish]] 9349748 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mahmud Darwish]] 9a2bhp4gdvhkc61rio4d3s2n3ts1iv0 0 941057 9349750 2026-04-08T12:04:09Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Metallura'' |koloro = pink |dosiero = Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina).jpg |priskribo de dosiero = [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = ..." 9349750 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Metallura'' |koloro = pink |dosiero = Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina).jpg |priskribo de dosiero = [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Metallura''''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 }} '''''Metallura''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas naŭ speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. Oni uzas ordinaran nomon ''metalkolibroj''. La specioj distribuiĝas laŭlonge de [[Andoj]].<ref>{{cite journal |author=Jaime García-Moreno, Peter Arctander and Jon Fjeldså |year=1999 |title=Strong diversification at the treeline among ''Metallura'' hummingbirds |journal=[[The Auk]] |volume=116 |issue=3 |pages=702–711 |jstor=4089331 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n03/p0702-p0711.pdf |doi=10.2307/4089331 }}</ref><ref name="Heindl et al., 1998">{{cite journal|last1=Heindl|first1=Martin|last2=Schuchmann|first2=Karl-L.|title=Biogeography, geographical variation and taxonomy of the Andean hummingbird genus ''Metallura'' Gould, 1847|journal=Journal für Ornithologie|date=1998|volume=139|issue=4|pages=425–473|doi=10.1007/BF01653470|s2cid=2517854}}</ref> ==Taksonomio kaj specilisto== The genus ''Metallura'' was introduced by the English ornithologist [[John Gould]] in 1847.<ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1847 | title=Drafts for a new arrangement of the Trochilidae | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 15 | issue=175 | pages=94–96 [94] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12862878 }}</ref> The [[type species]] was subsequently designated as the [[black metaltail]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642}}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=118 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480129 }}</ref> The genus contains nine species:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2 January 2020 }}</ref> * [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') * [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') * [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') * [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') * [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') * [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') * [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') * [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') * [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura}} {{Wikispecies|Metallura}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] srmpo5ne2zmg7bg0vpphcy31iqz5ks0 9349755 9349750 2026-04-08T12:18:30Z Kani 670 9349755 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Metallura'' |koloro = pink |dosiero = Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina).jpg |priskribo de dosiero = [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Metallura''''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 }} '''''Metallura''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas naŭ speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. Oni uzas ordinaran nomon ''metalkolibroj''. La traduko de la [[scienca nomo]] estus ''metalvostuloj''. La specioj distribuiĝas laŭlonge de [[Andoj]].<ref>{{cite journal |author=Jaime García-Moreno, Peter Arctander and Jon Fjeldså |year=1999 |title=Strong diversification at the treeline among ''Metallura'' hummingbirds |journal=[[The Auk]] |volume=116 |issue=3 |pages=702–711 |jstor=4089331 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n03/p0702-p0711.pdf |doi=10.2307/4089331 }}</ref><ref name="Heindl et al., 1998">{{cite journal|last1=Heindl|first1=Martin|last2=Schuchmann|first2=Karl-L.|title=Biogeography, geographical variation and taxonomy of the Andean hummingbird genus ''Metallura'' Gould, 1847|journal=Journal für Ornithologie|date=1998|volume=139|issue=4|pages=425–473|doi=10.1007/BF01653470|s2cid=2517854}}</ref> ==Taksonomio kaj specilisto== La genron ''Metallura'' enkondukis la angla ornitologo [[John Gould]] en 1847.<ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1847 | title=Drafts for a new arrangement of the Trochilidae | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 15 | issue=175 | pages=94–96 [94] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12862878 }}</ref> Kiel [[tipa specio]] estis poste elektita la [[Nigra metalkolibro]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642}}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=118 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480129 }}</ref> La genro enhavas naŭ speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Skvama metalkolibro]], ''Metallura aeneocauda'' (Gould, 1846) Bolivio kaj Peruo. LC ** ''M. a. aeneocauda'' ** ''M. a. malagae'' * [[Violgorĝa metalkolibro]], ''Metallura baroni'' (Salvin, 1893) Ekvadoro. EN * [[Flamgorĝa metalkolibro]], ''Metallura eupogon'' (Cabanis, 1874) Peruo. LC * [[Ora metalkolibro]], ''Metallura iracunda'' (Wetmore, 1946) Kolombio kaj Venezuelo. EN * [[Purpurgorĝa metalkolibro]], ''Metallura odomae'' (Graves, 1980) Ekvadoro kaj Peruo. LC * [[Nigra metalkolibro]], ''Metallura phoebe'' (Lesson & Delattre, 1839) Peruo. LC * [[Kupra metalkolibro]], ''Metallura theresiae'' (Simon, 1902) Peruo. LC ** ''M. t. theresiae'' ** ''M. t. parkeri'' * [[Smeraldgorĝa metalkolibro]], ''Metallura tyrianthina'' (Loddiges, 1832) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo. LC ** ''M. t. districta'', Bangs (1899) ** ''M. t. chloropogon'', Cabanis & Heine (1860) ** ''M. t. oreopola'', Todd (1913) ** ''M. t. tyrianthina'', Loddiges (1832) ** ''M. t. quitensis'', Gould (1861) ** ''M. t. septentrionalis'', Hartert, E. (1899) ** ''M. t. smaragdinicollis'', d'Orbigny & Lafresnaye (1838) * [[Verda metalkolibro]], ''Metallura williami'' (Delattre & Bourcier, 1846) Kolombio kaj Ekvadoro. LC ** ''M. w. recisa'', Wetmore, 1970 ** ''M. w. williami'', Delattre & Bourcier, 1846 ** ''M. w. primolina'', Bourcier, 1853 ** ''M. w. atrigularis'', Salvin, 1893 == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura}} {{Wikispecies|Metallura}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 7bsuxj062um98nwm4puqwrv2501ayjj 0 941058 9349754 2026-04-08T12:18:13Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1301306613|Stefán Sigurðsson]]" 9349754 wikitext text/x-wiki '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto. <ref name="Room20102">{{cite book|author=Adrian Room|title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins, 5th ed.|url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&pg=PA454|date=1 July 2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5763-2|page=454}}</ref> Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> [[Kategorio:Islandaj poetoj]] r74htyff8z7yd01klmvau193uza2hsf 9349756 9349754 2026-04-08T12:19:05Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1301306613|Stefán Sigurðsson]]" 9349756 wikitext text/x-wiki '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto. <ref name="Room20102">{{cite book|author=Adrian Room|title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins, 5th ed.|url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&pg=PA454|date=1 July 2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5763-2|page=454}}</ref> Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> == Verkaro (elekto) == * Stefán frá Hvítadal. (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> [[Kategorio:Islandaj poetoj]] jzarn3uvjp604kkvjrzi876e45qmy6q 9349757 9349756 2026-04-08T12:19:49Z Sj1mor 12103 9349757 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto. <ref name="Room20102">{{cite book|author=Adrian Room|title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins, 5th ed.|url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&pg=PA454|date=1 July 2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5763-2|page=454}}</ref> Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> == Verkaro (elekto) == * Stefán frá Hvítadal. (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] bnd6qwi1smpfdie3mnbn1armc1ss3k0 9349758 9349757 2026-04-08T12:24:02Z Sj1mor 12103 9349758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto, lirikisto kaj reprezentanto de Novromantikismo. Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> Stefán konvertiĝis al [[katolikismo]] en 1923, kaj la [[kristana kredo]] ludas gravan rolon en liaj pli postaj verkoj, lia poezio fariĝis pli sentema. Por la jarmilo de la Islanda Parlamento, li publikigis la poemaron ''Anno Domini 1930''. Kvankam lia poezio estis tre populara, precipe inter junuloj, al Stefán oni rifuzis financan sukceson. Li mortis kiel malriĉa farmisto. == Verkaro (elekto) == * Stefán frá Hvítadal. (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] gi5bdxpz6vnost48ga8mhgkjwlk8pv0 9349759 9349758 2026-04-08T12:24:35Z Sj1mor 12103 9349759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto, lirikisto kaj reprezentanto de Novromantikismo. Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> Stefán konvertiĝis al [[katolikismo]] en 1923, kaj la [[kristana kredo]] ludas gravan rolon en liaj pli postaj verkoj, lia poezio fariĝis pli sentema. Por la jarmilo de la Islanda Parlamento, li publikigis la poemaron ''Anno Domini 1930''. Kvankam lia poezio estis tre populara, precipe inter junuloj, al Stefán oni rifuzis financan sukceson. Li mortis kiel malriĉa farmisto. == Verkaro (elekto) == * Stefán frá Hvítadal. (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] cq7isja2mdppw3e4sca5x25gzo891wp 9349760 9349759 2026-04-08T12:25:52Z Sj1mor 12103 ne konfuzu 9349760 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]], samnoma esperantisto (1901-2004)}}{{Informkesto verkisto}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto, lirikisto kaj reprezentanto de Novromantikismo. Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> Stefán konvertiĝis al [[katolikismo]] en 1923, kaj la [[kristana kredo]] ludas gravan rolon en liaj pli postaj verkoj, lia poezio fariĝis pli sentema. Por la jarmilo de la Islanda Parlamento, li publikigis la poemaron ''Anno Domini 1930''. Kvankam lia poezio estis tre populara, precipe inter junuloj, al Stefán oni rifuzis financan sukceson. Li mortis kiel malriĉa farmisto. == Verkaro (elekto) == * Stefán frá Hvítadal. (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * Stefán frá Hvítadal. (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] fch7gwi0xaj9n7cptci9q79bcbnc6jf 9349761 9349760 2026-04-08T12:26:36Z Sj1mor 12103 /* Verkaro (elekto) */ 9349761 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]], samnoma esperantisto (1901-2004)}}{{Informkesto verkisto}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto, lirikisto kaj reprezentanto de Novromantikismo. Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> Stefán konvertiĝis al [[katolikismo]] en 1923, kaj la [[kristana kredo]] ludas gravan rolon en liaj pli postaj verkoj, lia poezio fariĝis pli sentema. Por la jarmilo de la Islanda Parlamento, li publikigis la poemaron ''Anno Domini 1930''. Kvankam lia poezio estis tre populara, precipe inter junuloj, al Stefán oni rifuzis financan sukceson. Li mortis kiel malriĉa farmisto. == Verkaro (elekto) == === Stefán frá Hvítadal === * (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] 0tpqss1nz0864ab6rif5ldc1ifn90f9 9349817 9349761 2026-04-08T13:32:35Z Sj1mor 12103 9349817 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefan Sigurdsson (esperantisto)|Stefán Sigurðsson]], samnoma esperantisto (1901-2004)}}{{islanda nomo|Stefan}}{{Informkesto verkisto}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 16-an aŭ 11-an de oktobro 1887 - mortis la 7-an de marto 1933), <ref name="Stevens20042">{{cite book|author=Patrick J. Stevens|title=Icelandic Writers|url=https://books.google.com/books?id=hsoUAQAAIAAJ|year=2004|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-6830-3|page=303}}</ref> ankaŭ konata kiel '''Stefán frá Hvítadal''' (Stefán de Hvítadal) estis islanda poeto, lirikisto kaj reprezentanto de Novromantikismo. Lia plej vaste konata verko estas poemo skribita por lia filino Erla; ''Erla góða Erla''. Li estis naskita en Hólmavík sed kreskis en Hvítadal. <ref>{{cite web|url=http://www.ljod.is/index.php/ljod/view_poet/27|title=Ljóð.is|work=ljod.is|accessdate=22 April 2015}}</ref> Stefán konvertiĝis al [[katolikismo]] en 1923, kaj la [[kristana kredo]] ludas gravan rolon en liaj pli postaj verkoj, lia poezio fariĝis pli sentema. Por la jarmilo de la Islanda Parlamento, li publikigis la poemaron ''Anno Domini 1930''. Kvankam lia poezio estis tre populara, precipe inter junuloj, al Stefán oni rifuzis financan sukceson. Li mortis kiel malriĉa farmisto. == Verkaro (elekto) == === Stefán frá Hvítadal === * (1919) ''Söngvar Förumannsins'' (Kantoj de la vagabondo). Rejkjaviko: Bókaverzlun Ársæls Árnasonar <ref name="WorldCat6">{{cite book|title=Söngvar förumannsins (Book, 1919)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929144}}</ref> * (1921) ''Óður einyrkjans''. Rejkjaviko: Prentsmiðjan Gutenberg <ref name="WorldCat22">{{cite book|title=Óður einyrkjans (eBook, 1921)|publisher=WorldCat.org|oclc=879924424}}</ref> * (1924) ''Heilög kirkja : sextug drápa''. Rejkjaviko: Prentuð í Acta <ref name="WorldCat32">{{cite book|title=Heilög kirkja : sextug drápa (Book, 1924)|publisher=WorldCat.org|oclc=3936065}}</ref> * (1927) ''Helsingjar''. Rejkjaviko: Félagsprentsmiðjan <ref name="WorldCat42">{{cite book|title=Helsingjar (Book, 1927)|publisher=WorldCat.org|oclc=3929170}}</ref> * (1930) ''Anno domini 1930''. Rejkjaviko <ref name="WorldCat52">{{cite book|title=Anno domini 1930 (Book, 1934)|publisher=WorldCat.org|oclc=480382505}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} <!-- == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} --> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj poetoj]] n0tqhnc6bb27fugpx12msa019sn5mmm 0 941059 9349763 2026-04-08T12:32:25Z Mikelo~eowiki 1414 Kreita per traduko de la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/233734326|Château Viale]]" 9349763 wikitext text/x-wiki La Kastelo Viale estas [[kastelo]] lokita en la urbo de [[Kpalimé]], ĉefurbo de la prefektejo de Kloto, je 120 kilometroj nord-okcidente de la ĉefurbo [[Lomeo|Lomé]], en la [[Altebenaĵo (regiono)|regiono de la altebenaĵoj]] en [[Togolando]]. == Historio == Kastelo Viale estis konstruita de la franc-[[Germana lingvo|germana]] advokato Raymond François Viale kiu tre ŝatis la pejzaĝon kaj decidis konstrui kastelon dum la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]] . La laboroj daùris de 1940 ĝis 1944 sur la grundo de 30 hektaroj, en la monto Kloto. De 1972 ĝis 1982 la kastelo estas restaùrigita de la prezidanto Gnassingbé Eyadema, kun aspalta strato ĝis tie. Li akceptas plurajn konsilojn de la ministroj kaj servas de tranoktejo ĝis pri tio al la prezidantoj kiel la senegala [[Abdou Diouf]] kaj la eburborda [[Félix Houphouët-Boigny]]. Edem Kodjo kaj Joseph Kokou Koffigoh, al la epoko ministroj, membroj de la registaro de [[Gnassingbé Eyadéma]] restadas tie ankaŭ dum tempo. Post 1982 la kastelo iĝas turisma loko, kaj oni povas viziti ĝin. Nun muzeo pri artaĵoj , togolanda metiartoj, dokumentoj pri historio de Togolando..kaj estas bela botanika ĝardeno. o9barxck2xvj9yvagpy5dug906fdahq 9349792 9349763 2026-04-08T13:16:55Z Mikelo~eowiki 1414 9349792 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kastelo | Nomo = Kastelo Viale | Dosiero = Château_Viale.jpg | Grandeco de dosiero = 250 | Priskribo = kastelo - muzeo | Ŝtato = Togolando | Konstruita = [[1940]]-[[1944]] | Devena posedanto = ŝtato }} La Kastelo Viale estas [[kastelo]] lokita en la urbo de [[Kpalimé]], ĉefurbo de la prefektejo de Kloto, je 120 kilometroj nord-okcidente de la ĉefurbo [[Lomeo|Lomé]], en la [[Altebenaĵo (regiono)|regiono de la altebenaĵoj]] en [[Togolando]]. == Historio == Kastelo Viale estis konstruita de la franc-[[Germana lingvo|germana]] advokato Raymond François Viale kiu tre ŝatis la pejzaĝon kaj decidis konstrui kastelon dum la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]] . La laboroj daùris de 1940 ĝis 1944 sur la grundo de 30 hektaroj, en la monto Kloto. De 1972 ĝis 1982 la kastelo estas restaùrigita de la prezidanto Gnassingbé Eyadema, kun aspalta strato ĝis tie. Li akceptas plurajn konsilojn de la ministroj kaj servas de tranoktejo ĝis pri tio al la prezidantoj kiel la senegala [[Abdou Diouf]] kaj la eburborda [[Félix Houphouët-Boigny]]. Edem Kodjo kaj Joseph Kokou Koffigoh, al la epoko ministroj, membroj de la registaro de [[Gnassingbé Eyadéma]] restadas tie ankaŭ dum tempo. Post 1982 la kastelo iĝas turisma loko, kaj oni povas viziti ĝin. Nun muzeo pri artaĵoj , togolanda metiartoj, dokumentoj pri historio de Togolando..kaj estas bela botanika ĝardeno. 1uat9nqakyq5nlqmt20k2rzj97s8fy5 9349818 9349792 2026-04-08T13:37:10Z Mikelo~eowiki 1414 /* Historio */ 9349818 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kastelo | Nomo = Kastelo Viale | Dosiero = Château_Viale.jpg | Grandeco de dosiero = 250 | Priskribo = kastelo - muzeo | Ŝtato = Togolando | Konstruita = [[1940]]-[[1944]] | Devena posedanto = ŝtato }} La Kastelo Viale estas [[kastelo]] lokita en la urbo de [[Kpalimé]], ĉefurbo de la prefektejo de Kloto, je 120 kilometroj nord-okcidente de la ĉefurbo [[Lomeo|Lomé]], en la [[Altebenaĵo (regiono)|regiono de la altebenaĵoj]] en [[Togolando]]. == Historio == Kastelo Viale estis konstruita de la franc-[[Germana lingvo|germana]] advokato Raymond François Viale kiu tre ŝatis la pejzaĝon kaj decidis konstrui kastelon dum la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]] . La laboroj daùris de 1940 ĝis 1944 sur la grundo de 30 hektaroj,je alteco de 705 metroj en la monto Kloto. De tie oni povas vidi la lago [[Voltao]] en [[Ganao]]. De 1972 ĝis 1982 la kastelo estas restaùrigita de la prezidanto Gnassingbé Eyadema, kun aspalta strato ĝis tie. Li akceptas plurajn konsilojn de la ministroj kaj servas de tranoktejo ĝis pri tio al la prezidantoj kiel la senegala [[Abdou Diouf]] kaj la eburborda [[Félix Houphouët-Boigny]]. Edem Kodjo kaj Joseph Kokou Koffigoh, al la epoko ministroj, membroj de la registaro de [[Gnassingbé Eyadéma]] restadas tie ankaŭ dum tempo. Post 1982 la kastelo iĝas turisma loko, kaj oni povas viziti ĝin. Nun muzeo pri artaĵoj , togolanda metiartoj, dokumentoj pri historio de Togolando..kaj estas bela botanika ĝardeno. 6ruw0ectw7oedfkwzficuxmbdpwt8pf 0 941060 9349764 2026-04-08T12:38:26Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |ge..." 9349764 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The scaled metaltail has two subspecies, the nominate ''M. a. aeneocauda'' and ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> The latter was for a time treated as a separate species.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. and P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01 retrieved March 6, 2022</ref> ==Aspekto== The scaled metaltail is {{convert|12|to|13|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|5.2|to|5.4|g|oz|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male of the nominate subspecies has bottle green upperparts. Its slightly forked tail is iridescent sky blue with bronzy green tones on its upper side and glittering green on its underside. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is iridescent bright green. The rest of its underparts are green with a scaly appearance from tan feather margins. The adult female is similar to the male. Its gorget is smaller and its undersides are more mottled. Juveniles are similar to the female. Subspecies ''M. a. malagae'' is similar to the nominate but the upper side of its tail is bronzy red and the underside red. It also has a longer bill.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of scaled metaltail is found on the eastern slope of the Andes from the [[Vilcabamba mountain range|Cordillera Vilcabamba]] of southeastern Peru south into northwestern Bolivia's [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz]] Department. ''M. a. malagae'' is found in the vicinity of [[Inkachaka]] in central Bolivia's [[Cochabamba Department]]. The species inhabits glades and edges of [[cloudforest]] and [[elfin forest]] and also rocky slopes with herbs and shrubs. In elevation it ranges between {{convert|2500|and|3600|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scaled metaltail is believed to be sedentary but some dispersal into ''[[páramo]]'' and lower [[montane forest]] is thought possible.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== The scaled metaltail feeds on nectar from a variety of flowering plants and shrubs, often by clinging to the flower. Males defend feeding territories. In addition to nectar, it feeds extensively on insects.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== The scaled metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include May and June.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the scaled metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "not at risk at present, due to its fairly wide distribution and its rather unspecialized ecology...[but] may be vulnerable in places because [of] regular grassland burning". It occurs in a protected area in each country.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] ccsfrtdmtryfdjbbuxpzyhd6cfp9mh4 9349766 9349764 2026-04-08T12:42:16Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9349766 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Skvama metalkolibro havas jenajn du subspeciojn, nome la nomiga ''M. a. aeneocauda'' kaj ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> Tiu lasta estis dum ioma tempo traktita kiel aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== The scaled metaltail is {{convert|12|to|13|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|5.2|to|5.4|g|oz|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male of the nominate subspecies has bottle green upperparts. Its slightly forked tail is iridescent sky blue with bronzy green tones on its upper side and glittering green on its underside. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is iridescent bright green. The rest of its underparts are green with a scaly appearance from tan feather margins. The adult female is similar to the male. Its gorget is smaller and its undersides are more mottled. Juveniles are similar to the female. Subspecies ''M. a. malagae'' is similar to the nominate but the upper side of its tail is bronzy red and the underside red. It also has a longer bill.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of scaled metaltail is found on the eastern slope of the Andes from the [[Vilcabamba mountain range|Cordillera Vilcabamba]] of southeastern Peru south into northwestern Bolivia's [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz]] Department. ''M. a. malagae'' is found in the vicinity of [[Inkachaka]] in central Bolivia's [[Cochabamba Department]]. The species inhabits glades and edges of [[cloudforest]] and [[elfin forest]] and also rocky slopes with herbs and shrubs. In elevation it ranges between {{convert|2500|and|3600|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scaled metaltail is believed to be sedentary but some dispersal into ''[[páramo]]'' and lower [[montane forest]] is thought possible.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== The scaled metaltail feeds on nectar from a variety of flowering plants and shrubs, often by clinging to the flower. Males defend feeding territories. In addition to nectar, it feeds extensively on insects.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== The scaled metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include May and June.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the scaled metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "not at risk at present, due to its fairly wide distribution and its rather unspecialized ecology...[but] may be vulnerable in places because [of] regular grassland burning". It occurs in a protected area in each country.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] 5fjp8u3stj9w0wed9w7b20lcdubp8v7 9349767 9349766 2026-04-08T12:44:28Z Kani 670 /* Aspekto */ 9349767 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Skvama metalkolibro havas jenajn du subspeciojn, nome la nomiga ''M. a. aeneocauda'' kaj ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> Tiu lasta estis dum ioma tempo traktita kiel aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Skvama metalkolibro estas 12 ĝis 13 cm longa kaj pezas 5,2 ĝis 5,4 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun bronzverdaj tonoj sur ĝia supra flanko kaj brilverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas irizece helverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun skvameca aspekto pro sunbrunaj plumrandoj. La plenkreska ino similas al la masklo. Ĝia gorĝo estas pli malgranda kaj ĝiaj malsupraj flankoj estas pli makulecaj. Junuloj similas al la ino. Subspecio ''M. a. malagae'' similas al la nomiga, sed la supra flanko de ĝia vosto estas bronzruĝa kaj la malsupra flanko ruĝa. Ĝi ankaŭ havas pli longan bekon.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of scaled metaltail is found on the eastern slope of the Andes from the [[Vilcabamba mountain range|Cordillera Vilcabamba]] of southeastern Peru south into northwestern Bolivia's [[La Paz Department (Bolivia)|La Paz]] Department. ''M. a. malagae'' is found in the vicinity of [[Inkachaka]] in central Bolivia's [[Cochabamba Department]]. The species inhabits glades and edges of [[cloudforest]] and [[elfin forest]] and also rocky slopes with herbs and shrubs. In elevation it ranges between {{convert|2500|and|3600|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|3000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scaled metaltail is believed to be sedentary but some dispersal into ''[[páramo]]'' and lower [[montane forest]] is thought possible.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== The scaled metaltail feeds on nectar from a variety of flowering plants and shrubs, often by clinging to the flower. Males defend feeding territories. In addition to nectar, it feeds extensively on insects.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== The scaled metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include May and June.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the scaled metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "not at risk at present, due to its fairly wide distribution and its rather unspecialized ecology...[but] may be vulnerable in places because [of] regular grassland burning". It occurs in a protected area in each country.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] hm7ua02nks4to2quo1l4uzsclirswt3 9349769 9349767 2026-04-08T12:46:56Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9349769 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Skvama metalkolibro havas jenajn du subspeciojn, nome la nomiga ''M. a. aeneocauda'' kaj ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> Tiu lasta estis dum ioma tempo traktita kiel aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Skvama metalkolibro estas 12 ĝis 13 cm longa kaj pezas 5,2 ĝis 5,4 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun bronzverdaj tonoj sur ĝia supra flanko kaj brilverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas irizece helverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun skvameca aspekto pro sunbrunaj plumrandoj. La plenkreska ino similas al la masklo. Ĝia gorĝo estas pli malgranda kaj ĝiaj malsupraj flankoj estas pli makulecaj. Junuloj similas al la ino. Subspecio ''M. a. malagae'' similas al la nomiga, sed la supra flanko de ĝia vosto estas bronzruĝa kaj la malsupra flanko ruĝa. Ĝi ankaŭ havas pli longan bekon.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Skvama metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de [[Andoj]] ekde la Montara Sistemo Vilkabambo de sudorienta Peruo suden ĝis la nordokcidenta [[La-Pazio]] de Bolivio. ''M. a. malagae'' troviĝas en la ĉirkaŭaĵo de Inkaĉaka en [[Koĉabambo]] de centra Bolivio. La specio loĝas en maldensejoj kaj randoj de [[nebularbaro]] kaj [[elfarbaro]] kaj ankaŭ rokaj deklivoj kun herboj kaj arbustoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 500 kaj 3 600 m kaj estas plej ofta super 3 000 m.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scaled metaltail is believed to be sedentary but some dispersal into ''[[páramo]]'' and lower [[montane forest]] is thought possible.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== The scaled metaltail feeds on nectar from a variety of flowering plants and shrubs, often by clinging to the flower. Males defend feeding territories. In addition to nectar, it feeds extensively on insects.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== The scaled metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include May and June.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the scaled metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "not at risk at present, due to its fairly wide distribution and its rather unspecialized ecology...[but] may be vulnerable in places because [of] regular grassland burning". It occurs in a protected area in each country.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] 99imszoxcjj6ks6t3nrcly8br6dse8w 9349773 9349769 2026-04-08T12:49:48Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9349773 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Skvama metalkolibro havas jenajn du subspeciojn, nome la nomiga ''M. a. aeneocauda'' kaj ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> Tiu lasta estis dum ioma tempo traktita kiel aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Skvama metalkolibro estas 12 ĝis 13 cm longa kaj pezas 5,2 ĝis 5,4 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun bronzverdaj tonoj sur ĝia supra flanko kaj brilverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas irizece helverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun skvameca aspekto pro sunbrunaj plumrandoj. La plenkreska ino similas al la masklo. Ĝia gorĝo estas pli malgranda kaj ĝiaj malsupraj flankoj estas pli makulecaj. Junuloj similas al la ino. Subspecio ''M. a. malagae'' similas al la nomiga, sed la supra flanko de ĝia vosto estas bronzruĝa kaj la malsupra flanko ruĝa. Ĝi ankaŭ havas pli longan bekon.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Skvama metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de [[Andoj]] ekde la Montara Sistemo Vilkabambo de sudorienta Peruo suden ĝis la nordokcidenta [[La-Pazio]] de Bolivio. ''M. a. malagae'' troviĝas en la ĉirkaŭaĵo de Inkaĉaka en [[Koĉabambo]] de centra Bolivio. La specio loĝas en maldensejoj kaj randoj de [[nebularbaro]] kaj [[elfarbaro]] kaj ankaŭ rokaj deklivoj kun herboj kaj arbustoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 500 kaj 3 600 m kaj estas plej ofta super 3 000 m.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la Skvama metalkolibro estas sidlokema, sed oni supozas, ke iu disiĝo en ''[[páramo]]'' kaj pli malaltajn [[montarbaro]]jn eblas.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== La Skvama metalkolibro manĝas [[nektaro]]n el diversaj florplantoj kaj arbustoj, ofte per alkroĉiĝo al la floro. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, ĝi manĝas amplekse [[insektoj]]n.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Skvama metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi majon kaj junion.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the scaled metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "not at risk at present, due to its fairly wide distribution and its rather unspecialized ecology...[but] may be vulnerable in places because [of] regular grassland burning". It occurs in a protected area in each country.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] mp1ugsu3za9rfnvi7nm25862xixjf11 9349774 9349773 2026-04-08T12:51:28Z Kani 670 9349774 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Skvama metalkolibro havas jenajn du subspeciojn, nome la nomiga ''M. a. aeneocauda'' kaj ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> Tiu lasta estis dum ioma tempo traktita kiel aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Skvama metalkolibro estas 12 ĝis 13 cm longa kaj pezas 5,2 ĝis 5,4 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun bronzverdaj tonoj sur ĝia supra flanko kaj brilverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas irizece helverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun skvameca aspekto pro sunbrunaj plumrandoj. La plenkreska ino similas al la masklo. Ĝia gorĝo estas pli malgranda kaj ĝiaj malsupraj flankoj estas pli makulecaj. Junuloj similas al la ino. Subspecio ''M. a. malagae'' similas al la nomiga, sed la supra flanko de ĝia vosto estas bronzruĝa kaj la malsupra flanko ruĝa. Ĝi ankaŭ havas pli longan bekon.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Skvama metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de [[Andoj]] ekde la Montara Sistemo Vilkabambo de sudorienta Peruo suden ĝis la nordokcidenta [[La-Pazio]] de Bolivio. ''M. a. malagae'' troviĝas en la ĉirkaŭaĵo de Inkaĉaka en [[Koĉabambo]] de centra Bolivio. La specio loĝas en maldensejoj kaj randoj de [[nebularbaro]] kaj [[elfarbaro]] kaj ankaŭ rokaj deklivoj kun herboj kaj arbustoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 500 kaj 3 600 m kaj estas plej ofta super 3 000 m.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la Skvama metalkolibro estas sidlokema, sed oni supozas, ke iu disiĝo en ''[[páramo]]'' kaj pli malaltajn [[montarbaro]]jn eblas.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== La Skvama metalkolibro manĝas [[nektaro]]n el diversaj florplantoj kaj arbustoj, ofte per alkroĉiĝo al la floro. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, ĝi manĝas amplekse [[insektoj]]n.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Skvama metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi majon kaj junion.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Skvaman metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> Ĝi "nuntempe ne estas en danĝero, pro sia sufiĉe vasta distribuo kaj sia sufiĉe nespecialigita ekologio...[sed] povas esti vundebla en lokoj pro regula bruligado de herbejoj". Ĝi troviĝas en protektita areo en ĉiu lando.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] 24t90ici1g12b3mj0nctgjbjn66rvyb 9349775 9349774 2026-04-08T12:53:18Z Kani 670 9349775 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Skvama metalkolibro havas jenajn du subspeciojn, nome la nomiga ''M. a. aeneocauda'' kaj ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> Tiu lasta estis dum ioma tempo traktita kiel aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Skvama metalkolibro estas 12 ĝis 13 cm longa kaj pezas 5,2 ĝis 5,4 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun bronzverdaj tonoj sur ĝia supra flanko kaj brilverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas irizece helverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun skvameca aspekto pro sunbrunaj plumrandoj. La plenkreska ino similas al la masklo. Ĝia gorĝo estas pli malgranda kaj ĝiaj malsupraj flankoj estas pli makulecaj. Junuloj similas al la ino. Subspecio ''M. a. malagae'' similas al la nomiga, sed la supra flanko de ĝia vosto estas bronzruĝa kaj la malsupra flanko ruĝa. Ĝi ankaŭ havas pli longan bekon.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Skvama metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de [[Andoj]] ekde la Montara Sistemo Vilkabambo de sudorienta Peruo suden ĝis la nordokcidenta [[La-Pazio]] de Bolivio. ''M. a. malagae'' troviĝas en la ĉirkaŭaĵo de Inkaĉaka en [[Koĉabambo]] de centra Bolivio. La specio loĝas en maldensejoj kaj randoj de [[nebularbaro]] kaj [[elfarbaro]] kaj ankaŭ rokaj deklivoj kun herboj kaj arbustoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 500 kaj 3 600 m kaj estas plej ofta super 3 000 m.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la Skvama metalkolibro estas sidlokema, sed oni supozas, ke iu disiĝo en ''[[páramo]]'' kaj pli malaltajn [[montarbaro]]jn eblas.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== La Skvama metalkolibro manĝas [[nektaro]]n el diversaj florplantoj kaj arbustoj, ofte per alkroĉiĝo al la floro. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, ĝi manĝas amplekse [[insektoj]]n.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Skvama metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi majon kaj junion.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Skvaman metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Martu 2022}}</ref> Ĝi "nuntempe ne estas en danĝero, pro sia sufiĉe vasta distribuo kaj sia sufiĉe nespecialigita ekologio...[sed] povas esti vundebla en lokoj pro regula bruligado de herbejoj". Ĝi troviĝas en protektita areo en ĉiu lando.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] jmqcwlg8rt7f6978d5i4akiog38608m 9349777 9349775 2026-04-08T12:55:29Z Kani 670 9349777 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Skvama metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura aeneocauda - Thibaud Aronson - 454557330.jpeg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Skvama metalkolibro''' ''M. aeneocauda'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura aeneocauda'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Metallura aeneocauda'' |komunejo = ''Metallura aeneocauda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura aeneocauda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Skvama metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura aeneocauda'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Skvama metalkolibro havas jenajn du subspeciojn, nome la nomiga ''M. a. aeneocauda'' kaj ''M. a. malagae''.<ref name=IOC12.1/> Tiu lasta estis dum ioma tempo traktita kiel aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=SCME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Scaled Metaltail (''Metallura aeneocauda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scamet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Skvama metalkolibro estas 12 ĝis 13 cm longa kaj pezas 5,2 ĝis 5,4 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun bronzverdaj tonoj sur ĝia supra flanko kaj brilverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas irizece helverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun skvameca aspekto pro sunbrunaj plumrandoj. La plenkreska ino similas al la masklo. Ĝia gorĝo estas pli malgranda kaj ĝiaj malsupraj flankoj estas pli makulecaj. Junuloj similas al la ino. Subspecio ''M. a. malagae'' similas al la nomiga, sed la supra flanko de ĝia vosto estas bronzruĝa kaj la malsupra flanko ruĝa. Ĝi ankaŭ havas pli longan bekon.<ref name=SCME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Skvama metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de [[Andoj]] ekde la Montara Sistemo Vilkabambo de sudorienta Peruo suden ĝis la nordokcidenta [[La-Pazio]] de Bolivio. ''M. a. malagae'' troviĝas en la ĉirkaŭaĵo de Inkaĉaka en [[Koĉabambo]] de centra Bolivio. La specio loĝas en maldensejoj kaj randoj de [[nebularbaro]] kaj [[elfarbaro]] kaj ankaŭ rokaj deklivoj kun herboj kaj arbustoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 500 kaj 3 600 m kaj estas plej ofta super 3 000 m.<ref name=SCME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la Skvama metalkolibro estas sidlokema, sed oni supozas, ke iu disiĝo en ''[[páramo]]'' kaj pli malaltajn [[montarbaro]]jn eblas.<ref name=SCME-BOW/> ===Manĝado=== La Skvama metalkolibro manĝas [[nektaro]]n el diversaj florplantoj kaj arbustoj, ofte per alkroĉiĝo al la floro. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, ĝi manĝas amplekse [[insektoj]]n.<ref name=SCME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Skvama metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi majon kaj junion.<ref name=SCME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-aeneocauda |species=Skvama metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Skvaman metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scaled Metaltail ''Metallura aeneocauda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688009A93179746 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688009A93179746.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> Ĝi "nuntempe ne estas en danĝero, pro sia sufiĉe vasta distribuo kaj sia sufiĉe nespecialigita ekologio...[sed] povas esti vundebla en lokoj pro regula bruligado de herbejoj". Ĝi troviĝas en protektita areo en ĉiu lando.<ref name=SCME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura aeneocauda}} {{Wikispecies|Metallura aeneocauda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] rfvds7ubv4c7d4wntj17pwtxuacwoy9 0 941061 9349765 2026-04-08T12:39:14Z Kani 670 Alidirektigis al [[Skvama metalkolibro]] 9349765 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Skvama metalkolibro]] pclvflwnndvxs9dryuumuadmt487xc1 0 941062 9349780 2026-04-08T13:03:33Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = Jo..." 9349780 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Violgorĝa metalkolibro''' ''M. baroni'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura baroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1893) |vikispecio = ''Metallura baroni'' |komunejo = ''Metallura baroni'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura baroni map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura baroni'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Iam ĝi estis traktita kiel subspecio de tio kio estas nun la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'').<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La specinomo estas memoro al kolektisto Oscar Theodor Baron. ==Aspekto== The violet-throated metaltail is {{convert|10|to|11|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh {{convert|4.3|to|4.5|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|3.9|to|5|g|oz|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male has dark olive green upper- and underparts. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is purple-violet. Its slightly forked tail is iridescent violaceous sky blue on its upper side and glittering yellow-green on its underside. The adult female's upperparts are also dark olive green. Its throat is a duller version of the male's and its breast, and belly are whitish gray spotted with olive green. Its outer tail feathers have whitish tips on their underside. Juveniles are similar to adult females.<ref name=VTME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, and C. J. Sharpe (2020). Violet-throated Metaltail (''Metallura baroni''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.vitmet1.01 </ref> ==Distribuo kaj habitato== The violet-throated metaltail is found only on the Cajas Plateau west of the city of [[Cuenca, Ecuador]]. The plateau straddles the border of [[Azuay Province|Azuay]] and [[Cañar Province|Cañar]] provinces. It inhabits the edges of [[elfin forest]] and ''[[Polylepis]]'' woodlands and adjacent ''[[páramo]]'' grasslands. Its favored landscape is characterized by boulders with a cover of [[bromeliad]]s, [[Ericaceae]], and ferns and mosses. In elevation it normally ranges between {{convert|3000|and|3900|m|ft|abbr=on}} but was once reported as low as {{convert|1900|m|ft|abbr=on}}.<ref name=VTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The violet-throated metaltail's movements, if any, have not been documented, but some seasonal elevational movement is thought possible.<ref name=VTME-BOW/> ===Manĝado=== The violet-throated metaltail forages for nectar by hovering; it feeds on a variety of flowering vegetation at any level of its habitat. Males defend feeding territories.<ref name=VTME-BOW/> ===Reproduktado=== The violet-throated metaltail is thought to nest between November and February. One nest was described as resembling a slipper without a heel; it was made of moss, twigs, and wool. The female incubates the clutch of two white eggs; the incubation and nestling periods are not known.<ref name=VTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-baroni |species=Violgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-throated metaltail as Threatened. The assessment was changed to Vulnerable in 1994 and to the present Endangered in 2000. Its population is estimated at fewer than 1700 mature individuals and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> Its range includes [[El Cajas National Park]] and the small adjoining Río Mazán reserve. However, outside those areas and even within the national park its habitat is under threat by burning to create pasture.<ref name=VTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura baroni}} {{Wikispecies|Metallura baroni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] em5skoj8tpi1jxxcsgc6qax71suji9e 9349901 9349780 2026-04-08T17:21:32Z Kani 670 /* Aspekto */ 9349901 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Violgorĝa metalkolibro''' ''M. baroni'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura baroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1893) |vikispecio = ''Metallura baroni'' |komunejo = ''Metallura baroni'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura baroni map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura baroni'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Iam ĝi estis traktita kiel subspecio de tio kio estas nun la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'').<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La specinomo estas memoro al kolektisto Oscar Theodor Baron. ==Aspekto== La Violgorĝa metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,3 ĝis 4,5 g kaj inoj 3,9 ĝis 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas malhele olivecverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas purpurviola. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece violec-ĉielblua sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas malhele olivecverdaj. Ĝia gorĝo estas pli obtuza versio de tiu de la masklo kaj ĝia brusto, kaj ventro estas blankecgrizaj makulecaj olivecverde. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VTME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-throated Metaltail (''Metallura baroni''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vitmet1.01] </ref> ==Distribuo kaj habitato== The violet-throated metaltail is found only on the Cajas Plateau west of the city of [[Cuenca, Ecuador]]. The plateau straddles the border of [[Azuay Province|Azuay]] and [[Cañar Province|Cañar]] provinces. It inhabits the edges of [[elfin forest]] and ''[[Polylepis]]'' woodlands and adjacent ''[[páramo]]'' grasslands. Its favored landscape is characterized by boulders with a cover of [[bromeliad]]s, [[Ericaceae]], and ferns and mosses. In elevation it normally ranges between {{convert|3000|and|3900|m|ft|abbr=on}} but was once reported as low as {{convert|1900|m|ft|abbr=on}}.<ref name=VTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The violet-throated metaltail's movements, if any, have not been documented, but some seasonal elevational movement is thought possible.<ref name=VTME-BOW/> ===Manĝado=== The violet-throated metaltail forages for nectar by hovering; it feeds on a variety of flowering vegetation at any level of its habitat. Males defend feeding territories.<ref name=VTME-BOW/> ===Reproduktado=== The violet-throated metaltail is thought to nest between November and February. One nest was described as resembling a slipper without a heel; it was made of moss, twigs, and wool. The female incubates the clutch of two white eggs; the incubation and nestling periods are not known.<ref name=VTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-baroni |species=Violgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-throated metaltail as Threatened. The assessment was changed to Vulnerable in 1994 and to the present Endangered in 2000. Its population is estimated at fewer than 1700 mature individuals and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> Its range includes [[El Cajas National Park]] and the small adjoining Río Mazán reserve. However, outside those areas and even within the national park its habitat is under threat by burning to create pasture.<ref name=VTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura baroni}} {{Wikispecies|Metallura baroni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 7rcl7x2rk0nx3ojc83dkdh3jibvsl8v 9349902 9349901 2026-04-08T17:24:48Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9349902 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Violgorĝa metalkolibro''' ''M. baroni'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura baroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1893) |vikispecio = ''Metallura baroni'' |komunejo = ''Metallura baroni'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura baroni map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura baroni'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Iam ĝi estis traktita kiel subspecio de tio kio estas nun la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'').<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La specinomo estas memoro al kolektisto Oscar Theodor Baron. ==Aspekto== La Violgorĝa metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,3 ĝis 4,5 g kaj inoj 3,9 ĝis 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas malhele olivecverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas purpurviola. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece violec-ĉielblua sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas malhele olivecverdaj. Ĝia gorĝo estas pli obtuza versio de tiu de la masklo kaj ĝia brusto, kaj ventro estas blankecgrizaj makulecaj olivecverde. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VTME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-throated Metaltail (''Metallura baroni''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vitmet1.01] </ref> ==Distribuo kaj habitato== La Violgorĝa metalkolibro troviĝas nur sur la Cajas-altebenaĵo okcidente de la urbo [[Kuenko (Ekvadoro)|Kŭenko]], Ekvadoro. La altebenaĵo situas laŭ la limo de la provincoj [[Azuay]] kaj [[Provinco Cañar|Cañar]]. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''Polylepis''-arbaroj kaj apudaj herbejoj de ''[[páramo]]''. Ĝia preferata pejzaĝo estas karakterizita per rokoj kun kovro de [[bromeliacoj]], [[erikacoj]], [[filiko]]j kaj [[musko]]j. Laŭ alteco ĝi normale varias inter 3 000 kaj 3 900 m, sed iam estis raportita je alteco de nur 1 900 m.<ref name=VTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The violet-throated metaltail's movements, if any, have not been documented, but some seasonal elevational movement is thought possible.<ref name=VTME-BOW/> ===Manĝado=== The violet-throated metaltail forages for nectar by hovering; it feeds on a variety of flowering vegetation at any level of its habitat. Males defend feeding territories.<ref name=VTME-BOW/> ===Reproduktado=== The violet-throated metaltail is thought to nest between November and February. One nest was described as resembling a slipper without a heel; it was made of moss, twigs, and wool. The female incubates the clutch of two white eggs; the incubation and nestling periods are not known.<ref name=VTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-baroni |species=Violgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-throated metaltail as Threatened. The assessment was changed to Vulnerable in 1994 and to the present Endangered in 2000. Its population is estimated at fewer than 1700 mature individuals and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> Its range includes [[El Cajas National Park]] and the small adjoining Río Mazán reserve. However, outside those areas and even within the national park its habitat is under threat by burning to create pasture.<ref name=VTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura baroni}} {{Wikispecies|Metallura baroni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] he2vggcjcul7dl4izebbjat2mvwsh2i 9349989 9349902 2026-04-08T20:58:17Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9349989 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Violgorĝa metalkolibro''' ''M. baroni'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura baroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1893) |vikispecio = ''Metallura baroni'' |komunejo = ''Metallura baroni'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura baroni map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura baroni'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Iam ĝi estis traktita kiel subspecio de tio kio estas nun la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'').<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La specinomo estas memoro al kolektisto Oscar Theodor Baron. ==Aspekto== La Violgorĝa metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,3 ĝis 4,5 g kaj inoj 3,9 ĝis 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas malhele olivecverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas purpurviola. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece violec-ĉielblua sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas malhele olivecverdaj. Ĝia gorĝo estas pli obtuza versio de tiu de la masklo kaj ĝia brusto, kaj ventro estas blankecgrizaj makulecaj olivecverde. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VTME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-throated Metaltail (''Metallura baroni''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vitmet1.01] </ref> ==Distribuo kaj habitato== La Violgorĝa metalkolibro troviĝas nur sur la Cajas-altebenaĵo okcidente de la urbo [[Kuenko (Ekvadoro)|Kŭenko]], Ekvadoro. La altebenaĵo situas laŭ la limo de la provincoj [[Azuay]] kaj [[Provinco Cañar|Cañar]]. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''Polylepis''-arbaroj kaj apudaj herbejoj de ''[[páramo]]''. Ĝia preferata pejzaĝo estas karakterizita per rokoj kun kovro de [[bromeliacoj]], [[erikacoj]], [[filiko]]j kaj [[musko]]j. Laŭ alteco ĝi normale varias inter 3 000 kaj 3 900 m, sed iam estis raportita je alteco de nur 1 900 m.<ref name=VTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Violgorĝa metalkolibro, se entute, ne estas dokumentitaj, sed oni supozas, ke iu laŭsezona altecmovo eblas.<ref name=VTME-BOW/> ===Manĝado=== La Violgorĝa metalkolibro serĉas [[nektaro]]n per ŝvebado; ĝi manĝas diversajn florantajn plantojn je iu ajn nivelo de sia vivejo. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=VTME-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la ino de Violgorĝa metalkolibro nestas inter novembro kaj februaro. Unu nesto estis priskribita kiel simila al [[pantoflo]] sen kalkano; ĝi estis farita el [[musko]], branĉetoj kaj lano. La ino kovas la du blankajn ovojn; la kovadaj kaj nestiĝaj periodoj ne estas konataj.<ref name=VTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-baroni |species=Violgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-throated metaltail as Threatened. The assessment was changed to Vulnerable in 1994 and to the present Endangered in 2000. Its population is estimated at fewer than 1700 mature individuals and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> Its range includes [[El Cajas National Park]] and the small adjoining Río Mazán reserve. However, outside those areas and even within the national park its habitat is under threat by burning to create pasture.<ref name=VTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura baroni}} {{Wikispecies|Metallura baroni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] jp8omrlik3d6lzhf8wtiop5bzi7ay88 9349990 9349989 2026-04-08T21:00:16Z Kani 670 9349990 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Violgorĝa metalkolibro''' ''M. baroni'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura baroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1893) |vikispecio = ''Metallura baroni'' |komunejo = ''Metallura baroni'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura baroni map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura baroni'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Iam ĝi estis traktita kiel subspecio de tio kio estas nun la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'').<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La specinomo estas memoro al kolektisto Oscar Theodor Baron. ==Aspekto== La Violgorĝa metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,3 ĝis 4,5 g kaj inoj 3,9 ĝis 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas malhele olivecverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas purpurviola. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece violec-ĉielblua sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas malhele olivecverdaj. Ĝia gorĝo estas pli obtuza versio de tiu de la masklo kaj ĝia brusto, kaj ventro estas blankecgrizaj makulecaj olivecverde. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VTME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-throated Metaltail (''Metallura baroni''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vitmet1.01] </ref> ==Distribuo kaj habitato== La Violgorĝa metalkolibro troviĝas nur sur la Cajas-altebenaĵo okcidente de la urbo [[Kuenko (Ekvadoro)|Kŭenko]], Ekvadoro. La altebenaĵo situas laŭ la limo de la provincoj [[Azuay]] kaj [[Provinco Cañar|Cañar]]. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''Polylepis''-arbaroj kaj apudaj herbejoj de ''[[páramo]]''. Ĝia preferata pejzaĝo estas karakterizita per rokoj kun kovro de [[bromeliacoj]], [[erikacoj]], [[filiko]]j kaj [[musko]]j. Laŭ alteco ĝi normale varias inter 3 000 kaj 3 900 m, sed iam estis raportita je alteco de nur 1 900 m.<ref name=VTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Violgorĝa metalkolibro, se entute, ne estas dokumentitaj, sed oni supozas, ke iu laŭsezona altecmovo eblas.<ref name=VTME-BOW/> ===Manĝado=== La Violgorĝa metalkolibro serĉas [[nektaro]]n per ŝvebado; ĝi manĝas diversajn florantajn plantojn je iu ajn nivelo de sia vivejo. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=VTME-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la ino de Violgorĝa metalkolibro nestas inter novembro kaj februaro. Unu nesto estis priskribita kiel simila al [[pantoflo]] sen kalkano; ĝi estis farita el [[musko]], branĉetoj kaj lano. La ino kovas la du blankajn ovojn; la kovadaj kaj nestiĝaj periodoj ne estas konataj.<ref name=VTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-baroni |species=Violgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Violgorĝan metalkolibron kiel [[Minacata]]n. La takso estis ŝanĝita al [[Vundebla]] en 1994 kaj al la nuna [[Endanĝerigita]] en 2000. Ĝia populacio estas taksita je malpli ol 1700 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> Ĝia teritorio inkluzivas la Nacian Parkon El Cajas kaj la malgrandan apudan rezervejon Río Mazán. Tamen, ekster tiuj areoj kaj eĉ ene de la nacia parko, ĝia vivejo estas minacata per bruligado por krei paŝtejon.<ref name=VTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura baroni}} {{Wikispecies|Metallura baroni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] ton60emgzlc8hhu6hc7gh46kdkpn3s6 9349997 9349990 2026-04-08T21:09:28Z Kani 670 9349997 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Violgorĝa metalkolibro''' ''M. baroni'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura baroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1893) |vikispecio = ''Metallura baroni'' |komunejo = ''Metallura baroni'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura baroni map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura baroni'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Iam ĝi estis traktita kiel subspecio de tio kio estas nun la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'').<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La specinomo estas memoro al kolektisto Oscar Theodor Baron. ==Aspekto== La Violgorĝa metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,3 ĝis 4,5 g kaj inoj 3,9 ĝis 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas malhele olivecverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas purpurviola. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece violec-ĉielblua sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas malhele olivecverdaj. Ĝia gorĝo estas pli obtuza versio de tiu de la masklo kaj ĝia brusto, kaj ventro estas blankecgrizaj makulecaj olivecverde. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VTME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-throated Metaltail (''Metallura baroni''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vitmet1.01] </ref> ==Distribuo kaj habitato== La Violgorĝa metalkolibro troviĝas nur sur la Cajas-altebenaĵo okcidente de la urbo [[Kuenko (Ekvadoro)|Kŭenko]], Ekvadoro. La altebenaĵo situas laŭ la limo de la provincoj [[Azuay]] kaj [[Provinco Cañar|Cañar]]. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''Polylepis''-arbaroj kaj apudaj herbejoj de ''[[páramo]]''. Ĝia preferata pejzaĝo estas karakterizita per rokoj kun kovro de [[bromeliacoj]], [[erikacoj]], [[filiko]]j kaj [[musko]]j. Laŭ alteco ĝi normale varias inter 3 000 kaj 3 900 m, sed iam estis raportita je alteco de nur 1 900 m.<ref name=VTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Violgorĝa metalkolibro, se entute, ne estas dokumentitaj, sed oni supozas, ke iu laŭsezona altecmovo eblas.<ref name=VTME-BOW/> ===Manĝado=== La Violgorĝa metalkolibro serĉas [[nektaro]]n per ŝvebado; ĝi manĝas diversajn florantajn plantojn je iu ajn nivelo de sia vivejo. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=VTME-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la ino de Violgorĝa metalkolibro nestas inter novembro kaj februaro. Unu nesto estis priskribita kiel simila al [[pantoflo]] sen kalkano; ĝi estis farita el [[musko]], branĉetoj kaj lano. La ino kovas la du blankajn ovojn; la kovadaj kaj nestiĝaj periodoj ne estas konataj.<ref name=VTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-baroni |species=Violgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Violgorĝan metalkolibron kiel [[Minacata]]n. La takso estis ŝanĝita al [[Vundebla]] en 1994 kaj al la nuna [[Endanĝerigita]] en 2000. Ĝia populacio estas taksita je malpli ol 1700 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> Ĝia teritorio inkluzivas la Nacian Parkon El Cajas kaj la malgrandan apudan rezervejon Río Mazán. Tamen, ekster tiuj areoj kaj eĉ ene de la nacia parko, ĝia vivejo estas minacata per bruligado por krei paŝtejon.<ref name=VTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura baroni}} {{Wikispecies|Metallura baroni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 97goqc4c81904zyasauojhmu2gatd9p 9349998 9349997 2026-04-08T21:10:00Z Kani 670 /* Referencoj */ 9349998 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Violgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Violgorĝa metalkolibro''' ''M. baroni'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura baroni'' |dunomo aŭtoritato = ([[Osbert Salvin|Salvin]], 1893) |vikispecio = ''Metallura baroni'' |komunejo = ''Metallura baroni'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura baroni map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura baroni'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Iam ĝi estis traktita kiel subspecio de tio kio estas nun la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'').<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> La specinomo estas memoro al kolektisto Oscar Theodor Baron. ==Aspekto== La Violgorĝa metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa. Maskloj pezas 4,3 ĝis 4,5 g kaj inoj 3,9 ĝis 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas malhele olivecverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas purpurviola. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece violec-ĉielblua sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas malhele olivecverdaj. Ĝia gorĝo estas pli obtuza versio de tiu de la masklo kaj ĝia brusto, kaj ventro estas blankecgrizaj makulecaj olivecverde. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VTME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-throated Metaltail (''Metallura baroni''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vitmet1.01] </ref> ==Distribuo kaj habitato== La Violgorĝa metalkolibro troviĝas nur sur la Cajas-altebenaĵo okcidente de la urbo [[Kuenko (Ekvadoro)|Kŭenko]], Ekvadoro. La altebenaĵo situas laŭ la limo de la provincoj [[Azuay]] kaj [[Provinco Cañar|Cañar]]. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''Polylepis''-arbaroj kaj apudaj herbejoj de ''[[páramo]]''. Ĝia preferata pejzaĝo estas karakterizita per rokoj kun kovro de [[bromeliacoj]], [[erikacoj]], [[filiko]]j kaj [[musko]]j. Laŭ alteco ĝi normale varias inter 3 000 kaj 3 900 m, sed iam estis raportita je alteco de nur 1 900 m.<ref name=VTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La movoj de la Violgorĝa metalkolibro, se entute, ne estas dokumentitaj, sed oni supozas, ke iu laŭsezona altecmovo eblas.<ref name=VTME-BOW/> ===Manĝado=== La Violgorĝa metalkolibro serĉas [[nektaro]]n per ŝvebado; ĝi manĝas diversajn florantajn plantojn je iu ajn nivelo de sia vivejo. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=VTME-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la ino de Violgorĝa metalkolibro nestas inter novembro kaj februaro. Unu nesto estis priskribita kiel simila al [[pantoflo]] sen kalkano; ĝi estis farita el [[musko]], branĉetoj kaj lano. La ino kovas la du blankajn ovojn; la kovadaj kaj nestiĝaj periodoj ne estas konataj.<ref name=VTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-baroni |species=Violgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Violgorĝan metalkolibron kiel [[Minacata]]n. La takso estis ŝanĝita al [[Vundebla]] en 1994 kaj al la nuna [[Endanĝerigita]] en 2000. Ĝia populacio estas taksita je malpli ol 1700 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-throated Metaltail ''Metallura baroni'' |volume=2016 |article-number=e.T22687993A93178854 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687993A93178854.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> Ĝia teritorio inkluzivas la Nacian Parkon El Cajas kaj la malgrandan apudan rezervejon Río Mazán. Tamen, ekster tiuj areoj kaj eĉ ene de la nacia parko, ĝia vivejo estas minacata per bruligado por krei paŝtejon.<ref name=VTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura baroni}} {{Wikispecies|Metallura baroni}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] t900bd0mc2dc5nddpx7lifyxrjqanls 0 941063 9349789 2026-04-08T13:13:04Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Ne konfuzu2|[[Stefán Sigurðsson]], islanda poeto.}}{{Informkesto homo}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la '''21-an de junio 1901''' kaj forpasis la 16-an de septembro 2004) estis islanda esperantisto. Li estis tre produktiva tradukisto de [[islanda literaturo]] al Esperanto. Liaj verkaĵoj aperis en diversaj publikaĵoj, inkluzive de la libro ''Agorde'' (1991), kiu enhavas poemtradukojn kaj komponaĵojn.<ref>https://poetika.esperanto.is/heimildir.php?ID=5..." 9349789 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefán Sigurðsson]], islanda poeto.}}{{Informkesto homo}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la '''21-an de junio 1901''' kaj forpasis la 16-an de septembro 2004) estis islanda esperantisto. Li estis tre produktiva tradukisto de [[islanda literaturo]] al Esperanto. Liaj verkaĵoj aperis en diversaj publikaĵoj, inkluzive de la libro ''Agorde'' (1991), kiu enhavas poemtradukojn kaj komponaĵojn.<ref>https://poetika.esperanto.is/heimildir.php?ID=5</ref> En la 1950-aj jaroj, li instruis Esperanton en la [[elementa lernejo]] ''Melaskólinn'' en [[Rejkjaviko]]. Li ankaŭ estis aktiva en la disvastigo de Esperanto per radio, ekzemple legante tradukojn de verkoj kiel ''[[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]'' (de [[Tibor Sekelj]]) en la islanda radio ne 1958.[https://timarit.is/page/6483898#page/n152/mode/2up]<ref>[https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1952/16/00-pdf/bulteno.pdf AMERICAN ESPERANTO MAGAZINE], nov-dec 1952 </ref> Li esperantigis la teatraĵon ''Inuk'', kiun la Nacia Teatro de Islando prezentis dum la [[62-a UK]] en [[Rejkjaviko]] en 1977.<ref>[https://esperanto-teatro.blogspot.com/2012/09/inuk-redaktata.html La teatraĵo Inuk]</ref> Oni ofte trovas lian nomon en bibliografioj distingitan per la aldono "(islanda esperantisto)" por eviti konfuzon kun la [[Stefán Sigurðsson|samnoma poeto]], kies verkojn li cetere mem tradukis al Esperanto. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj esperantistoj]] fn58lhenx0ndy7tmedk4h0oq3xm82d9 9349790 9349789 2026-04-08T13:15:32Z Sj1mor 12103 9349790 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefán Sigurðsson]], islanda poeto.}}{{Informkesto homo}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la '''21-an de junio 1901''' kaj forpasis la 16-an de septembro 2004) estis islanda esperantisto. Li estis tre produktiva tradukisto de [[islanda literaturo]] al Esperanto. Liaj verkaĵoj aperis en diversaj publikaĵoj, inkluzive de la libro ''Agorde'' (1991), kiu enhavas poemtradukojn kaj komponaĵojn.<ref>https://poetika.esperanto.is/heimildir.php?ID=5</ref> En la 1950-aj jaroj, li instruis Esperanton en la [[elementa lernejo]] ''Melaskólinn'' en [[Rejkjaviko]]. Li ankaŭ estis aktiva en la disvastigo de Esperanto per radio, ekzemple legante tradukojn de verkoj kiel ''[[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]'' (de [[Tibor Sekelj]]) en la islanda radio ne 1958.[https://timarit.is/page/6483898#page/n152/mode/2up]<ref>[https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1952/16/00-pdf/bulteno.pdf AMERICAN ESPERANTO MAGAZINE], nov-dec 1952 </ref> Li esperantigis la teatraĵon ''Inuk'', kiun la Nacia Teatro de Islando prezentis dum la [[62-a UK]] en [[Rejkjaviko]] en 1977.<ref>[https://esperanto-teatro.blogspot.com/2012/09/inuk-redaktata.html La teatraĵo Inuk]</ref> Oni ofte trovas lian nomon en bibliografioj distingitan per la aldono "(islanda esperantisto)" por eviti konfuzon kun la [[Stefán Sigurðsson|samnoma poeto]], kies verkojn li cetere mem tradukis al Esperanto. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj esperantistoj]] gmwewz2lj1wy6tonk4e5w9q28h6eis6 9349794 9349790 2026-04-08T13:17:24Z Sj1mor 12103 9349794 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefán Sigurðsson]], samnoma islanda poeto.}} {{Informkesto homo}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la '''21-an de junio 1901''' kaj forpasis la 16-an de septembro 2004) estis islanda esperantisto. Li estis tre produktiva tradukisto de [[islanda literaturo]] al Esperanto. Liaj verkaĵoj aperis en diversaj publikaĵoj, inkluzive de la libro ''Agorde'' (1991), kiu enhavas poemtradukojn kaj komponaĵojn.<ref>https://poetika.esperanto.is/heimildir.php?ID=5</ref> En la 1950-aj jaroj, li instruis Esperanton en la [[elementa lernejo]] ''Melaskólinn'' en [[Rejkjaviko]]. Li ankaŭ estis aktiva en la disvastigo de Esperanto per radio, ekzemple legante tradukojn de verkoj kiel ''[[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]'' (de [[Tibor Sekelj]]) en la islanda radio ne 1958.[https://timarit.is/page/6483898#page/n152/mode/2up]<ref>[https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1952/16/00-pdf/bulteno.pdf AMERICAN ESPERANTO MAGAZINE], nov-dec 1952 </ref> Li esperantigis la teatraĵon ''Inuk'', kiun la Nacia Teatro de Islando prezentis dum la [[62-a UK]] en [[Rejkjaviko]] en 1977.<ref>[https://esperanto-teatro.blogspot.com/2012/09/inuk-redaktata.html La teatraĵo Inuk]</ref> Oni ofte trovas lian nomon en bibliografioj distingitan per la aldono "(islanda esperantisto)" por eviti konfuzon kun la [[Stefán Sigurðsson|samnoma poeto]], kies verkojn li cetere mem tradukis al Esperanto. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj esperantistoj]] lh2l1v6swbjtsxarhvcj011wddlfz7c 9349815 9349794 2026-04-08T13:30:17Z Sj1mor 12103 9349815 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefán Sigurðsson]], samnoma islanda poeto.}} {{Informkesto homo}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 21-an de junio 1901 kaj forpasis la 16-an de septembro 2004) estis islanda esperantisto. Li estis tre produktiva tradukisto de [[islanda literaturo]] al Esperanto. Liaj verkaĵoj aperis en diversaj publikaĵoj, inkluzive de la libro ''Agorde'' (1991), kiu enhavas poemtradukojn kaj komponaĵojn.<ref>https://poetika.esperanto.is/heimildir.php?ID=5</ref> En la 1950-aj jaroj, li instruis Esperanton en la [[elementa lernejo]] ''Melaskólinn'' en [[Rejkjaviko]]. Li ankaŭ estis aktiva en la disvastigo de Esperanto per radio, ekzemple legante tradukojn de verkoj kiel ''[[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]'' (de [[Tibor Sekelj]]) en la islanda radio ne 1958.[https://timarit.is/page/6483898#page/n152/mode/2up]<ref>[https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1952/16/00-pdf/bulteno.pdf AMERICAN ESPERANTO MAGAZINE], nov-dec 1952 </ref> Li esperantigis la teatraĵon ''Inuk'', kiun la Nacia Teatro de Islando prezentis dum la [[62-a UK]] en [[Rejkjaviko]] en 1977.<ref>[https://esperanto-teatro.blogspot.com/2012/09/inuk-redaktata.html La teatraĵo Inuk]</ref> Oni ofte trovas lian nomon en bibliografioj distingitan per la aldono "(islanda esperantisto)" por eviti konfuzon kun la [[Stefán Sigurðsson|samnoma poeto]], kies verkojn li cetere mem tradukis al Esperanto. == En Esperanto == * Inuk, teatraĵo en Esperanto-versio prezentita de la Nacia Teatro de Islando dum la [[62-a UK]] (1977), verkita de la etnologo Haradur Ólafsson. Temas pri antropologia montro pri la vivo de [[eskimoj]] sur glacia teritorio kaj la ŝanĝoj al negativa stato pro alveno de relativa "progreso", nome pafiloj, komerco, regula lernado ktp. * [[Rímur (rimaĵoj)]] de Sigurður Breiðfjörð * ''Hanso balanca (Hans vöggur)'' de [[Gestur Pálsson]], aperis en [[La Tradukisto]], deksepa numero, 12. julio 1994 * ''La ribelo en la bieno Brekka (Uppreisnin á Brekku)'' de Gestur Pálsson en La Tradukisto, deksepa numero, 12. julio 1994 == El Esperanto == * ''Kumeŭaŭa sonur frumsógarns'' ([[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]), legita en la radio en la somero de 1958 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj esperantistoj]] suzaah5vugr3pjtrfdlhiicxqk6r3xw 9349816 9349815 2026-04-08T13:32:24Z Sj1mor 12103 9349816 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|[[Stefán Sigurðsson]], samnoma islanda poeto.}}{{islanda nomo|Stefan}}{{Informkesto homo}} '''Stefán Sigurðsson''' (naskiĝis la 21-an de junio 1901 kaj forpasis la 16-an de septembro 2004) estis islanda esperantisto. Li estis tre produktiva tradukisto de [[islanda literaturo]] al Esperanto. Liaj verkaĵoj aperis en diversaj publikaĵoj, inkluzive de la libro ''Agorde'' (1991), kiu enhavas poemtradukojn kaj komponaĵojn.<ref>https://poetika.esperanto.is/heimildir.php?ID=5</ref> En la 1950-aj jaroj, li instruis Esperanton en la [[elementa lernejo]] ''Melaskólinn'' en [[Rejkjaviko]]. Li ankaŭ estis aktiva en la disvastigo de Esperanto per radio, ekzemple legante tradukojn de verkoj kiel ''[[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]'' (de [[Tibor Sekelj]]) en la islanda radio ne 1958.[https://timarit.is/page/6483898#page/n152/mode/2up]<ref>[https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1952/16/00-pdf/bulteno.pdf AMERICAN ESPERANTO MAGAZINE], nov-dec 1952 </ref> Li esperantigis la teatraĵon ''Inuk'', kiun la Nacia Teatro de Islando prezentis dum la [[62-a UK]] en [[Rejkjaviko]] en 1977.<ref>[https://esperanto-teatro.blogspot.com/2012/09/inuk-redaktata.html La teatraĵo Inuk]</ref> Oni ofte trovas lian nomon en bibliografioj distingitan per la aldono "(islanda esperantisto)" por eviti konfuzon kun la [[Stefán Sigurðsson|samnoma poeto]], kies verkojn li cetere mem tradukis al Esperanto. == En Esperanto == * Inuk, teatraĵo en Esperanto-versio prezentita de la Nacia Teatro de Islando dum la [[62-a UK]] (1977), verkita de la etnologo Haradur Ólafsson. Temas pri antropologia montro pri la vivo de [[eskimoj]] sur glacia teritorio kaj la ŝanĝoj al negativa stato pro alveno de relativa "progreso", nome pafiloj, komerco, regula lernado ktp. * [[Rímur (rimaĵoj)]] de Sigurður Breiðfjörð * ''Hanso balanca (Hans vöggur)'' de [[Gestur Pálsson]], aperis en [[La Tradukisto]], deksepa numero, 12. julio 1994 * ''La ribelo en la bieno Brekka (Uppreisnin á Brekku)'' de Gestur Pálsson en La Tradukisto, deksepa numero, 12. julio 1994 == El Esperanto == * ''Kumeŭaŭa sonur frumsógarns'' ([[Kumeŭaŭa, la filo de la ĝangalo]]), legita en la radio en la somero de 1958 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sigurdsson, Stefan}} [[Kategorio:Islandaj esperantistoj]] s1zafonuc6auz3p4eri3a7ro9hg3vkp 0 941064 9349819 2026-04-08T13:44:34Z Crosstor 3176 subprefektujnivela urbego 9349819 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=7}} '''Ŝjantao,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''仙桃,''' laŭ [[pinjino]] ''Xiāntáo'' estas subprefektujnivela (foje konsiderata distriktonivela) milionurbo en [[provinco]] [[Hubejo]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. [[Dosiero:Xiantao, Hubei, China - panoramio (1).jpg|eta|maldekstre|{{centre|Vojangulo en Ŝjantao}}]] == Loĝantaro == En [[2022]] la subprefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|1106000}} homoj. == Geografio == Ŝjantao situas laŭ navigebla rivero sur [[ebenaĵo]] 31 m super la [[marnivelo]] sur areo {{nombro|2538}} km² kaj konsistas el 26 dividoj. [[Tianmen]] troviĝas 43, provinca sidejo [[Vuhano]] 98, [[Ĉinĝou]] 117, [[Jiĉang]] 211, [[Ŝanhajo]] 773, ĉefurbo [[Pekino]] 1095 km aere laŭ [http://hu.utvonaltervezo.himmera.com/kereses/]. == Historio == Laŭ artefaktoj elterigitaj homoj vivis kaj evoluigis ĉi tiun teron ekde almenaŭ la [[Neolitika Epoko]]. Ŝjantao estis konata kiel Mianjang (沔阳) ĝis 1986, poste la distrikto Mianjang estis aboliciita kaj la urbo Ŝjantao estis establita anstataŭe. == Ekonomio == La teritorio karakteriziĝas per siaj eksport-orientitaj industrioj kun produktado de neteksitaj ŝtofoj kaj medicinaj tekstiloj, krome maŝinaro kaj elektroniko. == Eduko == En 2018 la subprefektujnivela areo havis entute 141 lernejojn, inkluzive de unu kolegion, 39 mezlernejojn kaj 98 bazlernejojn. == Trafiko == Ŝjantao havas stacidomon, trafika nodo. La rapidvojoj Pekino-[[Honkongo]] kaj Ŝanhajo-[[Ĉengduo]] trairas proksime al Ŝjiantao. Ekzistas ankaŭ rivera [[haveno]] (ekfunkciis en 2017), la akvovoja distanco ĝis Vuhano estas nur 103 km. La internacia flughaveno same en Vuhano estas atingebla post unuhora veturo. La urbeca areo havas solan ponton tra la rivero. qi75ln0k4kzcjjsdc0w13dco8jy9dhv 9349835 9349819 2026-04-08T14:22:17Z Crosstor 3176 finredakto 9349835 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CN|<!--funkcias eĉ sen valoro!-->|zomo=8}} '''Ŝjantao,''' laŭ [[simpligita ĉina skribo]] '''仙桃,''' laŭ [[pinjino]] ''Xiāntáo'' estas subprefektujnivela (foje konsiderata distriktonivela) milionurbo en [[provinco]] [[Hubejo]] en [[Ĉina Popola Respubliko]]. [[Dosiero:Xiantao, Hubei, China - panoramio (1).jpg|eta|maldekstre|{{centre|Vojangulo en Ŝjantao}}]] == Loĝantaro == En [[2022]] la subprefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|1106000}} homoj. == Geografio == Ŝjantao situas laŭ navigebla rivero sur [[ebenaĵo]] 31 m super la [[marnivelo]] sur areo {{nombro|2538}} km² kaj konsistas el 26 dividoj. [[Tianmen]] troviĝas 43, provinca sidejo [[Vuhano]] 98, [[Ĉinĝou]] 117, [[Jiĉang]] 211, [[Ŝanhajo]] 773, ĉefurbo [[Pekino]] 1095 km aere laŭ [http://hu.utvonaltervezo.himmera.com/kereses/]. == Historio == Laŭ artefaktoj elterigitaj homoj vivis kaj evoluigis ĉi tiun teron ekde almenaŭ la [[Neolitika Epoko]]. Ŝjantao estis konata kiel Mianjang (沔阳) ĝis 1986, poste la distrikto Mianjang estis aboliciita kaj la urbo Ŝjantao estis establita anstataŭe. == Ekonomio == La tradicia okupiĝo estis agrikulturo. La teritorio karakteriziĝas per siaj eksport-orientitaj industrioj kun produktado de neteksitaj ŝtofoj kaj medicinaj tekstiloj, krome maŝinaro kaj elektroniko. == Eduko == En 2018 la subprefektujnivela areo havis entute 141 lernejojn, inkluzive de unu kolegion, 39 mezlernejojn kaj 98 bazlernejojn. == Trafiko == [[Dosiero:仙桃西站.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Stacidomo}}]] [[Dosiero:仙桃长途车站大门口 - panoramio.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Aŭtobusa stacidomo}}]] Ŝjantao havas stacidomon, trafika nodo. La rapidvojoj Pekino-[[Honkongo]] kaj Ŝanhajo-[[Ĉengduo]] trairas proksime al Ŝjiantao. Ekzistas ankaŭ rivera [[haveno]] (ekfunkciis en 2017), la akvovoja distanco ĝis Vuhano estas nur 103 km. La internacia flughaveno same en Vuhano estas atingebla post unuhora veturo. La urbeca areo havas solan ponton tra la rivero. == Klimato == La [[klimato]] estas subtropika kun musona influo laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: Cfa. La klimato estas milda tutjare kun abunda sunbrilo kaj pluvokvanto, tio rezultigas bonegajn agrikulturajn klimatkondiĉojn. La averaĝa jara sunbrilo estas 1940 horoj, la averaĝa temperaturo estas {{GdC|17}} kaj varias inter {{GdC|14-22}}. Jare averaĝe pluvas 1122 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la pluvo kulminas julie, malkulminas decembre. La averaĝaj neĝtagoj estas 10, la senfrosta periodo estas 258 tagoj, la averaĝa jara [[precipitaĵo]] estas 1260 mm. La pluvo kulminas julie, la precipitaĵo malkulminas decembre. == Vidindaĵoj == * pluraj preĝejoj <gallery mode=packed> 仙桃车站对面的时代广场 - panoramio.jpg|Domo kontraŭ la stacidomo 峨眉山 - panoramio (1).jpg|Statuo 彭场二中 - panoramio.jpg|Mezlernejo </gallery> == Fontoj == * WikiTrans {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Subprefektujnivelaj urboj de Ĉinio]] t252gj9hwruvol96vsidrxvcosy8g8v 0 941065 9349822 2026-04-08T13:49:09Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1251848675|Lya Luft]]" 9349822 wikitext text/x-wiki '''Lya Fett LUFT''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1938 - mortis la 30-an de decembro 2021) estis brazila verkistino kaj produktiva tradukisto, laborante plejparte en la angla-portugala kaj la germana-portugala lingvokombinaĵoj. * [http://www.ullsteinbuchverlage.de/media/0000001768.jpg Gezeiten des Glücks: Ein erfülltes Leben], Lya Luft. Retejo en la germana. Alirita la 4-an de novembro 2005. * [http://www.wordtheque.com/owa-wt/ecommerce.stampa_scheda?hcodice=52046&hlingua=IT L’ALA SINISTRA DELL’ANGELO], romano de Lya Luft. Ĉi tiu retejo en la itala lingvo estis alirita la 23-an de decembro 2005. * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1437528,00.html Lya Luft: "A cultura alemã me influenciou muito"]. Retejo en la portugala, alirita la 2-an de julio 2006. [[Kategorio:Germandevenaj brazilanoj]] [[Kategorio:Konvertitoj de luteranismo al romkatolikismo]] [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la portugala lingvo]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] ehst1i2qjpp4vap0vm6cwncaksjmq9z 9349824 9349822 2026-04-08T13:55:47Z Sj1mor 12103 9349824 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Lya Fett LUFT''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1938 en [[Santa Cruz do Sul]], [[Suda Rio-Grando]] - mortis la 30-an de decembro 2021 en [[Porto-Alegro]]) estis brazila verkistino kaj produktiva tradukisto, laborante plejparte en la angla-portugala kaj la germana-portugala lingvokombinaĵoj. Ŝi estas profesoro pri lingvistiko kaj literaturo ĉe la universitato kaj verkis opinian kolumnon por la revuo ''Veja''. Luft tradukis verkojn de [[Virginia Woolf]], [[Rainer Maria Rilke]], [[Hermann Hesse]], [[Doris Lessing]], [[Günter Grass]], [[Botho Strauss]] kaj [[Thomas Mann]] en la brazilan portugalan, inter aliaj. Ŝiaj propraj verkoj, prozaj kaj poeziaj titoloj, siavice estis tradukitaj en plurajn eŭropajn lingvojn, inkluzive de la germana, la angla kaj la itala. == En Esperanto == * ''Duigita mio'' (trad. Rita Mara Netto de Moraes). Disduobliĝo de virino kaj kontrasto inter malaj karakteroj. Aperis en [[BA19]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.ullsteinbuchverlage.de/media/0000001768.jpg Gezeiten des Glücks: Ein erfülltes Leben], Lya Luft. Retejo en la germana. Alirita la 4-an de novembro 2005. * [http://www.wordtheque.com/owa-wt/ecommerce.stampa_scheda?hcodice=52046&hlingua=IT L’ALA SINISTRA DELL’ANGELO], romano de Lya Luft. Ĉi tiu retejo en la itala lingvo estis alirita la 23-an de decembro 2005. * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,1437528,00.html Lya Luft: "A cultura alemã me influenciou muito"]. Retejo en la portugala, alirita la 2-an de julio 2006. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Luft, Lya}} [[Kategorio:Germandevenaj brazilanoj]] [[Kategorio:Konvertitoj de luteranismo al romkatolikismo]] [[Kategorio:Brazilaj romkatolikoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al la portugala lingvo]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] mnc4izalwfplsku0vf0iwhjoe65rl4o 0 941066 9349833 2026-04-08T14:15:51Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Siru Laine''' estas finna lingvisto, tradukisto, poligloto kaj esperantisto Ŝi servis kiel la unua vicprezidanto de [[Kataluna Esperanto-Junularo]] (KEJ). Kvankam ŝi estas finna, ŝi loĝas en [[Barcelono]] kaj profunde integrigis sin en la katalunan Esperanto-komunumon. Ŝi estas konata pro sia partopreno en la podkasto ''Ne parolu pri Esperanto'', kie ŝi diskutas diversajn temojn kun humuro kaj faka scio. Siru havas magistran gradon p..." 9349833 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Siru Laine''' estas finna lingvisto, tradukisto, poligloto kaj esperantisto Ŝi servis kiel la unua vicprezidanto de [[Kataluna Esperanto-Junularo]] (KEJ). Kvankam ŝi estas finna, ŝi loĝas en [[Barcelono]] kaj profunde integrigis sin en la katalunan Esperanto-komunumon. Ŝi estas konata pro sia partopreno en la podkasto ''Ne parolu pri Esperanto'', kie ŝi diskutas diversajn temojn kun humuro kaj faka scio. Siru havas magistran gradon pri [[tradukscienco]] de la [[Universitato de Islando]]. Ŝi ofte prelegas pri lingvistiko, la islanda lingvo, kaj la defioj de [[maŝintradukado]] (ekzemple, kial robotoj ankoraŭ ne komprenas [[Sarkasmo|sarkasmon]]). Kiel poligloto (parolanta la finnan, islandan, anglan, katalunan, kastilian, italan kaj Esperanton), ŝi defendas la uzon de Esperanto kiel neŭtrala ponto inter diversaj kulturoj. Ŝi kontribuas per artikoloj al Esperanto-gazetoj, ofte analizante lingvajn nuancojn kaj tradukarton. [[Premio Diana Aitai]]: En julio 2013, la honorigo estis duafoje atribuita, al la finna esperantistino [[Siru Laine]], kiu studis en [[Islando]], ne nur kantis en la Internacia Koruso de la tiujara [[98-a UK|UK]] en [[Rejkjaviko]], sed krome estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato]], helpis kiel [[interpretisto]] kaj [[ĉiĉerono]], kaj dum la UK instruis la [[Islanda|islandan]] lingvon en la kadro de "la Islanda Eksprese".<ref>[http://www.liberafolio.org/2013/premio-diana-aitai-al-siru-laine artikolo "Premio Diana Aitai al Siru Laine " en julio 2013 en la retejo] [[Libera Folio]]</ref> Ŝia originala poezio <nowiki>''Fino''</nowiki> aperis en [[BA20]]. En 2020 okazis la unua reta versio de [[Oratora Konkurso]] dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. La unua premio estas aljuĝita al ŝi.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> En la muzikalo [[Petveturaj aventuroj]], kiu premieris kadre de la [[IJK 2023|79-a IJK]], ŝi partoprenis kiel Aleks. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Laine, Siru}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] rfea3qrjahd79xye9peb9vs3sygipqh 9349838 9349833 2026-04-08T14:28:14Z Sj1mor 12103 9349838 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Siru Laine''' estas finna lingvisto, tradukisto, poligloto kaj esperantisto. Ŝi naskiĝis kaj edukiĝis en [[Turku]], [[Finnlando]]. Kvankam ŝia ekzakta naskiĝdato ne estas publike specifita en ŝiaj profesiaj biografioj, ŝi mencias, ke jam en la aĝo de 16 jaroj ŝi studis naŭ fremdajn lingvojn.<ref>https://bifrosttranslations.fi/about.html</ref> Ŝi studis en la [[Universitato de Islando]] en [[Rejkjaviko]], kie ŝi akiris bakalaŭron pri la islanda lingvo kaj poste magistron pri [[Tradukscienco|tradukscienco.]] Dum siaj studoj ŝi ankaŭ loĝis en [[Sardio]] (Italio) kiel [[Erasmus (programo)|Erasmus]]-studento. En februaro 2014 ŝi translokiĝis al [[Hispanio]] en kaj komencis kiel interna lingvisto en tutmonda tradukagentejo. Ekde oktobro 2022 ŝi estas estrarano de la [[Kataluna Esperanto-Junularo]] (KEJ) kaj servas kiel la unua vicprezidanto. Kvankam ŝi estas finna, ŝi loĝas en [[Barcelono]] kaj profunde integrigis sin en la katalunan Esperanto-komunumon. [[Premio Diana Aitai]]: En julio 2013, la honorigo estis duafoje atribuita, al ŝi, kiu ne nur kantis en la Internacia Koruso de la tiujara [[98-a UK|UK]] en [[Rejkjaviko]], sed krome estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato]], helpis kiel [[interpretisto]] kaj [[ĉiĉerono]], kaj dum la UK instruis la [[Islanda|islandan]] lingvon en la kadro de "la Islanda Eksprese".<ref>[http://www.liberafolio.org/2013/premio-diana-aitai-al-siru-laine artikolo "Premio Diana Aitai al Siru Laine " en julio 2013 en la retejo] [[Libera Folio]]</ref> Ŝia verkaĵo <nowiki>''Fino''</nowiki> aperis sub originala poezio en [[BA20]]. En 2020 okazis la unua reta versio de [[Oratora Konkurso]] dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. La unua premio estas aljuĝita al ŝi.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> En la muzikalo [[Petveturaj aventuroj]], kiu premieris kadre de la [[IJK 2023|79-a IJK]], ŝi partoprenis kiel Aleks. Ŝi ofte prelegas pri lingvistiko, la islanda lingvo, kaj la defioj de [[maŝintradukado]] (ekzemple, kial robotoj ankoraŭ ne komprenas [[Sarkasmo|sarkasmon]]). Kiel poligloto (parolanta la finnan, islandan, anglan, katalunan, kastilian, italan kaj Esperanton), ŝi defendas la uzon de Esperanto kiel neŭtrala ponto inter diversaj kulturoj. Ŝi kontribuas per artikoloj al Esperanto-gazetoj, ofte analizante lingvajn nuancojn kaj tradukarton. Ŝi estas konata pro sia partopreno en la podkasto ''Ne parolu pri Esperanto'', kie ŝi diskutas diversajn temojn kun humuro kaj faka scio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Laine, Siru}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] 2ayzita8rwlbdtfmdj327d3cfg8hmzm 9349840 9349838 2026-04-08T14:30:13Z Sj1mor 12103 9349840 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Siru Laine''' estas finna lingvisto, tradukisto, poligloto kaj esperantisto. Ŝi naskiĝis kaj edukiĝis en [[Turku]], [[Finnlando]]. Kvankam ŝia ekzakta naskiĝdato ne estas publike specifita en ŝiaj profesiaj biografioj, ŝi mencias, ke jam en la aĝo de 16 jaroj ŝi studis naŭ fremdajn lingvojn.<ref>https://bifrosttranslations.fi/about.html</ref> Ŝi studis en la [[Universitato de Islando]] en [[Rejkjaviko]], kie ŝi akiris bakalaŭron pri la islanda lingvo kaj poste magistron pri [[Tradukscienco|tradukscienco.]] Dum siaj studoj ŝi ankaŭ loĝis en [[Sardio]] (Italio) kiel [[Erasmus (programo)|Erasmus]]-studento. En februaro 2014 ŝi translokiĝis al [[Hispanio]] en kaj komencis kiel interna lingvisto en tutmonda tradukagentejo. Ekde oktobro 2022 ŝi estas estrarano de la [[Kataluna Esperanto-Junularo]] (KEJ) kaj servas kiel la unua vicprezidanto. Kvankam ŝi estas finna, ŝi loĝas en [[Barcelono]] kaj profunde integrigis sin en la katalunan Esperanto-komunumon. [[Premio Diana Aitai]]: En julio 2013, la honorigo estis duafoje atribuita, al ŝi, kiu ne nur kantis en la Internacia Koruso de la tiujara [[98-a UK|UK]] en [[Rejkjaviko]], sed krome estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato]], helpis kiel [[interpretisto]] kaj [[ĉiĉerono]], kaj dum la UK instruis la [[Islanda|islandan]] lingvon en la kadro de "la Islanda Eksprese".<ref>[http://www.liberafolio.org/2013/premio-diana-aitai-al-siru-laine artikolo "Premio Diana Aitai al Siru Laine " en julio 2013 en la retejo] [[Libera Folio]]</ref> Ŝia verkaĵo <nowiki>''Fino''</nowiki> aperis sub originala poezio en [[BA20]]. En 2020 okazis la unua reta versio de [[Oratora Konkurso]] dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. La unua premio estas aljuĝita al ŝi.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> En la muzikalo [[Petveturaj aventuroj]], kiu premieris kadre de la [[IJK 2023|79-a IJK]], ŝi partoprenis kiel Aleks. Ŝi ofte prelegas pri lingvistiko, la islanda lingvo, kaj la defioj de [[maŝintradukado]] (ekzemple, kial robotoj ankoraŭ ne komprenas [[Sarkasmo|sarkasmon]]). Kiel poligloto (parolanta la finnan, islandan, anglan, katalunan, kastilian, italan kaj Esperanton), ŝi defendas la uzon de Esperanto kiel neŭtrala ponto inter diversaj kulturoj. Ŝi kontribuas per artikoloj al Esperanto-gazetoj, ofte analizante lingvajn nuancojn kaj tradukarton. Ŝi estas konata pro sia partopreno en la podkasto ''Ne parolu pri Esperanto'', kie ŝi diskutas diversajn temojn kun humuro kaj faka scio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://bifrosttranslations.fi/index.html Ŝia profesia retejo] {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Laine, Siru}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] hjuj9mkd4nz38bfxxhadvdb1of4tzma 9349868 9349840 2026-04-08T15:34:55Z Arbarulo 135469 9349868 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = aprilo 2026|komento = kredeble nekontrolita AI-aĵo}} {{Informkesto homo}} '''Siru Laine''' estas finna lingvisto, tradukisto, poligloto kaj esperantisto. Ŝi naskiĝis kaj edukiĝis en [[Turku]], [[Finnlando]]. Kvankam ŝia ekzakta naskiĝdato ne estas publike specifita en ŝiaj profesiaj biografioj, ŝi mencias, ke jam en la aĝo de 16 jaroj ŝi studis naŭ fremdajn lingvojn.<ref>https://bifrosttranslations.fi/about.html</ref> Ŝi studis en la [[Universitato de Islando]] en [[Rejkjaviko]], kie ŝi akiris bakalaŭron pri la islanda lingvo kaj poste magistron pri [[Tradukscienco|tradukscienco.]] Dum siaj studoj ŝi ankaŭ loĝis en [[Sardio]] (Italio) kiel [[Erasmus (programo)|Erasmus]]-studento. En februaro 2014 ŝi translokiĝis al [[Hispanio]] en kaj komencis kiel interna lingvisto en tutmonda tradukagentejo. Ekde oktobro 2022 ŝi estas estrarano de la [[Kataluna Esperanto-Junularo]] (KEJ) kaj servas kiel la unua vicprezidanto. Kvankam ŝi estas finna, ŝi loĝas en [[Barcelono]] kaj profunde integrigis sin en la katalunan Esperanto-komunumon. [[Premio Diana Aitai]]: En julio 2013, la honorigo estis duafoje atribuita, al ŝi, kiu ne nur kantis en la Internacia Koruso de la tiujara [[98-a UK|UK]] en [[Rejkjaviko]], sed krome estis membro de la [[Loka Kongresa Komitato]], helpis kiel [[interpretisto]] kaj [[ĉiĉerono]], kaj dum la UK instruis la [[Islanda|islandan]] lingvon en la kadro de "la Islanda Eksprese".<ref>[http://www.liberafolio.org/2013/premio-diana-aitai-al-siru-laine artikolo "Premio Diana Aitai al Siru Laine " en julio 2013 en la retejo] [[Libera Folio]]</ref> Ŝia verkaĵo <nowiki>''Fino''</nowiki> aperis sub originala poezio en [[BA20]]. En 2020 okazis la unua reta versio de [[Oratora Konkurso]] dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. La unua premio estas aljuĝita al ŝi.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> En la muzikalo [[Petveturaj aventuroj]], kiu premieris kadre de la [[IJK 2023|79-a IJK]], ŝi partoprenis kiel Aleks. Ŝi ofte prelegas pri lingvistiko, la islanda lingvo, kaj la defioj de [[maŝintradukado]] (ekzemple, kial robotoj ankoraŭ ne komprenas [[Sarkasmo|sarkasmon]]). Kiel poligloto (parolanta la finnan, islandan, anglan, katalunan, kastilian, italan kaj Esperanton), ŝi defendas la uzon de Esperanto kiel neŭtrala ponto inter diversaj kulturoj. Ŝi kontribuas per artikoloj al Esperanto-gazetoj, ofte analizante lingvajn nuancojn kaj tradukarton. Ŝi estas konata pro sia partopreno en la podkasto ''Ne parolu pri Esperanto'', kie ŝi diskutas diversajn temojn kun humuro kaj faka scio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://bifrosttranslations.fi/index.html Ŝia profesia retejo] {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Laine, Siru}} [[Kategorio:Finnaj esperantistoj]] jr2kkux4fs6pftdi7pf2fkcmm6ntmgw 0 941067 9349845 2026-04-08T14:47:48Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Raoni SOUSA''' (aŭ plennome '''Raoni Gomes de Sousa''') estas brazila sociologo, instruisto kaj esperantisto. Li devenas el Brazilo (probable naskiĝinta en la ŝtato [[Norda Rio-Grando]], kie li studis). Li havas magistran gradon pri Sociologio de la [[Universitato de Campinas]] (Unicamp) kaj diplomon pri Sociaj Sciencoj de la Federacia Universitato de Rio Grande do Norte. Li laboras kiel profesoro de sociologio.[https://www.escavador.com/..." 9349845 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Raoni SOUSA''' (aŭ plennome '''Raoni Gomes de Sousa''') estas brazila sociologo, instruisto kaj esperantisto. Li devenas el Brazilo (probable naskiĝinta en la ŝtato [[Norda Rio-Grando]], kie li studis). Li havas magistran gradon pri Sociologio de la [[Universitato de Campinas]] (Unicamp) kaj diplomon pri Sociaj Sciencoj de la Federacia Universitato de Rio Grande do Norte. Li laboras kiel profesoro de sociologio.[https://www.escavador.com/sobre/6651141/raoni-gomes-de-sousa] Li estis esrarano (1-a fiska konsilanto) por la [[estraro de BEJO]] 2006-2008 kaj en 2008-2010. Li estas regula kunlaboranto de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]].<ref>[https://eventaservo.org/e/en-kontakto-1 #mondafest2020 En Kontakto! Babilado inter aŭtoroj kaj redaktoro de la revuo Kontakto: 1-a sesio - Gasto: Raoni Sousa]</ref><ref>''[https://tekstaro.com/t?nomo=kontakto-2011-2019&uzistreketojn=&tipo=&sekcio=kontakto-314&antauasekcio=1&postasekcio=1 Futbalo — Ne nur ludo!]'', Kontakto el inter 2011-2019 en [[Tekstaro de Esperanto]]</ref> Li partoprenas en la projekto ''Growing up with Esperanto'', kie li helpis pri la transskribado de [[Intervjuo|intervjuoj]] pri [[denaskuloj]] kaj familia edukado en Esperanto.<ref>[https://esfconnected.org/2021/04/05/growing-up/ ESF] la 5-an de aprilo 2021</ref> Raoni ofte prezentas prelegojn en universalaj kongresoj kaj virtualaj eventoj (kiel la [[Virtuala Kongreso de Esperanto]] - VK 2020). En 2020 okazis la unua reta versio de [[Oratora Konkurso]] dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. La dua premio estas aljuĝita al li.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> Liaj ĉefaj temoj kombinas lian fakan scion kun Esperanto: * Demokratia edukado kaj sociaj sciencoj. * Sociaj aspektoj de sporto, ekzemple pri la signifo de futbalo en Brazilo. * [[Lingva justeco]] kaj politikaj sciencoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sousa, Raoni}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] fw53u9a5yow0v07u71u4wbhj9tqd5v0 9349846 9349845 2026-04-08T14:55:34Z Sj1mor 12103 9349846 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Raoni SOUSA''' (aŭ plennome '''Raoni Gomes de Sousa''', naskiĝis la 2-an de decembro 1985 en [[Natalo]]) estas brazila sociologo, instruisto kaj esperantisto. Li laboras kiel profesoro pri sociologio en la reto de federaciaj institutoj de Brazilo (IFRN - Instituto Federal de Educação, Ciência e Tecnologia do Rio Grande do Norte).[https://www.escavador.com/sobre/6651141/raoni-gomes-de-sousa] Li devenas el Brazilo (probable naskiĝinta en la ŝtato [[Norda Rio-Grando]], kie li studis). Li havas magistran gradon pri Sociologio de la [[Universitato de Campinas]] (Unicamp) kaj diplomon pri Sociaj Sciencoj de la Federacia Universitato de Rio Grande do Norte (UFRN). Lia esploro temis pri la rilato inter [[socio]] kaj [[sporto]], specife analizante la figuron de la [[futbalisto]] kiel socia [[heroo]]. Li estis esrarano (1-a fiska konsilanto) por la [[estraro de BEJO]] 2006-2008 kaj en 2008-2010. Li estas regula kunlaboranto de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]],<ref>[https://eventaservo.org/e/en-kontakto-1 #mondafest2020 En Kontakto! Babilado inter aŭtoroj kaj redaktoro de la revuo Kontakto: 1-a sesio - Gasto: Raoni Sousa]</ref><ref>''[https://tekstaro.com/t?nomo=kontakto-2011-2019&uzistreketojn=&tipo=&sekcio=kontakto-314&antauasekcio=1&postasekcio=1 Futbalo — Ne nur ludo!]'', Kontakto el inter 2011-2019 en [[Tekstaro de Esperanto]]</ref> liaj artikoloj ofte traktas kompleksajn temojn (kiel la "[[Araba Printempo]]", historio de [[Latinameriko]] aŭ sociaj krizoj). Kvankam li mem ne estas [[denaskulo]], li profunde interesiĝas pri la sociologia aspekto de la tiel nomataj denaskuloj kaj kiel Esperanto influas la [[Identeco (sociaj sciencoj)|identecon]] de familioj. Li partoprenas en la projekto ''Growing up with Esperanto'', kie li helpis pri la transskribado de [[Intervjuo|intervjuoj]] pri [[denaskuloj]] kaj familia edukado en Esperanto.<ref>[https://esfconnected.org/2021/04/05/growing-up/ ESF] la 5-an de aprilo 2021</ref> Raoni ofte prezentas prelegojn en universalaj kongresoj kaj virtualaj eventoj (kiel la [[Virtuala Kongreso de Esperanto]] - VK 2020). En 2020 okazis la unua reta versio de [[Oratora Konkurso]] dum la 1-a [[Virtuala Kongreso de Esperanto]], kadre de la [[Monda Festivalo de Esperanto]]. La dua premio estas aljuĝita al li.<ref>Surbaze de artikolo el la revuo [[Esperanto (revuo)|Esperanto]], sep. 2020.</ref> Liaj ĉefaj temoj kombinas lian fakan scion kun Esperanto: * Demokratia edukado kaj sociaj sciencoj. * Sociaj aspektoj de sporto, ekzemple pri la signifo de futbalo en Brazilo. * [[Lingva justeco]] kaj politikaj sciencoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sousa, Raoni}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] 2uael8lv7w2shr28wfvm0wkg2nf2d5w 0 941068 9349850 2026-04-08T15:12:04Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Bernartice_(okres_Benešov),_most_přes_přehradu,_dilatace.jpg|thumb|[[Ponta fermaĵo|Dilatiĝo sur ponto]] ĉe [[Bernartice (distrikto Benešov)|Bernartice]] egaligas [[termika ekspansio|termikan ekspansion]] de la ponta konstruo]] '''Ekspansia junto''' estas konstrua reguligo de konstruaĵoj, kiu malhelpas paneojn kaŭzitaj de influo de [[termika ekspansio|termikaj]] aŭ kemiaj ŝanĝoj de materialoj, sidiĝado de konstruaĵoj sur [[tereno]] kaj transpr..." 9349850 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bernartice_(okres_Benešov),_most_přes_přehradu,_dilatace.jpg|thumb|[[Ponta fermaĵo|Dilatiĝo sur ponto]] ĉe [[Bernartice (distrikto Benešov)|Bernartice]] egaligas [[termika ekspansio|termikan ekspansion]] de la ponta konstruo]] '''Ekspansia junto''' estas konstrua reguligo de konstruaĵoj, kiu malhelpas paneojn kaŭzitaj de influo de [[termika ekspansio|termikaj]] aŭ kemiaj ŝanĝoj de materialoj, sidiĝado de konstruaĵoj sur [[tereno]] kaj transprenado de efikoj al aliaj partoj de konstruaĵo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Z jakého důvodu se používá dilatace? | novaĵo = M.B.Keramika | url = https://www.mbkeramika.cz/poradna/rady-a-doporuceni/z-jakeho-duvodu-se-pouziva-dilatace | lingvo = cs | alirdato = 2021-06-11 }}</ref> La ekspansiaj [[junto]]j egaligas volumenan ŝanĝojn (ŝrumpiĝo aŭ vastiĝo) de la konstruo. Ĝi malhelpas al nedezirata estiĝo de krevaĵoj kaj aliaj difektoj en la konstruaĵo. Ili estas establataj por plankaj, muraj, plafonaj kaj kolonaj konstruoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Interceramica, spol. s r.o. - dilatace staveb - dilatační profily | novaĵo = www.dilatace.cz | url = https://www.dilatace.cz/ | alirdato = 2021-06-11 }}</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] mf5zbto39dqfk7szi9d482kvwye5wn0 9349854 9349850 2026-04-08T15:14:39Z Petr Tomasovsky 678 9349854 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Bernartice_(okres_Benešov),_most_přes_přehradu,_dilatace.jpg|thumb|[[Ponta fermaĵo|Dilatiĝo sur ponto]] ĉe [[Bernartice (distrikto Benešov)|Bernartice]] egaligas [[termika ekspansio|termikan ekspansion]] de la ponta konstruo]] '''Ekspansia junto''' estas konstrua reguligo de konstruaĵoj, kiu malhelpas paneojn kaŭzitaj de influo de [[termika ekspansio|termikaj]] aŭ kemiaj ŝanĝoj de materialoj, sidiĝado de konstruaĵoj sur [[tereno]] kaj transprenado de efikoj al aliaj partoj de konstruaĵo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Z jakého důvodu se používá dilatace? | novaĵo = M.B.Keramika | url = https://www.mbkeramika.cz/poradna/rady-a-doporuceni/z-jakeho-duvodu-se-pouziva-dilatace | lingvo = cs | alirdato = 2021-06-11 }}</ref> La ekspansiaj [[Junto (konstrufako)|junto]]j egaligas volumenan ŝanĝojn (ŝrumpiĝo aŭ vastiĝo) de la konstruo. Ĝi malhelpas al nedezirata estiĝo de krevaĵoj kaj aliaj difektoj en la konstruaĵo. Ili estas establataj por plankaj, muraj, plafonaj kaj kolonaj konstruoj.<ref>{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Interceramica, spol. s r.o. - dilatace staveb - dilatační profily | novaĵo = www.dilatace.cz | url = https://www.dilatace.cz/ | alirdato = 2021-06-11 }}</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] c4cs71s8fcuqcjceuopq7hf2k7tzs3w 1 941069 9349863 2026-04-08T15:25:51Z Sj1mor 12103 /* Ĉu estas li? */ nova sekcio 9349863 wikitext text/x-wiki == Ĉu estas li? == [[A. Agaronjan]]: ''Guteton da lakto,'' armena rakonto. Budapeŝto: Nagy, 1907. 10 paĝoj (''Esperanta Universala Biblioteko'' 3.) tradukis [[Georgo K. Davidov]] [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 15:25, 8 apr. 2026 (UTC) 1a858l98dx0rdyf06y67revin7qgnd4 0 941070 9349872 2026-04-08T15:43:32Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1332143306|Vrtanes Papazian]]" 9349872 wikitext text/x-wiki '''Vrtanes Papazian''' ( {{langx|hy|Վրթանէս Փափազեան}} {{IPA|hy|vəɾtʰɑˈnɛs pʰɑpʰɑˈzjɑn|}} ; naskiĝis la 12an de aprilo 1866 – mortis la 26an de aprilo 1920) estis armena verkisto, publika figuro, literaturkritikisto, literaturhistoriisto, redaktisto, instruisto kaj tradukisto. Papazian sciis dek kvar lingvojn kaj tradukis la verkojn de kelkaj verkintoj en la armenan, inkluzive de [[Miĥail Saltikov-Ŝĉedrin|Mikhail Saltykov-Shchedrin]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoj]], [[Alphonse Daudet]], [[Nariman Narimanov]], Erckmann-Chatrian, [[Friedrich Nietzsche]] kaj Chekri Ganem. <ref name="HSH2">{{cite book|last=Ohanian|first=A.|title=Haykakan sovetakan hanragitaran|title-link=Armenian Soviet Encyclopedia|publisher=Haykakan hanragitarani glkhavor khmbagrutʻyun|year=1986|editor-last=Arzumanian|editor-first=Makich|volume=12|location=Yerevan|pages=[https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_12.djvu/327 327]-328|language=hy|script-title=hy:Հայկական սովետական հանրագիտարան|trans-title=Armenian Soviet Encyclopedia|chapter=Pʻapʻazyan Vrtʻanes Mesropi|script-chapter=hy:Փափազյան Վրթանես Մեսրոպի}}</ref> [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj verkistoj]] 6dc3hqqhrk6q8s9laufn5l1lk3jkzvg 9349874 9349872 2026-04-08T15:48:05Z Sj1mor 12103 9349874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Vrtanes PAPAZJAN''' ({{lang-hy|Վրթանէս Փափազեան}} {{IPA|vəɾtʰɑˈnɛs pʰɑpʰɑˈzjɑn}} ; naskiĝis la 12an de aprilo 1866 en [[Van]], [[Otomana Imperio]] – mortis la 26an de aprilo 1920 en [[Erevano]], Respubliko Armenio) estis armena verkisto, publika figuro, literaturkritikisto, literaturhistoriisto, redaktisto, instruisto kaj tradukisto. La verkaro de Papazian inkluzivas diversajn romanojn, novelojn, dramojn, verkojn pri la historio de literaturo, kaj pli; la ĉefa temo de multaj el liaj verkoj estas la armena lukto kontraŭ la turka subpremo. Inter la plej famaj verkoj estas "Leteroj el Turka Armenio" (Նամակներ թուրքաց Հայաստանից", 1889) kaj la grandskala literatura verko "Historio de la Armena Literaturo de Antikvaj Tempoj ĝis la Nuntempo" Papazian sciis dek kvar lingvojn kaj tradukis la verkojn de kelkaj verkintoj en la armenan, inkluzive de [[Miĥail Saltikov-Ŝĉedrin|Mikhail Saltykov-Shchedrin]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoj]], [[Alphonse Daudet]], [[Nariman Narimanov]], Erckmann-Chatrian, [[Friedrich Nietzsche]] kaj Chekri Ganem. <ref name="HSH2">{{cite book|last=Ohanian|first=A.|title=Haykakan sovetakan hanragitaran|title-link=Armenian Soviet Encyclopedia|publisher=Haykakan hanragitarani glkhavor khmbagrutʻyun|year=1986|editor-last=Arzumanian|editor-first=Makich|volume=12|location=Yerevan|language=hy|script-title=hy:Հայկական սովետական հանրագիտարան|trans-title=Armenian Soviet Encyclopedia|chapter=Pʻapʻazyan Vrtʻanes Mesropi|script-chapter=hy:Փափազյան Վրթանես Մեսրոպի}}</ref> == En Esperanto aperis ==== Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Papazjan, V.}} [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj verkistoj]] sjwkx5i0bb5q92udre9evdooky7jb1n 9349875 9349874 2026-04-08T15:48:17Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Vrtanes Papazian]] al [[Vrtanes Papazjan]] 9349874 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Vrtanes PAPAZJAN''' ({{lang-hy|Վրթանէս Փափազեան}} {{IPA|vəɾtʰɑˈnɛs pʰɑpʰɑˈzjɑn}} ; naskiĝis la 12an de aprilo 1866 en [[Van]], [[Otomana Imperio]] – mortis la 26an de aprilo 1920 en [[Erevano]], Respubliko Armenio) estis armena verkisto, publika figuro, literaturkritikisto, literaturhistoriisto, redaktisto, instruisto kaj tradukisto. La verkaro de Papazian inkluzivas diversajn romanojn, novelojn, dramojn, verkojn pri la historio de literaturo, kaj pli; la ĉefa temo de multaj el liaj verkoj estas la armena lukto kontraŭ la turka subpremo. Inter la plej famaj verkoj estas "Leteroj el Turka Armenio" (Նամակներ թուրքաց Հայաստանից", 1889) kaj la grandskala literatura verko "Historio de la Armena Literaturo de Antikvaj Tempoj ĝis la Nuntempo" Papazian sciis dek kvar lingvojn kaj tradukis la verkojn de kelkaj verkintoj en la armenan, inkluzive de [[Miĥail Saltikov-Ŝĉedrin|Mikhail Saltykov-Shchedrin]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoj]], [[Alphonse Daudet]], [[Nariman Narimanov]], Erckmann-Chatrian, [[Friedrich Nietzsche]] kaj Chekri Ganem. <ref name="HSH2">{{cite book|last=Ohanian|first=A.|title=Haykakan sovetakan hanragitaran|title-link=Armenian Soviet Encyclopedia|publisher=Haykakan hanragitarani glkhavor khmbagrutʻyun|year=1986|editor-last=Arzumanian|editor-first=Makich|volume=12|location=Yerevan|language=hy|script-title=hy:Հայկական սովետական հանրագիտարան|trans-title=Armenian Soviet Encyclopedia|chapter=Pʻapʻazyan Vrtʻanes Mesropi|script-chapter=hy:Փափազյան Վրթանես Մեսրոպի}}</ref> == En Esperanto aperis ==== Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Papazjan, V.}} [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj verkistoj]] sjwkx5i0bb5q92udre9evdooky7jb1n 9349879 9349875 2026-04-08T15:51:22Z Sj1mor 12103 9349879 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Vrtanes PAPAZJAN''' ({{lang-hy|Վրթանէս Փափազեան}} {{IPA|vəɾtʰɑˈnɛs pʰɑpʰɑˈzjɑn}} ; naskiĝis la 12an de aprilo 1866 en [[Van]], [[Otomana Imperio]] – mortis la 26an de aprilo 1920 en [[Erevano]], Respubliko Armenio) estis armena verkisto, publika figuro, literaturkritikisto, literaturhistoriisto, redaktisto, instruisto kaj tradukisto. La verkaro de Papazian inkluzivas diversajn romanojn, novelojn, dramojn, verkojn pri la historio de literaturo, kaj pli; la ĉefa temo de multaj el liaj verkoj estas la armena lukto kontraŭ la turka subpremo. Inter la plej famaj verkoj estas "Leteroj el Turka Armenio" (Նամակներ թուրքաց Հայաստանից", 1889) kaj la grandskala literatura verko "Historio de la Armena Literaturo de Antikvaj Tempoj ĝis la Nuntempo" Papazian sciis dek kvar lingvojn kaj tradukis la verkojn de kelkaj verkintoj en la armenan, inkluzive de [[Miĥail Saltikov-Ŝĉedrin|Mikhail Saltykov-Shchedrin]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoj]], [[Alphonse Daudet]], [[Nariman Narimanov]], Erckmann-Chatrian, [[Friedrich Nietzsche]] kaj Chekri Ganem. <ref name="HSH2">{{cite book|last=Ohanian|first=A.|title=Haykakan sovetakan hanragitaran|title-link=Armenian Soviet Encyclopedia|publisher=Haykakan hanragitarani glkhavor khmbagrutʻyun|year=1986|editor-last=Arzumanian|editor-first=Makich|volume=12|location=Yerevan|language=hy|script-title=hy:Հայկական սովետական հանրագիտարան|trans-title=Armenian Soviet Encyclopedia|chapter=Pʻapʻazyan Vrtʻanes Mesropi|script-chapter=hy:Փափազյան Վրթանես Մեսրոպի}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''Morituri te salutant,'' armena rakonto. [[Budapeŝto]]: [[Nagy]], 1907. 13 paĝoj (''[[Esperanta Universala Biblioteko]]'' 2.) trad. [[Georgo K. Davidov]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Papazjan, V.}} [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj verkistoj]] 08ch6f6od9r3zlqdjrtsm6uvidtm58q 9349880 9349879 2026-04-08T15:52:29Z Sj1mor 12103 9349880 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Vrtanes PAPAZJAN''' ({{lang-hy|Վրթանէս Փափազեան}} {{IPA|vəɾtʰɑˈnɛs pʰɑpʰɑˈzjɑn}} ; naskiĝis la 12an de aprilo 1866 en [[Van]], [[Otomana Imperio]] – mortis la 26an de aprilo 1920 en [[Erevano]], Respubliko Armenio) estis armena verkisto, publika figuro, literaturkritikisto, literaturhistoriisto, redaktisto, instruisto kaj tradukisto. La verkaro de Papazian inkluzivas diversajn romanojn, novelojn, dramojn, verkojn pri la historio de literaturo, kaj pli; la ĉefa temo de multaj el liaj verkoj estas la armena lukto kontraŭ la turka subpremo. Inter la plej famaj verkoj estas "Leteroj el Turka Armenio" ({{Lang-hy|Նամակներ թուրքաց Հայաստանից}}, 1889) kaj la grandskala literatura verko "Historio de la Armena Literaturo de Antikvaj Tempoj ĝis la Nuntempo" Papazian sciis dek kvar lingvojn kaj tradukis la verkojn de kelkaj verkintoj en la armenan, inkluzive de [[Miĥail Saltikov-Ŝĉedrin|Mikhail Saltykov-Shchedrin]], [[Lev Tolstoj|Leo Tolstoj]], [[Alphonse Daudet]], [[Nariman Narimanov]], Erckmann-Chatrian, [[Friedrich Nietzsche]] kaj Chekri Ganem. <ref name="HSH2">{{cite book|last=Ohanian|first=A.|title=Haykakan sovetakan hanragitaran|title-link=Armenian Soviet Encyclopedia|publisher=Haykakan hanragitarani glkhavor khmbagrutʻyun|year=1986|editor-last=Arzumanian|editor-first=Makich|volume=12|location=Yerevan|language=hy|script-title=hy:Հայկական սովետական հանրագիտարան|trans-title=Armenian Soviet Encyclopedia|chapter=Pʻapʻazyan Vrtʻanes Mesropi|script-chapter=hy:Փափազյան Վրթանես Մեսրոպի}}</ref> == En Esperanto aperis == * ''Morituri te salutant,'' armena rakonto. [[Budapeŝto]]: [[Nagy]], 1907. 13 paĝoj (''[[Esperanta Universala Biblioteko]]'' 2.) trad. [[Georgo K. Davidov]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Papazjan, V.}} [[Kategorio:Otomanaj armenoj]] [[Kategorio:Armenaj verkistoj]] rhg89m2iws3w1rx6pu9150g7fsensm2 0 941071 9349876 2026-04-08T15:48:17Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Vrtanes Papazian]] al [[Vrtanes Papazjan]] 9349876 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Vrtanes Papazjan]] 57yt6otkm0z3jru47a1ogbglpk3sm4t 0 941072 9349894 2026-04-08T16:09:13Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]] 9349894 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]] 0hyqcw5c9ps913v4ckmwf687eyve5nf 0 941073 9349915 2026-04-08T18:43:37Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Sanskrito]] 9349915 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[sanskrito]] di8vdmr5svj4k1i876xfn91akkgxtrg 0 941074 9349940 2026-04-08T19:14:34Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1338883085|Hope Africa University]]" 9349940 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Afriko]] 12dofj97u13au6jnobf6ssx9iy5cvz2 9349941 9349940 2026-04-08T19:22:12Z Sj1mor 12103 9349941 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Universitato Espero de Kongo}} {{Informkesto universitato |speco=[[privata universitato]] |lingvoj=angla |regiono-ISO=BI |zomo=11 }} '''Universitato Espero de Afriko''' ({{lang-fr|Université Espoir d'Afrique}}, mallongigita '''HAU''' aŭ UEA) estas malgranda anglalingva privata kristana universitato en [[Burundo]].  Ĝi estis fondita en 2000 de Pastoro D-ro Elie A. Buconyori en kunlaboro kun D-ro Gerald Bates, Episkopo de la [[Libera Metodisma Eklezio|''Libera Metodista'' Eklezio]] (Usono).  La universitato komencis siajn operaciojn en [[Najrobo]], [[Kenjo]]. En decembro 2003, la universitato translokiĝis al [[Buĵumburo]], kaj la klasoj komenciĝis en februaro 2004. La ĉefa kampuso de la universitato situas en Ngagara, Buĵumburo.  En februaro 2012, nova kampuso malfermiĝis en [[Gitego|Gitega]], la nuna ĉefurbo de Burundo, en la centra parto de la lando.  La universitato formas sian propran parokanaron de la Libera Metodista Eklezio. Universitato Espero de Afriko estas relative malgranda universitato; estas proksimume 1 900 studentoj. Plej multaj el la studprogramoj provizas universitatan edukadon kondukantan al pli malalta universitata diplomo, kelkaj el kiuj kondukas al magistro, kaj en medicino kaj dentokuracado, eble eĉ al doktoreco (neklaras ĉu tio rilatas al MD aŭ PhD-grado). La universitato konsistas el kvin fakultatoj: * Fakultato de Artoj kaj Sciencoj * Fakultato de Edukaj Sciencoj * Fakultato de Profesiaj Studoj kaj Ekonomiko * Fakultato de Sansciencoj kaj Medicinaj Kapabloj * Fakultato de Inĝenierarto kaj Teknologio Laŭ alia fonto, la fakultatoj pri sansciencoj kaj medicino estus du apartaj fakultatoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Universitatoj en Afriko]] oh9h9z3v0lebm2jgiixup2agox8wcvz 0 941075 9349949 2026-04-08T19:58:08Z Sj1mor 12103 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas si..." 9349949 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas sin kiel ne tre "movademan" rilate al kongresoj aŭ klubaj kunvenoj, li estas tre produktiva en la literatura kaj ĵurnalisma kampoj.<ref>Lia profilo sur [https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-128-decouverte?lang=eo#:~:text=Thierry%20TA%C4%B0LHADES%20:%20Je%20lis%20Le%20Monde,d'ann%C3%A9es%20!%20J'ai%20commenc%C3%A9%20quand%20j'%C3%A9tais%20lyc%C3%A9en&text=c'est%20dire%20mon%20attachement%20%C3%A0%20ce%20journal.,sous%2Destim%C3%A9%2C%20voire%20n%C3%A9glig%C3%A9%2C%20par%20le%20mouvement%20esp%C3%A9rantiste. ''Le Monde diplomatique'']</ref><ref>[https://verkoj.com/tradukistoj/tjeri/ Lia profileto kaj verkaro en Verkoj.com]</ref> Liaj ĉefaj kontribuoj al Esperanto inkluzivas: * '''[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Tradukado de ''Le Monde diplomatique'']]:''' Li estas unu el la ĉefaj tradukistoj de la esperantlingva eldono de ĉi tiu prestiĝa gazeto. Li vidas Esperanton kiel gravan kulturan "pontolingvon", kies rolo ofte estas subtaksata. * '''Beletra tradukado:''' Li tradukis plurajn gravajn verkojn de mondfama literaturo, inter ili: ** ''Tri rakontoj (Trois contes)'' de [[Gustave Flaubert]] (dulingva eldono, 2024).<ref>https://esperanto-france.org/nouvelles-editions-2024-2025</ref> ** Verkoj de [[Jack London]], kiel ''Mauki'', ''Barka velado'' kaj ''Sanon al la viro sur la glitvojo''. ** Li ankaŭ kunlaboris pri la traduko de ''Gerda kaj Elza'' ([[Claude Piron]]). * '''Blogo kaj Eseo:''' En sia persona blogo, li regule afiŝas tradukaĵojn kaj tekstojn pri diversaj temoj.<ref>https://tjerielliono.blogspot.com/</ref> Liaj kontribuoj aperis ankaŭ en revuoj kiel ''[[Beletra Almanako]]'' (BA) kaj ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Tailhades estas emerita inĝeniero kaj membro de la loka klubo Esperanto-Lyon, kvankam li preferas agadi sendepende per verkado kaj tradukado ol partopreni en organizaj strukturoj. == Publikaĵoj == * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/birdoj-en-okc-palearkto-4-lingva-listo-2011.pdf Esperantaj nomoj de birdoj de okcidenta palearkto] 2011 == Tradukaĵoj == === De Jack London === * Ĥinago ([[1924]]): [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] * [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. * [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) * [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (To the man on the trail) (La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) * [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki] === De Giovanni Verga === * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" === De Stendhal === * ''[[Sankta Francisko ĉe Ripa]] [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html esperantlingva traduko]'' * ''[[Vanina Vanini]] [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html esperantlingva traduko]'' === De Anatole France === * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html%7C Domserva ŝtelo]'' * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html%7C La sinjorino Chiara]'' === De Colette === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] * [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] * Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto''), aperis en [[BA52-53]]. === De Théeophile Gautier === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo] === De Grazia Deledda === * ''La Lebanona cedro'' (1939). El la originalo tradukis (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html === De Alfred Jarry === * '''Reĝo Ubuo''' (trad. Thomas Larger kaj Thierry Tailhades), [[Espéranto-France]], 2023 === De Alphonse Allais === * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro (Tradukis Thierry Tailhades - 2009)]'' === De Ernest Renan === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio?] === De George Sand === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] === De Maupassant === * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html Amiko Ĵozefo]", (2010), laŭda mencio en [[Liro_(konkurso)]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tailhades, Thierry}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] ehbeyk1jujt1c5u22jvfca6p0xf80hp 9349950 9349949 2026-04-08T19:59:58Z Sj1mor 12103 9349950 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas sin kiel ne tre "movademan" rilate al kongresoj aŭ klubaj kunvenoj, li estas tre produktiva en la literatura kaj ĵurnalisma kampoj.<ref>Lia profilo sur [https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-128-decouverte?lang=eo#:~:text=Thierry%20TA%C4%B0LHADES%20:%20Je%20lis%20Le%20Monde,d'ann%C3%A9es%20!%20J'ai%20commenc%C3%A9%20quand%20j'%C3%A9tais%20lyc%C3%A9en&text=c'est%20dire%20mon%20attachement%20%C3%A0%20ce%20journal.,sous%2Destim%C3%A9%2C%20voire%20n%C3%A9glig%C3%A9%2C%20par%20le%20mouvement%20esp%C3%A9rantiste. ''Le Monde diplomatique'']</ref><ref>[https://verkoj.com/tradukistoj/tjeri/ Lia profileto kaj verkaro en Verkoj.com]</ref> Liaj ĉefaj kontribuoj al Esperanto inkluzivas: * '''[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Tradukado de ''Le Monde diplomatique'']]:''' Li estas unu el la ĉefaj tradukistoj de la esperantlingva eldono de ĉi tiu prestiĝa gazeto. Li vidas Esperanton kiel gravan kulturan "pontolingvon", kies rolo ofte estas subtaksata. * '''Beletra tradukado:''' Li tradukis plurajn gravajn verkojn de mondfama literaturo, inter ili: ** ''Tri rakontoj (Trois contes)'' de [[Gustave Flaubert]] (dulingva eldono, 2024).<ref>https://esperanto-france.org/nouvelles-editions-2024-2025</ref> ** Verkoj de [[Jack London]], kiel ''Mauki'', ''Barka velado'' kaj ''Sanon al la viro sur la glitvojo''. ** Li ankaŭ kunlaboris pri la traduko de ''Gerda kaj Elza'' ([[Claude Piron]]). * '''Blogo kaj Eseo:''' En sia persona blogo, li regule afiŝas tradukaĵojn kaj tekstojn pri diversaj temoj.<ref>https://tjerielliono.blogspot.com/</ref> Liaj kontribuoj aperis ankaŭ en revuoj kiel ''[[Beletra Almanako]]'' (BA) kaj ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Tailhades estas emerita inĝeniero kaj membro de la loka klubo Esperanto-Lyon, kvankam li preferas agadi sendepende per verkado kaj tradukado ol partopreni en organizaj strukturoj. == Publikaĵoj == * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/birdoj-en-okc-palearkto-4-lingva-listo-2011.pdf Esperantaj nomoj de birdoj de okcidenta palearkto] 2011 == Tradukaĵoj == === De Jack London === * Ĥinago ([[1924]]): [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] * [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. * [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) * [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (''To the man on the trail'') (La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) * [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki] === De Giovanni Verga === * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" === De Stendhal === * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html Sankta Francisko ĉe Ripa]'' * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html Vanina Vanini]'' === De Anatole France === * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html%7C Domserva ŝtelo]'' * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html%7C La sinjorino Chiara]'' === De Colette === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] * [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] * Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto''), aperis en [[BA52-53]]. === De Théeophile Gautier === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo] === De Grazia Deledda === * ''La Lebanona cedro'' (1939). El la originalo tradukis (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html === De Alfred Jarry === * '''Reĝo Ubuo''' (trad. Thomas Larger kaj Thierry Tailhades), [[Espéranto-France]], 2023 === De Alphonse Allais === * ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro (Tradukis Thierry Tailhades - 2009)]'' === De Ernest Renan === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio?] === De George Sand === * [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] === De Maupassant === * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html Amiko Ĵozefo]", (2010), laŭda mencio en [[Liro_(konkurso)]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tailhades, Thierry}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] 1t7r8ifu1y2p8waimflzbr1ql6qorck 9350002 9349950 2026-04-08T21:20:29Z Sj1mor 12103 9350002 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas sin kiel ne tre "movademan" rilate al kongresoj aŭ klubaj kunvenoj, li estas tre produktiva en la literatura kaj ĵurnalisma kampoj.<ref>Lia profilo sur [https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-128-decouverte?lang=eo#:~:text=Thierry%20TA%C4%B0LHADES%20:%20Je%20lis%20Le%20Monde,d'ann%C3%A9es%20!%20J'ai%20commenc%C3%A9%20quand%20j'%C3%A9tais%20lyc%C3%A9en&text=c'est%20dire%20mon%20attachement%20%C3%A0%20ce%20journal.,sous%2Destim%C3%A9%2C%20voire%20n%C3%A9glig%C3%A9%2C%20par%20le%20mouvement%20esp%C3%A9rantiste. ''Le Monde diplomatique'']</ref><ref>[https://verkoj.com/tradukistoj/tjeri/ Lia profileto kaj verkaro en Verkoj.com]</ref> Liaj ĉefaj kontribuoj al Esperanto inkluzivas: * '''[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Tradukado de ''Le Monde diplomatique'']]:''' Li estas unu el la ĉefaj tradukistoj de la esperantlingva eldono de ĉi tiu prestiĝa gazeto. Li vidas Esperanton kiel gravan kulturan "pontolingvon", kies rolo ofte estas subtaksata. * '''Beletra tradukado:''' Li tradukis plurajn gravajn verkojn de mondfama literaturo, inter ili: ** ''Tri rakontoj (Trois contes)'' de [[Gustave Flaubert]] (dulingva eldono, 2024).<ref>https://esperanto-france.org/nouvelles-editions-2024-2025</ref> ** Verkoj de [[Jack London]], kiel ''Mauki'', ''Barka velado'' kaj ''Sanon al la viro sur la glitvojo''. ** Li ankaŭ kunlaboris pri la traduko de ''Gerda kaj Elza'' ([[Claude Piron]]). * '''Blogo kaj Eseo:''' En sia persona blogo, li regule afiŝas tradukaĵojn kaj tekstojn pri diversaj temoj.<ref>https://tjerielliono.blogspot.com/</ref> Liaj kontribuoj aperis ankaŭ en revuoj kiel ''[[Beletra Almanako]]'' (BA) kaj ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Tailhades estas emerita inĝeniero kaj membro de la loka klubo Esperanto-Lyon, kvankam li preferas agadi sendepende per verkado kaj tradukado ol partopreni en organizaj strukturoj. == Publikaĵoj == * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/birdoj-en-okc-palearkto-4-lingva-listo-2011.pdf Esperantaj nomoj de birdoj de okcidenta palearkto] 2011 == Tradukaĵoj == * De [[Jack London]] ** Ĥinago ([[1924]]): [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (''To the man on the trail'') (La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki] * De [[Giovanni Verga]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" * De [[Stendhal]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html Sankta Francisko ĉe Ripa]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html Vanina Vanini]'' * De [[Anatole France]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html%7C Domserva ŝtelo]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html%7C La sinjorino Chiara]'' * De [[Colette]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] ** Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto''), aperis en [[BA52-53]]. * De [[Théophile Gautier]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo] * De [[Grazia Deledda]] ** ''La Lebanona cedro'' (1939). El la originalo tradukis (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html * De [[Alfred Jarry]] ** Reĝo Ubuo (trad. Thomas Larger kaj Thierry Tailhades), [[Espéranto-France]], 2023 * De [[Alphonse Allais]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro (Tradukis Thierry Tailhades - 2009)]'' * De [[Ernest Renan]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio?] * De [[George Sand]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] * De [[Maupassant]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html Amiko Ĵozefo]", (2010), laŭda mencio en [[Liro_(konkurso)]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tailhades, Thierry}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] pykruwddn4n7rs4kxg4tv6ku86zqyq4 9350003 9350002 2026-04-08T21:20:58Z Sj1mor 12103 /* Tradukaĵoj */ 9350003 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas sin kiel ne tre "movademan" rilate al kongresoj aŭ klubaj kunvenoj, li estas tre produktiva en la literatura kaj ĵurnalisma kampoj.<ref>Lia profilo sur [https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-128-decouverte?lang=eo#:~:text=Thierry%20TA%C4%B0LHADES%20:%20Je%20lis%20Le%20Monde,d'ann%C3%A9es%20!%20J'ai%20commenc%C3%A9%20quand%20j'%C3%A9tais%20lyc%C3%A9en&text=c'est%20dire%20mon%20attachement%20%C3%A0%20ce%20journal.,sous%2Destim%C3%A9%2C%20voire%20n%C3%A9glig%C3%A9%2C%20par%20le%20mouvement%20esp%C3%A9rantiste. ''Le Monde diplomatique'']</ref><ref>[https://verkoj.com/tradukistoj/tjeri/ Lia profileto kaj verkaro en Verkoj.com]</ref> Liaj ĉefaj kontribuoj al Esperanto inkluzivas: * '''[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Tradukado de ''Le Monde diplomatique'']]:''' Li estas unu el la ĉefaj tradukistoj de la esperantlingva eldono de ĉi tiu prestiĝa gazeto. Li vidas Esperanton kiel gravan kulturan "pontolingvon", kies rolo ofte estas subtaksata. * '''Beletra tradukado:''' Li tradukis plurajn gravajn verkojn de mondfama literaturo, inter ili: ** ''Tri rakontoj (Trois contes)'' de [[Gustave Flaubert]] (dulingva eldono, 2024).<ref>https://esperanto-france.org/nouvelles-editions-2024-2025</ref> ** Verkoj de [[Jack London]], kiel ''Mauki'', ''Barka velado'' kaj ''Sanon al la viro sur la glitvojo''. ** Li ankaŭ kunlaboris pri la traduko de ''Gerda kaj Elza'' ([[Claude Piron]]). * '''Blogo kaj Eseo:''' En sia persona blogo, li regule afiŝas tradukaĵojn kaj tekstojn pri diversaj temoj.<ref>https://tjerielliono.blogspot.com/</ref> Liaj kontribuoj aperis ankaŭ en revuoj kiel ''[[Beletra Almanako]]'' (BA) kaj ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Tailhades estas emerita inĝeniero kaj membro de la loka klubo Esperanto-Lyon, kvankam li preferas agadi sendepende per verkado kaj tradukado ol partopreni en organizaj strukturoj. == Publikaĵoj == * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/birdoj-en-okc-palearkto-4-lingva-listo-2011.pdf Esperantaj nomoj de birdoj de okcidenta palearkto] 2011 == Tradukaĵoj == * De [[Jack London]] ** Ĥinago ([[1924]]): [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (''To the man on the trail'') (La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki] * De [[Giovanni Verga]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" * De [[Stendhal]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html Sankta Francisko ĉe Ripa]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html Vanina Vanini]'' * De [[Anatole France]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html%7C Domserva ŝtelo]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html%7C La sinjorino Chiara]'' * De [[Colette]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] ** Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto''), aperis en [[BA52-53]]. * De [[Théophile Gautier]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo] * De [[Grazia Deledda]] ** ''La Lebanona cedro'' (1939). El la originalo tradukis (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html * De [[Alfred Jarry]] ** Reĝo Ubuo (trad. Thomas Larger kaj Thierry Tailhades), [[Espéranto-France]], 2023 * De [[Alphonse Allais]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro (Tradukis Thierry Tailhades - 2009)]'' * De [[Ernest Renan]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio?] * De [[George Sand]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] * De [[Maupassant]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html Amiko Ĵozefo]", (2010), laŭda mencio en [[Liro_(konkurso)]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tailhades, Thierry}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] eo95dbanukcezsaxi4dvxlddp1jcry8 9350004 9350003 2026-04-08T21:22:15Z Sj1mor 12103 9350004 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas sin kiel ne tre "movademan" rilate al kongresoj aŭ klubaj kunvenoj, li estas tre produktiva en la literatura kaj ĵurnalisma kampoj.<ref>Lia profilo sur [https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-128-decouverte?lang=eo#:~:text=Thierry%20TA%C4%B0LHADES%20:%20Je%20lis%20Le%20Monde,d'ann%C3%A9es%20!%20J'ai%20commenc%C3%A9%20quand%20j'%C3%A9tais%20lyc%C3%A9en&text=c'est%20dire%20mon%20attachement%20%C3%A0%20ce%20journal.,sous%2Destim%C3%A9%2C%20voire%20n%C3%A9glig%C3%A9%2C%20par%20le%20mouvement%20esp%C3%A9rantiste. ''Le Monde diplomatique'']</ref><ref>[https://verkoj.com/tradukistoj/tjeri/ Lia profileto kaj verkaro en Verkoj.com]</ref> Liaj ĉefaj kontribuoj al Esperanto inkluzivas: * '''[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Tradukado de ''Le Monde diplomatique'']]:''' Li estas unu el la ĉefaj tradukistoj de la esperantlingva eldono de ĉi tiu prestiĝa gazeto. Li vidas Esperanton kiel gravan kulturan "pontolingvon", kies rolo ofte estas subtaksata. * '''Beletra tradukado:''' Li tradukis plurajn gravajn verkojn de mondfama literaturo, inter ili: ** ''Tri rakontoj (Trois contes)'' de [[Gustave Flaubert]] (dulingva eldono, 2024).<ref>https://esperanto-france.org/nouvelles-editions-2024-2025</ref> ** Verkoj de [[Jack London]], kiel ''Mauki'', ''Barka velado'' kaj ''Sanon al la viro sur la glitvojo''. ** Li ankaŭ kunlaboris pri la traduko de ''Gerda kaj Elza'' ([[Claude Piron]]). * '''Blogo kaj Eseo:''' En sia persona blogo, li regule afiŝas tradukaĵojn kaj tekstojn pri diversaj temoj.<ref>https://tjerielliono.blogspot.com/</ref> Liaj kontribuoj aperis ankaŭ en revuoj kiel ''[[Beletra Almanako]]'' (BA) kaj ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Tailhades estas emerita inĝeniero kaj membro de la loka klubo Esperanto-Lyon, kvankam li preferas agadi sendepende per verkado kaj tradukado ol partopreni en organizaj strukturoj. == Publikaĵoj == * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/birdoj-en-okc-palearkto-4-lingva-listo-2011.pdf Esperantaj nomoj de birdoj de okcidenta palearkto] 2011 == Tradukaĵoj == * De [[Jack London]] ** Ĥinago ([[1924]]): [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (''To the man on the trail'') (La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki] * De [[Giovanni Verga]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" * De [[Stendhal]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html Sankta Francisko ĉe Ripa]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html Vanina Vanini]'' * De [[Anatole France]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html%7C Domserva ŝtelo]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html%7C La sinjorino Chiara]'' * De [[Colette]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] ** Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto''), aperis en [[BA52-53]]. * De [[Théophile Gautier]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo] * De [[Grazia Deledda]] ** ''La Lebanona cedro'' (1939). El la originalo tradukis (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html * De [[Alfred Jarry]] ** Reĝo Ubuo (trad. Thomas Larger kaj Thierry Tailhades), [[Espéranto-France]], 2023 * De [[Alphonse Allais]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro (Tradukis Thierry Tailhades - 2009)]'' * De [[Ernest Renan]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio?] * De [[George Sand]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] * De [[Maupassant]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html Amiko Ĵozefo]", (2010), laŭda mencio en konkurso [[Liro (konkurso)|Liro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tailhades, Thierry}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] 5s7g6vrvkyd18rg40ebkg8tyoziu5ot 9350005 9350004 2026-04-08T21:23:30Z Sj1mor 12103 9350005 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Thierry Tailhades''' (konata ankaŭ per la pseŭdonimo '''Tjeri''') <ref>Bedaŭrinde, precizaj biografiaj detaloj kiel la naskiĝdato kaj naskiĝloko de Thierry Tailhades (Tjeri) ne estas publike dokumentitaj en la ĉefaj esperantistaj fontoj aŭ biografiaj datumbazoj. Li estas konata pro sia diskreteco kaj preferas lasi sian laboron paroli por li.</ref> estas franca esperantisto kaj tradukisto, loĝanta en [[Liono]]. Kvankam li priskribas sin kiel ne tre "movademan" rilate al kongresoj aŭ klubaj kunvenoj, li estas tre produktiva en la literatura kaj ĵurnalisma kampoj.<ref>Lia profilo sur [https://esperanto-france.org/esperanto-aktiv-128-decouverte?lang=eo#:~:text=Thierry%20TA%C4%B0LHADES%20:%20Je%20lis%20Le%20Monde,d'ann%C3%A9es%20!%20J'ai%20commenc%C3%A9%20quand%20j'%C3%A9tais%20lyc%C3%A9en&text=c'est%20dire%20mon%20attachement%20%C3%A0%20ce%20journal.,sous%2Destim%C3%A9%2C%20voire%20n%C3%A9glig%C3%A9%2C%20par%20le%20mouvement%20esp%C3%A9rantiste. ''Le Monde diplomatique'']</ref><ref>[https://verkoj.com/tradukistoj/tjeri/ Lia profileto kaj verkaro en Verkoj.com]</ref> Liaj ĉefaj kontribuoj al Esperanto inkluzivas: * '''[[Le Monde diplomatique en Esperanto|Tradukado de ''Le Monde diplomatique'']]:''' Li estas unu el la ĉefaj tradukistoj de la esperantlingva eldono de ĉi tiu prestiĝa gazeto. Li vidas Esperanton kiel gravan kulturan "pontolingvon", kies rolo ofte estas subtaksata. * '''Beletra tradukado:''' Li tradukis plurajn gravajn verkojn de mondfama literaturo, inter ili: ** ''Tri rakontoj (Trois contes)'' de [[Gustave Flaubert]] (dulingva eldono, 2024).<ref>https://esperanto-france.org/nouvelles-editions-2024-2025</ref> ** Verkoj de [[Jack London]], kiel ''Mauki'', ''Barka velado'' kaj ''Sanon al la viro sur la glitvojo''. ** Li ankaŭ kunlaboris pri la traduko de ''Gerda kaj Elza'' ([[Claude Piron]]). * '''Blogo kaj Eseo:''' En sia persona blogo, li regule afiŝas tradukaĵojn kaj tekstojn pri diversaj temoj.<ref>https://tjerielliono.blogspot.com/</ref> Liaj kontribuoj aperis ankaŭ en revuoj kiel ''[[Beletra Almanako]]'' (BA) kaj ''[[La Ondo de Esperanto]]''. Tailhades estas emerita inĝeniero kaj membro de la loka klubo Esperanto-Lyon, kvankam li preferas agadi sendepende per verkado kaj tradukado ol partopreni en organizaj strukturoj. == Publikaĵoj == * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/birdoj-en-okc-palearkto-4-lingva-listo-2011.pdf Esperantaj nomoj de birdoj de okcidenta palearkto] 2011 == Tradukaĵoj == * De [[Jack London]] ** Ĥinago ([[1924]]): [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/p-margin-bottom-0.html La Ĉinako (2018)] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2023/11/jack-london-konstrui-fajron-1908.html Konstrui fajron] [[1984]]. Retradukis el la franca: D. C. [[SAT]]. ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/london-barka-velado-temas-pri-teksto-de.html Barka velado] (La Gazeto 164, 2013, p.&nbsp;7-13) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2021/03/p.html Sanon al la viro sur la glitvojo] (''To the man on the trail'') (La Ondo de Esperanto, 2019-01, p. 54-61) ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2025/03/jack-london-tiun-novelon-jack-london.html Mauki] * De [[Giovanni Verga]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" * De [[Stendhal]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/05/stendhal-vanina-vanini-1829.html Sankta Francisko ĉe Ripa]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/12/stendhal-vanina-vanini.html Vanina Vanini]'' * De [[Anatole France]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/en-2008-mi-gvidis-tradukatelieron-de-la.html%7C Domserva ŝtelo]'' ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/12/anatole-france-la-sinjorino-chiara-1904.html%7C La sinjorino Chiara]'' * De [[Colette]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/07/colette-la-kanto-de-la-dancisto-1908.html ''Kanto de la dancisto''] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/05/colette-la-sinjorino-kiu-kantas-1908.html ''La sinjorino kiu kantas''] ** Du rakontoj (''La spiralaĵoj de la vito; La kanto de la dancisto''), aperis en [[BA52-53]]. * De [[Théophile Gautier]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/06/theophile-gauthier-la-mumia-piedo-1840.html La mumia piedo] * De [[Grazia Deledda]] ** ''La Lebanona cedro'' (1939). El la originalo tradukis (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html * De [[Alfred Jarry]] ** Reĝo Ubuo (kuntradukis Thomas Larger), [[Espéranto-France]], 2023 * De [[Alphonse Allais]] ** ''[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/allais-1854-1905-estis-jurnalisto.html Mismanovro]'', 2009 * De [[Ernest Renan]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/kio-estas-nacio-ernest-renan-1882.html Kio estas nacio?] * De [[George Sand]] ** [https://tjerielliono.blogspot.com/2024/07/georges-sand-tosto-1832.html Tosto] * De [[Maupassant]] ** "[https://tjerielliono.blogspot.com/2021/02/de-maupassant-amiko-jozefo-tiu-novelo.html Amiko Ĵozefo]", (2010), laŭda mencio en konkurso [[Liro (konkurso)|Liro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tailhades, Thierry}} [[Kategorio:Francaj esperantistoj]] nhazbld2r0a80rmpibzwf3gu1rlu7vs 1 941076 9349963 2026-04-08T20:12:24Z Sj1mor 12103 /* Thomas Larger */ nova sekcio 9349963 wikitext text/x-wiki == Thomas Larger == Mi ne trovas tiun esperantiston. Li estas registrita kuntraduki [[Reĝo Ubu|Reĝo Ubuo]] de [[Alfred Jarry]] kune kun Thierry Tailhades. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:12, 8 apr. 2026 (UTC) kib0df58cyif2dbvro2aieu1xwqbk2g 0 941077 9349964 2026-04-08T20:13:20Z Verdulo 1002 Kreis novan paĝon kun "{{Informkesto homo}} '''Doortje Smithuijsen''' (Amsterdamo, la 23-an de januaro 1992) estas nederlanda verkisto, dokumentisto kaj filozofo. Smithuijsen kreskis en la Amsterdama distrikto "Oud-Zuid" kaj studis en la Barlaeus-gimnazio. Poste ŝi studis filozofion kaj ĵurnalismon en la [[Universitato de Amsterdamo]], kie ŝi akiris la titolon de [[magistro]] por ambaŭ. Ŝi komencis labori kiel ĵurnalisto ĉe la gazeto NRC en 2015. Ŝi verkas dufoje semajne kolumnon..." 9349964 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Doortje Smithuijsen''' (Amsterdamo, la 23-an de januaro 1992) estas nederlanda verkisto, dokumentisto kaj filozofo. Smithuijsen kreskis en la Amsterdama distrikto "Oud-Zuid" kaj studis en la Barlaeus-gimnazio. Poste ŝi studis filozofion kaj ĵurnalismon en la [[Universitato de Amsterdamo]], kie ŝi akiris la titolon de [[magistro]] por ambaŭ. Ŝi komencis labori kiel ĵurnalisto ĉe la gazeto NRC en 2015. Ŝi verkas dufoje semajne kolumnon en la gazeto [[Trouw]], kaj kiel sendependa ĵurnalisto ankaŭ regule en la gazetoj [[Volkskrant]] kaj [[Vrij Nederland]] . Krome, ŝi kreas kune kun [[Perre van den Brink]] la semajnan [[podkasto]]n "Schaamteloos Randstedelijk" (Senhonta Randurba). renomita en 2023 al "VSR", mallongigo de "Voorheen Schaamteloos Randstedelijk" (Antaŭe Senhonta Randurba). Ekde 2024, ŝi faras la podkaston "Old Girls Network" (Oldknabina Retaĵo), en kiu ŝi intervjuas virinojn. En siaj podkastoj ŝi povas, laŭ sia propra diro, diskuti pri siaj sentoj, konvinkoj kaj opinioj, alie ol en siaj ĵurnalistaj artikoloj en la gazeto. Ŝi volas rilatigi siajn personajn spertojn kun ĝeneralaj fenomenoj kaj esprimi sisteman kritikon. Ŝia dokumenta filmo Socia Tribunalo (2022) temas pri la sekvoj de interreta forĵeta kulturo. Por ĉi tiu dokumenta filmo ŝi parolis kun nuligitoj, nuligintoj kaj aliaj koncernatoj. La libro Kapitalismo estas seksismo - pamfleto (2024) ŝi skribis laŭ sia propra diro, ĉar ŝi fariĝis 30-jara kaj estas virino. Ŝi subite vidis sur la interreto ĉiajn reklamojn rilate beboj, kiel reklamoj por gravedecaj testoj kaj portsakoj por beboj . Ŝi tiel ligas seksismon kun la kapitalisma sistemo, kiu laŭ ŝia opinio ekspluatas virinojn. Ŝi konstatas, ke la konduto de viroj kaj virinoj estas forte determinita de influoj kaj kondutpatronoj de ekstere, de la socio kaj de la medio. Estas la premo esti bela kiel virino kaj havi infanojn. La respondeco por havi infanojn estas socie atribuita al la virino, same kiel la rilataj zorgoj. Krome, ŝi skribas pri virinoj, kiuj volas liberan sekson ('casual sex', kiel unu-nokta seksumado), kiuj estas vidataj de sia ĉirkaŭaĵo kiel malĉastaj, dum la sama konduto de viro estas aprobita. Laŭ recenzo en "Trouw", Smithuijsen montras per sia libro "ke la batalo por egalaj ŝancoj ankoraŭ ne estas batalita". En la libro Smithuijsen diskutas la demandon, kial la malegaleco inter viroj kaj virinoj estas tiel obstina, kaj argumentas, ke kapitalismo konservas ĉi tiun malegalecon. Por la "CPNB" ŝi verkis la libro-semajnan eseon 2026 kun la titolo "I could be your daughter" (Mi povus esti via filino). Ĝi temas pri la ĵaluzo inter [[bumero]]j kaj [[jarmilulo]]j kiuj "ambaŭ elstaras en sia propra maniero de neeltenebleco". La eseo estis modere ricevita. La patro de Smithuijsen estis sociologo; ŝia patrino ankaŭ havis plentempan laboron. [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] hyh7ro2kk0e8amwwu1g454m05cjakvh 9349968 9349964 2026-04-08T20:23:25Z Verdulo 1002 9349968 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Doortje Smithuijsen''' (Amsterdamo, la 23-an de januaro 1992) estas nederlanda verkisto, dokumentisto kaj filozofo. Smithuijsen kreskis en la Amsterdama distrikto "Oud-Zuid" kaj studis en la Barlaeus-gimnazio. Poste ŝi studis filozofion kaj ĵurnalismon en la [[Universitato de Amsterdamo]], kie ŝi akiris la titolon de [[magistro]] por ambaŭ. Ŝi komencis labori kiel ĵurnalisto ĉe la gazeto NRC en 2015. Ŝi verkas dufoje semajne kolumnon en la gazeto [[Trouw]], kaj kiel sendependa ĵurnalisto ankaŭ regule en la gazetoj [[Volkskrant]] kaj [[Vrij Nederland]] . Krome, ŝi kreas kune kun [[Perre van den Brink]] la semajnan [[podkasto]]n "Schaamteloos Randstedelijk" (Senhonta Randurba). renomita en 2023 al "VSR", mallongigo de "Voorheen Schaamteloos Randstedelijk" (Antaŭe Senhonta Randurba). Ekde 2024, ŝi faras la podkaston "Old Girls Network" (Oldknabina Retaĵo), en kiu ŝi intervjuas virinojn. En siaj podkastoj ŝi povas, laŭ sia propra diro, diskuti pri siaj sentoj, konvinkoj kaj opinioj, alie ol en siaj ĵurnalistaj artikoloj en la gazeto. Ŝi volas rilatigi siajn personajn spertojn kun ĝeneralaj fenomenoj kaj esprimi sisteman kritikon. Ŝia dokumenta filmo Socia Tribunalo (2022) temas pri la sekvoj de interreta forĵeta kulturo. Por ĉi tiu dokumenta filmo ŝi parolis kun nuligitoj, nuligintoj kaj aliaj koncernatoj. La libro Kapitalismo estas seksismo - pamfleto (2024) ŝi skribis laŭ sia propra diro, ĉar ŝi fariĝis 30-jara kaj estas virino. Ŝi subite vidis sur la interreto ĉiajn reklamojn rilate beboj, kiel reklamoj por gravedecaj testoj kaj portsakoj por beboj. Ŝi tiel ligas seksismon kun la kapitalisma sistemo, kiu laŭ ŝia opinio ekspluatas virinojn. Ŝi konstatas, ke la konduto de viroj kaj virinoj estas forte determinita de influoj kaj kondutpatronoj de ekstere, de la socio kaj de la medio. Estas la premo esti bela kiel virino kaj havi infanojn. La respondeco por havi infanojn estas socie atribuita al la virino, same kiel la rilataj zorgoj. Krome, ŝi skribas pri virinoj, kiuj volas liberan sekson ('casual sex', kiel unu-nokta seksumado), kiuj estas vidataj de sia ĉirkaŭaĵo kiel malĉastaj, dum la sama konduto de viro estas aprobita. Laŭ recenzo en "Trouw", Smithuijsen montras per sia libro "ke la batalo por egalaj ŝancoj ankoraŭ ne estas batalita". En la libro Smithuijsen diskutas la demandon, kial la malegaleco inter viroj kaj virinoj estas tiel obstina, kaj argumentas, ke kapitalismo konservas ĉi tiun malegalecon. Por la "CPNB" ŝi verkis la libro-semajnan eseon 2026 kun la titolo "I could be your daughter" (Mi povus esti via filino). Ĝi temas pri la ĵaluzo inter [[bumeroj]] kaj [[jarmilulo]]j kiuj "ambaŭ elstaras en sia propra maniero de neeltenebleco". La eseo estis modere ricevita. La patro de Smithuijsen estis [[sociologo]]; ŝia patrino ankaŭ havis plentempan laboron. [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] 1zxtha5v7jtn00qgeq0im82q1zzkbsg 9349972 9349968 2026-04-08T20:28:16Z Verdulo 1002 9349972 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Doortje Smithuijsen''' (Amsterdamo, la 23-an de januaro 1992) estas nederlanda verkisto, dokumentisto kaj filozofo. Smithuijsen kreskis en la Amsterdama distrikto "Oud-Zuid" kaj studis en la Barlaeus-gimnazio. Poste ŝi studis filozofion kaj ĵurnalismon en la [[Universitato de Amsterdamo]], kie ŝi akiris la titolon de [[magistro]] por ambaŭ. Ŝi komencis labori kiel ĵurnalisto ĉe la gazeto NRC en 2015. Ŝi verkas dufoje semajne kolumnon en la gazeto [[Trouw]], kaj kiel sendependa ĵurnalisto ankaŭ regule en la gazetoj [[De Volkskrant]] kaj [[Vrij Nederland]] . Krome, ŝi kreas kune kun [[Perre van den Brink]] la semajnan [[podkasto]]n "Schaamteloos Randstedelijk" (Senhonta Randurba). renomita en 2023 al "VSR", mallongigo de "Voorheen Schaamteloos Randstedelijk" (Antaŭe Senhonta Randurba). Ekde 2024, ŝi faras la podkaston "Old Girls Network" (Oldknabina Retaĵo), en kiu ŝi intervjuas virinojn. En siaj podkastoj ŝi povas, laŭ sia propra diro, diskuti pri siaj sentoj, konvinkoj kaj opinioj, alie ol en siaj ĵurnalistaj artikoloj en la gazeto. Ŝi volas rilatigi siajn personajn spertojn kun ĝeneralaj fenomenoj kaj esprimi sisteman kritikon. Ŝia dokumenta filmo Socia Tribunalo (2022) temas pri la sekvoj de interreta forĵeta kulturo. Por ĉi tiu dokumenta filmo ŝi parolis kun nuligitoj, nuligintoj kaj aliaj koncernatoj. La libro Kapitalismo estas seksismo - pamfleto (2024) ŝi skribis laŭ sia propra diro, ĉar ŝi fariĝis 30-jara kaj estas virino. Ŝi subite vidis sur la interreto ĉiajn reklamojn rilate beboj, kiel reklamoj por gravedecaj testoj kaj portsakoj por beboj. Ŝi tiel ligas seksismon kun la kapitalisma sistemo, kiu laŭ ŝia opinio ekspluatas virinojn. Ŝi konstatas, ke la konduto de viroj kaj virinoj estas forte determinita de influoj kaj kondutpatronoj de ekstere, de la socio kaj de la medio. Estas la premo esti bela kiel virino kaj havi infanojn. La respondeco por havi infanojn estas socie atribuita al la virino, same kiel la rilataj zorgoj. Krome, ŝi skribas pri virinoj, kiuj volas liberan sekson ('casual sex', kiel unu-nokta seksumado), kiuj estas vidataj de sia ĉirkaŭaĵo kiel malĉastaj, dum la sama konduto de viro estas aprobita. Laŭ recenzo en "Trouw", Smithuijsen montras per sia libro "ke la batalo por egalaj ŝancoj ankoraŭ ne estas batalita". En la libro Smithuijsen diskutas la demandon, kial la malegaleco inter viroj kaj virinoj estas tiel obstina, kaj argumentas, ke kapitalismo konservas ĉi tiun malegalecon. Por la "CPNB" ŝi verkis la libro-semajnan eseon 2026 kun la titolo "I could be your daughter" (Mi povus esti via filino). Ĝi temas pri la ĵaluzo inter [[bumeroj]] kaj [[jarmilulo]]j kiuj "ambaŭ elstaras en sia propra maniero de neeltenebleco". La eseo estis modere ricevita. La patro de Smithuijsen estis [[sociologo]]; ŝia patrino ankaŭ havis plentempan laboron. [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] l06ajs88ebzplwuw8ms1ymme4kd3u9w 9349988 9349972 2026-04-08T20:55:54Z Verdulo 1002 9349988 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Doortje SMITHUIJSEN''' ([[Amsterdamo]], la 23-an de januaro 1992) estas nederlanda verkisto, dokumentisto kaj filozofo. Smithuijsen kreskis en la Amsterdama distrikto "Oud-Zuid" kaj studis en la Barlaeus-gimnazio. Poste ŝi studis filozofion kaj ĵurnalismon en la [[Universitato de Amsterdamo]], kie ŝi akiris la titolon de [[magistro]] por ambaŭ. Ŝi komencis labori kiel ĵurnalisto ĉe la gazeto NRC en 2015. Ŝi verkas dufoje semajne kolumnon en la gazeto [[Trouw]], kaj kiel sendependa ĵurnalisto ankaŭ regule en la gazetoj [[De Volkskrant]] kaj [[Vrij Nederland]] . Krome, ŝi kreas kune kun [[Perre van den Brink]] la semajnan [[podkasto]]n "Schaamteloos Randstedelijk" (Senhonta Randurba). renomita en 2023 al "VSR", mallongigo de "Voorheen Schaamteloos Randstedelijk" (Antaŭe Senhonta Randurba). Ekde 2024, ŝi faras la podkaston "Old Girls Network" (Oldknabina Retaĵo), en kiu ŝi intervjuas virinojn. En siaj podkastoj ŝi povas, laŭ sia propra diro, diskuti pri siaj sentoj, konvinkoj kaj opinioj, alie ol en siaj ĵurnalistaj artikoloj en la gazeto. Ŝi volas rilatigi siajn personajn spertojn kun ĝeneralaj fenomenoj kaj esprimi sisteman kritikon. Ŝia dokumenta filmo Socia Tribunalo (2022) temas pri la sekvoj de interreta forĵeta kulturo. Por ĉi tiu dokumenta filmo ŝi parolis kun nuligitoj, nuligintoj kaj aliaj koncernatoj. La libro "Kapitalismo estas seksismo" - pamfleto (2024) ŝi skribis laŭ sia propra diro, ĉar ŝi fariĝis 30-jara kaj estas virino. Ŝi subite vidis sur la interreto ĉiajn reklamojn rilate beboj, kiel reklamoj por gravedecaj testoj kaj portsakoj por beboj. Ŝi tiel ligas seksismon kun la kapitalisma sistemo, kiu laŭ ŝia opinio ekspluatas virinojn. Ŝi konstatas, ke la konduto de viroj kaj virinoj estas forte determinita de influoj kaj kondutpatronoj de ekstere, de la socio kaj de la medio. Estas la premo esti bela kiel virino kaj havi infanojn. La respondeco por havi infanojn estas socie atribuita al la virino, same kiel la rilataj zorgoj. Krome, ŝi skribas pri virinoj, kiuj volas liberan sekson ('casual sex', kiel unu-nokta seksumado), kiuj estas vidataj de sia ĉirkaŭaĵo kiel malĉastaj, dum la sama konduto de viro estas aprobita. Laŭ recenzo en "Trouw", Smithuijsen montras per sia libro ke la batalo por egalaj ŝancoj ankoraŭ ne estas venkita". En la libro Smithuijsen diskutas la demandon, kial la malegaleco inter viroj kaj virinoj estas tiel obstina, kaj argumentas, ke kapitalismo konservas ĉi tiun malegalecon. Por la "CPNB" ŝi verkis la libro-semajnan eseon 2026 kun la titolo "I could be your daughter" (Mi povus esti via filino). Ĝi temas pri la ĵaluzo inter [[bumeroj]] kaj [[jarmilulo]]j kiuj "ambaŭ elstaras en sia propra maniero de neeltenebleco". La eseo estis modere ricevita. La patro de Smithuijsen estis [[sociologo]]; ŝia patrino ankaŭ havis plentempan laboron. {{vivtempo|Smithuijsen, Doortje}} [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] jifeazj8bk6i88jxctn7wfiydbepgft 0 941078 9349974 2026-04-08T20:30:39Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1334146187|Péter Zilahy]]" 9349974 wikitext text/x-wiki * {{Oficiala retejo|http://www.zilahy.net}} * [http://magyarnarancs.hu/konyv/fiatal_magabiztos_es_vidam_zilahy_peter_iro_szerkesztotilde_-52952 Intervjuo kun Péter Zilahy], ''Magyar Narancs'' (hungare) * [http://www.lyrikline.org/en/poems/zokniban-halni- meg-772 Ligilo al sonregistraĵoj de la poezio de Zilahy] [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] 8u2hwynpgnq8jxoqo2s10n9tou2mv8t 9349977 9349974 2026-04-08T20:35:52Z Sj1mor 12103 9349977 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Péter Zilahy''' [ˈpeːtɛr ˈzilɒhi ] (naskiĝis la 8-an de novembro 1970 en [[Budapeŝto]]) estas hungara verkisto, poeto, ĵurnalisto kaj fotisto. Lia plej konata verko estas ''"La Lasta Fenestra Ĝirafo'' " ( ''Az utolsó ablakzsiráf'' ), eklektika romano publikigita en 1998 kaj tradukita en multajn lingvojn. La ''"La Lasta Fenestra Ĝirafo"'' similas [[Leksikono|leksikonon]], kun ĝiaj eniroj aranĝitaj alfabete. La intrigo rondiras ĉirkaŭ la eventoj disvolviĝantaj en [[Beogrado]] dum la vintro de 1997 , dum la kontraŭ -[[Slobodan Miloŝeviĉ|Milošević]] -manifestacioj, sed la aŭtoro ankaŭ tuŝas historiajn kaj politikajn reflektojn kaj infanmemorojn. La libro estas riĉe ilustrita, inkluzive de fotoj de Zilahy mem. Multmedia spektaklo estis kreita surbaze de la libro, prezentita en 28 urboj tra la mondo. == En Esperanto == ''Du poemoj'': ''Kiu for''; ''Morti en ŝtrumpetoj''; trad. [[István Ertl]], aperis en [[BA23]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.zilahy.net}} * [http://magyarnarancs.hu/konyv/fiatal_magabiztos_es_vidam_zilahy_peter_iro_szerkesztotilde_-52952 Intervjuo kun Péter Zilahy], ''Magyar Narancs'' (hungare) * [http://www.lyrikline.org/en/poems/zokniban-halni- meg-772 Ligilo al sonregistraĵoj de la poezio de Zilahy] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zilahy, Peter}} [[Kategorio:Hungaraj verkistoj]] gvk2noyg1zx4n4e8vkeqh58i1ywgisf 0 941079 9349975 2026-04-08T20:30:42Z HaleBopp 52251 Kreado de Alagoasa tiraneto 9349975 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Alagoasa tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Phylloscartes ceciliae Alagoas Tyrannulet; Pedra d'Antas reserve, Lagoa dos Gatos, Pernambuco, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Pernambuko]] ([[Brazilo]]) |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phylloscartes]]'' |specio = '''''P. ceciliae''''' - '''alagoasa tiraneto''' |statuso = FES |dunomo = ''Phylloscartes ceciliae'' |dunomo aŭtoritato = Teixeira, DM, 1987 |mapo de vivoteritorioj = Phylloscartes ceciliae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''alagoasa tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phylloscartes ceciliae]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en nordeosta [[Brazilo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 8-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phylloscartes]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phylloscartes ceciliae'' <small>Teixeira, DM, 1987</small> - alagoasa tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Phylloscartes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''σκαρτης'' (''skartes'' = "saltanto", el ''σκαίρω'' = "salti, svingiĝi"), ĉar tiuj birdoj pasigas la plejparton de sia tempo nervoze kaj lerte flugetante tra la densa kanopeo por kapti insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/alatyr1/cur/introduction Birds of the World], Alagoas Tyrannulet.</ref>. La specia epiteto ''ceciliae'' estis donita omaĝe al Cecilia Torres (1952-1985), la edzino de la brazila ornitologo Dante Luiz Martins Teixeira kiu unuafoje priskribis la specion<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La alagoasa tiraneto estas limigita al eosta [[Pernambuko]] kaj nordeosta [[Alagoaso]] en nordeosta [[Brazilo]]. La tuta [[arealo]] estas taksita inter 20 200 kaj 35 826 km². Ĝi vivas en la [[kanopeo]] kaj la meza etaĝo de altebenaĵaj ĉiamverdaj arbaroj, je 160-980 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] g4b8rk5rug5mqi22k9myqai8e2e9elw 0 941080 9349976 2026-04-08T20:30:46Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Alagoasa tiraneto 9349976 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Alagoasa tiraneto]] lz3b7chpglapt1omuep8t97nn0gprjf 0 941081 9349983 2026-04-08T20:44:01Z HaleBopp 52251 Kreado de Minasĝerajsa tiraneto 9349983 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Minasĝerajsa tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Phylloscartes roquettei Minas Gerais Tyrannulet; Botumitim, Minas Gerais, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Botumirim]] ([[Brazilo]]) |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phylloscartes]]'' |specio = '''''P. roquettei''''' - '''minasĝerajsa tiraneto''' |statuso = NT |dunomo = ''Phylloscartes roquettei'' |dunomo aŭtoritato = [[Snethlage, HMMEE]], 1928 |mapo de vivoteritorioj = Phylloscartes roquettei map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''minasĝerajsa tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phylloscartes roquettei]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en eosta [[Brazilo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 8-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phylloscartes]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phylloscartes roquettei'' <small>[[Snethlage, HMMEE]], 1928</small> - minasĝerajsa tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Phylloscartes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''σκαρτης'' (''skartes'' = "saltanto", el ''σκαίρω'' = "salti, svingiĝi"), ĉar tiuj birdoj pasigas la plejparton de sia tempo nervoze kaj lerte flugetante tra la densa kanopeo por kapti insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/migtyr1/cur/introduction Birds of the World], Minas Gerais Tyrannulet.</ref>. La specia epiteto ''roquettei'' estis donita omaĝe al la brazila [[ornitologo]] Edgard Roquette-Pinto (1884-1954)<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La minasĝerajsa tiraneto troviĝas en sudcentra [[Bahio]] kaj centra [[Minas-Ĝerajso]] en eosta [[Brazilo]]. Ĝi vivas en tropikaj sekaj arbaroj, [[galeriaj arbaroj]] kaj altaj deciduaj arbustaroj, ĉefe kun riveroj<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Brazilo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] cwkk7gdnrmoy2lklle97rx0890b587f 0 941082 9349984 2026-04-08T20:44:05Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Minasĝerajsa tiraneto 9349984 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Minasĝerajsa tiraneto]] rm33v2q9gp6f4r4s8ytc0q1fwbz2r89 1 941083 9349986 2026-04-08T20:49:12Z Sj1mor 12103 /* Sankta vaĉo */ nova sekcio 9349986 wikitext text/x-wiki == [[Sankta vaĉo]] == Ĉu alidirektilo? Aperis en Esperanto [[Hannes Sigfússon]]: Sankta Vaĉo (trad. [[Baldur Ragnarsson]]). Meditemo de lumturisto. Aperis en [[BA25]] sub tradukita poezio. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:49, 8 apr. 2026 (UTC) exqph34lifapivu4jnrh214uiw5t2qs 0 941084 9349999 2026-04-08T21:14:59Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilid..." 9349999 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-throated Metaltail.jpg |priskribo de dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The fiery-throated metaltail is [[monotypic]]. However, what are now the [[violet-throated metaltail]] (''M. baroni'') and [[neblina metaltail]] (''M. odomae'') were at times treated as subspecies of the fiery-throated.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. and P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01 retrieved March 6, 2022</ref> ==Aspekto== The fiery-throated metaltail is about {{convert|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male is almost entirely yellowish olive-green with bronzy overtones. Its slightly forked tail is iridescent sky blue with a green tinge on its upper side and glittering yellow-green on its underside. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is orange. The adult female is similar the male but its gorget is smaller. Juveniles are similar to the female.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The fiery-throated metaltail is found on the eastern slope of the central Andes of Peru, from just south of the [[Huallaga River]] in the [[Department of Huánuco]] south to the [[Apurímac River]] in the [[Department of Cuzco]]. Like most of the metaltails, the species inhabits the edges of dwarf and [[elfin forest]]s and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. It also occurs in glades within the forest. In elevation it ranges between {{convert|2900|and|4000|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|3500|m|ft|abbr=on}}.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The fiery-throated metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== The fiery-throated metaltail's diet and feeding practices are not known. They are assumed to be similar to those of other metaltails, which feed on nectar from a variety of flowering plants and also catch small [[arthropod]]s by sallies from a perch; males defend feeding territories.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== The fiery-throated metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include June and July.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=fiery-throated metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the fiery-throated metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "[p]resently not at risk due to its wide distribution and its generalized ecology...[but] may be vulnerable because of its small range" where burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peru]] 1ti22wu6llnownyuel8297p637dz3ql 9350000 9349999 2026-04-08T21:16:53Z Kani 670 9350000 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The fiery-throated metaltail is [[monotypic]]. However, what are now the [[violet-throated metaltail]] (''M. baroni'') and [[neblina metaltail]] (''M. odomae'') were at times treated as subspecies of the fiery-throated.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. and P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01 retrieved March 6, 2022</ref> ==Aspekto== The fiery-throated metaltail is about {{convert|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male is almost entirely yellowish olive-green with bronzy overtones. Its slightly forked tail is iridescent sky blue with a green tinge on its upper side and glittering yellow-green on its underside. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is orange. The adult female is similar the male but its gorget is smaller. Juveniles are similar to the female.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The fiery-throated metaltail is found on the eastern slope of the central Andes of Peru, from just south of the [[Huallaga River]] in the [[Department of Huánuco]] south to the [[Apurímac River]] in the [[Department of Cuzco]]. Like most of the metaltails, the species inhabits the edges of dwarf and [[elfin forest]]s and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. It also occurs in glades within the forest. In elevation it ranges between {{convert|2900|and|4000|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|3500|m|ft|abbr=on}}.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The fiery-throated metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== The fiery-throated metaltail's diet and feeding practices are not known. They are assumed to be similar to those of other metaltails, which feed on nectar from a variety of flowering plants and also catch small [[arthropod]]s by sallies from a perch; males defend feeding territories.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== The fiery-throated metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include June and July.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=fiery-throated metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the fiery-throated metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "[p]resently not at risk due to its wide distribution and its generalized ecology...[but] may be vulnerable because of its small range" where burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peru]] f70faz238o2gfpjh1bl2qrhtr0rrt8b 9350007 9350000 2026-04-08T21:32:03Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350007 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Flamgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Tamen, tio kio estas nun la [[Violgorĝa metalkolibro]] (''M. baroni'') kaj la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''M. odomae'') estis iam trakitaj kiel subspecioj de la Flamgorĝa.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== The fiery-throated metaltail is about {{convert|11|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male is almost entirely yellowish olive-green with bronzy overtones. Its slightly forked tail is iridescent sky blue with a green tinge on its upper side and glittering yellow-green on its underside. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is orange. The adult female is similar the male but its gorget is smaller. Juveniles are similar to the female.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The fiery-throated metaltail is found on the eastern slope of the central Andes of Peru, from just south of the [[Huallaga River]] in the [[Department of Huánuco]] south to the [[Apurímac River]] in the [[Department of Cuzco]]. Like most of the metaltails, the species inhabits the edges of dwarf and [[elfin forest]]s and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. It also occurs in glades within the forest. In elevation it ranges between {{convert|2900|and|4000|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|3500|m|ft|abbr=on}}.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The fiery-throated metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== The fiery-throated metaltail's diet and feeding practices are not known. They are assumed to be similar to those of other metaltails, which feed on nectar from a variety of flowering plants and also catch small [[arthropod]]s by sallies from a perch; males defend feeding territories.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== The fiery-throated metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include June and July.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=fiery-throated metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the fiery-throated metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "[p]resently not at risk due to its wide distribution and its generalized ecology...[but] may be vulnerable because of its small range" where burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peru]] nmfttul5c1qcqfqhkfnpypcbl28bjfp 9350010 9350007 2026-04-08T21:37:23Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350010 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Flamgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Tamen, tio kio estas nun la [[Violgorĝa metalkolibro]] (''M. baroni'') kaj la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''M. odomae'') estis iam trakitaj kiel subspecioj de la Flamgorĝa.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Flamgorĝa metalkolibro estas ĉirkaŭ 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas preskaŭ tute flavece olivecverda kun bronzaj nuancoj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun verda nuanco sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas oranĝkolora. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj similas al la ino.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The fiery-throated metaltail is found on the eastern slope of the central Andes of Peru, from just south of the [[Huallaga River]] in the [[Department of Huánuco]] south to the [[Apurímac River]] in the [[Department of Cuzco]]. Like most of the metaltails, the species inhabits the edges of dwarf and [[elfin forest]]s and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. It also occurs in glades within the forest. In elevation it ranges between {{convert|2900|and|4000|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|3500|m|ft|abbr=on}}.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The fiery-throated metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== The fiery-throated metaltail's diet and feeding practices are not known. They are assumed to be similar to those of other metaltails, which feed on nectar from a variety of flowering plants and also catch small [[arthropod]]s by sallies from a perch; males defend feeding territories.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== The fiery-throated metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include June and July.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=fiery-throated metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the fiery-throated metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "[p]resently not at risk due to its wide distribution and its generalized ecology...[but] may be vulnerable because of its small range" where burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peru]] 5hvqlvqmmtx90weox810hv41hszxnk5 9350013 9350010 2026-04-08T21:45:34Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350013 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Flamgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Tamen, tio kio estas nun la [[Violgorĝa metalkolibro]] (''M. baroni'') kaj la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''M. odomae'') estis iam trakitaj kiel subspecioj de la Flamgorĝa.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Flamgorĝa metalkolibro estas ĉirkaŭ 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas preskaŭ tute flavece olivecverda kun bronzaj nuancoj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun verda nuanco sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas oranĝkolora. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj similas al la ino.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Flamgorĝa metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la centraj Andoj de Peruo, de iom sude de la rivero [[Huallaga]] en la departemento [[Huánuco]] suden ĝis la rivero [[Apurimako]] en la departemento [[Kuzko]]. Kiel plej multaj el la metalkolibroj, la specio loĝas ĉe la randoj de nanaj kaj [[elfarbaro]]j kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kreskaĵaro kaj malgrandaj arboj. Ĝi ankaŭ troviĝas en maldensejoj ene de la arbaro. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 900 kaj 4 000 m kaj estas plej ofta super 3 500 m.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The fiery-throated metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== The fiery-throated metaltail's diet and feeding practices are not known. They are assumed to be similar to those of other metaltails, which feed on nectar from a variety of flowering plants and also catch small [[arthropod]]s by sallies from a perch; males defend feeding territories.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== The fiery-throated metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include June and July.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=fiery-throated metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the fiery-throated metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "[p]resently not at risk due to its wide distribution and its generalized ecology...[but] may be vulnerable because of its small range" where burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peru]] 02wlxra7148ptk5v2f3942h52qfd17f 9350014 9350013 2026-04-08T21:54:33Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350014 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Flamgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Tamen, tio kio estas nun la [[Violgorĝa metalkolibro]] (''M. baroni'') kaj la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''M. odomae'') estis iam trakitaj kiel subspecioj de la Flamgorĝa.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Flamgorĝa metalkolibro estas ĉirkaŭ 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas preskaŭ tute flavece olivecverda kun bronzaj nuancoj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun verda nuanco sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas oranĝkolora. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj similas al la ino.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Flamgorĝa metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la centraj Andoj de Peruo, de iom sude de la rivero [[Huallaga]] en la departemento [[Huánuco]] suden ĝis la rivero [[Apurimako]] en la departemento [[Kuzko]]. Kiel plej multaj el la metalkolibroj, la specio loĝas ĉe la randoj de nanaj kaj [[elfarbaro]]j kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kreskaĵaro kaj malgrandaj arboj. Ĝi ankaŭ troviĝas en maldensejoj ene de la arbaro. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 900 kaj 4 000 m kaj estas plej ofta super 3 500 m.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Flamgorĝa metalkolibro supozeble estas sidema, sed iom da laŭsezona altecmovado eblas.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== La dieto kaj manĝopraktikoj de la Flamgorĝa metalkolibro ne estas konataj. Oni supozas, ke ili similas al tiuj de aliaj metalkolibroj, kiuj manĝas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj kaj ankaŭ kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per antaŭeniroj el ripozejo; maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Flamgorĝa metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi junion kaj julion.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=Flamgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the fiery-throated metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is "[p]resently not at risk due to its wide distribution and its generalized ecology...[but] may be vulnerable because of its small range" where burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peru]] ltz59ynz90912r33xl9udlr53bskcy7 9350015 9350014 2026-04-08T21:59:31Z Kani 670 9350015 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Flamgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Tamen, tio kio estas nun la [[Violgorĝa metalkolibro]] (''M. baroni'') kaj la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''M. odomae'') estis iam trakitaj kiel subspecioj de la Flamgorĝa.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Flamgorĝa metalkolibro estas ĉirkaŭ 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas preskaŭ tute flavece olivecverda kun bronzaj nuancoj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun verda nuanco sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas oranĝkolora. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj similas al la ino.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Flamgorĝa metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la centraj Andoj de Peruo, de iom sude de la rivero [[Huallaga]] en la departemento [[Huánuco]] suden ĝis la rivero [[Apurimako]] en la departemento [[Kuzko]]. Kiel plej multaj el la metalkolibroj, la specio loĝas ĉe la randoj de nanaj kaj [[elfarbaro]]j kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kreskaĵaro kaj malgrandaj arboj. Ĝi ankaŭ troviĝas en maldensejoj ene de la arbaro. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 900 kaj 4 000 m kaj estas plej ofta super 3 500 m.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Flamgorĝa metalkolibro supozeble estas sidema, sed iom da laŭsezona altecmovado eblas.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== La dieto kaj manĝopraktikoj de la Flamgorĝa metalkolibro ne estas konataj. Oni supozas, ke ili similas al tiuj de aliaj metalkolibroj, kiuj manĝas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj kaj ankaŭ kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per antaŭeniroj el ripozejo; maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Flamgorĝa metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi junion kaj julion.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=Flamgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Flamgorĝan metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacigrandeco ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> Ĝi "nuntempe ne estas en danĝero pro sia vasta distribuo kaj sia ĝeneraligita ekologio...[sed] povas esti vundebla pro sia malgranda teritorio" kie bruligado de ''[[páramo]]'' por krei paŝtejon estas minaco.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peru]] 9zzj906j9nlnyz4julqcptvnk7s44fj 9350016 9350015 2026-04-08T22:09:49Z Kani 670 9350016 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Flamgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura eupogon Smit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura eupogon 106427215.jpg |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Flamgorĝa metalkolibro''' ''M. eupogon'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura eupogon'' |dunomo aŭtoritato = ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1874) |vikispecio = ''Metallura eupogon'' |komunejo = ''Metallura eupogon'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura eupogon map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Flamgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura eupogon'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Flamgorĝa metalkolibro estas [[monotipa]]. Tamen, tio kio estas nun la [[Violgorĝa metalkolibro]] (''M. baroni'') kaj la [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''M. odomae'') estis iam trakitaj kiel subspecioj de la Flamgorĝa.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=FTME-BOW>Heindl, M. kaj P. F. D. Boesman (2020). Fire-throated Metaltail (''Metallura eupogon''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.fitmet1.01] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Flamgorĝa metalkolibro estas ĉirkaŭ 11 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas preskaŭ tute flavece olivecverda kun bronzaj nuancoj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece ĉielblua kun verda nuanco sur sia supra flanko kaj brile flavverda sur sia malsupra flanko. Ĝia gorĝo estas oranĝkolora. La plenkreska ino similas al la masklo, sed ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj similas al la ino.<ref name=FTME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Flamgorĝa metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la centraj Andoj de Peruo, de iom sude de la rivero [[Huallaga]] en la departemento [[Huánuco]] suden ĝis la rivero [[Apurimako]] en la departemento [[Kuzko]]. Kiel plej multaj el la metalkolibroj, la specio loĝas ĉe la randoj de nanaj kaj [[elfarbaro]]j kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kreskaĵaro kaj malgrandaj arboj. Ĝi ankaŭ troviĝas en maldensejoj ene de la arbaro. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 900 kaj 4 000 m kaj estas plej ofta super 3 500 m.<ref name=FTME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Flamgorĝa metalkolibro supozeble estas sidema, sed iom da laŭsezona altecmovado eblas.<ref name=FTME-BOW/> ===Manĝado=== La dieto kaj manĝopraktikoj de la Flamgorĝa metalkolibro ne estas konataj. Oni supozas, ke ili similas al tiuj de aliaj metalkolibroj, kiuj manĝas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj kaj ankaŭ kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per antaŭeniroj el ripozejo; maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=FTME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Flamgorĝa metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi junion kaj julion.<ref name=FTME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-eupogon |species=Flamgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Flamgorĝan metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacigrandeco ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Fire-throated Metaltail ''Metallura eupogon'' |volume=2016 |article-number=e.T22688005A93179574 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688005A93179574.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> Ĝi "nuntempe ne estas en danĝero pro sia vasta distribuo kaj sia ĝeneraligita ekologio...[sed] povas esti vundebla pro sia malgranda teritorio" kie bruligado de ''[[páramo]]'' por krei paŝtejon estas minaco.<ref name=FTME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura eupogon}} {{Wikispecies|Metallura eupogon}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] npd75q7tu56h8qf92o19dlcs5e1azdr 0 941085 9350001 2026-04-08T21:18:30Z Kani 670 Alidirektigis al [[Flamgorĝa metalkolibro]] 9350001 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Flamgorĝa metalkolibro]] jbpppdjsaljirh1vqs5sodlr5fusd33 0 941086 9350017 2026-04-08T22:18:52Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{Taksonomio |nomo = Ora metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura iracunda (15449576700).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = John Gould|Gould..." 9350017 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ora metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura iracunda (15449576700).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Ora metalkolibro''' ''M. iracunda'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Perija Metaltail ''Metallura iracunda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688018A93180290 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688018A93180290.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura iracunda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1946) |vikispecio = ''Metallura iracunda'' |komunejo = ''Metallura iracunda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura iracunda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ora metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura iracunda'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== The Perijá metaltail is [[monotypic]].<ref name=IOC12.1/> It is closely related to the [[Tyrian metaltail]] (''M. tyrianthina'') and is [[sympatric]] with one of its subspecies.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref> ==Aspekto== The Perijá metaltail is {{convert|10|to|11|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|3.6|to|4.1|g|oz|2|abbr=on}}. It has a short, straight, black bill. The adult male's upperparts are almost black with a hint of gold; its underparts are dark bronzy green with gold highlights. It has an emerald green [[Gorget (bird)|gorget]] and a slightly forked glittering ruby red tail. The adult female is also nearly black above. Its throat and upper breast are ochre-orange with olive green spots and the lower breast and belly are rich buff with green spots. Its outer tail feathers have buffish tips. Juveniles are similar to adult females.<ref name=PEME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, C. J. Sharpe, and P. F. D. Boesman (2020). Perija Metaltail (''Metallura iracunda''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.permet1.01 retrieved February 28, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Perijá metaltail is found in the [[Serranía del Perijá]], which straddles the border between northern Colombia and northwestern Venezuela. It inhabits the varied landscapes of the different peaks within the mountain range, including open bushy terrain, [[Karst|karstic]] [[elfin forest]], bamboo stands, grassy [[páramo]], and areas of sandstone outcrops. In elevation it ranges between {{convert|2400|and|3200|m|ft|abbr=on}} in Colombia and as low as {{convert|1850|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=PEME-BOW/> ==Kutimaro== The Perijá metaltail is believed to be sedentary. Nothing is known about its diet, foraging behavior, or breeding [[phenology]].<ref name=PEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-iracunda |species=Ora metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Perijá metaltail as Near Threatened. In 2000 it changed the rating to Vulnerable and since 2004 has rated it as Endangered. Its "specialised habitat is very restricted and declining [and] habitat loss and degradation is almost certainly now impacting the known location.<ref name=IUCN/> Smuggling, drug cultivation, and mining all contribute to the habitat destruction.<ref name=PEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura iracunda}} {{Wikispecies|Metallura iracunda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] e6ktt4dkhluxm4mvga7g5xyvnv48z53 9350019 9350017 2026-04-08T22:25:48Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350019 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ora metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura iracunda (15449576700).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Ora metalkolibro''' ''M. iracunda'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Perija Metaltail ''Metallura iracunda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688018A93180290 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688018A93180290.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura iracunda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1946) |vikispecio = ''Metallura iracunda'' |komunejo = ''Metallura iracunda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura iracunda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ora metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura iracunda'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ora metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Ĝi estas proksime rilata al la [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''M. tyrianthina'') kaj estas [[simpatria]] kun unu el siaj subspecioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== The Perijá metaltail is {{convert|10|to|11|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|3.6|to|4.1|g|oz|2|abbr=on}}. It has a short, straight, black bill. The adult male's upperparts are almost black with a hint of gold; its underparts are dark bronzy green with gold highlights. It has an emerald green [[Gorget (bird)|gorget]] and a slightly forked glittering ruby red tail. The adult female is also nearly black above. Its throat and upper breast are ochre-orange with olive green spots and the lower breast and belly are rich buff with green spots. Its outer tail feathers have buffish tips. Juveniles are similar to adult females.<ref name=PEME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, C. J. Sharpe, and P. F. D. Boesman (2020). Perija Metaltail (''Metallura iracunda''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.permet1.01 retrieved February 28, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Perijá metaltail is found in the [[Serranía del Perijá]], which straddles the border between northern Colombia and northwestern Venezuela. It inhabits the varied landscapes of the different peaks within the mountain range, including open bushy terrain, [[Karst|karstic]] [[elfin forest]], bamboo stands, grassy [[páramo]], and areas of sandstone outcrops. In elevation it ranges between {{convert|2400|and|3200|m|ft|abbr=on}} in Colombia and as low as {{convert|1850|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=PEME-BOW/> ==Kutimaro== The Perijá metaltail is believed to be sedentary. Nothing is known about its diet, foraging behavior, or breeding [[phenology]].<ref name=PEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-iracunda |species=Ora metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Perijá metaltail as Near Threatened. In 2000 it changed the rating to Vulnerable and since 2004 has rated it as Endangered. Its "specialised habitat is very restricted and declining [and] habitat loss and degradation is almost certainly now impacting the known location.<ref name=IUCN/> Smuggling, drug cultivation, and mining all contribute to the habitat destruction.<ref name=PEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura iracunda}} {{Wikispecies|Metallura iracunda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] kh6b268ijowzfo4tzkisasvnao3unur 9350021 9350019 2026-04-08T22:33:45Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350021 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ora metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura iracunda (15449576700).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Ora metalkolibro''' ''M. iracunda'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Perija Metaltail ''Metallura iracunda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688018A93180290 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688018A93180290.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura iracunda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1946) |vikispecio = ''Metallura iracunda'' |komunejo = ''Metallura iracunda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura iracunda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ora metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura iracunda'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ora metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Ĝi estas proksime rilata al la [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''M. tyrianthina'') kaj estas [[simpatria]] kun unu el siaj subspecioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura iracunda (15636003252).jpg|eta|maldekstre|220ra|]] La Ora metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 3,6 ĝis 4,1 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. La supraj partoj de la plenkreska masklo estas preskaŭ nigraj kun nuanco de oro; ĝiaj subaj partoj estas malhelbronzaj verdaj kun oraj briloj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilan rubenruĝan voston. Ankaŭ la plenkreska ino estas preskaŭ nigra supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas tre sablokoloraj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas sablokolorajn pintojn. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=PEME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, C. J. Sharpe, kaj P. F. D. Boesman (2020). Perija Metaltail (''Metallura iracunda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.permet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The Perijá metaltail is found in the [[Serranía del Perijá]], which straddles the border between northern Colombia and northwestern Venezuela. It inhabits the varied landscapes of the different peaks within the mountain range, including open bushy terrain, [[Karst|karstic]] [[elfin forest]], bamboo stands, grassy [[páramo]], and areas of sandstone outcrops. In elevation it ranges between {{convert|2400|and|3200|m|ft|abbr=on}} in Colombia and as low as {{convert|1850|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=PEME-BOW/> ==Kutimaro== The Perijá metaltail is believed to be sedentary. Nothing is known about its diet, foraging behavior, or breeding [[phenology]].<ref name=PEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-iracunda |species=Ora metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Perijá metaltail as Near Threatened. In 2000 it changed the rating to Vulnerable and since 2004 has rated it as Endangered. Its "specialised habitat is very restricted and declining [and] habitat loss and degradation is almost certainly now impacting the known location.<ref name=IUCN/> Smuggling, drug cultivation, and mining all contribute to the habitat destruction.<ref name=PEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura iracunda}} {{Wikispecies|Metallura iracunda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 5f0mte4jwgoqlwl1p5rvj6llbamc9mt 9350022 9350021 2026-04-08T22:42:16Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350022 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ora metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura iracunda (15449576700).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Ora metalkolibro''' ''M. iracunda'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Perija Metaltail ''Metallura iracunda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688018A93180290 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688018A93180290.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura iracunda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1946) |vikispecio = ''Metallura iracunda'' |komunejo = ''Metallura iracunda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura iracunda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ora metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura iracunda'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ora metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Ĝi estas proksime rilata al la [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''M. tyrianthina'') kaj estas [[simpatria]] kun unu el siaj subspecioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura iracunda (15636003252).jpg|eta|maldekstre|220ra|]] La Ora metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 3,6 ĝis 4,1 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. La supraj partoj de la plenkreska masklo estas preskaŭ nigraj kun nuanco de oro; ĝiaj subaj partoj estas malhelbronzaj verdaj kun oraj briloj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilan rubenruĝan voston. Ankaŭ la plenkreska ino estas preskaŭ nigra supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas tre sablokoloraj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas sablokolorajn pintojn. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=PEME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, C. J. Sharpe, kaj P. F. D. Boesman (2020). Perija Metaltail (''Metallura iracunda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.permet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Ora metalkolibro troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], laŭ la limo inter norda Kolombio kaj nordokcidenta Venezuelo. Ĝi loĝas en la diversaj pejzaĝoj de la diversaj pintoj ene de la montara sistemo, inkluzive de malferma arbusta tereno, [[karsto|karsta]] [[elfarbaro]], bambuaj arbaroj, herba ''[[páramo]]'', kaj areoj de sabloŝtonaj nudrokoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 400 kaj 3 200 m en Kolombio kaj eĉ nur 1 850 m tiom malalte en Venezuelo.<ref name=PEME-BOW/> ==Kutimaro== The Perijá metaltail is believed to be sedentary. Nothing is known about its diet, foraging behavior, or breeding [[phenology]].<ref name=PEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-iracunda |species=Ora metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Perijá metaltail as Near Threatened. In 2000 it changed the rating to Vulnerable and since 2004 has rated it as Endangered. Its "specialised habitat is very restricted and declining [and] habitat loss and degradation is almost certainly now impacting the known location.<ref name=IUCN/> Smuggling, drug cultivation, and mining all contribute to the habitat destruction.<ref name=PEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura iracunda}} {{Wikispecies|Metallura iracunda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] d8o4uhip17mnugdwd1mypsqbah2vvyk 9350023 9350022 2026-04-08T22:44:50Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350023 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ora metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura iracunda (15449576700).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Ora metalkolibro''' ''M. iracunda'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Perija Metaltail ''Metallura iracunda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688018A93180290 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688018A93180290.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura iracunda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1946) |vikispecio = ''Metallura iracunda'' |komunejo = ''Metallura iracunda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura iracunda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ora metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura iracunda'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ora metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Ĝi estas proksime rilata al la [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''M. tyrianthina'') kaj estas [[simpatria]] kun unu el siaj subspecioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura iracunda (15636003252).jpg|eta|maldekstre|220ra|]] La Ora metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 3,6 ĝis 4,1 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. La supraj partoj de la plenkreska masklo estas preskaŭ nigraj kun nuanco de oro; ĝiaj subaj partoj estas malhelbronzaj verdaj kun oraj briloj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilan rubenruĝan voston. Ankaŭ la plenkreska ino estas preskaŭ nigra supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas tre sablokoloraj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas sablokolorajn pintojn. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=PEME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, C. J. Sharpe, kaj P. F. D. Boesman (2020). Perija Metaltail (''Metallura iracunda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.permet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Ora metalkolibro troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], laŭ la limo inter norda Kolombio kaj nordokcidenta Venezuelo. Ĝi loĝas en la diversaj pejzaĝoj de la diversaj pintoj ene de la montara sistemo, inkluzive de malferma arbusta tereno, [[karsto|karsta]] [[elfarbaro]], bambuaj arbaroj, herba ''[[páramo]]'', kaj areoj de sabloŝtonaj nudrokoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 400 kaj 3 200 m en Kolombio kaj eĉ nur 1 850 m tiom malalte en Venezuelo.<ref name=PEME-BOW/> ==Kutimaro== Oni kredas, ke la Ora metalkolibro estas sidlokema. Nenio estas konata pri ĝia dieto, manĝokonduto aŭ reprodukta [[fenologio]].<ref name=PEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-iracunda |species=Ora metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the Perijá metaltail as Near Threatened. In 2000 it changed the rating to Vulnerable and since 2004 has rated it as Endangered. Its "specialised habitat is very restricted and declining [and] habitat loss and degradation is almost certainly now impacting the known location.<ref name=IUCN/> Smuggling, drug cultivation, and mining all contribute to the habitat destruction.<ref name=PEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura iracunda}} {{Wikispecies|Metallura iracunda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] rgt2tju1h3j6cusuz70m5hk2b6ow3e6 9350024 9350023 2026-04-08T22:47:40Z Kani 670 9350024 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ora metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura iracunda (15449576700).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Ora metalkolibro''' ''M. iracunda'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Perija Metaltail ''Metallura iracunda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688018A93180290 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688018A93180290.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura iracunda'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1946) |vikispecio = ''Metallura iracunda'' |komunejo = ''Metallura iracunda'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura iracunda map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Ora metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura iracunda'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Venezuelo]] kaj [[Kolombio]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=IUCN/> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Ora metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Ĝi estas proksime rilata al la [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''M. tyrianthina'') kaj estas [[simpatria]] kun unu el siaj subspecioj.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura iracunda (15636003252).jpg|eta|maldekstre|220ra|]] La Ora metalkolibro estas 10 ĝis 11 cm longa kaj pezas 3,6 ĝis 4,1 g. Ĝi havas mallongan, rektan, nigran bekon. La supraj partoj de la plenkreska masklo estas preskaŭ nigraj kun nuanco de oro; ĝiaj subaj partoj estas malhelbronzaj verdaj kun oraj briloj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilan rubenruĝan voston. Ankaŭ la plenkreska ino estas preskaŭ nigra supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas tre sablokoloraj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas sablokolorajn pintojn. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=PEME-BOW>Heindl, M., E. de Juana, C. J. Sharpe, kaj P. F. D. Boesman (2020). Perija Metaltail (''Metallura iracunda''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.permet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Ora metalkolibro troviĝas en la montaro [[Serranía del Perijá]], laŭ la limo inter norda Kolombio kaj nordokcidenta Venezuelo. Ĝi loĝas en la diversaj pejzaĝoj de la diversaj pintoj ene de la montara sistemo, inkluzive de malferma arbusta tereno, [[karsto|karsta]] [[elfarbaro]], bambuaj arbaroj, herba ''[[páramo]]'', kaj areoj de sabloŝtonaj nudrokoj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 400 kaj 3 200 m en Kolombio kaj eĉ nur 1 850 m tiom malalte en Venezuelo.<ref name=PEME-BOW/> ==Kutimaro== Oni kredas, ke la Ora metalkolibro estas sidlokema. Nenio estas konata pri ĝia dieto, manĝokonduto aŭ reprodukta [[fenologio]].<ref name=PEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-iracunda |species=Ora metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Oran metalkolibron kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. En 2000 ĝi ŝanĝis la rangigon al [[Vundebla]] kaj ekde 2004 ĝi klasifikis ĝin kiel [[Endanĝerigita]]. Ĝia "specialigita vivejo estas tre limigita kaj malkreskanta [kaj] [[habitatperdo]] kaj degenero preskaŭ certe nun efikas sur la konatan lokon.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Perija Metaltail ''Metallura iracunda'' |volume=2016 |article-number=e.T22688018A93180290 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688018A93180290.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> Kontrabando, drogkultivado kaj minado, ĉiuj kontribuas al la habitatdetruo.<ref name=PEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura iracunda}} {{Wikispecies|Metallura iracunda}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] s6oi54eq2n7m5uahh628bk7nd4fqz5e 0 941087 9350020 2026-04-08T22:28:50Z Kani 670 Alidirektigis al [[Ora metalkolibro]] 9350020 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ora metalkolibro]] foe9rohlpktagrn30skouhdzgnb9lvr 0 941088 9350026 2026-04-08T23:14:36Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Purpurgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura odomae - Neblina Metaltail XC251108.mp3 |priskribo de dosiero2 = Voĉo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilid..." 9350026 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Purpurgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura odomae - Neblina Metaltail XC251108.mp3 |priskribo de dosiero2 = Voĉo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Purpurgorĝa metalkolibro''' ''M. odomae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura odomae'' |dunomo aŭtoritato = (Graves, 1980<ref name=Graves>{{cite journal|last1=Graves|first1=Gary R.|title=A new species of metaltail hummingbird from northern Peru|journal=The Wilson Bulletin|date=1980|volume=92|issue=1|pages=1–7|hdl=10088/2032|hdl-access=free|jstor=4161288|url=https://biodiversitylibrary.org/page/52176297}}</ref>) |vikispecio = ''Metallura odomae'' |komunejo = ''Metallura odomae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura odomae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Purpurgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura odomae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> Ĝi nomiĝas en la [[hispana]] ''metalura neblina'' aŭ ''colibrí de neblina'' (kolibrio de malseka nebulo). ==Taksonomio kaj sistematiko== La Purpurgorĝa metalkolibro estis priskribita en 1980 post ekspedicioj financitaj de la Muzeo de Zoologio de la [[Luiziana Universitato]].<ref name=Graves/> La specio estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== The neblina metaltail is {{convert|9|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long. Males weigh about {{convert|5.2|g|oz|abbr=on}} and females about {{convert|4.8|g|oz|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male has iridescent dark green upperparts. Its slightly forked tail is dark olive green on its upper side and shining golden green on its underside. The sides of its head and neck vary from bronzy olive to coppery bronze and its [[Gorget (bird)|gorget]] is reddish purple to rosy red. The rest of its underparts are olive bronze with a buffy spotted appearance. Its undertail [[Covert feather|coverts]] are bronzy green with buffy cinnamon edges. The adult female is a duller version of the male. Its throat is spotted with rosy red and the rest of its underparts are tan with heavy bronzy spotting.<ref name=Graves/><ref name=NEME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Neblina Metaltail (''Metallura odomae''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.nebmet1.01 retrieved March 4, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The neblina metaltail is found from the northern part of [[Podocarpus National Park]] in Ecuador's [[Loja Province]] south to northern [[Department of Piura|Piura]] and [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] departments in Peru. It inhabits the edges of [[elfin forest]] and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. ("Neblina" is [[Spanish language in the Americas|Spanish]] for fog or mist.) In elevation it ranges between {{convert|2600|and|3650|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and is most common between {{convert|2900|and|3400|m|ft|abbr=on}}.<ref name=NEME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The neblina metaltail is resident throughout its range.<ref name=NEME-BOW/> ===Manĝado=== The neblina metaltail feeds mostly on nectar but details of its diet are lacking. Males defend feeding territories. In addition to nectaring, it catches small [[arthropod]]s by sallies from a perch.<ref name=NEME-BOW/> ===Reproduktado=== Very little is known about the neblina metaltail's breeding [[phenology]]. The only nest was found in August; a female was on it. The nest was a cup made mostly from moss with lichens on the outside placed in a small cavity on a rock face.<ref name=NEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-odomae |species=neblina metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the neblina metaltail as Threatened. The assessment was changed to Near Threatened in 2004 and to the present Least Concern in 2012. Though its population is estimated at fewer than 6700 mature individuals and is believed to be decreasing, much of its range is remote, protected, and not severely fragmented.<ref name=IUCN/> It is considered fairly common in much of its range but local in Ecuador.<ref name=NEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura odomae}} {{Wikispecies|Metallura odomae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 7qamcr2171ko30vxb8qgv8hr0j2dxvs 9350028 9350026 2026-04-08T23:44:51Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350028 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Purpurgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura odomae - Neblina Metaltail XC251108.mp3 |priskribo de dosiero2 = Voĉo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Purpurgorĝa metalkolibro''' ''M. odomae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura odomae'' |dunomo aŭtoritato = (Graves, 1980<ref name=Graves>{{cite journal|last1=Graves|first1=Gary R.|title=A new species of metaltail hummingbird from northern Peru|journal=The Wilson Bulletin|date=1980|volume=92|issue=1|pages=1–7|hdl=10088/2032|hdl-access=free|jstor=4161288|url=https://biodiversitylibrary.org/page/52176297}}</ref>) |vikispecio = ''Metallura odomae'' |komunejo = ''Metallura odomae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura odomae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Purpurgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura odomae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> Ĝi nomiĝas en la [[hispana]] ''metalura neblina'' aŭ ''colibrí de neblina'' (kolibrio de malseka nebulo). ==Taksonomio kaj sistematiko== La Purpurgorĝa metalkolibro estis priskribita en 1980 post ekspedicioj financitaj de la Muzeo de Zoologio de la [[Luiziana Universitato]].<ref name=Graves/> La specio estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Purpurgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5,2 g kaj inoj ĉirkaŭ 4,8 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas irizecajn malhelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas malhele olivecverda sur sia supra flanko kaj brile orverda sur sia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo varias de bronze oliveckolora ĝis kuprobronza kaj ĝia gorĝo estas ruĝecviola ĝis rozruĝa. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas olivecbronzaj kun sablokolora makuleca aspekto. Ĝiaj subvostaj kovriloj estas bronzverdaj kun cinam-sablokoloraj randoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo. Ĝia gorĝo estas makuleca per rozruĝo kaj la cetero de ĝiaj subaj partoj estas sunbrunkolora kun peza bronza makuleteco.<ref name=Graves/><ref name=NEME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Neblina Metaltail (''Metallura odomae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.nebmet1.01] Alirita la 4an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The neblina metaltail is found from the northern part of [[Podocarpus National Park]] in Ecuador's [[Loja Province]] south to northern [[Department of Piura|Piura]] and [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] departments in Peru. It inhabits the edges of [[elfin forest]] and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. ("Neblina" is [[Spanish language in the Americas|Spanish]] for fog or mist.) In elevation it ranges between {{convert|2600|and|3650|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and is most common between {{convert|2900|and|3400|m|ft|abbr=on}}.<ref name=NEME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The neblina metaltail is resident throughout its range.<ref name=NEME-BOW/> ===Manĝado=== The neblina metaltail feeds mostly on nectar but details of its diet are lacking. Males defend feeding territories. In addition to nectaring, it catches small [[arthropod]]s by sallies from a perch.<ref name=NEME-BOW/> ===Reproduktado=== Very little is known about the neblina metaltail's breeding [[phenology]]. The only nest was found in August; a female was on it. The nest was a cup made mostly from moss with lichens on the outside placed in a small cavity on a rock face.<ref name=NEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-odomae |species=neblina metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the neblina metaltail as Threatened. The assessment was changed to Near Threatened in 2004 and to the present Least Concern in 2012. Though its population is estimated at fewer than 6700 mature individuals and is believed to be decreasing, much of its range is remote, protected, and not severely fragmented.<ref name=IUCN/> It is considered fairly common in much of its range but local in Ecuador.<ref name=NEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura odomae}} {{Wikispecies|Metallura odomae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] eavp41q81z8k9mdelw9p7dfeht36vyc 9350029 9350028 2026-04-08T23:47:42Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350029 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Purpurgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura odomae - Neblina Metaltail XC251108.mp3 |priskribo de dosiero2 = Voĉo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Purpurgorĝa metalkolibro''' ''M. odomae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura odomae'' |dunomo aŭtoritato = (Graves, 1980<ref name=Graves>{{cite journal|last1=Graves|first1=Gary R.|title=A new species of metaltail hummingbird from northern Peru|journal=The Wilson Bulletin|date=1980|volume=92|issue=1|pages=1–7|hdl=10088/2032|hdl-access=free|jstor=4161288|url=https://biodiversitylibrary.org/page/52176297}}</ref>) |vikispecio = ''Metallura odomae'' |komunejo = ''Metallura odomae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura odomae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Purpurgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura odomae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> Ĝi nomiĝas en la [[hispana]] ''metalura neblina'' aŭ ''colibrí de neblina'' (kolibrio de malseka nebulo). ==Taksonomio kaj sistematiko== La Purpurgorĝa metalkolibro estis priskribita en 1980 post ekspedicioj financitaj de la Muzeo de Zoologio de la [[Luiziana Universitato]].<ref name=Graves/> La specio estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Purpurgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5,2 g kaj inoj ĉirkaŭ 4,8 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas irizecajn malhelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas malhele olivecverda sur sia supra flanko kaj brile orverda sur sia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo varias de bronze oliveckolora ĝis kuprobronza kaj ĝia gorĝo estas ruĝecviola ĝis rozruĝa. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas olivecbronzaj kun sablokolora makuleca aspekto. Ĝiaj subvostaj kovriloj estas bronzverdaj kun cinam-sablokoloraj randoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo. Ĝia gorĝo estas makuleca per rozruĝo kaj la cetero de ĝiaj subaj partoj estas sunbrunkolora kun peza bronza makuleteco.<ref name=Graves/><ref name=NEME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Neblina Metaltail (''Metallura odomae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.nebmet1.01] Alirita la 4an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Purpurgorĝa metalkolibro troviĝas ekde la norda parto de la Nacia Parko Podocarpus en la [[provinco Loja]] de Ekvadoro, suden ĝis la nordaj departementoj [[Piura]] kaj [[Kaĥamarkio]] en Peruo. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 650 m kaj estas plej ofta inter 2 900 kaj 3 400 m.<ref name=NEME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The neblina metaltail is resident throughout its range.<ref name=NEME-BOW/> ===Manĝado=== The neblina metaltail feeds mostly on nectar but details of its diet are lacking. Males defend feeding territories. In addition to nectaring, it catches small [[arthropod]]s by sallies from a perch.<ref name=NEME-BOW/> ===Reproduktado=== Very little is known about the neblina metaltail's breeding [[phenology]]. The only nest was found in August; a female was on it. The nest was a cup made mostly from moss with lichens on the outside placed in a small cavity on a rock face.<ref name=NEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-odomae |species=neblina metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the neblina metaltail as Threatened. The assessment was changed to Near Threatened in 2004 and to the present Least Concern in 2012. Though its population is estimated at fewer than 6700 mature individuals and is believed to be decreasing, much of its range is remote, protected, and not severely fragmented.<ref name=IUCN/> It is considered fairly common in much of its range but local in Ecuador.<ref name=NEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura odomae}} {{Wikispecies|Metallura odomae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] ph3gdejzu0i433cm8p3qps8yi70sw4h 9350030 9350029 2026-04-08T23:52:06Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350030 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Purpurgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura odomae - Neblina Metaltail XC251108.mp3 |priskribo de dosiero2 = Voĉo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Purpurgorĝa metalkolibro''' ''M. odomae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura odomae'' |dunomo aŭtoritato = (Graves, 1980<ref name=Graves>{{cite journal|last1=Graves|first1=Gary R.|title=A new species of metaltail hummingbird from northern Peru|journal=The Wilson Bulletin|date=1980|volume=92|issue=1|pages=1–7|hdl=10088/2032|hdl-access=free|jstor=4161288|url=https://biodiversitylibrary.org/page/52176297}}</ref>) |vikispecio = ''Metallura odomae'' |komunejo = ''Metallura odomae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura odomae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Purpurgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura odomae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> Ĝi nomiĝas en la [[hispana]] ''metalura neblina'' aŭ ''colibrí de neblina'' (kolibrio de malseka nebulo). ==Taksonomio kaj sistematiko== La Purpurgorĝa metalkolibro estis priskribita en 1980 post ekspedicioj financitaj de la Muzeo de Zoologio de la [[Luiziana Universitato]].<ref name=Graves/> La specio estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Purpurgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5,2 g kaj inoj ĉirkaŭ 4,8 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas irizecajn malhelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas malhele olivecverda sur sia supra flanko kaj brile orverda sur sia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo varias de bronze oliveckolora ĝis kuprobronza kaj ĝia gorĝo estas ruĝecviola ĝis rozruĝa. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas olivecbronzaj kun sablokolora makuleca aspekto. Ĝiaj subvostaj kovriloj estas bronzverdaj kun cinam-sablokoloraj randoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo. Ĝia gorĝo estas makuleca per rozruĝo kaj la cetero de ĝiaj subaj partoj estas sunbrunkolora kun peza bronza makuleteco.<ref name=Graves/><ref name=NEME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Neblina Metaltail (''Metallura odomae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.nebmet1.01] Alirita la 4an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Purpurgorĝa metalkolibro troviĝas ekde la norda parto de la Nacia Parko Podocarpus en la [[provinco Loja]] de Ekvadoro, suden ĝis la nordaj departementoj [[Piura]] kaj [[Kaĥamarkio]] en Peruo. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 650 m kaj estas plej ofta inter 2 900 kaj 3 400 m.<ref name=NEME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Purpurgorĝa metalkolibro estas loĝanta birdo (nemigranta) tra sia tuta teritorio.<ref name=NEME-BOW/> ===Manĝado=== La Purpurgorĝa metalkolibro manĝas plejparte [[nektaro]]n, sed detaloj pri ĝia dieto mankas. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektarsuĉado, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per antaŭeniroj el ripozejo.<ref name=NEME-BOW/> ===Reproduktado=== Tre malmulte oni scias pri la reprodukta [[fenologio]] de la Purpurgorĝa metalkolibro. La sola nesto estis trovita en aŭgusto; ino estis sur ĝi. La nesto estis taso farita plejparte el [[musko]] kun [[likeno]]j ekstere, metita en malgrandan kavaĵon sur rokfaco.<ref name=NEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-odomae |species=Purpurgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the neblina metaltail as Threatened. The assessment was changed to Near Threatened in 2004 and to the present Least Concern in 2012. Though its population is estimated at fewer than 6700 mature individuals and is believed to be decreasing, much of its range is remote, protected, and not severely fragmented.<ref name=IUCN/> It is considered fairly common in much of its range but local in Ecuador.<ref name=NEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura odomae}} {{Wikispecies|Metallura odomae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] avu51zi5chqsc75twxvlvro9hjj2mre 9350031 9350030 2026-04-08T23:53:53Z Kani 670 9350031 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Purpurgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura odomae - Neblina Metaltail XC251108.mp3 |priskribo de dosiero2 = Voĉo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Purpurgorĝa metalkolibro''' ''M. odomae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura odomae'' |dunomo aŭtoritato = (Graves, 1980<ref name=Graves>{{cite journal|last1=Graves|first1=Gary R.|title=A new species of metaltail hummingbird from northern Peru|journal=The Wilson Bulletin|date=1980|volume=92|issue=1|pages=1–7|hdl=10088/2032|hdl-access=free|jstor=4161288|url=https://biodiversitylibrary.org/page/52176297}}</ref>) |vikispecio = ''Metallura odomae'' |komunejo = ''Metallura odomae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura odomae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Purpurgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura odomae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> Ĝi nomiĝas en la [[hispana]] ''metalura neblina'' aŭ ''colibrí de neblina'' (kolibrio de malseka nebulo). ==Taksonomio kaj sistematiko== La Purpurgorĝa metalkolibro estis priskribita en 1980 post ekspedicioj financitaj de la Muzeo de Zoologio de la [[Luiziana Universitato]].<ref name=Graves/> La specio estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Purpurgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5,2 g kaj inoj ĉirkaŭ 4,8 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas irizecajn malhelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas malhele olivecverda sur sia supra flanko kaj brile orverda sur sia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo varias de bronze oliveckolora ĝis kuprobronza kaj ĝia gorĝo estas ruĝecviola ĝis rozruĝa. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas olivecbronzaj kun sablokolora makuleca aspekto. Ĝiaj subvostaj kovriloj estas bronzverdaj kun cinam-sablokoloraj randoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo. Ĝia gorĝo estas makuleca per rozruĝo kaj la cetero de ĝiaj subaj partoj estas sunbrunkolora kun peza bronza makuleteco.<ref name=Graves/><ref name=NEME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Neblina Metaltail (''Metallura odomae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.nebmet1.01] Alirita la 4an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Purpurgorĝa metalkolibro troviĝas ekde la norda parto de la Nacia Parko Podocarpus en la [[provinco Loja]] de Ekvadoro, suden ĝis la nordaj departementoj [[Piura]] kaj [[Kaĥamarkio]] en Peruo. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 650 m kaj estas plej ofta inter 2 900 kaj 3 400 m.<ref name=NEME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Purpurgorĝa metalkolibro estas loĝanta birdo (nemigranta) tra sia tuta teritorio.<ref name=NEME-BOW/> ===Manĝado=== La Purpurgorĝa metalkolibro manĝas plejparte [[nektaro]]n, sed detaloj pri ĝia dieto mankas. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektarsuĉado, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per antaŭeniroj el ripozejo.<ref name=NEME-BOW/> ===Reproduktado=== Tre malmulte oni scias pri la reprodukta [[fenologio]] de la Purpurgorĝa metalkolibro. La sola nesto estis trovita en aŭgusto; ino estis sur ĝi. La nesto estis taso farita plejparte el [[musko]] kun [[likeno]]j ekstere, metita en malgrandan kavaĵon sur rokfaco.<ref name=NEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-odomae |species=Purpurgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Purpurgorĝan metalkolibron kiel [[Minacata]]n. La takso estis ŝanĝita al [[Preskaŭ Minacata]] en 2004 kaj al la nuna [[Malplej Zorgiga]] en 2012. Kvankam ĝia populacio estas taksita je malpli ol 6700 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas, granda parto de ĝia teritorio estas malproksima, protektita kaj ne grave fragmentita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta en granda parto de sia teritorio sed loka en Ekvadoro.<ref name=NEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura odomae}} {{Wikispecies|Metallura odomae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] gs0evubm3ieevhy6xqf1gpald7mnth4 9350145 9350031 2026-04-09T09:51:47Z Kani 670 9350145 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Purpurgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Metallura odomae - Neblina Metaltail XC251108.mp3 |priskribo de dosiero2 = Voĉo |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Purpurgorĝa metalkolibro''' ''M. odomae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura odomae'' |dunomo aŭtoritato = (Graves, 1980<ref name=Graves>{{cite journal|last1=Graves|first1=Gary R.|title=A new species of metaltail hummingbird from northern Peru|journal=The Wilson Bulletin|date=1980|volume=92|issue=1|pages=1–7|hdl=10088/2032|hdl-access=free|jstor=4161288|url=https://biodiversitylibrary.org/page/52176297}}</ref>) |vikispecio = ''Metallura odomae'' |komunejo = ''Metallura odomae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura odomae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Purpurgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura odomae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> Ĝi nomiĝas en la [[hispana]] ''metalura neblina'' aŭ ''colibrí de neblina'' (kolibrio de malseka nebulo). ==Taksonomio kaj sistematiko== La Purpurgorĝa metalkolibro estis priskribita en 1980 post ekspedicioj financitaj de la Muzeo de Zoologio de la [[Luiziana Universitato]].<ref name=Graves/> La specio estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== La Purpurgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 5,2 g kaj inoj ĉirkaŭ 4,8 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo havas irizecajn malhelverdajn suprajn partojn. Ĝia iomete forkoforma vosto estas malhele olivecverda sur sia supra flanko kaj brile orverda sur sia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo varias de bronze oliveckolora ĝis kuprobronza kaj ĝia gorĝo estas ruĝecviola ĝis rozruĝa. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas olivecbronzaj kun sablokolora makuleca aspekto. Ĝiaj subvostaj kovriloj estas bronzverdaj kun cinam-sablokoloraj randoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo. Ĝia gorĝo estas makuleca per rozruĝo kaj la cetero de ĝiaj subaj partoj estas sunbrunkolora kun peza bronza makuleteco.<ref name=Graves/><ref name=NEME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Neblina Metaltail (''Metallura odomae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.nebmet1.01] Alirita la 4an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La Purpurgorĝa metalkolibro troviĝas ekde la norda parto de la Nacia Parko Podocarpus en la [[provinco Loja]] de Ekvadoro, suden ĝis la nordaj departementoj [[Piura]] kaj [[Kaĥamarkio]] en Peruo. Ĝi loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 600 kaj 3 650 m kaj estas plej ofta inter 2 900 kaj 3 400 m.<ref name=NEME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Purpurgorĝa metalkolibro estas loĝanta birdo (nemigranta) tra sia tuta teritorio.<ref name=NEME-BOW/> ===Manĝado=== La Purpurgorĝa metalkolibro manĝas plejparte [[nektaro]]n, sed detaloj pri ĝia dieto mankas. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektarsuĉado, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per antaŭeniroj el ripozejo.<ref name=NEME-BOW/> ===Reproduktado=== Tre malmulte oni scias pri la reprodukta [[fenologio]] de la Purpurgorĝa metalkolibro. La sola nesto estis trovita en aŭgusto; ino estis sur ĝi. La nesto estis taso farita plejparte el [[musko]] kun [[likeno]]j ekstere, metita en malgrandan kavaĵon sur rokfaco.<ref name=NEME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-odomae |species=Purpurgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Purpurgorĝan metalkolibron kiel [[Minacata]]n. La takso estis ŝanĝita al [[Preskaŭ Minacata]] en 2004 kaj al la nuna [[Malplej Zorgiga]] en 2012. Kvankam ĝia populacio estas taksita je malpli ol 6700 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas, granda parto de ĝia teritorio estas malproksima, protektita kaj ne grave fragmentita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Neblina Metaltail ''Metallura odomae'' |volume=2016 |article-number=e.T22687998A93179183 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687998A93179183.en |access-date=4a de Marto 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta en granda parto de sia teritorio sed loka en Ekvadoro.<ref name=NEME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura odomae}} {{Wikispecies|Metallura odomae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 0m4nhfv4a6hx71iqsqrbshaxzp9hb4o 0 941089 9350027 2026-04-08T23:17:02Z Kani 670 Alidirektigis al [[Purpurgorĝa metalkolibro]] 9350027 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Purpurgorĝa metalkolibro]] 25izqdmxyzukle53sho75wd8adjele9 0 941090 9350036 2026-04-09T04:44:27Z Crosstor 3176 paŭlano 9350036 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[1695]] |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Nagyszombat]] |dato de morto = {{mortotago|1751|2|23}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, Habsburga imperio [[Márianosztra]] }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Paksi''' [lajoŝ pakŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Paksi Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Paxy''. {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q1227991 [[Vikidatumoj]]</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM149900/b3adc98f-b475-4e42-ad45-d035d38ab55d/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=729100&date=2026-04-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis ĉirkaŭ [[1695]] en [[Nagyszombat]], li mortis {{mortotago|1751|2|23}} en [[Márianosztra]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} post la kutima lernado aliĝis al la paŭlanoj en [[1713]]. Jaron poste li pastriĝis, iam li ankaŭ monaĥiĝis, eĉ doktoriĝis el teologio. Ekde 1721 li instruis en Nagyszombat, krome en [[Sátoraljaújhely]] (1724-1725) kaj [[Marianka|Mariathal]] (1736). Fine li estis monaĥejestro en Márianosztra ĝis sia morto. == Elektitaj kontribuoj == * ''Florilegium ... sponsalitium ... ad usum curatorum animarum Dioecesis Magno-Varadiensis.'' (1740) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/p-9E91B/paksi-lajos-9EBC2/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/P/Paksi.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paksi Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 44trij2rzdtlcowetibrbhn23jd8naz 9350047 9350036 2026-04-09T05:06:01Z Crosstor 3176 9350047 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[1695]] |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Nagyszombat]] |dato de morto = {{mortotago|1751|2|23}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, Habsburga imperio [[Márianosztra]] }} '''[[Ludoviko|Lajos]] Paksi''' [lajoŝ pakŝi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Paksi Lajos''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Paxy''. {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q1227991 [[Vikidatumoj]]</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM149900/b3adc98f-b475-4e42-ad45-d035d38ab55d/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=729100&date=2026-04-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis ĉirkaŭ [[1695]] en [[Nagyszombat]], li mortis {{mortotago|1751|2|23}} en [[Márianosztra]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} post la kutima lernado aliĝis al la paŭlanoj en [[1713]]. Jaron poste li pastriĝis, iam li ankaŭ monaĥiĝis, eĉ doktoriĝis el teologio. Ekde 1721 li instruis en Nagyszombat, krome en [[Sátoraljaújhely]] (1724-1725) kaj [[Marianka|Mariathal]] (1736). Fine li estis monaĥejestro en Márianosztra ĝis sia morto. == Elektitaj kontribuoj == * ''Florilegium ... sponsalitium ... ad usum curatorum animarum Dioecesis Magno-Varadiensis.'' (1740) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/p-9E91B/paksi-lajos-9EBC2/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/P/Paksi.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Paksi Lajos}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} gh7tmavsl5bgjdmlmgehz1xiw5cz1gn 0 941091 9350054 2026-04-09T06:27:35Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Kuracplanto]] 9350054 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[kuracplanto]] hyotxqq0dgeoicgraixmkhmsce1v82j 0 941092 9350055 2026-04-09T06:29:54Z Crosstor 3176 paŭlano 9350055 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Nikolao|Miklós]] Rosty''' [miklOŝ roŝti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Rosty Miklós''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''barkóczi'', lia familia nomvarianto estis ''Rosti'' (sama prononco). {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM154706 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1730|12|6}} en [[Torony]], li mortis en [[1767]] en [[Romo]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} studis teologion en Romo, eĉ li doktoriĝis. Evidente li pastriĝis kaj monaĥiĝis poste. Li instruis en [[Nagyszombat]] (1759-1761 kaj 1764-1765), [[Pápa]] (1762-1763) kaj Romo (1767). Li estis trifoje sendita al Romo, kie fine li mortis kaj tie li estis entombigita. == Elektitaj kontribuoj == * ''Ritus ac mores Hebraeorum, Italico idiomate refutati a doct. Paulo Medici ...'' (1758; hungare: 1783) * ''Institutiones philosophicae quas hodierno philosophandi modo accommodavit'' (2 volumoj, 1768) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/r-A2FE9/rosty-miklos-barkoczi-A5792/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/R/Rosty.html katolika leksikono (legebla en la 2-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rosty Miklos}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} c0e1bheljeg269ulxr0zvcghg3kyqxf 0 941093 9350056 2026-04-09T06:31:39Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Trobadoro]] 9350056 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Trobadoro]] 6ioxfnc5bxnhn6cxpypcl20dgj32lxp 0 941094 9350057 2026-04-09T06:31:55Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Trobadoro]] 9350057 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Trobadoro]] 6ioxfnc5bxnhn6cxpypcl20dgj32lxp 1 941095 9350063 2026-04-09T06:48:15Z Sj1mor 12103 /* Nomigo */ nova sekcio 9350063 wikitext text/x-wiki == Nomigo == Kial "Abelardo kaj Heloiza"? en ĉiuj aliaj lingvoj oni nomas la artikolon "Heloizo de Argenteuil"! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:48, 9 apr. 2026 (UTC) tojughk3bcji5ob56ruuh6wwdo7cmqo 14 941096 9350070 2026-04-09T06:55:36Z RG72 11847 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Sovetiaj memoraĵistoj|Taglibristoj]] [[Kategorio:Taglibristoj laŭ landoj]]" 9350070 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Sovetiaj memoraĵistoj|Taglibristoj]] [[Kategorio:Taglibristoj laŭ landoj]] o32xei0mlz9obbg1gmqh0bnai3u6c71 1 941097 9350077 2026-04-09T07:01:24Z Sj1mor 12103 /* Enhavo */ nova sekcio 9350077 wikitext text/x-wiki == Enhavo == En konduko mankas, aŭ ĉu temas nur pri historio kaj ne superrigardo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:01, 9 apr. 2026 (UTC) 0z5y429e7p95rhewxkodwuff7zjwpsg 9350078 9350077 2026-04-09T07:01:24Z Sj1mor 12103 /* Enhavo */ nova sekcio 9350078 wikitext text/x-wiki == Enhavo == En konduko mankas, aŭ ĉu temas nur pri historio kaj ne superrigardo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:01, 9 apr. 2026 (UTC) == Enhavo == En konduko mankas, aŭ ĉu temas nur pri historio kaj ne superrigardo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:01, 9 apr. 2026 (UTC) bbr5ryjfofo4g3twufyb1ubm4j6sepl 0 941098 9350089 2026-04-09T07:20:46Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Muzika instrumento]] 9350089 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Muzika instrumento]] retzz8zewj20m4zwo59p8m0iot5fyvn 0 941099 9350106 2026-04-09T07:49:14Z Vesprimist 254911 Mi kreis la paĝon de la operkantistino Maria Dunst. Mi petas la redaktantojn, ke ili kontrolu la donitajn ligilojn kaj kompletigu la paĝon surbaze de la hungara Vikipedio-artikolo. 9350106 wikitext text/x-wiki '''Maria Dunszt, Dunst''' (Budapeŝto, 10 oktobro 1936 – Budapeŝto, 24 aŭgusto 1994) estis hungara operkantistino (soprano) kaj aktorino. Ŝi finis siajn mezlernejajn studojn en artgimnazio. Ŝian talenton rimarkis Jenő Kenessey kaj Viktor Vaszy dum muzika evento. Inter 1955 kaj 1961 ŝi studis ĉe la Muzika Akademio sub Imre Molnár kaj Oszkár Maleczky. En 1960 ŝi gajnis la duan premion en la Internacia Erkel-Kantkonkurso kaj ankaŭ la duan premion en la internacia kantkonkurso en Tuluzo. De 1961 ĝis 1976 ŝi estis solistino de la Hungara Ŝtata Operdomo, kie ŝi debutis kiel Melinda en la opero ''Bánk bán'' de Ferenc Erkel. Inter 1965 kaj 1967 ŝi plurfoje gastrolis en Gelsenkirchen kaj ankaŭ prezentis en Bulgario, Ĉeĥoslovakio kaj GDR. Ŝi ofte aperis kiel solistino en oratorioj. En 1975 ŝi suferis aŭtoakcidenton, post kiu ŝi ne plu povis aperi sur scenejo. Ŝia tombo troviĝas en la Farkasréti tombejo. == Referencoj kaj fontoj == * [https://www.parlando.hu/Nemzetkozi610.htm A nemzetközi "Erkel Ferenc" énekversenyről] * [https://www.bessenyei.hu/farkasret/fotok-c.htm SZÍNHÁZ- ÉS FILMMŰVÉSZEK SÍRJAI A FARKASRÉTI TEMETŐBEN] * [https://operaslagerek.network.hu/blog/operaslagerek-klub-cikkei/egy-kettetort-elet-dunszt-maria operaslagerek.network.hu] * [https://digitar.opera.hu/szemely/dunszt-maria/16366/ Dunszt Mária – OperaDigitár] * [https://www.hungarotonmusic.com/hu/artists/4570-dunszt-maria Dunszt Mária | Hungaroton] * [https://ezenanapon.hu/10/10/megszuletett-dunszt-maria-szopran-opera-enekesno/109076 ezen a napon » Megszületett Dunszt Mária szoprán opera-énekesnő.] 31ad42d7i88sfvwrjk1baxa73n41mf1 0 941100 9350144 2026-04-09T09:48:23Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1345650412|Sholeh Wolpé]]" 9350144 wikitext text/x-wiki '''Sholeh Wolpé''' ({{langx|fa|شعله ولپی}}; naskita en 1962 en [[Teherano]], [[Irano]]) estas irana kaj usona premiita [[Poeto|poetino]], [[aŭtoro]], [[Dramaturgo (profesio)|dramisto]], [[Libreto|libretisto]] kaj [[Traduko|literatura tradukistino]]. Ŝi naskiĝis en Irano, skribas en la angla kaj tradukas literaturon el la persa. Ŝia literatura verko inkluzivas sep kolektojn de poezio, plurajn teatraĵojn, kvin librojn de tradukoj kaj tri antologiojn, same kiel novelojn kaj tekstojn kaj libretojn por la koruso kaj opero. Ŝi estas la Verkistino-En-Loĝejo ĉe la [[Universitato de Kalifornio en Irvine]].<ref name=":02">{{Cite web|date=2016-07-30|title=Sholeh Wolpé, Irán, 1962. Poemas bilingües|url=http://www.laotrarevista.com/2016/07/sholeh-wolpe-poemas-bilingues/|access-date=2021-04-25|language=es}}</ref><ref>[http://www.poetryfoundation.org/bio/sholeh-wolpae Poetry Foundation, Sholeh Wolpe] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926150303/http://www.poetryfoundation.org/bio/sholeh-wolpae|date=September 26, 2012}}</ref><ref>https://www.humanities.uci.edu/complit/lecturers-visitors</ref> [[Kategorio:Iranaj tradukistoj]] [[Kategorio:Iranaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] il3jlfp5jyrk7s8nsopn8sbwm92gukc 9350146 9350144 2026-04-09T09:52:22Z Sj1mor 12103 9350146 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Sholeh WOLPÉ''' ({{lang-fa|شعله ولپی}}; naskita la 6-an de marto 1962 en [[Teherano]], [[Irano]]) estas premiita irana-usona poetino, literatura tradukisto kaj dramistino. Ŝi loĝis en [[Trinidado]], [[Anglio]] kaj [[Usono]]. Ŝia literatura verko inkluzivas sep kolektojn de poezio, plurajn teatraĵojn, kvin librojn de tradukoj kaj tri antologiojn, same kiel novelojn kaj tekstojn kaj libretojn por la koruso kaj opero. Ŝi estas la Verkistino-En-Loĝejo ĉe la [[Universitato de Kalifornio en Irvine]].<ref name=":02">{{Cite web|date=2016-07-30|title=Sholeh Wolpé, Irán, 1962. Poemas bilingües|url=http://www.laotrarevista.com/2016/07/sholeh-wolpe-poemas-bilingues/|access-date=2021-04-25|language=es}}</ref><ref>[http://www.poetryfoundation.org/bio/sholeh-wolpae Poetry Foundation, Sholeh Wolpe] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926150303/http://www.poetryfoundation.org/bio/sholeh-wolpae|date=September 26, 2012}}</ref><ref>https://www.humanities.uci.edu/complit/lecturers-visitors</ref> == En Esperanto == * ''Poemoj'' (Sanktejo; Tegmento; Super Tehrano; Azza, la funebrado; La pentrita suno; Mi ne elektis miajn gepatrojn; La palafito; Dealta vidaĵo; La fremda; Kiel verki amkanton?; trad. [[Suso Moinhos]]. Priiranaj poeziaĵoj. Aperis en [[BA26]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wolpé, S.}} [[Kategorio:Iranaj tradukistoj]] [[Kategorio:Iranaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] dxjocmdw3pfevnaxrr5w7tr9jfn5gwn 0 941101 9350147 2026-04-09T09:57:15Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero2 = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januarp, 2021 |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = Tr..." 9350147 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura odomae 384572987.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero2 = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januarp, 2021 |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The black metaltail is [[monotypic]].<ref name=IOC12.1/> Slight differences between populations in the north and south of its range have led to speculation that it might have two subspecies. It appears to be [[Sister group|sister]] to the other species of the genus ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, and T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg and B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02 retrieved March 6, 2022</ref> ==Aspekto== The black metaltail is {{convert|11.5|to|12.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs about {{convert|6|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male is overall black with a purplish or rosy gray sheen. Its slightly forked tail is iridescent bronzy gold and rosy gray on its upper side and glittering golden-orange on its underside. It has a conspicuous white spot behind the eye and its [[Gorget (bird)|gorget]] is glittering turquoise green. The adult female is overall dark smoky gray with a smaller gorget than the male. Juveniles are similar to the female but without a gorget.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The black metaltail is found on the western slope of the Peruvian Andes from southern [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] Department south almost to the Chilean border. It also occurs in some valleys within the Andes. Its range might extend into Chile though as of 2022 there are no records there. It inhabits montane scrublands, woodlands, and canyons, especially those with ''[[Polylepis]]'' and ''[[Puya (plant)|Puya]]''. In elevation it ranges between {{convert|1500|and|4500|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|2700|m|ft|abbr=on}}.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== The black metaltail feeds on nectar from a wide variety of low flowers and flowering bushes, shrubs, and trees. It also eats small insects. It usually takes nectar while hovering but will also cling to flowers and sometimes "rob" nectar by piercing the base of a flower. Males defend feeding territories.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== The black metaltail's egg-laying season is thought to span from July to January. Three nests have been described; they were cups made of moss and lined with feathers. One was on a steep mossy bank and the other two were built into the bases of unused nests of other bird species, perhaps a canastero of genus ''[[Asthenes]]''. The female alone incubates the clutch of two eggs. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=black metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is fairly common in many areas and is found in some protected areas. However, its habitat is under significant human pressure.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] gvnp6rpnd1dl8719bdgd3q33i6br6a8 9350148 9350147 2026-04-09T09:58:02Z Kani 670 9350148 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januaro, 2021 |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The black metaltail is [[monotypic]].<ref name=IOC12.1/> Slight differences between populations in the north and south of its range have led to speculation that it might have two subspecies. It appears to be [[Sister group|sister]] to the other species of the genus ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, and T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg and B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02 retrieved March 6, 2022</ref> ==Aspekto== The black metaltail is {{convert|11.5|to|12.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs about {{convert|6|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male is overall black with a purplish or rosy gray sheen. Its slightly forked tail is iridescent bronzy gold and rosy gray on its upper side and glittering golden-orange on its underside. It has a conspicuous white spot behind the eye and its [[Gorget (bird)|gorget]] is glittering turquoise green. The adult female is overall dark smoky gray with a smaller gorget than the male. Juveniles are similar to the female but without a gorget.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The black metaltail is found on the western slope of the Peruvian Andes from southern [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] Department south almost to the Chilean border. It also occurs in some valleys within the Andes. Its range might extend into Chile though as of 2022 there are no records there. It inhabits montane scrublands, woodlands, and canyons, especially those with ''[[Polylepis]]'' and ''[[Puya (plant)|Puya]]''. In elevation it ranges between {{convert|1500|and|4500|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|2700|m|ft|abbr=on}}.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== The black metaltail feeds on nectar from a wide variety of low flowers and flowering bushes, shrubs, and trees. It also eats small insects. It usually takes nectar while hovering but will also cling to flowers and sometimes "rob" nectar by piercing the base of a flower. Males defend feeding territories.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== The black metaltail's egg-laying season is thought to span from July to January. Three nests have been described; they were cups made of moss and lined with feathers. One was on a steep mossy bank and the other two were built into the bases of unused nests of other bird species, perhaps a canastero of genus ''[[Asthenes]]''. The female alone incubates the clutch of two eggs. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=black metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is fairly common in many areas and is found in some protected areas. However, its habitat is under significant human pressure.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] qbdj8totbf5u82pwjqh7e1h6h80n5n8 9350153 9350148 2026-04-09T10:02:49Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350153 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januaro, 2021 |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigra metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Malgrandaj diferencoj inter populacioj en la nordo kaj sudo de ĝia teritorio kondukis al konjekto, ke ĝi eble havas du subspeciojn. Ĝi ŝajnas esti [[frata specio]] de la aliaj specioj de la genro ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, kaj T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg kaj B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== The black metaltail is {{convert|11.5|to|12.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs about {{convert|6|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male is overall black with a purplish or rosy gray sheen. Its slightly forked tail is iridescent bronzy gold and rosy gray on its upper side and glittering golden-orange on its underside. It has a conspicuous white spot behind the eye and its [[Gorget (bird)|gorget]] is glittering turquoise green. The adult female is overall dark smoky gray with a smaller gorget than the male. Juveniles are similar to the female but without a gorget.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The black metaltail is found on the western slope of the Peruvian Andes from southern [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] Department south almost to the Chilean border. It also occurs in some valleys within the Andes. Its range might extend into Chile though as of 2022 there are no records there. It inhabits montane scrublands, woodlands, and canyons, especially those with ''[[Polylepis]]'' and ''[[Puya (plant)|Puya]]''. In elevation it ranges between {{convert|1500|and|4500|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|2700|m|ft|abbr=on}}.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== The black metaltail feeds on nectar from a wide variety of low flowers and flowering bushes, shrubs, and trees. It also eats small insects. It usually takes nectar while hovering but will also cling to flowers and sometimes "rob" nectar by piercing the base of a flower. Males defend feeding territories.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== The black metaltail's egg-laying season is thought to span from July to January. Three nests have been described; they were cups made of moss and lined with feathers. One was on a steep mossy bank and the other two were built into the bases of unused nests of other bird species, perhaps a canastero of genus ''[[Asthenes]]''. The female alone incubates the clutch of two eggs. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=black metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is fairly common in many areas and is found in some protected areas. However, its habitat is under significant human pressure.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] nandkte4i68gjw5j0n1mn2bd6xoh201 9350154 9350153 2026-04-09T10:05:19Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350154 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januaro, 2021 |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigra metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Malgrandaj diferencoj inter populacioj en la nordo kaj sudo de ĝia teritorio kondukis al konjekto, ke ĝi eble havas du subspeciojn. Ĝi ŝajnas esti [[frata specio]] de la aliaj specioj de la genro ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, kaj T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg kaj B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Nigra metalkolibro estas 11,5 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas ĝenerale nigra kun viola aŭ rozkolora griza brilo. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece bronz-ora kaj rozgrizeca sur sia supra flanko kaj brile or-oranĝa sur sia malsupra flanko. Ĝi havas okulfrapan blankan makuleton malantaŭ la okulo kaj ĝia gorĝo estas brile turkisverda. La plenkreska ino estas ĝenerale malhelfumgriza kun pli malgranda gorĝo ol la masklo. Junuloj estas similaj al la ino sed sen gorĝomakulo.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The black metaltail is found on the western slope of the Peruvian Andes from southern [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] Department south almost to the Chilean border. It also occurs in some valleys within the Andes. Its range might extend into Chile though as of 2022 there are no records there. It inhabits montane scrublands, woodlands, and canyons, especially those with ''[[Polylepis]]'' and ''[[Puya (plant)|Puya]]''. In elevation it ranges between {{convert|1500|and|4500|m|ft|abbr=on}} and is most common above {{convert|2700|m|ft|abbr=on}}.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== The black metaltail feeds on nectar from a wide variety of low flowers and flowering bushes, shrubs, and trees. It also eats small insects. It usually takes nectar while hovering but will also cling to flowers and sometimes "rob" nectar by piercing the base of a flower. Males defend feeding territories.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== The black metaltail's egg-laying season is thought to span from July to January. Three nests have been described; they were cups made of moss and lined with feathers. One was on a steep mossy bank and the other two were built into the bases of unused nests of other bird species, perhaps a canastero of genus ''[[Asthenes]]''. The female alone incubates the clutch of two eggs. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=black metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is fairly common in many areas and is found in some protected areas. However, its habitat is under significant human pressure.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] c65hx1qrb2dsdr21ga9n6z75s71wzsr 9350156 9350154 2026-04-09T10:06:44Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350156 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januaro, 2021 |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigra metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Malgrandaj diferencoj inter populacioj en la nordo kaj sudo de ĝia teritorio kondukis al konjekto, ke ĝi eble havas du subspeciojn. Ĝi ŝajnas esti [[frata specio]] de la aliaj specioj de la genro ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, kaj T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg kaj B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Nigra metalkolibro estas 11,5 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas ĝenerale nigra kun viola aŭ rozkolora griza brilo. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece bronz-ora kaj rozgrizeca sur sia supra flanko kaj brile or-oranĝa sur sia malsupra flanko. Ĝi havas okulfrapan blankan makuleton malantaŭ la okulo kaj ĝia gorĝo estas brile turkisverda. La plenkreska ino estas ĝenerale malhelfumgriza kun pli malgranda gorĝo ol la masklo. Junuloj estas similaj al la ino sed sen gorĝomakulo.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Nigra metalkolibro troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la Peruaj Andoj ekde la suda [[Kaĥamarkio]] suden preskaŭ ĝis la Ĉilia limo. Ĝi ankaŭ troviĝas en kelkaj valoj ene de la Andoj. Ĝia teritorio eble etendiĝas en Ĉilion, kvankam ĝis 2022 ne estas registroj tie. Ĝi loĝas en montaj veprejoj, arbaroj kaj kanjonoj, precipe tiuj kun ''[[Polylepis]]'' kaj ''Puya''. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 500 kaj 4 500 m kaj estas plej ofta super 2 700 m.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The black metaltail is believed to be sedentary but some seasonal elevational movement is possible.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== The black metaltail feeds on nectar from a wide variety of low flowers and flowering bushes, shrubs, and trees. It also eats small insects. It usually takes nectar while hovering but will also cling to flowers and sometimes "rob" nectar by piercing the base of a flower. Males defend feeding territories.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== The black metaltail's egg-laying season is thought to span from July to January. Three nests have been described; they were cups made of moss and lined with feathers. One was on a steep mossy bank and the other two were built into the bases of unused nests of other bird species, perhaps a canastero of genus ''[[Asthenes]]''. The female alone incubates the clutch of two eggs. The incubation period and time to fledging are not known.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=black metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is fairly common in many areas and is found in some protected areas. However, its habitat is under significant human pressure.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 1elz64649lq27cx2a0x2g13hshqg66g 9350157 9350156 2026-04-09T10:10:49Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350157 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januaro, 2021 |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigra metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Malgrandaj diferencoj inter populacioj en la nordo kaj sudo de ĝia teritorio kondukis al konjekto, ke ĝi eble havas du subspeciojn. Ĝi ŝajnas esti [[frata specio]] de la aliaj specioj de la genro ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, kaj T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg kaj B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Nigra metalkolibro estas 11,5 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas ĝenerale nigra kun viola aŭ rozkolora griza brilo. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece bronz-ora kaj rozgrizeca sur sia supra flanko kaj brile or-oranĝa sur sia malsupra flanko. Ĝi havas okulfrapan blankan makuleton malantaŭ la okulo kaj ĝia gorĝo estas brile turkisverda. La plenkreska ino estas ĝenerale malhelfumgriza kun pli malgranda gorĝo ol la masklo. Junuloj estas similaj al la ino sed sen gorĝomakulo.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Nigra metalkolibro troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la Peruaj Andoj ekde la suda [[Kaĥamarkio]] suden preskaŭ ĝis la Ĉilia limo. Ĝi ankaŭ troviĝas en kelkaj valoj ene de la Andoj. Ĝia teritorio eble etendiĝas en Ĉilion, kvankam ĝis 2022 ne estas registroj tie. Ĝi loĝas en montaj veprejoj, arbaroj kaj kanjonoj, precipe tiuj kun ''[[Polylepis]]'' kaj ''Puya''. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 500 kaj 4 500 m kaj estas plej ofta super 2 700 m.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la Nigra metalkolibro estas sidlokema, sed iom da laŭsezona altecmovado eblas.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== La Nigra metalkolibro manĝas [[nektaro]]n el vasta gamo de malaltaj floroj kaj florantaj arbustoj, arbetoj kaj arboj. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n. Ĝi kutime prenas nektaron dum ŝvebado, sed ankaŭ alkroĉiĝas al floroj kaj foje "rabas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la [[reprodukta sezono]] de la Nigra metalkolibro daŭras de julio ĝis januaro. Tri nestoj estis priskribitaj; ili estis tasformaj nestoj faritaj el [[musko]] kaj kovritaj per plumoj. Unu estis sur kruta muska bordo kaj la aliaj du estis konstruitaj en la bazojn de neuzataj nestoj de aliaj birdospecioj, eble kanastero de la genro ''Astenes''. La ino sole kovas la du ovojn. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=Nigra metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the black metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is fairly common in many areas and is found in some protected areas. However, its habitat is under significant human pressure.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] acss9x0gcznku1mc8niyyaqh6xqd1b1 9350158 9350157 2026-04-09T10:12:56Z Kani 670 9350158 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januaro, 2021 |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigra metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Malgrandaj diferencoj inter populacioj en la nordo kaj sudo de ĝia teritorio kondukis al konjekto, ke ĝi eble havas du subspeciojn. Ĝi ŝajnas esti [[frata specio]] de la aliaj specioj de la genro ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, kaj T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg kaj B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Nigra metalkolibro estas 11,5 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas ĝenerale nigra kun viola aŭ rozkolora griza brilo. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece bronz-ora kaj rozgrizeca sur sia supra flanko kaj brile or-oranĝa sur sia malsupra flanko. Ĝi havas okulfrapan blankan makuleton malantaŭ la okulo kaj ĝia gorĝo estas brile turkisverda. La plenkreska ino estas ĝenerale malhelfumgriza kun pli malgranda gorĝo ol la masklo. Junuloj estas similaj al la ino sed sen gorĝomakulo.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Nigra metalkolibro troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la Peruaj Andoj ekde la suda [[Kaĥamarkio]] suden preskaŭ ĝis la Ĉilia limo. Ĝi ankaŭ troviĝas en kelkaj valoj ene de la Andoj. Ĝia teritorio eble etendiĝas en Ĉilion, kvankam ĝis 2022 ne estas registroj tie. Ĝi loĝas en montaj veprejoj, arbaroj kaj kanjonoj, precipe tiuj kun ''[[Polylepis]]'' kaj ''Puya''. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 500 kaj 4 500 m kaj estas plej ofta super 2 700 m.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la Nigra metalkolibro estas sidlokema, sed iom da laŭsezona altecmovado eblas.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== La Nigra metalkolibro manĝas [[nektaro]]n el vasta gamo de malaltaj floroj kaj florantaj arbustoj, arbetoj kaj arboj. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n. Ĝi kutime prenas nektaron dum ŝvebado, sed ankaŭ alkroĉiĝas al floroj kaj foje "rabas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la [[reprodukta sezono]] de la Nigra metalkolibro daŭras de julio ĝis januaro. Tri nestoj estis priskribitaj; ili estis tasformaj nestoj faritaj el [[musko]] kaj kovritaj per plumoj. Unu estis sur kruta muska bordo kaj la aliaj du estis konstruitaj en la bazojn de neuzataj nestoj de aliaj birdospecioj, eble kanastero de la genro ''Astenes''. La ino sole kovas la du ovojn. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=Nigra metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Nigran metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacigrandeco ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> Ĝi estas sufiĉe ofta en multaj areoj kaj troviĝas en kelkaj protektitaj areoj. Tamen, ĝia vivejo estas sub grava homa premo.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] sd3os8nuq8dx0qvdzkka3d6d2tlm3fg 9350159 9350158 2026-04-09T10:15:01Z Kani 670 9350159 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Black Metaltail (Metallura phoebe).jpg |priskribo de dosiero = [[Kaĥamarkio]], Peruo, 28an de Januaro, 2021 |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Nigra metalkolibro''' ''M. phoebe'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura phoebe'' |dunomo aŭtoritato = ([[René Primevère Lesson|Lesson]] & [[Adolphe Delattre|Delattre]], 1839) |vikispecio = ''Metallura phoebe'' |komunejo = ''Metallura phoebe'' |sinonimo= ''Ornismya phoebe'' (pranomo)<br />''Ornismya cupreicauda'' |mapo de vivoteritorioj = Metallura phoebe map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Nigra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura phoebe'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Nigra metalkolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> Malgrandaj diferencoj inter populacioj en la nordo kaj sudo de ĝia teritorio kondukis al konjekto, ke ĝi eble havas du subspeciojn. Ĝi ŝajnas esti [[frata specio]] de la aliaj specioj de la genro ''Metallura''.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=BLME-BOW>Heindl, M., G. M. Kirwan, P. F. D. Boesman, N. W. Mamani-Cabana, kaj T. S. Schulenberg (2021). Black Metaltail (''Metallura phoebe''), version 2.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg kaj B. K. Keeney, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.blamet1.02] Alirita la 6an de Marto, 2022</ref> ==Aspekto== La Nigra metalkolibro estas 11,5 ĝis 12,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo estas ĝenerale nigra kun viola aŭ rozkolora griza brilo. Ĝia iomete forkoforma vosto estas irizece bronz-ora kaj rozgrizeca sur sia supra flanko kaj brile or-oranĝa sur sia malsupra flanko. Ĝi havas okulfrapan blankan makuleton malantaŭ la okulo kaj ĝia gorĝo estas brile turkisverda. La plenkreska ino estas ĝenerale malhelfumgriza kun pli malgranda gorĝo ol la masklo. Junuloj estas similaj al la ino sed sen gorĝomakulo.<ref name=BLME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Nigra metalkolibro troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la Peruaj Andoj ekde la suda [[Kaĥamarkio]] suden preskaŭ ĝis la Ĉilia limo. Ĝi ankaŭ troviĝas en kelkaj valoj ene de la Andoj. Ĝia teritorio eble etendiĝas en Ĉilion, kvankam ĝis 2022 ne estas registroj tie. Ĝi loĝas en montaj veprejoj, arbaroj kaj kanjonoj, precipe tiuj kun ''[[Polylepis]]'' kaj ''Puya''. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 500 kaj 4 500 m kaj estas plej ofta super 2 700 m.<ref name=BLME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni kredas, ke la Nigra metalkolibro estas sidlokema, sed iom da laŭsezona altecmovado eblas.<ref name=BLME-BOW/> ===Manĝado=== La Nigra metalkolibro manĝas [[nektaro]]n el vasta gamo de malaltaj floroj kaj florantaj arbustoj, arbetoj kaj arboj. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n. Ĝi kutime prenas nektaron dum ŝvebado, sed ankaŭ alkroĉiĝas al floroj kaj foje "rabas" nektaron per trapikado de la bazo de floro. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=BLME-BOW/> ===Reproduktado=== Oni supozas, ke la [[reprodukta sezono]] de la Nigra metalkolibro daŭras de julio ĝis januaro. Tri nestoj estis priskribitaj; ili estis tasformaj nestoj faritaj el [[musko]] kaj kovritaj per plumoj. Unu estis sur kruta muska bordo kaj la aliaj du estis konstruitaj en la bazojn de neuzataj nestoj de aliaj birdospecioj, eble kanastero de la genro ''Astenes''. La ino sole kovas la du ovojn. La kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.<ref name=BLME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-phoebe |species=Nigra metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Nigran metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacigrandeco ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Black Metaltail ''Metallura phoebe'' |volume=2016 |article-number=e.T22688012A93179925 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688012A93179925.en |access-date=6a de Marto 2022}}</ref> Ĝi estas sufiĉe ofta en multaj areoj kaj troviĝas en kelkaj protektitaj areoj. Tamen, ĝia vivejo estas sub grava homa premo.<ref name=BLME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura phoebe}} {{Wikispecies|Metallura phoebe}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] ptt8bpesrboy1msaatrgu4qqudhqu7n 0 941102 9350151 2026-04-09T09:59:41Z Kani 670 Alidirektigis al [[Nigra metalkolibro]] 9350151 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigra metalkolibro]] h3imctzyg7yimq4jftedu7wtpg2dcs5 0 941103 9350155 2026-04-09T10:06:36Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1335180655|José Afonso]]" 9350155 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:José_Afonso_-_Monumento_em_Grandola1.JPG|dekstra|eta|Monumento omaĝe al Zeca en [[Grândola]]]] * [http://www.aja.pt/ Associação José Afonso (José Afonso Association)] (portugala) [[Kategorio:Portugalaj komunistoj]] [[Kategorio:Portugalaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] [[Kategorio:Portugalaj poetoj]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]] iflvyksrlnzd3fg17ojo5bcwco1ipva 9350160 9350155 2026-04-09T10:15:28Z Sj1mor 12103 9350160 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:José_Afonso_-_Monumento_em_Grandola1.JPG|dekstra|eta|Monumento omaĝe al Zeca en [[Grândola]]]] '''José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos''', aŭ simple '''José Afonso''' (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1929, en [[Aveiro]], [[Portugalio]]; mortis la 23-an de februaro 1987, en [[Setúbal]]), ankaŭ konata kiel '''Zeca Afonso''' aŭ nur '''Zeca''',<ref name=":0">{{Cite web|title=biografia {{!}} AJA|url=http://www.aja.pt/biografia/|access-date=2021-03-18|language=pt-PT}}</ref> estis unu el la plej gravaj kantistoj kaj komponistoj de Portugalio. Afonso estis unu el la plej popularaj kantistoj de Portugalio de la 20-a jarcento kaj iĝis simbolo de la rezisto al la registaro de [[António de Oliveira Salazar]]. Lia kanto ''"[[Grândola]], Vila Morena"'' iĝis la startsignalo por la paca [[Revolucio de la Diantoj|Revolucio de Diantoj]] en 1974. Aldone al siaj studoj pri tradicia portugala kaj afrika muziko, li estas konata pro sia politika aktivismo kiel komponisto de protestkantoj kontraŭ la diktaturo de Salazar. Liajn kantojn prezentis artistoj kiel [[Dulce Pontes]], [[Madredeus]], Siniestro Total, [[Joan Baez]], Amélia Muge, Sérgio Godinho kaj Patxi Andión. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aja.pt/ Associação José Afonso (José Afonso Association)] (portugala) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Afonso, José}} [[Kategorio:Portugalaj komunistoj]] [[Kategorio:Portugalaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] [[Kategorio:Portugalaj poetoj]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]] 3k328qjgojz4s8p4kg2e6bxa8cazswm 9350161 9350160 2026-04-09T10:19:40Z Sj1mor 12103 9350161 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:José_Afonso_-_Monumento_em_Grandola1.JPG|dekstra|eta|Monumento omaĝe al Zeca en [[Grândola]]]] [[Dosiero:Grandola Vila Morena.JPG|eta|Detalo de la monumento por lia kanto ''Grândola, Vila Morena'' en [[Grândola]]]] '''José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos''', aŭ simple '''José Afonso''' (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1929, en [[Aveiro]], [[Portugalio]]; mortis la 23-an de februaro 1987, en [[Setúbal]]), ankaŭ konata kiel '''Zeca Afonso''' aŭ nur '''Zeca''',<ref name=":0">{{Cite web|title=biografia {{!}} AJA|url=http://www.aja.pt/biografia/|access-date=2021-03-18|language=pt-PT}}</ref> estis unu el la plej gravaj kantistoj kaj komponistoj de Portugalio. Afonso estis unu el la plej popularaj kantistoj de Portugalio de la 20-a jarcento kaj iĝis simbolo de la rezisto al la registaro de [[António de Oliveira Salazar]]. Lia kanto ''"[[Grândola]], Vila Morena"'' iĝis la startsignalo por la paca [[Revolucio de la Diantoj|Revolucio de Diantoj]] en 1974. Aldone al siaj studoj pri tradicia portugala kaj afrika muziko, li estas konata pro sia politika aktivismo kiel komponisto de protestkantoj kontraŭ la diktaturo de Salazar. Liajn kantojn prezentis artistoj kiel [[Dulce Pontes]], [[Madredeus]], Siniestro Total, [[Joan Baez]], Amélia Muge, Sérgio Godinho kaj Patxi Andión. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aja.pt/ Associação José Afonso (José Afonso Association)] (portugala) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Afonso, José}} [[Kategorio:Portugalaj komunistoj]] [[Kategorio:Portugalaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] [[Kategorio:Portugalaj poetoj]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]] sea8nya9zxpyagq84lyzv9y0ntkj0tx 9350171 9350161 2026-04-09T10:25:27Z Sj1mor 12103 VA Capitães de Abril 9350171 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:José_Afonso_-_Monumento_em_Grandola1.JPG|dekstra|eta|Monumento omaĝe al Zeca en [[Grândola]]]] [[Dosiero:Grandola Vila Morena.JPG|eta|Detalo de la monumento por lia kanto ''Grândola, Vila Morena'' en [[Grândola]]]] '''José Manuel Cerqueira Afonso dos Santos''', aŭ simple '''José Afonso''' (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1929, en [[Aveiro]], [[Portugalio]]; mortis la 23-an de februaro 1987, en [[Setúbal]]), ankaŭ konata kiel '''Zeca Afonso''' aŭ nur '''Zeca''',<ref name=":0">{{Cite web|title=biografia {{!}} AJA|url=http://www.aja.pt/biografia/|access-date=2021-03-18|language=pt-PT}}</ref> estis unu el la plej gravaj kantistoj kaj komponistoj de Portugalio. Afonso estis unu el la plej popularaj kantistoj de Portugalio de la 20-a jarcento kaj iĝis simbolo de la rezisto al la registaro de [[António de Oliveira Salazar]]. Lia kanto ''"[[Grândola]], Vila Morena"'' iĝis la startsignalo por la paca [[Revolucio de la Diantoj|Revolucio de Diantoj]] en 1974. Aldone al siaj studoj pri tradicia portugala kaj afrika muziko, li estas konata pro sia politika aktivismo kiel komponisto de protestkantoj kontraŭ la diktaturo de Salazar. Liajn kantojn prezentis artistoj kiel [[Dulce Pontes]], [[Madredeus]], Siniestro Total, [[Joan Baez]], Amélia Muge, Sérgio Godinho kaj Patxi Andión. == En Esperanto == * ''Grândola, urbeto bruna'' (trad. [[Jorge Camacho]]). Kanto uzita kiel signalo por la [[Revolucio de la Diantoj]] en [[Portugalio]]. Aperis en [[BA30]]. == Diskaro == * ''Baladas e Canções'' (1964) * ''Cantares do Andarilho'' (1968) * ''Contos Velhos, Rumos Novos'' (1969) * ''Traz Outro Amigo Também'' (1970) * ''Cantigas do Maio'' (1971) * ''Eu Vou Ser Como A Toupeira'' (1972) * ''Venham Mais Cinco'' (1973) * ''Coro dos Tribunais'' (1974) * ''Com As Minhas Tamanquinhas'' (1976) * ''Enquanto Há Força'' (1978) * ''Fura Fura'' (1979) * ''Fados de Coimbra e Outras Canções'' (1981) * ''Como Se Fora Seu Filho'' (1983) * ''Galinhas do Mato'' (1985) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Capitães de Abril]]'', filmo == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.aja.pt/ Associação José Afonso (José Afonso Association)] (portugala) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Afonso, José}} [[Kategorio:Portugalaj komunistoj]] [[Kategorio:Portugalaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Portugalaj verkistoj]] [[Kategorio:Portugalaj poetoj]] [[Kategorio:Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj]] hklwvw3trw307b368d67reaqicvzr96 0 941104 9350162 2026-04-09T10:19:44Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura theresiae 289312769.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = Joh..." 9350162 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura theresiae 289312769.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Kupra metalkolibro''' ''M. theresiae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura theresiae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1902) |vikispecio = ''Metallura theresiae'' |komunejo = ''Metallura theresiae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura theresiae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura theresiae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=IOC World Bird List (v 12.1) - Hummingbirds |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupra metalkolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga ''M. t. theresiae'' kaj ''M. t. parkeri''.<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== The coppery metaltail is {{convert|10|to|10.5|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs about {{convert|5|g|oz|sigfig=2|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male of the nominate subspecies has reddish bronze to reddish coppery upperparts with a greenish tone to the rump and uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its slightly forked tail is bronze green with violet reflections on its upper side and shining bronze green on its underside. The sides of its head and neck are reddish bronze and its narrow [[Gorget (bird)|gorget]] is glittering golden green. The rest of its underparts are a somewhat less reddish bronze green than the upperparts. The adult female is a duller version of the male and its gorget is smaller. Juveniles do not have gorget. Subspecies ''M. t. parkeri'' is similar to the nominate but its uppersides are not as reddish and the underside of its tail is a brighter golden green.<ref name=COME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Coppery Metaltail (''Metallura theresiae''), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.copmet1.01 retrieved March 5, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of coppery metaltail is found on the eastern slope of the Peruvian Andes from east of the [[Marañón River]] south into [[Department of Huánuco|Huánuco]] Department. ''M. t. parkeri'' is known only from the [[Cordillera de Colán National Sanctuary|Cordillera de Colán]] in Peru's [[Department of Amazonas, Peru|Amazonas]] Department. Like most of the metaltails, the species inhabits the edges of [[elfin forest]] and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. In elevation it ranges between {{convert|2800|and|3550|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=COME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The coppery metaltail is believed to be resident throughout its range.<ref name=COME-BOW/> ===Manĝado=== The coppery metaltail feeds mostly on nectar but details of its diet are lacking. Males defend feeding territories. In addition to nectaring, it catches small [[arthropod]]s by sallies from a perch.<ref name=COME-BOW/> ===Reproduktado=== The coppery metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include August and September.<ref name=COME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-theresiae |species=Kupra metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the coppery metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is deemed fairly common to locally very common. Though human density in its high elevation habitat is low, burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=COME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura theresiae}} {{Wikispecies|Metallura theresiae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 108bpy4r7076wa1pbqmmafmt4wxiaru 9350168 9350162 2026-04-09T10:23:43Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350168 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura theresiae 289312769.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Kupra metalkolibro''' ''M. theresiae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura theresiae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1902) |vikispecio = ''Metallura theresiae'' |komunejo = ''Metallura theresiae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura theresiae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura theresiae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=IOC World Bird List (v 12.1) - Hummingbirds |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupra metalkolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga ''M. t. theresiae'' kaj ''M. t. parkeri''.<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura theresiae 289312637 (cropped).jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La Kupra metalkolibro estas 10 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas ruĝecbronzajn ĝis ruĝeckuprajn suprajn partojn kun verdeta nuanco sur la pugo kaj supravostaj kovriloj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas bronzverda kun violaj briloj sur ĝia supra flanko kaj brile bronzverda sur ĝia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo estas ruĝecbronzaj kaj ĝia mallarĝa gorĝo estas brile orverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas iom malpli ruĝecbronzaj ol la supraj partoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo kaj ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj ne havas gorĝon. Subspecio ''M. t. parkeri'' similas al la nomiga, sed ĝiaj supraj flankoj ne estas tiel ruĝecaj kaj la malsupra flanko de ĝia vosto estas pli brile orverda.<ref name=COME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Coppery Metaltail (''Metallura theresiae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.copmet1.01] Alirita la 5an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The nominate subspecies of coppery metaltail is found on the eastern slope of the Peruvian Andes from east of the [[Marañón River]] south into [[Department of Huánuco|Huánuco]] Department. ''M. t. parkeri'' is known only from the [[Cordillera de Colán National Sanctuary|Cordillera de Colán]] in Peru's [[Department of Amazonas, Peru|Amazonas]] Department. Like most of the metaltails, the species inhabits the edges of [[elfin forest]] and ''[[páramo]]'', moist landscapes characterized by shrubby growth and small trees. In elevation it ranges between {{convert|2800|and|3550|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.<ref name=COME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The coppery metaltail is believed to be resident throughout its range.<ref name=COME-BOW/> ===Manĝado=== The coppery metaltail feeds mostly on nectar but details of its diet are lacking. Males defend feeding territories. In addition to nectaring, it catches small [[arthropod]]s by sallies from a perch.<ref name=COME-BOW/> ===Reproduktado=== The coppery metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include August and September.<ref name=COME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-theresiae |species=Kupra metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the coppery metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is deemed fairly common to locally very common. Though human density in its high elevation habitat is low, burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=COME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura theresiae}} {{Wikispecies|Metallura theresiae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] boo2i2e63v5eaonuxwujqnyrqoqa9mm 9350179 9350168 2026-04-09T10:37:19Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350179 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura theresiae 289312769.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Kupra metalkolibro''' ''M. theresiae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura theresiae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1902) |vikispecio = ''Metallura theresiae'' |komunejo = ''Metallura theresiae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura theresiae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura theresiae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=IOC World Bird List (v 12.1) - Hummingbirds |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupra metalkolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga ''M. t. theresiae'' kaj ''M. t. parkeri''.<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura theresiae 289312637 (cropped).jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La Kupra metalkolibro estas 10 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas ruĝecbronzajn ĝis ruĝeckuprajn suprajn partojn kun verdeta nuanco sur la pugo kaj supravostaj kovriloj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas bronzverda kun violaj briloj sur ĝia supra flanko kaj brile bronzverda sur ĝia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo estas ruĝecbronzaj kaj ĝia mallarĝa gorĝo estas brile orverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas iom malpli ruĝecbronzaj ol la supraj partoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo kaj ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj ne havas gorĝon. Subspecio ''M. t. parkeri'' similas al la nomiga, sed ĝiaj supraj flankoj ne estas tiel ruĝecaj kaj la malsupra flanko de ĝia vosto estas pli brile orverda.<ref name=COME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Coppery Metaltail (''Metallura theresiae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.copmet1.01] Alirita la 5an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Kupra metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj de oriente de la rivero [[Marañón]] suden en la departementon [[Huánuco]]. ''M. t. parkeri'' estas konata nur de la montaro Cordillera de Colán en la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] de Peruo. Kiel plej multaj el la metalkolibraj specioj, tiu ĉi specio loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 800 kaj 3 550 m.<ref name=COME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The coppery metaltail is believed to be resident throughout its range.<ref name=COME-BOW/> ===Manĝado=== The coppery metaltail feeds mostly on nectar but details of its diet are lacking. Males defend feeding territories. In addition to nectaring, it catches small [[arthropod]]s by sallies from a perch.<ref name=COME-BOW/> ===Reproduktado=== The coppery metaltail's breeding [[phenology]] and nest have not been documented. Its breeding season appears to include August and September.<ref name=COME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-theresiae |species=Kupra metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the coppery metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is deemed fairly common to locally very common. Though human density in its high elevation habitat is low, burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=COME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura theresiae}} {{Wikispecies|Metallura theresiae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] dx5v493bdv91bozzkz01lt3ekfw0tj1 9350181 9350179 2026-04-09T10:41:09Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350181 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura theresiae 289312769.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Kupra metalkolibro''' ''M. theresiae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura theresiae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1902) |vikispecio = ''Metallura theresiae'' |komunejo = ''Metallura theresiae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura theresiae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura theresiae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=IOC World Bird List (v 12.1) - Hummingbirds |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupra metalkolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga ''M. t. theresiae'' kaj ''M. t. parkeri''.<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura theresiae 289312637 (cropped).jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La Kupra metalkolibro estas 10 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas ruĝecbronzajn ĝis ruĝeckuprajn suprajn partojn kun verdeta nuanco sur la pugo kaj supravostaj kovriloj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas bronzverda kun violaj briloj sur ĝia supra flanko kaj brile bronzverda sur ĝia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo estas ruĝecbronzaj kaj ĝia mallarĝa gorĝo estas brile orverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas iom malpli ruĝecbronzaj ol la supraj partoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo kaj ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj ne havas gorĝon. Subspecio ''M. t. parkeri'' similas al la nomiga, sed ĝiaj supraj flankoj ne estas tiel ruĝecaj kaj la malsupra flanko de ĝia vosto estas pli brile orverda.<ref name=COME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Coppery Metaltail (''Metallura theresiae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.copmet1.01] Alirita la 5an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Kupra metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj de oriente de la rivero [[Marañón]] suden en la departementon [[Huánuco]]. ''M. t. parkeri'' estas konata nur de la montaro Cordillera de Colán en la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] de Peruo. Kiel plej multaj el la metalkolibraj specioj, tiu ĉi specio loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 800 kaj 3 550 m.<ref name=COME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Kupra metalkolibro estas loĝantaj birdoj (nemigrantaj) tra sia tuta teritorio.<ref name=COME-BOW/> ===Manĝado=== La Kupra metalkolibro manĝas plejparte [[nektaro]]n, sed detaloj pri ĝia dieto mankas. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektarsuĉado, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per saltoj el ripozejo.<ref name=COME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Kupra metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi aŭguston kaj septembron.<ref name=COME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-theresiae |species=Kupra metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the coppery metaltail as being of Least Concern. Its population size is not known and is believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It is deemed fairly common to locally very common. Though human density in its high elevation habitat is low, burning of ''páramo'' to create grazing pasture is a threat.<ref name=COME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura theresiae}} {{Wikispecies|Metallura theresiae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] atbjep4bfcdq10kwbw8v3t2p6jvrrm3 9350184 9350181 2026-04-09T10:43:33Z Kani 670 9350184 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kupra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura theresiae 289312769.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Kupra metalkolibro''' ''M. theresiae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura theresiae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1902) |vikispecio = ''Metallura theresiae'' |komunejo = ''Metallura theresiae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura theresiae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura theresiae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=IOC World Bird List (v 12.1) - Hummingbirds |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupra metalkolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga ''M. t. theresiae'' kaj ''M. t. parkeri''.<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura theresiae 289312637 (cropped).jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La Kupra metalkolibro estas 10 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas ruĝecbronzajn ĝis ruĝeckuprajn suprajn partojn kun verdeta nuanco sur la pugo kaj supravostaj kovriloj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas bronzverda kun violaj briloj sur ĝia supra flanko kaj brile bronzverda sur ĝia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo estas ruĝecbronzaj kaj ĝia mallarĝa gorĝo estas brile orverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas iom malpli ruĝecbronzaj ol la supraj partoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo kaj ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj ne havas gorĝon. Subspecio ''M. t. parkeri'' similas al la nomiga, sed ĝiaj supraj flankoj ne estas tiel ruĝecaj kaj la malsupra flanko de ĝia vosto estas pli brile orverda.<ref name=COME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Coppery Metaltail (''Metallura theresiae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.copmet1.01] Alirita la 5an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Kupra metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj de oriente de la rivero [[Marañón]] suden en la departementon [[Huánuco]]. ''M. t. parkeri'' estas konata nur de la montaro Cordillera de Colán en la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] de Peruo. Kiel plej multaj el la metalkolibraj specioj, tiu ĉi specio loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 800 kaj 3 550 m.<ref name=COME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Kupra metalkolibro estas loĝantaj birdoj (nemigrantaj) tra sia tuta teritorio.<ref name=COME-BOW/> ===Manĝado=== La Kupra metalkolibro manĝas plejparte [[nektaro]]n, sed detaloj pri ĝia dieto mankas. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektarsuĉado, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per saltoj el ripozejo.<ref name=COME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Kupra metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi aŭguston kaj septembron.<ref name=COME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-theresiae |species=Kupra metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kupran metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta ĝis surloke tre ofta. Kvankam homa denseco en ĝia alta vivejo estas malalta, bruligado de ''páramo'' por krei [[paŝtejo]]jn estas minaco.<ref name=COME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura theresiae}} {{Wikispecies|Metallura theresiae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] 4cd0aw5kb99vrdm5h2es32tjfparrus 9350185 9350184 2026-04-09T10:45:33Z Kani 670 9350185 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kupra metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura theresiae 289312769.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Kupra metalkolibro''' ''M. theresiae'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura theresiae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Eugène Simon|Simon]], 1902) |vikispecio = ''Metallura theresiae'' |komunejo = ''Metallura theresiae'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura theresiae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kupra metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura theresiae'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Peruo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=IOC World Bird List (v 12.1) - Hummingbirds |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Kupra metalkolibro havas du subspeciojn, nome la nomiga ''M. t. theresiae'' kaj ''M. t. parkeri''.<ref name=IOC12.1/> ==Aspekto== [[Dosiero:Metallura theresiae 289312637 (cropped).jpg|eta|maldekstre|200ra|]] La Kupra metalkolibro estas 10 ĝis 10,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 5 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas ruĝecbronzajn ĝis ruĝeckuprajn suprajn partojn kun verdeta nuanco sur la pugo kaj supravostaj kovriloj. Ĝia iomete forkoforma vosto estas bronzverda kun violaj briloj sur ĝia supra flanko kaj brile bronzverda sur ĝia malsupra flanko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo estas ruĝecbronzaj kaj ĝia mallarĝa gorĝo estas brile orverda. La cetero de ĝiaj subaj partoj estas iom malpli ruĝecbronzaj ol la supraj partoj. La plenkreska ino estas pli obtuza versio de la masklo kaj ĝia gorĝo estas pli malgranda. Junuloj ne havas gorĝon. Subspecio ''M. t. parkeri'' similas al la nomiga, sed ĝiaj supraj flankoj ne estas tiel ruĝecaj kaj la malsupra flanko de ĝia vosto estas pli brile orverda.<ref name=COME-BOW>Schulenberg, T. S. (2020). Coppery Metaltail (''Metallura theresiae''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.copmet1.01] Alirita la 5an de Marto, 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La nomiga subspecio de Kupra metalkolibro troviĝas sur la orienta deklivaro de la peruaj Andoj de oriente de la rivero [[Marañón]] suden en la departementon [[Huánuco]]. ''M. t. parkeri'' estas konata nur de la montaro Cordillera de Colán en la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] de Peruo. Kiel plej multaj el la metalkolibraj specioj, tiu ĉi specio loĝas ĉe la randoj de [[elfarbaro]] kaj ''[[páramo]]'', humidaj pejzaĝoj karakterizitaj per arbusta kresko kaj malgrandaj arboj. Laŭ alteco ĝi varias inter 2 800 kaj 3 550 m.<ref name=COME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Kupra metalkolibro estas loĝantaj birdoj (nemigrantaj) tra sia tuta teritorio.<ref name=COME-BOW/> ===Manĝado=== La Kupra metalkolibro manĝas plejparte [[nektaro]]n, sed detaloj pri ĝia dieto mankas. Maskloj defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektarsuĉado, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per saltoj el ripozejo.<ref name=COME-BOW/> ===Reproduktado=== La reprodukta [[fenologio]] kaj nesto de la Kupra metalkolibro ne estas dokumentitaj. Ĝia [[reprodukta sezono]] ŝajnas inkluzivi aŭguston kaj septembron.<ref name=COME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-theresiae |species=Kupra metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Kupran metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Coppery Metaltail ''Metallura theresiae'' |volume=2016 |article-number=e.T22688002A93179402 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688002A93179402.en |access-date=5a de Marto 2022}}</ref> Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta ĝis surloke tre ofta. Kvankam homa denseco en ĝia alta vivejo estas malalta, bruligado de ''páramo'' por krei [[paŝtejo]]jn estas minaco.<ref name=COME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura theresiae}} {{Wikispecies|Metallura theresiae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] rxc59vqo9djq51vbaezaj6rpv47qany 0 941105 9350163 2026-04-09T10:20:40Z Kani 670 Alidirektigis al [[Kupra metalkolibro]] 9350163 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kupra metalkolibro]] 04bresrdwu362vifmwc37e1we02lc9s 0 941106 9350165 2026-04-09T10:21:17Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[José Afonso]] 9350165 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[José Afonso]] chl7932pcnbp0ibxt37ioicbx72e6gg 0 941107 9350170 2026-04-09T10:25:07Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[José Afonso]] 9350170 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[José Afonso]] chl7932pcnbp0ibxt37ioicbx72e6gg 0 941108 9350172 2026-04-09T10:27:04Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1337643435|Mark Kurlansky]]" 9350172 wikitext text/x-wiki * {{Oficiala retejo|www.markkurlansky.com}} [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj historiistoj]] [[Kategorio:Usonaj tradukistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] 6cggt6ki51rvcmjtjx0c952xld5w7vj 9350178 9350172 2026-04-09T10:37:09Z Sj1mor 12103 9350178 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Mark KURLANSKY''' (naskita la 7-an de decembro 1948 en [[Hartford (Konektikuto)|Hartford]], [[Konektikuto]]) estas usona ĵurnalisto kaj verkisto.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://ic.galegroup.com/ic/bic1/BiographiesDetailsPage/BiographiesDetailsWindow?failOverType=&query=&prodId=BIC1&windowstate=normal&contentModules=&display-query=&mode=view&displayGroupName=Biographies&limiter=&currPage=&disableHighlighting=false&displayGroups=&sortBy=&search_within_results=&p=BIC1&action=e&catId=&activityType=&scanId=&documentId=GALE%7CH1000125711&source=Bookmark&u=mlin_n_umass&jsid=dec5904bea83289174253ad3fa4f99b0|title=Contemporary Authors Online|date=2012|access-date=January 13, 2016|website=Biography in Context|publisher=Gale}}</ref> Li estas plej konata pro siaj nefikciaj verkoj, sed ankaŭ publikigis fikcion kaj infanlibrojn. Liaj plej famaj verkoj inkluzivas ''Cod: A Biography of the Fish That Changed the World'', pri la monda merkato por [[moruo]], kaj ''Salt: A World History'', temigante la historion de [[salo]], ambaŭ prezentas historion el aparta perspektivo, revenanta temo en lia verkado. En 2007, li estis la gajninto por nefikcio de [[Dayton Literary Peace Prize]], por ''[[Neperforto]]: Dudek kvin Lecionoj De la Historio de Danĝera Ideo''. == En Esperanto == ''[http://verkoj.com/verkistoj/barry-friedman/nuda/ Nuda]'' trad. [[Barry Friedman]]. En karibia insulo kiu trafis uraganan inundon kaj ricevis helpon, politikisto spionas la aliajn politikistojn kaj konatulojn kaj iliajn amaferojn. Aperis en [[BA30]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|www.markkurlansky.com}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kurlansky, Mark}} [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj historiistoj]] [[Kategorio:Usonaj tradukistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] t9rv7b9pdqiiy4i5miahosr8y480jx8 0 941109 9350186 2026-04-09T10:52:54Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]..." 9350186 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> In the early twentieth century some authors treated ''M. t. chloropogon'' and ''M. t. smaragdinicollis'' as full species but that treatment has not been widely accepted.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 August 2021. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved August 24, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== The Tyrian metaltail is {{convert|9|to|10|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|2.7|to|5.1|g|oz|2|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a short, straight, black bill. The male of the nominate subspecies has bottle green upperparts and gray underparts with pale fringes on the feathers. It has an emerald green throat and a slightly forked glistening bronze tail. The female is also bottle green above. Its throat and upper breast are ochre-orange with olive green spots and the lower breast and belly are whitish with green spots. Its outer tail feathers have whitish tips.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01 retrieved December 16, 2021</ref> The plumage of the Tyrian metaltail's other subspecies differ from those of the nominate in some significant ways. ''M. t. districta'' has a violet tail and the female's underparts are not spotted. Both sexes of ''M. t. chloropogon'' have a coppery red tail; the male is otherwise almost completely black and the female has only a few spots on the throat and upper breast. ''M. t. oreopola''{{apostrophe}}s tail is golden red. The male's upperpart feathers have coppery bars near the ends and its underparts are green with pale fringes to the feathers. The female's throat and upper breast have few spots. ''M. t. quitensis'' has a longer bill than the nominate and a bronze-olive tail. ''M. t. septentrionalis''{{apostrophe}}s tail is purple-blue with green inclusions and the male's underparts are white with bronze-olive spots. ''M. t. smaragdinicollis'' has a violet tail like ''districta'' but the female's throat and upper breast are heavily spotted like those of the nominate.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of Tyrian metaltail are found thus:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', northern Colombia's [[Sierra Nevada de Santa Marta]] and northwestern Venezuela's [[Serranía del Perijá]] *''M. t. chloropogon'', the [[Venezuelan Coastal Range]] between the states of [[Aragua]] and [[Miranda (state)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', the Andes of Venezuela from southwestern [[Lara (state)|Lara]] south to northern [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', from southern Táchira south through all three Andean chains of Colombia and eastern and southern Ecuador into [[Department of Piura|Piura]] department in extreme northern Peru *''M. t. quitensis'', northwestern Ecuador *''M. t. septentrionalis'', the west slope of the Peruvian Andes west of the [[Marañón River]] between the departments of [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] and [[Department of Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', the east slope of the Peruvian Andes from the department of [[Department of Amazonas, Peru|Amazonas]] south and east across central Bolivia into [[Santa Cruz Department (Bolivia)|Santa Cruz department]] The Tyrian metaltail inhabits the interior of several humid open landscapes including [[secondary forest]], [[cloudforest]], mossy treeline scrub, and [[elfin forest]]. It also occurs at the edges or in brushy parts of ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|1500|to|4200|m|ft|abbr=on}} but in most areas is most common between {{convert|2500|to|3300|m|ft|abbr=on}} and in the Venezuelan coastal mountains at about {{convert|1000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== The Tyrian metaltail makes significant elevational movements between the seasons, even occurring casually as low as {{convert|600|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== The Tyrian metaltail forages in the canopy of bushes and medium-sized trees, where males defend territories. It takes nectar from a variety of flowering plants, both by inserting its bill into the [[corolla (botany)|corolla]] while hovering or clinging to it and occasionally by piercing the base of the flower to "rob" nectar. It also feeds on small insects on the wing.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== The Tyrian metaltail's breeding seasons vary widely along its north-south distribution. The female alone builds the nest, incubates the eggs, and cares for the young. It first breeds in its second year. The nest is an open cup made of moss, lichens, liverwort, and other plant material. It may be unlined or lined with soft cottony seeds. It is placed in a rocky niche or suspended from roots on an earthen or rocky bank. The clutch size is two eggs.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Tyrian metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Tyrian metaltail as being of Least Concern. Though its population size is not known, it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is common throughout its large range and locally very abundant. It appears "less sensitive to man-induced environmental changes than other ''Metallura'' species" and occurs in many protected areas.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] osbrj41qm1pkeksukeyxq9xwzxejyef 9350188 9350186 2026-04-09T10:58:40Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350188 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis ''M. t. chloropogon'' kaj ''M. t. smaragdinicollis'' kiel plenajn speciojn, sed tiu traktado ne estis malferme akceptita.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== The Tyrian metaltail is {{convert|9|to|10|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long and weighs {{convert|2.7|to|5.1|g|oz|2|abbr=on}}. Both sexes of all subspecies have a short, straight, black bill. The male of the nominate subspecies has bottle green upperparts and gray underparts with pale fringes on the feathers. It has an emerald green throat and a slightly forked glistening bronze tail. The female is also bottle green above. Its throat and upper breast are ochre-orange with olive green spots and the lower breast and belly are whitish with green spots. Its outer tail feathers have whitish tips.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01 retrieved December 16, 2021</ref> The plumage of the Tyrian metaltail's other subspecies differ from those of the nominate in some significant ways. ''M. t. districta'' has a violet tail and the female's underparts are not spotted. Both sexes of ''M. t. chloropogon'' have a coppery red tail; the male is otherwise almost completely black and the female has only a few spots on the throat and upper breast. ''M. t. oreopola''{{apostrophe}}s tail is golden red. The male's upperpart feathers have coppery bars near the ends and its underparts are green with pale fringes to the feathers. The female's throat and upper breast have few spots. ''M. t. quitensis'' has a longer bill than the nominate and a bronze-olive tail. ''M. t. septentrionalis''{{apostrophe}}s tail is purple-blue with green inclusions and the male's underparts are white with bronze-olive spots. ''M. t. smaragdinicollis'' has a violet tail like ''districta'' but the female's throat and upper breast are heavily spotted like those of the nominate.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of Tyrian metaltail are found thus:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', northern Colombia's [[Sierra Nevada de Santa Marta]] and northwestern Venezuela's [[Serranía del Perijá]] *''M. t. chloropogon'', the [[Venezuelan Coastal Range]] between the states of [[Aragua]] and [[Miranda (state)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', the Andes of Venezuela from southwestern [[Lara (state)|Lara]] south to northern [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', from southern Táchira south through all three Andean chains of Colombia and eastern and southern Ecuador into [[Department of Piura|Piura]] department in extreme northern Peru *''M. t. quitensis'', northwestern Ecuador *''M. t. septentrionalis'', the west slope of the Peruvian Andes west of the [[Marañón River]] between the departments of [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] and [[Department of Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', the east slope of the Peruvian Andes from the department of [[Department of Amazonas, Peru|Amazonas]] south and east across central Bolivia into [[Santa Cruz Department (Bolivia)|Santa Cruz department]] The Tyrian metaltail inhabits the interior of several humid open landscapes including [[secondary forest]], [[cloudforest]], mossy treeline scrub, and [[elfin forest]]. It also occurs at the edges or in brushy parts of ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|1500|to|4200|m|ft|abbr=on}} but in most areas is most common between {{convert|2500|to|3300|m|ft|abbr=on}} and in the Venezuelan coastal mountains at about {{convert|1000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== The Tyrian metaltail makes significant elevational movements between the seasons, even occurring casually as low as {{convert|600|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== The Tyrian metaltail forages in the canopy of bushes and medium-sized trees, where males defend territories. It takes nectar from a variety of flowering plants, both by inserting its bill into the [[corolla (botany)|corolla]] while hovering or clinging to it and occasionally by piercing the base of the flower to "rob" nectar. It also feeds on small insects on the wing.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== The Tyrian metaltail's breeding seasons vary widely along its north-south distribution. The female alone builds the nest, incubates the eggs, and cares for the young. It first breeds in its second year. The nest is an open cup made of moss, lichens, liverwort, and other plant material. It may be unlined or lined with soft cottony seeds. It is placed in a rocky niche or suspended from roots on an earthen or rocky bank. The clutch size is two eggs.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Tyrian metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Tyrian metaltail as being of Least Concern. Though its population size is not known, it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is common throughout its large range and locally very abundant. It appears "less sensitive to man-induced environmental changes than other ''Metallura'' species" and occurs in many protected areas.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 2ub86dgd3nykbxhm141ehb6xxb6f7r4 9350190 9350188 2026-04-09T11:03:21Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350190 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis ''M. t. chloropogon'' kaj ''M. t. smaragdinicollis'' kiel plenajn speciojn, sed tiu traktado ne estis malferme akceptita.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Smeraldgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas 2,7 ĝis 5,1 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas mallongan, rektan, nigran bekon. La masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn kaj grizajn subajn partojn kun palaj franĝoj sur la plumoj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilbronzan voston. Ankaŭ la ino estas botelverda supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas blankecaj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01] Alirita la 16an de Decembro, 2021</ref> La plumaro de la aliaj subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro diferencas disde tiuj de la nomiga subspecio laŭ kelkaj manieroj. ''M. t. districta'' havas violan voston kaj la subaj partoj de la femalo ne estas makulecaj. Ambaŭ seksoj de ''M. t. chloropogon'' havas kuproruĝan voston; la masklo estas alie preskaŭ tute nigra kaj la ino havas nur kelkajn makuletojn sur la gorĝo kaj supra brusto. La vosto de ''M. t. oreopola'' estas orruĝa. La supraj plumoj de la masklo havas kuprokolorajn striojn proksime de la finoj kaj ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun palaj franĝoj al la plumoj. La gorĝo kaj supra brusto de la ino havas malmultajn makuletojn. ''M. t. quitensis'' havas pli longan bekon ol la nomiga subspecio kaj bronz-olivan voston. La vosto de ''M. t. septentrionalis'' estas purpurblua kun verdaj enfermaĵoj kaj la subaj partoj de la masklo estas blankaj kun bronz-olivaj makuletoj. ''M. t. smaragdinicollis'' havas violan voston kiel la ''districta'' sed la gorĝo kaj supra brusto de la femalo estas tre makulecaj kiel tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of Tyrian metaltail are found thus:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', northern Colombia's [[Sierra Nevada de Santa Marta]] and northwestern Venezuela's [[Serranía del Perijá]] *''M. t. chloropogon'', the [[Venezuelan Coastal Range]] between the states of [[Aragua]] and [[Miranda (state)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', the Andes of Venezuela from southwestern [[Lara (state)|Lara]] south to northern [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', from southern Táchira south through all three Andean chains of Colombia and eastern and southern Ecuador into [[Department of Piura|Piura]] department in extreme northern Peru *''M. t. quitensis'', northwestern Ecuador *''M. t. septentrionalis'', the west slope of the Peruvian Andes west of the [[Marañón River]] between the departments of [[Department of Cajamarca|Cajamarca]] and [[Department of Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', the east slope of the Peruvian Andes from the department of [[Department of Amazonas, Peru|Amazonas]] south and east across central Bolivia into [[Santa Cruz Department (Bolivia)|Santa Cruz department]] The Tyrian metaltail inhabits the interior of several humid open landscapes including [[secondary forest]], [[cloudforest]], mossy treeline scrub, and [[elfin forest]]. It also occurs at the edges or in brushy parts of ''[[páramo]]''. In elevation it ranges from {{convert|1500|to|4200|m|ft|abbr=on}} but in most areas is most common between {{convert|2500|to|3300|m|ft|abbr=on}} and in the Venezuelan coastal mountains at about {{convert|1000|m|ft|abbr=on}}.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== The Tyrian metaltail makes significant elevational movements between the seasons, even occurring casually as low as {{convert|600|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== The Tyrian metaltail forages in the canopy of bushes and medium-sized trees, where males defend territories. It takes nectar from a variety of flowering plants, both by inserting its bill into the [[corolla (botany)|corolla]] while hovering or clinging to it and occasionally by piercing the base of the flower to "rob" nectar. It also feeds on small insects on the wing.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== The Tyrian metaltail's breeding seasons vary widely along its north-south distribution. The female alone builds the nest, incubates the eggs, and cares for the young. It first breeds in its second year. The nest is an open cup made of moss, lichens, liverwort, and other plant material. It may be unlined or lined with soft cottony seeds. It is placed in a rocky niche or suspended from roots on an earthen or rocky bank. The clutch size is two eggs.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Tyrian metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Tyrian metaltail as being of Least Concern. Though its population size is not known, it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is common throughout its large range and locally very abundant. It appears "less sensitive to man-induced environmental changes than other ''Metallura'' species" and occurs in many protected areas.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 671tfmiskrvh41ok2wiman7tv5uzyca 9350193 9350190 2026-04-09T11:12:18Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350193 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis ''M. t. chloropogon'' kaj ''M. t. smaragdinicollis'' kiel plenajn speciojn, sed tiu traktado ne estis malferme akceptita.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Smeraldgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas 2,7 ĝis 5,1 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas mallongan, rektan, nigran bekon. La masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn kaj grizajn subajn partojn kun palaj franĝoj sur la plumoj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilbronzan voston. Ankaŭ la ino estas botelverda supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas blankecaj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01] Alirita la 16an de Decembro, 2021</ref> La plumaro de la aliaj subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro diferencas disde tiuj de la nomiga subspecio laŭ kelkaj manieroj. ''M. t. districta'' havas violan voston kaj la subaj partoj de la femalo ne estas makulecaj. Ambaŭ seksoj de ''M. t. chloropogon'' havas kuproruĝan voston; la masklo estas alie preskaŭ tute nigra kaj la ino havas nur kelkajn makuletojn sur la gorĝo kaj supra brusto. La vosto de ''M. t. oreopola'' estas orruĝa. La supraj plumoj de la masklo havas kuprokolorajn striojn proksime de la finoj kaj ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun palaj franĝoj al la plumoj. La gorĝo kaj supra brusto de la ino havas malmultajn makuletojn. ''M. t. quitensis'' havas pli longan bekon ol la nomiga subspecio kaj bronz-olivan voston. La vosto de ''M. t. septentrionalis'' estas purpurblua kun verdaj enfermaĵoj kaj la subaj partoj de la masklo estas blankaj kun bronz-olivaj makuletoj. ''M. t. smaragdinicollis'' havas violan voston kiel la ''districta'' sed la gorĝo kaj supra brusto de la femalo estas tre makulecaj kiel tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', montaroj [[Sierra Nevada de Santa Marta]] de norda Kolombio kaj [[Serranía del Perijá]] de nordokcidenta Venezuelo *''M. t. chloropogon'', [[Venezuela Marborda Montaro]] inter ŝtatoj [[Aragua]] kaj [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', Andoj de Venezuelo el sudokcidenta [[Lara (Venezuelo)|Lara]] suden ĝis norda [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', el suda Táchira suden tra ĉiuj tri ĉenoj de Andoj de Kolombio kaj orienta kaj suda Ekvadoro ĝis [[Piura|Piura]] en plej norda Peruo *''M. t. quitensis'', nordokcidenta Ekvadoro *''M. t. septentrionalis'', okcidenta deklivaro de Peruaj Andoj okcidente de la rivero [[Marañón]] inter departementoj [[Kaĥamarkio]] kaj [[Departemento de Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', orienta deklivaro de Peruaj Andoj el la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] suden kaj orienten tra centra Bolivio ĝis [[Santa-Kruzio|Santa Cruz]] La Smeraldgorĝa metalkolibro loĝas en la interno de pluraj humidaj malfermaj pejzaĝoj, inkluzive de [[sekundara arbaro]], [[nebularbaro]], muska arbarlima arbustaro kaj [[elfarbaro]]. Ĝi ankaŭ troviĝas ĉe la randoj aŭ en arbustaj partoj de ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 1 500 ĝis 4 200 m, sed en la plej multaj areoj ĝi estas plej ofta inter 2 500 kaj 3 300 m kaj en la venezuelaj marbordaj montoj je ĉirkaŭ 1 000 m.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== The Tyrian metaltail makes significant elevational movements between the seasons, even occurring casually as low as {{convert|600|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== The Tyrian metaltail forages in the canopy of bushes and medium-sized trees, where males defend territories. It takes nectar from a variety of flowering plants, both by inserting its bill into the [[corolla (botany)|corolla]] while hovering or clinging to it and occasionally by piercing the base of the flower to "rob" nectar. It also feeds on small insects on the wing.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== The Tyrian metaltail's breeding seasons vary widely along its north-south distribution. The female alone builds the nest, incubates the eggs, and cares for the young. It first breeds in its second year. The nest is an open cup made of moss, lichens, liverwort, and other plant material. It may be unlined or lined with soft cottony seeds. It is placed in a rocky niche or suspended from roots on an earthen or rocky bank. The clutch size is two eggs.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Tyrian metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Tyrian metaltail as being of Least Concern. Though its population size is not known, it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is common throughout its large range and locally very abundant. It appears "less sensitive to man-induced environmental changes than other ''Metallura'' species" and occurs in many protected areas.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] t7vz4bxujhrgznx6bkm49xc0j2igl6r 9350194 9350193 2026-04-09T11:13:16Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350194 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis ''M. t. chloropogon'' kaj ''M. t. smaragdinicollis'' kiel plenajn speciojn, sed tiu traktado ne estis malferme akceptita.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Smeraldgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas 2,7 ĝis 5,1 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas mallongan, rektan, nigran bekon. La masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn kaj grizajn subajn partojn kun palaj franĝoj sur la plumoj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilbronzan voston. Ankaŭ la ino estas botelverda supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas blankecaj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01] Alirita la 16an de Decembro, 2021</ref> La plumaro de la aliaj subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro diferencas disde tiuj de la nomiga subspecio laŭ kelkaj manieroj. ''M. t. districta'' havas violan voston kaj la subaj partoj de la femalo ne estas makulecaj. Ambaŭ seksoj de ''M. t. chloropogon'' havas kuproruĝan voston; la masklo estas alie preskaŭ tute nigra kaj la ino havas nur kelkajn makuletojn sur la gorĝo kaj supra brusto. La vosto de ''M. t. oreopola'' estas orruĝa. La supraj plumoj de la masklo havas kuprokolorajn striojn proksime de la finoj kaj ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun palaj franĝoj al la plumoj. La gorĝo kaj supra brusto de la ino havas malmultajn makuletojn. ''M. t. quitensis'' havas pli longan bekon ol la nomiga subspecio kaj bronz-olivan voston. La vosto de ''M. t. septentrionalis'' estas purpurblua kun verdaj enfermaĵoj kaj la subaj partoj de la masklo estas blankaj kun bronz-olivaj makuletoj. ''M. t. smaragdinicollis'' havas violan voston kiel la ''districta'' sed la gorĝo kaj supra brusto de la femalo estas tre makulecaj kiel tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', montaroj [[Sierra Nevada de Santa Marta]] de norda Kolombio kaj [[Serranía del Perijá]] de nordokcidenta Venezuelo *''M. t. chloropogon'', [[Venezuela Marborda Montaro]] inter ŝtatoj [[Aragua]] kaj [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', Andoj de Venezuelo el sudokcidenta [[Lara (Venezuelo)|Lara]] suden ĝis norda [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', el suda Táchira suden tra ĉiuj tri ĉenoj de Andoj de Kolombio kaj orienta kaj suda Ekvadoro ĝis [[Piura|Piura]] en plej norda Peruo *''M. t. quitensis'', nordokcidenta Ekvadoro *''M. t. septentrionalis'', okcidenta deklivaro de Peruaj Andoj okcidente de la rivero [[Marañón]] inter departementoj [[Kaĥamarkio]] kaj [[Departemento Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', orienta deklivaro de Peruaj Andoj el la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] suden kaj orienten tra centra Bolivio ĝis [[Santa-Kruzio (Bolivio)|Santa-Kruzio]] La Smeraldgorĝa metalkolibro loĝas en la interno de pluraj humidaj malfermaj pejzaĝoj, inkluzive de [[sekundara arbaro]], [[nebularbaro]], muska arbarlima arbustaro kaj [[elfarbaro]]. Ĝi ankaŭ troviĝas ĉe la randoj aŭ en arbustaj partoj de ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 1 500 ĝis 4 200 m, sed en la plej multaj areoj ĝi estas plej ofta inter 2 500 kaj 3 300 m kaj en la venezuelaj marbordaj montoj je ĉirkaŭ 1 000 m.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== The Tyrian metaltail makes significant elevational movements between the seasons, even occurring casually as low as {{convert|600|m|ft|abbr=on}} in Venezuela.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== The Tyrian metaltail forages in the canopy of bushes and medium-sized trees, where males defend territories. It takes nectar from a variety of flowering plants, both by inserting its bill into the [[corolla (botany)|corolla]] while hovering or clinging to it and occasionally by piercing the base of the flower to "rob" nectar. It also feeds on small insects on the wing.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== The Tyrian metaltail's breeding seasons vary widely along its north-south distribution. The female alone builds the nest, incubates the eggs, and cares for the young. It first breeds in its second year. The nest is an open cup made of moss, lichens, liverwort, and other plant material. It may be unlined or lined with soft cottony seeds. It is placed in a rocky niche or suspended from roots on an earthen or rocky bank. The clutch size is two eggs.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Tyrian metaltail}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Tyrian metaltail as being of Least Concern. Though its population size is not known, it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is common throughout its large range and locally very abundant. It appears "less sensitive to man-induced environmental changes than other ''Metallura'' species" and occurs in many protected areas.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 2noeezltrtrthxd41ozs4lf9lwsofrz 9350195 9350194 2026-04-09T11:22:21Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350195 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis ''M. t. chloropogon'' kaj ''M. t. smaragdinicollis'' kiel plenajn speciojn, sed tiu traktado ne estis malferme akceptita.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Smeraldgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas 2,7 ĝis 5,1 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas mallongan, rektan, nigran bekon. La masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn kaj grizajn subajn partojn kun palaj franĝoj sur la plumoj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilbronzan voston. Ankaŭ la ino estas botelverda supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas blankecaj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01] Alirita la 16an de Decembro, 2021</ref> La plumaro de la aliaj subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro diferencas disde tiuj de la nomiga subspecio laŭ kelkaj manieroj. ''M. t. districta'' havas violan voston kaj la subaj partoj de la femalo ne estas makulecaj. Ambaŭ seksoj de ''M. t. chloropogon'' havas kuproruĝan voston; la masklo estas alie preskaŭ tute nigra kaj la ino havas nur kelkajn makuletojn sur la gorĝo kaj supra brusto. La vosto de ''M. t. oreopola'' estas orruĝa. La supraj plumoj de la masklo havas kuprokolorajn striojn proksime de la finoj kaj ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun palaj franĝoj al la plumoj. La gorĝo kaj supra brusto de la ino havas malmultajn makuletojn. ''M. t. quitensis'' havas pli longan bekon ol la nomiga subspecio kaj bronz-olivan voston. La vosto de ''M. t. septentrionalis'' estas purpurblua kun verdaj enfermaĵoj kaj la subaj partoj de la masklo estas blankaj kun bronz-olivaj makuletoj. ''M. t. smaragdinicollis'' havas violan voston kiel la ''districta'' sed la gorĝo kaj supra brusto de la femalo estas tre makulecaj kiel tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', montaroj [[Sierra Nevada de Santa Marta]] de norda Kolombio kaj [[Serranía del Perijá]] de nordokcidenta Venezuelo *''M. t. chloropogon'', [[Venezuela Marborda Montaro]] inter ŝtatoj [[Aragua]] kaj [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', Andoj de Venezuelo el sudokcidenta [[Lara (Venezuelo)|Lara]] suden ĝis norda [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', el suda Táchira suden tra ĉiuj tri ĉenoj de Andoj de Kolombio kaj orienta kaj suda Ekvadoro ĝis [[Piura|Piura]] en plej norda Peruo *''M. t. quitensis'', nordokcidenta Ekvadoro *''M. t. septentrionalis'', okcidenta deklivaro de Peruaj Andoj okcidente de la rivero [[Marañón]] inter departementoj [[Kaĥamarkio]] kaj [[Departemento Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', orienta deklivaro de Peruaj Andoj el la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] suden kaj orienten tra centra Bolivio ĝis [[Santa-Kruzio (Bolivio)|Santa-Kruzio]] La Smeraldgorĝa metalkolibro loĝas en la interno de pluraj humidaj malfermaj pejzaĝoj, inkluzive de [[sekundara arbaro]], [[nebularbaro]], muska arbarlima arbustaro kaj [[elfarbaro]]. Ĝi ankaŭ troviĝas ĉe la randoj aŭ en arbustaj partoj de ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 1 500 ĝis 4 200 m, sed en la plej multaj areoj ĝi estas plej ofta inter 2 500 kaj 3 300 m kaj en la venezuelaj marbordaj montoj je ĉirkaŭ 1 000 m.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== La Smeraldgorĝa metalkolibro faras altecajn movojn inter la sezonoj, eĉ okazantaj hazarde jam je 600 m en Venezuelo.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== La Smeraldgorĝa metalkolibro manĝadas en la [[kanopeo]] de arbustoj kaj mezgrandaj arboj, kie maskloj defendas teritoriojn. Ĝi prenas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj, kaj per enmeto de sia beko en la [[korolo]]n dum ŝvebado aŭ alkroĉiĝante al ĝi kaj foje per trapikado de la bazo de la floro por "rabi" nektaron. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n dumfluge.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== La reproduktosezonoj de la ino de Smeraldgorĝa metalkolibro varias multe laŭlonge de ĝia nord-suda distribuo. La ino sole konstruas la neston, kovas la ovojn kaj zorgas pri la idoj. Ĝi unue reproduktiĝas en sia dua jaro. La nesto estas malferma taso farita el [[musko]], likenoj, hepatikoj kaj alia plantmaterialo. Ĝi povas esti nekovrita aŭ kovrita per molaj kotonecaj semoj. Ĝi estas metita en rokan niĉon aŭ pendigita de radikoj sur tera aŭ roka bordo. La ovodemetado estas de du ovoj.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Smeraldgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the Tyrian metaltail as being of Least Concern. Though its population size is not known, it is believed to be stable.<ref name=IUCN/> It is common throughout its large range and locally very abundant. It appears "less sensitive to man-induced environmental changes than other ''Metallura'' species" and occurs in many protected areas.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 46p5lqy384cx8gqjbmc00ad8fy3ek3p 9350197 9350195 2026-04-09T11:24:23Z Kani 670 9350197 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis ''M. t. chloropogon'' kaj ''M. t. smaragdinicollis'' kiel plenajn speciojn, sed tiu traktado ne estis malferme akceptita.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Smeraldgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas 2,7 ĝis 5,1 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas mallongan, rektan, nigran bekon. La masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn kaj grizajn subajn partojn kun palaj franĝoj sur la plumoj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilbronzan voston. Ankaŭ la ino estas botelverda supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas blankecaj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01] Alirita la 16an de Decembro, 2021</ref> La plumaro de la aliaj subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro diferencas disde tiuj de la nomiga subspecio laŭ kelkaj manieroj. ''M. t. districta'' havas violan voston kaj la subaj partoj de la femalo ne estas makulecaj. Ambaŭ seksoj de ''M. t. chloropogon'' havas kuproruĝan voston; la masklo estas alie preskaŭ tute nigra kaj la ino havas nur kelkajn makuletojn sur la gorĝo kaj supra brusto. La vosto de ''M. t. oreopola'' estas orruĝa. La supraj plumoj de la masklo havas kuprokolorajn striojn proksime de la finoj kaj ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun palaj franĝoj al la plumoj. La gorĝo kaj supra brusto de la ino havas malmultajn makuletojn. ''M. t. quitensis'' havas pli longan bekon ol la nomiga subspecio kaj bronz-olivan voston. La vosto de ''M. t. septentrionalis'' estas purpurblua kun verdaj enfermaĵoj kaj la subaj partoj de la masklo estas blankaj kun bronz-olivaj makuletoj. ''M. t. smaragdinicollis'' havas violan voston kiel la ''districta'' sed la gorĝo kaj supra brusto de la femalo estas tre makulecaj kiel tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', montaroj [[Sierra Nevada de Santa Marta]] de norda Kolombio kaj [[Serranía del Perijá]] de nordokcidenta Venezuelo *''M. t. chloropogon'', [[Venezuela Marborda Montaro]] inter ŝtatoj [[Aragua]] kaj [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', Andoj de Venezuelo el sudokcidenta [[Lara (Venezuelo)|Lara]] suden ĝis norda [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', el suda Táchira suden tra ĉiuj tri ĉenoj de Andoj de Kolombio kaj orienta kaj suda Ekvadoro ĝis [[Piura|Piura]] en plej norda Peruo *''M. t. quitensis'', nordokcidenta Ekvadoro *''M. t. septentrionalis'', okcidenta deklivaro de Peruaj Andoj okcidente de la rivero [[Marañón]] inter departementoj [[Kaĥamarkio]] kaj [[Departemento Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', orienta deklivaro de Peruaj Andoj el la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] suden kaj orienten tra centra Bolivio ĝis [[Santa-Kruzio (Bolivio)|Santa-Kruzio]] La Smeraldgorĝa metalkolibro loĝas en la interno de pluraj humidaj malfermaj pejzaĝoj, inkluzive de [[sekundara arbaro]], [[nebularbaro]], muska arbarlima arbustaro kaj [[elfarbaro]]. Ĝi ankaŭ troviĝas ĉe la randoj aŭ en arbustaj partoj de ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 1 500 ĝis 4 200 m, sed en la plej multaj areoj ĝi estas plej ofta inter 2 500 kaj 3 300 m kaj en la venezuelaj marbordaj montoj je ĉirkaŭ 1 000 m.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== La Smeraldgorĝa metalkolibro faras altecajn movojn inter la sezonoj, eĉ okazantaj hazarde jam je 600 m en Venezuelo.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== La Smeraldgorĝa metalkolibro manĝadas en la [[kanopeo]] de arbustoj kaj mezgrandaj arboj, kie maskloj defendas teritoriojn. Ĝi prenas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj, kaj per enmeto de sia beko en la [[korolo]]n dum ŝvebado aŭ alkroĉiĝante al ĝi kaj foje per trapikado de la bazo de la floro por "rabi" nektaron. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n dumfluge.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== La reproduktosezonoj de la ino de Smeraldgorĝa metalkolibro varias multe laŭlonge de ĝia nord-suda distribuo. La ino sole konstruas la neston, kovas la ovojn kaj zorgas pri la idoj. Ĝi unue reproduktiĝas en sia dua jaro. La nesto estas malferma taso farita el [[musko]], likenoj, hepatikoj kaj alia plantmaterialo. Ĝi povas esti nekovrita aŭ kovrita per molaj kotonecaj semoj. Ĝi estas metita en rokan niĉon aŭ pendigita de radikoj sur tera aŭ roka bordo. La ovodemetado estas de du ovoj.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Smeraldgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Smeraldgorĝan metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> Ĝi estas ofta tra sia vasta teritorio kaj surloke tre abunda. Ĝi ŝajnas "malpli sentema al hom-faritaj mediaj ŝanĝoj ol aliaj ''Metallura'' specioj" kaj troviĝas en multaj protektitaj areoj.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] bnapq57hqyqnxkn9aklcs8ban82los7 9350202 9350197 2026-04-09T11:34:13Z Kani 670 9350202 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Smeraldgorĝa metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Tyrian metaltail (Metallura tyrianthina tyrianthina) Cundinamarca.jpg |priskribo de dosiero = ''Metallura tyrianthina tyrianthina'', [[Kundinamarko]], [[Kolombio]] |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Smeraldgorĝa metalkolibro''' ''M. tyrianthina'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura tyrianthina'' |dunomo aŭtoritato = ([[George Loddiges|Loddiges]], 1832) |vikispecio = ''Metallura tyrianthina'' |komunejo = ''Metallura tyrianthina'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Distribution.metallura.tyrianthina.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Smeraldgorĝa metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura tyrianthina'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Bolivio]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Smeraldgorĝa metalkolibro havas jenajn sep subspeciojn:<ref name=IOC11.2/> *''M. t. districta'' <small>[[Outram Bangs|Bangs]] (1899)</small> *''M. t. chloropogon'' <small>[[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]] (1860)</small> *''M. t. oreopola'' <small>[[W. E. Clyde Todd|Todd]] (1913)</small> *''M. t. tyrianthina'' <small>[[George Loddiges|Loddiges]] (1832)</small> *''M. t. quitensis'' <small>[[John Gould|Gould]] (1861)</small> *''M. t. septentrionalis'' <small>[[Ernst Hartert|Hartert, E.]] (1899)</small> *''M. t. smaragdinicollis'' <small>[[Alcide d'Orbigny|d'Orbigny]] & [[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]] (1838)</small> Komence de la 20-a jarcento kelkaj fakuloj traktis ''M. t. chloropogon'' kaj ''M. t. smaragdinicollis'' kiel plenajn speciojn, sed tiu traktado ne estis malferme akceptita.<ref name=IOC11.2/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020/> ==Aspekto== La Smeraldgorĝa metalkolibro estas 9 ĝis 10 cm longa kaj pezas 2,7 ĝis 5,1 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas mallongan, rektan, nigran bekon. La masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn partojn kaj grizajn subajn partojn kun palaj franĝoj sur la plumoj. Ĝi havas smeraldverdan gorĝon kaj iomete forkoforman brilbronzan voston. Ankaŭ la ino estas botelverda supre. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas okroranĝaj kun olivecverdaj makuletoj kaj la malsupra brusto kaj ventro estas blankecaj kun verdaj makuletoj. Ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn.<ref name=TYME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.tyrmet1.01] Alirita la 16an de Decembro, 2021</ref> La plumaro de la aliaj subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro diferencas disde tiuj de la nomiga subspecio laŭ kelkaj manieroj. ''M. t. districta'' havas violan voston kaj la subaj partoj de la femalo ne estas makulecaj. Ambaŭ seksoj de ''M. t. chloropogon'' havas kuproruĝan voston; la masklo estas alie preskaŭ tute nigra kaj la ino havas nur kelkajn makuletojn sur la gorĝo kaj supra brusto. La vosto de ''M. t. oreopola'' estas orruĝa. La supraj plumoj de la masklo havas kuprokolorajn striojn proksime de la finoj kaj ĝiaj subaj partoj estas verdaj kun palaj franĝoj al la plumoj. La gorĝo kaj supra brusto de la ino havas malmultajn makuletojn. ''M. t. quitensis'' havas pli longan bekon ol la nomiga subspecio kaj bronz-olivan voston. La vosto de ''M. t. septentrionalis'' estas purpurblua kun verdaj enfermaĵoj kaj la subaj partoj de la masklo estas blankaj kun bronz-olivaj makuletoj. ''M. t. smaragdinicollis'' havas violan voston kiel la ''districta'' sed la gorĝo kaj supra brusto de la femalo estas tre makulecaj kiel tiuj de la nomiga subspecio.<ref name=TYME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de la Smeraldgorĝa metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC11.2/><ref name=TYME-BOW/> *''M. t. districta'', montaroj [[Sierra Nevada de Santa Marta]] de norda Kolombio kaj [[Serranía del Perijá]] de nordokcidenta Venezuelo *''M. t. chloropogon'', [[Venezuela Marborda Montaro]] inter ŝtatoj [[Aragua]] kaj [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] *''M. t. oreopola'', Andoj de Venezuelo el sudokcidenta [[Lara (Venezuelo)|Lara]] suden ĝis norda [[Táchira]] *''M. t. tyrianthina'', el suda Táchira suden tra ĉiuj tri ĉenoj de Andoj de Kolombio kaj orienta kaj suda Ekvadoro ĝis [[Piura|Piura]] en plej norda Peruo *''M. t. quitensis'', nordokcidenta Ekvadoro *''M. t. septentrionalis'', okcidenta deklivaro de Peruaj Andoj okcidente de la rivero [[Marañón]] inter departementoj [[Kaĥamarkio]] kaj [[Departemento Lima|Lima]] *''M. t. smaragdinicollis'', orienta deklivaro de Peruaj Andoj el la departemento [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]] suden kaj orienten tra centra Bolivio ĝis [[Santa-Kruzio (Bolivio)|Santa-Kruzio]] La Smeraldgorĝa metalkolibro loĝas en la interno de pluraj humidaj malfermaj pejzaĝoj, inkluzive de [[sekundara arbaro]], [[nebularbaro]], muska arbarlima arbustaro kaj [[elfarbaro]]. Ĝi ankaŭ troviĝas ĉe la randoj aŭ en arbustaj partoj de ''[[páramo]]''. Laŭ alteco ĝi varias de 1 500 ĝis 4 200 m, sed en la plej multaj areoj ĝi estas plej ofta inter 2 500 kaj 3 300 m kaj en la venezuelaj marbordaj montoj je ĉirkaŭ 1 000 m.<ref name=TYME-BOW/> ==Kutimaro== [[File:A Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina) in Peru.jpg|thumb|En Peruo]] ===Movoj=== La Smeraldgorĝa metalkolibro faras altecajn movojn inter la sezonoj, eĉ okazantaj hazarde jam je 600 m en Venezuelo.<ref name=TYME-BOW/> ===Manĝado=== La Smeraldgorĝa metalkolibro manĝadas en la [[kanopeo]] de arbustoj kaj mezgrandaj arboj, kie maskloj defendas teritoriojn. Ĝi prenas [[nektaro]]n de diversaj florplantoj, kaj per enmeto de sia beko en la [[korolo]]n dum ŝvebado aŭ alkroĉiĝante al ĝi kaj foje per trapikado de la bazo de la floro por "rabi" nektaron. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n dumfluge.<ref name=TYME-BOW/> ===Reproduktado=== La reproduktosezonoj de la ino de Smeraldgorĝa metalkolibro varias multe laŭlonge de ĝia nord-suda distribuo. La ino sole konstruas la neston, kovas la ovojn kaj zorgas pri la idoj. Ĝi unue reproduktiĝas en sia dua jaro. La nesto estas malferma taso farita el [[musko]], likenoj, hepatikoj kaj alia plantmaterialo. Ĝi povas esti nekovrita aŭ kovrita per molaj kotonecaj semoj. Ĝi estas metita en rokan niĉon aŭ pendigita de radikoj sur tera aŭ roka bordo. La ovodemetado estas de du ovoj.<ref name=TYME-BOW/><ref>{{cite journal |last=Soto-Patiño |first=Juliana |last2=Pérez-Peña |first2=Sebastiân |last3=Córdoba-Córdoba |first3=Sergio |last4=Ocampo |first4=David |date=2021 |title=On the nests, eggs, and reproductive evidence of Tyrian Metaltail (''Metallura tyrianthina'') and Glowing Puffleg (''Eriocnemis vestita'') in the northeastern Colombian Andes |journal=The Wilson Journal of Ornithology |volume=133 |issue=1 |pages=110-116 }}</ref> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-tyrianthina |species=Smeraldgorĝa metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Smeraldgorĝan metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Tyrian Metaltail ''Metallura tyrianthina'' |volume=2016 |article-number=e.T22688015A93180096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688015A93180096.en |access-date=16a de Decembro 2021}}</ref> Ĝi estas ofta tra sia vasta teritorio kaj surloke tre abunda. Ĝi ŝajnas "malpli sentema al hom-faritaj mediaj ŝanĝoj ol aliaj ''Metallura'' specioj" kaj troviĝas en multaj protektitaj areoj.<ref name=TYME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura tyrianthina}} {{Wikispecies|Metallura tyrianthina}} *[https://web.archive.org/web/20100627104310/http://chandra.as.utexas.edu/%7Ekormendy/Ecuador/TyrianMetaltailM-1828ss.jpg Photo-High Res]; [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html Artikolo] chandra.as.utexas.edu Foto: [https://web.archive.org/web/20070922133125/http://chandra.as.utexas.edu/~kormendy/ecuadorbirds.html ] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=tyrian+metaltail&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 52x671laseymsz1nuinpzujepgbrfxw 0 941110 9350187 2026-04-09T10:55:27Z Kani 670 Alidirektigis al [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] 9350187 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] k80iyaokzimqcxpu8ad8vx6p1w33w89 0 941111 9350192 2026-04-09T11:11:40Z Crosstor 3176 paŭlano 9350192 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1743]] |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Bodonhely]] |dato de morto = {{mortotago|1818|8|20}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Pécs]] }} '''[[Mateo|Máté]] Simon''' [ŝimon], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Simon Máté''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM167085/b4f93304-d6da-4c54-b4b5-91a794150268/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=732899&date=2026-04-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1743]] en [[Bodonhely]], li mortis {{mortotago|1818|8|20}} en [[Pécs]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} monaĥiĝis en [[1763]], 4 jarojn poste li pastriĝis, en 1768 li doktoriĝis el teologio. Ekde 1772 li estis pastro en [[Diósgyőr]], ekde 1774 en [[Tüskevár]]. En 1779 li estis predikisto en [[Székesfehérvár]], jaron poste [[kateĥisto]] en monaĥejo en Pécs. Post abolicio de la monaĥa ordeno li estis pastro en [[diocezo]] de Pécs. Ekde 1796 li instruis la novicojn en la seminario, fine li estis bibliotekisto. == Elektitaj kontribuoj == * ''Úr-napi prédikátzió, mellyben meg mutattatik miként adgya Krisztus ...'' (predike: 1772, prese: 1794) * ''Supplementum ad dissertationem historico-criticam clar. ...'' (1787) * ''A káromkodásról tíz prédikátziók, mellyeket mondott és kiadott.'' (1795) * ''Böjti prédikátziók V esztendőkre; mellyeket külömb helyeken és időkben mondott ...'' (1804) * ''Tóbiás élete, a mint a sz. írásban a sz. lélek ihletéséből megiratott ...'' (1814) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/simon-mate-A95D2/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/S/Simon.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Simon Mate}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 767z7d88h7g5un7kmh60af3cmaxppqn 0 941112 9350196 2026-04-09T11:22:25Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1341392634|Althea Gibson]]" 9350196 wikitext text/x-wiki * {{IMDb nomo|0316836}} [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj tenisistoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] 0rxfix94k2i753i48iq6duzn2dk22kv 9350200 9350196 2026-04-09T11:31:34Z Sj1mor 12103 9350200 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Althea Neale GIBSON''' (denaske ''Darbon'', naskita la 25-an de aŭgusto 1927 en Silver, [[Suda Karolino]]; mortis la 28-an de septembro 2003 en East Orange, [[Nov-Ĵerzejo]]) estis usona tenisistino, la unua nigrula virino kiu gajnis [[Wimbledon (turniro)|Wimbledon]]-on, kaj golfludistino. En 1956, ŝi fariĝis la unua afrik-usonano kiu gajnis [[Granda Ŝlemo (teniso)|Grandŝleman]] titolon (la Franca Malferma Turniro).<ref>{{cite web|title=Althea Gibson becomes first black Grand Slam champion in tennis|date=May 26, 2025|url=https://www.tennismajors.com/roland-garros-news/may-26th-1956-the-day-althea-gibson-became-the-first-black-player-to-win-a-grand-slam-260009.html}}</ref> La sekvan jaron, ŝi gajnis kaj Wimbledon kaj la Usonajn Naciajn Turnirojn (la antaŭulo de la [[Usona Malferma Turniro]]), poste ŝi gajnis ambaŭ denove en 1958, kaj ambaŭ jarojn ŝi estis nomita la Virina Atleto de la Jaro fare de la [[Associated Press]]. Entute, ŝi gajnis 11 Grandŝlemajn turnirojn: kvin unuopajn titolojn, kvin duopajn titolojn, kaj unu miksduopan.<ref>A&E Television Networks (2014)</ref> "Ŝi estas unu el la plej grandaj ludantoj kiuj iam vivis," diris Bob Ryland, iama trejnisto de [[Venus Williams|Venus]] kaj [[Serena Williams]]. " [[Martina Navrátilová|Martina (Navratilova)]] ne havis ŝancon kontraŭ ŝi. Mi pensas ke ŝi venkus la fratinojn Williams." En tempo kiam [[rasismo]] kaj [[antaŭjuĝo]] estis senbridaj en [[sporto]] kaj socio, Gibson ofte estis komparata kun [[Jackie Robinson]]. "Ŝia vojo al sukceso estis malfacila," diris [[Billie Jean King]], "sed mi neniam vidis ŝin ŝanceliĝi."<ref name="nyt2003">{{cite news|author=Robert McG. Thomas Jr.|title=An Unlikely Champion|url=https://www.nytimes.com/2003/09/29/sports/an-unlikely-champion.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=September 29, 2003}}</ref>  "Mi estas honorata sekvi ŝiajn paŝojn," skribis Venus Williams. "Ŝiaj atingoj preparis la scenejon por mia sukceso, kaj per ludantoj kiel mi kaj Serena kaj tiom da aliaj, ŝia heredaĵo plu vivos." <ref>Lewis, Jone Johnson.</ref> Gibson estis enkondukita en la Internacian Tenisan Halon de Famo en 1971 <ref>{{Cite web|title=Althea Gibson|url=https://www.tennisfame.com/hall-of-famers/inductees/althea-gibson|access-date=October 22, 2024|website=International Tennis Hall of Fame}}</ref> kaj la Internacian Virinan Sportan Halon de Famo en 1980.<ref>{{Cite web|date=November 4, 2019|title=International Women's Sports Hall of Fame|url=https://www.womenssportsfoundation.org/sports/international-womens-sports-hall-of-fame/|access-date=October 22, 2024|website=Women's Sports Foundation}}</ref> Komence de la 1960-aj jaroj, ŝi ankaŭ fariĝis la unua nigrula ludanto kiu konkuris en la Virina Profesia Golfa Turneo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0316836}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gibson, Althea}} [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj tenisistoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] 8ea5wl5a5tihfrbytarwi9qbclg3820 0 941113 9350203 2026-04-09T11:40:38Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1343713481|Juliette Gordon Low]]" 9350203 wikitext text/x-wiki * [http://www.juliettegordonlowbirthplace.org/ Naskiĝloko de Juliette Gordon Low] * [http://www.girlscouts.org/ Skoltinoj de Usono] * {{Gutenberg|id=33618}} * [http://dlg.galileo.usg.edu/CollectionsA-Z/318_search.html Artikoloj de Juliette Gordon Low] el la Cifereca Biblioteko de Georgio * Spring, Kelly. [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/juliette-gordon-low "Juliette Gordon Low"] . Nacia Muzeo pri Virina Historio. 2017. [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Skoltismo]] 25jgcf40kc224wya8zoa14wwrfqq77z 9350207 9350203 2026-04-09T11:47:55Z Sj1mor 12103 9350207 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Juliette Magill Kinzie Gordon LOW''' (naskita Juliette Magill Kinzie Gordon, la 31-an de oktobro 1860 en [[Savannah]], [[Georgio]]; mortis la 17-an de januaro 1927) estis usona aktivulino, kiu fondis la Skoltinojn de Usono (GSUSA). Inspirita de la laboro de [[Robert Baden-Powell]], fondinto de la [[Skoltismo|Skolta Movado]], ŝi aliĝis al la Skoltinoj-movado en [[Anglio]], formante sian propran grupon de Skoltinoj tie en 1911. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.juliettegordonlowbirthplace.org/ Naskiĝloko de Juliette Gordon Low] * [http://www.girlscouts.org/ Skoltinoj de Usono] * {{Gutenberg|id=33618}} * [http://dlg.galileo.usg.edu/CollectionsA-Z/318_search.html Artikoloj de Juliette Gordon Low] el la Cifereca Biblioteko de Georgio * Spring, Kelly. [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/juliette-gordon-low "Juliette Gordon Low"] . Nacia Muzeo pri Virina Historio. 2017. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Low, Juliette Gordon}} [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Skoltismo]] 3fxv7dp4d1743mvlelhgov38lalro7c 0 941114 9350205 2026-04-09T11:42:48Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura williami Metalura verde Viridian Metaltail (8729337205).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''Metal..." 9350205 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura williami Metalura verde Viridian Metaltail (8729337205).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Verda metalkolibro''' ''M. williami'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=Viridian Metaltail ''Metallura williami'' |volume=2017 |article-number=e.T22687990A112391938 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687990A112391938.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura williami'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Metallura williami'' |komunejo = ''Metallura williami'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura williami map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verda metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura williami'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verda metalkolibro havas jenajn kvar agnoskitajn subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''M. w. recisa'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1970 *''M. w. williami'' ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]]), 1846 *''M. w. primolina'' [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1853 *''M. w. atrigularis'' [[Osbert Salvin|Salvin]], 1893 Subspecioj ''M. w. primolina'' kaj ''M. w. atrigularis'' estis iam traktitaj kiel apartaj specioj, sed ekde almenaŭ meze de la 20-a jarcento ili estis konsiderataj subspecioj. Tamen, komence de la 21-a jarcento oni sugestis denove, ke ''atrigularis'' estus eble aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== The viridian metaltail is {{convert|11|to|12|cm|in|abbr=on}} long and weighs {{convert|4.1|to|5.3|g|oz|abbr=on}}. It has a medium length, straight, black bill. The adult male of the nominate subspecies has bottle green upper- and underparts. Its [[Gorget (bird)|gorget]] is glittering bottle green and it has a purplish blue, slightly forked, tail. The adult female's upperparts are also bottle green. Its throat, breast, and belly are mottled green and white and its outer tail feathers have whitish tips on their underside. Juveniles are similar to adult females.<ref name=VIME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, and G. M. Kirwan (2020). Viridian Metaltail (''Metallura williami''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.virmet1.01 retrieved February 28, 2022</ref> Subspecies ''M. w. recisa'' has a shorter bill, a more deeply forked tail, and shinier underparts than the nominate. ''M. w. primolina''{{apostrophe}}s tail is reddish black on top and shining green below and only slightly forked. ''M. w. atrigularis'' has a black patch in the center of its gorget; its tail is slightly forked and its underside is shining green.<ref name=VIME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of viridian metaltail are found thus:<ref name=IOC12.1/><ref name=VIME-BOW/> *''M. w. recisa'', municipality of [[Frontino, Antioquia|Frontino]] in the Western Andes of Colombia's [[Antioquia Department]] *''M. w. williami'', both slopes of Colombia's Central Andes *''M. w. primolina'', from the Andes of southern Colombia's [[Nariño Department]] into Ecuador as far south as northern [[Azuay]] *''M. w. atrigularis'', Andes of southern Ecuador from [[Morona-Santiago Province]] almost to Peru The viridian metaltail inhabits ''[[páramo]]'' grasslands with scattered shrubs and the shrubby edges of humid [[montane forest]] and [[elfin forest]]. In Ecuador it usually occurs between {{convert|2700|and|3600|m|ft|abbr=on}} of elevation and ranges up to {{convert|4000|m|ft|abbr=on}} in Colombia. There have been sightings as low as {{convert|2100|m|ft|abbr=on}}.<ref name=VIME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The viridian metaltail is assumed to be sedentary, but males might disperse to the higher elevations outside the breeding season.<ref name=VIME-BOW/> ===Manĝado=== The viridian metaltail forages at all levels of its habitat's vegetation. It feeds on nectar while hovering and favors shrubs of families [[Ericaceae]] and [[Melastomataceae]]. Males defend feeding territories.<ref name=VIME-BOW/> ===Reproduktado=== The viridian metaltail's breeding season has not been well defined but appears to be within February to August. Nests are made of moss lined with soft plant down and small feathers, and are often placed in a rocky niche or other sheltered spot. The female incubates the clutch of two white eggs.<ref name=VIME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-williami |species=Verda metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the viridian metaltail as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It occurs in several protected areas but much of its ''páramo'' habitat has been burned for conversion to cattle pasture.<ref name=VIME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura williami}} {{Wikispecies|Metallura williami}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] lvsxlbe1iaej81m3tr0ftcsmpctfmw2 9350208 9350205 2026-04-09T11:50:17Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350208 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura williami Metalura verde Viridian Metaltail (8729337205).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Verda metalkolibro''' ''M. williami'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=Viridian Metaltail ''Metallura williami'' |volume=2017 |article-number=e.T22687990A112391938 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687990A112391938.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura williami'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Metallura williami'' |komunejo = ''Metallura williami'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura williami map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verda metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura williami'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verda metalkolibro havas jenajn kvar agnoskitajn subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''M. w. recisa'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1970 *''M. w. williami'' ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]]), 1846 *''M. w. primolina'' [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1853 *''M. w. atrigularis'' [[Osbert Salvin|Salvin]], 1893 Subspecioj ''M. w. primolina'' kaj ''M. w. atrigularis'' estis iam traktitaj kiel apartaj specioj, sed ekde almenaŭ meze de la 20-a jarcento ili estis konsiderataj subspecioj. Tamen, komence de la 21-a jarcento oni sugestis denove, ke ''atrigularis'' estus eble aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Verda metalkolibro estas 11 ĝis 12 cm longa kaj pezas 4,1 ĝis 5,3 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas brile botelverda kaj ĝi havas purpurbluan, iomete forkoforman voston. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas botelverdaj. Ĝiaj gorĝo, brusto kaj ventro estas makulecaj verdblanke kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VIME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Viridian Metaltail (''Metallura williami''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.virmet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> Subspecio ''M. w. recisa'' havas pli mallongan bekon, pli forkoforman voston, kaj pli brilajn subajn partojn ol la nomiga. La vosto de ''M. w. primolina'' estas ruĝecnigra supre kaj brilverda sube kaj nur iomete forkoforma. ''M. w. atrigularis'' havas nigran makulon en la centro de sia gorĝo; ĝia vosto estas iomete forkoforma kaj ĝia malsupra flanko estas brilverda.<ref name=VIME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The subspecies of viridian metaltail are found thus:<ref name=IOC12.1/><ref name=VIME-BOW/> *''M. w. recisa'', municipality of [[Frontino, Antioquia|Frontino]] in the Western Andes of Colombia's [[Antioquia Department]] *''M. w. williami'', both slopes of Colombia's Central Andes *''M. w. primolina'', from the Andes of southern Colombia's [[Nariño Department]] into Ecuador as far south as northern [[Azuay]] *''M. w. atrigularis'', Andes of southern Ecuador from [[Morona-Santiago Province]] almost to Peru The viridian metaltail inhabits ''[[páramo]]'' grasslands with scattered shrubs and the shrubby edges of humid [[montane forest]] and [[elfin forest]]. In Ecuador it usually occurs between {{convert|2700|and|3600|m|ft|abbr=on}} of elevation and ranges up to {{convert|4000|m|ft|abbr=on}} in Colombia. There have been sightings as low as {{convert|2100|m|ft|abbr=on}}.<ref name=VIME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The viridian metaltail is assumed to be sedentary, but males might disperse to the higher elevations outside the breeding season.<ref name=VIME-BOW/> ===Manĝado=== The viridian metaltail forages at all levels of its habitat's vegetation. It feeds on nectar while hovering and favors shrubs of families [[Ericaceae]] and [[Melastomataceae]]. Males defend feeding territories.<ref name=VIME-BOW/> ===Reproduktado=== The viridian metaltail's breeding season has not been well defined but appears to be within February to August. Nests are made of moss lined with soft plant down and small feathers, and are often placed in a rocky niche or other sheltered spot. The female incubates the clutch of two white eggs.<ref name=VIME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-williami |species=Verda metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the viridian metaltail as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It occurs in several protected areas but much of its ''páramo'' habitat has been burned for conversion to cattle pasture.<ref name=VIME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura williami}} {{Wikispecies|Metallura williami}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 5u8l7lx5x0f4z5yzahpw6gr2uvxjd70 9350210 9350208 2026-04-09T11:55:41Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350210 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura williami Metalura verde Viridian Metaltail (8729337205).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Verda metalkolibro''' ''M. williami'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=Viridian Metaltail ''Metallura williami'' |volume=2017 |article-number=e.T22687990A112391938 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687990A112391938.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura williami'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Metallura williami'' |komunejo = ''Metallura williami'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura williami map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verda metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura williami'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verda metalkolibro havas jenajn kvar agnoskitajn subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''M. w. recisa'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1970 *''M. w. williami'' ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]]), 1846 *''M. w. primolina'' [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1853 *''M. w. atrigularis'' [[Osbert Salvin|Salvin]], 1893 Subspecioj ''M. w. primolina'' kaj ''M. w. atrigularis'' estis iam traktitaj kiel apartaj specioj, sed ekde almenaŭ meze de la 20-a jarcento ili estis konsiderataj subspecioj. Tamen, komence de la 21-a jarcento oni sugestis denove, ke ''atrigularis'' estus eble aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Verda metalkolibro estas 11 ĝis 12 cm longa kaj pezas 4,1 ĝis 5,3 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas brile botelverda kaj ĝi havas purpurbluan, iomete forkoforman voston. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas botelverdaj. Ĝiaj gorĝo, brusto kaj ventro estas makulecaj verdblanke kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VIME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Viridian Metaltail (''Metallura williami''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.virmet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> Subspecio ''M. w. recisa'' havas pli mallongan bekon, pli forkoforman voston, kaj pli brilajn subajn partojn ol la nomiga. La vosto de ''M. w. primolina'' estas ruĝecnigra supre kaj brilverda sube kaj nur iomete forkoforma. ''M. w. atrigularis'' havas nigran makulon en la centro de sia gorĝo; ĝia vosto estas iomete forkoforma kaj ĝia malsupra flanko estas brilverda.<ref name=VIME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Verda metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=VIME-BOW/> *''M. w. recisa'', Frontino en Okcidentaj Andoj de Kolombio en la [[Departemento Antjokio]] *''M. w. williami'', ambaŭ deklivaroj de Kolombiaj Centraj Andoj *''M. w. primolina'', el Andoj de sudkolombia [[Departemento Nariño]] ĝis Ekvadoro tiom suden kiom ĝis norda [[Azuay]] *''M. w. atrigularis'', Andoj de suda Ekvadoro el la [[provinco Morona-Santiago]] preskaŭ gis Peruo La Verda metalkolibro loĝas en ''[[páramo]]'' herbejoj kun disaj arbustoj kaj la arbustajn randojn de humida [[montarbaro]] kaj [[elfarbaro]]. En Ekvadoro ĝi kutime troviĝas inter 2 700 kaj 3 600 m de alteco kaj atingas ĝis 4 000 m en Kolombio. Estis ekvidoj eĉ je malaltaj punktoj de 2 100 m.<ref name=VIME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The viridian metaltail is assumed to be sedentary, but males might disperse to the higher elevations outside the breeding season.<ref name=VIME-BOW/> ===Manĝado=== The viridian metaltail forages at all levels of its habitat's vegetation. It feeds on nectar while hovering and favors shrubs of families [[Ericaceae]] and [[Melastomataceae]]. Males defend feeding territories.<ref name=VIME-BOW/> ===Reproduktado=== The viridian metaltail's breeding season has not been well defined but appears to be within February to August. Nests are made of moss lined with soft plant down and small feathers, and are often placed in a rocky niche or other sheltered spot. The female incubates the clutch of two white eggs.<ref name=VIME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-williami |species=Verda metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the viridian metaltail as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It occurs in several protected areas but much of its ''páramo'' habitat has been burned for conversion to cattle pasture.<ref name=VIME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura williami}} {{Wikispecies|Metallura williami}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 7eybblhsn0326c0p6rupzoaz3mh0mqp 0 941115 9350206 2026-04-09T11:44:49Z Kani 670 Alidirektigis al [[Verda metalkolibro]] 9350206 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Verda metalkolibro]] 70k5q6g063n5ro1804iqu1xketod2m7 0 941116 9350209 2026-04-09T11:50:18Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1344811397|Wilma Mankiller]]" 9350209 wikitext text/x-wiki * Dokumentario pri [http://www.mankillerdoc.com/ Mankiller] de Valerie Red-Horse Mohl * [http://voicesofoklahoma.com/interview/mankiller-wilma/ Intervjuo de Voices of Oklahoma kun Wilma Mankiller.] Intervjuo en la unua persono farita kun Wilma Mankiller la 13-an de aŭgusto 2009. * [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/wilma-mankiller Paĝo de la Nacia Muzeo pri Virina Historio] * [https://snaccooperative.org/view/67192212 Sociaj retejoj kaj arkiva kunteksto] [[Kategorio:Usonaj indianoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Nederlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] 5i0000rhe4m7g8l5geb6vxl41a99z2u 0 941117 9350211 2026-04-09T11:55:43Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Federacia Registaro de Usono]] 9350211 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Federacia Registaro de Usono]] tuygb7vq6chi1xyb58dpzr8o1595ftd