Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 2015 9350258 9303404 2026-04-09T12:51:05Z Sj1mor 12103 9350258 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Louis Armstrong restored.jpg|eta|[[Louis Armstrong]] – Unu el la plej gravaj muzikistoj de la [[Historio de ĵazo#Antikva ĵazo (ekde 1900)|pasia ĵazo]] kun granda influo sur la plua evoluo de ĵazo]] '''Ĵazo''' estas [[Muziko|muzikĝenro]] ekestinta proks. 1900 en la [[sudaj ŝtatoj de Usono]], kiun komence generis ĉefe [[Afrik-usonanoj|nigruloj]] kaj kiu multmaniere evoluis – ofte per kunfando kun aliaj muzikaj tradicioj kaj [[muzika ĝenro|ĝenroj]]. Intertempe al ĵazo ankaŭ apartenas muzikformoj, kiuj ofte nur malfikse aŭ preskaŭ ne ligiĝas al nigrula tradicio. Ĵazo ofte estas rigardata rilate sian artan gravecon kiel usona paralelaĵo al „[[Klasika muziko|klasika]]“ eŭropa muziko. Krom tio ĝi malfermis en preskaŭ ĉiuj fakoj de muziko, ekde popularmuziko ĝis [[popolmuziko]], novajn eblecojn. == Distingiloj de ĵazo == Ĵazo baziĝas plejparte eŭropa [[tonsistemo]] kaj uzas eŭropajn [[Melodiko|melodi-]] kaj [[Harmoniscienco|harmoni]] -sistemojn, muzikajn formojn (ekzemple [[kantoformo]]n), same kiel eŭropajn instrumentojn (blovinstrumentojn, pianon, gitaron, kontrabason, grandan kaj malgrandan tamburojn, cimbalojn). Ĵazo uzas tamen la muzikkulturon devenan el Eŭropo. Centre staras aparta ritmosistemo rilate la movosenton ([[svingo (ritmo)|svingo]], [[ritmomodelo]]), intensa, spontana interagado (i.a. [[voko kaj respondo]]) kaj sonformado orientiĝa je la kanta. Ĉi tiuj elementoj, ĉefe la ritmaro, estas rekondukeblaj sur la muziksento de [[Tradicia afrika muziko|afrikaj muzikkulturoj]].<ref>Komp. John Miller Chernoff, Rhythmen der Gemeinschaft. Munkeno 1994 (angla lingva 1979) ISBN 3-923804-39-3; [[Gerhard Kubik]], Afrikanische Elemente im Jazz - europäische Elemente in der populären Musik Afrikas. En: G. Kubik, Zum Verstehen afrikanischer Musik. Lepsiko 1988. ISBN 3-379-00356-5, p. 322ss.</ref> {{Ĉefartikolo|Ĵazharmoniaro|Ĵazritmaro}} Ankaŭ la pli tendencoj de ĵazo montras kelkajn muzikajn kaj estetikajn karakterizaĵojn, kiuj ekkonigas ilin kiel.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.darmstadt.de/kultur/musik/jazz/history/Jazzhistory-1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-08-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110321164210/http://www.darmstadt.de/kultur/musik/jazz/history/Jazzhistory-1.htm |arkivdato=2011-03-21 }}</ref> Al ĉi tiuj distingiloj apartenas krom la ĉefe je pli fruaj epokoj stilformaj [[blusa tono|blusaj tonoj]]: * [[Improvizado (muziko)|improvizado]], * ĵazritmaro kun (almenaŭ tendence) [[ritmo|plurritma]] karaktero, ekzemple per la [[interpulso]] * aparta maniero de tonformado (ekzemple [[glitsono]]j kaj [[fendosono]]j) kaj traktado de la instrumentoj, * stila individueco de unuopaj muzikistoj kaj * tradiciorilato al antaŭaj stiloj de la ĵazhistorio. == Centraj ĵazstiloj == {{Ĉefartikolo|Historio de ĵazo}} Kadre de la disvastiĝo de ĵazo komence ekestis la ĵazkritiko kaj poste la [[ĵazesploro]]. Ĝi komprenas ĵazon ne nur kiel entuziasmiga distra muziko, sed ankaŭ kiel serioza kultura atingaĵo. Tiel ĝi kontribuis decide al la estimo kaj al kompreno de pli granda publiko por ĉi tiu muziko. Per tio ĝi preparis la grundon por tio, ke la evoluoj naskitaj ekde la 1940-aj jaroj, kiuj situas, kiel la [[moderna ĵazo]], trans la popularmuziko, ja trovis tutmondan aŭskultantaron. Tamen la ĵazkritiko kontraŭis per siaj kategoriigoj kaj interpretadoj ofte al la alispeca aliro de la muzikistoj, plejparte stampita de nigrusona kulturo. La ĵazkritiko konceptis aron da ĵazstiloj kaj interpretis ilian sinsekvon tiel, ke la ĵazhistorio, baziĝanta sur [[bluso]], [[gospelo]] kaj [[ragtimo]], almenaŭ ĝis en la 1960-aj jaroj aperis kiel proksimume „konsekvenca“ evoluo: novorleana ĵazo/diksilando; ĉikaga ĵazo; svingo; bibopo; malpasia ĵazo/okcident-marborda ĵazo; malmolbopo /orient-marborda ĵazo; libera ĵazo; kunfando-ĵazo/rokĵazo. Proksimume ekde 1970 la varieco de la malsamaj stiloj kreskis konsiderinde kaj per ili ankaŭ kontraŭaj komprenoj pri tio, kio gravas en ĵazo, kiuj evoluoj estas direktomontraj kaj kiuj nov-alvenintaj muzikistoj estas taksendaj kiel gravaj. Ne plu sukcesis do por la tempo ekde la 1970-aj jaroj ĝenerale akceptita prezentado de stila evoluo. Tial hodiaŭ oni uzas plurajn, parte diferencajn nomojn por stiloj, tendencoj kaj muzikistaj rondoj. Ankaŭ la stilojn de la pasinteco oni riĉigas ekde pli novaj perspektivoj foje per aldonaj stilnomoj („latinida ĵazo“, „[[modala ĵazo]]“) kaj taksas ilin diference. Muzikistoj, sed ankaŭ ĵazkritikistoj kaj –esploristoj mem pridubas en ĝenerale ĉiujn tiajn kategoriigojn. Tiuj tamen restis en uzo por ĝenerala orientiĝo. === Novorleana ĵazo (ekde 1900) === [[Dosiero:JazzFuneralWratten.jpg|eta|La ''Algiers Brass Band'' en Nov-Orleano]] [[Novorleana ĵazo]] evoluis komence de la 20-a jarcento en [[Nov-Orleano]] ([[Luiziano]]) kaj disvastiĝis en la 1910-aj jaroj per novorleanaj bandoj al Ĉikago (Ilinojso) kaj Novjorko. Novorleana ĵazo ofte estas rigardata kiel la unua vera ĵazstilo. Ĝi estis ankaŭ la unua muziko, kiu estis citita per la termino ''ĵazo''. Fama pli malfrua reprezentanto de novorleana ĵazo estis [[Louis Armstrong]], kiu tamen aktivis entute sur multaj diversaj kampoj de ĵazo. Historia antaŭuloj estis la muziko de [[marŝbando]]j, preĝejaj kantoj, [[nigrula preĝokanto|nigrulaj preĝokantoj]] kaj [[bluso]], sed ankaŭ ragtimo. En la 1950-aj jaroj la novorleana ĵazo travivis revivigon. Stilaj distingiloj: [[kolektivimprovizado]], [[Breĉo (muziko)|breĉoj]], trumpeto estas [[ĉefvoĉo]] (estas ĉirkaŭludata de aliaj voĉoj). === Diksilando (ekde 1910) === Pro la tiama rasapartigo bandoj estis separitaj laŭ haŭtkoloroj. En Nov-Orleano ekde la komenco ekzistis kaj nigrulaj kaj ankaŭ blankulaj bandoj. Ili ofte duelis muzike en la stratoj. Finfine elformiĝis blankula ludmaniero de novorleana ĵazo, la [[diksilando]]. Je ĉi tiu stilo la origina sonformado, trentonoj, esprimpova vibrado kaj la totalesprimo paŝis malantaŭen. La melodioj estis pli glataj, la harmonioj pli puraj kaj la tekniko pli lerta. Diksilando tamen ne estas klare dislimigebla de novorleana ĵazo. Dumpase de la tempo muzikistoj ludis sendepende de sia haŭtkoloroj ambaŭ stilojn. Nun ekzistas tri ĉefaj tendencoj de diksilando: la ĉikaga stilo, la okcident-marborda revivigo kaj tradicia novorleana ĵazo. === Ĉikaga ĵazo (ekde 1920) === En Ĉikago la novorleana ĵazo kaj la diksilando de la profesiuloj el la sudaj usonaj ŝtatoj trovis multajn imitantojn. Al tiuj apartenis aparte junaj amatoroj, plejofte lernantoj kaj studentoj. Ili ne sukcesis samvalore reprodukti la komplikajn strukturojn. Pro tio ekestis nova stilo, la [[ĉikaga ĵazo]]. Je tiu la melodioj ne interkruciĝas, sed estas paralelaj. La unuopaj solooj havis male al la kolektivimprovizado de la novorleana ĵazo pli multan gravecon. Unuafoje en ĵazo jen aperis la [[saksofono]] kiel grava instrumento. Grava reprezentanto de ĉi tiu stilo estis [[Bix Beiderbecke]]. === Svingo (ekde 1926) === [[Svingo (muzikstilo)|Svingo]] estis la plej populara stilo de la ĵazhistorio. Ĝi ekestis meze ĝis fine de la [[1920-aj]] jaroj. Pro la mondekonomia krizo la muzikistoj unuiĝis en tiel nomataj [[bandego]]j, ĉar ili kiel unuopuloj ne plu povis ekzisti en ĉi tiu profesio. Svingo havis sian florepokon inter 1935 kaj 1945. [[Kansasurba ĵazo]] kaj [[sudokcidenta svingo]] komence estis regionaj diferencoj de svingo, kiuj tamen ekde meze de la 1930-aj jaroj ankaŭ akiris transregionan kaj tutmondan gravecon. Dum ĉi tiu tempo ankaŭ gospelo transprenis multan el la ĵazharmoniaro kaj influis poste per tio ritmenbluso. En Eŭropo evoluis ekde la 1930-aj jaroj la [[cigana ĵazo]]. Plej fama reprezentanto de ĉi tiu stilo estis gitaristo [[Django Reinhardt]], kiu decide kunformis ĉi tiun stilon. En cigana ĵazo troviĝas influoj de eŭropaj muziktradicioj. Gitaroj kaj violonoj apartenas al la baza instrumentaro. === Bibopo (ekde 1940) === [[Dosiero:Dizzy Gillespie playing horn 1955.jpg|eta|altdekstre|[[Dizzy Gillespie]] – vojpreparanto de bibopo kaj latinida ĵazo]] [[Bibopo]] evoluis ekde 1940 kaj starigis la fundamentojn por la [[moderna ĵazo]]. Apartaĵoj de bibopo estas pli grandaj ritmaj liberecoj por frapinstrumentaro kaj baso, treege rapidaj [[tempoindiko (muziko)|tempoj]] kaj pli komplikaj harmoniskemoj ol en svingo, samkiel la tempoduobligo en la soloistajn improvizadojn. Samtempe malfirmiĝis la ligo al temo. Muzikistoj kiel [[Charlie Parker]] kutime reekprenis nur la formon kaj la harmonisinsekvojn de muzikpeco kaj plejparte lasis nekonsiderata melodion de la temo dum la improvizadoj. Plua distingilo de bibopo estas improvizadoj trans pli longa tempospaco; foje ili komencas aŭ malkomencas enmeze de strofo.<ref>Andre Asriel, Jazz: Aspekte und Analysen. Berlino 1985, p. 186</ref> Miksitajn formojn de ĉi tiu [[moderna ĵazo]] kun la svingo oni komence surmerkatigis sub la nomo "mainstream jazz" ([[ĉeftendenca ĵazo]]). === Latinida ĵazo (ekde 1947) === [[Latinida ĵazo]] estas ludmaniero de [[moderna ĵazo]], kiu distingiĝas precipe per la transpreno de ritmoj kaj foje ankaŭ komponaĵoj el la repertuaro de la [[latinamerika muziko]]. Komence temis ĉefe pri kombinado de ĵazo kun elementoj de diversaj stiloj el [[Karibio]], je kio la [[kuba muziko]] ricevis bazan pozicion. Plivastasence la nocio ampleksas ankaŭ influojn el la [[Muziko Populara Brazila|brazila popularmuziko]]. Pioniro de latinida ĵazo estis [[Dizzy Gillespie]]. Li prezentis en 1947 en la novjorka [[Carnegie Hall]] kune kun kubaj perkutinstrumentistoj "Afro-Cuban Drums Suite". Vidu ankaŭ artikolon [[Afrikokuba ĵazo]]. === Malpasia ĵazo (ekde 1948) === [[Malpasia ĵazo]] ([[angla lingvo|angle]]: cool jazz) evoluis fine de la 1940-aj jaroj en [[Novjorko]] el la bibopo. La termino "cool" rilatas al pli silentema baza teniĝo de fermiteco kaj je la muzikado. "Cool" estas la muzikadmaniero kontraste al la pasia ("hot") muzikado de la novorleana ĵazo. Ĝusta traduko de "cool" estus do ne „freŝa“, kiel staras en la vortaro de Bertilo Wennergren <ref>vidu https://bertilow.com/roko/helpo/angla.html#r</ref>, sed pli bone „malpasia“. La malpasia ĵazo kun pioniroj kiel [[Lennie Tristano]] aŭ [[Miles Davis]] estas pli koncerta kaj preferas pli malrapidajn tempojn kaj vaste etendiĝajn melodiliniojn. La [[okcident-marborda ĵazo]] ekestinta en Kalifornio, estas melodiema variaĵo de ĉi tiu stilo, kiu pli klare celas kontentigi distrobezonojn. === Malmolbopo (ab 1955) === [[Dosiero:Art Blakey08.JPG|eta|[[Art Blakey]], kun sia bando [[Jazz Messengers]], estis grava reprezentando de malmolbopo]] [[Malmolbopo]] ([[angla lingvo|an.:]] ''hard bop'') estas pluevoluigo de [[bibopo]]. Ĝi enprenis elementojn de pli nova nigrusona distra muziko, kiu rezultigis entute rime akcentatan ludmanieron orientiĝintan je la taktunuoj. [[Soŭlĵazo]] estas la pli [[funko|funka]] variaĵo, kiu ekestis en la fruaj 1960-aj jaroj. === Libera ĵazo (ekde la fino de la 1950-aj jaroj) === [[Libera ĵazo]] estas unuaflanke historia termino por libera neligita improvizado en ĵazo de la 1960-aj jaroj. Aliaflanke ĝi estas modelo disradianta ĝis nuntempe, kiu proponas la eblecon evoluigi ĉiam novajn formojn en ĵazo. Tial stila analizo estas ebla nur limigite. En nuntempa [[avangarda ĵazo|avangarda]] aŭ [[pionira ĵazo]] - pli malfrua variaĵo de libera ĵazo – oni kutime baziĝas sur trairaj mezuroj. Krom tio aktuale ekestis per [[nova improvizadmuziko|libera improvizado]] formo de spontana ludo, kiu tamen rezignas la rilatojn kaj religojn al ĵazo kaj surtretas novan kontinenton trans establiĝintaj muzikĝenroj. === Kunfando-ĵazo (ekde la fino de la 1960-aj jaroj) === [[Kunfando-ĵazo]] estas ĝenro, kiu kombina ĵazon kun aliaj stiloj, aparte kun rokmuziko kaj funko. Estas tipe, ke jen ĵazmuzikistoj miksas ĵazteknikojn, uzante elektre amplifitajn instrumentojn ekz. [[elektra gitaro|elektran gitaron]], elektran [[piano]]n aŭ [[sintezilo]]n kun ritmaj strukturoj el nigrusona popularmuziko. Tio povus estis la ritmomodeloj de [[soŭlo]], de [[ritmenbluso]] aŭ ankaŭ duumaj ritmoj de la rokmuziko. [[Ĵazfunko]] estas funka variaĵo de kunfandomuziko. Samgrade, kiel ĵazmuzikistoj alproksimiĝis al la rokmuziko aŭ al funko (ekzemple [[Volker Kriegel]] aŭ [[Herbie Hancock]]) ankaŭ ekestis kunfando ekde la alia flanko: Rokmuzikistoj kiel [[Brian Auger]], [[Al Kooper]] kaj bandoj kiel ''Embryo'' aŭ ''[[Henry Cow]]'' kreis ''rokĵazon'' analoge al ''ĵazroko'' de [[Miles Davis]] aŭ ''Nucleus''. == Nuntempa evoluoj == [[Dosiero:Matana-roberts.jpg|eta|altdekstre|[[Association for the Advancement of Creative Musicians|AACM]]-saksofonistino [[Matana Roberts]] ĉe [[Moers Festival]] en 2006]] === Moderna kreiva ĵazo === [[Modern-kreema ĵazo]] estas ĵazstilo, kiu nuntempe ekprenas la stilan variecon de [[moderna ĵazo]]. Ĝi estas rigardata kiel pluevoluo de libera ĵazo kaj ekestis per la variaj muzikaj rimedoj, kiuj estas alireblaj por nuntempaj muzikistoj. Multaj ĵazmuzikistoj el tio disvolvis personajn improvizolingvojn. Tiel ili povas esprimi sin improvize en la variaj nuntempaj ĵazstiloj. Muzikistoj kiel [[Paul Bley]], [[James Carter]], [[Theo Jörgensmann]] aŭ [[Michael Moore (muzikisto)|Michael Moore]] estas alkalkuleblaj al ''moderna kreiva ĵazo''. === Monda ĵazo resp. etna ĵazo === Alie ol pli fruaj renkontoj de ĵazmuzikistoj kun muzikistoj el aliaj muzikkulturoj, dum kiuj ĵazmuzikistoj traktis [[ekzoto|ekzotajn]] temojn per rimedoj de la ĵazstilaro, ekde la 1970-aj jaroj ekestis ligoj de ĵazo kun muziko ekster tiu de Eŭropo kaj Nordameriko, en kiuj la „okcidentumaj“ muzikistoj metis malantauen la ĵazkarakteron favore al egalrajta interŝanĝo kaj al klopodo pri vera kunfando (ekzemple en la ensembloj ''[[Shakti (bando)|Shakti]]'' aŭ ''Codona''). Por ĉi tiuj provoj de muzika sintezo nomoj kiel „monda ĵazo“ aŭ ankaŭ „[[etnoĵazo]]“ establiĝis. La termino „[[mondmuziko]]“ tamen estas ankaŭ transamaniere komprenebla, laŭsence de komuneco kiel bazo de ĉiuj muzikkulturoj, de tutmonda muzika lingvo kaj eĉ laŭsence de bildigo de universalaj (spiritaj) mondprocesoj per muziko. === Novtradiciismo === Adeptoj de „novtradiciismo“ rifuzas la evoluojn de libera ĵazo kaj de kunfandoĵazo kiel kontraŭdira al la esenco de ĵazo kaj rigardas la elementojn bluso kaj svingo kiel nemalhaveblajn erojn de ĵazo. La tiel nomata „[[novbopo]]“ - aktuala formo de ĵaztradicio deduktita el bibopo kaj malmolbopo – okupas esencan parton de la novtradiciismo, kiu tamen etendiĝas vaste trans ĉi tiu: unuaflanke per retiriĝo sur pli malnovaj stiloj (Louis Armstrong estas grava referenculo), aliaflanke per forta influo de la tiel nomata modala ĵazo (ĉiam modelas la kvinopoj de Miles Davis). En la malfono de publika intereso pri ĉi tiu movado staras trumpetisto [[Wynton Marsalis]]. === Novklasikismo === [[Dosiero:Roy Hargrove (Photo Eddy Westveer).jpg|eta|[[Roy Hargrove]]]] La termino „novklasikismo“ signifas stilon, kiu estas kaj la logika konsekvenco kaj ankaŭ la forturniĝo de libera ĵazo. Ĝi eliĝis el la "gesto de la longa improviza libera flugo", rezignis tamen la estetikon de la [[avangardo]].<ref>cit.l. Hannah Dübgen, Blue Notes on Black and White Keys: Stationen und Aspekte des Piano Jazz der 70er Jahre unter besonderer Betrachtung der Soloimprovisationen von Keith Jarrett, Chick Corea und Alexander von Schlippenbach. 2003 [http://www2.hu-berlin.de/fpm/works/duebgen.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090720120753/http://www2.hu-berlin.de/fpm/works/duebgen.htm|date=2009-07-20}}</ref> Ĉi tiu stilo havas komune kun la novtradiciismo („klasikismo“ laŭsence de Berendts) la altestimon por la nigrusona ĵaztradicio, enigas tamen en sian komprenon de tradicio la formojn kaj esprimrimedojn de la tuta ĵazo. Ĉefrolantoj de ĉi tiu stilo, kiu ekde la 1990-aj jaroj pli kaj pli alproksimiĝas al novtradiciismo, estas i.a. [[Archie Shepp]] aŭ [[David Murray]]. David Murray ekzemple melodiigas en sia ludo la kriecajn preterblov-efektojn de libera ĵazo, kiuj per tio pli similas al modernaj formoj de blusvokoj ol ke ili estus kompreneblaj laŭ avangarda senco. === Psikedela ĵazo === La termino „Acid Jazz“ (eo: [[psikedela ĵazo]]) ekestis en la malfruaj 1980-aj jaroj, kiam ĉefe britaj [[diskludisto]]j remalkovris danceblajn sonregistraĵojn de soŭla kaj funka ĵazo el la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj kaj ludis en [[diskludejo]]j. Multaj sonregistraĵoj el la tiama epoko reaperis sub ĉi tiu nomo. Kadre de ĉi tiu revivigo ankaŭ formiĝis novaj ensembloj, kiuj kombinis ĵazon kun [[soŭlo]] kaj [[funko]]. Je tio ili ankaŭ uzis elektronikajn songenerilojn, aparte je la [[pulso (muziko)|pulso]], sed ankaŭ je la aranĝo. Psikedela ĵazo funkcias kiel dancmuziko kaj estas parenca al [[diskoo]]. === Sudmanhatana ĵazo === „Downtown“ (Sudmanhatano) estas nomo por preskaŭ nure eŭrop-usona ĵazmondeto, kiu en Sudmanhatano apartan stilon. Ĝi enkondukis en la 1980-aj jaroj la ĵazon en treege avangardajn regionojn („[[bruoroka muziko|bruomuziko]]“ (uzado de bruoj anstataŭ tonoj) kun ligoj al „[[Nova Muziko]]“ kaj al pionira rokmuziko. El tio evoluis treege multstila muzikkompreno: la plej variaj muzikspecoj ([[Filmmuziko|trukfilma muziko]], pionira ĵazo, [[grinckerna muziko]] ktp.) estas egalrajte uzataj – ofte kolaĝece kaj je rapide ŝanĝiĝa sinsekvo. Centra persono de ĉi tiu mondeto estas aldosaksofonisto [[John Zorn]]. === Imaga popolmuziko === Je la koncepto de [[imaga popolmuziko]] popolmuzikaj aŭ popolmuzikaj sentataj melodioj aŭ ritmaj strukturoj estas la elirpunkto por improvizadoj. Krom muzikistoj el la rondo de [[Association à la Recherche d’un Folklore Imaginaire]] (ARFI) kiel ekz. [[Louis Sclavis]] ankaŭ [[Gianluigi Trovesi]] kaj intertempe ankaŭ [[Norbert Stein]] el Germanujo apartenas al la ĉefaj reprezentantoj de ĉi tiu stilo. === G-bazo === [[Dosiero:Steve Coleman 1611.JPG|eta|hochkant|Steve Coleman (Parizo 2004), plej elstara reprezentanto de la movado ''g-bazo'']] La muziko, kiun faras elstaraj muzikistoj el la rondo de [[g-bazo]] (aŭ [[bazego]]) havas ege komplikan strukturon kaj esta virtuoza. Ĝi enigas multajn elementojn el la ĵaztradicio, akcentas tamen la nuntempecon kaj radikas en la aktuala nigrusona [[ritmomodelo|ritmomodela]] muziko. === Elektronika ĵazo === [[Elektronika ĵazo]] (foje ankaŭ nomata „novĵazo“) estas tendenco de [[elektronika muziko]] el la malfruaj 1990-aj kaj 2000-aj jaroj. Ankaŭ elektronika ĵazo nur relative estas nomebla origina ĵazstilo, ĉar la bazo de ĉi tiu muziko plejparte estas elektronika muziko, ligita kun ĵazelementoj. Kiel ankaŭ [[elektroniko (muziko)|elektroniko]] aŭ [[ĉefpulso]] elektroĵazo ne estas klare difinita, sed estas varie uzata same kiel uzata por multaj muzikvariaĵoj. Elektronika ĵazo oni nomas ekzemple kaj [[drumenbaso]]n aŭ [[haŭzo]]n kun ĵazaludoj. === Glata ĵazo resp. popĵazo === [[Dosiero:Rebekka Bakken Wien Mai 2007g.jpg|eta|hochkant|Rebekka Bakken en 2007 je Vieno]] [[Glata ĵazo]] ofte estas alordigata al [[fonmuziko]]. Ekestinta el [[ĵazroko]] kaj [[kunfandomuziko]] de la 1970-aj jaroj, ĉi tiu melodiema muzikado ligas ĵazon kun rimaj strukturoj de populara muziko. Glata ĵazo estas plejparte radioformato, kiu populariĝis je norda Ameriko en la 1990-aj jaroj. Al la pioniroj apartenas [[Bob James]], [[Lee Ritenour]] kaj [[Grover Washington la pli juna]]. Aparte sukcesaj interpretantoj estas [[George Benson]] kaj [[Kenny G.]], en Germanujo famiĝis [[Till Brönner]]. Dum la lastaj jaroj ĉefe kantistinoj kiel [[Silje Nergaard]], [[Rebekka Bakken]], [[Katie Melua]], [[Norah Jones]], [[Viktoria Tolstoy]] kaj [[Solveig Slettahjell]] ligas ĵazon kun popularmuzikaj elementoj. Jen la nomo [[popĵazo]] pli taŭgas. === Ĵazrepo === Kiam ekestis [[hiphopo]], ĵazo enigis ankaŭ ĉi tiun muzikĝenron. Reprezentanto de [[ĵazrepo]] en Germanujo estas [[Jazzkantine]]. Kiel pioniro de ĉi tiu ĵazstilo validas la bando [[Jazzmatazz]]. == Muzika formo == Kompare kun la „grandforma arĥitekturo“ en eŭropa [[altkultura muziko]] kun pli kaj pli grande planita komplika strukturo de sia [[kompozicio|komponaĵoj]] ĵazo efikas plejparte simpla, simile ankaŭ al afrikaj kaj barataj muzikformoj. Pro la graveco de improvizado kaj modelritmo en ĵazo la muzika formado estas treege envolvita en la paso de la tempo kun principe malferma finaĵo. Ĵazo havas plejparte sinsekvan strukturon kaj inklinas pro tio al [[moduleco|modulaj]], pli malgrandaj formeroj. Laŭ muziksciencisto kaj pianisto [[Vijay Iyer]] la koncentriĝo direktiĝas „anstataŭ sur la grandeforman [[hierarĥio|hierarĥian]] formo“ pli „ sur etgrajnecajn ritmajn detalojn kaj sur la hierarĥion de ritmaj surtavoligoj. La pli grandaj muzikaj formoj rezultas do [[elapereco|elapere]] el la improvizita formado de ĉi tiuj malgrandaj muzikaj eroj.“ <ref>V. Iyer, [http://cnmat.cnmat.berkeley.edu/People/Vijay/04.%20Music%20and%20Embodiment.html#anchor239805 Microstructures of Feel, Macrostructures of Sound: Embodied Cognition in West African and African-American Musics. Diss.: Berkeley 1998] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070714171135/http://cnmat.cnmat.berkeley.edu/People/Vijay/04.%20Music%20and%20Embodiment.html#anchor239805 |date=2007-07-14 }}</ref> Ĵazo nur parte alproksimiĝis laŭforme al koncertmuziko eŭroptradicia. Jen ĉefe nomendas [[Duke Ellington]] kun komponaĵoj kiel ''Diminuendo And Crescendo In Blue'' aŭ la [[suito]] ''Black, Brown and Beige''. La [[progresema ĵazo]] de [[Stan Kenton]] kaj ĉefe de la [[tria fluo]] de [[Gunther Schuller]], [[Charles Mingus]] aŭ [[John Lewis (pianisto)|John Lewis]]<ref>Peter W. Schatt, "Jazz" in der Kunstmusik: Studien zur Funktion afroamerikanischer Musik in Kompositionen des 20. Jahrhunderts. Kassel 1995. ISBN 3-7649-2476-4</ref> daŭrigis ĉi tiun vojon. Pli ofte tamen oni transigis el la eŭropa koncertmuziko la [[kantoformo]]n sur malpli komplikajn muzikpecojn kaj la pri ili ludataj improvizaĵoj, kiel ekzemple [[Dave Brubeck]] aŭ [[Jutta Hipp]]. Kelkaj tendencoj de ĵazo – ekzemple modern kreiva ĵazo aŭ g-bazo – bazigas siajn improvizojn sur propraj komponaĵoj, aliaj ofte baziĝas sur elprovitaj normkantoj kaj famaj kantoj de aliaj muzikĝenroj. === Ĵazaj normkantoj === {{Ĉefartikolo|ĵaza normkanto}} Ĵaza normkanto estas melodio kun fiksita harmonio-sinsekvo, kiu ofte servas kiel temo kaj materialo de ĵazimprovizado. Kutime la muzikistoj prezentas la temon je la komenco kaj je la fino de sia peco; inter tiuj okazas improvizadoj preskaŭ ĉiam laŭ soloista sinsekvo. Normkantoj devenas ekde proksimume 1930 el [[furorkanto]]j, [[ŝansono]]j, [[muzikalo]]j, [[filmmuziko]] kaj propraj muzikaĵoj de ĵazmuzikistoj. Ili apartenas al la fundamenta repertuaro de tradiciema [[ĵazmuzikisto]]. Ekde la 1940-aj jaroj bibopmuzikistoj uzis tiajn jam konatajn kantojn kaj verkis novajn melodiojn pri ties akordsinsekvoj aŭ konservis la melodion, ŝanĝis tamen la akordsinsekvojn (harmoniojn) de ĉi tiuj kantoj. Tiamaniere ekestis novaj normkantoj, kies novevoluigitaj temoj nomiĝas [[biboptemo]]. Multaj ĵazmuzikistoj ludas ĉi tiujn melodiojn kaj improvizas pri ili resp. pri la akordsinsekvoj antaŭmetitaj per la melodioj. La muzikaj interkonsentoj pri tio varias de stilo al stilo. Kelkaj ĵazensembloj je koncertoj uzas ankaŭ selekton da ĵazaj normkantoj ĝenerale konataj en ĵazo, pri kiuj la diversaj muzikistoj ofte povas rapide interkonsenti komune. Ĉi tiu normigo estas la bazo por ĝenerala interkonsento. Per ĝi ĵazmuzikistoj povas koncerti sen antaŭa provludo, eĉ se ili antaŭe neniam estis renkontiĝintaj. Ankaŭ je spontanaj renkontiĝoj de ĵazmuzikistoj, la [[spontankoncerto]]j, normkantoj ludas interligan rolon. Kompilaĵon de la plej gravaj kaj plej ofte ludataj ĵazaj normkantoj prezentas la tiel nomata ''[[Real Book]]'', kiu estas la „Fundamento“ de la plej multaj improvizadkunsidoj. == Edukado kaj progresigo == Ekde la komenco de la 1960-aj jaroj, en Eŭropo ekde proksimume 1970, la edukado pri ĵazo ekfloris. Krom je memstaraj akademiaj edukejoj en la „naskiĝlando“ de ĵazo, ekzemple [[Konservatorio Berklee]], [[Konservatorio de Nov-Anglio]] aŭ [[Lernejo Juilliard]], nun ankaŭ oni povis studi ĵazon ĉe la [[Universitato por Muziko kaj Scena Arto je Graz|arta universitato je Graz]]. En Svisujo ekde tiam la ''[[Svisa Ĵazlernejo]]'' ofertas eblojn de edukado. En Germanujo ekde la 1980-aj jaroj estas kutime, ke ĉe la [[muzika altlernejo|muzikaj altlernejoj]] troviĝas apartaj studofakejo por ĵazo kaj popularmuziko. Dum la lastaj jaroj en la plej multaj landoj ekestis konkursoj kiel [[Jugend jazzt]] kaj precipe [[ĵazpremio]]j, kiuj aŭ adekvate distingas kaj antaŭenigas multpromesajn junajn muzikistojn aŭ distingas meritajn muzikistojn. La junaj ĵazmuzikistoj nuntempe estas ĝenerale je bonega nivelo. La plej multaj el ĉi tiuj novaj muzikistoj fiksiĝas tamen ĉefe pri la imitado de ĉiel renomaj ĵazformoj. Kelkaj malmultaj tamen transmetas sendepende siajn proprajn ideojn en novajn formojn de muzika formado. == Vortdeveno == [[Dosiero:ThatFunnyJasBandFromDixielandCover1916.jpeg|eta|Frua noteldono de ''That Funny Jas Band from Dixieland'' (el 1916, kun nuntempe malkutima skribmaniero)]] La deveno de la vorto ''jazz'' estas neklara. En la komenco oni nomis la fruan ĵazon "Hot Ragtime" [pasia ragtimo] aŭ simple "Ragtime" [ragtimo]. En 1909 la vorto aperis en la kanto „Uncle Josh in Society“: „One lady asked me if I danced the jazz …“, cele al iaspeca de ragtimodanco. En 1913 la termino estas dokumentita kiel nomo por speco de muziko, eble kiel nomo por la muziko por tiu ragtimodanco. Eble ĝi estas deduktita de la vorto „jass“ el la kreola [[jamajka-kreola lingvo]], „jass“, por „energia aktiveco“, aparte por [[amoro|seksumado]]. Jen fonto pri tio: ''„If the truth were known about the origin of the word 'Jazz' it would never be mentioned in polite society.“'' [„Étude“, Sept. 1924]. (Esperante: ''"Se la vero pri la deveno de la vorto 'jazz' estus konata, ĝi tute ne estus menciata en la nobla socio."'') Ekde plej malfrue 1915 estis bandoj el Nov-Orleano, kiuj enhavis la vorton „Jass“ aŭ „Jazz“ en la bandonomo kaj/aŭ nomis sian muzikon tia. Bandestro [[Tom Brown]] pretendis esti la unua, kiu uzis la vorton por pli preciza priskribo de bando, pri kio ekestis ega disputo kun [[Nick LaRocca]] de la [[Original Dixieland Jass Band]].<ref>Vgl. http://nfo.net/usa/JO1.html#TBro {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101127122712/http://nfo.net/usa/JO1.html#TBro |date=2010-11-27 }} sowie http://www.jazzinstitut.de/history/Jazzhistory-1.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140820111953/http://www.jazzinstitut.de/history/Jazzhistory-1.htm |date=2014-08-20 }}</ref> Eblas ankaŭ dedukto de la vorto „Jass“ aŭ „Jazz“ el la uzo de la vorto "jasm" (franca vortaro el 1860) por [[energio]], [[dinamiko (muziko)|dinamiko]] kaj [[vivoforto]], kiel konvena anstataŭa vorto por afrikaj danconomoj kiel ekz. [[Mandinka lingvo|mandinke]] „jasi“ aŭ [[temna lingvo|temne]] „yas“), ĉiukaze alia [[ĵargono|ĵargonvorto]] (jism) ankaŭ validas kiel deduktita de tiu. Jasi ne nur estas la nomo de danco, sed ankaŭ signifas „eksciti“. La angla [[verbo]] „to jazz“ por plirapidi aŭ vigligi, estas dokumentita ekde 1917. == Historio de ĵazo == Kelkaj radikoj troviĝas en [[bluso]], [[nigrula laborkantado]], [[nigrulaj preĝkantoj]] (''Negro Spirituals'') kaj ''[[gospelo]]''. En [[1890]] ekis la [[ragtimo]], al kiu mankis improvizo, sed kiu ja havis svingon (''ragged time'' = distirita tempo). Verŝajne la plej konata verko de tiu ĉi epoko estas "The Entertainer" de [[Scott Joplin]] (ĝi ege furoris post la filmo ''The Sting'' en [[1973]]). Malpli skeme, kaj do pli ĵaze, ludis [[Jelly Roll Morton]] en [[New Orleans]]. Li mem pretendis, ke li "en [[1902]] inventis la ĵazan muzikon". === [[Tradicia ĵazo]] === [[Dosiero:Miles Davis 1984.jpg|eta|dekstre|200ra|[[Miles Davis]] en la jaro [[1984]]]] * Ekde 1900: [[nov-orleana ĵazo]] * Ekde 1910: [[diksilando]] * Ekde 1920: [[ĉikaga ĵazo]] * Ekde 1930: [[svingo (muzikstilo)]] === [[Moderna ĵazo]] === * Ekde 1945: [[bibopo]] * Ekde 1950: [[malpasia ĵazo]], [[malmola bopo]] * Ekde 1960: [[libera ĵazo]] * Ekde 1975: [[kunfando-ĵazo]] == Ĵaz-muzikistoj == [[Dosiero:Billie Holiday 1949.jpg|dekstra|eta|180ra|[[Billie Holiday]].]] {{Div col|cols = 4}} * [[Louis Armstrong]] * [[Sidney Arodin]] * [[Danny Barcelona]] * [[Bix Beiderbecke]] * [[Dave Brubeck]] * [[Cab Calloway]] * [[John Coltrane]] * [[Chick Corea]] * [[Joe Darensbourg]] * [[Miles Davis]] * [[Barrett Deems]] * [[Paul Desmond]] * [[Carroll Dickerson]] * [[Jimmy Dorsey]] * [[Duke Ellington]] * [[Ella Fitzgerald]] * [[Dizzy Gillespie]] * [[Benny Goodman]] * [[Lionel Hampton]] * [[Herbie Hancock]] * [[Roy Hargrove]] * [[Coleman Hawkins]] * [[Fletcher Henderson]] * [[Woody Herman]] * [[Earl "Fatha" Hines]] * [[Billie Holiday]] * [[Keith Jarrett]] * [[Theo Jörgensmann]] * [[Scott Joplin]] * [[Gene Krupa]] * [[Billy Kyle]] * [[Fate Marable]] * [[John McLaughlin]] * [[Thelonious Sphere Monk]] * [[Jelly Roll Morton]] * [[Marty Napoleon]] * [[Joe King Oliver]] * [[Charlie Parker]] * [[Django Reinhardt]] * [[Artie Shaw]] * [[Arvell Shaw]] * [[Eddie Shu]] * [[Nina Simone]] * [[Bessie Smith]] * [[Wilbur Sweatman]] * [[Erskine Tate]] * [[Toots Thielemans]] * [[Sarah Vaughan]] * [[Fats Waller]] * [[Joe Zawinul]] {{Div col end}} === Bandoj === * [[Hot Jazz Band]] * [[Molnár Dixieland Band]] === En [[Esperantujo]] === [[Dosiero:Esperanto-Ĝazorkestro en Budapest 1948.jpg|eta|300ra|Esperanto-ĵazorkestro en [[Budapeŝto]], 1948]] * [[Flávio Fonseca]] == Ĵazfestivaloj == * [[Internacia Ĵazfestivalo de Montrealo]], Kanado * [[Ĵazo-festivalo de Montreux]] * [[Montreux ĵazo festivalo]] * [[Jazzmeile Thüringen]], Germanujo * [[Ĵazfestivalo sibia]], Rumanujo == Literaturo == * [[Joachim Ernst Berendt]], Günther Huesmann (Bearb.): ''Das Jazzbuch''. 7-a eldono. S. Fischer Verlag, Frankfurto ĉe Majno 2005, ISBN 3-10-003802-9 * [[Ken Burns]], Geoffrey C. Ward: ''Jazz – eine Musik und ihre Geschichte''. Econ, Munkeno 2001, ISBN 3-430-11609-0. (Laŭ dokumentfilma serio de Ken Burns kun kontribuoj de Wynton Marsalis) * John Fordham: ''Das grosse Buch vom Jazz: Geschichte, Instrumente, Musiker, Aufnahmen''. Christian, Munkeno 1998, ISBN 3-88472-395-2 * Michael Jacobs, "All that Jazz. Die Geschichte einer Musik", Reclam Verlag, 3-a ampleksigita kaj aktualigita eldono, Stutgarto 2007, ISBN 978-3-15-021684-2 * Arrigo Polillo: ''Jazz. Die neue Enzyklopädie''. Schott Music, 2007. ISBN 978-3-254-08368-5 * [[Ekkehard Jost]]: ''Sozialgeschichte des Jazz''. 2-a eldono. Zweitausendeins, Frankfurto ĉe Majno 2003, ISBN 3-86150-472-3 * Dirk Sutro: ''Jazz für Dummies''. MITP-Verlag, Bonn 1999, ISBN 3-8266-2836-5 * Klaus Wolbert (eldonisto): ''That's Jazz: der Sound des 20. Jahrhunderts; eine Musik-, Personen-, Kultur-, Sozial- und Mediengeschichte des Jazz von den Anfängen bis zur Gegenwart''. Bochinsky, Frankfurto ĉe Majno 1990, ISBN 3-923639-87-2 * [[Peter Niklas Wilson]] (eldonisto): ''Jazz-Klassiker''. Reclam, Stutgarto 2005, ISBN 978-3-15-030030-5 === Konsultlibroj === * [[Carlo Bohländer]] (eldonisto): ''[[Reclams Jazzführer]]''. [[Reclam-Verlag|Reclam]], Stutgarto 2000, ISBN 3-15-010464-5 * [[Ian Carr]] et al.: ''The Rough Guide to Jazz''. Rough Guides, Novjorko/Londono 2004, ISBN 1-84353-256-5 * Barry Kernfeld (eldonisto): ''The New Grove Dictionary of Jazz''. Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-516909-3 * Wolf Kampmann und Ekkehard Jost (eldonisto): ''Reclams Jazzlexikon''. Reclam, Ditzingen 2009, ISBN 978-3-15-010731-7 * [[Martin Kunzler]]: ''Jazz Lexikon''. Rowohlt, Reinbek ĉe Hamburgo 2002 / Directmedia Publ., Berlino 2005, ISBN 3-89853-018-3 * Scott Yanow: ''Jazz On Record. The First Sixty Years''. Backbeat Books, San Francisko, 2003. ISBN 0-87930-755-2 * Leonard Feather, Ira Gitler: ''The Biographical Encyclopedia of Jazz.'' Oxford University Press, Oksfordo ktp. 1999; ISBN 978-0-19-532000-8 === Diskografioj === * Ralf Dombrowski, "Basis-Diskothek Jazz", Reclam Verlag, Stutgarto 2011, ISBN 978-3-15-018657-2 * [[Manfred Scheffner]] (eldonisto): ''Bielefelder Katalog Jazz''. Vereinigte Motor Verlage, 2005, ISBN 3-89113-137-2 == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Muziko}}[http://plus7.arte.tv/i18n/content/tv/02__Universes/U5__Default__Univers/05-Articles/01_20Articles/black__music/ART__black/3191580.html Nigra muzika 1/2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100503193703/http://plus7.arte.tv/i18n/content/tv/02__Universes/U5__Default__Univers/05-Articles/01_20Articles/black__music/ART__black/3191580.html |date=2010-05-03 }} [http://plus7.arte.tv/de/1697660,CmC=3178096.html Nnigra muzika 2/2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100503100813/http://plus7.arte.tv/de/1697660,CmC=3178096.html |date=2010-05-03 }} [http://www.satesperanto.org/La-Socia-Enhavo-de-l-Jxaz-Muziko.html Eseo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090106023206/http://www.satesperanto.org/La-Socia-Enhavo-de-l-Jxaz-Muziko.html |date=2009-01-06 }} de [[Roland Levreaud]] pri ''"La Socia Enhavo de l’Ĵaz‑Muziko"'' == Vidu ankaŭ == * [[Afrikokuba ĵazo]] * [[Skatkantado]] * [[Real Book|''Real Book'']] == Referencoj kaj fontoj == {{Referencoj}} {{-}} {{Projektoj|commonscat=Jazz|q=Ĵazo|ReVo=jxaz}} {{Havenda artikolo|Ĵazo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Ĵazo| ]] 0ycmcy07mr9xibi4hbgsa04g64vmdpd 0 2132 9350631 9329266 2026-04-10T10:55:54Z Sj1mor 12103 9350631 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Siège d'Acre par Philippe Auguste.jpg|eta|300px|Sieĝo de [[Akko]], 1189-1191. Rikardo Leonkoro provis (sukcese) regajni la urbon el la islamanoj]] [[Dosiero:Croisés.jpg|eta|dekstra|Krucistoj.]] '''Krucistaj militoj''' aŭ '''krucmilitoj''' aŭ '''krucistaj ekspedicioj''', arĥaike ''kruciatoj'', estis soldataj ekspedicioj, proklamitaj fare de [[papo]] nome de la [[Latina eklezio]] celantaj teorie igi praktikeblaj la pilgrimajn vizitojn al la Sanktaj Lokoj kaj samtempe remeti en kristanajn manojn la sanktejojn okupitajn aŭ detruitajn fare de islamanoj. Do militaj bataloj disvolviĝis dekomence kaj teorie kontraŭ [[nekredanto]]j kies konvertiĝo ne estis la unua celo. Dum la [[Mezepoko]] en Eŭropo estis kiel nekredantoj konsiderataj ne nur [[pagano]]j, sed ankaŭ [[islamano]]j, [[judoj]] kaj [[herezulo]]j. La partoprenantoj de la krucmilitoj, nome la kruckavaliroj, kutime markiĝis per ruĝa [[kruco|signo de kruco]] (de tie ilia nomigo) kaj ili uzis ŝirmon de [[katolika eklezio]]. La [[unua krucmilito|unuan krucmiliton]] proklamis papo [[Urbano la 2-a]] en la jaro [[1095]]. Ĝia celo estis konkeri [[Sankta Lando|Sanktan landon]] kaj liberigi lokojn sanktulajn por la [[kristanoj]] el la manoj de la islamanoj - hegemonie de [[selĝukaj turkoj]]. La lastan krucmiliton klopodis organizi komence de la [[16-a jarcento]] [[Leono la 10-a]] kontraŭ la osmanidaj turkoj. Komencinte la militiron en Sanktan landon iom post iom formiĝis [[ideologio]] de la krucmilitoj. == Krucmilitoj en Sanktan landon == === Kaŭzoj de la proklamo de la unua krucmilito === [[Dosiero:CouncilofClermont.jpg|eta|220px|Koncilio en Clermont, papo Urbano la 2-a estas apelacianta konkeri Palestinon.]] En la jaro [[638]] [[araboj]] konkeris [[Jerusalemo]]n, la plej gravan kristanan [[pilgrimo|pilgriman lokon]]. La sanktulaj lokoj por la kristanoj ja venis en la manojn de nekredantoj, sed fakte la araboj ĝenerale toleris la kristanan pilgrimadon al la Sankta tombo. La pilgrimadon en Jerusalemon faris regule grupoj da pilgrimantoj, por kies bezonoj estiĝis multaj pilgrimaj domoj. La surmaraj kaj surteraj vojoj estis kontrolataj de [[Bizanca imperio|bizancanoj]]. Pli poste Palestino venis sub administradon de nove estiĝinta [[Fatima kaliflando]], kies centrejo estis en [[Egiptio]]. La unuaj problemoj estiĝis en la jaro [[1009]], kiam [[kalifo]] [[al-Hakim bin Amr Allah]] lasis neniigi la [[templo de Dia tombo|templon de Dia tombo]] kaj komencis persekuti la lokajn kristanojn. Sed la situacio iom post iom pliboniĝis kaj la bizanca imperiestro pagis por la renovigo de la templo. La veran katastrofon prezentis iompostioma malkresko de la bizanca potenco en [[Malgranda Azio]], kune kun la leviĝo de [[selĝukaj turkoj]] en la [[1060-aj jaroj|60-aj jaroj]] de la [[11-a jarcento]]. Post [[batalo apud Mantzikert]] en [[1071]] la [[selĝukoj]] malrapide okupis [[Sirio]]n, Palestinon kaj preskaŭ la tutan nuntempan Turkion.<ref> Asbridge 2012, p. 27. </ref> Tie ili fondis en la jaro [[1080]] sian ŝtaton, nome [[sultanlando Rum|sultanlando Ruma]] (signife al romia, pli poste [[Ikonija sultanlando|ikonija]]). En la jaro [[1078]] ili konkeris [[Jerusalemo]]n, ĝis tiam priregata fare de ŝijaismaj Fatimidoj. Post la konkero de Jerusalemo, la sunaistaj turkoj neniigis la urbon kaj mortigis la araban garnizonon. Kvankam la kristana eklezio estis disigita per [[skismo]], en [[Bizanco]] naskiĝis ideo helpi al la okcidentaj kristanoj. Interesiĝis pri ĝi precipe la imperiestroj, kiuj ne konsentis kun la disharmonio.<ref>Kutime en la krucmilitaj movadoj kaj militoj elstaris la celo liberigi la kristanajn sanktejojn kaj malfermi la vojon al la kristanaj pilgrimantoj. Pri la viktimoj de tiuj militoj, historiistoj kaj esploristoj kutime montras akordiĝi pri la nombro: ŝajnas do ke inter kristanaj kaj saracenoj – inter perdoj sur la militaj kampoj, epidemioj kaj aliaj danĝeraj eventoj – la mortintoj en la “ducentjara milito” atingas la nombron de kvindek miloj da viktimoj. Neniu imagis krucmilitojn ĝis kiam islamo permesis pilgrimojn ĝis la sanktaj lokoj de kristanismo. La krucmilitaj volontuloj parolis pri si pri “militistaj pilgrimantoj!” (il Timone, n. 134, Vivaio p. 66).</ref> [[Dosiero:B Urban II2.jpg|eta|220px|maldekstre|Papo Urbano la 2-a alvokas liberigi la Sanktan landon.]] En la jaro [[1092]] mortis la potenca selĝuka [[sultano]] [[Malikŝaho]]. Disharmonioj, ĝis tiam nur bruletantaj inter la turkoj, nun fariĝis bataloj pri la potenco. Kiel rezulto, estiĝis pluraj memstaraj selĝukaj regnoj. Ili ja agnoskis la suverenecon de la bagdada kalifo, sed ofte nur formale. Memstariĝis [[atabego]]j (victenantoj kaj armeaj komandantoj) en la [[Mezopotamio|mezopotamia]] [[Mosulo]] kaj la siriaj [[Damasko]] kaj [[Halepo]]. La nordorientan parton de Malgranda Azio dominis sultanlando de [[Daniŝmendidoj]], la centra regiono de la [[ikonija sultanlando]]. Pro tio la bizanca imperiestro [[Aleksio la 1-a Komnenos|Aleksio la 1-a]] provis rekonkeri la teritoriojn, kiujn la selĝukoj kaptis helpe de [[soldisto|soldistaj]] soldataroj el la okcidenta Eŭropo. Jam en la jaro [[1089]] li petis de la [[Flandrio|flandra]] grafo, Roberto la 1-a, soldatan helpon. Samtempe li klopodis plibonigi la rilatojn inter la orienta kaj la okcidenta eklezioj. En la jaro [[1090]] li komencis traktadon kun papo [[Urbano la 2-a]] pri [[Eklezio|eklezia unuiĝo]]. Eĉ ne la papo, kiu estis instalita nur iomete pli frue (1088), troviĝis sekve de [[batalo pri investituro]] kun la imperiestroj en tre komplika pozicio kaj tial deziris profundigi la disputojn kun la ortodoksa Bizanco. En la jaro [[1095]] (en [[historiografio]] oni ofte renkontiĝas eĉ kun la dato 1098) Jerusalemon denove konkeris araboj. La soldatoj de la egiptaj fatimidoj rabegis la urbon, mortigis ĉi tieajn islamanojn kaj forpelis la restintajn kristanan loĝantaron. En la sama jaro en marto alveturis al [[koncilio]] en [[Piaĉenco]]n la bizanca mesaĝistaro de imperiestro Aleksio la 1-a. Reprezentantoj de la okcidenta eklezio kunvenis en tiu ĉi itala urbo precipe tial, por ke ili solene kulminu venkon de papa [[kurio]] super la romia imperiestro [[Henriko la 4-a]], kiu estis nelonge antaŭ tio forpelita el Italio kaj armee kaj politike izolita. La bizancanoj antaŭpaŝis antaŭ la ekleziaj patroj priskribante ĉi tie, kian danĝeron prezentas la etendo de selĝukoj ne nur por la kristanoj en Oriento, sed ankaŭ por Okcidento. Ili elvokis tial la okcidentajn kredantojn, por ke ili enpaŝu en servojn de la bizanca imperiestro kaj helpu Orienton. Pri senpera reago je iliaj vortoj estas nenio atingita, plej verŝajne ili restis en la traktado en Piaĉenco sen respondo. Sed nepre ili impresis. Je duonjaro pli poste, fine de novembro de [[1095]], papo [[Urbano la 2-a]] dum la koncilio en la franca urbo [[Clermont]] parolis elsendantan prelegon elvokante la okcidentajn kristanojn, por ke ili helpu siajn orientajn kunkredantojn suferigatajn fare de la nekredantoj. === La estiĝo de ideologio de la krucmilitoj === [[Dosiero:Gustave dore crusades an enemy of the crusaders.jpg|eta|dekstra|200px|[[Saracenoj]] - malamikoj de la krucistoj.]] Por la krucista militiro estis en la [[germana lingvo]] uzata ĝis la [[18-a jarcento]] esprimo ''Kreuzfahrt'' en signifo de veturado kiel solena agado. Ĝi signis, ke estis temonta pri milita ekspedicio gvidita en signifo de nobla celo de disvastigado de la kristana kredo inter la nekreduloj. Sed la fakto estis en la rilato al la devenaj celoj ofte tute diferenca. Malgraŭ tio, ke jam en la [[7-a jarcento]] la batalo de [[Bizanca imperio]] kontraŭ [[Persio]] kaj precipe poste kontraŭ [[araboj]] akiris en certan mezuron karakteron de sankta [[religia milito]] kontraŭ la nekreduloj kaj kelkaj [[historiisto]]j konsideras ĝin kiel antaŭbildon de la pli postaj krucmilitoj en Sanktan landon, regis ĝis la [[10-a jarcento]] konvinko, ke la konkereman militon ne eblas enkonduki al harmonio kun kristana postulo de neperforto. En la [[11-a jarcento]] komencis subinflue de [[reformo de Cluny]] kaj de pliintensigo de la religia vivo kreski intereso pri [[pilgrimejo|sanktaj lokoj]], precipe pri [[Jerusalemo]], [[Romo]] kaj [[Kompostelo]]. Tiu ĉi intereso eliradis krom la alia el la pliintensa [[eskatologio|eskatologia]] atendado de [[fino de la mondo]] kaj sento de kulpo, ke [[Dia tombo|Sankta Tombo]], por la [[kristanoj]] loko de [[resurekto]] de [[Jesuo Kristo|Jesuo]], restas en la manoj de [[islamanoj]], kiuj plie endanĝerigas la [[pilgrimanto]]jn en Sankta Lando. Iom post iom estis realigita ĝenerala konvinko, ke la intensa batalo por akiro de la sanktaj lokoj kaj kun tio koneksanta sekurigo de ŝirmo de la kristanaj pilgrimantoj estas la justa kaj ĝi estus fariĝonta devo de ĉiu [[kavaliro]]. Tia ĉi konvinko apogis sin eĉ pri principo de [[justa milito]].<ref> Tyerman 2019, pp. 14–15. </ref><ref> Asbridge 2012, pp. 14–15. </ref> [[Dosiero:The Church of the Holy Sepulchre-Jerusalem.JPG|eta|maldekstre|240px|La [[Baziliko de la Sankta Tombo]] en Jerusalemo enhavas, laŭ tradicioj el almenaŭ la [[4-a jarcento]], du plej sanktajn lokojn en Kristanismo.]] En la dua duono de la [[11-a jarcento]] ekprenis la iniciaton la papoj. Formigado de la ideologio de krucmilitoj subtenis precipe papo [[Gregorio la 7-a]]. En la jaro [[1095]] lernanto de Gregorio, [[Urbano la 2-a]], respondis la peton, kun kiu la bizanca imperiestro [[Aleksio la 1-a Komnenos|Aleksio la 1-a]] turniĝis al la [[kurio]] kaj kiel la unua li apelaciis dum la [[koncilio de Clermont]] por krucista militiro. Krom la defendo de kredo kaj la [[orienta eklezio|orientaj kristanoj]] li havis por tio ankaŭ potenculemajn motivojn. Tiutempe okupigis lin la disputoj okazantaj enkadre de batalo pri [[investituro]] kontraŭ imperiestro [[Henriko la 4-a]], kies eksponento, [[kontraŭpapo]] [[Klemento la 3-a]] ĝuste konkeris [[Apostola Seĝo|Sanktan Seĝon]] en Romo. En alia flanko necesas konsideri, ke inter Bizanco kaj la [[okcidenta eklezio]] regis [[skismo]] kaj Aleksio la 1-a estis la unua, kiu ekde la jaro [[1054]] provis renovigi la interrilatojn inter Oriento kaj Okcidento. === Politikaj kaŭzoj de la Krucmilitoj === Sintezan kvadron pri la kaŭzoj originantaj la krucmilitojn oni povas ĉerpi el la verko de Rodney Stark.<ref> Rodney Stark, ''Gli eserciti di Dio. Le vere ragioni delle crociate'', Lindau, 2010. p.&nbsp;365.</ref> Tiu sociologo liveras historion dokumentitan sur fontoj ankaŭ islamaj. Prezentiĝas ekvilibra rakonto kiu eksplikas kiel la krucmilitoj naskiĝis por reagi al la islama agresemo, kiu estis jam elimininta diversajn kristanajn komunumojn.<ref> Tyerman 2019, pp. 18–19, 289. </ref> Dualoke, la libro de Stark montras kiel la islama agresemo kontraŭ kristanoj ne naskiĝis tuj sekve de la krucmilitoj, sed komence de la 20-a jarcento, okaze de la relanĉo de fundamentismo kaj de radikala [[islamo]] kontraŭ la eŭropa [[koloniismo]]. == La diversaj krucmilitoj == === La unua krucmilito === {{Ĉefartikolo|Unua krucmilito}} [[Dosiero:Seljuk Empire locator map.svg|eta|250px|La teritorio priregata fare de selĝukoj, 1092.]] Malgraŭ tio, ke la alvoko de la papo Urbano estis adresita al la nobelaro,<ref> Asbridge 2012, p. 34 </ref> venis tuja reago el flanko de burĝa kaj vilaĝana malriĉularo. Subinflue de prezentiĝoj de entuziasmiĝintaj predikistoj amasiĝis multnombraj malriĉularaj homamasoj kaj sen kia ajn preparo ili ekvojaĝis en Sanktan landon. Tio estis nomita Popola Krucmilito.<ref> Hindley 2004, pp. 20–21 </ref> La entuziasmo por la sankta afero ludis en ilia agado sendube signifan rolon, sed gravaj estis ankaŭ materialaj, precipe demografiaj motivoj, la deziro akiri parcelon kaj riĉecon, tute elimini eblas eĉ ne sopiron pri aventuro kaj gloro. Tio verŝajne estis eĉ ne tiam, sed ankaŭ neniam pli poste klare formulita. Survoje ili rabadis kaj murdis [[judoj]]n, ekzemple en la [[Masakroj ĉe Rejnlando]], Ja la judoj estis konsideritaj same nekredantoj kiel la islamanoj de Palestino kaj krome kiel kulpulo de la morto de Kristo.<ref> Chazan 1996, p. 60 </ref><ref> Tyerman 2006, pp. 99–100 </ref> Plimulto da partoprenintoj de tiu ĉi ekspedicio estis dispolvigita somere de [[1096]] fare de turkoj en la Batalo de Civetot apud [[Niceo]] kaj deportita en [[sklaveco]]n.<ref> Asbridge 2012, p. 41 </ref> Nur poste ekvojaĝis kavaliraj soldataroj. En Antaŭa Oriento ili konkeris iom post iom vicon da teritorioj kaj fondis ĉi tie du malgrandajn [[krucistaj ŝtatoj|krucistajn ŝtatojn]], nome la [[Graflando de Edessa|Graflandon de Edeso]]<ref> Asbridge 2012, pp. 59–61 </ref> kaj la [[Antioĥa princlando|Antioĥan princlandon]] post masakro de tiamaj loĝantoj kaj islamanoj kaj kristanoj.<ref> Asbridge 2012, pp. 72–73 </ref> En julio [[1099]] la krucistoj post mallonga kaj sukcesa sieĝado konkeris [[Jerusalemo]]n, kiu estis sekve donita al la venkintoj por rabado, dum kio okazis murdo de plimulto da loĝantoj.<ref> Asbridge 2012, pp. 96–103 </ref> Jerusalemo fariĝis ĉefurbo de la plej grava el la krucistaj ŝtatoj, nome de la [[Jerusalema reĝlando]]. En ties fronto staris [[Godefroi de Bouillon]] kun titolo de ''Ŝirmanto de la Dia tombo''.<ref> Asbridge 2012, p. 106 </ref> Post baldaŭa morto anstataŭis lin lia frato, la edesa grafo [[Baldueno la 1-a de Bouillon|Baldueno]], kiu jam estis kronita kiel jerusalema reĝo. La lasta krucista ŝtato fariĝis [[graflando de Tripolo]] ([[1109]]).<ref> Jotischky 2004, pp. 62–63 </ref> En la jaro [[1100]] estis en Sanktan landon ekspediciitaj helpaj kruc-ekspedicioj. Temis pri militiro de malpli grandaj, malbone kunordigitaj grupoj, kiuj provis plifortigi la nove fonditajn krucistajn ŝtatojn. Sed en la jaro [[1101]] ili estis disbatitaj fare de [[turkoj]] en [[Anatolio]], kiuj restis ekde tiu tempo ĝis la fino de la krucmilitoj preskaŭ nesuperebla obstaklo. Jam en la jaro [[1108]] la normana duko [[Bohemundo de Tarent]] provis ekataki kontraŭ [[Bizanca imperio|Bizanco]]. Tio fariĝis karakteriza por pluaj rilatoj inter la okcidentaj krucistoj (latinoj) kaj la orienta imperio. === Kavaliraj ordenoj === {{Ĉefartikolo|Kavaliraj ordenoj}} [[Dosiero:Krak des Chevaliers 01.jpg|eta|250px|maldekstre|''[[Krak des Chevaliers]]'' en Sirio]] La krucmilitoj fakte kontribuis al la estiĝo de kavaliraj ordenoj. Kiel la unua estis fondita [[Ordeno de Johanitoj]] (pli poste konata kiel [[malta ordeno|ordeno de maltaj kavaliroj]]. Ties kerno fariĝis frataro de [[benediktanoj]], kiuj zorgis pri ŝirmo de pilgrimantoj al [[Dia tombo]] kaj zorgis pri malsanuloj. Iliaj anoj estis [[monaĥo]]j kaj [[kavaliro]]j samtempe. Baldaŭ ili fariĝis signifa armea apogo de la krucistaj ŝtatoj kaj la [[kavalireco]] forpuŝis en fonejon ilian monaĥan flankon de ilia misio. Kiel soldatoj estis de komence organizitaj [[templanoj]]. Ili ŝirmis la pilgrimantojn kaj ilian posedaĵon survoje en Sanktan landon kaj dum tio ili mem akiris grandan riĉaĵon. La ordeno baldaŭ disvastiĝis ankaŭ en Eŭropo, kie la templanoj agadis precipe kiel [[banko|bankieroj]]. Kiel la tria estiĝis [[ordeno de germanaj kavaliroj]], kiu pli poste estas ludinta sian kontraŭversian rolon en la orienteŭropa [[Baltio]]. Por la kavaliraj ordenoj estis la tipaj karakterize koloraj manteloj, laŭ kiuj iliaj anoj distingis unu la alian en batalo. === Krucistaj ŝtatoj === {{Ĉefartikolo|Krucistaj ŝtatoj}} [[Dosiero:Map Crusader states 1135-eo.svg|250px|eta|dekstre|[[Krucistaj ŝtatoj]] estiĝintaj fine de la unua krucmilito en [[Sankta Lando]].]] Sur la teritorioj okupitaj fare de la krucistoj estiĝadis senjorlandoj de krucistoj, kiuj decidiĝis resti en Sankta Lando. Tiuj ĉi senjorlandoj estis konstruataj en stilo de [[okcidenta Eŭropo|okcidenteŭropa]] [[feŭdismo]] kaj ĉefan rolon ludis en ĝi la loĝantoj, kiuj anonciĝis al la okcidenta konfesio, monofizistoj, la orientaj ortodoksistoj, sed la islamanoj nombre superis kaj ili estis de la krucistaj regantoj tolerataj. Post la unua krucmilito estiĝis kvar la plej signifaj [[krucistaj ŝtatoj]] en [[Levantenio]], nome [[Graflando de Edessa]], [[Antioĥa princlando]], [[Graflando de Tripolo]] kaj [[Jerusalema reĝlando]]. La regantoj de tiuj ĉi ŝtatoj kondutis kiel suverenaj [[reĝo]]j, spite al diversaj feŭdaj ĵuroj kaj ofte ili batalis kontraŭ la [[turkoj]], kontraŭ la [[bizanca imperio]] kaj inter si. Post la tria krucmilito sur la okupita [[Kipro]] estos establita fare de la eksa jerusalema reĝo [[Guy de Lusignan]] [[Kipra reĝlando]], kiu en pli postaj tempoj kreis kun Jerusalemo kaj Malgranda Armenio union. Post la kvara krucmilito kaj per la konkero de bizanca imperio fare de la krucistoj estiĝis en [[Grekio]] pliaj kvar krucistaj ŝtatoj, el kiuj la plej grava estis [[Latina imperio]] kaj de ĝi formale dependa [[Aĥaja princlando]], [[Atena duklando]] kaj [[Tesalonika reĝlando]]. Pliajn teritoriojn, precipe insulojn, konkeris por si [[Venecio|venecianoj]], kie [[Marko Sanudo]], la nevo de [[doĝo]] [[Enriko Dandolo]], fondis [[Duklando Naksoso|Duklandon Naksoson]] aŭ [[Ordeno de Johanitoj]], kiu post la falo de la levanteniaj ŝtatoj ekloĝis sur insulo [[Rodiso]]. [[Ordeno de germanaj kavaliroj]], kiu jam en Sankta Lando tiel ne realiĝis kiel [[johanitoj]] kaj [[templanoj]], akiris per bataloj por si post la apelacioj de papo proprajn teritoriojn en [[Baltio]], kie ĝi batalis kontraŭ [[pagano]]j kaj ankaŭ kontraŭ [[herezo|herezulaj]] [[ortodoksismo|ortodoksaj]] rusaj princoj. === La dua krucmilito === <!-- {{Ĉefartikolo|Dua krucmilito}} Dum la "ĉefartikolo" nur estas alidirektilo ĉi tien, malhonestas elstarigi ĝin --> [[Dosiero:Europe 1142.jpg|eta|maldekstra|235px|Eŭropaj ŝtatoj ĉirkaŭ la jaro 1142.]] Post la falo de [[Edeso]] en la jaro [[1144]] papo [[Eŭgeno la 3-a]] eldonis fine de la jaro [[1145]] [[buleo]]n, per kiu li apelaciis por militiri en Sanktan landon la francajn kortegon kaj la nobelaron. La netutan monaton post tio anoncis sian partoprenon la franca reĝo [[Ludoviko la 7-a]], pli poste aliĝis ankaŭ la franca kavaliraro. Tiu konflikto montris, ke Krucmilitistoj rente engaĝiĝis en la politiko de Proksima Oriento en tre konfuza situacio kun islamanoj kaj kristanoj luktantaj ambaŭflanke. Dum la tria jardeko de la 12a jarcento okazis kampanjoj de la franca nobelo Foulques la 5-a de Anjou, de Venecianoj kiuj konkeris Tiron, kaj de Konrado la 3-a, kaj same okazis la fondo de la [[Templanoj]], militordeno de militistaj monaĥoj kiuj iĝis internaciaj kaj ege influaj. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke tiuj Templanoj, kun aliaj Militistaj Ordenoj, havigis la duonon de la militista forto por la regno de Jerusalemo.<ref> Tyerman 2019, p. 156 </ref> [[Dosiero:Saint-Bernard prêchant la 2e croisade, à Vézelay, en 1146.jpg|eta|dekstra|175px|Abato [[Bernardo de Clairvaux]] alvokas por komenci la duan krucmiliton; posta historiuma pentraĵo.]] Organizadon de la ekspedicio surbaze de la komisiono de papo ekprenis signifa eklezia prelato [[abato]] de [[Clairvaux]] [[Bernardo de Clairvaux|Bernardo]]. Lia efikema apelaciado al la partopreno en la batalo kontraŭ la nekredantoj atingis pli altan nivelon ol la pledo por la unua krucmilito. Dum la dua militiro fakte mankis prezentiĝoj de popolaj predikantoj kaj ankaŭ amasa partopreno de simplaj krucistoj - pilgrimantoj. Pri socia deveno de la partoprenantoj atestas alia intereso de la plej signifaj eŭropaj regantoj kaj pintoj de la franca nobelaro. estis la predikisto Bernardo kiu sukcesis ekhavi por la ekspedicio la germanan reĝon [[Konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konradon la 3-a]]. Komune kun li por la militiro prepariĝis ankaŭ la ĉeĥa princo, estonta duko kaj reĝo [[Ladislao la 2-a (Bohemio)|Ladislao la 2-a]], kaj vico de regnaj princoj. Tamen tiu bohemia princo haltis en Konstantinopolo kaj poste revenis.<ref> Mahoney 2011, p. 44. </ref> La elstarigo de [[Zengi]] okazigis la fakton, ke la Krucmilitistoj estis por la unua fojo minacataj de islama reganto kiu klopodis fari [[ĝihado]]n en la politiko de Proksima Oriento. Zengi iĝis [[Atabego]] de [[Mosulo]] en 1127 kaj uzis tion por etendi sian kontrolon al [[Alepo]] kaj poste al [[Damasko]]. En 1144 li konkeris Edeson. Post prokrasto de preskaŭ du jaroj prediko ekis por tio kio poste estos nomita Dua Krucmilito. Dekomence, la subteno estis malrapida, parte ĉar la Papo [[Eŭgeno la 3-a]] delegis la predikadon. La franca benediktana abato, Bernardo de Clairvaux etendis la mesaĝon ke tiu perdo estis la rezulto de pekeco, kaj la elaĉeto estos la premio por la krucmilitistoj. Samtempe, kontraŭ-juda krucmilita predikado fare de [[Cistercianoj|cisterciana]] monaĥo nomita Rudolfo iniciatis pluajn masakrojn de judoj en Rejnlando.<ref> Jotischky 2004, p. 85 </ref> Tio formis parton de ĝenerale pliigo en la krucmilita aktiveco, kiel en Iberio kaj norda Eŭropo.<ref> Asbridge 2012, pp. 201–218 </ref> [[Dosiero:RaymondOfPoitiersWelcomingLouisVIIinAntioch.JPG|eta|maldekstre|Rajmondo de Poitiers bonvenigas [[Ludoviko la 7-a|Ludovikon la 7-an de Francio]] en Antiokio.]] Zengi estis murdita en necertaj cirkonstancoj. Lia plej aĝa filo Saif ad-Din sukcedis lin kiel atabego de Mosulo dum la pli juna filo Nur ad-Din sukcedis lin en Alepo.<ref> Asbridge 2012, pp. 228–229 </ref> Por la unua fojo regantaj kristanaj monarkoj estis kampanje — nome la reĝoj [[Ludoviko la 7-a|Ludoviko la 7-a de Francio]] kaj [[Konrado la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Konrado la 3-a]] — sed la krucmilito ne estis sukcesa. Edeso estis detruita, kio faris ties rekuperadon malebla, kaj la celoj de la krucmilito ne estis klaraj. Disvolviĝis malamikeco inter Francoj kaj Bizancanoj. Francoj kulpigis Bizancanojn pro malvenkoj suferitaj kontraŭ la Selĝukoj en Anatolio, dum la Bizancanoj plendis pro futuraj teritoriaj akiroj en norda Sirio. Kiel rezulto, en decido kiun nuntempaj historiistoj kritikas, la krucmilitistoj atakis la Selĝukojn de Damasko. Tio rompis longan periodon de kunlaborado kaj kuneksisto inter la kristana regno de Jerusalemo kaj la islama regno de Damasko. Misoj en taktiko kaj malforta kvintaga sieĝo al Damasko kondukis al internaj kvereloj; la baronoj de Jerusalemo retiris la subtenon kaj la krucistoj retiriĝis antaŭ la alveno de plifortiga armeo estrita de la filoj de Zengi. Akriĝis la malamikeco inter la krucistoj kaj la Bizancanoj kaj krome disvolviĝis malfido inter la ĵus alvenintaj krucistoj kaj tiuj kiuj jam enhejmiĝis en la regiono post la unuaj Krucmilitoj.<ref> Jotischky 2004, pp. 84–91 </ref> Resume la ekspedicio alportis neniajn esencajn rezultojn, la krucistoj provis konkeri [[Damasko]]n, sed ili ne sukcesis. === La tria krucmilito === <!-- {{Ĉefartikolo|Tria krucmilito}} Dum la "ĉefartikolo" nur estas alidirektilo ĉi tien, malhonestas elstarigi ĝin --> [[Dosiero:Barbarossa.jpg|eta|200px|Frederiko la 1-a Barbarossa dum la tria krucmilito.]] Nova etapo startis ekde la mezo de la 12-a jarcento en la interplektiĝo de politikaj aliancoj inter islamaj Egipto kaj Sirio kaj la kristana reĝoj Baldueno la 3-a de Jerusalemo kaj poste lia frato [[Amalriko la 1-a (Jerusalemo)|Amalriko]], kiu siavice alianciĝis kun Bizanco kontraŭ Egipto. Poste [[Saladino]] iĝis la ĉefa islama reganto en la areo kaj rivalis kontraŭ Jerusalemo. La [[batalo de Montgisard]] estis grava batalo inter Saladino kaj Baldueno la 4-a de Jerusalemo, la 25-an de novembro 1177. Baldueno la 4-a sukcesis per tiu batalo kun nur malgranda nombro de militistoj forpeli Saladinon, kiu klopodis konkeri Jerusalemon. Post la katastrofa [[batalo apud Hattin]] la [[4-an de julio]] [[1187]] kaj la sekva perdo de preskaŭ la tuta teritorio de [[Jerusalema reĝlando]] inkluzive de [[Jerusalemo]] profite al [[sultano]] [[Saladino]], estis ekspediciita la tria krucmilito. Kiel la unua ekmarŝis en majo de [[1189]] surtere germana ekspedicio gvidata de [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a Barbarossa]], tiutempe jam sesdekjara. Pli malgrandaj konfliktoj sur la bizanca teritorio malhelpis transiri ĝustatempe [[Anatolio]]n, tial la [[germanoj]] travintris en [[Edirne|Adrianopolo]]. Ili transpaŝis [[Dardanelo]]jn en marto de [[1190]]. La vojo estis malfacila, la krucistoj suferis pro manko de [[akvo]] kaj [[manĝaĵo]]j. La [[10-an de junio]] la imperiestro pro malfeliĉa hazardo dronis dum provo transpaŝi [[Calycadnus]] ([[Salef]]). Post la morto de imperiestro la ekspedicio iom post iom disfalis kaj plimulto de partoprenantoj subiĝis en [[Antioĥio]] al [[pesto]] aŭ ili revenis la patrujon.<ref> Tyerman 2006, pp. 35–36 </ref> La franca reĝo [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a Aŭgusto]] pro la ekspedicio repaciĝis kun la angla reĝo [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a Leonkoro]]. Ambaŭ regantoj elektis surmaran vojon. Filipo aliris en [[Sirio]]n la [[20-an de aprilo]] [[1191]] kaj tuj li aliĝis al sieĝadon kontraŭ [[Akko]], la plej signifa siria haveno de tiu tempo. Rikardo intertempe frakasiĝis sur [[Kipro]] kaj post mallonga konflikto kontraŭ bizancanoj li priregis ĝin.<ref> Asbridge 2012, pp. 429–430 </ref> Al la sieĝado de Akko li aliĝis la [[8-an de junio]].<ref> Asbridge 2012, p. 686 </ref> La urbo kapitulacis la [[12-an de julio]] kaj por pluaj cent jaroj ĝi fariĝis la ĉefurbo de Jerusalema reĝlando. Mallongtempe post tio la situacio en la naskolando devigis Filipon al reveno en Eŭropon. Rikardo ekiris kontraŭ Jerusalemo. La kristanoj sukcesis gvidi egalan batalon kontraŭ Saladino apud [[Arsuf]], sed por konkeri Jerusalemon iliaj fortoj ne sufiĉis. Plie estis klare, ke eĉ se ili estus sukcesintaj, ili ne kapablus Jerusalemon teni longtempe sen fortikaĵoj en [[Transjordanio]].<ref> Asbridge 2012, p. 509 </ref> Rikardo tial sinsekve okupis ĉiujn urbojn sur la marbordo kaj fermis kun Saladino armisticon, kiu ebligis liberan trairon de la pilgrimantoj al la celitaj pilgrimejoj.<ref> Asbridge 2012, pp. 512–513 </ref> === Legenda krucmilito de infanoj === [[Dosiero:Gustave dore crusades the childrens crusade.jpg|eta|maldekstre|250px|Gustav Doré: Krucmilito de infanoj]] Mezepokaj fontoj priskribantaj la krucmiliton de infanoj estas nuntempe dubigataj kaj la tuta priskribo de la infana krucmilito estas konsiderata kiel eraro estiĝinta tridek jaroj post la priskribataj eventoj. Tradicie oni parolas pri franca kaj germana krucmilito de infanoj. Laŭ konvinko, ke Jerusalemo restas nekonkerita, ĉar klopodas pri tio pekaj plenkreskuloj, estis organizita ekspedicio konsistanta sole el infanoj. Inspirinto de la franca ekspedicio estis paŝtisteto Stefano, kiun onidire estis vizitonta en la jaro [[1212]] Kristo persone kaj elvokonta lin, por ke li amasigu grandan grupon da infanoj al la krucmilito kontraŭ la nekredantoj. La maro estis dispartiĝonta antaŭ Stefano kaj la vojo en Sanktan landon estis realigonta per la seka piedo. Post suferiga vojaĝado venis kelke da miloj da infanoj ĝis [[Marsejlo]], kie ili ripete provis sensukcese transpaŝi [[Mediteraneo]]n. Post kelke da tagoj du komercistoj nomataj Hugo Fero kaj Vilhelmo Porko proponis al Stefano, ke ili transnavigacios lian ekspedicion senpage per sep ŝipoj ĝis Palestino. Stefano entuziasme konsentis kaj la restintaj favorantoj enŝipiĝis. Sed Hugo kaj Vilhelmo anstataŭ tio alnavigaciis ilin en [[Aleksandrio]]n, kie ili estis vendontaj ĉiujn infanojn al saracenaj [[pirato]]j en [[sklaveco]]n. La germana ekspedicio, gvidita fare de junulo de nomo Mikolao, eliris el [[Rejnlando]] kaj migris kontraŭ fluo de [[Rejno]] trans [[Bazelo (urbo)|Bazelo]], poste tra la norda [[Svislando]], preter [[Ĝenevo]] kaj poste trans [[Alpoj]] ĝis [[Ĝenovo]]. Ĝis hodiaŭ onidire kelke da ĝenovaj familioj derivas sian devenon de partoprenintoj de tiu ĉi ekspedicio. Por revenigi la ekspedicion la papo mem estis konvinkonta Mikolaon. === La kvara krucmilito === {{Ĉefartikolo|La kvara krucmilito}} [[Dosiero:ConquestOfConstantinopleByTheCrusadersIn1204.jpg|eta|300px|Konkero de [[Konstantinopolo]] fare de krucmilitistoj en 1204 (BNF Arsenal MS 5090, 15-a jarcento.|alt=Image of siege of Constantinople]] Kiam Jerusalemo estis denove retenita fare de la islamanoj, la papo [[Inocento la 3-a]] inicis en la jaro [[1198]] novan krucmiliton, dum kiu li volis ekataki la perditajn poziciojn el Egiptio. Sed la kontrolon super la ekspedicio transprenis [[Venecio|venecianoj]] gvidataj de [[doĝo]] [[Enrico Dandolo]] kaj ili turnis ties intencojn al la propra utilo. Laŭ sia impulso la krucistoj konkeris unue kristanan urbon [[Zadar]] (en nuna Kroatio) kaj poste ili ekcelis en la ĉefurbon de la bizanca imperio, por ke ili, je instigo de [[Filipo de Ŝvabio]] helpu detronigi imperiestron Aleksio la 3-a Angelos kaj surtronigi anstataŭe Aleksion la 4-an Angelos. La komercinteresoj gvidis [[Venecio]]n al tio, ke ĝi devigis la krucistojn, kiuj fariĝis tute dependaj de ĝi, por ke ili konkeru kaj prirabu en la jaro [[1204]] [[Konstantinopolo]]n mem. Fakte Aleksio la 4-a estis murdita dum ribelo de grekoj kontraŭ latinoj kaj la krucistoj restis senhelpe kaj senlivere. Tiel ili dediĉis sin al rabado de la ĉefurbo de la kristana Bizanca Imperio; dum tri tagoj ili rabadis ekzemple preĝejojn kaj murdis lokanojn.<ref> Asbridge 2012, p. 530 </ref> Sekve ili konkeris pli grandan parton de la bizanca teritorio kaj ili fondis ĉi tie [[latina imperio|latinan imperion]] kaj kelke da pluaj ŝtatetoj, vasale dependaj de ĝi. La krucmilito fiaskis kaj nur kelkaj militistoj alvenis nur je 1600 km el la celita Jerusalemo.<ref> Asbridge 2012, p. 530 </ref> Ili montris, ke krucmilitoj povas ataki ne nur islamanojn sed ankaŭ ajnajn malamikojn de la papoj, kiuj fakte predikis kaj alvokis krucmiliton.<ref> Jotischky 2004, p. 170 </ref> Tamen unu kvinono de la krucmilitistoj pluigis sian vojon al Palestino pere de aliaj rimedoj, ekzemple ŝiparo de flandroj. Subtenante Amalrikon ili devigis al-Adil al ses-jara batalpaŭzo.<ref> Tyerman 2019, pp. 250–251. </ref> Latina imperio ekzistis ĝis la jaro [[1261]], kiam Konstantinopolo estis rekonkerita fare de la bizancanoj. Tamen aliaj latinaj ŝtatoj pluis eĉ dum jarcentoj en epoko en kiu katolikaj okcidenteŭropanoj regis super grekaj ortodoksuloj.<ref> Jotischky 2004, pp. 206–212. </ref> === La kvina kaj sesa krucmilitoj === <!--{{Ĉefartikolo|Kvina krucmilito|Sesa krucmilito}} Dum la "ĉefartikoloj" nur estas alidirektiloj ĉi tien, malhonestas elstarigi ilin --> [[Dosiero:Capturing Damiate.jpg|eta|400px|maldekstre|Frisaj krucistoj atakantaj kontraŭ Damietta.]] La frato de Saladino nome Al-Adil anstataŭis la filojn de Saladino en la Ajubida sukcedo, sed li ne havis la necesan aŭtoritaton (kiun ja havis Saladino) por unuigi la islamanojn kontraŭ la kristanoj. Kiel rezulto, la Reĝlando de Jerusalemo revivis en periodo de paco inter 1194 kaj 1217. En la jaro [[1213]] papo [[Inocento la 3-a]] kunvokis la [[4-a laterana koncilio|4-an lateranan koncilion]]. Unu el la sekvoj de la koncilio estis la kvina krucmilito, kiu estis ekspediciita en la jaro [[1217]]. Lia sekvanta papo [[Honorio la 3-a]] celigis la krucistajn soldatarojn gvidataj de [[Aŭstrio|aŭstra]] [[duko]] [[Leopoldo la 6-a Babenberga]] kaj [[hungara reĝlando|hungara]] reĝo [[Andreo la 2-a (Hungario)|Andreo la 2-a]] al atako kontraŭ [[Jerusalemo]], kiu denove estis falinta en la manojn de la [[islamanoj]]. Pli poste en la jaro [[1218]] venis ankaŭ [[germanoj|germana]] armeo gvidita de [[Olivero de Kolonjo]] kaj [[nederlandoj|nederlandaj]], [[flandroj|flandraj]] kaj [[frisoj|frisaj]] taĉmentoj subgvide de Vilhelmo la 1-a, la grafo nederlanda, kun apogo de [[Johano de Brienne]]. Estis decidite ekataki kontraŭ haveno [[Damietta]] en [[Egiptio]], per kio [[ajubidoj]] perdus sian plej riĉan dependujon kaj samtempe eblus ekataki kontraŭ [[Palestino]] de sude, kaj samtempe fermi aliancon kun [[ikonija sultanlando|ikonija sultano]] en [[Anatolio]], kiu ekatakus kontraŭ [[Sirio]], pro kio la ajubidoj estus devigitaj batali en du batalfrontoj. Post tio, kiam en pretendema sieĝado oni sukcesis konkeri Damietton, en julio de [[1221]] la krucistoj komencis marŝon kontraŭ [[Kairo]]. Sed malfortiĝanta provizado kaj malsanoj devigis la krucistojn ekordoni por retiriĝi reen al la maro. Nokta sturmo fare de sultano [[Al-Kamil]] kaŭzis en la krucistaj vicoj grandajn perdojn kaj fine ankaŭ ilian kapitulacon. Al-Kamil poste konsentis kun okjara paco, kiun alportis kontrakto kun eŭropanoj. Damietta estis redonita al islamanoj kaj la krucmilito frakasiĝis. [[Dosiero:Friedrich II. mit Sultan al-Kamil.jpg|dekstre|eta|[[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|La imperiestro Frederiko la 2-a]] (maldekstre) kun [[al-Kamil]] (dekstre), bildo el la verko de [[Giovanni Villani]] nome ''[[Nuova Cronica]]'' ([[Vatikana Biblioteko]] ms. Chigiano L VIII 296, 14-a jarcento).]] [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|La imperiestro Frederiko la 2-a]] estis ekskomuniita pro ofta rompo de devigo kunigi kun la papo por aligi krucmiliton. En 1225, lia edziĝo al [[Jolanda de Jerusalemo]], filino kaj heredanto de [[Johano de Brienne]], rezultis en postulo al la [[Reĝlando de Jerusalemo]]. En 1227 li enŝipiĝis por krucmilito, sed estis devigita abandoni pro malsano, sed en 1228 li finfine atingis Akron. Kulture, Frederiko estis la kristana monarko plej empatiema al la [[islama mondo]], ĉar estis edukita en Sicilio, kun islama korpogardisto kaj eĉ [[haremo]]. Spite sian ekskomunion fare de la papo [[Gregorio la 9-a]], lia diplomata lerteco rezultis en la fakto, ke la Sesa krucmilito estis principe negocado subtenita per fortomontrado.<ref>{{Harvnb|Asbridge|2012|pp=563–571}}</ref> Pactraktato garantiis al la latinaj kristanoj plej el Jerusalemo kaj strion de teritorio kiu ligis la urbon al Akro. La islamanoj kontrolis siajn religiajn lokojn kaj oni faris aliancon kun [[Al-Kamil]], [[Sultano]] de [[Egiptio]], kontraŭ ĉiuj liaj malamikoj de ajna religio. Tiu traktato, kaj suspektoj pri la ambicio de Frederiko en la regiono, faris lin malpopulara, kaj kiam la papo Gregorio la 9-a atakis liajn italiajn teritoriojn, li devis reveni por defendi ilin.<ref>{{Harvnb|Asbridge|2012|p=569}}</ref> Kaj la urbo Jerusalemo mem restis en la manoj de krucistoj nur ĝis la jaro [[1244]], kiam estis [[Sieĝo de Jerusalemo (1244)|konkerita]] fare de [[Ĥorezmo|ĥorezmaj]] taĉmentoj en servoj de Egiptio. En la sieĝo la 15-an de julio 1244 la ĥorezmanoj tute detruis Jerusalemon, lasante ĝin en ruinoj kaj senutila kaj al kristanoj kaj islamanoj. Nur 300 kristanoj povis atingi rifuĝon en [[Ramlo]]. Kombinita egipta-ĥorezma armeo poste venkis super frank-damaska armeo en la batalo de Hiribja. Tiu estis la lasta okazo en kiu la nobelaro de la krucmilitista ŝtato havis rimedojn por meti armeon en batalkampo. La Patriarko de Jerusalemo kalkulis la totalajn perdojn en 16 000 homoj; nur 36 el 348 Templanoj, 26 el 351 [[Ordeno de Sankta Johano|Hospitalanoj]] kaj 3 el 400 [[Ordeno de germanaj kavaliroj|germanaj kavaliroj]] fuĝis vivaj.<ref> Asbridge 2012, pp. 574–576 </ref> === La sepa kaj la oka krucmilitoj === {{Ĉefartikolo|Sepa krucmilito|Oka krucmilito}} [[Dosiero:Seventh crusade.jpg|eta|maldekstre|250px|Ekspedicio de reĝo Ludoviko la 9-a en la Sepa krucmilito.]] Informo pri la konkero de [[Jerusalemo]] kaj eĉ pri la sekvaj masakroj jam en [[Eŭropo]] kaŭzis nenian ekscitiĝon kaj plua krucmilito ne renkontiĝis kun granda reeĥo. La sepa krucmilito okazis en la jaroj [[1248]] - [[1254]] kaj ĝi estis celita kontraŭ [[Egiptio]], kien la krucmilitistoj alvenis en 1249.<ref> Tyerman 2006, pp. 770–775 </ref> La ĉefa organizinto estis franca reĝo [[Ludoviko la 9-a (Francio)|Ludoviko la 9-a]]. La egipta militiro finis per katastrofo, Ludoviko, venkita en Mansura, retiriĝante al Damieto grave malsaniĝis kaj estis militkaptita kaj tralasita nur post pago de nemalgranda elaĉetmono. Pluajn kvar jarojn li pasigis en [[Sirio]], en ĉefurbo [[Akko]], ĝis 1254. En la jaro [[1270]] la reĝo Ludoviko ekiris por helpi la siriajn krucistajn urbojn, sed li lasis sin konvinki kaj li alidirektigis la ekspedicion al [[Tunizo]], kie li post du monatoj mortis. La angla princo kaj la sekvanto en la trono, reĝo [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]], venis en Tunizon malfrue. Post malsukceso de la oka krucmilito li tial ekiris en [[Sirio]]n endanĝerigata fare de [[mamlukoj|mamluka]] sultano [[Bajbars]] en tio kio estas koanata kiel la naŭa krucmilito. La fortoj de Eduardo estis malfortaj, sed li intencis unuigi la kavalirojn en [[Sankta Lando]] kaj sur [[Kipro]] kaj fermi interkonsenton kun [[mongoloj]], kiuj tiutempe endanĝerigis ankaŭ la islamajn teritoriojn. Kiam li albordiĝis en [[Akko]], li konstatis, ke la situacio de kristanoj en Antaŭa Oriento, kie la mamluka soldataro priregis en la jaroj [[1265]] - [[1271]] plimulton de teritorioj de [[Jerusalema reĝlando]] kaj [[Antioĥa princlando]], estas multe pli malbona, ol oni konjektis en okcidenta Eŭropo. La kipraj kavaliroj rifuzis batali en Sankta Lando, la venecianoj komencis komerci kun la mamlukoj, kaj nome kun konsento de baronoj de Akko. La mongola [[ĥano]] Abaga proponis al Eduardo nur malgrandajn helpajn taĉmentojn. Kiam la princo estis konstatinta, kiel vana estas lia klopodo, li revenis en la jaro [[1272]] en [[Anglio]]n, kie atendis lin jam la reĝa krono. Sed antaŭe li preskaŭ pereis dum provo je [[atenco]]. Tio estis la fino de la lasta grava krucmilita klopodo en Orienta Mediteraneo.<ref> Asbridge 2012, pp. 643–644 </ref> Tiu lasta klopodo estis konsiderita de kelkaj fakuloj kiel la [[Naŭa krucmilito]]. {{Ĉefartikolo|Naŭa krucmilito}} === Fino de la krucistaj ŝtatoj === [[Dosiero:Akra1291.jpg|eta|dekstra|alt=13th-century miniature of the Siege of Acre|Miniaturo de la sieĝo al Akko (1291) (''Estoire d'Oultre-Mer'', BNF fr. 2825, fol 361v, ca. 1300).]] En la jaro [[1268]] estis konkerita kaj neniigita fare de la [[mamlukoj]] [[Antioĥio]]. En la jaro [[1271]] Bajbars konkeris krucistan burgon [[Krak des Chevaliers]] kaj ekde tiu tempo li iom post iom likvidis la lastajn restojn de la krucistaj ŝtatoj. En la jaro [[1289]] estis konkerita kaj rabita [[Tripolo]]. La [[18-an de majo]] [[1291]] falis post sieĝado [[Akko]] kun la lastaj restoj de la krucistaj dependaĵoj. La kristanoj, kiuj ne sukcesis fuĝi, estis murditaj. La havenurboj estis detruitaj kaj la novaj centrejoj estis pli poste konstruitaj pli malproksime de la maro, por ke ili ne povu servi kiel bazejoj por plua kristana ofensivo. La latinaj dependaĵoj konserviĝis sole sur [[Kipro]]. Spit tion la, Otomana censoregistroj de bizancaj preĝejoj montras, ke plej paroĥoj en la iamaj krucmilitaj ŝtatoj survivis almenaŭ ĝis la 16-a jarcento kaj restis kristanaj.<ref> Asbridge 2012, p. 656 </ref><ref> Jotischky 2004, p. 131 </ref> Scivolema demando traflugas: kial la okcidentaj regnoj de la konkerita Palestino kaj najbaraj landoj ne rezistis kontraŭ la oftaj atakoj de armeoj arabaj kaj turkaj? Historiistoj proponas tiujn konsiderojn: Se pri la krucmilitistoj partoprenintaj en la unua krucmilito eblas, kun bona certeco, kalkuli ilian nombron: de dek al dukdek mil armeanoj, malfacilas kalkuli la nombron de la restintoj en la konkeritaj lokoj por ilin defendi, kaj ankaŭ la laŭtempan anstataŭiĝon de militistoj senfortigitaj en bataloj aŭ elĉerpitaj pro la aĝo maljunuliganta. El la malmultaj dokumentoj, eblas priskribi realon ne multe gajan. Por la regno de Jerusalemo, reĝo Baldueno disponis pri 577 kavaliroj kaj pri 5000 soldatoj. Ankaŭ la kontingento je dispono en la princolando de [[Antiokio]] atingis nur la mezuman nombron de 500 kavaliroj kun 4000 soldatoj parte utiligitaj ankaŭ kiel kavalira militista. La graflando de [[Tripoli]], male, disponis nur pri 400 kavaliroj. Sume, 1000/1200 kavaliroj kaj 10 000 soldatoj dividitaj en etaj garnizonoj, el kiuj oni devas malaldoni la malsanulojn, konstante atakitaj kaj ĉiam atendantaj... helpotrupojn el la eŭropaj landoj. Kiam araboj atakis Askalonon, Baldueno povis alfronti la atakantojn nur per 260 homoj ĉevalrajdaj kaj 700 soldatoj. La bataloj kombiniĝis en la proporcio de unu kontraŭ tri. Fulkerio el Chartres rakontas ke mem defendis Jerusalemon, [[Jafo]]n, Raman, kaj [[Ĥajfo]]n per la trupo de 300 kavaliroj. En 1167 Amalriko marŝis kontraŭ turkan armeon kun 374 kavaliroj kaj neprecizigita nombro de infanterianoj; kontraŭ Saladino en 1170 li povis disponi pri 250 kavaliroj kaj pri 2000 soldatoj. Baldueno la 4-a, fine, gajnis konsiderindan venkon batalante kun escepta nombro de... 700 kavaliroj. === Aleksandria krucmilito === [[Dosiero:Alexandrian Crusade.jpg|eta|maldekstre|220px|Miniaturo pri la Rabado de Aleksandrio (1365), manuskripto el [[Reims]], fare de [[Guillaume de Machaut]].]] En duono de la [[14-a jarcento]] la egipta [[Aleksandrio]] estis unu el la plej riĉaj havenoj apud [[Mediteraneo]]. [[Kipra reĝlando|Kipra reĝo]] Petro la 1-a pro ekonomiaj kaŭzoj decidiĝis, ke li aranĝos kontraŭ Aleksandrio krucmiliton. Li veturis tri jarojn tra [[Eŭropo]] kaj serĉis monon kaj soldatojn. En la jaro [[1365]] sur insulo [[Rodiso]] amasiĝis floto de la reĝo, kiu eknavigaciis renkonte al Aleksandrio kaj dum mallonga batalo Petro la 1-a sukcesis konkeri Aleksandrion. la konkerita urbo estis donita al la soldatoj je libervolo, kiuj murdis milojn da lokanoj kaj akiris enorman [[militakiro]]n. Nur je tri tagoj pli poste venis al la urbo grandega islamana armeo. Petro la 1-a prijuĝis, ke li plej prefere ne defendus la urbon kaj decidiĝis al tuja evakuado. [[Mamlukoj]] tiel reakiris la rabitan urbon preskaŭ senbatale kaj la ekspedicio de reĝo finiĝis per fiasko. === La sekvoj kaj taksadoj de la krucmilitoj en Sanktan landon === La taksadoj de la krucmilitoj en Sanktan landon estas tre disputplenaj. Pli malnova hostoriografio emfazis ilian alporton kaj reciprokan kulturan ŝanĝon inter la okcidenta kristana civilizo kaj la araba mondo. En mezo de la [[20-a jarcento]] eklezia historiisto Pavel Říčan ekzemple skribis: {{Citaĵo|Granda estis rea kultura atingebleco de la krucmilitoj. En la okcidenta Eŭropo ili disvastiĝis horizonton tra la nuntempa mondo per ekkono de landoj ĝis tiu tempo nekonataj. Okcidento ekkonis pli fajnajn vivbezonojn. Estis importita antaŭe nekonata aŭ tre rara varo. La komerco ascendis. Apud la kavalireco estiĝas urba ŝtato kaj tiu riĉiĝas. Kvociento de laikoj en pastra vivo ascendis. La ekkono de la islama kultura mondo kaj la islama pieco kondukis al certa koncepto de toleremo, sed en neabunda mezuro. En alia flanko plifortiĝis la kredo en mirakloj kaj en pardonbiletoj kaj lojaleco al [[papo]], kiu stariĝis frunte de tiel vigla kaj longe daŭranta movado. Grandan signifon la krucistaj ekspedicioj havis por evoluo de la kavalireco kaj por ties karaktero. La atentemo estis en certa mezuro forturnigita de enlandaj kvereloj, kiam al la glavoj de kavaliroj proponiĝis celo en la sankta milito kontraŭ la nekredantoj. Kreskis konscio, defendi per la glavo la malfortulon, konservi la donitan vorton, ne makuligi la honoron plenigis nocion de la kristanisma [[kavaliro]], eĉ kiam la fakto restis en plimulto de okazoj malproksime post la idealo.}} La nuntempa historia esplorado estas ofte karakterize pli skeptika kaj ĝi allasas, ke la sekvoj de la krucmilitoj en Sanktan landon por la eŭropa socio estis prefere negativaj. Skribis fama franca historiisto [[Jacques Le Goff]] jenon: {{Citaĵo|La krucmilitoj, eĉ ankoraŭ antaŭ ol ili finiĝis per absoluta fiasko, ne satigis sopiron de okcidenteŭropanoj pri la grundo, do ili devis en Eŭropo, kaj unue en evoluo de agrikulturo, rapide serĉi solvon, kiun la transmara iluzio ne alportis al ili. Sankta Lando, okazejo de bataloj, ne estis per tiu fonto de akiraĵoj - bonaj aŭ malbonaj -, kiujn ŝateme priskribis konfuzigitaj kaj ofte konfuzigantaj historiistoj. La krucmilitoj alportis al la kristana mondo nek komercan ekfloron, kiu naskiĝis el antaŭaj rilatoj al la islama mondo kaj el la interna evoluo de la okcidenteŭropa ekonomio, nek teknikan progreson kaj produktojn, akiritaj per aliaj vojoj, nek intelektan armilaron, havigita pere de tradukistaj centrejoj kaj bibliotekoj en Grekio, en Italio (precipe sur Sicilio) kaj en Hispanio, kie la rilatoj estis neproporcie malpli larĝaj kaj pli fekundaj ol en Palestino, nek eĉ tiun ŝatemon en lukso kaj moliĝintajn morojn, pri kiuj morozaj moralistoj en la okcidenta Eŭropo konjektas, ke ili estas privilegio de Oriento kaj venenigita donaco de la nekreduloj al naive kredantaj, sendefenduloj kontraŭ sorĉoj kaj sorĉaferoj de Oriento… Unusola eble frukto, kiun la kristanoj alportis el la krucmilitoj, estas miaopinie [[abrikoto]].}} [[Dosiero:Philippe Auguste arrivant en Palestine.jpg|upright=1.35|eta|dekstre|Miniaturo en kiu aperas [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a de Francio]] alvenanta en orienta Mediteraneo (Royal MS 16 G VI, mezo de la 14-a jarcento. |alt=Miniature of Phillip of France arriving in the eastern Mediterranean]] La krucistaj ekspedicioj en Sanktan landon tre profundigis abismon inter la okcidentaj kaj la orientaj kristanoj. La malamikeco inter la ortodoksaj bizancanoj kaj latinanoj gradiĝis ĝis skandala konkero kaj rabigo de Konstantinopolo en la jaro [[1204]]. La papo sekve kondamnis la partoprenintojn de tiu ĉi agado, sed la estiĝinta konflikto kvietigita ne estis. Profundiĝis ankaŭ konfliktoj inter partoprenintoj el diversaj landoj kaj iliaj komandantoj. Kiel ekzemplo povas servi politikaj disputoj inter germanoj kaj francoj aŭ inter regantoj [[Filipo la 2-a (Francio)|Filipo la 2-a]] kaj Rikardo la 1-a Leonkoro. La realigo de la krucmilitoj en la alia flanko ebligis formigon de novaj kaj tre signifaj ekonomiaj ligiloj inter Okcidento kaj Oriento, sekurigataj precipe per la italaj urboj. Tiuj riĉiĝadis el luigado de ŝipoj kaj pruntedonoj al la krucistoj kaj akiris superecon en Mediteraneo. Sed la komerco en levanteniaj urboj, kiu daŭris eĉ post la finigo de la ekspedicioj, ne estis por ili tiel grava kiel ligilo al Aleksandrio kaj Konstantinopolo. Tamen la vojo inter la eŭropajn centrejojn de komerco kaj kulturo estis malfermita por ili. En la tempo de ekspedicioj en la eŭropaj urboj laŭ orientaj modeloj evoluis novaj metioj, kio alportis al la urboj grandan riĉaĵon. La servutuloj, revenintaj el la ekspedicioj, estadis eĉ kun la familioj liberigataj el sia servuteco. Eta kavaliraro pli prefere malriĉiĝis, ĉar ties esperoj por riĉa rento kaj socia kresko realiĝis nur parte. La fina debaklo de la ekspedicioj malfortigis la papecon, sed ĝi alportis al la eklezio financajn profitojn kaj plifortigon de la interna centralismo. Riĉiĝis eĉ la regantoj, kaj nome danke al la posedaĵo de kavaliroj, kiuj ne revenis el la ekspedicioj. La financado de la ekspedicioj fariĝis motivo al plialtigado de papaj financaj postuloj kaj al vendado de pardonbiletoj. Ties sekvo estis relativa malriĉigado de la loĝantaro de la okcidenta Eŭropo. La [[militordeno]]j ne kapablis defendi la kristanan teritorion en Sankta Lando, ili do retiriĝis en Eŭropon kaj ĉi tie ili celiĝis al batalo kontraŭ kelkaj paganaj etnoj (la germanaj kavaliroj) aŭ financa entreprenado (la templanoj). La krucmilitojn akompanis grandegaj perfortaĵoj: kontraŭjudaj [[pogromo]]j, rabigo kaj murdado post la konkero de Jerusalemo, Konstantinopolo kaj aliloke. La entuziasmiĝo por la "sankta" afero tiel en multaj lokoj ŝanĝiĝis en politikon kaj [[skandalo]]n. Malgraŭ tio, ke plimulto de la kultura interŝanĝo inter la araba kaj la kristana mondoj okazis en la tempo de ''[[Reconquista]]'' trans [[Pireneoj]], kelkaj fruktoj venis en Eŭropon pere de kristanoj en Antaŭa Oriento. Tio estis ekzemple [[sukerkano]] kaj konoj pri produktado de [[sukero]], teknologio de teksado de kelkaj raraj [[ŝtofo]]j kaj eble eĉ pri produktado de kelkaj specoj de [[vitro]]. La krucistoj interkonatiĝis kun multaj akiraĵoj de vivstilo de la oriento, sed ili alproprumis ilin plimulte nur tiuj, kiuj ekloĝis en la oriento. == Krucmilitoj sur la eŭropa kontinento == === ''Reconquista'' === [[Dosiero:Cantigas battle.jpg|eta|maldekstre|Batalo de la ''Reconquista'' el la verko ''[[Cantigas de Santa Maria]]''.]] {{Ĉefartikolo|Reconquista}} La disintegrigo de la [[Kaliflando de Kordovo]] en suda Hispanio kreis la oportunon por la "Reconquista" [rekonKISta] (Rekonkero), kiu komencis en 1031. La nordaj kristanaj regnoj nek havis komunan identecon nek kunhavis historion, kiu fakte estis bazita sur iama tribo aŭ etneco. Kiel rezulto, [[Regno Leono|Leono]], [[Regno Navaro|Navaro]] kaj [[Princlando Katalunio|Katalunio]] unuiĝis kaj dividiĝis kelkajn fojojn dum la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Kvankam malgrandaj, ĉiuj disvolvigis aristokratan militan teknikon.{{sfn|Jotischky|2004|pp=183–184}} Je la epoko de la Dua krucmilito la tri regnoj estis jam sufiĉe povaj por klopodoj al konkero de islama teritorio - en [[Reĝlando Kastilio|Kastilio]], [[Reĝlando Aragono|Aragono]] kaj [[Reĝlando Portugalio|Portugalio]].{{sfn|Jotischky|2004|p=188}} En 1212 la hispanoj venkis en la [[Batalo de Las Navas de Tolosa]] kun apogo de 70 000 eksterlandaj luktantoj kiuj plenumis la predikon de la papo [[Inocento la 3-a]]. Multaj eksterlandanoj foriris kiam ili vidis la toleremon kiun hispanoj montris por la venkitaj islamanoj. Por hispanoj, la "Reconquista" estis milito por dominado pli ol milito por ekstermado.{{sfn|Jotischky|2004|p=191}} Tio kontrastis kun la traktado kion oni faris al la kristanoj kiuj estis vivintaj sub islama regado, nome la [[Mozaraboj]]. La [[Roma rito]] estis trudita al ili, kaj la lokaj kristanoj estis absorbitaj en la ĉeftendenca katolikismo.<ref>Jotischky 2004, p. 131 </ref> [[Al-Andalus]], tio estas la islama Hispanio, estis komplete nuligita en 1492 kiam la [[Emirlando de Granado]] kapitulacis post longa milito. Je tiu momento la restintaj islamaj kaj judaj hispanoj estis elpelitaj el la duoninsulo, kiel lasta epizodo de multaj jarcentoj de intermitaj militoj de kristanoj kontraŭ islamanoj kio ofte estis konsiderita kiel krucmilito.{{sfn|Lock|2006|pp=212–213}} === La unua sveda krucmilito === [[Dosiero:Crusades to Finland.png|eta|400px|Krucistoj en Finnlando.]] La unua sveda krucmilito estis legenda armea ekspedicio sendita ĉirkaŭ la jaro [[1150]], tradicie oni prezentas ĝin kiel konkeron de [[Finnlando]] fare de [[svedoj]] kaj kun tio kunigita turno de [[pagano|paganaj]] finnoj al [[kristanismo]]. Laŭ legendo la krucmiliton gvidis reĝo [[Eriko la 9-a (Svedio)|Eriko la 9-a]]. [[Episkopo]] [[Henriko de Upsala]], kiu akompanis la reĝon dum la ekspedicio, restis en la konkerita Finnlando kaj fariĝis [[martiro]]. Sed la faktoj ĉirkaŭ tiu ĉi krucmilito estas objekto de diskutoj inter multaj historiistoj. Neniaj arkeologiaj trovitaĵoj konfirmas, sed nek kontraŭdiras la eventojn en Finnlando dum la sveda regado priskribataj en skribfontoj el la [[1240-aj jaroj|40-aj jaroj]] de la [[13-a jarcento]]. Al tio ankoraŭ ne estas mencio pri ĉi tiea [[diocezo]] kaj la finna episkopo antaŭ la jaro [[1250]] inter la ceteraj svedaj ekleziaj registroj. Tiutempe la liberaj bienuloj respondecis al [[jarlo]]. Ties sekvo estis teorio, ke Eriko la 9-a gvidis la ekspedicion ankoraŭ antaŭ tio, antaŭ ol li fariĝis la reĝo aŭ minimume en la tempo, kiam li estis pretendanta pri la trono. La legendo notas nenian jaron, kiam la krucmilito devis okazi, kaj la provoj precizigi tiun ĉi daton precize al la jaro [[1150]] estas plimulte pli postaj spekulativoj. Ĉio ĉi, kion oni hodiaŭ scias pri reĝo Eriko kaj episkopo Henriko, estas, ke en mezo de la [[12-a jarcento]] kun la plej granda verŝajneco ili ludis en [[Svedio]] gravan rolon. Fakto ankaŭ estas, ke la militiron orienten kutime partoprenis [[episkopo]] el [[Linköping]] kaj ne el [[Upsalo]]. Tamen en mezo de la [[12-a jarcento]] regis en [[Balta Maro]] tre kruelaj tempoj. La svedoj kaj la [[finnoj]] havis oftajn konfliktojn kun [[Novgorodo]]. Pro tio kelkaj svedaj armeaj ekspedicioj povis esti celitaj en Finnlandon. Rimarkinde estas, ke precipe mallongaj okazintaĵoj el la [[unua novgoroda kroniko]] el la jaro [[1142]] priskribas la svedan "princon" kaj episkopon kun floto de sesdek ŝipoj, kiu neniigis jam la trian novgorodan komercan ŝipon ie "sur alia flanko de la maro" kaj kiuj venis por io multe pli grava. === La dua sveda krucmilito === [[Dosiero:Portrait of Birger Jarl.jpg|eta|maldekstra|200px|Jarlo Birger, kiu en la jaro [[1249]] komencis konkeradon de Finnlando.]] Cent jarojn post la unua sveda krucmilito estis aranĝita la dua krucmilito en Finnlandon. Ĝi estis ekspediciita inter la jaroj [[1239]] - [[1256]] kaj pro tiu ĉi militiro [[Finnlando]] fariĝis parto de [[Svedio]] por pluaj 550 jaroj. Pro sekvoj de batalo apud Lihule en la jaro [[1220]] kaj je dudek jaroj pli poste en [[batalo ĉe Nevo]] la svedoj estis forpuŝitaj fare de [[rusoj]] el [[Baltio]], tiuj devis esti devigitaj serĉi novajn teritoriojn aliloke. Ili celis do sian atentemon oriente en regionon de [[Tavastio]], kies loĝantaro ĉirkaŭ la jaro [[1230]] malferme stariĝis kontraŭ [[kristanismo]]; tial papo en la jaro [[1237]] apelaciis al krucmilito. La sveda [[jarlo]] Birger aranĝis ekspedicion trans la maron, por ke li ekataku kontraŭ Tavastio. Post la milito estis en Finnlando proksime de urboj [[Turku]] kaj Koroinen (nuntempa distrikto de Turku) fondita sveda malnova burgo [[Lieto]], proksime de nove establita episkopa rezidejo. Ekde la jaroj [[1248]] - [[1249]] la episkopan postenon en Finnlando oficis la sveda Bero, la oficisto nomumita rekte de la sveda reĝa kortego. Bero havis en siaj manoj ĝis la jaro [[1280]] en Finnlando ankaŭ profanan potencon, precipe poste prenado de impostoj. En la jaro [[1249]] [[dominikanoj]] establis la unuan [[monaĥejo]]n en Finnlando. Kvankam la gvidanto de la dua sveda krucmilito [[jarlo]] Birger konkeris Finnlandon, hejme intertempe liaj nobeloj preparis kontraŭ li rezistmovadon kaj tenajlumis liajn reĝajn leĝpovojn, kiuj estis donitaj al [[nobelaro]]. === La tria sveda krucmilito === [[Dosiero:Vyborg s vody.jpg|eta|250px|[[Viborga kastelo]], konstruita fare de svedoj je interŝanĝo de la 13-a kaj la 14-a jarcentoj dum la tria sveda krucmilito]] La tria sveda krucmilito estis armea militiro de [[Svedio]] aranĝita en la jaro [[1293]]. La celo de tiu ĉi ekspedicio estis [[Karelio]] en la orienta [[Finnlando]], la regiono tiam priregata de rusaj princoj el [[Novgorod]] kaj gvidis ĝin [[Tyrgils Knutsson]]. Tiu ĉi krucmilito per sia geografia amplekso fine kreis limojn inter [[ortodoksismo|ortodoksa]] oriento kaj [[katolikismo|katolika]] okcidento, post tio kiam rusoj komencis validigi sian influon super la orienta parto de Finnlando. Kvankam intertempe la svedoj sukcesis subkontroligi plimulton de la lando kaj dum la [[13-a jarcento]] firmigis siajn poziciojn kaj konstrui multnombrajn [[burgo]]jn por subteni ĉi tiean svedan potencon kontraŭ malobeemaj regionoj ĉirkaŭ [[Turku]], en [[Tavastio]] kaj [[Viborg]]. La konflikto finiĝis en la jaro [[1323]] per [[Interkonsento de Nöteborg]] inter Svedio kaj Novgorod pri fiksigo de la komunaj limoj. La markigo "krucmilito" estas por tiu ĉi ekspedicio tre nehistoria, tio estis pli prefere unu el multaj haŭlaj armeaj konfliktoj dum sved-novgorodaj militoj. === Krucmilito kontraŭ la katarismo === {{Ĉefartikolo|Albigensismo}} [[Dosiero:Le massacre des Albigeois.jpg|eta|maldekstre|alt=Two illuminations: the pope admonishing a group of people and mounted knights attacking unarmed people with swords|Miniaturo montranta masakron de kataroj (BL Royal 16 G VI, fol. 374v, 14-a jarcento.]] Okazis ankaŭ granda krucmilito de kristanoj kontraŭ aliaj kristanoj en kio nun estas suda [[Francio]], precipe en [[Okcitanio]], en la unua duono de la [[13-a jarcento]]: nome la '''Krucmilito kontraŭ la Kataroj'''. La herezo de [[albigensismo]] aŭ [[katarismo]] disvolviĝis en suda [[Gaŭlio]], kaj la papo [[Inocento la 3-a]] fariĝinte konvinkita, ke milito estis neevitebla, petis la reĝon de Francio krucmiliti kontraŭ la herezaj nobeloj de la sudo. La krucmilito daŭris dum 1209-29 kaj fariĝis milito de politikaj ambicioj, grandaj masakroj, bruligitaj herezuloj kaj bruligitaj vilaĝoj. En [[Béziers]], la tuta loĝantaro, kaj albigensoj kaj oficialaj katolikoj, estis same mortigita pere de glavo, eĉ tiuj, kiuj estis rifuĝintaj en la katedralo. "Mortigu ilin ĉiujn. Dio rekonos la siajn", (''Tuez-les tous, Dieu reconnaîtra les siens'') onidire respondis [[Arnaud Amaury]] la papa reprezentanto, kiam oni pridemandis lin kiel distingi inter "bonaj kristanoj" kaj "herezuloj". "Onidire" pro tio ke tiu frazo troviĝis unuafoje neamike registrita en memoroj de fratulo kvindek jarojn post la okazintaĵoj. En [[1213]] la milito turnis al la favoro de la katolikaj armeoj. La milito estis batalita kastelo post kastelo. En [[1229]] la franca reĝo kaj la katolikaj armeoj fine venkis la sudon, konstruante Francion kiel granda nacio kaj savinte katolikismon kiel ununura eklezio. La Albigensa krucmilito, estis nomita laŭ la urbo [[Albi]], unu el la centroj de katarismo.{{sfn|Lock|2006|p=163n}} Tio montris, ke tiu krucmilito estis pli efektiva batalante kontraŭ la subtenantoj de herezuloj kontraŭ la herezuloj mem. Toleremaj feŭdaj senjoroj suferis konfiskojn. En 1212 la premo estis suferita en [[Milano]] kiu toleris katarismon.{{sfn|Jotischky|2004|p=193}} Poste aliaj subpremadoj de herezuloj en aliaj landoj estis simile nomitaj kiel krucmilitoj. === Krucmilito kontraŭ [[baltoj]], [[polabaj slavoj]] kaj aliaj === La [[ordeno de germanaj kavaliroj]] kaj la [[livonia ordeno]] ankaŭ krucmilitis kontraŭ baltaj [[paganismo|nekristanoj]] en la regiono de la hodiaŭaj ŝtatoj [[Litovio]], [[Latvio]], [[Estonio]] kaj orienta [[Pollando]]. La ordeno de germanaj kavaliroj konkeris [[Orienta Prusio|Orientan Prusion]] kaj instalis stabilan ordenan ŝtaton tie, kiu prosperis dum jarcentoj. Kaj kadre de la [[Livonia krucmilito]] ekestis krista regno ''Terra Mariana'' de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj|germanaj kavaliraj ordenoj]] [[Livonia Frataro]] kaj [[Livonia Ordeno]]. {{Ĉefartikolo|Husmovado}} Aliaj nomitaj krucmilitoj estis gviditaj kontraŭ la "malobeemaj" regantoj [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a Ŝtaŭfa]] kaj kontraŭ [[Jiří z Poděbrad]]. == Ligiloj == === Vidu ankaŭ === * [[Kavaliraj ordenoj]] * [[Krucistaj ŝtatoj]] * [[Livonia krucmilito]] * [[Norvega krucmilito]] === Bibliografio === * Asbridge, Thomas (2012). [https://books.google.es/books?id=rK8nA9U0OE4C&q=thomas+asbridge+the+crusades&redir_esc=y#v=snippet&q=thomas%20asbridge%20the%20crusades&f=false The Crusades: The War for the Holy Land.] Simon & Schuster. ISBN 978-1-84983-688-3. * Bird, Jessalynn (2006). "Finance of Crusades". In Murray, Alan V. (eld.). The Crusades: An Encyclopedia. II:D-J. ABC-CLIO. pp. 432–436. ISBN 1-57607-862-0. * BRIDGE, A. ''Křížové výpravy''. Praha : b.n., 1995. * Chazan, Robert (1996). [https://books.google.es/books?id=sndVK_foqI4C&redir_esc=y European Jewry and the First Crusade.] University of California Press. ISBN 978-0-520-91776-7. * DUGGAN, A. '' Křižácké výpravy''. Praha : b.n., 1973. * ''Fulchera Chartresského Historie jerusalémská čili Děje rytířstva křesťanského na výpravě do Země svaté''. Praha : b.n., 1920. * Ludovico Gatto, Le Crociate, Newton, 1994.ISBN 88-7983-653-6. * GLOGER, B. ''Křížové výpravy na Východ''. 1989. * Hindley, Geoffrey (2004). The Crusades: Islam and Christianity in the Struggle for World Supremacy. Carroll & Graf Publishers. ISBN 978-0-7867-1344-8. * HROCHOVÁ, V. kaj HROCH, M. ''Křižáci v Levantě''. Praha : b.n., 1975. * HROCHOVÁ, V. kaj HROCH, M. ''Křižáci ve Svaté zemi''. Praha : b.n., 1996. * HROCHOVÁ, V. ''Křížové výpravy ve světle soudobých kronik''. Praha : b.n., 1982. * JEAN DE JOINVILLE. ''Paměti křižákovy''. Praha : b.n., 1965. * Jotischky, Andrew (2004). [https://books.google.es/books?id=rTUlDwAAQBAJ&redir_esc=y Crusading and the Crusader States.] Taylor & Francis. ISBN 978-0-582-41851-6. * MADDEN, Thomas F. ''A concise history of the Crusades''. Lanham : Rowman and Littlefield, 1999. ISBN 0-8476-9429-1. * Mahoney, William (2011). [https://books.google.es/books?id=5qgHE29pikMC&q=Vladislaus+II+second+crusade+accompanied&redir_esc=y#v=snippet&q=Vladislaus%20II%20second%20crusade%20accompanied&f=false The History of the Czech Republic and Slovakia.] ABC-CLIO. ISBN 978-0313363061.. * Rodney Stark [http://it.wikipedia.org/wiki/], Gli eserciti di Dio. Le vere ragioni delle crociate, Lindau, 2010, p.&nbsp;365. (La sociologo liveras historion dokumentitan sur fontoj ankaŭ islamaj. Prezentiĝas ekvilibra rakonto kiu eksplikas kiel la krucmilitoj naskiĝis por reagi al la islama agresemo, kiu estis jam eliminita diversajn kristanajn komunumojn. Duabate, la libro montras kiel la islama agreso kontraŭ kristanoj ne naskiĝis sekve de la krucmilitoj, sed komence de la pasinta jarcento, okaze de la relanĉo de fondamentalismo kaj de radikala [[islamo]] antaŭ la eŭropa koloniismo). * TATE, G. ''Křižáci v Orientu''. Praha : b.n., 1996. * Christopher Thyerman, ''Le guerre di Dio. Nuova storia delle crociate,'' (dall'inglese), Einaudi 2012, ISBN 978-88-06-20261-3.<ref>Laŭ Christopher Tyerman, (kiu instruas Historion pri Mezepoko en la Harrow School, en Middlesex (Usono), kaj estas ankaŭ aŭtoro de la volumo ''England and the Crusades, la invento de la krucmilitoj'' kaj de nombraj artikoloj pri tiu temo), pri “Krucmilitoj” dekomence interesiĝis kronikistoj, sekve alvenis la erudiciaj eldonistoj de fontoj, kiel Bongars; poste la elegantaj barokaj apologetistoj celantaj glorigi kristanismon de la “kristanega” [[Suno-reĝo]]. Krucmiliton – jam konsideratan tamen militon inspiritan kaj gviditan de fanatismo kaj sentolero - alproprigis al si la enciklopediistoj kaj [[Voltaire]]; kaj invadis la romantika reago kun la granda historio de Mlchaud. Inter la sennombraj provoj nun tiu lia: prezenti la “krucmilitan problemon” en ĝia tuteco: ne nur en ĝia tradicia sinsekvo de ekspedicioj al la [[Sankta Lando]] dum la [[13-a jarcento|13-a kaj 14-a jarcentoj]], sed ankaŭ en ĝiaj sennombraj variaĵoj (ne “degeneroj”). de la peninsulo hispana al Nordeŭropo... Kaj rezultas kadro en kiu fanatismo estas aspergita per la sento de la devo defendi kristanismon.</ref> * Tyerman, Christopher (2006). [https://archive.org/details/godswarnewhistor00tyer God's War: A New History of the Crusades.] Belknap Press. ISBN 978-0-674-02387-1. * Tyerman, Christopher (2011). [https://books.google.es/books?id=t_DEyAEACAAJ&redir_esc=y The Debate on the Crusades, 1099–2010.] Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-7320-5. * Tyerman, Christopher (2019). [https://books.google.es/books?id=GIOVDwAAQBAJ&redir_esc=y The World of the Crusades.] Yale University Press. ISBN 978-0-300-21739-1. == Notoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj|ReVo=milit.kruc0o}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Crusades|revizio=1007274424}} {{Elstara}} {{ADLS|2008|12}} {{Kristanismo}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Krucmilitoj}} [[Kategorio:Krucmilitoj| ]] [[Kategorio:Militoj]] [[Kategorio:Kristanismo en Mezepoko]] [[Kategorio:Katolikismo kaj islamo]] k67ql7m4g3fw9kjchz73wgt7e5m52e0 0 2561 9350364 9293331 2026-04-09T15:55:58Z Babelball 236893 9350364 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lando | nomoenlokalingvo = الجمهورية اللبنانية<br />Al Ĝumhurija al Lubnanija | eonomo = Libano | eonomo alternative = Libana Respubliko | flago = [[Dosiero:Flago-de-Libano.svg|200px]] | blazono = [[Dosiero:Coat of Arms of Lebanon.svg|100px]] | nacia himno = [[nacia himno de Libano|"Ĉiuj el ni, por la lando"]] | nacia devizo = | lokigo-bildo = [[Dosiero:Lebanon (orthographic projection).svg|270px|Situo]] | lingvoj = [[Araba lingvo|Araba]]. | ĉefurbo = [[Bejruto]] | religio = [[Islamo|islamanoj]] (59,7%), [[Kristanismo|kristanoj]] (39%), aliaj (1,3%) | km2 = 10400 | akvo = 0.26 | loĝantoj = Libananoj | loĝantaro = 5296814 | loĝantaro_dato = 2022 | loĝantaro_denseco = auto | valuto = [[Libana liro]] | valuta kodo = LBP | horzono = [[UTC+2]] <br /> [[UTC+3]] (somere) | ttt = lb | landkodo = LBN | tel = | politika sistemo = [[Respubliko]] | ŝtatestro = [[Prezidento de Libano|Prezidento]] [[Joseph Aoun]] (ekde [[2025]]) | ĉefministro = [[Nawaf Salam]] (ekde [[2025]]) | nacia tago = | sendependeco = | esperanto-asocio = }} '''Libano''' (en la araba : '''لبنان -''' ''Lubnan;'' en la [[Liban-araba lingvo|libana araba]] : '''لبنان -''' ''Lebnaan'') ''oficiale '''Libana Respubliko''''' (''الجمهورية اللبنانية'') estas malgranda kaj dense loĝata lando ĉe la [[Orienta Mediteraneo|orienta bordo]] de [[Mediteraneo]] kies ĉefurbo estas [[Bejruto]]. Kromnomo estas ''Lando de la cedroj'' aŭ ''[[Cedrolando]]'' (la [[cedro]] estas la [[emblemo]] de la nacia flago). La [[cedro]]j de [[Lebanono (montaro)|Lebanono]] (aŭ [[Lebanona cedro|lebanonaj cedroj]]) estas cititaj en [[Biblio]]. La nuna Libano koincidas proksimume kun la antikva [[Fenicio]]. [[Dosiero:Libanonzedernzapfen.jpg|maldekstra|eta|Cedro de Libano]] Sude ĝi havas komunan [[landlimo]]n kun [[Israelo]] kaj oriente kaj norde kun [[Sirio]]. La lando interalie estas membro de la [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]]. La libana cedro daŭre estas la simbolo de la lando kaj aperas en la centro de la libana flago. La cedroj nun estas protektitaj (pro la malabundo) kaj oni ne plu rajtas faligi ilin. En 2018, la lando situis je la 138-a loko el 180 landoj taksitaj laŭ la [[Korupto|korupta]] indekso de [[Transparency International]]<ref>(en) [https://www.transparency.org/country/LBN Libano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191025010042/https://www.transparency.org/country/LBN |date=2019-10-25 }} en la retejo de Transparency.org</ref>. == Historio == Libano, heredanto de [[Fenicio]] kaj historia centro de kristanaj kaj muzulmanaj komunumoj, estis okupata de la [[Otomana Imperio]] en la [[16a jarcento]]. Post la turka malvenko dum la [[Unua Mondmilito]], la [[Franca Mandato de Sirio kaj Libano]] ĝis 1922, estis mandato de la [[Societo de Nacioj]] ĉe la norda parto de Sirio kaj ĉe Libano, el kiuj la du teritorioj estis antaŭe parto de la Otomana Imperio. La siria federacia ŝtato [[Granda Libano]] aŭ Franca Mandato de Libano el 1923 (en franca, État du Grand Liban) — antaŭanto de la nuna Respubliko Libano — estis kreita en 1920 kiel aŭtonoma ŝtato ene de la [[Franca Mandato de Sirio]]. La [[protektorato]] de [[Francio]] daŭris ĝis [[1943]]<ref>(eo) Alain Gresh, [https://eo.mondediplo.com/article1136.html Iam Francio defendis Libanon]..., [[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto]], la 21-an de julio 2016, alirite la 31-an de oktobro 2020.</ref>, kiam ĝi fariĝis ŝtato (kvankam ĝi proklamis la sendependiĝon la [[26an de novembro|26-an de novembro]] [[1941]], ne estis agnoskata depost du pliaj jaroj). Libano estis ĝis la 1970-aj jaroj la financa centro de [[Meza Oriento]], kiam ĝi estis nomata «''la [[Svisujo]] de [[Meza Oriento]]''». Tiu financa riĉ-abundo estis rompita de la terura [[Libana interna milito|interfrata libana milito]] ([[1975]]–[[1990]]), kiu detruis la modelan politikan ekvilibron. La internaj konfliktoj kaj la konfliktoj kun Israelo — kiu invadis la landon en [[1982]] — ankoraŭ plue ekzistas. En 1982 Israelo invadis la sudon de Libano por forpeli la [[gerilo]]jn de la [[Organizaĵo por Liberigo de Palestino]], gvidataj de [[Jaser Arafat]]. En majo 1983, Israelo kaj Libano atingis traktaton por retiri la israelajn trupojn. Tamen, la pactraktato ne estis plu ratifita kaj en marto 1984, sub siria premo, Libano nuligis la akordon. Malgraŭ tio, Israelo komencis progresive retiriĝi en 1985, lasante la t.n "sekurecan zonon" (ĉ. 850 kvadrataj kilometroj) sub la gvido de la liban-kristana (kaj pro-israela) Armeo de Sud-Libano, kun malplimulta prezenco de la trupoj de [[Israelaj Defendaj Fortoj]], cele al la malpermeso kaj [[blokado]] de la landlimaj rejdoj kaj la atakoj de la [[Ŝijaismo|ŝijaista]] gerilo [[Hizbulaho]]. Finfine, en majo 2000, Israelo retiris ĉiujn siajn trupojn kiuj troviĝis en la sudo de Libano tra la internacia landlimo plenume de la [[rezolucio 425]] de la [[Konsilio pri sekureco]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Komence de la jaro [[2005]], post la murdo de la unua libana ministro [[Rafik Hariri]] elĉeniĝis ampleksega civita protest-movado konata kiel la [[Cedra Revolucio]], kiu postulis la elektadon de libera balotado kaj la tujan retiriĝon de la siria armeo, kiu havis 14.000 militistojn sur la libana teritorio. En aprilo 2005, la manifestacioj atingis la tutan retiriĝon de la siria armeo kaj de ĝiaj inteligent-agentoj, kun opozicio de Hizbulaho. La libana registaro ne sukcesis plenumi la rezolucion 1559 de la Konsilio pri Sekureco de UN, kiu devigis la senarmigadon de la libanaj armitaj milicioj kaj la ekregadon de sia suda landlimo, regita de Hizbulaho por la protektado de la landlimo kun Israelo. En [[julio]] 2006, post landlima rejdo kiu rezultigis la morton de ok israelaj soldatoj kaj la kapto de du pliaj, okazas la israel-libana krizo de 2006 per la bombado de granda parto de la libana landa infrastrukturo kaj nepacigebla armita respondo de Hizbulaho sur la nordaj urboj de Israelo. Laŭ citaĵoj de la libana registaro, la 6an de aŭgusto, ACNUR informis ke 550.000 delokigitaj estis akceptitaj de aliaj familioj, 130.000 troviĝas en improvizitaj rifuĝejoj, kaj ĉirkaŭ 200.000 transiris la landlimojn kun Sirio. [http://www.un.org/spanish/News/fullstorynews.asp?newsID=7457&criteria1=&criteria2=] Ankaŭ regas granda ekonomia krizo. En aŭgusto rezolucio de [[UN]] decidas pliigi la multnacian forton [[FINUL]] kaj atingas akordon por la violent-ĉesado kontraŭ la ekonomio kaj la detruitaj infrastrukturoj kaj ĉirkaŭ 1271 libanaj mortintoj. La 7-an de junio 2009 okazis la [[Parlamenta baloto en Libano 2009|parlamenta baloto en Libano]]. Rezulte de tio venkis la [[koalicio "14-a de marto"]], gvidata de la [[Saad Hariri]], la filo de [[Rafik Hariri]]. Ĝi gajnis 71 seĝojn el la 128, dume la [[koalicio "8-a de marto"]] gvidata de Hizbulaho prenis nur 57 seĝojn. En la voĉdonado partoprenis pli ol 60 % libananoj. == Geografio == Libano estas ŝtato en [[Meza Oriento]], okcidente de Azio, situanta ĉe la Mediteraneo, kiu banas ĝiajn okcidentajn bordojn. Norde kaj oriente, estas la duondezerta siria regiono kaj sude la mallarĝa landlimo kun Israelo. [[Suda Libano]] (arabe جنوب لبنان, janoub lubnan) estas la geografia areo de Libano, proksimume sude de la rivero [[Litani]], kiu konsistas el la du gubernioj Suda Libano (LB-JA) kaj Nabateo (LB-NB). == Loĝantaro == La loĝantaro origina de la lando estas la plej multnombra. Libano estis rifuĝejo de persekutataj malplimultoj kiel la [[armeno]]j (4%) kaj de la okupataj palestinaj teritorioj (9,5%), kiuj loĝas en rifuĝejoj. La plimulta [[religio]] estas [[Islamo]] (inter 60-65% laŭ la statistikoj), plejparto ŝiajistoj, tamen ekzistas tre grava kaj influa kristana malplimulto (35-40%):([[maronitoj]], [[Armena Apostola Eklezio|armenoj]] kaj [[Ortodoksa Eklezio|ortodoksuloj]]). La 90,1% de la libananoj koncentriĝas ĉe la marbordaj urboj. En [[Bejruto]] loĝas pli ol unu miliono kaj duono da personoj. Nuntempe la plimulto de la libananoj loĝas ekstere de sia lando, eble inter dek kaj dek kvin milionoj da libananoj dise tra la mondo. Libano estas teritorio kiu estis loĝata de multaj popoloj kaj kulturoj dum pluraj miloj da jaroj. La libananoj etne devenas de multaj popoloj (fenicia, asiria, greka, romia, eŭropa kaj araba). Tio okazigas multajn kontraŭdirojn ĉar, kvankam la muzulmanaj libananoj konsideras sin araboj, la kristanaj libananoj ne konsideras sin araboj sed ligas siajn devenojn al la fenicia, aramea, greka, asiria, ktp. Proksimume 60% de la loĝantaro kredas je [[islamo]], kaj 40% je [[kristanismo]]. Almenaŭ 48% de libanaj civitanoj vivas sub la limo de malriĉeco (2019)<ref>(en) Samia Nakhoul, ''[https://www.reuters.com/article/us-lebanon-crisis-imf-analysis/rescue-talks-with-the-imf-hit-the-rocks-as-lebanese-suffer-idUSKBN242649 Rescue talks with the IMF 'hit the rocks' as Lebanese suffer]'', REUTERS, la 1-an de julio 2020.</ref>. Estas grandaj komunumoj de libanoj tra la mondo, sed ĉefe en [[Brazilo]], [[Argentino]] kaj [[Usono]]. == Lingvoj == La [[oficiala lingvo]] estas la [[Araba lingvo|araba]], sed krom tiu lingvo ankaŭ la [[Franca lingvo|franca]] estas la grava lingvo. Ĉirkaŭ 45% de la homoj parolas la francan kaj 30% la [[Angla lingvo|anglan]]. Libanaj [[armenoj]] havas la [[Armena lingvo|armenan]] kiel gepatran lingvon. Libanaj [[kurdoj]] havas la [[Kurda lingvaro|kurdan]] kiel gepatran lingvon. Kvankam ĝi havas du oficialajn lingvojn, araba kaj franca, la araba estas la plej parolata (denaska lingvo de 94% de la libananoj), kaj la franca estas konata kaj parolata de 45% de la loĝantaro (ĉefe la kristana komunumo) kaj la angla (konata de 40% de la loĝantaro) estas uzata en financaj medioj kaj negocoj, la [[armena lingvo]] estas la 4-a plej uzata en la lando, kiu estas la denaska lingvo de 4% de la loĝantaro (armenaj komunumoj). == Registaro kaj politiko == [[Dosiero:Fouad Sinora.jpg|eta|359x359px|[[Fuad Sinior]], Unua Libana Ministro]] La Libana Respubliko estas regata laŭ la [[Konstitucio]] de [[1926]], poste reformita kaj profunde reviziita en [[1990]]. Laŭ la konstitucio, la Asembleo de Reprezentantoj (''Majlis al-Nuwab'') estas la leĝodona korpo kaj estas elektata por kvinjaraj periodoj de la libana popolo per universala balotrajto. La Asembleo de Reprezentantoj estas multreligia. La plenuma povo apartenas al la Prezidanto de la Libana Respubliko, kiu nomumas por tia funkcio la Unuan Ministron kaj la reston de membroj de la Konsilio de Ministroj. Laŭ la leĝo, la prezidanteco de Libano devas esti okupata de [[maronitoj|maronita kristano]], la posteno de Unua Ministro de [[sunaisto]] kaj la posteno Senata Prezidanto de [[ŝijaismo|ŝijaisto]] por ke neniu landa religia malplimulto estu diskriminaciata de la registaro. La nacia simbolo estas la [[cedro]], kies arbaroj kovris la tutan landon en la antikveco kaj kies ligno estis unu el la ĉefaj eksportaj produktaĵoj dum la fenicia epoko. Ĝi aperas kaj en la flago kaj en la nacia landŝildo de Libano == Politik-Administrativa Organizo == [[Dosiero:Division administrativa del Líbano.svg|eta|240px|Provincoj kaj guvernioj de Libano]] Libano dividiĝas en ok gubernioj (''muḥāfaẓāt'', sing. ''muḥāfaẓa''); ekde la 1-a de julio [[2003]] la lando havas du pliajn provincojn, Baalbeck-Hermel en orienta Libano kaj Akkar en norda Libano: * [[Akkar]] (plimulto muzulmanaj alavitoj) * [[Baalbek-Hermel]] (plimulto muzulmanaj ŝijaistoj) * [[Bejruto]] (kristanoj kaj muzulmanoj po 50%) * [[Valo Bekaa]] (kristanoj kaj muzulmanaj sunaistoj) * [[Libano-Nordo]] (ortodoksaj kristanoj kaj muzulmanaj sunaistoj) * [[Libano-Sudo]] (plimulto muzulmanaj ŝijaistoj) * [[Lebanono (montaro)|Lebanono]] (kristanoj [[maronitoj]] kaj [[druzoj]]) * [[Nabatiye]] (muzulmanaj ŝijaistoj kaj kristanoj) == Klimato == [[Dosiero:Satellite image of Lebanon in March 2002.jpg|eta|240px|Satelita bildo de Libano kie videblas montoj kovritaj de neĝo.]] La klimato en Libano estas influata de du faktoroj: la reliefo kaj la proksimeco aŭ malproksimeco de la maro. Pro tio distingiĝas marborda klimato tro humida kaj malvarma, de tute mediteranea karaktero, unu el montara klimato kaj la alia arida kaj seka en la oriento. En [[Bejruto]], la jara pluvado oscilas inter 800 kaj 900&nbsp;mm, kaj la temperatura mezumo de januaro kaj aŭgusto estas {{GdC|14,4}} kaj respektive {{GdC|25,6}}. == Vegetaĵaro kaj hidrografio == La [[arbaro]] kovras 7,7% de la tuta landa [[areo]]. La [[vegetaĵaro]] estas tipe mediteranea en la marborda strio kaj ankaŭ ĝenerale en regionoj ne tre altaj. La [[abio]]j kaj [[Lebanona cedro|cedroj]] troviĝas en kelkaj montaraj regionoj situantaj inter 1 200 kaj 2 000 m, kun fagoj, abioj kaj cedroj en la norda montaro; densaj pinarbaroj kaj [[Anzino|anzinaroj]] kovras la deklivon de la suda montaro. Laŭ la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF), la libana teritorio dividiĝas en du [[ekoregiono]]jn de mediteranea arbaro laŭ la altitudo : la [[Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj|mediteranea orienta arbaro]] en malaltaĵaj regionoj kaj la [[sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj]] en la montaro. La riveroj ĝenerale estas [[Torento|torentaj]]; la du plej gravaj estas la [[rivero Litani]] kaj la rivero Oronto, kiuj havas konstantan kaj abundan akvon. == Kulturo == La hodiaŭa libana teritorio estis dum miloj da jaroj hejmo de multaj civilizacioj kaj kulturoj. Ĝi estis origine loĝata de [[fenicoj]], konkerita kaj okupita de [[asirianoj]], [[persoj]], [[grekoj]], [[romianoj]], [[araboj]], [[krucistoj]], [[otomanaj turkoj]] kaj en la lastatempa historio ankaŭ de [[francoj]]. Libana kulturo estis influita de ĉi tiuj diversaj popoloj dum jarmiloj. Homoj de Libano, kunmetitaj de malsamaj etnaj kaj religiaj grupoj, kontribuis al la specifa literaturo kaj la diversaj muzikstiloj, reflektitaj interalie en festivaloj. Libana kuirarto ankaŭ spertis ĉi tiun multkulturan influon. Kompare kun la plimulto de la loĝantoj de sudokcidenta Azio, la libana loĝantaro ricevis bonan klerigon: depost [[2003]], 87,4% <ref name="CIA">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html |titolo=CIA World Factbook |alirdato=2020-10-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190912232328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html |arkivdato=2019-09-12 }}</ref>. La libana socio estas moderna kaj komparebla al iuj kulturoj de eŭropaj mediteraneaj landoj. La lando estas parto de la [[araba mondo]] kaj ĉiam estis malfermema al modernigo sub eŭropa kaj precipe franca influoj. Libano estas ofte konsiderata kiel la enirejo de Eŭropo al [[okcidenta Azio]], sed ankaŭ en Azio kiel la enirejo al la [[okcidenta mondo]]. === Literaturo, muziko, amaskomunikiloj kaj kuirarto === ==== Literaturo ==== La plej grava kaj ĉiuokaze la plej konata libana verkisto estas [[Ĝibran Ĥalil Ĝibran|Gibran Khalil Gibran]] (1883-1931) kiu elmigris al [[Usono]]. En lia iama hejmo en [[Bsharri|Bchareh]] nun estas la "muzeo Khalil Gibran", kie liaj pentraĵoj estas ekspoziciataj. ==== Muziko ==== Libano estas, apud [[Egiptio]], konsiderata kiel unu el la plej gravaj centroj de la moderna araba muzikomondo. Famaj kantistoj el Libano estas interalie [[Fairuz]], [[Nancy Ajram]] kaj [[Haifa Wehbe]]. ==== Amasmedioj ==== Pluraj televidstacioj dissendas de Libano kaj povas esti kaptitaj per [[Satelita televido|satelito]] tra la tuta araba mondo. Konata estas [[Nova televidilo|New TV]], kiu ankaŭ elsendas araban version de la fama talentokonkurso ''Idols (Idoloj)''. Libano havas plurajn gazetojn en la araba, angla kaj franca. ==== Kuirarto ==== [[Libana kuirarto]] estas vaste rigardata kiel la plej bona kaj rafinita en la [[araba mondo]], ĉar ĝi ricevis multajn influojn el eksterlando, ekzemple de [[armenoj]], [[persoj]] kaj [[kurdoj]]. Konataj pladoj en la libana kuirarto estas ''[[tabuleo]]'', [[Kikerkaĉo|kikerkaĉo (''humuso'']]), [[Kikerbulo|kikerbulo (''falafel'']]) kaj la ajla saŭco ''tum'', kiun oni servas kun [[mezeo]]. Iuj libanaj pladoj estas konataj inter [[Vegetarismo|vegetaranoj]] kaj [[Veganismo|veganoj]] pro la uzo de vegetalaj proteinaj fontoj kiel [[kikeroj]]. La kuirarto de ĉirkaŭaj landoj, kiel ekzemple la [[turka kuirarto]], estis influitaj de la libana kuirarto. Ekzemplo de tio estas la plado ''[[lahmacun]]'', kiu estas kuntiriĝo de du [[Araba lingvo|arabaj]] vortoj por [[viando]] kaj [[pasto]]. == Ekonomio == La [[agrikulturo]] estas tipe mediteranea —[[vinberujo]], [[olivarbo]]j, [[tritiko]], [[hordeo]], [[frukto]]j, [[legomo]]j, [[beto]] kaj [[tabako]]— kio konsistas la 12% de ĝia [[MEP]]. La bovbredado kaj la [[fiŝkaptado]] ne estas tre gravaj kaj la valoraj cedr-arbaroj reduktiĝis. Posedas [[Teksa industrio|teksindustrion]] kaj [[Nafta rafinejo|naft-rafinejojn]]. La [[Servosektoro|servo-sektoro]], kun [[komerco]] kiel ĉefa aktiveco generas 67% de la MEP. La komerca pesilo estas tre deficita pro la malaltaj rimedoj kaj tro da eksteraj ŝuldoj. La landa ĉefurbo estis damaĝita dum la interfrata milito kaj nuntempe estas konstruata danke al grandkvanta ekstera helpo. === Agrikulturo === La agrikulturo estas la ekonomia branĉo malplej populara allogante nur 12% de la tuta dungitaro, ĝi kontribuas 11.7 % de la [[MEP]]. Ironie ĝi estas ideala por la agrikulturo pro la bona aliro al akvo, fruktodoneco kaj la plej alta proporcio de kultivebla grundo en la araba mondo. === Turismo === Libano havas tri gravajn historiajn urbojn: [[Bejruto]], [[Cidono|Sidono]] kaj [[Tiro (urbo)|Tiro]]. Somere la lando allogas multajn bonhavajn turistojn el la [[araba mondo]], kiuj serĉas malvarmeton en la montoj kaj ĝuas vivon en moda Bejruto. Bejruto ankaŭ havas faman [[Elirante|noktan vivon]]. Vintre oni skias en la montaro. Libano havas kelkajn kulturajn kaj naturajn vizitindaĵojn troviĝantaj en la [[Monda heredaĵo-listo]] de [[Unesko]]. == Aktualaĵoj == Fine de julio 2006, Israelo ekbombadis la flughavenon de [[Bejruto]] kaj la infrastrukturon de la tuta lando, kaj per terarmeo atakis vilaĝojn kaj urbojn tenatajn de la ŝijaisma [[Hizbolaho]]. Vidu analizon de tiu milito de [http://eo.mondediplo.com/article1139.html Alain Gresh: "Palestino, Libano, Irano - Plenpovo por fajrigistoj", en {Le Monde diplomatique en Esperanto}, aŭgusto 2006]. === Palestinaj rifuĝejoj === Dise tra la libana teritorio ekzistas palestinaj rifuĝejoj. Ĉi tiuj [[palestinanoj]] plejparte fuĝis al Libano dum la [[Palestina milito de 1948|Araba-Israela Milito en 1948]]. Rifuĝitaj, forpelitaj ... ĉiuokaze ili ankoraŭ ne rajtis<ref>la 9-an de junio 2019</ref> reveni de kie ili venis. Plejofte ili ne akiris libanan pasporton, do ili restas [[Sennacieco|sennaciecaj]]<ref>(eo) Marina Da Silva, [https://eo.mondediplo.com/article1132.html Tiuj forlasitaj palestinanoj en Libano], [[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto]], la 1-an de julio 2006.</ref>. Entute estas 12 palestinaj rifuĝejoj kun 225 125 loĝantoj<ref>La unua parto de la nederlanda dokumenta filmo "''De slag om Libanon''" (La batalo de Libano) donas enrigardon en tia rifuĝejo.</ref>. Tra la lando loĝas ankoraŭ 409 714 palestinaj rifuĝintoj. Ĉirkaŭ 10% el ili estas kristanoj kaj ili ĉefe apartenas al la [[Antioĥia Ortodoksa Eklezio]]<ref>(en) [http://www.un.org/unrwa/refugees/lebanon.html UNRWA: palestinaj rifuĝintoj]</ref>. Multaj eksterlandaj [[Gastlaboristoj|gastlaboristoj ankaŭ estas]] dungitaj en Libano. Ili ofte faras sian laboron en teruraj kondiĉoj. Foje ilia laboro egalas al moderna formo de [[sklaveco]]<ref>(en) [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14507719 ''Madagascar maids: Misery in the Middle East''], BBC, la 19-an de aŭgusto 2011.</ref> Ne malofte ili ankaŭ estas viktimoj de [[rasismo]] aŭ [[ksenofobio]]<ref>(en) [http://english.al-akhbar.com/content/lebanese-media-and-“scourge-foreigners” ''Lebanese Media and the “Scourge of the Foreigners"''], Al Akhbar, la 21-an de oktobro 2011.</ref>. Misuzoj pri ĉi tiu situacio estas regule raportitaj<ref>{{En}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-17598437 ''UN urges Lebanon to investigate Ethiopian maid's death''], [[BBC]], 3 april 2012.</ref>. === Dokumenta filmo === "La Batalo de Libano" ''(nl; De slag om Libanon)'', nederlanda dokumenta filmo en du partoj en kiu la programproduktanto [[Danny Ghosen]] * 1978 kiu fuĝis al [[Nederlando]] en la aĝo de 15 jaroj. Li parolas al loĝantoj pri la [[interna milito]] kaj ĝiaj sekvoj kaj pri la nunaj problemoj.{{Projektoj|n=Kategorio:Libano|ReVo=liban}} == Vidu ankaŭ == * [[Anti-Lebanono]] (montaro) * [[Maronita eklezio]] * [[Druzoj]] * [[Libana Socialdemokrata Partio]] * [[Prezidentoj de Libano]] * [[Rafik Hariri]] * [[Khiam]] * [[Sankta Ŝarbel]] * [[Lebanona kverko]] * [[Faisal Saeed Al Mutar#Ideas Beyond Borders (IBB)|Ideas beyond Borders]] (Ideoj Trans Limoj) == Eksteraj ligiloj == (eo){{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}} (eo) [[Le Monde diplomatique en Esperanto|Le Monde Diplomatique en Esperanto]] pri [https://eo.mondediplo.com/article2874.html Libano] (en) [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html Libanon - CIA world factbook] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190912232328/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html |date=2019-09-12 }} (en) [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/country_profiles/819200.stm Profilo de Libano ĉe BBC] (en) [http://www.lebanon-tourism.gov.lb/ Turismo en Libano] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190107180841/http://www.lebanon-tourism.gov.lb/ |date=2019-01-07 }} (ar, en) [http://www.presidency.gov.lb/English/Pages/default.aspx Retejo de la libana registaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201031014007/http://www.presidency.gov.lb/English/Pages/default.aspx |date=2020-10-31 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ligo de Arabaj Ŝtatoj}} {{Ŝtatoj en Azio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libano| ]] [[Kategorio:Mediteraneaj landoj]] [[Kategorio:Membroj de la Ligo de Arabaj Ŝtatoj]] [[Kategorio:Araba mondo]] [[Kategorio:Mezoriento]] [[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1943]] 2xzz13hs5lscng6erhm4rp6cojaxv0r 0 4081 9350317 9135044 2026-04-09T13:03:39Z Sj1mor 12103 9350317 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu2|soulĵazo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Ella Fitzgerald 1940.jpg|eta|dekstre|[[Ella Fitzgerald]] en 1940]] '''Soulo''' (el la uson-angla ''soul'' [elp. soŭl] "animo") estas muzikspeco distingita de forte sentesprima kantado, kiu ofte "vibras" inter ''maloj'': animo kaj korpo, amo kaj amoro, peko kaj ĝuo, espero kaj despero, timo kaj kuraĝo ktp. Ege gravas [[melodio]] (kaj [[ritmo]]). Ĝi evoluis en [[Usono]] el [[ritmenbluso]] kaj [[gospelo]]. La ĝenro dividiĝas inter bela, plaĉa al orela, melodia kaj karesa kantstilo (kiel tiu de [[Sam Cooke]] aŭ la Suprimes) kaj pli sovaĝa, pli sekseca kaj pli kruda stilo, kies reprezentantoj estas Wilson Pickett kaj [[James Brown]]. Alia stilo de soulo fontas el imito de prediko de predikisto en preĝejo prezentante deklamata, ritma kaj rimita. Elstara reprezentanto de ĉi tiu stilo estas [[Solomon Burke]]. == Neo-Soulo == Ekzistas ankaŭ alia tipo asociita kun soul-muziko, kaj ĝia nomo estas Neo-Soulo. Tiu alinome Nov-animo estas ĝenro de populara muziko. Ĉi tiun esprimon kreis Kedar Messenburg, muzikentreprenisto fine de la [[1990-aj jaroj]]. Ĉi tiu speco de muziko plejparte baziĝas sur la tekstoj de soul-muziko. Ĉi tiu stilo estas tiel nomata kaj karakteriziĝas per tio, ke ĝi estas pli nova stilo ol soul-muziko, en kiu la kantoteksto similas al soul-kanto, sed la melodio kaj prezento (kiel kantas la kantisto) estas kiel [[ritmenbluso]], kun kombinaĵo de [[ĵazo]], [[Punktobeka anaso|punko]], [[Hiphopo]] kaj [[Popola muziko|Pop]]. == Famaj soulmuzikistoj == * [[Sam Cooke]] * [[Erykah Badu]] * [[James Brown]] * [[Randy Crawford]] * [[Ray Charles]] * [[Aretha Franklin]] * [[Marvin Gaye]] * [[Michael Jackson (muzikisto)|Michael Jackson]] * [[Billy Ocean]] * [[Otis Redding]] * [[Angie Stone]] * [[Barry White]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] atz7u8e2zsn7sjrwbk3bgl2vnp2j0i9 0 4117 9350597 8317797 2026-04-10T10:37:52Z Sj1mor 12103 9350597 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Transsubstancigo''' estas doktrino de [[katolikismo]] pri la [[eŭkaristio]], la pano kaj vino de [[komunio]]. Transsubstancigo estas la klarigo de [[Tomaso de Akvino]] pri kiel la pano kaj vino povas esti la efektiva korpo kaj sango de [[Jesuo Kristo]]. Akvino diris, ke la substanco de la pano kaj vino fariĝis Kristo dum la ekstera apero restis same. En tio, Akvino antaŭsupozis ne modernan fizikon, sed sekvis la filozofion de [[Aristotelo]]. [[Protestantismo|Protestantoj]] forĵetis la doktrinon, sed ne povis akordiĝi pri la naturo de komunio: [[Lutero]] enkondukis la doktrinon de ''kunsubstancigo'' -- la substanco de kaj Kristo kaj la pano kaj vino kunekzistas. Laŭ [[Kalvino]], la tuta afero estas tute kontraŭlogika; li diris, ke Kristo estas en la kredanto, ne en la pano. [[Zvinglo]], aliflanke, diris, ke komunio estas tute simbola. [[Kategorio:Vino]] [[Kategorio:Katolikismo]] emf52ji6f7q8k8qi4z6bgwbedvvjwm3 0 4730 9350541 9335489 2026-04-10T07:46:46Z ~2026-22039-60 254987 /* Naskiĝoj */ 9350541 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1957}} [[Dosiero:1957_Events_montage_16-grid_version.jpg|eta|16 gravaj eventoj de 1957. De supre malsupre, de maldekstre dekstren: # Ventskala fajro # Kyshtym-katastrofo # Uragano Audrey # 1957 Kjuŝo-inundo # Sputniko 2 / Laika # Sputniko 1 # 1957–1958 grippandemio # Pamir (ŝipo) # Traktato de Romo # Little Rock Nine / Civil Rights Act de 1957 / Cooper v. Aaron # Kontraŭ-dekstra Kampanjo # Lewisham fervojkraŝo # Ifni Milito # Malaja Deklaracio de Sendependeco/Federacio de Malajo # 1957 Aquila Airways Solent kraŝo # 1957 Cebu Douglas C-47 kraŝo ]] '''1957''' estis [[normala jaro komenciĝanta marde]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1957 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * 42-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Marsejlo]]. * Fonditaj societo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kaj Esperanto-klubo en [[Dobříš]]. * Hungara [[Poŝto]] eldonis la poŝtmark-serion [[Eszperantó mozgalom]] [Esperanto-movado] en 816 700 ekzempleroj. En [[Hungario]] la unuan fojon aperis poŝtmarkoj pri Esperanto kaj pri Zamenhof. === Mondo === * Kreita [[Frater]]. * [[Sovetunio]] lanĉis kosmen [[Sputniko]]n, la unuan {{N|artefarita satelito}} de la Tero. * [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] membriĝas en la [[Eŭropa Unio]]. * [[Ganao]] sendependiĝas de [[Britio]], aniĝante al [[UNO]]. * [[Malajzio]] aniĝas al [[UNO]]. * [[François Duvalier]] ekregas [[Haitio]]n. * [[3-a de marto]]: La [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1957|dua]] [[Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Frankfurto ĉe Majno]], [[Okcidenta Germanio]]. [[Nederlando]] gajnis la konkurson je 31 punktoj, per la kanto "Net als toen" ("Ĵus kiel tiam") de kantistino [[Corry Brokken]]. * [[20-a de aprilo]] : Perihelio de la [[kometo]] "Arend-Roland". Je kelkaj tagoj ĉirkaŭ la 25-a, ĝi montris sundirektan duan voston. Ĝia orbito aspektas [[hiperbolo|hiperbola]], do probable ĝi ne revenos. * [[Aŭil]], [[Universal (Decormis)]], [[Pikto]] kaj [[Euroglot]] kreitaj. * La [[Argentino|argentina]] piloto [[Juan Manuel Fangio]] gajnis la mondan ĉampionecon de [[Formulo Unu]]. * [[4-a de oktobro]]: La unua artefarita satelito, [[Sputnik-1]], estas lanĉita. * [[Ĉinio]]: [[Badalingo]], parto de la [[Granda Ĉina Muro]], estas malfermita por vizitado == Naskiĝoj == * [[Ali Lariĝani]], irana politikisto * [[8-a de marto]]: [[Dick Schoof]], ĉefministro de Nederlando 2024- * [[9-a de marto]]: [[Mona Sahlin]], sveda politikistino * [[9-a de marto]]: [[Roberto Accornero]], itala aktoro * [[10-a de marto]]: [[Usama bin Laden]], saŭd-araba revoluciisto (m. [[2011]]) * [[14-a de marto]]: [[Franco Frattini]], itala politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2022]]) * [[22-a de marto]]: [[Jacek Kaczmarski]], pola poeto kaj kantisto (m. [[2004]]) * [[8-a de aprilo]]: [[Andrea Ypsilanti]], germana politikistino * [[17-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (m. [[2026]]) * [[24-a de aprilo]]: [[Bamir Topi]], prezidanto de [[Albanio]] 2007-2012 * [[8-a de junio]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (m. [[2026]]) * [[18-a de junio]]: [[Maŝala Ŝamsolvajezin]], irana politika ĵurnalisto * [[19-a de junio]]: [[Anna Lindh]], sveda politikistino (m. [[2003]]) * [[2-a de julio]]: [[Paulo Casaca]], portugala politikisto, [[membro de la Eŭropa Parlamento]] 1999-2009 * [[12-a de julio]]: [[Catherine Connolly]], prezidento de Irlando 2025- * [[18-a de julio]]: [[Valentin Melnikov]], rusa esperantlingva poeto * [[15-a de aŭgusto]]: [[Luís Armando Reynoso]], meksika politikisto * [[19-a de aŭgusto]]: [[Márta Sebestyén]], hungara kantistino * [[28-a de aŭgusto]]: [[Christoph Konrad]], germana politikisto * [[6-a de septembro]]: [[José Sócrates]], portugala politikisto * [[10-a de septembro]]: [[Murat Zjazikov]], rusia politikisto, prezidanto de [[Inguŝio]] (2002-2008) * [[4-a de oktobro]]: [[Russell Simmons]], usona muzikentreprenisto * [[22-a de oktobro]]: [[Pär Sundberg]], sveda infanaktorino * [[13-a de novembro]]: [[Stephen Baxter]], brita sciencfikcia verkisto * [[28-a de novembro]]: [[Gaspar Llamazares]], hispana politikisto == Mortoj == * [[10-a de januaro]]: [[Gabriela Mistral]], ĉilia poetino (n. [[1889]]) * [[14-a de januaro]]: [[Humphrey Bogart]], usona aktoro (n. [[1899]]) * [[4-a de februaro]]: [[Erich Ponto]], germana aktoro (n. [[1884]]) * [[8-a de februaro]]: [[John von Neumann]], hungara fizikisto (n. [[1903]]) * [[8-a de marto]]: [[Johano Esterházy]], hungara ĉeĥoslovakia politikisto (n. [[1901]]) * [[24-a de majo]]: [[Francisko Valdomiro Lorenz]], ĉeĥa esperantisto (n. [[1872]]) * [[26-a de junio]]: [[Alfred Döblin]], germana verkisto kaj kuracisto (n. [[1878]]) * [[2-a de septembro]]: [[William Craigie]], skota vortaristo (n. [[1867]]) * [[21-a de septembro]]: [[Haakon la 7-a (Norvegio)|Haakon la 7-a]], reĝo de Norvegio (n. [[1872]]) * [[13-a de oktobro]]: [[Erich Auerbach]], germana filologo (n. [[1892]]) * [[15-a de oktobro]]: [[Henry Van de Velde]], belga artisto (n. [[1863]]) * [[3-a de novembro]]: [[Wilhelm Reich]], malkovrinto de la [[orgono]] (n. [[1897]]) * [[4-a de novembro]]: [[Shoghi Effendi Rabbání]], la "Gardanto" de la Bahaa Kredo (n. [[1897]]) * [[13-a de novembro]]: [[Antonín Zápotocký]], ĉeĥoslovaka prezidento (n. [[1884]]) * [[24-a de novembro]]: [[Diego Rivera]], meksika pentristo (n. [[1886]]) * [[26-a de novembro]]: [[Theodor Čejka]], ĉeĥa esperantisto (n. [[1878]]) {{Projektoj}} ozzj77d69lcfuokhhi4y68k47uara8j 0 4807 9350424 9319442 2026-04-09T18:03:18Z Sliwinski 12060 /* Eventoj */ Nacia Funebra Tago en Libano 9350424 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''9-a de aprilo''' estas la 99-a tago de la jaro (la 100-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 260 tagoj restas. Je la 9-a de aprilo okazis, interalie: ==Eventoj== * [[37]]: [[Romia Imperio]]: [[Antioĥio]] estis detruita de [[tertremo]] * [[193]]: [[Romia Imperio]]: [[Septimo Severo]] iĝis [[romia imperiestro]] * [[475]]: [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Imperiestro de la Bizanca Imperio]] Basilisko anoncis cirkuligan leteron al ĉiuj episkopoj de la imperio, en kiu li petas aliĝi al [[monofizitismo]] * [[537]]: [[Bizanca Imperio]]: Dum sieĝo de Romo bizanca generalo [[Belizaro]] ricevis promesitan helpon - 1600 kavalerianojn, plejparte [[hunoj]]n aŭ [[slavoj]]n, kun spertaj [[arkpafado|arkpafistoj]]. Malgraŭ mankoj komencis ataki [[ostrogotoj|ostrogotajn]] tendarojn * [[1137]]: Dekkelkjara [[Eleonora de Akvitanio]] post morto de sia patro iĝis dukino de [[Akvitanio]] * [[1241]]: Malvenko de pola armeo, apogata de fremdlanda [[kavaliro|kavaliraro]] ([[templanoj]] kaj [[Malta Ordeno]]), en la batalo de [[Legnica]] dum la unua invado de [[mongoloj]] al [[Pollando]] * [[1332]]: [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] atakis Pollandon aneksante [[Kujavio]]n kaj la teron de [[Dobrzyń nad Wisłą]] * [[1388]]: [[Svisa Ĵurkomunumo]] kaj [[Habsburgoj]] okazigis [[Batalo de Näfels|Batalon de Näfels]] * [[1413]]: [[Henriko la 5-a (Anglio)|Henriko la 5-a]] kroniĝis kiel reĝo de Anglio * [[1440]]: [[Kristoforo de Bavario]] iĝis reĝo de Danio * [[1454]]: [[Duklando de Milano]] kaj [[Venecia Respubliko]] subskribis pactraktaton en [[Lodi]] en la milito pri sukcedo * [[1483]]: [[Eduardo la 5-a (Anglio)|Eduardo la 5-a]] iĝis reĝo de Anglio * [[1486]]: [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] kroniĝis en [[Aachen|Akeno]] kiel reĝo de Germanio * [[1555]]: [[Marcelo la 2-a]] iĝis papo * [[1609]]: Reĝo de Hispanio [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]] ediktis pri forpelo de [[moriskoj]]; [[Okdekjara Milito]]: 12-jara [[armistico]] inter [[Hispanio]] kaj ribelintaj provincoj de [[Malaltaj Landoj]] subskribita * [[1667]]: [[Parizo]]: unua en la historio arta [[ekspozicio]] en la [[muzeo]] [[Luvro]] * [[1682]]: Du tagojn post la alveno ĉe la marenfluejo de la [[Misisipo (rivero)|Misisipo]] [[La Salle]] postulis la landon por [[Francujo]], kaj nomis ĝin [[Luiziano]] * [[1770]]: [[James Cook]] trovis la golfon ''[[Botany Bay]]'' en [[Aŭstralio]]; [[Bara Konfederacio|Konfederacianoj de Bar]] anoncis en [[Varna]] detronigon de la pola reĝo [[Stanislao Aŭgusto Poniatowski]] * [[1779]]: [[Incendio]] tute detruis [[Brezno]] en [[Slovakio]] * [[1782]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: komenciĝis batalo de insuloj Saintes (apud [[Dominiko]]) * [[1782]]: [[Silezio]]: [[incendio]] detruis preskaŭ tutan domaron de [[Sławków]] * [[1807]]: [[Varsovia Duklando]]: [[Napoleono Bonaparte]] dekretis pri kreo de la pola [[regimento]] de [[kavalerio]] * [[1809]]: [[Andreas Hofer]] ekgvidis [[tirola ribelo|tirolan ribelon]] kontraŭ [[Napoleona|napoleona]] [[okupado]] * [[1829]]: Granda ondo sur [[Vistulo]] [[inundo|inundis]] [[Dancigo]]n * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: du venkaj bataloj de la polaj ribelantoj en Domanice (nun en [[distrikto Siedlce]]) kaj Boremel (nun Боромель en la distrikto [[Dubno]] kaj la [[Rivna provinco]]) * [[1860]]: Per inventita de franco Édouarda-Léona Scotta de Martinville fonautografo oni unuafoje registris la homan [[voĉo]]n - francan popolkanton plenume de la aŭtoro * [[1861]]: Usona astronomo [[Horace Parnell Tuttle]] malkovris asteroidon [[66 Maja|Maja]] * [[1865]]: [[Usona Enlanda Milito]]: [[Robert E. Lee]] signaturis [[kapitulaco]]n de [[Konfederaciitaj ŝtatoj de Usono|konfederaciita armeo]] * [[1867]]: [[Usona Senato]] ratifis [[Vendo de Alasko|aĉeton de Alasko]] * [[1882]]: Usona cirkartisto [[P. T. Barnum]] alvenigis al [[Usono]] la faman elefanton [[Jumbo (elefanto)|Jumbo]] * [[1906]]: [[Spiriteco|Spiritaj]] eventoj en [[Los-Anĝeleso]] komencis rapidan disvolvon de [[Pentekosta Kristanismo]] * [[1913]]: [[Rusia Imperio]]: en [[Caricino]] ekfunkciis [[Tramtransporto en Volgogrado|tramtransporto]] * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: [[Nivelle-ofensivo]] komenciĝis; [[Lenin]] kaj liaj kamaradoj ektrajnis de [[Zuriko]] al [[Peterburgo]] * [[1918]]: [[Unua mondmilito]]: Franca-germana batalo de rivero [[Liso]] (apud [[Ipro]]) komenciĝis; sub premo de okupacia rumana armeo [[Moldavio]] decidis "unuiĝi" kun [[Rumanio]] * [[1921]]: [[Juho Vennola]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Finnlando * [[1928]]: [[Granda Nacia Asembleo de Turkio]] ŝanĝis duan artikolon de la Konstitucio - [[sekularismo]] ekvalidis * [[1931]]: Germana astronomo [[Karl Wilhelm Reinmuth]] malkovris asteroidon [[1180 Rito|Rito]] * [[1934]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Poddębice]] reakiris [[urborajto]]n * [[1936]]: Prezidento de Pollando [[Ignacy Mościcki]] dekretis pri kreo de la [[Fonduso]] de Land-Defendo - pro [[Armitaj fortoj|armiligo]] de [[Sovetunio]] kaj [[Tria Regno]]. La kolektita mono permesis interalie aĉeti [[submarŝipo]]n ''[[ORP Orzeł]]'' kaj helpi al [[Anatemitaj Soldatoj]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: sovetaj regopovoj komencis [[deportado|deporti]] polan loĝantaron de la [[Orientaj Limregionoj]]; [[Nazia Germanio]] postulis de [[Svedio]] konservi plenan [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] - responde la sveda registaro konfirmis fidelecon al tiu politiko, komencante sekretan mobilizon; [[Italio]]: kunsido de [[stabo|stab]]estroj kun konfirmo pri zorgo pri [[Libio]] kaj [[Orientafriko]] kaj problema atako de la okcidenta [[landlimo]]; [[Operaco Weserübung]]: Germana [[agreso]] al [[Danio]], komencita frumatene kiel eko al samtempa [[Nazia okupacio de Norvegio|invado al Norvegio]] - Danio [[kapitulaco|kapitulacis]] post kelkaj horoj, kaj en [[Norvegio]] [[kunlaborismo|kunlaborisma]] [[Vidkun Quisling]] per [[puĉo]] transprenis regan kontrolon; [[Stranga milito]] finiĝis; polaj [[brigada generalo|generaloj]] B. Bohaterewicz kaj [[Mieczysław Smorawiński|M. Smorawiński]] estis pafmortigitaj de [[NKVD]] kadre de la [[masakro de Katin]] * [[1941]]: [[Aranĝo T4]]: [[SS (organizaĵo)|SS]] [[murdo|murdis]] en [[Gostynin]] 59 [[Mensmalsano|mensmalsanajn]] pacientojn; en [[Krakovo]] [[Hans Frank]] subskribis malpermeson havi poŝtajn [[kolombo]]jn - 48 malliberuloj sendiĝis al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]]; germanaj unuoj establis [[geto]]n en [[Ĉenstoĥovo]]; la [[Luftwaffe]] matennokte atakis [[Coventry]] kaj tage [[Birmingham]] kaj [[Tyneside]], kaj la [[brita aerarmeo]] atakis [[Berlino]]n; dana ambasadoro en [[Vaŝingtono]], kiu ne agnoskis germanan [[okupado]]n de [[Danio]], subskribis pakton kun [[Usono]], kiu permesis al ties armeo fondi militbazojn sur [[Gronlando]]; Balkana Fronto: la germana armeo ekregis [[Bitola]] kaj [[Tesaloniko]]n - apartigita greka Armeo "[[Orienta Makedonio kaj Trakio|Orienta Makedonio]]" formetis sian armilaron, germana 1-a Kirasita Gvardio konkeris [[Niŝo]]n * [[1942]]: La [[Japana imperia armeo]] konkeris [[filipinoj|filipinan]] duoninsulon [[Bataano]] - [[kapitulaco]] de la usona-filipina armeo; japanoj komencis la mortomarŝon de [[Bataano]]; [[Aviadilatakoj en Hinda Oceano]]: 91 japanaj [[bombaviadilo]]j kune kun eskorto de 38 [[ĉasaviadilo]]j atakis okupitan de [[britoj]] [[marhaveno]]n [[Trinkomali]] sur [[Srilanko]]; [[Brita Hindio]]: britaj regopovoj arestis [[Mahatma Gandhi]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanaj kaj [[ukraino|ukrainaj]] taĉmentoj de [[polico]] pafmortigis ĉirkaŭ 2300 [[judoj]]n en la [[geto]] de [[Zborov (Ukrainio)|Zborov]] apud [[Ternopilo|Tarnopol]]; vesper-nokte RAF atakis [[Duisburg]] * [[1944]]: Dum [[Aliancanoj|alianca]] bombado de [[Poznano]] pereis aŭ mortis pro vundoj 82 civiluloj (en tio 47 poloj kaj 35 germanoj) kaj multe pli da soldatoj; [[27-a Volinia Divizio de Infanterio]] komencis batali kontraŭ germanoj pri [[Kovel]]; [[Usono]]: Sekretario de Ŝtato [[Cordell Hull]] postulis de [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] rompon de la [[komerco]] kun [[Nazia Germanio]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la sovetunia 3-a ukraina fronto komencis [[sturmo]]n de [[Odeso]] * [[1945]]: [[Batalo de Königsberg]]: trupoj de la 3-a Belorusa fronto venkis germanan [[garnizono]]n de [[Kenigsbergo]] post kvartaga batalo - fine de la tago generalo Otto Lasch ordonis [[kapitulaco]]n; polaj regopovoj arestis [[episkopo]]n de [[Gdansko]] Carl Splett; eksa ĉefo de [[Abwehr]] [[Wilhelm Canaris]], mortkondamnita antaŭan tagon, estis sufokita per piana [[kordo]] en [[koncentrejo]] [[Flossenbürg]] ([[Bavario]]) - krome estis ekzekutitaj aliaj agantoj de la [[Atenco de la 20-a de julio 1944]] [[Dietrich Bonhoeffer|D. Bonhoeffer]], Ludwig Gehre, Hans Oster, Karl Sack, Theodor Strünck, [[Hans von Dohnanyi]] kaj [[Georg Elser]]; [[Aliancanoj|Aliancaj]] armeoj komencis batalon de [[Bolonjo]]; germana [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''Admiral Scheer'' estis sinkigita de britaj [[bombaviadilo]]j; [[Ruĝa Armeo]] okupis centron de [[Vieno]]; ĉ. 1200 [[bombaviadilo]]j atakis [[Munkeno]]-regionon; Itala Fronto: komenco de [[Aliancanoj|Aliancana]] ofensivo en [[Romanjo]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: 13-a Armea Korpuso de usona 9-a Armeo atingis [[Hanovro]]n; brita 7-a Kirasita Divizio atingis [[Weser]] apud [[Hoya]]; taĉmento de pola 1-a Kirasita Divizio batalpretis apud [[Coevorden]]; vespernokte [[aviado]] de Balta Ŝiparo atakis [[ŝipo]]jn en [[haveno]] de [[Pillau]] kaj nordokcidente sur la maro, ankaŭ [[Hel (terlango)|Hel]] estis atakata; la [[brita aerarmeo]] bombis havenon en [[Kilo (urbo)|Kilon]] * [[1946]]: En [[Pollando]] oni dekrete permesis publikigi klasikulojn de la [[monda literaturo]] nur al ŝtataj kaj [[Kooperativo|kooreativaj]] [[eldonejo]]j * [[1947]]: [[Universidad del Bío-Bío]] fondiĝis en ĉilia [[Koncepciono]] * [[1948]]: de la 9-a ĝis la 11-a de aprilo judaj terorismaj organizaĵoj [[Irgun]] kaj [[Stern-grupo|Leĥi]] okazigis [[Masakro de Deir Jassin|masakron de Deir Jassin]] - pereis pli ol 100 [[palestinanoj]] * [[1951]]: [[Pollando]]: en [[Szczecin]] eksplodis [[tumulto]] pro mortigo de [[poloj|polo]] fare de [[ebrio|ebria]] [[Sovetunio|soveta]] soldato — spontaneajn protestojn subpremis soldatoj, sekureca servo kaj [[milico]] * [[1955]]: [[Litovio]]: urbo [[Marijampolė]] estis alinomita al Kapsuku * [[1963]]: [[Winston Churchill]] iĝis honora civitano de [[Usono]] * [[1966]]: [[Dua Vatikana koncilio]] abolis la [[Indekso de malpermesitaj libroj|Indekson de malpermesitaj libroj]] * [[1967]]: Testoflugo de la pasaĝera aviadilo [[Boeing 737]] * [[1968]]: Unua lanĉo de [[raketo]] okazis en [[Gviana kosmodromo]] * [[1970]]: [[Rumanio]]: inaŭguro de [[Internacia Flughaveno Henri Coandă]] en [[Bukareŝto]]; [[Paul McCartney]] diris, ke li ne plu kunlaboros kun [[John Lennon]], finante ekziston de [[Beatles]] * [[1972]]: En [[Londono]] okazis ĵurigo de Stanisław Ostrowski al la posteno de [[pola ekzila registaro|Prezidanto de Pollando]] en ekzilo * [[1980]]: Iraka [[filozofo]] Muhammad Baqir al-Sadr, ĉefideologo de [[Islama Daŭa-Partio]], kaj lia fratino Amina estis ekzekutitaj de la reĝimo de [[Saddam Hussein]] * [[1989]]: En [[Tbiliso]] ([[Kartvela SSR]], [[Sovetunio]]) sovetaj specialaj fortoj atakis per [[gaso]] kaj [[sapeo|sapeistaj]] [[ŝpato|ŝpatetoj]] sendependigan studentan manifestacion — 20 personoj pereis kaj kelkcent estis vunditaj * [[1991]]: [[Disfalo de Sovetunio]]: [[Kartvelio]] la duan fojon proklamis [[sendependeco]]n — surbaze de tutlanda referendumo la [[Supera Soveto]] akceptis la ''Akton pri Restaŭro de Ŝtata Sendependeco''; [[Pollando]]: oficiala retiriĝo de soveta armeo el [[Borne Sulinowo]] komenciĝis per forveturo de trajno kun dekkelkaj vagonoj kun [[raketo]]j, kaj daŭris pli ol 2 jarojn; okaze de 750-a datreveno de la batalo apud [[Legnica]] la Pola [[Poŝto]] kaj [[Deutsche Post]] eldonis unuan en la historio german-polan serion da [[poŝtmarko]]j * [[1992]]: [[Konservisma Partio (Britio)|Konservisma Partio]] gajnis parlamentan voĉdonon en [[Britio]]; [[Sali Berisha]] iĝis prezidento de Albanio; Juĝejo en [[Miamo]] konsideris estintan diktatoron de [[Panamo]] [[Manuel Noriega]] kulpa de narkotaĵ-[[kontrabando]], [[trompo]] kaj [[monlavado]] * [[1995]]: [[Alberto Fujimori]] refoje iĝis prezidento de Peruo * [[2001]]: [[American Airlines]] aĉetis havaĵon de 75-jara [[Trans World Airlines]] * [[2002]]: Enteriga ceremonio de [[Elizabeth Bowes-Lyon]], patrino de [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] * [[2003]]: [[Invado de Irako 2003|Invado de Irako]]: konkero de [[Bagdado]] faligis la [[reĝimo]]n de [[Saddam Hussein]] * [[2005]]: [[Karlo, princo de Kimrujo]] nuptigis sian plurjaran amatinon [[Camilla Parker Bowles]] * [[2008]]: [[Tigran Sargsjan]] iĝis ĉefministro de Armenio; [[Britio]] decidis ŝanĝi [[leĝo (jura)|leĝon]] por enkonduki [[demokratio]]n kaj likvidi la lastan [[feŭdismo|feŭdan]] sistemon en [[Eŭropo]] sur insulo [[Sark]] * [[2009]]: [[Alĝerio]]: oficanta prezidento [[Abdelaziz Bouteflika]] gajnis laŭvican balotadon * [[2011]]: Dum pafado en komerca centro de nederlanda urbo [[Alphen aan den Rijn]] 7 personoj pereis kaj 16 vundiĝis * [[2013]]: [[Uhuru Kenyatta]] iĝis prezidento de Kenjo * [[2014]]: [[Centra distrikto de Israelo]]: el [[kosmodromo]] de la [[aerarmeo]] de [[Israelaj Defendaj Fortoj]] oni lanĉis raketon Ŝavit-2, kiu orbitigis [[spionado|spionan]] [[satelito]]n Ofek-10 * [[2015]]: [[Senkomunismigo en Ukrainio]] komencita - oni malpermesis [[propagando]]n de [[komunismo]] kaj de [[Nacia Socialismo|nacia socialismo]] * [[2017]]: [[Persekutado kontraŭ Koptoj]]: dum [[Palmofesto]] en [[Egiptio]] okazis du atencoj en preĝejoj de [[Kopta eklezio]] en [[Aleksandrio]] kaj Tanta ([[Provinco Garbija]]) - pereis pli ol 40 personoj kaj vundiĝis pli ol 100 * [[2022]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Google]] forigas kanalon de la rusia parlamento el [[YouTube]]; ĉefministro de Britio [[Boris Johnson]] venis al [[Kievo]]; en [[Varsovio]] [[Ursula von der Leyen]] anoncis, ke la kampanjo "Stand Up for Ukraine" alportis 10,1 mld da eŭroj; [[Eŭropa Investa Banko]] apogos ukrainajn militrifuĝintojn per 4 mld da eŭroj; partopreno de Rusio en la programo [[Erasmus+]] estis suspendita; [[Britio]] transdonos al Ukrainio armilaron valoran 120 mln da pundoj, i.a. 120 kirasitajn veturilojn kaj kontraŭŝipajn pafaĵojn * [[2026]]: Tago de Nacia [[Funebro]] en [[Libano]]: pro pasinttaga 10-minuta atako de [[Israelaj Defendaj Fortoj]] kontraŭ [[Hizbolaho]] pere de 50 [[atakaviadilo]]j kun 158 raketoj al preskaŭu 100 celoj en [[Bejruto]] pereis 254 personoj kaj kelkoble pli estis vunditaj ==Naskiĝoj== * [[1283]]: [[Margareta (Skotlando)|Margareta]], reĝino de Skotlando (m. [[1290]]) * [[1336]]: [[Timur]], [[Mongolio|mongola]] konkeristo, fondinto de dinastio [[Timuridoj]] (m. [[1405]]) * [[1458]]: [[Kamila Baptista el Varano]], itala [[mistikismo|mistikulino]], fondintino de la ordeno [[Klaraninaj monaĥinoj]], sanktulino (m. [[1524]]) * [[1551]]: [[Petro Monaŭ]], ĉeĥa [[humanismo|humanisto]] (m. [[1588]]) * [[1598]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (m. [[1662]]) * [[1627]]: [[Johann Caspar Kerll]], germana komponisto kaj orgenisto (m. [[1693]]) * [[1680]]: [[Philippe Néricault Destouches]], franca komediisto, politikisto, verkisto, akademiano (m. [[1754]]) * [[1691]]: [[Johann Matthias Gesner]], germana filologo kaj pedagogo (m. [[1761]]) * [[1701]]: [[Andreas Elias Büchner]], germana medicinisto, akademiano, fakverkisto (m. [[1769]]) * [[1752]]: [[Rudolph Zacharias Becker]], germana eldonisto kaj verkisto (m. [[1822]]) * [[1770]]: [[Johann Georg Kerner]], germana kuracisto kaj politika publicisto (m. [[1812]]) * [[1784]]: [[Rafael del Riego]], hispana generalo kaj politikisto (m. [[1823]]) * [[1802]]: [[Elias Lönnrot]], finna kuracisto, poeto, kompilinto de ''[[Kalevala]]'' (m. [[1884]]) * [[1812]]: [[Emil Herrmann (juristo)|Emil Herrmann]], germana juristo (m. [[1885]]) * [[1819]]: [[Annibale de Gasparis]], itala astronomo kaj matematikisto (m. [[1892]]) * [[1821]]: [[Charles Baudelaire]], franca lirikisto, literatura kritikisto (m. [[1867]]) * [[1830]]: [[Eadweard Muybridge]], angla-usona [[fotisto]] (m. [[1904]]) * [[1835]]: [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a]], dua reĝo de la belgoj (m. [[1909]]) * [[1848]]: [[Carmen Salles y Barangueras]], hispana [[monaĥino]], fondintino de virina [[ordeno (eklezio)|ordeno]], sanktulino (m. [[1911]]) * [[1855]]: [[Gyula Reviczky]], hungara poeto, verkisto, tradukisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1889]]) * [[1862]]: [[Lajos Dálnoki Nagy]], hungara oficisto, verkisto, poeto kaj tradukisto (m. [[1937]]) * [[1865]]: [[Erich Ludendorff]], germana generalo, teoriulo pri [[militistiko]] (m. [[1937]]) * [[1872]]: [[Thomas Shaw]], brita politikisto, ministro (m. [[1938]]) * [[1872]]: [[Léon Blum]], [[Ĉefministro (Francio)|ĉefministro de Francio]] (m. [[1950]]) * [[1879]]: [[W. C. Fields]], usona komedia aktoro (m. [[1946]]) * [[1882]]: [[René Berkovits]], hungara kuracisto (m. [[1928]]) * [[1890]]: [[Elek Farczády]], hungara historiisto, arkivisto (m. [[1977]]) * [[1891]]: [[Vlasta Burian]], ĉeĥa aktoro kaj teatra direktoro (m. [[1962]]) * [[1898]]: [[Paul Robeson]], usona aktoro, kantisto, verkisto (m. [[1976]]) * [[1901]]: [[Stanisław Wigura]], pola piloto kaj [[aviado|aviada]] inĝeniero (m. [[1932]]) * [[1906]]: [[Antal Doráti]], hungara komponisto kaj muzikisto (m. [[1988]]) * [[1906]]: [[Victor Vasarely]], hungara-franca pentristo (m. [[1997]]) * [[1911]]: [[Ilona Thiery H.]], hungara verkistino (m. [[1998]]) * [[1911]]: [[Rafael Arnaiz Barón]], hispana mistikulo kaj sanktulo (m. [[1938]]) * [[1912]]: [[Lev Kopelev]], soveta, rusia verkisto, germanisto, literaturisto kaj [[disidento]] (m. [[1997]]) * [[1916]]: [[Endre Hegyi]], hungara poeto, lingvisto, tradukisto (m. [[1995]]) * [[1917]]: [[Johannes Bobrowski]], germana lirikisto kaj eseisto (m. [[1965]]) * [[1919]]: [[Violin Oljanov]], [[bulgara esperantisto]], ĵurnalisto, vortaristo kaj tradukisto, restariginto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], ĉefredaktoro de "[[Bulgara Esperantisto]]" kaj "[[PACO (revuo)|PACO]]", redaktoro de "Filologo", estrarano de [[Mondpaca Esperantista Movado]], plurjara delegito kaj komitatano de [[UEA]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] aktivulo (m. [[1998]]) * [[1921]]: [[Yitzhak Navon]], israela politikisto, diplomato, verkisto, prezidento (m. [[2015]]) * [[1923]]: [[György Fáskerthy]], rumania hungara ĵurnalisto (m. [[1977]]) * [[1925]]: [[Grácia Kerényi]], hungara poetino kaj tradukistino (m. [[1985]]) * [[1928]]: [[Oszkár Tuduka]], rumania hungara muzikkritikisto, publicisto * [[1933]]: [[Jean-Paul Belmondo]], franca aktoro (m. [[2021]]) * [[1933]]: [[Gian-Maria Volonte]], itala aktoro (m. [[1994]]) * [[1942]]: [[Gábor Kazinczy]], rumania hungara grafikisto, scenejdekoraciisto * [[1947]]: [[József Demeter]], rumania hungara/hungara poeto * [[1947]]: [[Věra Nosková]], ĉeĥa ĵurnalistino, verkistino kaj [[Skeptikismo|skeptikulino]] * [[1952]]: [[Jerzy Szmajdziński]], pola politikisto favoranta [[Esperanto-movado]]n, viktimo de la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] (m. [[2010]]) * [[1953]]: [[László Pokorny]], rumania hungara farmakologo * [[1954]]: [[Dennis Quaid]], usona aktoro * [[1955]]: [[Irén Kocs]], rumania hungara muzeologino, entomologino * [[1961]]: [[Heiner Wilmer]], ekde 2018 episkopo de [[Hildesheim]] kaj ekde 2026 estro de la [[germana episkoparo]] * [[1972]]: [[Alain Berset]], svisa politikisto, membro de [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]] * [[1978]]: [[Krisztina Stahl]], rumania hungara rapiristino * [[1980]]: [[Clueso]], germana popmuzikisto kaj repisto * [[1985]]: [[Tim Bendzko]], germana kantisto kaj [[kantaŭtoro]] * [[1990]]: [[Ram Bahadur Bomjon]], nepala [[budhismo|budhisma]] sanktulo, konsiderata [[bodhisatvo]] ==Mortoj== * [[-585]]: [[Ĝimmu]], unua [[imperiestro de Japanio]] * [[715]]: [[Konstanteno (papo)|Konstanteno]], papo * [[1024]]: [[Benedikto la 8-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[980]]) * [[1321]]: [[Tomaso el Tolentino]], itala [[franciskanoj|franciskano]], misiisto, martiro (n. ĉirkaŭ [[1260]]) * [[1483]]: [[Eduardo la 4-a (Anglio)|Eduardo la 4-a]], [[listo de britaj reĝoj|reĝo de Anglio]] (n. [[1442]]) * [[1484]]: [[Eduardo de Middleham]], duko de Kimrio (m. [[1473]]) * [[1492]]: [[Lorenzo de Mediĉo]], itala politikisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1449]]) * [[1553]]: [[Francois Rabelais]], franca verkisto, kleriko, kuracisto (n. ĉirkaŭ [[1494]]) * [[1557]]: [[Mikael Agricola]], finna protestanta episkopo, tradukinto de [[Nova Testamento]], aŭtoro de la literatura [[finna lingvo]] (n. [[1507]]) * [[1588]]: [[Sinan]], ĉefa arkitekto kaj [[konstru-inĝeniero]] de la [[Otomana Imperio]] (n. [[1489]]) * [[1613]]: [[Johannes Caselius]], germana humanisto, juristo kaj filologo (n. [[1533]]) * [[1626]]: [[Francis Bacon]], angla filozofo, politikisto, juristo (n. [[1561]]) * [[1754]]: [[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]], germana filozofo, matematikisto, juristo (n. [[1679]]) * [[1803]]: [[Samuel von Brukenthal]], aŭstra guberniestro de [[Transilvanio]] (n. [[1721]]) * [[1804]]: [[Jacques Necker]], franca politikisto kaj financisto (n. [[1732]]) * [[1810]]: [[Alessandro Malaspina]], itala nobelo, mararmea oficiro kaj esploristo (n. [[1754]]) * [[1857]]: [[Antonio María Esquivel]], hispana pentristo (n. [[1806]]) * [[1882]]: [[Dante Gabriel Rossetti]], brita poeto kaj pentristo (n. [[1828]]) * [[1888]]: [[Wilhelm Christian Friedrich Bock]], germana politikisto (n. [[1815]]) * [[1889]]: [[Michel-Eugène Chevreul]], franca [[kemiisto]] (n. [[1786]]) * [[1904]]: [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]], [[listo de regantoj de Hispanio|reĝino de Hispanio]] (n. [[1830]]) * [[1905]]: [[Géza Kuun]], hungara lingvisto kaj [[orientalisto]] (n. [[1838]]) * [[1914]]: [[Antonia De Gerando]], hungara pedagogino, verkistino (n. [[1845]]) * [[1916]]: [[Wilhelm Sauer]], germana orgenkonstruisto (n. [[1831]]) * [[1920]]: [[Konstantin Ivanoviĉ Ŝidlovskij]], rusa kuracisto kaj esperantisto, kontribuinta al [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (n. [[1858]]) * [[1933]]: [[Sigfrid Karg-Elert]], germana komponisto, muzikteoriisto, pedagogo, pianisto, orgenisto kaj [[harmoniumo|harmoniumisto]] (n. [[1877]]) * [[1935]]: [[Fritz Baedeker]], germana eldonisto (n. [[1844]]) * [[1937]]: [[Franciszek Fiszer]], pola erudito kaj filozofo (n. [[1860]]) * [[1937]]: [[Jan Mędrkiewicz]], pola kuracisto, iniciatinto de unua pollingva [[lernolibro]] de [[Esperanto]], kunorganizanto de unua kunveno de pola [[Esperanto-junularo]], fondinto kaj prezidanto de [[Pola Esperanto-Societo]] en [[Lublin]], en [[Krakovo]] gvidis kurson de Esperanto por policanoj antaŭ [[UK 1912]], vicprezidanto de [[Pola E-Delegitaro|Pollanda Esperanto Delegitaro]], organizinto de Esperantista Scienc-Politika Sekcio en [[Lodzo]] (n. [[1888]]) * [[1940]]: [[Mieczysław Smorawiński]], pola [[brigada generalo]], partoprenanto de [[pola-ukraina milito]] kaj [[pola-bolŝevika milito]], [[viktimo]] de la [[masakro de Katin]] (n. [[1893]]) * [[1945]]: [[Dietrich Bonhoeffer]], germana teologo, [[ekumenismo|ekumenisto]], komplotinto kontraŭ [[Hitler]], ekzekutita (n. [[1906]]) * [[1945]]: [[Wilhelm Canaris]], germana admiralo, ĉefo de spionorganizo [[Abwehr]], ekzekutita (n. [[1887]]) * [[1945]]: [[Erich August Mayer]], aŭstra verkisto kaj pedagogo (n. [[1894]]) * [[1948]]: [[Jorge Eliecer Gaitán]], kolombia politikisto, murdita (n. [[1903]]) * [[1948]]: [[Max Hecker]], germana filologo kaj eldonisto (n. [[1870]]) * [[1952]]: [[Josef Leitgeb]], aŭstra juristo, pedagogo kaj verkisto (n. [[1896]]) * [[1953]]: [[Stanisław Wojciechowski]], [[Listo de prezidantoj de Pollando|prezidanto de Pollando]] (n. [[1869]]) * [[1959]]: [[Frank Lloyd Wright]], usona arkitekto, interna desegnisto, verkisto kaj edukisto (n. [[1867]]) * [[1961]]: [[Zog la 1-a]], reĝo kaj prezidento de Albanio (n. [[1895]]) * [[1968]]: [[Zofia Kossak-Szczucka]], pola [[romano|romanistino]], malliberulino de [[Aŭŝvico]], kunfondintino de [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]], aŭtorino de la [[pola katolika protesto kontraŭ holokaŭsto de judoj]], [[justuloj inter la popoloj|justulino inter la popoloj]] (n. [[1889]]) * [[1969]]: [[Mihály Bihari]], hungara ĵurnalisto, verkisto, [[stenografio|stenografisto]] (n. [[1892]]) * [[1980]]: [[Aage Gerhardt Drachmann]], dana historiisto kaj bibliotekisto (n. [[1891]]) * [[1982]]: [[László János Écsy]], rumania hungara franciskano, pastro (n. [[1919]]) * [[1986]]: [[Heinz Conrads]], aŭstra aktoro kaj televidprezentisto (n. [[1913]]) * [[2001]]: [[András Benkő]], hungara muzikhistoriisto (n. [[1923]]) * [[2006]]: [[János Kardalus]], hungara instruisto, etnografia esploristo (n. [[1935]]) * [[2010]]: [[Ottó Ádám]], hungara reĝisoro, teatrestro (n. [[1928]]) * [[2011]]: [[Sidney Lumet]], usona kin-reĝisoro, produktoro kaj scenaristo (n. [[1924]]) * [[2011]]: [[Gyula Pávai]], rumanihungara instruisto, lokhistoriisto (n. [[1939]]) * [[2012]]: [[Imre Balázs]], rumania hungara pentristo (n. [[1931]]) * [[2020]]: [[Andrzej Strumiłło]], pola [[artisto]], grafikisto, fotisto, poeto, verkisto (n. [[1927]]) * [[2021]]: [[Princo Filipo, Duko de Edinburgo]], nobelulo, edzo de [[Elizabeto la 2-a (Britio)]] (n. [[1921]]) * [[2022]]: [[Michael Degen]], germana aktoro (n. [[1932]]) ==Specialaj tagoj kaj festoj== * [[Liturgia jaro]] de [[Katolika Eklezio]]: ** [[Maria de Klopas]], parencino de [[Maria (patrino de Jesuo)]] ** [[Demetrio de Tesaloniko]], [[kristanismo|kristana]] martiro * [[Filipinoj]]: Tago de [[Heroo]]j * [[Tunizio]]: Tago de [[Martiro]]j * [[Nacia tago]] (provizore) en [[Irako]] * [[Bahaa Kredo]]: Festo de Jalal (gloro), unua tago de la dua monato en la [[Bahaa kalendaro]] ==Tagoj de [[semajno]]== La '''9-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj|wikinewscat=9-a de aprilo}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:Aprilo|0]] [[Kategorio:9-a de aprilo| ]] [[Kategorio:9-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0409]] 4btl7m634ho70hk2xjpxu634jixbnem 9350540 9350424 2026-04-10T07:45:55Z ~2026-22039-60 254987 /* Mortoj */ 9350540 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''9-a de aprilo''' estas la 99-a tago de la jaro (la 100-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 260 tagoj restas. Je la 9-a de aprilo okazis, interalie: ==Eventoj== * [[37]]: [[Romia Imperio]]: [[Antioĥio]] estis detruita de [[tertremo]] * [[193]]: [[Romia Imperio]]: [[Septimo Severo]] iĝis [[romia imperiestro]] * [[475]]: [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Imperiestro de la Bizanca Imperio]] Basilisko anoncis cirkuligan leteron al ĉiuj episkopoj de la imperio, en kiu li petas aliĝi al [[monofizitismo]] * [[537]]: [[Bizanca Imperio]]: Dum sieĝo de Romo bizanca generalo [[Belizaro]] ricevis promesitan helpon - 1600 kavalerianojn, plejparte [[hunoj]]n aŭ [[slavoj]]n, kun spertaj [[arkpafado|arkpafistoj]]. Malgraŭ mankoj komencis ataki [[ostrogotoj|ostrogotajn]] tendarojn * [[1137]]: Dekkelkjara [[Eleonora de Akvitanio]] post morto de sia patro iĝis dukino de [[Akvitanio]] * [[1241]]: Malvenko de pola armeo, apogata de fremdlanda [[kavaliro|kavaliraro]] ([[templanoj]] kaj [[Malta Ordeno]]), en la batalo de [[Legnica]] dum la unua invado de [[mongoloj]] al [[Pollando]] * [[1332]]: [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] atakis Pollandon aneksante [[Kujavio]]n kaj la teron de [[Dobrzyń nad Wisłą]] * [[1388]]: [[Svisa Ĵurkomunumo]] kaj [[Habsburgoj]] okazigis [[Batalo de Näfels|Batalon de Näfels]] * [[1413]]: [[Henriko la 5-a (Anglio)|Henriko la 5-a]] kroniĝis kiel reĝo de Anglio * [[1440]]: [[Kristoforo de Bavario]] iĝis reĝo de Danio * [[1454]]: [[Duklando de Milano]] kaj [[Venecia Respubliko]] subskribis pactraktaton en [[Lodi]] en la milito pri sukcedo * [[1483]]: [[Eduardo la 5-a (Anglio)|Eduardo la 5-a]] iĝis reĝo de Anglio * [[1486]]: [[Maksimiliano la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Maksimiliano la 1-a]] kroniĝis en [[Aachen|Akeno]] kiel reĝo de Germanio * [[1555]]: [[Marcelo la 2-a]] iĝis papo * [[1609]]: Reĝo de Hispanio [[Filipo la 3-a (Hispanio)|Filipo la 3-a]] ediktis pri forpelo de [[moriskoj]]; [[Okdekjara Milito]]: 12-jara [[armistico]] inter [[Hispanio]] kaj ribelintaj provincoj de [[Malaltaj Landoj]] subskribita * [[1667]]: [[Parizo]]: unua en la historio arta [[ekspozicio]] en la [[muzeo]] [[Luvro]] * [[1682]]: Du tagojn post la alveno ĉe la marenfluejo de la [[Misisipo (rivero)|Misisipo]] [[La Salle]] postulis la landon por [[Francujo]], kaj nomis ĝin [[Luiziano]] * [[1770]]: [[James Cook]] trovis la golfon ''[[Botany Bay]]'' en [[Aŭstralio]]; [[Bara Konfederacio|Konfederacianoj de Bar]] anoncis en [[Varna]] detronigon de la pola reĝo [[Stanislao Aŭgusto Poniatowski]] * [[1779]]: [[Incendio]] tute detruis [[Brezno]] en [[Slovakio]] * [[1782]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: komenciĝis batalo de insuloj Saintes (apud [[Dominiko]]) * [[1782]]: [[Silezio]]: [[incendio]] detruis preskaŭ tutan domaron de [[Sławków]] * [[1807]]: [[Varsovia Duklando]]: [[Napoleono Bonaparte]] dekretis pri kreo de la pola [[regimento]] de [[kavalerio]] * [[1809]]: [[Andreas Hofer]] ekgvidis [[tirola ribelo|tirolan ribelon]] kontraŭ [[Napoleona|napoleona]] [[okupado]] * [[1829]]: Granda ondo sur [[Vistulo]] [[inundo|inundis]] [[Dancigo]]n * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: du venkaj bataloj de la polaj ribelantoj en Domanice (nun en [[distrikto Siedlce]]) kaj Boremel (nun Боромель en la distrikto [[Dubno]] kaj la [[Rivna provinco]]) * [[1860]]: Per inventita de franco Édouarda-Léona Scotta de Martinville fonautografo oni unuafoje registris la homan [[voĉo]]n - francan popolkanton plenume de la aŭtoro * [[1861]]: Usona astronomo [[Horace Parnell Tuttle]] malkovris asteroidon [[66 Maja|Maja]] * [[1865]]: [[Usona Enlanda Milito]]: [[Robert E. Lee]] signaturis [[kapitulaco]]n de [[Konfederaciitaj ŝtatoj de Usono|konfederaciita armeo]] * [[1867]]: [[Usona Senato]] ratifis [[Vendo de Alasko|aĉeton de Alasko]] * [[1882]]: Usona cirkartisto [[P. T. Barnum]] alvenigis al [[Usono]] la faman elefanton [[Jumbo (elefanto)|Jumbo]] * [[1906]]: [[Spiriteco|Spiritaj]] eventoj en [[Los-Anĝeleso]] komencis rapidan disvolvon de [[Pentekosta Kristanismo]] * [[1913]]: [[Rusia Imperio]]: en [[Caricino]] ekfunkciis [[Tramtransporto en Volgogrado|tramtransporto]] * [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: [[Nivelle-ofensivo]] komenciĝis; [[Lenin]] kaj liaj kamaradoj ektrajnis de [[Zuriko]] al [[Peterburgo]] * [[1918]]: [[Unua mondmilito]]: Franca-germana batalo de rivero [[Liso]] (apud [[Ipro]]) komenciĝis; sub premo de okupacia rumana armeo [[Moldavio]] decidis "unuiĝi" kun [[Rumanio]] * [[1921]]: [[Juho Vennola]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Finnlando * [[1928]]: [[Granda Nacia Asembleo de Turkio]] ŝanĝis duan artikolon de la Konstitucio - [[sekularismo]] ekvalidis * [[1931]]: Germana astronomo [[Karl Wilhelm Reinmuth]] malkovris asteroidon [[1180 Rito|Rito]] * [[1934]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Poddębice]] reakiris [[urborajto]]n * [[1936]]: Prezidento de Pollando [[Ignacy Mościcki]] dekretis pri kreo de la [[Fonduso]] de Land-Defendo - pro [[Armitaj fortoj|armiligo]] de [[Sovetunio]] kaj [[Tria Regno]]. La kolektita mono permesis interalie aĉeti [[submarŝipo]]n ''[[ORP Orzeł]]'' kaj helpi al [[Anatemitaj Soldatoj]] * [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: sovetaj regopovoj komencis [[deportado|deporti]] polan loĝantaron de la [[Orientaj Limregionoj]]; [[Nazia Germanio]] postulis de [[Svedio]] konservi plenan [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] - responde la sveda registaro konfirmis fidelecon al tiu politiko, komencante sekretan mobilizon; [[Italio]]: kunsido de [[stabo|stab]]estroj kun konfirmo pri zorgo pri [[Libio]] kaj [[Orientafriko]] kaj problema atako de la okcidenta [[landlimo]]; [[Operaco Weserübung]]: Germana [[agreso]] al [[Danio]], komencita frumatene kiel eko al samtempa [[Nazia okupacio de Norvegio|invado al Norvegio]] - Danio [[kapitulaco|kapitulacis]] post kelkaj horoj, kaj en [[Norvegio]] [[kunlaborismo|kunlaborisma]] [[Vidkun Quisling]] per [[puĉo]] transprenis regan kontrolon; [[Stranga milito]] finiĝis; polaj [[brigada generalo|generaloj]] B. Bohaterewicz kaj [[Mieczysław Smorawiński|M. Smorawiński]] estis pafmortigitaj de [[NKVD]] kadre de la [[masakro de Katin]] * [[1941]]: [[Aranĝo T4]]: [[SS (organizaĵo)|SS]] [[murdo|murdis]] en [[Gostynin]] 59 [[Mensmalsano|mensmalsanajn]] pacientojn; en [[Krakovo]] [[Hans Frank]] subskribis malpermeson havi poŝtajn [[kolombo]]jn - 48 malliberuloj sendiĝis al [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]]; germanaj unuoj establis [[geto]]n en [[Ĉenstoĥovo]]; la [[Luftwaffe]] matennokte atakis [[Coventry]] kaj tage [[Birmingham]] kaj [[Tyneside]], kaj la [[brita aerarmeo]] atakis [[Berlino]]n; dana ambasadoro en [[Vaŝingtono]], kiu ne agnoskis germanan [[okupado]]n de [[Danio]], subskribis pakton kun [[Usono]], kiu permesis al ties armeo fondi militbazojn sur [[Gronlando]]; Balkana Fronto: la germana armeo ekregis [[Bitola]] kaj [[Tesaloniko]]n - apartigita greka Armeo "[[Orienta Makedonio kaj Trakio|Orienta Makedonio]]" formetis sian armilaron, germana 1-a Kirasita Gvardio konkeris [[Niŝo]]n * [[1942]]: La [[Japana imperia armeo]] konkeris [[filipinoj|filipinan]] duoninsulon [[Bataano]] - [[kapitulaco]] de la usona-filipina armeo; japanoj komencis la mortomarŝon de [[Bataano]]; [[Aviadilatakoj en Hinda Oceano]]: 91 japanaj [[bombaviadilo]]j kune kun eskorto de 38 [[ĉasaviadilo]]j atakis okupitan de [[britoj]] [[marhaveno]]n [[Trinkomali]] sur [[Srilanko]]; [[Brita Hindio]]: britaj regopovoj arestis [[Mahatma Gandhi]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanaj kaj [[ukraino|ukrainaj]] taĉmentoj de [[polico]] pafmortigis ĉirkaŭ 2300 [[judoj]]n en la [[geto]] de [[Zborov (Ukrainio)|Zborov]] apud [[Ternopilo|Tarnopol]]; vesper-nokte RAF atakis [[Duisburg]] * [[1944]]: Dum [[Aliancanoj|alianca]] bombado de [[Poznano]] pereis aŭ mortis pro vundoj 82 civiluloj (en tio 47 poloj kaj 35 germanoj) kaj multe pli da soldatoj; [[27-a Volinia Divizio de Infanterio]] komencis batali kontraŭ germanoj pri [[Kovel]]; [[Usono]]: Sekretario de Ŝtato [[Cordell Hull]] postulis de [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralaj ŝtatoj]] rompon de la [[komerco]] kun [[Nazia Germanio]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de la sovetunia 3-a ukraina fronto komencis [[sturmo]]n de [[Odeso]] * [[1945]]: [[Batalo de Königsberg]]: trupoj de la 3-a Belorusa fronto venkis germanan [[garnizono]]n de [[Kenigsbergo]] post kvartaga batalo - fine de la tago generalo Otto Lasch ordonis [[kapitulaco]]n; polaj regopovoj arestis [[episkopo]]n de [[Gdansko]] Carl Splett; eksa ĉefo de [[Abwehr]] [[Wilhelm Canaris]], mortkondamnita antaŭan tagon, estis sufokita per piana [[kordo]] en [[koncentrejo]] [[Flossenbürg]] ([[Bavario]]) - krome estis ekzekutitaj aliaj agantoj de la [[Atenco de la 20-a de julio 1944]] [[Dietrich Bonhoeffer|D. Bonhoeffer]], Ludwig Gehre, Hans Oster, Karl Sack, Theodor Strünck, [[Hans von Dohnanyi]] kaj [[Georg Elser]]; [[Aliancanoj|Aliancaj]] armeoj komencis batalon de [[Bolonjo]]; germana [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''Admiral Scheer'' estis sinkigita de britaj [[bombaviadilo]]j; [[Ruĝa Armeo]] okupis centron de [[Vieno]]; ĉ. 1200 [[bombaviadilo]]j atakis [[Munkeno]]-regionon; Itala Fronto: komenco de [[Aliancanoj|Aliancana]] ofensivo en [[Romanjo]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: 13-a Armea Korpuso de usona 9-a Armeo atingis [[Hanovro]]n; brita 7-a Kirasita Divizio atingis [[Weser]] apud [[Hoya]]; taĉmento de pola 1-a Kirasita Divizio batalpretis apud [[Coevorden]]; vespernokte [[aviado]] de Balta Ŝiparo atakis [[ŝipo]]jn en [[haveno]] de [[Pillau]] kaj nordokcidente sur la maro, ankaŭ [[Hel (terlango)|Hel]] estis atakata; la [[brita aerarmeo]] bombis havenon en [[Kilo (urbo)|Kilon]] * [[1946]]: En [[Pollando]] oni dekrete permesis publikigi klasikulojn de la [[monda literaturo]] nur al ŝtataj kaj [[Kooperativo|kooreativaj]] [[eldonejo]]j * [[1947]]: [[Universidad del Bío-Bío]] fondiĝis en ĉilia [[Koncepciono]] * [[1948]]: de la 9-a ĝis la 11-a de aprilo judaj terorismaj organizaĵoj [[Irgun]] kaj [[Stern-grupo|Leĥi]] okazigis [[Masakro de Deir Jassin|masakron de Deir Jassin]] - pereis pli ol 100 [[palestinanoj]] * [[1951]]: [[Pollando]]: en [[Szczecin]] eksplodis [[tumulto]] pro mortigo de [[poloj|polo]] fare de [[ebrio|ebria]] [[Sovetunio|soveta]] soldato — spontaneajn protestojn subpremis soldatoj, sekureca servo kaj [[milico]] * [[1955]]: [[Litovio]]: urbo [[Marijampolė]] estis alinomita al Kapsuku * [[1963]]: [[Winston Churchill]] iĝis honora civitano de [[Usono]] * [[1966]]: [[Dua Vatikana koncilio]] abolis la [[Indekso de malpermesitaj libroj|Indekson de malpermesitaj libroj]] * [[1967]]: Testoflugo de la pasaĝera aviadilo [[Boeing 737]] * [[1968]]: Unua lanĉo de [[raketo]] okazis en [[Gviana kosmodromo]] * [[1970]]: [[Rumanio]]: inaŭguro de [[Internacia Flughaveno Henri Coandă]] en [[Bukareŝto]]; [[Paul McCartney]] diris, ke li ne plu kunlaboros kun [[John Lennon]], finante ekziston de [[Beatles]] * [[1972]]: En [[Londono]] okazis ĵurigo de Stanisław Ostrowski al la posteno de [[pola ekzila registaro|Prezidanto de Pollando]] en ekzilo * [[1980]]: Iraka [[filozofo]] Muhammad Baqir al-Sadr, ĉefideologo de [[Islama Daŭa-Partio]], kaj lia fratino Amina estis ekzekutitaj de la reĝimo de [[Saddam Hussein]] * [[1989]]: En [[Tbiliso]] ([[Kartvela SSR]], [[Sovetunio]]) sovetaj specialaj fortoj atakis per [[gaso]] kaj [[sapeo|sapeistaj]] [[ŝpato|ŝpatetoj]] sendependigan studentan manifestacion — 20 personoj pereis kaj kelkcent estis vunditaj * [[1991]]: [[Disfalo de Sovetunio]]: [[Kartvelio]] la duan fojon proklamis [[sendependeco]]n — surbaze de tutlanda referendumo la [[Supera Soveto]] akceptis la ''Akton pri Restaŭro de Ŝtata Sendependeco''; [[Pollando]]: oficiala retiriĝo de soveta armeo el [[Borne Sulinowo]] komenciĝis per forveturo de trajno kun dekkelkaj vagonoj kun [[raketo]]j, kaj daŭris pli ol 2 jarojn; okaze de 750-a datreveno de la batalo apud [[Legnica]] la Pola [[Poŝto]] kaj [[Deutsche Post]] eldonis unuan en la historio german-polan serion da [[poŝtmarko]]j * [[1992]]: [[Konservisma Partio (Britio)|Konservisma Partio]] gajnis parlamentan voĉdonon en [[Britio]]; [[Sali Berisha]] iĝis prezidento de Albanio; Juĝejo en [[Miamo]] konsideris estintan diktatoron de [[Panamo]] [[Manuel Noriega]] kulpa de narkotaĵ-[[kontrabando]], [[trompo]] kaj [[monlavado]] * [[1995]]: [[Alberto Fujimori]] refoje iĝis prezidento de Peruo * [[2001]]: [[American Airlines]] aĉetis havaĵon de 75-jara [[Trans World Airlines]] * [[2002]]: Enteriga ceremonio de [[Elizabeth Bowes-Lyon]], patrino de [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] * [[2003]]: [[Invado de Irako 2003|Invado de Irako]]: konkero de [[Bagdado]] faligis la [[reĝimo]]n de [[Saddam Hussein]] * [[2005]]: [[Karlo, princo de Kimrujo]] nuptigis sian plurjaran amatinon [[Camilla Parker Bowles]] * [[2008]]: [[Tigran Sargsjan]] iĝis ĉefministro de Armenio; [[Britio]] decidis ŝanĝi [[leĝo (jura)|leĝon]] por enkonduki [[demokratio]]n kaj likvidi la lastan [[feŭdismo|feŭdan]] sistemon en [[Eŭropo]] sur insulo [[Sark]] * [[2009]]: [[Alĝerio]]: oficanta prezidento [[Abdelaziz Bouteflika]] gajnis laŭvican balotadon * [[2011]]: Dum pafado en komerca centro de nederlanda urbo [[Alphen aan den Rijn]] 7 personoj pereis kaj 16 vundiĝis * [[2013]]: [[Uhuru Kenyatta]] iĝis prezidento de Kenjo * [[2014]]: [[Centra distrikto de Israelo]]: el [[kosmodromo]] de la [[aerarmeo]] de [[Israelaj Defendaj Fortoj]] oni lanĉis raketon Ŝavit-2, kiu orbitigis [[spionado|spionan]] [[satelito]]n Ofek-10 * [[2015]]: [[Senkomunismigo en Ukrainio]] komencita - oni malpermesis [[propagando]]n de [[komunismo]] kaj de [[Nacia Socialismo|nacia socialismo]] * [[2017]]: [[Persekutado kontraŭ Koptoj]]: dum [[Palmofesto]] en [[Egiptio]] okazis du atencoj en preĝejoj de [[Kopta eklezio]] en [[Aleksandrio]] kaj Tanta ([[Provinco Garbija]]) - pereis pli ol 40 personoj kaj vundiĝis pli ol 100 * [[2022]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Google]] forigas kanalon de la rusia parlamento el [[YouTube]]; ĉefministro de Britio [[Boris Johnson]] venis al [[Kievo]]; en [[Varsovio]] [[Ursula von der Leyen]] anoncis, ke la kampanjo "Stand Up for Ukraine" alportis 10,1 mld da eŭroj; [[Eŭropa Investa Banko]] apogos ukrainajn militrifuĝintojn per 4 mld da eŭroj; partopreno de Rusio en la programo [[Erasmus+]] estis suspendita; [[Britio]] transdonos al Ukrainio armilaron valoran 120 mln da pundoj, i.a. 120 kirasitajn veturilojn kaj kontraŭŝipajn pafaĵojn * [[2026]]: Tago de Nacia [[Funebro]] en [[Libano]]: pro pasinttaga 10-minuta atako de [[Israelaj Defendaj Fortoj]] kontraŭ [[Hizbolaho]] pere de 50 [[atakaviadilo]]j kun 158 raketoj al preskaŭu 100 celoj en [[Bejruto]] pereis 254 personoj kaj kelkoble pli estis vunditaj ==Naskiĝoj== * [[1283]]: [[Margareta (Skotlando)|Margareta]], reĝino de Skotlando (m. [[1290]]) * [[1336]]: [[Timur]], [[Mongolio|mongola]] konkeristo, fondinto de dinastio [[Timuridoj]] (m. [[1405]]) * [[1458]]: [[Kamila Baptista el Varano]], itala [[mistikismo|mistikulino]], fondintino de la ordeno [[Klaraninaj monaĥinoj]], sanktulino (m. [[1524]]) * [[1551]]: [[Petro Monaŭ]], ĉeĥa [[humanismo|humanisto]] (m. [[1588]]) * [[1598]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (m. [[1662]]) * [[1627]]: [[Johann Caspar Kerll]], germana komponisto kaj orgenisto (m. [[1693]]) * [[1680]]: [[Philippe Néricault Destouches]], franca komediisto, politikisto, verkisto, akademiano (m. [[1754]]) * [[1691]]: [[Johann Matthias Gesner]], germana filologo kaj pedagogo (m. [[1761]]) * [[1701]]: [[Andreas Elias Büchner]], germana medicinisto, akademiano, fakverkisto (m. [[1769]]) * [[1752]]: [[Rudolph Zacharias Becker]], germana eldonisto kaj verkisto (m. [[1822]]) * [[1770]]: [[Johann Georg Kerner]], germana kuracisto kaj politika publicisto (m. [[1812]]) * [[1784]]: [[Rafael del Riego]], hispana generalo kaj politikisto (m. [[1823]]) * [[1802]]: [[Elias Lönnrot]], finna kuracisto, poeto, kompilinto de ''[[Kalevala]]'' (m. [[1884]]) * [[1812]]: [[Emil Herrmann (juristo)|Emil Herrmann]], germana juristo (m. [[1885]]) * [[1819]]: [[Annibale de Gasparis]], itala astronomo kaj matematikisto (m. [[1892]]) * [[1821]]: [[Charles Baudelaire]], franca lirikisto, literatura kritikisto (m. [[1867]]) * [[1830]]: [[Eadweard Muybridge]], angla-usona [[fotisto]] (m. [[1904]]) * [[1835]]: [[Leopoldo la 2-a (Belgio)|Leopoldo la 2-a]], dua reĝo de la belgoj (m. [[1909]]) * [[1848]]: [[Carmen Salles y Barangueras]], hispana [[monaĥino]], fondintino de virina [[ordeno (eklezio)|ordeno]], sanktulino (m. [[1911]]) * [[1855]]: [[Gyula Reviczky]], hungara poeto, verkisto, tradukisto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1889]]) * [[1862]]: [[Lajos Dálnoki Nagy]], hungara oficisto, verkisto, poeto kaj tradukisto (m. [[1937]]) * [[1865]]: [[Erich Ludendorff]], germana generalo, teoriulo pri [[militistiko]] (m. [[1937]]) * [[1872]]: [[Thomas Shaw]], brita politikisto, ministro (m. [[1938]]) * [[1872]]: [[Léon Blum]], [[Ĉefministro (Francio)|ĉefministro de Francio]] (m. [[1950]]) * [[1879]]: [[W. C. Fields]], usona komedia aktoro (m. [[1946]]) * [[1882]]: [[René Berkovits]], hungara kuracisto (m. [[1928]]) * [[1890]]: [[Elek Farczády]], hungara historiisto, arkivisto (m. [[1977]]) * [[1891]]: [[Vlasta Burian]], ĉeĥa aktoro kaj teatra direktoro (m. [[1962]]) * [[1898]]: [[Paul Robeson]], usona aktoro, kantisto, verkisto (m. [[1976]]) * [[1901]]: [[Stanisław Wigura]], pola piloto kaj [[aviado|aviada]] inĝeniero (m. [[1932]]) * [[1906]]: [[Antal Doráti]], hungara komponisto kaj muzikisto (m. [[1988]]) * [[1906]]: [[Victor Vasarely]], hungara-franca pentristo (m. [[1997]]) * [[1911]]: [[Ilona Thiery H.]], hungara verkistino (m. [[1998]]) * [[1911]]: [[Rafael Arnaiz Barón]], hispana mistikulo kaj sanktulo (m. [[1938]]) * [[1912]]: [[Lev Kopelev]], soveta, rusia verkisto, germanisto, literaturisto kaj [[disidento]] (m. [[1997]]) * [[1916]]: [[Endre Hegyi]], hungara poeto, lingvisto, tradukisto (m. [[1995]]) * [[1917]]: [[Johannes Bobrowski]], germana lirikisto kaj eseisto (m. [[1965]]) * [[1919]]: [[Violin Oljanov]], [[bulgara esperantisto]], ĵurnalisto, vortaristo kaj tradukisto, restariginto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], ĉefredaktoro de "[[Bulgara Esperantisto]]" kaj "[[PACO (revuo)|PACO]]", redaktoro de "Filologo", estrarano de [[Mondpaca Esperantista Movado]], plurjara delegito kaj komitatano de [[UEA]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] aktivulo (m. [[1998]]) * [[1921]]: [[Yitzhak Navon]], israela politikisto, diplomato, verkisto, prezidento (m. [[2015]]) * [[1923]]: [[György Fáskerthy]], rumania hungara ĵurnalisto (m. [[1977]]) * [[1925]]: [[Grácia Kerényi]], hungara poetino kaj tradukistino (m. [[1985]]) * [[1928]]: [[Oszkár Tuduka]], rumania hungara muzikkritikisto, publicisto * [[1933]]: [[Jean-Paul Belmondo]], franca aktoro (m. [[2021]]) * [[1933]]: [[Gian-Maria Volonte]], itala aktoro (m. [[1994]]) * [[1942]]: [[Gábor Kazinczy]], rumania hungara grafikisto, scenejdekoraciisto * [[1947]]: [[József Demeter]], rumania hungara/hungara poeto * [[1947]]: [[Věra Nosková]], ĉeĥa ĵurnalistino, verkistino kaj [[Skeptikismo|skeptikulino]] * [[1952]]: [[Jerzy Szmajdziński]], pola politikisto favoranta [[Esperanto-movado]]n, viktimo de la [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]] (m. [[2010]]) * [[1953]]: [[László Pokorny]], rumania hungara farmakologo * [[1954]]: [[Dennis Quaid]], usona aktoro * [[1955]]: [[Irén Kocs]], rumania hungara muzeologino, entomologino * [[1961]]: [[Heiner Wilmer]], ekde 2018 episkopo de [[Hildesheim]] kaj ekde 2026 estro de la [[germana episkoparo]] * [[1972]]: [[Alain Berset]], svisa politikisto, membro de [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]] * [[1978]]: [[Krisztina Stahl]], rumania hungara rapiristino * [[1980]]: [[Clueso]], germana popmuzikisto kaj repisto * [[1985]]: [[Tim Bendzko]], germana kantisto kaj [[kantaŭtoro]] * [[1990]]: [[Ram Bahadur Bomjon]], nepala [[budhismo|budhisma]] sanktulo, konsiderata [[bodhisatvo]] ==Mortoj== * [[-585]]: [[Ĝimmu]], unua [[imperiestro de Japanio]] * [[715]]: [[Konstanteno (papo)|Konstanteno]], papo * [[1024]]: [[Benedikto la 8-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[980]]) * [[1321]]: [[Tomaso el Tolentino]], itala [[franciskanoj|franciskano]], misiisto, martiro (n. ĉirkaŭ [[1260]]) * [[1483]]: [[Eduardo la 4-a (Anglio)|Eduardo la 4-a]], [[listo de britaj reĝoj|reĝo de Anglio]] (n. [[1442]]) * [[1484]]: [[Eduardo de Middleham]], duko de Kimrio (m. [[1473]]) * [[1492]]: [[Lorenzo de Mediĉo]], itala politikisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1449]]) * [[1553]]: [[Francois Rabelais]], franca verkisto, kleriko, kuracisto (n. ĉirkaŭ [[1494]]) * [[1557]]: [[Mikael Agricola]], finna protestanta episkopo, tradukinto de [[Nova Testamento]], aŭtoro de la literatura [[finna lingvo]] (n. [[1507]]) * [[1588]]: [[Sinan]], ĉefa arkitekto kaj [[konstru-inĝeniero]] de la [[Otomana Imperio]] (n. [[1489]]) * [[1613]]: [[Johannes Caselius]], germana humanisto, juristo kaj filologo (n. [[1533]]) * [[1626]]: [[Francis Bacon]], angla filozofo, politikisto, juristo (n. [[1561]]) * [[1754]]: [[Christian Wolff (filozofo)|Christian Wolff]], germana filozofo, matematikisto, juristo (n. [[1679]]) * [[1803]]: [[Samuel von Brukenthal]], aŭstra guberniestro de [[Transilvanio]] (n. [[1721]]) * [[1804]]: [[Jacques Necker]], franca politikisto kaj financisto (n. [[1732]]) * [[1810]]: [[Alessandro Malaspina]], itala nobelo, mararmea oficiro kaj esploristo (n. [[1754]]) * [[1857]]: [[Antonio María Esquivel]], hispana pentristo (n. [[1806]]) * [[1882]]: [[Dante Gabriel Rossetti]], brita poeto kaj pentristo (n. [[1828]]) * [[1888]]: [[Wilhelm Christian Friedrich Bock]], germana politikisto (n. [[1815]]) * [[1889]]: [[Michel-Eugène Chevreul]], franca [[kemiisto]] (n. [[1786]]) * [[1904]]: [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]], [[listo de regantoj de Hispanio|reĝino de Hispanio]] (n. [[1830]]) * [[1905]]: [[Géza Kuun]], hungara lingvisto kaj [[orientalisto]] (n. [[1838]]) * [[1914]]: [[Antonia De Gerando]], hungara pedagogino, verkistino (n. [[1845]]) * [[1916]]: [[Wilhelm Sauer]], germana orgenkonstruisto (n. [[1831]]) * [[1920]]: [[Konstantin Ivanoviĉ Ŝidlovskij]], rusa kuracisto kaj esperantisto, kontribuinta al [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (n. [[1858]]) * [[1933]]: [[Sigfrid Karg-Elert]], germana komponisto, muzikteoriisto, pedagogo, pianisto, orgenisto kaj [[harmoniumo|harmoniumisto]] (n. [[1877]]) * [[1935]]: [[Fritz Baedeker]], germana eldonisto (n. [[1844]]) * [[1937]]: [[Franciszek Fiszer]], pola erudito kaj filozofo (n. [[1860]]) * [[1937]]: [[Jan Mędrkiewicz]], pola kuracisto, iniciatinto de unua pollingva [[lernolibro]] de [[Esperanto]], kunorganizanto de unua kunveno de pola [[Esperanto-junularo]], fondinto kaj prezidanto de [[Pola Esperanto-Societo]] en [[Lublin]], en [[Krakovo]] gvidis kurson de Esperanto por policanoj antaŭ [[UK 1912]], vicprezidanto de [[Pola E-Delegitaro|Pollanda Esperanto Delegitaro]], organizinto de Esperantista Scienc-Politika Sekcio en [[Lodzo]] (n. [[1888]]) * [[1940]]: [[Mieczysław Smorawiński]], pola [[brigada generalo]], partoprenanto de [[pola-ukraina milito]] kaj [[pola-bolŝevika milito]], [[viktimo]] de la [[masakro de Katin]] (n. [[1893]]) * [[1945]]: [[Dietrich Bonhoeffer]], germana teologo, [[ekumenismo|ekumenisto]], komplotinto kontraŭ [[Hitler]], ekzekutita (n. [[1906]]) * [[1945]]: [[Wilhelm Canaris]], germana admiralo, ĉefo de spionorganizo [[Abwehr]], ekzekutita (n. [[1887]]) * [[1945]]: [[Erich August Mayer]], aŭstra verkisto kaj pedagogo (n. [[1894]]) * [[1948]]: [[Jorge Eliecer Gaitán]], kolombia politikisto, murdita (n. [[1903]]) * [[1948]]: [[Max Hecker]], germana filologo kaj eldonisto (n. [[1870]]) * [[1952]]: [[Josef Leitgeb]], aŭstra juristo, pedagogo kaj verkisto (n. [[1896]]) * [[1953]]: [[Stanisław Wojciechowski]], [[Listo de prezidantoj de Pollando|prezidanto de Pollando]] (n. [[1869]]) * [[1959]]: [[Frank Lloyd Wright]], usona arkitekto, interna desegnisto, verkisto kaj edukisto (n. [[1867]]) * [[1961]]: [[Zog la 1-a]], reĝo kaj prezidento de Albanio (n. [[1895]]) * [[1968]]: [[Zofia Kossak-Szczucka]], pola [[romano|romanistino]], malliberulino de [[Aŭŝvico]], kunfondintino de [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]], aŭtorino de la [[pola katolika protesto kontraŭ holokaŭsto de judoj]], [[justuloj inter la popoloj|justulino inter la popoloj]] (n. [[1889]]) * [[1969]]: [[Mihály Bihari]], hungara ĵurnalisto, verkisto, [[stenografio|stenografisto]] (n. [[1892]]) * [[1980]]: [[Aage Gerhardt Drachmann]], dana historiisto kaj bibliotekisto (n. [[1891]]) * [[1982]]: [[László János Écsy]], rumania hungara franciskano, pastro (n. [[1919]]) * [[1986]]: [[Heinz Conrads]], aŭstra aktoro kaj televidprezentisto (n. [[1913]]) * [[2001]]: [[András Benkő]], hungara muzikhistoriisto (n. [[1923]]) * [[2006]]: [[János Kardalus]], hungara instruisto, etnografia esploristo (n. [[1935]]) * [[2010]]: [[Ottó Ádám]], hungara reĝisoro, teatrestro (n. [[1928]]) * [[2011]]: [[Sidney Lumet]], usona kin-reĝisoro, produktoro kaj scenaristo (n. [[1924]]) * [[2011]]: [[Gyula Pávai]], rumanihungara instruisto, lokhistoriisto (n. [[1939]]) * [[2012]]: [[Imre Balázs]], rumania hungara pentristo (n. [[1931]]) * [[2020]]: [[Andrzej Strumiłło]], pola [[artisto]], grafikisto, fotisto, poeto, verkisto (n. [[1927]]) * [[2021]]: [[Princo Filipo, Duko de Edinburgo]], nobelulo, edzo de [[Elizabeto la 2-a (Britio)]] (n. [[1921]]) * [[2022]]: [[Michael Degen]], germana aktoro (n. [[1932]]) * [[2026]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]]) ==Specialaj tagoj kaj festoj== * [[Liturgia jaro]] de [[Katolika Eklezio]]: ** [[Maria de Klopas]], parencino de [[Maria (patrino de Jesuo)]] ** [[Demetrio de Tesaloniko]], [[kristanismo|kristana]] martiro * [[Filipinoj]]: Tago de [[Heroo]]j * [[Tunizio]]: Tago de [[Martiro]]j * [[Nacia tago]] (provizore) en [[Irako]] * [[Bahaa Kredo]]: Festo de Jalal (gloro), unua tago de la dua monato en la [[Bahaa kalendaro]] ==Tagoj de [[semajno]]== La '''9-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj|wikinewscat=9-a de aprilo}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:Aprilo|0]] [[Kategorio:9-a de aprilo| ]] [[Kategorio:9-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0409]] mjoljgix0lrry6z8nnld1jsubg5jnys 0 4911 9350545 9225996 2026-04-10T07:52:31Z ~2026-22039-60 254987 /* Naskiĝoj */ 9350545 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1928}} [[Dosiero:1928_Events_Collage_V_1.0.jpg|eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.]] '''1928''' estis [[superjaro komenciĝanta dimanĉe]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1928 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * 20-a [[Universala Kongreso de Esperanto]] en [[Antverpeno]]. * Unua lernolibro de [[Esperanto]] por [[Albanio|Albanoj]] verkita de [[Skanderbeg]]. * Fondo de [[Internacia Esperanto-Muzeo]] en [[Vieno]], „[[La Maison de l' Esperanto]]“ en [[Parizo]] kaj [[The Esperanto Publishing Company Limited]] en [[Anglio]]. * Eklernis Esperanton: [[Zhang Qicheng]], [[Marcel Lemme]], [[George Markham HAYTON]], [[Ángel Luna Cárdenas]] kaj [[Oohaŝi Kaiziro]] . === Mondo === * [[Interreligia Konferenco por Paco]] en [[Hago]]. * [[Gregoria kalendaro]] lanĉita en [[Egipto]] * [[25-a de januaro]]: [[Getúlio Vargas]] iĝis ŝtatestro de [[Suda Rio-Grando]] * [[21-a de februaro]]: [[Benito Mussolini]] enigis la [[Faŝismo|faŝisman milicion]] je itala armeo. * [[22-a de februaro]]: Fondita [[Spiritismo|Sociedad Espiritismo Verdadero]], [[Argentino]] * [[28-a de aprilo]]: Fondita Samba Lernejo [[Estação Primeira da Mangueira]] * [[17-a de majo]]: eko de Olimpiaj ludoj de [[Amsterdamo]] * [[2-a de oktobro]]: [[Josemaría Escrivá de Balaguer|Sankta Josemaría Escrivá]] fondis [[Opus Dei]]. * [[5-a de oktobro]]: arestita [[Sankta Tranquilino Ubiarco Robles]] * [[22-a de oktobro]]: [[# João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque|João Pessoa]] iĝis ŝtatestro de [[Paraibo]] * Kreitaj [[Etem]], [[Ojropapiĉno]] kaj [[Serva lingvo]] * [[Anĵero-Sudĵensk]] ([[Sovetunio]]) estis fondita. == Kulturaj eventoj == * Fondita gazeto [[La Ora Epoko]] * [[Kornvalo]]: ''[[Gorsedh Kernow]]'' fondita de [[Henry Jenner]]. * [[Usono]]: [[Walt Disney]] kreis ''[[Mickey Mouse|Mikĉjon Muso]]'' * [[11-a de januaro]]: [[Tarsila do Amaral]] finfinis la pentraĵon [[O Abaporu]] == Naskiĝoj == * [[5-a de januaro]]: [[Walter Mondale]], vicprezidento de Usono (m. [[2021]]) * [[23-a de januaro]]: [[Jeanne Moreau]], franca aktorino, kantistino kaj reĝisorino (m. [[2017]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michel Serrault]], franca aktoro (m. [[2007]]) * [[27-a de januaro]]: [[Hans Modrow]], germana politikisto kaj ekonomikisto, lasta ĉefministro de [[GDR]] (m. [[2023]]) * [[1-a de februaro]]: [[Tom Lantos]], usona politikisto (m. [[2008]]) * [[4-a de februaro]]: [[Kim Jong-nam]], nord-korea politikisto (m. [[2025]]) * [[1-a de marto]]: [[Jacques Rivette]], franca reĝisoro (m. [[2016]]) * [[3-a de marto]]: [[Gudrun Pausewang]], germana verkistino (m. [[2020]]) * [[4-a de marto]]: [[Alan Sillitoe]], brita verkisto (m. [[2010]]) * [[5-a de marto]]: [[Magomet Isajev]], soveta esperantisto (m. [[2011]]) * [[6-a de marto]]: [[Gabriel García Márquez]], kolombia verkisto (m. [[2014]]) * [[12-a de marto]]: [[Edward Albee]], usona dramisto (m. [[2016]]) * [[14-a de marto]]: [[Frank Borman]], usona astronaŭto (m. [[2023]]) * [[18-a de marto]]: [[Fidel Ramos]], prezidento de Filipinoj 1992-1998 (m. [[2022]]) * [[19-a de marto]]: [[Hans Küng]], svisa teologo kaj verkisto (m. [[2021]]) * [[21-a de marto]]: [[Peter Hacks]], germana verkisto (m. [[2003]]) * [[25-a de marto]]: [[Jim Lovell]], usona astronaŭto (m. [[2025]]) * [[30-a de marto]]: [[Robert Badinter]], franca politikisto (m. [[2024]]) * [[2-a de aprilo]]: [[Serge Gainsbourg]], franca kantisto (m. [[1991]]) * [[6-a de aprilo]]: [[James Watson]], usona molekulbiologo Nobelpremiita (m. [[2025]]) * [[12-a de aprilo]]: [[Hardy Krüger]], germana aktoro (m. [[2022]]) * [[23-a de aprilo]]: [[Shirley Temple]], usona aktorino (m. [[2014]]) * [[28-a de aprilo]]: [[Yves Klein]], franca pentristo (m. [[1962]]) * [[1-a de majo]]: [[Raoul Servais]], belga animaciisto (m. [[2023]]) * [[4-a de majo]]: [[Hosni Mubarak]], prezidento de Egiptio (m. [[2020]]) * [[12-a de majo]]: [[Burt Bacharach]], usona komponisto (m. [[2023]]) * [[15-a de majo]]: [[Bob Mendes]], flandra aŭtoro de krimromanoj (m. [[2021]]) * [[5-a de junio]]: [[Otto F. Walter]], svisa verkisto (m. [[1994]]) * [[13-a de junio]]: [[John Nash]], usona matematikisto (m. [[2015]]) * [[14-a de junio]]: [[Che Guevara]], argentina marksista revoluciulo (m. [[1967]]) * [[20-a de junio]]: [[Jean-Marie Le Pen]], franca politikisto (m. [[2025]]) * [[22-a de junio]]: [[Gino Bramieri]], itala aktoro (m. [[1996]]) * [[9-a de julio]]: [[Federico Bahamontes]], hispana biciklisto (m. [[2023]]) * [[15-a de julio]]: [[Carl Woese]], usona mikrobisto (m. [[2012]]) * [[18-a de julio]]: [[Simon Vinkenoog]], nederlanda verkisto (m. [[2009]]) * [[23-a de julio]]: [[Hubert Selby]], usona verkisto (m. [[2004]]) * [[6-a de aŭgusto]]: [[Andy Warhol]], usona artisto (m. [[1987]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Erika Lagrange]], franca-germana esperantistino (m. [[2008]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[Lina Wertmüller]], itala reĝisorino kaj scenaristino (m. [[2021]]) * [[31-a de aŭgusto]]: [[Georges Lagrange]], franca Esperanto-verkisto (m. [[2004]]) * [[3-a de septembro]]: [[Gaston Thorn]], ĉefministro de Luksemburgio (m. [[2007]]) * [[13-a de septembro]]: [[Robert Indiana]], usona artisto (m. [[2018]]) * [[19-a de septembro]]: [[Zdeněk Hršel]], ĉeĥa esperantisto (m. [[2014]]) * [[21-a de septembro]]: [[Édouard Glissant]], franca verkisto (m. [[2011]]) * [[30-a de septembro]]: [[Elie Wiesel]], juda rumana-usona verkisto (m. [[2016]]) * [[3-a de oktobro]]: [[Kåre Willoch]], ĉefministro de Norvegio (m. [[2021]]) * [[7-a de oktobro]]: [[Sohrab Sepehri]], irana poeto kaj pentristo (m. [[1980]]) * [[24-a de oktobro]]: [[Mohammad Ĥosejni Beheŝti]], irana politikisto, murdita (m. [[1981]]) * [[9-a de novembro]]: [[Anne Sexton]], usona poetino (m. [[1974]]) * [[10-a de novembro]]: [[Ennio Morricone]], itala komponisto (m. [[2020]]) * [[6-a de decembro]]: [[Stanley Clinton Davis]], brita politikisto, membro de la [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2023]]) * [[16-a de decembro]]: [[Friedrich Wilhelm Schnitzler]] (m. [[2011]]) == Mortoj == * [[9-a de januaro]]: [[Josep M. Terricabras]], kataluna esperantisto (n. [[1878]]) * [[11-a de januaro]]: [[Thomas Hardy]], angla romanisto (n. [[1840]]) * [[4-a de februaro]]: [[Hendrik Lorentz]], nederlanda fizikisto nobelpremiita (n. [[1853]]) * [[5-a de marto]]: [[Emil Mayrisch]], luksemburga ŝtalindustriisto (n. [[1862]]) * [[12-a de marto]]: [[Daniel Ozro Smith Lowell]], usona esperantisto (n. [[1851]]) * [[21-a de marto]]: [[Franz Zwach]], aŭstra-germana esperantisto (n. [[1856]]) * [[24-a de marto]]: [[Oliveira Lima]], brazila historiisto, bibliofilo, ĵurnalisto kaj ambasadoro de Brazilo (n. [[1867]]) * [[25-a de aprilo]]: [[Pjotr Vrangel]], rusia politikisto kaj militisto (n. [[1878]]) * [[1-a de majo]]: [[Ebenezer Howard]], brita esperantisto kaj urba planisto (n. [[1850]]) * [[9-a de junio]]: [[József Halász]], hungara esperantisto (n. [[1874]]) * [[18-a de junio]]: [[Roald Amundsen]], norvega esploristo (n. [[1872]]) * [[14-a de julio]]: [[G. Henrik Backmann]], sveda esperantisto kaj vortaristo (n. [[1867]]) * [[12-a de aŭgusto]]: [[Leoš Janáček]], ĉeĥa komponisto (n. [[1854]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[Klabund]], germana verkisto (n. [[1890]]) * [[20-a de aŭgusto]]: [[George Brinton McClellan Harvey]], usona eldonisto, diplomato, kaj esperantisto (n. [[1864]]) * [[13-a de septembro]]: [[Italo Svevo]], itala verkisto (n. [[1861]]) * [[14-a de oktobro]]: [[Hermann Remers]], germana esperantisto (n. [[1891]]) * [[30-a de oktobro]]: [[Robert Lansing]], usona ministro de eksterlandaj aferoj, 1915-1920 (n. [[1864]]) * [[17-a de decembro]]: [[Josef F. Khun]], ĉeĥa esperantisto kaj idisto (n. [[1869]]) {{Projektoj}} isw6t2aokx8hyq8o3a425mvg8vc0uh3 0 5121 9350542 9294958 2026-04-10T07:47:23Z ~2026-22039-60 254987 /* Naskiĝoj */ 9350542 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAprilo}} {{aprilo}} La '''17-a de aprilo''' estas la 107-a tago de la jaro (la 108-a en superjaroj) laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 258 tagoj restas. Je la 17-a de aprilo okazis, interalie: == Eventoj == * [[326]] aŭ [[328]]: Mortis Patriarko de la [[Grek-Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio]] Aleksandro la 1-a, kontraŭulo de [[arianismo]] kaj unu el ĉefroluloj de la [[Unua koncilio de Niceo|Unua Ekumena Koncilio]] * [[1211]]: [[graflando de Tuluzo|Grafo de Tuluzo]] Rajmondo la 6-a estis [[ekskomuniko|ekskomunikita]] de papo [[Inocento la 3-a]] * [[1356]]: Pola reĝo [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la 3-a]] [[urbo|urbigis]] [[Lvovo]]n * [[1362]]: Post monata [[sieĝo]] la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] konkeris kaj detruis la [[kastelo]]n de [[Kaŭno]] * [[1433]]: [[Husmovado|Husanoj]] sub gvido de [[Silezio|silezia]] princo komencis [[sieĝo]]n de [[Żory]], kie ili malvenkis * [[1492]]: [[Hispanio]] kaj [[Kristoforo Kolumbo]] subskribas [[proklamo de Santa Fe|proklamon de Santa Fe]] pri la vojaĝo al [[Azio]] por akiri [[spico]]jn * [[1524]]: [[Florenco|Florenca]] esploristo [[Giovanni da Verrazano]] kiel unua eŭropano atingis terenojn de la hodiaŭa [[Novjorko]] * [[1526]]: Pola reĝo [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Sigismondo la 1-a]] eniris al [[Gdańsk]] por sufoki [[ribelo]]n de [[luteranismo|luteranoj]] * [[1577]]: Decida venko de pola armeo en la batalo de Lubiszew (apud [[Tczew]]) dum milito kun ribelanta [[Gdańsk]] * [[1604]]: Fuĝinta el [[Moskvo]] [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[monaĥo]] [[Falsa Demetrio la 1-a|Griŝka Otrepjev]], sin prezentanta mirinde savita el atenco en [[Ugliĉ]] carido Dmitri Ivanoviĉ, en [[Krakovo]] akceptis [[Romkatolika Eklezio|romkatolikan]] [[konfesio]]n * [[1605]]: Parlamento de [[Szerencs]] elektis [[István Bocskai]] kiel [[princo de Transilvanio|princon de Transilvanio]] kaj [[Hungario]] * [[1607]]: Franca nobelo [[Armand Jean du Plessis de Richelieu]] iĝis [[episkopo]] * [[1627]]: En la pola-sveda milito pola armeo venkis la [[svedoj|svedan]] en [[batalo]] de [[Czarne]] * [[1711]]: [[Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 6-a]] iĝis arkiduko de Aŭstrio * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: eksplodis la insurekcio de [[Varsovio]] sub gvido de [[Jan Kiliński]], kiu post du tagoj forpelis rusan [[garnizono]]n — nelonge post la venka [[batalo de Racławice]] * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: malvenko de polaj ribelantoj en batalo de Wronów (apud [[Bełżyce]]) * [[1852]]: Germana astronomo malkovris [[17 Thetis|Thetis]], unuan el 24 [[asteroido]]j * [[1855]]: [[Insulo de Princo Eduardo]] aliĝis al [[Kanada Konfederacio]] * [[1861]]: Brita astronomo [[Norman Robert Pogson]] malkovris asteroidon [[67 Azio|Azio]] * [[1869]]: En Meksiko fondiĝis [[subŝtatoj de Meksiko|subŝtato]] [[Morelos]] - nomita laŭ José María Morelos, heroo de la sieĝo de [[Cuautla (Morelos)|Cuautla]], akceptita kiel la 27-a ŝtato de [[Meksiko]] * [[1875]]: [[Hinda subkontinento]]: angla [[leŭtenanto]] Neville Chamberlain inventis [[snukero]]n * [[1885]]: Oficialigo de [[budhismo|budhisma]] [[flago]] * [[1891]]: [[Imperiestro]] [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] subskribis [[eklezia reskripto|reskripton]] pri la konstruo de la [[Transsiberia fervojo]] * [[1895]]: Subskribita traktato de [[Ŝimonoseki]] finis [[Unua ĉina-japana milito|unuan ĉinan-japanan militon]] * [[1903]]: En [[Hanovro]] oni fondis entreprenon produktanta [[omnibuso]]jn kaj [[ŝarĝaŭto]]jn ''[[Büssing]]'' * [[1904]]: Unua [[pupteatro|pupteatra]] prezentado en [[Bulgario]] okazis en [[Sofio]], montrita de la membroj de [[Ĉeĥoj|Ĉeĥa]] Societo * [[1907]]: [[Enmigrado en Usonon]]: enmigradcentro sur la [[insulo Ellis]] akceptis 11 747 homojn, pli ol ajntage * [[1912]]: Hibrida [[suna eklipso]] videbla sur [[Atlantika Oceano]] kaj en [[Eŭropo]] * [[1912]]: [[Siberio]]: rusa armeo masakris ĉirkaŭ 150 [[striko|strikantajn]] [[mino|ministojn]] de la [[oro|orminejo]] apud la rivero [[Leno (rivero)|Leno]] * [[1914]]: [[Unua mondmilito]]: [[Rusia Imperio]] aneksis [[Tuvio]]n * [[1917]]: Venko de turka armeo super la brita en la dua [[batalo]] apud [[Gaza-urbo|Gaza]]; [[Lenin]] alveninte al [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] prezentis la [[Aprilaj tezoj|aprilajn tezojn]] alvokante al faligo de la [[Portempa Registaro de Rusio]] * [[1919]]: [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: pola armeo post du tagoj konkeris [[Lida]] * [[1924]]: Usona filmejo [[Metro-Goldwyn-Mayer]] fondiĝis * [[1925]]: [[Paul Painlevé]] refoje iĝis [[Ĉefministro (Francio)|ĉefministro de Francio]] * [[1938]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[kanonizo]] de [[jezuitoj|jezuito]] Andrzej Bobola, murdita de [[kozakoj]] * [[1940]]: [[Dua Mondmilito]]: [[Operaco Weserübung]]: brita 146-a Infanteria Brigado el [[Namsos]] atingis Stejnkier, kie ĝi ligis kontakton kun taĉmentoj de norvega 5-a Brigado de Infanterio; brita [[krozŝipo]] "Suffolk" efike pripafis [[aerodromo]]n en [[Stavanger]] - estis atakita kaj damaĝita de 11/30 Bomba Skadro * [[1941]]: [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n; [[Invado de Jugoslavio|Jugoslavia armeo kapitulacis]] - je la 21.00 subskribo de kapitulaca devigo, germanaj kaj italaj armeoj finis ekregadon de la tuta teritorio post 11 tagoj de milito; bombado de [[Berlino]]; Luftwaffe atakis [[Portsmouth]]; [[Grekio]]: kunsido de la greka-brita Milita Konsilio post direktivo de la Komitato de Stabestroj pri evakuo de la brita armeo el Grekio favore al venko en [[Libio]] - greka ĉefministro Aleksandros Korizis sin mortigis, la reĝo persone ekgvidis Ministran Konsilion * [[1942]]: Nokte de la 17-a/18-a de aprilo en [[Varsovia geto]] [[Gestapo]] murdis 52 aktivulojn de la [[rezistomovado]] - unua amasa [[murdo]] en la kvartalo; [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|Orienta Fronto]]: okcidente de [[Vjazma]] ĉesis organizita rezisto de 33-a Armeo; nokte Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Hamburgo]]n * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: pli ol mil [[judoj]] estis pafmortigitaj dum germana likvido de la [[geto]] en Kozowa (en estinta pola vojevodio [[Ternopilo|Tarnopol]]); tombojn de murditaj polaj oficiroj en [[masakro de Katin|Katin]] la 16-an kaj 17-an de aprilo vizitis delegitaro de polaj [[oficiro]]j de [[militprizono]]j en [[Tria Regno]]; [[pola ekzila registaro]] turnis sin al la Internacia [[Ruĝa Kruco]] pri esploro de la [[masakro de Katin]] (la samon samptempe faris germanaj regopovoj por fari impreson pri kunlaboro) - responde regopovoj de [[Sovetunio]] rompis diplomatiajn kontaktojn kun la pola registaro en [[Londono]], akuzante ĝin pri kunlaboro kun germanoj; vizito de la hungara reganto [[Miklós Horthy]] al [[Adolf Hitler]] - Horthy rifuzis forigi la ĉefministron [[Miklós Kállay]]; aerbatalo super [[Kubano (rivero)|Kubano]] komenciĝis — la soveta [[aviado]] ĝis la 7-a de junio faris 35 mil flugojn * [[1944]]: Germana polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en ruinoj de [[Varsovia geto]] ĉirkaŭ 100 personojn; taĉmentoj de [[Pola Enlanda Armeo|polaj]] [[Kamparanaj Batalionoj|unuoj]] haltigis atakon proksime al [[Chełm]] de [[Wehrmacht]]; Itala Fronto: [[Dua Pola Korpuso]] transprenis parton de la fronto en la regiono [[Monto Kasino]]; usona 15-a Aviada Armeo atakis [[Beogrado]]n kaj [[Sofio]]n; nokte post la tago soveta aviado atakis [[Konstanco (Rumanio)|Konstancon]] * [[1945]]: [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj|Ukrainaj]] [[Ukraina Ribela Armeo|taĉmentoj]] masakris ĉirkaŭ 100 polojn en vilaĝo proksime al [[Jarosław]]; en [[distrikto Hajnovka]] 5-a vilna brigado de [[Pola Enlanda Armeo]] okupis vilaĝeton Narewka; la [[brita aerarmeo]] atakis [[Plzeň]] - unu el la plej detruaj atakoj detruis la riparejon de [[tanko]]j kaj la fervojan reton, sed krome estis trafitaj civilaj konstruaĵoj; usona aerarmeo atakis fervojan nodon en [[Dresdeno]]; [[Orienta Fronto (Dua Mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Sambio]] sovetaj trupoj konkeris [[Fischhausen]], en [[Brandenburgio]] trarompis la duan defendlinion sur montetoj [[Seelow]], en [[Luzacio]] atingis riveron [[Spree]] kaj post kvartaga batalado ekkontrolis [[Břeclav]]; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: en [[Virtembergo]] la franca armeo okupis [[Freudenstadt]], [[Nagold]] kaj [[Horb]]; en [[Bavario]] trupoj de usona armeo sturmis [[Nurembergo]]n, kaj komencis sturmon al [[Halle]] kaj [[Magdeburg]]; en [[Nederlando]] kanada armeo liberigis [[Apeldoorn]]; en [[Ruhr-regiono]] usona armeo okupis [[Solingen]] kaj komencis batalon pri [[Duisburg]]; en [[Finnlando]] kreiĝis nova registaro de [[Juho Kusti Paasikivi|J. Paasikivi]]; [[kristanismo|kristan]]-[[konservativismo|konservativa]] [[Aŭstria Popola Partio]] estis fondita * [[1946]]: [[Sirio]] proklamis sendependecon - lastaj francaj trupoj forlasis la landon * [[1947]]: Militista Juĝejo en [[Varsovio]] kondamnis Kazimierz Bagiński al 8 jaroj de mallibero pro redakto de eksterleĝa bulteno de la Pola Popola Partio (aliaj verdiktoj temis pri 6 kaj 3 jaroj) * [[1949]]: [[Ekumenismo]]: [[Frato Roger]] kun unuaj sep fratoj kreis ekumenan [[kristanismo|kristanan]] [[komunumo]]n [[Taizé]] * [[1955]]: [[Italio]]: Asocio de Judaj [[Komunumo]]j proklamis ĉi tiun tagon dankofesto pro helpo de papo [[Pio la 12-a]] donita al [[judoj]] dum la Dua Mondmilito * [[1956]]: Malfondo de [[Kominform]], [[internacia organizaĵo]] de [[komunista partio|komunistaj partioj]] en [[Eŭropo]], fondita en 1947 * [[1961]]: Sensukcesa [[invado de la Porkogolfeto]] kontraŭ [[Kubo]] komenciĝis * [[1966]]: [[Turismo]]: en [[Ĉeĥio]] unuafoje okazis la plej fama organizita turista kaj longdistanca [[marŝado Prago–Prčice]] (65 km) * [[1969]]: Palestina murdisto [[Sirhan Sirhan]] estis kondamnita pro murdo de usona senatano [[Robert F. Kennedy]]; elpostenigo de [[Alexander Dubček]] el gvidantaro de la [[Komunista Partio de Ĉeĥoslovakio]] — [[Gustáv Husák]] iĝis unua sekretario * [[1970]]: Skipo de [[Apollo 13]] post nesukcesa luna misio revenis, surakviĝante sur [[Pacifiko]] * [[1975]]: [[Ruĝaj Kmeroj]] okupis la ĉefurbon [[Pnom-Peno]] kaj faligis la [[reĝimo]]n de Lon Nol, ŝanĝante nomon de la lando al [[Kamboĝo|Kampuĉeo]] * [[1979]]: Nokte de la 17-a/18-a de aprilo eksplodo damaĝis [[monumento]]n al [[Lenin]] en Nowa Huta, apud [[Krakovo]] - malgraŭ intensa enketado la [[milico]] ne sukcesis trovi kaŭzintojn; [[okcidenta Germanio]]: regula eldono de la ĉiutaga gazeto "[[die tageszeitung]]" aperis * [[1980]]: [[Britio]] atribuis [[sendependeco]]n al [[Zimbabvo]] * [[1983]]: En voja [[akcidento]] apud [[Mogilno]] serioze vundiĝis [[dominikanoj|dominikano]] Stanisław Kowalczyk, animzorganto de ''Solidareco'' kaj [[opozicio (politiko)|opozicio]] — li mortis la 8-an de majo sen klarigo de cirkonstancoj * [[1988]]: [[Relikvo]]j de sankta [[Andrzej Bobola]] estis metitaj en novkonstruita [[sanktejo]] de lia nomo en [[Varsovio]] * [[1989]]: Post morto de [[Hu Yaobang]], kelkaj miloj da studentoj kuniĝis sur la placo [[Tiananmen|Tian An Men]] en [[Pekino]] por disvastigi amaskunvenojn, kaŭzante [[protestoj sur placo Tian An Men|protestojn, kiuj perforte estos subpremitaj en junio]] * [[1986]]: [[335-jara milito]] inter [[Nederlando]] kaj [[Insuloj Scilly]] finiĝis * [[1989]]: [[Vojevodio|Vojevodia]] Juĝejo en [[Varsovio]] denove registris Sendependan Aŭtonomecan Sindikaton [[Solidareco (Pollando)|''Solidareco'']] post ties malfondo kun enkonduko de la [[milita stato en Pollando]] * [[1993]]: Prezidento de la neagnoskita [[Iĉkerio]] [[Ĝoĥar Dudajev]] malfondis parlamenton * [[1998]]: [[Radu Vasile]] iĝis ĉefministro de Rumanio * [[2004]]: [[Ivan Gašparovič]] gajnis prezidentan balotadon en Slovakio: [[José Luis Rodríguez Zapatero]] iĝis ĉefministro de Hispanio * [[2008]]: Prezidanto de [[Orienta Timoro]], [[José Ramos-Horta]], revenis hejmen du monatojn post kiam li estis grave vundita en [[puĉo]] kaj enhospitaligita en aŭstralia malsanulejo * [[2010]]: En [[Varsovio]] komenciĝis la [[Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin|adiaŭaj funebraj ceremonioj]] post la [[Kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010|kraŝo de pola aviadilo super Smolensk]] kun partopreno de 100 000 personoj; pli ol 200 000 [[volontulo]]j partoprenis en la plej granda puriga kampanjo en Slovenio: ''Ni purigu [[Slovenio]]n en unu tago!'' * [[2011]]: [[Finnlando]]: [[Nacia koalicio (Finnlando)|Nacia koalicio]] gajnis parlamentan balotadon * [[2011]]: [[Usono]]: en [[HBO]] okazis premiero de la [[televida serio]] ''[[Ludo de tronoj]]'' * [[2012]]: [[Rusio]]: en [[Toljatti]] forlasis [[muntoĉeno]]n la lasta [[VAZ-2107|Lada 2107]] * [[2014]]: Oficanta prezidento de Alĝerio [[Abdelaziz Bouteflika]] estis elektita por kvara oficperiodo; [[NASA]]: [[misio Kepler]] konfirmis malkovron de unua planedo [[Kepler-186f]] en [[loĝebla zono]] de alia [[stelo]] - la misio malkovris 2300 [[Ekstersunsistema planedo|ekstersunsistemajn planedojn]] * [[2019]]: [[Astronomo]]j anoncis malkovron de [[jono]]j de [[heliumo|helium]][[hidrido]] en la [[planeduma nebulozo]] NGC 7027, supozataj unua komponaĵo formiĝanta en la [[universo]]; En ĉiuj [[katedralo]]j de [[Francio]] kaj [[Pollando]] je la 18.50 ekaŭdiĝis [[sonorilo]]j - memorsigne pri la [[Incendio de Notre-Dame de Paris en 2019|incendio]] de la [[mezepoko|mezepoka]] katedralo [[Nia Damo de Parizo]] * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: monumento de [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov|Georgij Ĵukov]] estis faligita en [[Ĥarkivo]]; [[Bulgario]] fermis por rusaj [[ŝipo]]j aliron al siaj [[haveno]]j * [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Pollando]] enkondukis provizoran fermon de [[importo]] de agrikulturaĵoj el Ukrainio por protekti proprajn agrikulturistojn kontraŭ ukrainaj konkurantoj; rusia opozicia ĵurnalisto Vladimir Kara-Murza kondamnita al 25 jaroj de malliberigo pro akuzoj pri ŝtata perfido kaj kalumniado de la armeo; Rusio blokis 50 [[ŝipo]]jn kun ukraina [[greno]] sur la [[Nigra Maro]] == Naskiĝoj == * [[1313]]: [[Konstantino la 3-a (Armenio)|Konstantino la 3-a]], reĝo de la [[Armena reĝlando en Kilikio]] (m. [[1362]]) * [[1447]]: [[Battista Spagnoli]], itala beatigita [[karmelanoj|karmelano]], poeto kaj humanisto (m. [[1516]]) * [[1455]]: [[Andrea Gritti]], [[doĝo]] de Venecia Respubliko (m. [[1538]]) * [[1497]]: [[Pedro de Valdivia]], hispana konkeristo de Ĉilio (m. [[1553]]) * [[1573]]: [[Maksimiliano la 1-a (Bavario)|Maksimiliano la 1-a]], duko de Bavario, princo-elektisto de la Sankta Romia Imperio (m. [[1651]]) * [[1586]]: [[John Ford (dramisto)|John Ford]], angla dramisto kaj poeto (m. [[1639]]) * [[1598]]: [[Giovanni Battista Riccioli]], itala jezuita astronomo (m. [[1671]]) * [[1622]]: [[Henry Vaughan]], kimra poeto anglalingva (m. [[1695]]) * [[1622]]: [[Thomas Vaughan]], kimra [[alkemio|alkemiisto]], tradukinto de ''Fama Fraternitatis'', grava [[rozkrucismo|rozkruca]] verko (m. [[1666]]) * [[1649]]: [[Meinrad Guggenbichler]], svisa skulptisto (m. [[1723]]) * [[1676]]: [[Frederiko (Svedio)|Frederiko]], reĝo de Svedio (m. [[1751]]) * [[1790]]: [[Károly Péterfi]], hungara pastro, instruisto kaj filozofo-estetikisto (m. [[1873]]) * [[1794]]: [[Carl Friedrich Philipp von Martius]], germana botanikisto kaj esploristo de [[Amazonio]] (m. [[1868]]) * [[1804]]: [[Philipp Hoffmeister]], germana teologo (m. [[1874]]) * [[1828]]: [[Ernst Rudolf Neubauer]], aŭstra verkisto kaj pedagogo (m. [[1890]]) * [[1837]]: [[J. P. Morgan]], usona banka kaj fervoja magnato (m. [[1913]]) * [[1841]]: [[Adolf Goering]], germana inĝeniero kaj supera fervojliniisto (m. [[1906]]) * [[1843]]: [[Camillo Sitte]], aŭstra [[urbo|urbanisto]] kaj pentristo (m. [[1903]]) * [[1849]]: [[Eduard Lingel]], germana ŝufabrikanto (m. [[1922]]) * [[1851]]: [[Friedrich von Duhn]], germana arkeologo (m. [[1930]]) * [[1865]]: [[Urszula Ledóchowska]], pola [[monaĥino]], fondintino de [[ordeno (eklezio)|ordeno]], sanktulino (m. [[1939]]) * [[1867]]: [[Jenő Szabó (poeto)|Jenő Szabó]], hungara [[kalvinismo|reformita]] pastro kaj poeto (m. [[1934]]) * [[1870]]: [[Ĥristo Popov]], bulgara instruisto el [[Gorna Orjaĥovica]] kaj [[pioniro de Esperanto]], aŭtoro de [[lernolibro]] kaj vortaro kun [[Georgi Oreŝkov]] (m. nekonata) * [[1881]]: [[Anton Wildgans]], aŭstra poeto, dramisto kaj juristo (m. [[1932]]) * [[1885]]: [[Karen Blixen]], dana verkistino (m. [[1962]]) * [[1894]]: [[Nikita Ĥruŝĉov]], ŝtatestro de [[Sovetunio]] (m. [[1971]]) * [[1896]]: [[Sándor Szalay (presisto)|Sándor Szalay]], hungara presisto kaj eldonisto, tradukisto (m. [[1981]]) * [[1896]]: [[Señor Wences]], hispania ventroparolisto (m. [[1999]]) * [[1897]]: [[Thornton Wilder]], usona verkisto (m. [[1975]]) * [[1899]]: [[Jenő Csinády]], hungara sportkuracisto kaj fiziologo (m. [[1970]]) * [[1904]]: [[Kálmán Sass]], rumania hungara reformita pastro, politika malliberulo (m. [[1958]]) * [[1912]]: [[Mihály Székely (pentristo)|Mihály Székely]], rumania hungara instruisto, pentristo (m. [[2002]]) * [[1912]]: [[Martha Eggerth]], hungara operetkantistino kaj filma aktorino (m. [[2013]]) * [[1919]]: [[Osvaldo Dorticós Torrado]], [[regantoj de Kubo|prezidento de Kubo]] (m. [[1983]]) * [[1922]]: [[Mária Bányai]], rumania hungara aktorino (m. [[1988]]) * [[1925]]: [[Jan Romocki]], pola poeto (m. [[1944]]) * [[1927]]: [[Margot Honecker]], orientgermana politikistino (m. [[2016]]) * [[1930]]: [[László Orbán (geografo)|László Orbán]], rumania hungara geografo, [[meteologio|meteologo]] (m. [[2018]]) * [[1942]]: [[Ildikó Bálint]], hungara pentristino, grafikistino * [[1952]]: [[Robert Gliński]], pola filmreĝisoro kaj scenaristo * [[1953]]: [[András Szőke]], rumania hungara lokhistoriisto * [[1957]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (m. [[2026]]) * [[1959]]: [[Sean Bean]], angla aktoro * [[1959]]: [[Peter Doig]], pentristo skota * [[1960]]: [[Dénes Miklósi]], rumania hungara grafikisto * [[1970]]: [[Jacek Borcuch]], pola aktoro, filmreĝisoro kaj filma scenaristo * [[1972]]: [[Jennifer Garner]], usona aktorino kaj [[Produktoro (kinematografio)|produktoro]] * [[1974]]: [[Victoria Beckham]], angla kantistino kaj aktorino == Mortoj == * [[485]]: [[Proklo]], [[novplatonismo|novplatonisma]] greka filozofo (n. [[412]]) * [[858]]: [[Benedikto la 3-a]], papo * [[1539]]: [[Georgo la Barbulo]], duko saksia kaj malamiko de [[reformacio]] (n. [[1471]]) * [[1574]]: [[Joakimo Kameraro la Maljuna|Joachim Camerarius, la Maljuna]], germana poeto kaj humanisto (n. [[1500]]) * [[1635]]: [[Wolfgang Ratke]], germana pedagogo (n. [[1571]]) * [[1680]]: [[Kateri Tekakvida]], unua beatigita katolika [[indianoj|indianino]] (n. [[1656]]) * [[1695]]: [[Sor Juana Inés de la Cruz]], hispana monaĥino, [[hieronimanoj|hieronimanino]] kaj verkistino (n. [[1651]]) * [[1711]]: [[Jozefo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 1-a]], Imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]] (n. [[1678]]) * [[1764]]: [[Johann Mattheson]], germana komponisto, kantisto, verkisto, leksikografo (n. [[1681]]) * [[1778]]: [[Johann Rudolf Kiesling]], germana teologo, rektoro kaj orientalisto (n. [[1706]]) * [[1790]]: [[Benjamin Franklin]], usona filantropo, diplomato, filozofo; unu el [[patroj-fondintoj de Usono]] (n. [[1706]]) * [[1809]]: [[Johann Christian Kittel]], germana komponisto kaj orgenisto (n. [[1732]]) * [[1812]]: [[Johann Georg Kerner]], germana kuracisto kaj politika publicisto (n. [[1770]]) * [[1861]]: [[Józef Paszkowski]], pola poeto kaj tradukisto (m. [[1817]]) * [[1877]]: [[David Spence]], skota [[militisto]] (n. [[1818]]) * [[1902]]: [[Francisko de Asizo de Burbono]], princo de [[Kadizo]] (n. [[1822]]) * [[1919]]: [[Sándor Latinka]], hungara politikisto (n. [[1886]]) * [[1919]]: [[László Mednyánszky]], hungara pentristo (n. [[1852]]) * [[1923]]: [[Jan Kotěra]], ĉeĥa profesoro, grafikisto, [[arkitekto]], pioniro de [[modernismo]] (n. [[1871]]) *[[1927]]: [[Louis Held (fotografisto)|Louis Held]], germana pioniro de fotografio kaj filmfarado (n. [[1851]]) * [[1942]]: [[Jean Baptiste Perrin]], franca fizikisto Nobelpremiita (n. [[1870]]) * [[1945]]: [[Hannie Schaft]], [[nederlanda rezistado|nederlanda rezistantino]], komunistino, ekzekutita (n. [[1920]]) * [[1948]]: [[Tamás Csergő]], hungara verkisto, redaktoro (n. [[1888]]) * [[1952]]: [[Farkas Gyalui]], hungara literaturhistoriisto, verkisto kaj tradukisto (m. [[1866]]) *[[1968]]: [[Wilhelm Schütte]], germana kaj aŭstra arĥitekto * [[1969]]: [[Gyula Szathmáry]], rumania hungara pedagogo, lernolibroverkisto (n. [[1912]]) * [[1979]]: [[Géza Rab]], hungara poeto, ĵurnalisto (n. [[1903]]) * [[1986]]: [[Gyula Csiszár]], hungara [[skulptisto]] (n. [[1903]]) * [[1995]]: [[Lenke Zsögön]], hungara operkantistino ([[soprano]]) (n. [[1906]]) * [[1996]]: [[Piet Hein (sciencisto)|Piet Hein]], dana [[multfakulo]], matematikisto, inventisto, verkisto (n. [[1905]]) * [[1998]]: [[Linda McCartney]], usona fotistino, muzikistino, aktivulino pri [[homaj rajtoj]] (n. [[1941]]) * [[1999]]: [[Valentinas Čepkus]], litova pedagogo, kantisto, aktoro kaj [[esperantisto]], diskonigata per kasedo ''La Sankta Fajreto'' (n. [[1937]]) * [[2004]]: [[Abd al-Aziz Rantisi]], palestina infankuracisto, gvidanto de [[Hamas]], murdita (n. [[1947]]) * [[2005]]: [[Rajmund Kaczyński]], pola inĝeniero (n. [[1922]]) * [[2008]]: [[Aimé Césaire]], afrokariba-franca poeto, verkisto kaj politikisto (n. [[1913]]) * [[2014]]: [[Gabriel García Márquez]], kolombia Nobelpremiita [[romanisto]], ĵurnalisto kaj socia aganto (n. [[1927]]) * [[2015]]: [[Albert Kovács (literaturhistoriisto)|Albert Kovács]], rumania hungara estetikisto, krikisto, literaturhistoriisto (m. [[1928]]) * [[2019]]: [[Alan García]], prezidento de Peruo (n. [[1949]]) * [[2020]]: [[Béla Tettamanti (karikaturisto)|Béla Tettamanti]], hungara karikaturisto kaj grafikisto (n. [[1946]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Aniceto]], papo kaj martiro el [[Sirio (romia provinco)]]; [[Kateri Tekakvida]], kanada [[indianoj|indianino]], [[monaĥino]] kaj sanktulino * [[Nacia tago]] en [[Sirio]], tago de la fakta liberiĝo en [[1946]] * [[Kiribato]]: Nacia Tago de [[Sano]] * [[Samoo]]: Festo de la [[Flago de Samoo|Flago]] * Monda [[malsano|Malsanul]]-Tago pri [[Hemofilio]] * Festo de Dankemo pro Helpo al [[Judoj]] - establita en 1955 en Francio lige al agado de la papo [[Pio la 12-a]], kiu en [[Vatikano]] dum la Dua Mondmilito kaŝis ĉirkaŭ 450 judojn == Tagoj de [[semajno]] == La '''17-a de aprilo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; {{projektoj|wikinewscat=17-a de aprilo}} * [[Merkredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]. [[Kategorio:17-a de aprilo| ]] [[Kategorio:Aprilo|17]] [[Kategorio:17-a tago de la monato|#04]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0417]] 60f2sky8ql4dex8lx0fg42r67ki5oft 0 5125 9350548 9343518 2026-04-10T07:54:59Z ~2026-22039-60 254987 /* Mortoj */ 9350548 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJulio}} {{julio}} La '''12-a de julio''' estas la 193-a tago de la jaro (la 194-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 172 tagoj restas. Je la 12-a de julio okazis, interalie: == Eventoj == * [[526]]: [[Felikso la 4-a]] iĝis papo * [[1153]]: [[Anastazio la 4-a]] iĝis papo * [[1191]]: Tria [[Krucmilitoj|krucmilito]]: krucmilitistoj konkeris [[Akko]]n, kiu iĝis ĉefurbo de [[Jerusalema reĝlando]] * [[1253]]: [[Frankfurto ĉe Odro]] urbiĝis * [[1260]]: [[Přemysl Otakar la 2-a|Ĉeĥa armeo]] venkis la hungaran en batalo de Kressenbrunn (oriente de Vieno, nun en [[distrikto Gänserndorf]] en [[Malsupra Aŭstrio]]) * [[1345]]: [[Ĉeĥio|Ĉeĥa]] armeo komencis sensukcesan oktagan [[sieĝo]]n de [[Krakovo]] * [[1346]]: [[Pollando]]: [[Bütow]] en la regno de la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] iĝis urbo (inter 1466 ĝis 1772 ĝi estis parto de [[Reĝa Prusio]], kiu libervole akceptis iĝi germanlingva aŭtonoma regiono en la pola regno, poste 180 jarojn reestis germana kaj nun estas [[Bytów]] en la [[Pomeria provinco]]) * [[1410]]: la pola reĝa armeo okupis sen batalo la ordenan kastelon [[Neidenburg]] ([[prapruse]] ''Nīdaspils'', ekde 1946 renomita [[pole]] [[Nidzica]]), lasta milita konsilio de [[Ulrich von Jungingen]] antaŭ la [[batalo de Grunwald]], granda batalo inter la pola kaj litova armeoj kontraŭ la [[ordeno de germanaj kavaliroj]] la 15-an de julio; . * [[1470]]: Trupoj de la [[Otomana imperio]] konkeris apudbordan [[grekoj|grekan]] insulon [[Eŭbeo]] apartenantan al [[Venecia respubliko]] * [[1472]]: Duko de [[Burgundio]] [[Karlo la Brava]] post unumonata [[sieĝo]] konkeris francan urbon Nesle, en la regiono [[Pikardio]], kaj [[masakro|masakris]] ties loĝantaron * [[1493]]: En [[Nurenbergo]] aperis [[Nurenberga Kroniko]] de [[Hartmann Schedel]], [[ksilografio|ksilografie]] ilustrita (kun la plej malnovaj bildoj de [[Krakovo]], [[Vroclavo]], [[Nysa]]), unu el la plej bone dokumentitaj unuaj [[presarto|presitaj libroj]] * [[1543]]: Reĝo de Anglio [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]] nuptis la sesan kaj samtempe la lastan el siaj [[edziĝo|edzinoj]] [[Catherine Parr]] * [[1561]]: Oni [[konsekrado|konsekris]] [[Katedralo Sankta Bazilio|Katedralon Sankta Bazilio]] en [[Moskvo]] * [[1562]]: Laŭ ordono de episkopo [[Diego de Landa]] oni bruligis pli ol 40 [[sanktaj libroj|sanktajn librojn]] de [[majaoj]] kun ĉirkaŭ 40 mil bildojn kun religiaj [[rekvizito]]j * [[1580]]: [[Pollando]]: en [[malnovslava lingvo]] aperis [[Biblio]] de Ostrog ([[Rivna provinco]]) - unua [[slavoj|slava]] [[traduko]] de la plena [[Sankta skribo]] * [[1589]]: [[Volgogrado]] ĉe [[Volgo]] fondiĝis (kiel Caricin) * [[1648]]: Ribelantaj [[zaporogoj]] sub gvido de [[Bohdan Ĥmelnickij]] kontraŭ [[szlachta|polaj nobeloj]] konkeris urbon Połonne ([[Ĥmelnicka provinco]]) tute ĝin bruligante kun [[masakro]] de loĝantoj * [[1690]]: En [[Britio]], la [[Protestantismo|protestanta]] armeo de [[Vilhelmo la 3-a (Anglio)|Viliamo de Orange]] venkis la [[Katolikismo|katolikan]] armeon de [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo la 2-a]] - protestantoj en [[Nord-Irlando]] festas tion ĉiujare kiel "Oranĝan-Tagon" * [[1691]]: [[Inocento la 12-a]] iĝis papo * [[1704]]: [[Stanisław Leszczyński]] estis elektita pola reĝo * [[1806]]: [[Rejna Federacio]] fondiĝis, kiel sekvaĵo al la tiujare malfondita [[Sankta Romia Imperio de germana nacieco]] * [[1813]]: Paco-kongreso komenciĝis en [[Prago]] inter la [[Rusia imperio]], [[Prusio]] kaj [[Francio]], kune kun [[Anglio]] kaj [[Svedio]] kiel observantoj kaj [[Aŭstrio]] kiel [[Mediacio|mediatoro]] * [[1843]]: [[Joseph Smith]], fondinto de [[Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]], ricevis [[revelacio]]n rekomendantan [[poligamio]]n * [[1862]]: Oni establis [[Medal of Honor|Medalon de Honoro]], la plej altrangan usonan [[militisto|militistan]] distingon, atribuatan pro escepta kuraĝo sur batalkampo * [[1870]]: [[patento|Patentigo]] de [[celuloido]] * [[1873]]: En [[Hispanio]] eksplodis [[Kantona Revolucio]] * [[1881]]: En [[Varsovio]] fondiĝis [[Kaso]] je la nomo Józef Mianowski apoganta [[esploro]]jn kaj sciencajn [[eldonejo]]jn * [[1898]]: [[William Ramsay]] kaj [[Morris William Travers]] malkovris [[ksenono]]n, [[gaso]]n lumantan en forta [[kampo (elektro)|elektra kampo]] * [[1901]]: [[Reichstag (Germana Imperio)]] malakceptis leĝon pri malpermeso de [[duelo]]j * [[1906]]: [[Rehabilito]] de la [[kapitano]] de franca ĝenerala [[stabo]] [[Alfred Dreyfus]], false kondamnita al [[ĝismorta puno]] pro [[spionado]] favore al [[Germanio]] * [[1908]]: Dua [[slavoj|Slava]] Kongreso (por marki la 60-an datrevenon de la Slava Kongreso en [[1848]]) komenciĝis, kies celo estis unuigi la slavojn kontraŭ pli grandaj germanaj tendencoj * [[1913]]: [[Dua Balkana milito]]: grekaj trupoj okupis [[Aleksandropolo]]n, kaj la trupoj de [[Serba reĝlando]] komencis sieĝon de [[Vidin]] - ĉesigita kiam la milito finiĝis * [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: Apud [[Ipro]] en [[Flandrio]] la germana imperia armeo unuafoje atakis per [[venengaso]] - [[iperito]] * [[1920]]: Post 6 jaroj de funkciado oni formale malfermis [[Panama kanalo|Panaman kanalon]], kun prokrasto pro eksplodo de la [[unua mondmilito]] * [[1920]]: En [[Moskvo]] estis subskribita [[pactraktato]] inter [[Litovio]] kaj [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]], kiu konsentis rekoni sendependan Litovion — pro transdono de [[Vilno]], okupita de la [[Ruĝa Armeo]], Litovio permesis transiron de [[bolŝevismo|bolŝevikaj trupoj]] tra sia teritorio * [[1921]]: [[Baltio]]: en [[Rigo]] komenciĝis [[konferenco]] de [[latvoj|latvaj]], [[litovoj|litovaj]] kaj [[estonoj|estonaj]] [[Ministro pri eksterlandaj aferoj|ministroj pri eksterlandaj aferoj]] pri unueco de la [[Baltaj Landoj|baltaj ŝtatoj]] * [[1924]]: Finna longdistanca kuristo [[Paavo Nurmi]] gajnis [[Somera Olimpiko 1924|Someran Olimpikon]] * [[1931]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en Uzdowo ([[komunumo Działdowo]]) oni inaŭguris [[monumento]]n al la [[batalo de Grunwald]] * [[1932]]: En [[Ankaro]] fondiĝis Instituto pri la [[turka|Turka Lingvo]] * [[1934]]: Dispone de, kun povo de leĝo, [[prezidanto de Pollando]] [[Ignacy Mościcki]] pri personoj minacantaj [[sekureco]]n, pacon kaj publikan ordon en Bereza Kartuska ([[Bresta regiono]]) oni fondis "izolejon" por [[politika malliberulo|politikaj malliberuloj]] * [[1937]]: [[Parizo]]: en [[Internacia Ekspozicio de 1937|internacia ekspozicio]] oni montris la pentraĵon [[Gerniko (pentraĵo)|''Gerniko'']] de [[Pablo Picasso]] * [[1939]]: [[Venezuelo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]] * [[1941]]: En [[Bjalistoko]] germanaj okupaj unuoj pafmortigis [[Jakobo Ŝapiro|Jakobon Ŝapiro]], polan ĵurnaliston, lingviston, prezidanton de [[PEA]]; [[Operaco Barbaroso|germana invado al Sovetunio]]: nordokcidente germanoj atingis montojn de [[Puŝkino]], [[Opoĉka]] kaj [[Porĥov]]; [[Luftwaffe]] unuafoje bombis [[Moskvo]]n; en [[Sovetunio]] oni decidis sendi 577 000 malliberulojn al [[puno|punaj]] batalionoj; en [[Belorusa SSR]] trupoj de Okcidenta Fronto ĉe la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]] fine forlasis [[Vicebsko]]n, kaj germanoj atingis supran [[Dnepro]]n, sube de [[Orŝa]]; en [[Ukraina SSR]] germana 1-a Kirasita Grupo estis haltigita apud la rivero Irpin (alfluanto de [[Dnepro]]) - defendkomenco de la [[Kievo|ĉefurbo de Ukrainio]]; en [[Francio]] iniciate de [[Philippe Petain]] fondiĝis t.n. Kontraŭ[[bolŝevismo|bolŝevika]] Legio por bataloj kune kun germanoj ĉe la Orienta Fronto; interkonsento inter [[Sovetunio]] kaj [[Britio]] pri kunlaboro en la [[milito]] kontraŭ [[Germanio]], kaj inter Sovetunio kaj [[Ĉeĥoslovakio]]; en [[okupado|okupata]] [[Jugoslavio]] subtera marioneta asembleo en [[Cetinjo]] voĉdonis sendependecon de [[Montenegro]] kaj turnis sin al reĝo pri nomumo de reganto * [[1942]]: [[Ordnungspolizei|Germanaj policanoj]] kaj ĝendarmoj pafmortigis en Krajowice (proksime al [[Jasło]]) 260 personojn; unuoj de brita [[Royal Air Force]] nokte de la 11-a ĝis la 12-a de julio aerbombis [[Gdańsk]]; [[Ruĝa Armeo]] kreis Stalingradan Fronton kun la komandanto marŝalo [[Semjon Konstantinoviĉ Timoŝenko]] kaj malfondis la Sud-Okcidentan * [[1943]]: Germanaj okupaj ĝendarmoj masakris loĝantaron de pola vilaĝo Michniów (komunumo [[Suchedniów]]), mortiginte 204 personojn (102 viroj, 54 virinoj kaj 48 infanoj) — venĝe [[partizano|partizana]] taĉmento de [[Jan Piwnik]] pafmortigis nokte ĉ. 100 germanojn en haltigita trajno apud Łączna ([[distrikto Skarżyski]]); kadre de la [[batalo ĉe Kursko]] komenciĝis la plej granda en milithistorio [[tanko|tanka]] batalo en [[Belgoroda provinco]]; nokte Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Torino]]n * [[1944]]: komandanto de [[Pola Enlanda Armeo]] generalo [[Tadeusz Komorowski]] ordonis kune kun prezidanto de Centra Gvidantaro de Popola Movado enkorpigon al [[Pola Enlanda Armeo]] de Kamparanaj Batalionoj (ĝis la 15-a de julio) kaj eldonis instrukcion "Pri rilatoj kun Sovetuloj"; Buroo de Armeaj Studoj ĉe la Ĉef-Komandejo de [[Pola Enlanda Armeo]] sendis al Supera Komandanto raporton pri konstruo kaj funkciado de la raketo [[V-2]], prilaboritan de polaj sciencistoj el Sekreta Varsovia Universitato, i.a. de profesoro [[Janusz Groszkowski]] kaj Marceli Struszyński; [[Kampanjo de Italio|Itala Fronto]]: [[aviado]] de [[Aliancanoj]] komencis ataki [[ponto]]jn super la rivero [[Pado]]; [[Germanio]]: disdivido de [[Baden-Virtembergo]] en [[Usone okupita zono de postmilita Germanio]] kaj [[France okupita zono de postmilita Germanio]] * [[1945]]: [[Pollando]]: en [[Suvalkio]] okazis [[Augustów-traserĉo]] * [[1946]]: Okcidente de [[Okcidenta Bugo|Bugo]] ekvalidis dekreto pri aparte danĝeraj [[krimo]]j dum rekonstruado de la [[Ŝtato]], t.n. eta puna kodo * [[1947]]: Per [[aviadilo]] el [[Londono]] oni alvenigis [[ĉerko]]n kun korpo de la mortinta tie pola generalo [[Lucjan Żeligowski]] kune kun parto de la [[trezoro]]j de la [[Fonduso]] de Nacia Defendo (350 kg da [[oro]] kaj 2,5 mln da [[usona dolaro|USD]]) * [[1948]]: [[Arabo-israela milito de 1948|Arabo–israela milito]]: oficiro de [[armitaj fortoj]] de [[Israelo]] [[Jicĥak Rabin]] subskribis ordonon deporti [[palestinano]]jn de [[Centra distrikto de Israelo]] el la urboj Lod kaj [[Ramlo]] - 50-70 mil personoj trairis mortomarŝon * [[1948]]: [[Flago de Sud-Koreio]] oficialiĝis * [[1957]]: Oni pruvis ligon inter [[karcinomo]] kaj [[fumado]] de [[cigaredo]]j * [[1962]]: En [[Londono]] okazis unua koncerto de la brita muzikgrupo [[The Rolling Stones]] * [[1970]]: Post 57 tagoj [[Thor Heyerdahl]] sur papirusa boato trapasis Atlantikan Oceanon de [[Maroko]] ĝis [[Barbado]] * [[1971]]: Premiero de la [[rokopero]] ''[[Jesus Christ Superstar|Jesuo Kristo Superstelulo]]'' kun muziko de [[Andrew Lloyd Webber]] * [[1971]]: Dum solenado de [[Nacia Tago]] de [[Indiĝenaj aŭstralianoj]] en [[Adelajdo]] oni unuafoje hisis ilian [[flago]]n * [[1975]]: [[Sao-Tomeo kaj Principeo]] fariĝis sendependa de [[Portugalio]] * [[1979]]: [[Gilbertoj]] sendependiĝis de [[Britio]] iĝante Respubliko [[Kiribato]] - plej minacita pro la [[klimata ŝanĝo]] * [[1990]]: Polaj Aer-Fortoj ekposedis aviadilon [[Tupolev Tu-154|Tu-154M flanka n-ro 101]], kiu la 10-an de aprilo 2010 [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010|akcidentis en Smolensk]] * [[1993]]: [[Japanio]]: [[tertremo]] en la marbordo de [[Hokajdo]] kreis [[cunamo]]n, kiu mortigis 202 homojn sur la insulo [[Okuŝiri]] * [[1995]]: [[Bosnia Milito]]: taĉmentoj de armitaj [[serboj]] komencis kelktagan [[masakro de Srebrenica|masakron de Srebrenica]], dum kiu oni murdis ĉirkaŭ 8 mil [[islamano]]jn el [[Srebrenica]] - la plej granda postmilita [[genocido]] de viroj kaj knaboj, julie 2017 Apelacia [[Tribunalo]] en [[Hago]] konfirmis partan respondecon de [[Nederlando]], kies soldatoj sub patroneco de [[UN]] retiriĝis de plua protekto de civiluloj * [[1999]]: [[Guy Verhofstadt]] iĝis [[ĉefministroj de Belgio|ĉefministro de Belgio]] * [[2001]]: En [[Afganio]] oni malpermesis uzi [[Interreto]]n * [[2002]]: [[Vladimír Špidla]] iĝis ĉefministro de Ĉeĥio * [[2002]]: Pola profesoro Henryk Skarżyński kiel unua en la mondo sukcesis kuraci per operacio partan [[surdeco]]n pere de [[Koĥlea enplanto]] * [[2005]]: [[Alberto la 2-a (Monako)|Alberto la 2-a]] ĵuris kiel la reganto de Monako * [[2006]]: [[Araba-israela konflikto]]: komenco de la [[Israela-Libana konflikto de 2006|Dua Libana Milito]] - [[Israelo]] bombis sudan [[Libano]]n (pro terorisma atenco en la [[norda distrikto de Israelo]]) * [[2006]]: [[Kolombio|Kolombia]] [[insulo Malpelo]] eniris liston de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] * [[2009]]: [[Dalia Grybauskaitė]] iĝis [[prezidanto de Litovio|prezidentino de Litovio]] * [[2010]]: Sur fundon de la [[Meksika Golfo]] estis akviĝinta 75-[[tuno|tuna]] [[kupolo]], kiu haltigis elfluon de [[nafto]] post [[Ekokatastrofo en la Meksika Golfo (2010)|Ekokatastrofo en la Meksika Golfo]] * [[2011]]: [[Neptuno (planedo)|Neptuno]] finis unuan plenan rondiron ĉirkaŭ la [[suno]] depost ĝia malkovro en [[1846]] * [[2012]]: [[Siria enlanda milito]]: [[siriano|siriaj]] soldatoj kaj porregistaraj batal-grupoj [[masakro|masakris]] 150 personojn en vilaĝo At-Trimsa en [[Gubernio Hama]] * [[2013]]: [[Fervoja akcidento de Brétigny-sur-Orge en 2013|Fervoja akcidento de Brétigny-sur-Orge]] okazis en Francio * [[2015]]: 23 [[soldato]]j pereis kaj 19 vundiĝis pro parta falo de [[kazerno]] en lernejcentro de rusiaj [[paraŝuto|paraŝutistoj]] apud [[Omsko]] * [[2015]]: [[Guillaume Armide]] publikigis diskon [[Nenifar']] * [[2015]]: [[Ĉeĥio]]: postrestaĵoj de la katolika pastro Josef Toufar, murdita per [[torturo]]j en 1950 dum antaŭprocesa aresto rilate al la [[miraklo]] de Číhošť (moviĝoj de [[altaro|altara]] [[kruco]]), estis entombigitaj en [[Distrikto Havlíčkův Brod]] * [[2017]]: [[Krakovo]]: la 41-a sesio de [[Monda heredaĵo de Unesko]] finiĝis enskribinte 21 novajn lokojn - unuafoje eniris [[Angolo]] (urbo M'banza-Kongo) kaj [[Eritreo]] ([[Asmero]]); malnova urbo en [[Hebron]] estis alskribita al 54 minacitaj objektoj, [[erco|erc]]minejoj de [[arĝento]], [[plumbo]] kaj [[zinko]] en [[Tarnowskie Góry]] iĝis la 15-a pola loko - entute la monda listo enhavas jam 1073 objektojn * [[2018]]: [[Tago de Batalo kaj Martireco de Pola Vilaĝo]] unuafoje celebrita * [[2019]]: [[Gitanas Nausėda]] iĝis [[prezidanto de Litovio]] == Naskiĝoj == * [[-100|100 a.K.]]: [[Julio Cezaro]] (aŭ [[13-a de julio]]), romia imperiestro, militisto kaj verkisto (m. [[-44|44 a. K.]]) * [[634]]: [[Johano Georgo la 1-a (Saksio-Eisenach)|Johano Georgo la 1-a]], germana duko de [[dinastio Wettin]] (m. [[1686]]) * [[1468]]: [[Juan del Encina]], hispana dramisto, komponisto kaj poeto el la epoko de [[Katolikaj Gereĝoj]] (m. [[1529]]) * [[1651]]: [[Margareta Teresa de Hispanio]], hispana princino (m. [[1673]]) * [[1730]]: [[Josiah Wedgwood]], angla potfaristo kaj komercisto (m. [[1795]]) * [[1813]]: [[Claude Bernard]], franca fiziologo, enkondukinto de [[scienca metodo]] en la [[medicino]], emfazinta signifon de [[homeostazo]] kaj doninta biokemian fundamenton por [[glikogeno]] kaj [[kuraro]] (m. [[1878]]) * [[1817]]: [[Henry David Thoreau]], usona filozofo, verkisto kaj eseisto, aŭtoro de la [[eseo]] ''[[Civila malobeo]]'' (m. [[1862]]) * [[1824]]: [[Eugène Boudin]], franca pentristo de [[pejzaĝo]]j (m. [[1898]]) * [[1836]]: [[Franklin Dória]], brazila advokato, politikisto, oratoro, magistratano kaj poeto (m. [[1906]]) * [[1852]]: [[Hipólito Yrigoyen]], [[prezidanto de Argentino]], reprezentanto de [[Unión Cívica Radical|Radikala Civitana Unuigo]] (m. [[1933]]) *[[1863]]: [[Hugo Mairich]], germana [[Konstruinĝenieriko|inĝeniero akvoteknika]] (m. [[1902]]) * [[1868]]: [[Stefan George]], germana poeto, tradukisto, estetikisto kaj filozofo, kreinta sintezon de la opinioj de [[Friedrich Nietzsche]] kaj [[Arthur Schopenhauer]], inspirita ankaŭ de [[Antikva Grekio]] (m. [[1933]]) * [[1871]]: [[Deguĉi Onisaburo]], japana esperantisto enkondukinta [[esperanto]]n al [[novaj religioj de Japanio|nova religio de Japanio]] - [[Oomoto]] (m. [[1948]]) * [[1872]]: [[John Merchant]], angla komercisto, konsilantaro de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]], prezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], aŭtoro de originalaj romaneto ''[[Tri angloj alilande]]'' kaj rakonto ''[[Kompatinda Klem]]'' (m. nekonata) * [[1872]]: [[Emil Hácha]], protektorata prezidento de [[Protektorato Bohemio kaj Moravio|Bohemio kaj Moravio]] (m. [[1945]]) * [[1876]]: [[Max Jacob]], franca poeto, pentristo kaj verkisto (m. [[1944]]) * [[1880]]: [[Tod Browning]], usona reĝisoro kaj aktoro (m. [[1962]]) * [[1890]]: [[Anton Kuh]], aŭstra verkisto, reprezentanto de [[literaturo kafeja]] (m. [[1941]]) * [[1884]]: [[Amedeo Modigliani]], itala pentristo kaj skulptisto (m. [[1920]]) * [[1892]]: [[Bruno Schulz]], pola verkisto, pentristo kaj [[literatura kritiko|literatura kritikisto]], [[memlernanto]], murdita (m. [[1942]]) * [[1892]]: [[Zyrill Fischer]], aŭstra franciskano kaj publicisto (m. [[1945]]) * [[1985]]: [[Kirsten Flagstad]], norvega kantistino ([[drama soprano]]) (m. [[1962]]) * [[1895]]: [[Buckminster Fuller]], usona arkitekto, inventisto, kaj verkisto (m. [[1983]]) * [[1904]]: [[Pablo Neruda]], ĉilia Nobelpremiita verkisto (m. [[1973]]) * [[1906]]: [[Géza Inczefi]], hungara lingvisto, spertulo pri [[etimologio]] de geografiaj nomoj (m. [[1974]]) * [[1906]]: [[Rikardo Ŝulco]], germana gimnazia instruisto, kontribuanto al la Specialaj Cirkuleroj de [[Esperanto-Centro Paderborno]], ĉefa aganto de la [[Analiza Skolo]], honorigita per [[FAME-premio]], aŭtoro de ''[[Pledo por Unueca Lingvo]]'' kaj ''[[Sur la Vojoj de la Analiza Skolo]]'', tradukisto pri mezepokulo [[Til' Strigospegulo]] - ''[[Amuza legado pri Til' Strigospegul']]'' (m. [[1997]]) * [[1913]]: [[Willis Eugene Lamb]], usona Nobelpremiita fizikisto pri [[kvantuma teorio]] (m. [[2008]]) * [[1920]]: [[Pierre Berton]], kanada verkisto, ĵurnalisto kaj televidprezentisto (m. [[2004]]) * [[1922]]: [[Michael Ventris]], angla [[lingvisto]] kaj arkitekto, deĉifrinto de la [[linia skribo B]] (m. [[1956]]) * [[1923]]: [[Árpád Páll (ekonomikisto)|Árpád Páll]], rumania hungara ekonomikisto * [[1923]]: [[Zsuzsa Szabó-Selényi]], rumania hungara kemiistino, toksikologino * [[1932]]: [[Zoltán Banner]], rumania hungara, hungara arthistoriisto, poeto, deklamisto * [[1932]]: [[Eddy Wally]], belga kantisto de [[furorkanto]]j (m. [[2016]]) * [[1935]]: [[Hermann Behrmann]], germana instruisto, fondinto de [[Esperanto-Centro Paderborn]] (m. [[2013]]) * [[1935]]: [[Béla Sebe]], rumania hungara biologo, fakverkisto (m. [[1996]]) * [[1937]]: [[Ági Margitai]], hungara aktorino kaj reĝisorino (m. [[2014]]) * [[1937]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (m. [[2026]]) * [[1939]]: [[Attila Hegedűs]], rumania hungara inĝeniero, universitata profesoro * [[1942]]: [[Ferenc Kiss (historiisto)|Ferenc Kiss]], rumania hungara kulturhistoriisto * [[1943]]: [[Christine McVie]], angla kantistino, membrino de rokmuzika grupo [[Fleetwood Mac]] (m. [[2022]]) * [[1944]]: [[Simon Blackburn]], brita filozofo * [[1946]]: [[Robert Fisk]], brita ĵurnalisto (m. [[2020]]) * [[1946]]: [[Valentina Tolkunova]], sovetunia kaj rusia kantistino (m. [[2010]]) * [[1947]]: [[György Orbán]], hungara komponisto * [[1947]]: [[István Merk]], hungara operkantisto ([[baritono]]) * [[1951]]: [[Sylvia Sass]], hungara operkantistino ([[soprano]]) * [[1952]]: [[Irina Bokova]], bulgara politikistino, socia agantino, diplomatino, ĝenerala direktoro de [[Unesko]] * [[1954]]: [[Sándor Dominich]], hungara komputilsciencisto de la [[Universitato de Panonio]] (m. [[2008]]) * [[1955]]: [[Timothy Garton Ash]], brita historiisto * [[1955]]: [[Imola Gáspár]], hungara-rumana aktorino ludanta en teatroj de [[Sfântu Gheorghe]], [[Temeŝvaro]], [[Târgu Mureș]] * [[1957]]: [[Catherine Connolly]], prezidento de Irlando * [[1970]]: [[Aure Atika]], franca aktorino, scenaristino kaj reĝisorino * [[1974]]: [[Sharon den Adel]], nederlanda kantistino ([[mezosoprano]]) * [[1979]]: [[Ferenc Sinkó]], hungara aktoro de la [[Ŝtata Hungara Teatro de Kluĵo]] * [[1981]]: [[Maya Sar]], bosnia kantistino kaj komponistino * [[1982]]: [[Antonio Cassano]], itala [[futbalisto]], membro de la [[itala nacia teamo de futbalo]] * [[1997]]: [[Malala Yousafzai]], pakistana Nobelpremiita aktivulino pri [[homrajtoj|homaj rajtoj]], [[blogo|blogistino]] == Mortoj == * [[783]]: [[Bertrada de Laon]], reĝino de [[frankoj]], beatigita (n. ĉirkaŭ [[720]]) * [[1525]]: [[Nicolaus Marschalk]], germana humanisto, presisto kaj historiisto (n. ĉirkaŭ [[1460]]) * [[1536]]: [[Erasmo de Roterdamo]], nederlanda verkisto, [[filologo]] kaj filozofo, katolika [[kleriko]] akuzita pri [[herezo]], eminenta reprezentanto de [[renesanca humanismo]], aŭtoro de filozofia [[satiro]] ''[[Laŭdo de l' Stulteco]]'' (n. ĉirkaŭ [[1466]]) * [[1545]]: [[Maria Manuela de Portugalio]], infantino de Portugalio (n. [[1527]]) * [[1645]]: [[Miĥail Fedoroviĉ Romanov]], [[caro]] de la [[Rusa carlando]], fondinto de rusa dinastio [[Romanovoj]] (n. [[1613]]) * [[1656]]: [[Marko Aŭrelio Severino]], itala kuracisto, kirurgo, anatomiisto kaj profesoro pri medicino kaj kirurgio (n. [[1580]]) * [[1712]]: [[Richard Cromwell]], lordo-protektanto de Anglio 1658-1659 (n. [[1626]]) * [[1773]]: [[Johann Joachim Quantz]], germana komponisto kaj flutisto (n. [[1697]]) * [[1795]]: [[Aleksandro Leopoldo de Habsburgo-Loreno]], hungara [[palatino (Hungario)|palatino]] kaj aŭstra [[arkiduko]] (n. [[1772]]) * [[1801]]: [[Sámuel Tordai]], hungara reformita pastro, tradukisto (n. [[1731]]) * [[1804]]: [[Alexander Hamilton]], unua financa ministro de Usono (n. ĉirkaŭ [[1755]]) * [[1845]]: [[Henrik Wergeland]], norvega dramisto kaj lirikisto (n. [[1808]]) * [[1855]]: [[Pavel Naĥimov]], rusa admiralo de la [[Rusa Imperia Mararmeo]] (n. [[1802]]) * [[1874]]: [[Fritz Reuter]], germana verkisto de la [[platgermana lingvo]] (n. [[1810]]) * [[1875]]: [[Márton Lendvay (filo)|Márton Lendvay]], hungara aktoro (n. [[1830]]) * [[1879]]: [[Heinrich Langethal]], germana [[pedagogo]] (n. [[1792]]) * [[1886]]: [[Julius Hopf]], germana juristo, [[asekuro|asekuristo]] (n. [[1839]]) * [[1890]]: [[Franz von Kalchberg]], aŭstra politikisto, reprezentanto de [[Graz]] en [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo]] (n. [[1807]]) * [[1899]]: [[Géza Mihalkovics]], hungara kuracisto, anatomo, profesoro, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1844]]) * [[1910]]: [[Charles Rolls]], kunfondinto de la aŭtomobilprodukta firmao [[Rolls-Royce]] (n. [[1877]]) * [[1911]]: [[Richard Bärwinkel]], germana teologo aganta en [[Evangelischer Bund|Asocio Evangelia]] (n. [[1840]]) * [[1916]]: [[Cesare Battisti]], itala [[iredentismo|iredentisto]] dum la unua mondmilito (n. [[1875]]) * [[1923]]: [[Ferenc Gáspár]], hungara kuracisto kaj privojaĝa verkisto (n. [[1862]]) * [[1926]]: [[Gertrude Bell]], angla vojaĝistino, arkeologo kaj politika konsilantino (n. [[1868]]) * [[1931]]: [[Nathan Söderblom]], sveda Nobelpremiita ekleziulo, membro de [[Sveda Akademio]] (n. [[1866]]) * [[1935]]: [[Alfred Dreyfus]], franca oficiro juddevena, konata de la [[Dreyfus-skandalo]] (n. [[1859]]) * [[1936]]: [[Mózes Gaál]], hungara porjunulara verkisto (n. [[1863]]) * [[1941]]: [[Stanisław Ruziewicz]], pola matematikisto, profesoro de [[altlernejo]]j en [[Lvovo]], membro de Lvova [[Skolo]] Matematikista, murdita kadre de la [[Masakro de Lvovaj Profesoroj]] dum la germana [[okupado]] de Pollando (n. [[1889]]) * [[1941]]: [[Jakobo Ŝapiro]], pola ĵurnalisto, fondinto de [[Zamenhofa Esperanto-Societo]] en [[Bjalistoko]], verkanta por "[[Literatura Mondo]]", "[[Esperanto Triumfonta]]", "[[The Esperanto-Monthly]]", "[[Progreso]]", murdita (n. [[1897]]) * [[1945]]: [[Wolfram von Richthofen]], germana militisto, [[flug-aso]], ĉefo de [[Legio Condor]], komandanto de [[Junkers Ju 87]]-floto, kampa marŝalo, militkrimulo respondeca pri [[Bombado de Wieluń]] (n. [[1895]]) * [[1947]]: [[Jimmie Lunceford]], usona ĵazmuzikisto ([[aldosaksofono]]) (n. [[1902]]) * [[1949]]: [[Dúbhglás de hÍde]], unua prezidento de Irlando (n. [[1860]]) * [[1957]]: [[Sofja Zaĥarovna Fedorĉenko]], rusa verkistino de porinfana literaturo kaj flegistino (n. [[1888]]) * [[1958]]: [[József Fára]], hungara historiisto kaj arkivisto (n. [[1884]]) * [[1968]]: [[Ada Sari]], pola opera kantistino ([[koloratursoprano]]), aktorino kaj pedagogino en [[Muzika Universitato Frederiko Ŝopeno]], turneinta tra la mondo (n. [[1886]]) * [[1974]]: [[Auguste Broise]], franca inĝeniero kaj [[Esperanto-vortaristo]], direktoro de la Sekcio pri la [[tekniko|Teknika]] Vortaro de la [[Akademio de Esperanto]] kaj de la [[terminologio|Terminologia]] Centro de la [[Internacia Scienca Asocio Esperanta]], kunlaboranto por ''[[Plena Ilustrita Vortaro]]'', aŭtoro de i.a. ''Vortareto [[eŭska|vaska]]-Esperanta'' kaj kunaŭtoro de ''[[Komputada baza terminaro]]'' (n. [[1901]]) * [[1980]]: [[Ferenc Gyarmati]], rumania hungara poeto, redaktoro, pentristo (n. [[1894]]) * [[1989]]: [[Miyamoto Masao]], [[japana esperantisto]], direkciano de [[akcia kompanio]] Esperanto, eldoninto de "[[L'Omnibuso]]", [[ĉefrolulo]] de [[Hajkista Klubo]], sekretario de [[Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj]], plurfoje premiita en la [[Belartaj Konkursoj]], aŭtoro de ''[[Esperanto-japana vortaro]]'', la romano ''[[Naskitaj sur la ruino]]'' kaj de la ''[[Japanaj Vintraj Fabeloj]]'', membro de la [[Akademio de Esperanto]] (n. [[1913]]) * [[1995]]: [[Zoltán Molnár (poeto)|Zoltán Molnár]], hungara poeto (n. [[1972]]) * [[1996]]: [[László Hargitai]], hungara kemiisto pri [[grundo]]j kaj [[humo]]j (n. [[1930]]) * [[1996]]: [[Gottfried von Einem]], aŭstra komponisto (n. [[1918]]) * [[1997]]: [[François Furet]], franca historiisto (n. [[1927]]) * [[2003]]: [[Benny Carter]], usona ĵazmuzikisto, saksofonisto, trumpetisto kaj komponisto (n. [[1907]]) * [[2006]]: [[Hubert Lampo]], flandra verkisto (n. [[1920]]) * [[2009]]: [[Simon Vinkenoog]], nederlanda verkisto (n. [[1928]]) * [[2014]]: [[Valerija Novodvorskaja]], rusa [[disidento]], opoziciistino kaj publicistino (n. [[1950]]) * [[2020]]: [[Kelly Preston]], usona aktorino kaj manekeno (n. [[1962]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[sankta Hermagoro]], unua [[episkopo]] el [[Aquileia]]; [[Bruno de Querfurt]], [[benediktanoj|benediktano]], imperiestra kapelano, sanktulo * [[Nacia tago]] en [[Kiribato]], tago de la sendependiĝo ([[1979]]) * [[Nacia tago]] en [[Sao-Tomeo kaj Principeo]], tago de la sendependiĝo ([[1975]]) * [[Mongolio]]: ''Naadam'', 2-a tago * [[Tago de Batalo kaj Martireco de Pola Vilaĝo]] - ekde 2018 == Tagoj de [[semajno]] == La '''12-a de julio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; {{projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]. [[Kategorio:12-a de julio| ]] [[Kategorio:Julio|12]] [[Kategorio:12-a tago de la monato|#07]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0712]] fz2ota562s2vvfgywpw141fj46p9ce7 0 5153 9350377 9319145 2026-04-09T16:39:49Z ~2026-21863-17 254944 /* Eventoj */ koncizigo 9350377 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{oktobro}} La '''6-a de oktobro''' estas la 279-a tago de la jaro (la 280-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 86 tagoj restas. Je la 6-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-105]]: [[Gallia Narbonensis]]: [[Romia Respubliko]] malvenkis en la batalo de [[Orange (Francio)|Arausio]] kontraŭ [[teŭtonoj]] kaj [[cimbroj (antikva popolo)|cimbroj]] * [[-69]]: [[Batalo de Tigranakerto]]: [[Romia Respubliko]] konkeris [[Tigranakerto]]n venkante armeon de [[Reĝlando Armenio]] * [[891]]: [[Formoso la 1-a]] iĝis papo * [[1409]]: Armeo de pola reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] rekonkeris [[Bydgoszcz]] de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1419]]: Unueco de ĉeĥa nobelaro, urboj kaj iuj [[eklezio|ekleziaj]] gvidantoj estis formita kun la celo konservi pacon en la lando antaŭ ol la nova monarko [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo]] transprenos la regopovon * [[1582]]: Pro transiro al la [[Gregoria kalendaro]] en naŭ landoj mankis ĉi tiu tago * [[1600]]: Premiero de ''Euridice'', unua konservita [[opero]] en la muzikhistorio, de la itala komponisto [[Jacopo Peri]] * [[1641]]: En [[Varsovio]] [[Duklando Prusujo|prusa duko]] [[Frederiko Vilhelmo (Brandenburgio)|Frederiko Vilhelmo]] [[feŭdo|feŭde]] [[omaĝo|omaĝis]] al la pola reĝo [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao la 4-a]] * [[1667]]: Inter [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] kaj [[Krimea Ĥanlando]] komenciĝis 10-taga batalo apud Podhajce ([[Ternopila provinco]]) * [[1672]]: [[Jan Sobieski]] venkis tataran-kozakan armeon en dutaga batalo de [[Krasnobród]], kadre de la pola-turka milito (1672-1676) – [[turkoj]] kontraŭ sufiĉe granda elaĉetmono finis sieĝon de [[Lvovo]] * [[1683]]: Al [[Nordameriko]] alvenis unua grupo de germanaj [[setlejo|setliĝintoj]] * [[1689]]: [[Aleksandro la 8-a]] iĝis papo * [[1768]]: [[Otomana imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia imperio]] postulante retirigon de la rusa armeo el [[Pollando]] * [[1788]]: Polaj [[marŝalo]]j malfermis Kvarjaran [[Sejmo (Pollando)|Sejmon]] * [[1789]]: Franca reĝa familio estis devigita de revoluciuloj forlasi [[Versailles]] * [[1818]]: Papo [[Pio la 7-a]] atribuis al [[episkopo]]j de [[Varsovio]] titolon de [[primaso]] de [[Kongresa Pollando]] * [[1848]]: [[Hungara revolucio de 1848]]: En [[Vieno]], pro sciigo pri ekmarŝo de aŭstra armeo por subpremi la [[Hungara revolucio de 1848|hungaran revolucion]], eksplodis porhungara ribelo * [[1849]]: [[Arad (urbo)|Arad]]: [[la 13 martiroj de Arad|ekzekuto de 13 hungaraj generaloj de la hungara liberecbatalo]] kune kun la unua ĉefministro de Hungario [[Lajos Batthyány]] * [[1854]]: 53 personoj pereis kaj centoj vundiĝis pro serio da [[incendio]]j kaj eksplodoj en la urboj [[Newcastle-upon-Tyne]] kaj [[Gateshead]] * [[1889]]: En [[Parizo]] sur [[Montmartre]] oni malfermis la [[kabaredo]]n [[Moulin Rouge|''Ruĝa Muelejo'']] * [[1898]]: Usona kolegia muzika frataro por viroj [[Phi Mu Alpha Sinfonia]] estis fondita en [[Indianio]]; [[Aŭstrio]] [[anekso|aneksis]] [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnion kaj Hercegovinon]]; [[Kreto (insulo)|Respubliko Kreto]] anoncis sendependecon (de [[Turkio]]) - ne agnoskita internacie * [[1910]]: [[Eleftherios Venizelos]] iĝis ĉefministro de Grekio; germana astronomo [[Emil Ernst]] malkovris [[asteroido]]n [[705 Erminia|Erminia]] * [[1913]]: Rusa astronomo [[Grigorij Neujmin]] malkovris asteroidon [[769 Tatjana|Tatjana]] * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Aŭstra armeo komencis ofensivon en [[Serbio]] * [[1919]]: 40-a registaro de [[Bulgario]] estis formita, sub gvido de [[Aleksandr Stambolijski]] * [[1920]]: En [[Moskva Kremlo]] kun [[Lenin]] renkontiĝis [[Herbert Wells]] * [[1923]]: En la [[Vajmara Respubliko]] kreiĝis la dua registaro de [[Gustav Stresemann]]; flugkompanio [[České aerolinie|Ĉeĥoslovakiaj aerlinioj]] fondiĝis; [[Turka Nacia Movado]] eniris al [[Istanbulo]] * [[1927]]: [[Nov-Jorko]]: [[Warner]] okazigis premieron de la unua [[sonfilmo]] [[The Jazz Singer|''La ĵazo-kantisto'']] * [[1933]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Krakovo]] okazis festado de la 250-a datreveno de la [[batalo de Vieno]] * [[1934]]: [[Lluís Companys]] proklamis Katalunan Ŝtaton reage al eniro de konservativuloj en la registaro de la [[Dua Hispana Respubliko]] * [[1937]]: En [[Budapeŝto]] fondiĝas Societo [[Gyula Gömbös]] * [[1938]]: En [[Žilina]] oni proklamis aŭtonomecon de [[Slovakio]] * [[1939]]: [[Soveta invado en Pollandon]]: sovetaj regopovoj anoncis ĝeneralan baloton sur [[Orientaj Limregionoj|polaj teritorioj enkorpigitaj]] al [[Sovetunio]] kaj ordonis transporti al [[militkaptito|internigejo]] en [[Kozelsk]] grupon de polaj oficiroj kaptitaj de la [[Ruĝa Armeo]]; [[invado en Pollandon|Germana-pola milito]]: komandanto de la lasta batalo apud [[Kock]] generalo [[Franciszek Kleeberg]] subskribis [[kapitulaco]]n; dum la kvartaga batalo de Kock germanoj faris ne malpli ol 714 [[ekzekuto]]jn murdinte 16 336 personojn; taĉmentoj de [[SS (organizo)|SS]] pafmortigis en Buszkowo 106, kaj polico en [[Uniejów]] 22 personojn; [[Pola Rezistomovado]]: du [[konspiro|konspiraj]] organizaĵoj fondiĝis, en Varsovio "Warszawianka" (Varsovianino), en [[Katowice]] "Ku Wolności" (Al Libereco); [[Gestapo]] enigis en [[koncentrejo Ravensbrück|koncentrejon Ravensbrück]] 12 polinojn de la [[Asocio de Poloj en Germanio|pola diasporo]] en Germanio * [[1940]]: ''Theater der Stadt Warschau'' (Teatro de Urbo Varsovio) ekfunkciis * [[1941]]: En [[Provinco Vartlando]] okazis amasaj arestoj de pola katolika [[kleriko|klerikaro]] kun fermo de plimultaj [[preĝejo]]j; ĉefo de sekurec-polico kaj sekureca servo sendevigis [[Gestapo]]n havi konsenton pri pliseveriga enketa esploro de [[poloj]] kaj civitanoj de [[Sovetunio]]; en Kleck (nun [[Minska regiono]]) germanaj soldatoj pafmortigis ĉirkaŭ 4000 [[judoj]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana armeo konkeris [[Brjansk]] * [[1942]]: En pola vilaĝo Zieluń ([[Distrikto Żuromiński]]) [[Gestapo]] kaj ĝendarmoj pendigis 20 polojn pro liberigo de komunuma arestejo enprizonigitajn personojn kaj polico en Ciepielów vivbruligis 33 polojn pro kaŝado de judoj; [[Tria Regno]] interkonsentis kun [[Kroatio]] setligi tieajn germanojn al [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]]; [[batalo de Atlantiko]]: pereis germana [[submarŝipo]] ''U-116'' kun la tuta 56-persona skipo; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Kaŭkazio]] [[Wehrmacht]] konkeris [[Malgobeko]]n * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: en [[Poznań]] okazis kunveno de [[Heinrich Himmler]] kun ĉefoj de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] dum kiu oni anoncis [[holokaŭsto|ekstermi]] ĝis fino de la jaro ĉiujn judojn; [[Volinia masakro]]: [[ukraino]]j murdis en vilaĝo Wyżwa ([[Volinio]]) 16 polojn; taĉmento de Popola Gvardio liberigis porjunularan labortendaron en Dwikozy (proksime al [[Sandomierz]]) liberigante ĉirkaŭ 200 personojn; [[Kreto (insulo)|Kreto]]: kvazaŭarmea germana grupo vivbruligis 13 civilulojn; nokte de la 6-a/7-a de oktobro soveta [[aviado]] atakis fervojajn nodojn en [[Minsko]], [[Homel]], [[Ĝankojo]], kaj [[stacidomo]]jn en [[Melitopolo]] kaj Bychów ([[Mahilova regiono]]) * [[1944]]: germanoj en regiono de [[Piotrków Trybunalski]] entreprenis kontraŭ[[partizano|partizanan]] operacon; [[Karpata-dukla operaco]]: Ĉeĥoslovaka Korpuso eniris [[Ĉeĥoslovakio]]n tra [[Dukla montpasejo]]; [[Batalo de Debrecen]] komencita; rezulte de usona bomba aeratako sur [[Stralsund]] pereis pli ol 800 personoj kaj flanke de brita aeratako sur [[Dortmund]] pli ol 1148 * [[1945]]: [[Germanio]]: en [[Munkeno]] aperis "[[Süddeutsche Zeitung]]" * [[1948]]: En [[Parizo]] oni prezentis [[aŭtomobilo]]n [[Citroën 2CV]]; en [[Turkmena SSR]] [[tertremo]] kun forto de 7,3 skuis [[Aŝgabato]]n mortigante 10 000-110 000 homojn; en [[Ĉeĥoslovakio]] [[Nacia Asembleo]] aprobis leĝon pri protektado de la respubliko * [[1949]]: [[Ĉinio]] kaj [[Nord-Koreio]] ligis diplomatiajn kontaktojn * [[1950]]: [[Ĉeĥoslovakio]]: komenciĝis falsa proceso kontraŭ mondĉampionoj de [[glacihokeo]] — 11 [[sportisto]]j estis malliberigitaj * [[1954]]: [[Stalinismo]]: [[primaso]] de [[Pollando]] [[Stefan Wyszyński]] estis translokigita de [[Varmio]] ([[distrikto Lidzbark]]) al [[Prudnik]] - tria [[hejmaresto]] * [[1955]]: En [[Parizo]] oni prezentis [[Citroën DS]] * [[1956]]: Memorkunveno de eterna meĉo de [[Lajos Batthyány]], en Budapeŝto. Antaŭevento por la [[hungara revolucio de 1956]] * [[1958]]: [[Atoma submarŝipo]] ''USS Seawolf'' finis rekordan, 60-tagan submaran navigadon * [[1960]]: Premiero de la filmo [[Spartacus (filmo)|''Spartacus'']] de [[Stanley Kubrick]] * [[1961]]: [[Pollando]]: en [[Toruń]] okazis amasaj protestoj pro likvido de la loka [[seminario]] de [[redemptoranoj]] * [[1966]]: En [[Kalifornio]] oni kontraŭleĝigis [[halucinogeno]]n [[LSD]] * [[1971]]: [[Pola Popola Respubliko]]: en [[Opole]] eksplodis [[bombo]] en [[aŭditorio]] de Supera [[pedagogio|Pedagogia]] [[Altlernejo]] * [[1973]]: [[Arabaj-israelaj militoj]]: [[Egiptio|egipta]] kaj [[Sirio|sira]] armeo invadis surprize la okupitajn de [[Israelo]] teritoriojn el la jaro [[1967]] - komenco de la [[Milito de Jom Kippur]] * [[1975]]: Ukraina futbalklubo [[Dinamo Kievo]] gajnis Superpokalon de Eŭropo * [[1976]]: [[Pekino]]: [[Hua Guofeng]] ordonis aresti tiel nomatan [[Bando de la Kvar|Bandon de la Kvar]] * [[1977]]: Testoflugo de la soveta [[ĉasaviadilo]] [[Mikojan-Gureviĉ MiG-29|MiG-29]] * [[1978]]: En [[Pola Popola Respubliko]] komenciĝis vizito de usona predikisto [[Billy Graham]] * [[1979]]: [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiel unua [[papo]] estis akceptita en [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] * [[1981]]: Prezidento de [[Egiptio]] [[Anwar al-Sadat]] pereis pro atenco * [[1986]]: Apud usona marbordo sinkis soveta [[submarŝipo|submara]] [[atomŝipo]] kun [[balistika misilo|balistikaj misiloj]] K-219 * [[1987]]: [[Fiĝioj]] iĝis respubliko * [[1988]]: [[Litova Soveta Socialisma Respubliko]]: laŭ dispono de Prezidantaro de [[Supera Soveto]] [[Flago de Litovio|trikolora flago]] kaj [[nacia himno de Litovio]] estis leĝigitaj kiel [[simbolo]]j * [[1992]]: [[Lennart Meri]] iĝis unua [[prezidanto de Estonio]] post akiro de [[sendependeco]] * [[1994]]: [[Hispanio]]: [[Universitat Oberta de Catalunya|Malferma Universitato de Katalunio]] fondiĝis * [[1995]]: Revuo "[[Nature (gazeto)|Nature]]" anoncis malkovron de [[ekstersunsistema planedo]] [[51 Pegasi b]] * [[1996]]: [[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] beatigis 13 [[martiro]]jn el Pratulin ([[distrikto Bialski]]) * [[2000]]: Sub premo de amasaj stratprotestoj prezidento de Jugoslavio [[Slobodan Miloŝeviĉ]] demisiis * [[2002]]: Fondinto de [[Opus Dei]] [[José María Escrivá de Balaguer]] estis [[kanonizo|kanonizita]] * [[2006]]: [[Fredrik Reinfeldt]] iĝis ĉefministro de Svedio * [[2007]]: Oficanta prezidento de Pakistano [[Pervez Muŝaraf]] estis elektita por dua oficperiodo * [[2009]]: [[Georgios Andrea Papandreu]] iĝis ĉefministro de Grekio; prezidento de [[Taĝikio]] [[Emomalii Raĥmon]] abolis oficialan [[statuso]]n de la [[rusa lingvo]] * [[2010]]: Prifota [[interkona retejo]] [[Instagram]] fondiĝis * [[2011]]: En [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] okazis kunsido pri plendoj rilataj al la [[masakro de Katin]] * [[2017]]: [[Rusio]]: 17 personoj pereis, kaj 3 grave vundiĝis rezulte de la kolizio de [[trajno]] kun [[aŭtomobilo]] en urbo [[Pokrov]] * [[2018]]: Okcidente de [[Demokratia Respubliko Kongo]] 53 personoj pereis kaj pli ol 100 estis vunditaj rezulte de eksplodo de [[cisterno]], el kiu post kunpuŝiĝo kun [[aŭtobuso]] lokanoj ŝtelis [[brulaĵo]]n * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** en [[Ĥersona provinco]] estis liberigitaj de [[ukrainoj]] laŭvicaj 3 setlejoj; pro rusia raketa atako al [[Zaporiĵo]] pereis 7 personoj ** Pli ol 1000 ukrainaj [[rifuĝinto]]j provantaj de [[Rusio]] trairi al [[Estonio]] estis haltigitaj kaj forveturigitaj en nekonatan direkton; [[Finnlando]] konfirmis la 9-an faskon de armea helpo por Ukrainio; [[landlimo]]n de Ukrainio kun Pollando trapasis 23,1 mil personoj enveturantaj al Pollando, samtage forlasis Pollandon 22 mil personoj * [[2023]], [[2024]] kaj [[2025]]: La [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]] senŝanĝe daŭras == Naskiĝoj == * [[1289]]: [[Venceslao la 3-a]], reĝo de Bohemio, Pollando kaj Hungario (m. [[1306]]) * [[1459]]: [[Martin Behaim]], germana geografo kaj [[navigado|navigisto]] (m. [[1507]]) * [[1510]]: [[John Caius]], angla kortega kuracisto, pioniro de [[anatomio]] (m. [[1573]]) * [[1552]]: [[Matteo Ricci]], itala pastro, kunfondinto de [[Jezuita misio en Ĉinujo]] (m. [[1610]]) * [[1555]]: [[Francisko Nádasdy (militestro)|Francisko Nádasdy]], hungara [[magnato]], militestro (m. [[1604]]) * [[1682]]: [[Bruno Mauricio de Zabala]], hispana militisto kaj kolonia administranto en [[Sudameriko]] (m. [[1736]]) * [[1764]]: [[Friedrich Jacobs]], germana klasika filologo (m. [[1847]]) * [[1767]]: [[Henriko la 1-a (Haitio)|Henriko la 1-a]], haitia politikisto, militisto, prezidento kaj reĝo (m. [[1820]]) * [[1773]]: [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]], reĝo de Francio (m. [[1850]]) * [[1785]]: [[Albert Methfessel]], germana komponisto kaj dirigento (m. [[1869]]) * [[1795]]: [[György Lahner]], generalo, unu el martiroj de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1797]]: [[Joseph Othmar von Rauscher]], aŭstra juristo kaj teologo, princ-ĉefepiskopo de Vieno (m. [[1875]]) * [[1798]]: [[Franz Ludwig Zahn]], germana pedagogo, teologo kaj lernejestro (m. [[1890]]) * [[1808]]: [[Frederiko la 7-a (Danio)|Frederiko la 7-a]], reĝo de Danio kaj duko de [[Saksio-Lauenburg]] (m. [[1863]]) * [[1808]]: [[Károly Mihályi]], hungara reformita pastro, psikologo, filozofo, akademiano (m. [[1880]]) * [[1820]]: [[Jenny Lind]], sveda [[operkantistino]] ([[soprano]]) (m. [[1887]]) *[[1830]]: [[Julius Bormann]], germana arkitekto * [[1831]]: [[Julius Wilhelm Richard Dedekind]], germana matematikisto, kontribuinto pri [[ringa teorio]] kaj [[reela nombro|reelaj nombroj]] (m. [[1916]]) * [[1846]]: [[George Westinghouse]], usona entreprenisto, inĝeniero kaj inventisto (m. [[1914]]) *[[1847]]: [[Adolf von Hildebrand]], germana skulptisto * [[1852]]: [[Bruno Abakanowicz]], pola matematikisto, inventisto, [[elektrotekniko|elektroteknikisto]] (m. [[1900]]) * [[1854]]: [[Wilhelm Walloth]], germana verkisto (m. [[1932]]) * [[1871]]: [[Henryk Zamenhof]], pola [[kuracisto]], frato de [[L. L. Zamenhof]], patro de [[Stephen Zamenhof]] (m. [[1932]]) * [[1882]]: [[Dolindo Ruotolo]], itala pastro, [[franciskanoj|franciskano]], [[servisto de Dio]] (m. [[1970]]) * [[1887]]: [[Le Corbusier]], svisa arkitekto (m. [[1965]]) * [[1887]]: [[Maria Jeritza]], aŭstra kantistino (soprano) (m. [[1982]]) * [[1889]]: [[Maria Dąbrowska]], pola verkistino, tradukistino, subskribinta [[letero de 34|leteron de 34]] kontraŭ [[cenzuro]] (m. [[1965]]) * [[1891]]: [[Kálmán Kalocsay]], hungara kuracisto, profesoro pri [[infektologio]], poeto kaj tradukisto evoluiginta [[Esperantlingva literaturo|Esperantlingvan literaturon]], kunredaktinto de "[[Literatura Mondo]]", kunaŭtoro de ''[[Parnasa Gvidlibro]]'' kaj ''[[Plena Gramatiko]]'', aŭtoro de la antologio de la monda poezio ''[[Tutmonda Sonoro]]'', eldonita en [[Serio Oriento-Okcidento]] kaj ''[[Sekretaj Sonetoj]]'', kompilinto de ''[[Hungara Antologio]]'', tradukinto de la ''[[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]'' de [[Dante Alighieri]] (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Sándor Rónai]], hungara politikisto, prezidanto de la Hungara-Soveta Amika Societo (m. [[1965]]) * [[1903]]: [[Ernest Walton]], irlanda Nobelpremiita fizikisto, kunkreinto de [[partikla akcelilo]] (m. [[1995]]) * [[1906]]: [[Jenő Rózsa]], rumania hungara filozofo (m. [[1971]]) * [[1907]]: [[Francisco Gabilondo Soler]], meksika komponisto (m. [[1990]]) * [[1908]]: [[Antal Andor Fülöp]], rumania hungara pentristo (m. [[1979]]) * [[1913]]: [[Katalin Bucsy]], rumania hungara oper-, preĝej- kaj koncertkantistino (m. [[1997]]) * [[1914]]: [[Thor Heyerdahl]], norvega antropologo, vojaĝisto kaj esploristo (m. [[2002]]) * [[1919]]: [[Siad Barre]], somalia militisto, politikisto kaj ŝtatestro, ekziligita (m. [[1995]]) * [[1923]]: [[Yaşar Kemal]], turka-kurda ĵurnalisto, poeto, verkisto kaj defendanto de [[homrajto]]j, adepto de sendependa [[Kurdistano]] (m. [[2015]]) * [[1926]]: [[Lajos Demény]], rumania hungara historiisto, redaktoro, senatano (m. [[2010]]) * [[1930]]: [[Edward Skórzewski]], pola filmreĝisoro kaj scenaristo (m. [[1991]]) * [[1930]]: [[Irma Balogh]], rumania hungara ĵurnalistino kaj porjunulara verkistino * [[1931]]: [[Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ]], soveta astronomo (m. [[2004]]) * [[1931]]: [[Riccardo Giacconi]], usona Nobelpremiita [[astrofizikisto]] (m. [[2018]]) * [[1940]]: [[Árpád Márton (pentristo)|Árpád Márton]], rumania hungara pentristo * [[1944]]: [[Emil Tokarz]], pola [[slavistiko|slavisto]] * [[1944]]: [[Ali Akbar Nateg-Nuri]], irana politikisto * [[1945]]: [[Árpád Uszkai]], rumania hungara lokhistoriisto * [[1946]]: [[Janusz Danecki]], pola profesoro, lingvisto, [[araba lingvo|arabisto]], [[islamisto]], tradukisto kaj literaturisto * [[1948]]: [[Gerry Adams]], irlanda advokato, verkisto, ĉefo de [[Sinn Fein]] * [[1949]]: [[Endre Túros]], rumania hungara instruisto, sociscienca esploristo * [[1951]]: [[Mária Adonyi Nagy]], rumania hungara poetino, tradukistino (m. [[2015]]) * [[1956]]: [[Sadik al-Ahmar]], jemena politikisto kaj batalema opozicia tribestro * [[1958]]: [[László Bocsárdi]], rumania hungara reĝisoro kaj teatrestro * [[1960]]: [[Yves Leterme]], [[ministro-prezidanto]] de [[Flandrio]] kaj ĉefministro de Belgio * [[1964]]: [[Manuela Gretkowska]], pola verkistino, ĵurnalistino, politikistino * [[1967]]: [[Attila Ambrus]], hungara hokeisto, aŭtoro, famaĉa kiel viskirabisto * [[1972]]: [[Jessica Hausner]], aŭstra filma reĝisorino kaj scenaristino * [[1984]]: [[Imre Kövecsi Kovács]], rumania hungara skulptisto * [[1988]]: [[Horikita Maki]], japana aktorino * [[2000]]: [[Marcin Patrzałek]], [[perkutado|perkuta]] [[fingroplukado|fingropluka]] [[gitaristo]], [[komponisto]] kaj produktanto * [[2002]]: [[Cleopatra Stratan]], filino de moldava-rumana kantisto [[Pavel Stratan]] * [[2003]]: [[Eden Golan]], israela kantistino == Mortoj == * [[869]]: [[Ermentruda de Orleano]], idino de [[Karolo Martelo]] (n. [[825]]) * [[877]]: [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]], reĝo de [[Okcidentfranka imperio|Okcidenta Frankio]] (n. [[823]]) * [[1101]]: [[Bruno de Kolonjo]], germana katolika sanktulo, fondinto de la [[ordeno (eklezio)|ordeno]] [[kartuzianoj]] (n. ĉirkaŭ [[1030]]) *[[1315]]: [[Weichart von Polheim]], ĉefepiskopo de Salcburgo * [[1536]]: [[William Tyndale]], angla helenisto, latinisto, religiulo, teologo, tradukisto de la [[Biblio]], protestanta reformisto (n. ĉirkaŭ [[1494]]) * [[1644]]: [[Izabela de Burbono]], reĝino de Hispanio kaj Portugalio (n. [[1602]]) * [[1651]]: [[Heinrich Albert]], germana poeto, kantokomponisto kaj verkisto (n. [[1604]]) * [[1724]]: [[Charles Dufresny]], franca dramisto, muzikisto, eldonisto, ĵurnalisto (n. [[1648]]) * [[1734]]: [[Gottfried Reiche]], germana [[trumpeto|trumpetisto]] kaj komponisto (n. [[1667]]) * [[1777]]: [[Marie Thérèse Rodet Geoffrin]], gvidantino de [[literatura salono]] (n. [[1699]]) * [[1786]]: [[Antonio Sacchini]], itala komponisto (n. [[1730]]) * [[1794]]: [[Friedrich Gottlieb Barth]], germana instruisto kaj lingvisto (n. [[1738]]) *[[1803]]: [[Johann Christian Sulzberger]], germana kuracisto kaj tinkturproduktanto * [[1815]]: [[Christophe-Philippe Oberkampf]], franca [[industrio|industriisto]] (n. [[1738]]) * [[1819]]: [[Karlo Emanuelo la 4-a de Savojo]], reĝo de [[Sardio]] (n. [[1751]]) * [[1825]]: [[Bernard-Germain de Lacépède]], franca [[natura historio|naturalisto]] kaj politikisto (n. [[1756]]) * [[1837]]: [[Pál Augusztinovics]], hungara juristo, reĝa juĝistmajstro (n. [[1763]]) * [[1848]]: [[Theodor Baillet von Latour]], aŭstra nobelo, oficiro kaj politikisto (n. [[1780]]) * [[1849]]: [[Lajos Batthyány]], unua ĉefministro de Hungario, ekzekutita (n. [[1807]]) * [[1849]]: [[Martiro]]j de la [[hungara revolucio de 1848]]: ** [[Lajos Aulich]], generalo, ministro pri defendo (n. [[1793]]) ** [[János Damjanich]], honvedgeneralo (n. [[1804]]) ** [[Arisztid Dessewffy]], generalo (n. [[1892]]) ** [[Ernő Kiss (general-leŭtenanto)|Ernő Kiss]], hungara general-leŭtenanto (n. [[1799]]) ** [[Károly Knezić]], generalo, (n. [[1808]]) ** [[György Lahner]], generalo (n. [[1795]]) ** [[Karl Leiningen-Westerburg]], generalo (n. [[1819]]) ** [[Vilmos Lázár]], [[kolonelo]] (n. [[1817]]) ** [[József Nagysándor]], generalo (n. [[1804]]) ** [[Ernő Poeltenberg]], generalo (n. [[1813]]) ** [[József Schweidel]], generalo (n. [[1796]]) ** [[Ignác Török]], hungara honvedgeneralo (n. [[1795]]) ** [[Károly Vécsey]], generalo (n. [[1807]]) * [[1873]]: [[Paweł Edmund Strzelecki]], pola [[vojaĝisto]], geologo, geografo, esploristo de [[Aŭstralio]](n. [[1797]]) * [[1878]]: [[Gottlieb Wagner]], germana [[vitejo|vitejisto]] kaj gastejestro (n. [[1794]]) * [[1891]]: [[Charles Stewart Parnell]], irlanda [[terposedanto]], fondinto de [[Irlanda Parlamenta Partio]] (n. [[1846]]) * [[1892]]: [[Alfred, Lord Tennyson]], angla poeto (n. [[1809]]) * [[1905]]: [[Ferdinand von Richthofen]], germana geografo, geologo, esploristo (n. [[1833]]) * [[1919]]: [[Ricardo Palma]], perua ĵurnalisto, verkisto, bibliotekisto kaj politikisto (n. [[1833]]) * [[1925]]: [[Mihály Zsilinszky]], hungara politikisto, instruisto, historiisto (n. [[1838]]) * [[1935]]: [[László Lengyel (ĵurnalisto)|László Lengyel]], hungara ĵurnalisto kaj redaktoro (n. [[1883]]) * [[1938]]: [[János Berecz]], hungara kuracisto, ginekologo, profesoro (n. [[1884]]) * [[1947]]: [[Zoltán Finta]], hungara poeto, verkisto, ĵurnalisto (n. [[1893]]) * [[1947]]: [[Leevi Antti Madetoja]], finna komponisto (n. [[1887]]) * [[1953]]: [[Vera Muĥina]], soveta skulptistino (n. [[1898]]) * [[1960]]: [[Karel Absolon]], ĉeĥa paleontologo, speleologo, zoologo kaj arkeologo (n. [[1877]]) * [[1962]]: [[Tod Browning]], usona aktoro, [[skripto|skriptisto]] kaj reĝisoro (n. [[1880]]) * [[1971]]: [[Vláďa Zíka]], ĉeĥa verkisto (n. [[1900]]) * [[1981]]: [[Anwar al-Sadat]], prezidento de Egiptio, parlamentestro de [[Unuiĝinta Araba Respubliko]], Nobel-premiita, murdita (n. [[1918]]) * [[1981]]: [[Elemér Kocsis]], rumania hungara futbalisto (n. [[1910]]) * [[1982]]: [[Béla Bíró (arthistoriisto)|Béla Bíró]], hungara arthistoriisto, artkritikisto, profesoro (n. [[1899]]) * [[1989]]: [[Bette Davis]], usona aktorino (n. [[1908]]) * [[1995]]: [[Iván Mándy]], hungara verkisto kaj scenaristo (n. [[1918]]) * [[1997]]: [[István Szabó (kuracisto)|István Szabó]], rumania hungara kuracisto (n. [[1921]]) * [[1999]]: [[Amália Rodrigues]], portugala [[faduo]]-kantistino (n. [[1920]]) * [[2002]]: [[Yang Yide]], ĉina [[esperantisto]], kontribuinta al Esperantomovado en [[Ljaŭningo]] (n. [[1918]]) * [[2004]]: [[Yogi Bhajan]], barata [[sikismo|siĥa]] jogano (n. [[1929]]) * [[2004]]: [[Dezső Jenei]], rumania hungara inĝeniero pri mekaniko, vortaristo (n. [[1919]]) * [[2010]]: [[Colette Renard]], franca kantistino kaj aktorino (n. [[1924]]) * [[2012]]: [[Chadli Bendjedid]], alĝeria politikisto kaj kolonelo, komandanto de [[Alĝeria Milito de Sendependeco]], ĝenerala sekretario de [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|Naciliberiga Fronto]], [[prezidento de Alĝerio]] (n. [[1929]]) * [[2014]]: [[Igor Mitoraj]], pola [[skulptisto]] (n. [[1944]]) * [[2015]]: [[Árpád Göncz]], hungara juristo, verkisto, tradukisto, opoziciisto, prezidento de [[Hungario]] (n. [[1922]]) * [[2016]]: [[Tadeusz Ryba]], pola aktivulo de postmilita [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] ribelo kadre de la Pola Subtera Sendependeca Armeo, [[Anatemitaj Soldatoj|anatemita soldato]] (n. [[1928]]) * [[2016]]: [[György Márkus]], hungara filozofo (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[József Nepp]], hungara [[animaciisto]] reĝisoro, komponisto, scenaristo (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[Ralphie May]], usona muzikisto, verkisto, komikulo kaj aktoro (n. [[1972]]) * [[2018]]: [[Montserrat Caballé]], kataluna operkantistino ([[soprano]]) (n. [[1933]]) * [[2019]]: [[Vlasta Chramostová]], ĉeĥa aktorino, simbolo de kontraŭstaro al sovetia [[okupado]], partoprenanta [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|veluran revolucion]], persekutata de komunistoj post subskribo de la [[Ĉarto 77]] (n. [[1926]]) * [[2020]]: [[Eddie Van Halen]], usona gitaristo (n. [[1955]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: sankta [[Bruno de Kolonjo]], [[abato]], fondinto de [[kartuzianoj]] * [[Turkmenistano]]: Memortago, la tago de nacia funebro == Tagoj de [[semajno]] == La '''6-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=6-a de oktobro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:6-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|06]] [[Kategorio:6-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1006]] kbl2w204l0bvfkuokl6002waxpx9a3t 9350378 9350377 2026-04-09T16:44:54Z ~2026-21863-17 254944 /* Naskiĝoj */ koncizigo 9350378 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{oktobro}} La '''6-a de oktobro''' estas la 279-a tago de la jaro (la 280-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 86 tagoj restas. Je la 6-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-105]]: [[Gallia Narbonensis]]: [[Romia Respubliko]] malvenkis en la batalo de [[Orange (Francio)|Arausio]] kontraŭ [[teŭtonoj]] kaj [[cimbroj (antikva popolo)|cimbroj]] * [[-69]]: [[Batalo de Tigranakerto]]: [[Romia Respubliko]] konkeris [[Tigranakerto]]n venkante armeon de [[Reĝlando Armenio]] * [[891]]: [[Formoso la 1-a]] iĝis papo * [[1409]]: Armeo de pola reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] rekonkeris [[Bydgoszcz]] de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1419]]: Unueco de ĉeĥa nobelaro, urboj kaj iuj [[eklezio|ekleziaj]] gvidantoj estis formita kun la celo konservi pacon en la lando antaŭ ol la nova monarko [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo]] transprenos la regopovon * [[1582]]: Pro transiro al la [[Gregoria kalendaro]] en naŭ landoj mankis ĉi tiu tago * [[1600]]: Premiero de ''Euridice'', unua konservita [[opero]] en la muzikhistorio, de la itala komponisto [[Jacopo Peri]] * [[1641]]: En [[Varsovio]] [[Duklando Prusujo|prusa duko]] [[Frederiko Vilhelmo (Brandenburgio)|Frederiko Vilhelmo]] [[feŭdo|feŭde]] [[omaĝo|omaĝis]] al la pola reĝo [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao la 4-a]] * [[1667]]: Inter [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] kaj [[Krimea Ĥanlando]] komenciĝis 10-taga batalo apud Podhajce ([[Ternopila provinco]]) * [[1672]]: [[Jan Sobieski]] venkis tataran-kozakan armeon en dutaga batalo de [[Krasnobród]], kadre de la pola-turka milito (1672-1676) – [[turkoj]] kontraŭ sufiĉe granda elaĉetmono finis sieĝon de [[Lvovo]] * [[1683]]: Al [[Nordameriko]] alvenis unua grupo de germanaj [[setlejo|setliĝintoj]] * [[1689]]: [[Aleksandro la 8-a]] iĝis papo * [[1768]]: [[Otomana imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia imperio]] postulante retirigon de la rusa armeo el [[Pollando]] * [[1788]]: Polaj [[marŝalo]]j malfermis Kvarjaran [[Sejmo (Pollando)|Sejmon]] * [[1789]]: Franca reĝa familio estis devigita de revoluciuloj forlasi [[Versailles]] * [[1818]]: Papo [[Pio la 7-a]] atribuis al [[episkopo]]j de [[Varsovio]] titolon de [[primaso]] de [[Kongresa Pollando]] * [[1848]]: [[Hungara revolucio de 1848]]: En [[Vieno]], pro sciigo pri ekmarŝo de aŭstra armeo por subpremi la [[Hungara revolucio de 1848|hungaran revolucion]], eksplodis porhungara ribelo * [[1849]]: [[Arad (urbo)|Arad]]: [[la 13 martiroj de Arad|ekzekuto de 13 hungaraj generaloj de la hungara liberecbatalo]] kune kun la unua ĉefministro de Hungario [[Lajos Batthyány]] * [[1854]]: 53 personoj pereis kaj centoj vundiĝis pro serio da [[incendio]]j kaj eksplodoj en la urboj [[Newcastle-upon-Tyne]] kaj [[Gateshead]] * [[1889]]: En [[Parizo]] sur [[Montmartre]] oni malfermis la [[kabaredo]]n [[Moulin Rouge|''Ruĝa Muelejo'']] * [[1898]]: Usona kolegia muzika frataro por viroj [[Phi Mu Alpha Sinfonia]] estis fondita en [[Indianio]]; [[Aŭstrio]] [[anekso|aneksis]] [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnion kaj Hercegovinon]]; [[Kreto (insulo)|Respubliko Kreto]] anoncis sendependecon (de [[Turkio]]) - ne agnoskita internacie * [[1910]]: [[Eleftherios Venizelos]] iĝis ĉefministro de Grekio; germana astronomo [[Emil Ernst]] malkovris [[asteroido]]n [[705 Erminia|Erminia]] * [[1913]]: Rusa astronomo [[Grigorij Neujmin]] malkovris asteroidon [[769 Tatjana|Tatjana]] * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Aŭstra armeo komencis ofensivon en [[Serbio]] * [[1919]]: 40-a registaro de [[Bulgario]] estis formita, sub gvido de [[Aleksandr Stambolijski]] * [[1920]]: En [[Moskva Kremlo]] kun [[Lenin]] renkontiĝis [[Herbert Wells]] * [[1923]]: En la [[Vajmara Respubliko]] kreiĝis la dua registaro de [[Gustav Stresemann]]; flugkompanio [[České aerolinie|Ĉeĥoslovakiaj aerlinioj]] fondiĝis; [[Turka Nacia Movado]] eniris al [[Istanbulo]] * [[1927]]: [[Nov-Jorko]]: [[Warner]] okazigis premieron de la unua [[sonfilmo]] [[The Jazz Singer|''La ĵazo-kantisto'']] * [[1933]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Krakovo]] okazis festado de la 250-a datreveno de la [[batalo de Vieno]] * [[1934]]: [[Lluís Companys]] proklamis Katalunan Ŝtaton reage al eniro de konservativuloj en la registaro de la [[Dua Hispana Respubliko]] * [[1937]]: En [[Budapeŝto]] fondiĝas Societo [[Gyula Gömbös]] * [[1938]]: En [[Žilina]] oni proklamis aŭtonomecon de [[Slovakio]] * [[1939]]: [[Soveta invado en Pollandon]]: sovetaj regopovoj anoncis ĝeneralan baloton sur [[Orientaj Limregionoj|polaj teritorioj enkorpigitaj]] al [[Sovetunio]] kaj ordonis transporti al [[militkaptito|internigejo]] en [[Kozelsk]] grupon de polaj oficiroj kaptitaj de la [[Ruĝa Armeo]]; [[invado en Pollandon|Germana-pola milito]]: komandanto de la lasta batalo apud [[Kock]] generalo [[Franciszek Kleeberg]] subskribis [[kapitulaco]]n; dum la kvartaga batalo de Kock germanoj faris ne malpli ol 714 [[ekzekuto]]jn murdinte 16 336 personojn; taĉmentoj de [[SS (organizo)|SS]] pafmortigis en Buszkowo 106, kaj polico en [[Uniejów]] 22 personojn; [[Pola Rezistomovado]]: du [[konspiro|konspiraj]] organizaĵoj fondiĝis, en Varsovio "Warszawianka" (Varsovianino), en [[Katowice]] "Ku Wolności" (Al Libereco); [[Gestapo]] enigis en [[koncentrejo Ravensbrück|koncentrejon Ravensbrück]] 12 polinojn de la [[Asocio de Poloj en Germanio|pola diasporo]] en Germanio * [[1940]]: ''Theater der Stadt Warschau'' (Teatro de Urbo Varsovio) ekfunkciis * [[1941]]: En [[Provinco Vartlando]] okazis amasaj arestoj de pola katolika [[kleriko|klerikaro]] kun fermo de plimultaj [[preĝejo]]j; ĉefo de sekurec-polico kaj sekureca servo sendevigis [[Gestapo]]n havi konsenton pri pliseveriga enketa esploro de [[poloj]] kaj civitanoj de [[Sovetunio]]; en Kleck (nun [[Minska regiono]]) germanaj soldatoj pafmortigis ĉirkaŭ 4000 [[judoj]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana armeo konkeris [[Brjansk]] * [[1942]]: En pola vilaĝo Zieluń ([[Distrikto Żuromiński]]) [[Gestapo]] kaj ĝendarmoj pendigis 20 polojn pro liberigo de komunuma arestejo enprizonigitajn personojn kaj polico en Ciepielów vivbruligis 33 polojn pro kaŝado de judoj; [[Tria Regno]] interkonsentis kun [[Kroatio]] setligi tieajn germanojn al [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]]; [[batalo de Atlantiko]]: pereis germana [[submarŝipo]] ''U-116'' kun la tuta 56-persona skipo; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Kaŭkazio]] [[Wehrmacht]] konkeris [[Malgobeko]]n * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: en [[Poznań]] okazis kunveno de [[Heinrich Himmler]] kun ĉefoj de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] dum kiu oni anoncis [[holokaŭsto|ekstermi]] ĝis fino de la jaro ĉiujn judojn; [[Volinia masakro]]: [[ukraino]]j murdis en vilaĝo Wyżwa ([[Volinio]]) 16 polojn; taĉmento de Popola Gvardio liberigis porjunularan labortendaron en Dwikozy (proksime al [[Sandomierz]]) liberigante ĉirkaŭ 200 personojn; [[Kreto (insulo)|Kreto]]: kvazaŭarmea germana grupo vivbruligis 13 civilulojn; nokte de la 6-a/7-a de oktobro soveta [[aviado]] atakis fervojajn nodojn en [[Minsko]], [[Homel]], [[Ĝankojo]], kaj [[stacidomo]]jn en [[Melitopolo]] kaj Bychów ([[Mahilova regiono]]) * [[1944]]: germanoj en regiono de [[Piotrków Trybunalski]] entreprenis kontraŭ[[partizano|partizanan]] operacon; [[Karpata-dukla operaco]]: Ĉeĥoslovaka Korpuso eniris [[Ĉeĥoslovakio]]n tra [[Dukla montpasejo]]; [[Batalo de Debrecen]] komencita; rezulte de usona bomba aeratako sur [[Stralsund]] pereis pli ol 800 personoj kaj flanke de brita aeratako sur [[Dortmund]] pli ol 1148 * [[1945]]: [[Germanio]]: en [[Munkeno]] aperis "[[Süddeutsche Zeitung]]" * [[1948]]: En [[Parizo]] oni prezentis [[aŭtomobilo]]n [[Citroën 2CV]]; en [[Turkmena SSR]] [[tertremo]] kun forto de 7,3 skuis [[Aŝgabato]]n mortigante 10 000-110 000 homojn; en [[Ĉeĥoslovakio]] [[Nacia Asembleo]] aprobis leĝon pri protektado de la respubliko * [[1949]]: [[Ĉinio]] kaj [[Nord-Koreio]] ligis diplomatiajn kontaktojn * [[1950]]: [[Ĉeĥoslovakio]]: komenciĝis falsa proceso kontraŭ mondĉampionoj de [[glacihokeo]] — 11 [[sportisto]]j estis malliberigitaj * [[1954]]: [[Stalinismo]]: [[primaso]] de [[Pollando]] [[Stefan Wyszyński]] estis translokigita de [[Varmio]] ([[distrikto Lidzbark]]) al [[Prudnik]] - tria [[hejmaresto]] * [[1955]]: En [[Parizo]] oni prezentis [[Citroën DS]] * [[1956]]: Memorkunveno de eterna meĉo de [[Lajos Batthyány]], en Budapeŝto. Antaŭevento por la [[hungara revolucio de 1956]] * [[1958]]: [[Atoma submarŝipo]] ''USS Seawolf'' finis rekordan, 60-tagan submaran navigadon * [[1960]]: Premiero de la filmo [[Spartacus (filmo)|''Spartacus'']] de [[Stanley Kubrick]] * [[1961]]: [[Pollando]]: en [[Toruń]] okazis amasaj protestoj pro likvido de la loka [[seminario]] de [[redemptoranoj]] * [[1966]]: En [[Kalifornio]] oni kontraŭleĝigis [[halucinogeno]]n [[LSD]] * [[1971]]: [[Pola Popola Respubliko]]: en [[Opole]] eksplodis [[bombo]] en [[aŭditorio]] de Supera [[pedagogio|Pedagogia]] [[Altlernejo]] * [[1973]]: [[Arabaj-israelaj militoj]]: [[Egiptio|egipta]] kaj [[Sirio|sira]] armeo invadis surprize la okupitajn de [[Israelo]] teritoriojn el la jaro [[1967]] - komenco de la [[Milito de Jom Kippur]] * [[1975]]: Ukraina futbalklubo [[Dinamo Kievo]] gajnis Superpokalon de Eŭropo * [[1976]]: [[Pekino]]: [[Hua Guofeng]] ordonis aresti tiel nomatan [[Bando de la Kvar|Bandon de la Kvar]] * [[1977]]: Testoflugo de la soveta [[ĉasaviadilo]] [[Mikojan-Gureviĉ MiG-29|MiG-29]] * [[1978]]: En [[Pola Popola Respubliko]] komenciĝis vizito de usona predikisto [[Billy Graham]] * [[1979]]: [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiel unua [[papo]] estis akceptita en [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] * [[1981]]: Prezidento de [[Egiptio]] [[Anwar al-Sadat]] pereis pro atenco * [[1986]]: Apud usona marbordo sinkis soveta [[submarŝipo|submara]] [[atomŝipo]] kun [[balistika misilo|balistikaj misiloj]] K-219 * [[1987]]: [[Fiĝioj]] iĝis respubliko * [[1988]]: [[Litova Soveta Socialisma Respubliko]]: laŭ dispono de Prezidantaro de [[Supera Soveto]] [[Flago de Litovio|trikolora flago]] kaj [[nacia himno de Litovio]] estis leĝigitaj kiel [[simbolo]]j * [[1992]]: [[Lennart Meri]] iĝis unua [[prezidanto de Estonio]] post akiro de [[sendependeco]] * [[1994]]: [[Hispanio]]: [[Universitat Oberta de Catalunya|Malferma Universitato de Katalunio]] fondiĝis * [[1995]]: Revuo "[[Nature (gazeto)|Nature]]" anoncis malkovron de [[ekstersunsistema planedo]] [[51 Pegasi b]] * [[1996]]: [[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] beatigis 13 [[martiro]]jn el Pratulin ([[distrikto Bialski]]) * [[2000]]: Sub premo de amasaj stratprotestoj prezidento de Jugoslavio [[Slobodan Miloŝeviĉ]] demisiis * [[2002]]: Fondinto de [[Opus Dei]] [[José María Escrivá de Balaguer]] estis [[kanonizo|kanonizita]] * [[2006]]: [[Fredrik Reinfeldt]] iĝis ĉefministro de Svedio * [[2007]]: Oficanta prezidento de Pakistano [[Pervez Muŝaraf]] estis elektita por dua oficperiodo * [[2009]]: [[Georgios Andrea Papandreu]] iĝis ĉefministro de Grekio; prezidento de [[Taĝikio]] [[Emomalii Raĥmon]] abolis oficialan [[statuso]]n de la [[rusa lingvo]] * [[2010]]: Prifota [[interkona retejo]] [[Instagram]] fondiĝis * [[2011]]: En [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] okazis kunsido pri plendoj rilataj al la [[masakro de Katin]] * [[2017]]: [[Rusio]]: 17 personoj pereis, kaj 3 grave vundiĝis rezulte de la kolizio de [[trajno]] kun [[aŭtomobilo]] en urbo [[Pokrov]] * [[2018]]: Okcidente de [[Demokratia Respubliko Kongo]] 53 personoj pereis kaj pli ol 100 estis vunditaj rezulte de eksplodo de [[cisterno]], el kiu post kunpuŝiĝo kun [[aŭtobuso]] lokanoj ŝtelis [[brulaĵo]]n * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** en [[Ĥersona provinco]] estis liberigitaj de [[ukrainoj]] laŭvicaj 3 setlejoj; pro rusia raketa atako al [[Zaporiĵo]] pereis 7 personoj ** Pli ol 1000 ukrainaj [[rifuĝinto]]j provantaj de [[Rusio]] trairi al [[Estonio]] estis haltigitaj kaj forveturigitaj en nekonatan direkton; [[Finnlando]] konfirmis la 9-an faskon de armea helpo por Ukrainio; [[landlimo]]n de Ukrainio kun Pollando trapasis 23,1 mil personoj enveturantaj al Pollando, samtage forlasis Pollandon 22 mil personoj * [[2023]], [[2024]] kaj [[2025]]: La [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]] senŝanĝe daŭras == Naskiĝoj == * [[1289]]: [[Venceslao la 3-a]], reĝo de Bohemio, Pollando kaj Hungario (m. [[1306]]) * [[1459]]: [[Martin Behaim]], germana geografo kaj [[navigado|navigisto]] (m. [[1507]]) * [[1510]]: [[John Caius]], angla kortega kuracisto, pioniro de [[anatomio]] (m. [[1573]]) * [[1552]]: [[Matteo Ricci]], itala pastro, kunfondinto de [[Jezuita misio en Ĉinujo]] (m. [[1610]]) * [[1555]]: [[Francisko Nádasdy (militestro)|Francisko Nádasdy]], hungara [[magnato]], militestro (m. [[1604]]) * [[1682]]: [[Bruno Mauricio de Zabala]], hispana militisto kaj kolonia administranto (m. [[1736]]) * [[1764]]: [[Friedrich Jacobs]], germana klasika filologo (m. [[1847]]) * [[1767]]: [[Henriko la 1-a (Haitio)|Henriko la 1-a]], haitia politikisto, militisto, prezidento kaj reĝo (m. [[1820]]) * [[1773]]: [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]], reĝo de Francio (m. [[1850]]) * [[1785]]: [[Albert Methfessel]], germana komponisto kaj dirigento (m. [[1869]]) * [[1795]]: [[György Lahner]], generalo, unu el martiroj de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1797]]: [[Joseph Othmar von Rauscher]], aŭstra juristo kaj teologo, princ-ĉefepiskopo de Vieno (m. [[1875]]) * [[1798]]: [[Franz Ludwig Zahn]], germana pedagogo, teologo kaj lernejestro (m. [[1890]]) * [[1808]]: [[Frederiko la 7-a (Danio)|Frederiko la 7-a]], reĝo de Danio kaj duko de [[Saksio-Lauenburg]] (m. [[1863]]) * [[1808]]: [[Károly Mihályi]], hungara reformita pastro, psikologo, filozofo, akademiano (m. [[1880]]) * [[1820]]: [[Jenny Lind]], sveda [[operkantistino]] ([[soprano]]) (m. [[1887]]) * [[1830]]: [[Julius Bormann]], germana arkitekto (m. [[1892]]) * [[1831]]: [[Julius Wilhelm Richard Dedekind]], germana matematikisto (m. [[1916]]) * [[1846]]: [[George Westinghouse]], usona entreprenisto, inĝeniero kaj inventisto (m. [[1914]]) * [[1847]]: [[Adolf von Hildebrand]], germana skulptisto (m. [[1921]]) * [[1852]]: [[Bruno Abakanowicz]], pola matematikisto, inventisto, [[elektrotekniko|elektroteknikisto]] (m. [[1900]]) * [[1854]]: [[Wilhelm Walloth]], germana verkisto (m. [[1932]]) * [[1871]]: [[Henryk Zamenhof]], pola [[kuracisto]], frato de [[L. L. Zamenhof]], patro de [[Stephen Zamenhof]] (m. [[1932]]) * [[1882]]: [[Dolindo Ruotolo]], itala pastro, [[franciskanoj|franciskano]] (m. [[1970]]) * [[1887]]: [[Le Corbusier]], svisa arkitekto (m. [[1965]]) * [[1887]]: [[Maria Jeritza]], aŭstra kantistino (soprano) (m. [[1982]]) * [[1889]]: [[Maria Dąbrowska]], pola verkistino, tradukistino, subskribinta [[letero de 34|leteron de 34]] (m. [[1965]]) * [[1891]]: [[Kálmán Kalocsay]], hungara kuracisto, profesoro pri [[infektologio]], poeto kaj tradukisto evoluiginta [[Esperantlingva literaturo|Esperantlingvan literaturon]], kunredaktinto de "[[Literatura Mondo]]", kunaŭtoro de ''[[Parnasa Gvidlibro]]'' kaj ''[[Plena Gramatiko]]'', aŭtoro de la antologio de la monda poezio ''[[Tutmonda Sonoro]]'', eldonita en [[Serio Oriento-Okcidento]] kaj ''[[Sekretaj Sonetoj]]'', kompilinto de ''[[Hungara Antologio]]'', tradukinto de la ''[[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]'' de [[Dante Alighieri]] (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Sándor Rónai]], hungara politikisto (m. [[1965]]) * [[1903]]: [[Ernest Walton]], irlanda fizikisto Nobelpremiita (m. [[1995]]) * [[1906]]: [[Jenő Rózsa]], rumania hungara filozofo (m. [[1971]]) * [[1907]]: [[Francisco Gabilondo Soler]], meksika komponisto (m. [[1990]]) * [[1908]]: [[Antal Andor Fülöp]], rumania hungara pentristo (m. [[1979]]) * [[1913]]: [[Katalin Bucsy]], rumania hungara oper-, preĝej- kaj koncertkantistino (m. [[1997]]) * [[1914]]: [[Thor Heyerdahl]], norvega antropologo, vojaĝisto kaj esploristo (m. [[2002]]) * [[1919]]: [[Siad Barre]], somalia militisto, politikisto kaj ŝtatestro (m. [[1995]]) * [[1923]]: [[Yaşar Kemal]], turka-kurda ĵurnalisto, poeto, verkisto kaj defendanto de [[homrajto]]j, adepto de sendependa [[Kurdistano]] (m. [[2015]]) * [[1926]]: [[Lajos Demény]], rumania hungara historiisto, redaktoro, senatano (m. [[2010]]) * [[1930]]: [[Edward Skórzewski]], pola filmreĝisoro kaj scenaristo (m. [[1991]]) * [[1930]]: [[Irma Balogh]], rumania hungara ĵurnalistino kaj porjunulara verkistino * [[1931]]: [[Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ]], soveta astronomo (m. [[2004]]) * [[1931]]: [[Riccardo Giacconi]], usona Nobelpremiita [[astrofizikisto]] (m. [[2018]]) * [[1940]]: [[Árpád Márton (pentristo)|Árpád Márton]], rumania hungara pentristo * [[1944]]: [[Emil Tokarz]], pola [[slavistiko|slavisto]] * [[1944]]: [[Ali Akbar Nateg-Nuri]], irana politikisto * [[1945]]: [[Árpád Uszkai]], rumania hungara lokhistoriisto * [[1946]]: [[Janusz Danecki]], pola profesoro, lingvisto, [[araba lingvo|arabisto]], [[islamisto]], tradukisto kaj literaturisto * [[1948]]: [[Gerry Adams]], irlanda advokato, verkisto, ĉefo de [[Sinn Fein]] * [[1949]]: [[Endre Túros]], rumania hungara instruisto, sociscienca esploristo * [[1951]]: [[Mária Adonyi Nagy]], rumania hungara poetino, tradukistino (m. [[2015]]) * [[1956]]: [[Sadik al-Ahmar]], jemena politikisto kaj batalema opozicia tribestro * [[1958]]: [[László Bocsárdi]], rumania hungara reĝisoro kaj teatrestro * [[1960]]: [[Yves Leterme]], ĉefministro de Belgio * [[1964]]: [[Manuela Gretkowska]], pola verkistino, ĵurnalistino, politikistino * [[1967]]: [[Attila Ambrus]], hungara hokeisto, aŭtoro, famaĉa kiel viskirabisto * [[1972]]: [[Jessica Hausner]], aŭstra filma reĝisorino kaj scenaristino * [[1984]]: [[Imre Kövecsi Kovács]], rumania hungara skulptisto * [[1988]]: [[Horikita Maki]], japana aktorino * [[2000]]: [[Marcin Patrzałek]], [[perkutado|perkuta]] [[fingroplukado|fingropluka]] [[gitaristo]], [[komponisto]] kaj produktanto * [[2002]]: [[Cleopatra Stratan]], filino de moldava-rumana kantisto [[Pavel Stratan]] * [[2003]]: [[Eden Golan]], israela kantistino == Mortoj == * [[869]]: [[Ermentruda de Orleano]], idino de [[Karolo Martelo]] (n. [[825]]) * [[877]]: [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]], reĝo de [[Okcidentfranka imperio|Okcidenta Frankio]] (n. [[823]]) * [[1101]]: [[Bruno de Kolonjo]], germana katolika sanktulo, fondinto de la [[ordeno (eklezio)|ordeno]] [[kartuzianoj]] (n. ĉirkaŭ [[1030]]) *[[1315]]: [[Weichart von Polheim]], ĉefepiskopo de Salcburgo * [[1536]]: [[William Tyndale]], angla helenisto, latinisto, religiulo, teologo, tradukisto de la [[Biblio]], protestanta reformisto (n. ĉirkaŭ [[1494]]) * [[1644]]: [[Izabela de Burbono]], reĝino de Hispanio kaj Portugalio (n. [[1602]]) * [[1651]]: [[Heinrich Albert]], germana poeto, kantokomponisto kaj verkisto (n. [[1604]]) * [[1724]]: [[Charles Dufresny]], franca dramisto, muzikisto, eldonisto, ĵurnalisto (n. [[1648]]) * [[1734]]: [[Gottfried Reiche]], germana [[trumpeto|trumpetisto]] kaj komponisto (n. [[1667]]) * [[1777]]: [[Marie Thérèse Rodet Geoffrin]], gvidantino de [[literatura salono]] (n. [[1699]]) * [[1786]]: [[Antonio Sacchini]], itala komponisto (n. [[1730]]) * [[1794]]: [[Friedrich Gottlieb Barth]], germana instruisto kaj lingvisto (n. [[1738]]) *[[1803]]: [[Johann Christian Sulzberger]], germana kuracisto kaj tinkturproduktanto * [[1815]]: [[Christophe-Philippe Oberkampf]], franca [[industrio|industriisto]] (n. [[1738]]) * [[1819]]: [[Karlo Emanuelo la 4-a de Savojo]], reĝo de [[Sardio]] (n. [[1751]]) * [[1825]]: [[Bernard-Germain de Lacépède]], franca [[natura historio|naturalisto]] kaj politikisto (n. [[1756]]) * [[1837]]: [[Pál Augusztinovics]], hungara juristo, reĝa juĝistmajstro (n. [[1763]]) * [[1848]]: [[Theodor Baillet von Latour]], aŭstra nobelo, oficiro kaj politikisto (n. [[1780]]) * [[1849]]: [[Lajos Batthyány]], unua ĉefministro de Hungario, ekzekutita (n. [[1807]]) * [[1849]]: [[Martiro]]j de la [[hungara revolucio de 1848]]: ** [[Lajos Aulich]], generalo, ministro pri defendo (n. [[1793]]) ** [[János Damjanich]], honvedgeneralo (n. [[1804]]) ** [[Arisztid Dessewffy]], generalo (n. [[1892]]) ** [[Ernő Kiss (general-leŭtenanto)|Ernő Kiss]], hungara general-leŭtenanto (n. [[1799]]) ** [[Károly Knezić]], generalo, (n. [[1808]]) ** [[György Lahner]], generalo (n. [[1795]]) ** [[Karl Leiningen-Westerburg]], generalo (n. [[1819]]) ** [[Vilmos Lázár]], [[kolonelo]] (n. [[1817]]) ** [[József Nagysándor]], generalo (n. [[1804]]) ** [[Ernő Poeltenberg]], generalo (n. [[1813]]) ** [[József Schweidel]], generalo (n. [[1796]]) ** [[Ignác Török]], hungara honvedgeneralo (n. [[1795]]) ** [[Károly Vécsey]], generalo (n. [[1807]]) * [[1873]]: [[Paweł Edmund Strzelecki]], pola [[vojaĝisto]], geologo, geografo, esploristo de [[Aŭstralio]](n. [[1797]]) * [[1878]]: [[Gottlieb Wagner]], germana [[vitejo|vitejisto]] kaj gastejestro (n. [[1794]]) * [[1891]]: [[Charles Stewart Parnell]], irlanda [[terposedanto]], fondinto de [[Irlanda Parlamenta Partio]] (n. [[1846]]) * [[1892]]: [[Alfred, Lord Tennyson]], angla poeto (n. [[1809]]) * [[1905]]: [[Ferdinand von Richthofen]], germana geografo, geologo, esploristo (n. [[1833]]) * [[1919]]: [[Ricardo Palma]], perua ĵurnalisto, verkisto, bibliotekisto kaj politikisto (n. [[1833]]) * [[1925]]: [[Mihály Zsilinszky]], hungara politikisto, instruisto, historiisto (n. [[1838]]) * [[1935]]: [[László Lengyel (ĵurnalisto)|László Lengyel]], hungara ĵurnalisto kaj redaktoro (n. [[1883]]) * [[1938]]: [[János Berecz]], hungara kuracisto, ginekologo, profesoro (n. [[1884]]) * [[1947]]: [[Zoltán Finta]], hungara poeto, verkisto, ĵurnalisto (n. [[1893]]) * [[1947]]: [[Leevi Antti Madetoja]], finna komponisto (n. [[1887]]) * [[1953]]: [[Vera Muĥina]], soveta skulptistino (n. [[1898]]) * [[1960]]: [[Karel Absolon]], ĉeĥa paleontologo, speleologo, zoologo kaj arkeologo (n. [[1877]]) * [[1962]]: [[Tod Browning]], usona aktoro, [[skripto|skriptisto]] kaj reĝisoro (n. [[1880]]) * [[1971]]: [[Vláďa Zíka]], ĉeĥa verkisto (n. [[1900]]) * [[1981]]: [[Anwar al-Sadat]], prezidento de Egiptio, parlamentestro de [[Unuiĝinta Araba Respubliko]], Nobel-premiita, murdita (n. [[1918]]) * [[1981]]: [[Elemér Kocsis]], rumania hungara futbalisto (n. [[1910]]) * [[1982]]: [[Béla Bíró (arthistoriisto)|Béla Bíró]], hungara arthistoriisto, artkritikisto, profesoro (n. [[1899]]) * [[1989]]: [[Bette Davis]], usona aktorino (n. [[1908]]) * [[1995]]: [[Iván Mándy]], hungara verkisto kaj scenaristo (n. [[1918]]) * [[1997]]: [[István Szabó (kuracisto)|István Szabó]], rumania hungara kuracisto (n. [[1921]]) * [[1999]]: [[Amália Rodrigues]], portugala [[faduo]]-kantistino (n. [[1920]]) * [[2002]]: [[Yang Yide]], ĉina [[esperantisto]], kontribuinta al Esperantomovado en [[Ljaŭningo]] (n. [[1918]]) * [[2004]]: [[Yogi Bhajan]], barata [[sikismo|siĥa]] jogano (n. [[1929]]) * [[2004]]: [[Dezső Jenei]], rumania hungara inĝeniero pri mekaniko, vortaristo (n. [[1919]]) * [[2010]]: [[Colette Renard]], franca kantistino kaj aktorino (n. [[1924]]) * [[2012]]: [[Chadli Bendjedid]], alĝeria politikisto kaj kolonelo, komandanto de [[Alĝeria Milito de Sendependeco]], ĝenerala sekretario de [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|Naciliberiga Fronto]], [[prezidento de Alĝerio]] (n. [[1929]]) * [[2014]]: [[Igor Mitoraj]], pola [[skulptisto]] (n. [[1944]]) * [[2015]]: [[Árpád Göncz]], hungara juristo, verkisto, tradukisto, opoziciisto, prezidento de [[Hungario]] (n. [[1922]]) * [[2016]]: [[Tadeusz Ryba]], pola aktivulo de postmilita [[antikomunismo|kontraŭkomunista]] ribelo kadre de la Pola Subtera Sendependeca Armeo, [[Anatemitaj Soldatoj|anatemita soldato]] (n. [[1928]]) * [[2016]]: [[György Márkus]], hungara filozofo (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[József Nepp]], hungara [[animaciisto]] reĝisoro, komponisto, scenaristo (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[Ralphie May]], usona muzikisto, verkisto, komikulo kaj aktoro (n. [[1972]]) * [[2018]]: [[Montserrat Caballé]], kataluna operkantistino ([[soprano]]) (n. [[1933]]) * [[2019]]: [[Vlasta Chramostová]], ĉeĥa aktorino, simbolo de kontraŭstaro al sovetia [[okupado]], partoprenanta [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|veluran revolucion]], persekutata de komunistoj post subskribo de la [[Ĉarto 77]] (n. [[1926]]) * [[2020]]: [[Eddie Van Halen]], usona gitaristo (n. [[1955]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: sankta [[Bruno de Kolonjo]], [[abato]], fondinto de [[kartuzianoj]] * [[Turkmenistano]]: Memortago, la tago de nacia funebro == Tagoj de [[semajno]] == La '''6-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=6-a de oktobro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:6-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|06]] [[Kategorio:6-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1006]] ogut4ko6pyg4izcebzsmtwtm276csoo 9350388 9350378 2026-04-09T16:49:54Z ~2026-21863-17 254944 /* Mortoj */ koncizigo 9350388 wikitext text/x-wiki {{KalendaroOktobro}} {{oktobro}} La '''6-a de oktobro''' estas la 279-a tago de la jaro (la 280-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 86 tagoj restas. Je la 6-a de oktobro okazis, interalie: == Eventoj == * [[-105]]: [[Gallia Narbonensis]]: [[Romia Respubliko]] malvenkis en la batalo de [[Orange (Francio)|Arausio]] kontraŭ [[teŭtonoj]] kaj [[cimbroj (antikva popolo)|cimbroj]] * [[-69]]: [[Batalo de Tigranakerto]]: [[Romia Respubliko]] konkeris [[Tigranakerto]]n venkante armeon de [[Reĝlando Armenio]] * [[891]]: [[Formoso la 1-a]] iĝis papo * [[1409]]: Armeo de pola reĝo [[Ladislao la 2-a Jogajlo]] rekonkeris [[Bydgoszcz]] de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] * [[1419]]: Unueco de ĉeĥa nobelaro, urboj kaj iuj [[eklezio|ekleziaj]] gvidantoj estis formita kun la celo konservi pacon en la lando antaŭ ol la nova monarko [[Sigismondo (Sankta Romia Imperio)|Sigismondo]] transprenos la regopovon * [[1582]]: Pro transiro al la [[Gregoria kalendaro]] en naŭ landoj mankis ĉi tiu tago * [[1600]]: Premiero de ''Euridice'', unua konservita [[opero]] en la muzikhistorio, de la itala komponisto [[Jacopo Peri]] * [[1641]]: En [[Varsovio]] [[Duklando Prusujo|prusa duko]] [[Frederiko Vilhelmo (Brandenburgio)|Frederiko Vilhelmo]] [[feŭdo|feŭde]] [[omaĝo|omaĝis]] al la pola reĝo [[Ladislao la 4-a (Pollando-Litovio)|Ladislao la 4-a]] * [[1667]]: Inter [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] kaj [[Krimea Ĥanlando]] komenciĝis 10-taga batalo apud Podhajce ([[Ternopila provinco]]) * [[1672]]: [[Jan Sobieski]] venkis tataran-kozakan armeon en dutaga batalo de [[Krasnobród]], kadre de la pola-turka milito (1672-1676) – [[turkoj]] kontraŭ sufiĉe granda elaĉetmono finis sieĝon de [[Lvovo]] * [[1683]]: Al [[Nordameriko]] alvenis unua grupo de germanaj [[setlejo|setliĝintoj]] * [[1689]]: [[Aleksandro la 8-a]] iĝis papo * [[1768]]: [[Otomana imperio]] deklaris militon kontraŭ la [[Rusia imperio]] postulante retirigon de la rusa armeo el [[Pollando]] * [[1788]]: Polaj [[marŝalo]]j malfermis Kvarjaran [[Sejmo (Pollando)|Sejmon]] * [[1789]]: Franca reĝa familio estis devigita de revoluciuloj forlasi [[Versailles]] * [[1818]]: Papo [[Pio la 7-a]] atribuis al [[episkopo]]j de [[Varsovio]] titolon de [[primaso]] de [[Kongresa Pollando]] * [[1848]]: [[Hungara revolucio de 1848]]: En [[Vieno]], pro sciigo pri ekmarŝo de aŭstra armeo por subpremi la [[Hungara revolucio de 1848|hungaran revolucion]], eksplodis porhungara ribelo * [[1849]]: [[Arad (urbo)|Arad]]: [[la 13 martiroj de Arad|ekzekuto de 13 hungaraj generaloj de la hungara liberecbatalo]] kune kun la unua ĉefministro de Hungario [[Lajos Batthyány]] * [[1854]]: 53 personoj pereis kaj centoj vundiĝis pro serio da [[incendio]]j kaj eksplodoj en la urboj [[Newcastle-upon-Tyne]] kaj [[Gateshead]] * [[1889]]: En [[Parizo]] sur [[Montmartre]] oni malfermis la [[kabaredo]]n [[Moulin Rouge|''Ruĝa Muelejo'']] * [[1898]]: Usona kolegia muzika frataro por viroj [[Phi Mu Alpha Sinfonia]] estis fondita en [[Indianio]]; [[Aŭstrio]] [[anekso|aneksis]] [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnion kaj Hercegovinon]]; [[Kreto (insulo)|Respubliko Kreto]] anoncis sendependecon (de [[Turkio]]) - ne agnoskita internacie * [[1910]]: [[Eleftherios Venizelos]] iĝis ĉefministro de Grekio; germana astronomo [[Emil Ernst]] malkovris [[asteroido]]n [[705 Erminia|Erminia]] * [[1913]]: Rusa astronomo [[Grigorij Neujmin]] malkovris asteroidon [[769 Tatjana|Tatjana]] * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Aŭstra armeo komencis ofensivon en [[Serbio]] * [[1919]]: 40-a registaro de [[Bulgario]] estis formita, sub gvido de [[Aleksandr Stambolijski]] * [[1920]]: En [[Moskva Kremlo]] kun [[Lenin]] renkontiĝis [[Herbert Wells]] * [[1923]]: En la [[Vajmara Respubliko]] kreiĝis la dua registaro de [[Gustav Stresemann]]; flugkompanio [[České aerolinie|Ĉeĥoslovakiaj aerlinioj]] fondiĝis; [[Turka Nacia Movado]] eniris al [[Istanbulo]] * [[1927]]: [[Nov-Jorko]]: [[Warner]] okazigis premieron de la unua [[sonfilmo]] [[The Jazz Singer|''La ĵazo-kantisto'']] * [[1933]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Krakovo]] okazis festado de la 250-a datreveno de la [[batalo de Vieno]] * [[1934]]: [[Lluís Companys]] proklamis Katalunan Ŝtaton reage al eniro de konservativuloj en la registaro de la [[Dua Hispana Respubliko]] * [[1937]]: En [[Budapeŝto]] fondiĝas Societo [[Gyula Gömbös]] * [[1938]]: En [[Žilina]] oni proklamis aŭtonomecon de [[Slovakio]] * [[1939]]: [[Soveta invado en Pollandon]]: sovetaj regopovoj anoncis ĝeneralan baloton sur [[Orientaj Limregionoj|polaj teritorioj enkorpigitaj]] al [[Sovetunio]] kaj ordonis transporti al [[militkaptito|internigejo]] en [[Kozelsk]] grupon de polaj oficiroj kaptitaj de la [[Ruĝa Armeo]]; [[invado en Pollandon|Germana-pola milito]]: komandanto de la lasta batalo apud [[Kock]] generalo [[Franciszek Kleeberg]] subskribis [[kapitulaco]]n; dum la kvartaga batalo de Kock germanoj faris ne malpli ol 714 [[ekzekuto]]jn murdinte 16 336 personojn; taĉmentoj de [[SS (organizo)|SS]] pafmortigis en Buszkowo 106, kaj polico en [[Uniejów]] 22 personojn; [[Pola Rezistomovado]]: du [[konspiro|konspiraj]] organizaĵoj fondiĝis, en Varsovio "Warszawianka" (Varsovianino), en [[Katowice]] "Ku Wolności" (Al Libereco); [[Gestapo]] enigis en [[koncentrejo Ravensbrück|koncentrejon Ravensbrück]] 12 polinojn de la [[Asocio de Poloj en Germanio|pola diasporo]] en Germanio * [[1940]]: ''Theater der Stadt Warschau'' (Teatro de Urbo Varsovio) ekfunkciis * [[1941]]: En [[Provinco Vartlando]] okazis amasaj arestoj de pola katolika [[kleriko|klerikaro]] kun fermo de plimultaj [[preĝejo]]j; ĉefo de sekurec-polico kaj sekureca servo sendevigis [[Gestapo]]n havi konsenton pri pliseveriga enketa esploro de [[poloj]] kaj civitanoj de [[Sovetunio]]; en Kleck (nun [[Minska regiono]]) germanaj soldatoj pafmortigis ĉirkaŭ 4000 [[judoj]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana armeo konkeris [[Brjansk]] * [[1942]]: En pola vilaĝo Zieluń ([[Distrikto Żuromiński]]) [[Gestapo]] kaj ĝendarmoj pendigis 20 polojn pro liberigo de komunuma arestejo enprizonigitajn personojn kaj polico en Ciepielów vivbruligis 33 polojn pro kaŝado de judoj; [[Tria Regno]] interkonsentis kun [[Kroatio]] setligi tieajn germanojn al [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]]; [[batalo de Atlantiko]]: pereis germana [[submarŝipo]] ''U-116'' kun la tuta 56-persona skipo; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Kaŭkazio]] [[Wehrmacht]] konkeris [[Malgobeko]]n * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: en [[Poznań]] okazis kunveno de [[Heinrich Himmler]] kun ĉefoj de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] dum kiu oni anoncis [[holokaŭsto|ekstermi]] ĝis fino de la jaro ĉiujn judojn; [[Volinia masakro]]: [[ukraino]]j murdis en vilaĝo Wyżwa ([[Volinio]]) 16 polojn; taĉmento de Popola Gvardio liberigis porjunularan labortendaron en Dwikozy (proksime al [[Sandomierz]]) liberigante ĉirkaŭ 200 personojn; [[Kreto (insulo)|Kreto]]: kvazaŭarmea germana grupo vivbruligis 13 civilulojn; nokte de la 6-a/7-a de oktobro soveta [[aviado]] atakis fervojajn nodojn en [[Minsko]], [[Homel]], [[Ĝankojo]], kaj [[stacidomo]]jn en [[Melitopolo]] kaj Bychów ([[Mahilova regiono]]) * [[1944]]: germanoj en regiono de [[Piotrków Trybunalski]] entreprenis kontraŭ[[partizano|partizanan]] operacon; [[Karpata-dukla operaco]]: Ĉeĥoslovaka Korpuso eniris [[Ĉeĥoslovakio]]n tra [[Dukla montpasejo]]; [[Batalo de Debrecen]] komencita; rezulte de usona bomba aeratako sur [[Stralsund]] pereis pli ol 800 personoj kaj flanke de brita aeratako sur [[Dortmund]] pli ol 1148 * [[1945]]: [[Germanio]]: en [[Munkeno]] aperis "[[Süddeutsche Zeitung]]" * [[1948]]: En [[Parizo]] oni prezentis [[aŭtomobilo]]n [[Citroën 2CV]]; en [[Turkmena SSR]] [[tertremo]] kun forto de 7,3 skuis [[Aŝgabato]]n mortigante 10 000-110 000 homojn; en [[Ĉeĥoslovakio]] [[Nacia Asembleo]] aprobis leĝon pri protektado de la respubliko * [[1949]]: [[Ĉinio]] kaj [[Nord-Koreio]] ligis diplomatiajn kontaktojn * [[1950]]: [[Ĉeĥoslovakio]]: komenciĝis falsa proceso kontraŭ mondĉampionoj de [[glacihokeo]] — 11 [[sportisto]]j estis malliberigitaj * [[1954]]: [[Stalinismo]]: [[primaso]] de [[Pollando]] [[Stefan Wyszyński]] estis translokigita de [[Varmio]] ([[distrikto Lidzbark]]) al [[Prudnik]] - tria [[hejmaresto]] * [[1955]]: En [[Parizo]] oni prezentis [[Citroën DS]] * [[1956]]: Memorkunveno de eterna meĉo de [[Lajos Batthyány]], en Budapeŝto. Antaŭevento por la [[hungara revolucio de 1956]] * [[1958]]: [[Atoma submarŝipo]] ''USS Seawolf'' finis rekordan, 60-tagan submaran navigadon * [[1960]]: Premiero de la filmo [[Spartacus (filmo)|''Spartacus'']] de [[Stanley Kubrick]] * [[1961]]: [[Pollando]]: en [[Toruń]] okazis amasaj protestoj pro likvido de la loka [[seminario]] de [[redemptoranoj]] * [[1966]]: En [[Kalifornio]] oni kontraŭleĝigis [[halucinogeno]]n [[LSD]] * [[1971]]: [[Pola Popola Respubliko]]: en [[Opole]] eksplodis [[bombo]] en [[aŭditorio]] de Supera [[pedagogio|Pedagogia]] [[Altlernejo]] * [[1973]]: [[Arabaj-israelaj militoj]]: [[Egiptio|egipta]] kaj [[Sirio|sira]] armeo invadis surprize la okupitajn de [[Israelo]] teritoriojn el la jaro [[1967]] - komenco de la [[Milito de Jom Kippur]] * [[1975]]: Ukraina futbalklubo [[Dinamo Kievo]] gajnis Superpokalon de Eŭropo * [[1976]]: [[Pekino]]: [[Hua Guofeng]] ordonis aresti tiel nomatan [[Bando de la Kvar|Bandon de la Kvar]] * [[1977]]: Testoflugo de la soveta [[ĉasaviadilo]] [[Mikojan-Gureviĉ MiG-29|MiG-29]] * [[1978]]: En [[Pola Popola Respubliko]] komenciĝis vizito de usona predikisto [[Billy Graham]] * [[1979]]: [[Johano Paŭlo la 2-a]] kiel unua [[papo]] estis akceptita en [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] * [[1981]]: Prezidento de [[Egiptio]] [[Anwar al-Sadat]] pereis pro atenco * [[1986]]: Apud usona marbordo sinkis soveta [[submarŝipo|submara]] [[atomŝipo]] kun [[balistika misilo|balistikaj misiloj]] K-219 * [[1987]]: [[Fiĝioj]] iĝis respubliko * [[1988]]: [[Litova Soveta Socialisma Respubliko]]: laŭ dispono de Prezidantaro de [[Supera Soveto]] [[Flago de Litovio|trikolora flago]] kaj [[nacia himno de Litovio]] estis leĝigitaj kiel [[simbolo]]j * [[1992]]: [[Lennart Meri]] iĝis unua [[prezidanto de Estonio]] post akiro de [[sendependeco]] * [[1994]]: [[Hispanio]]: [[Universitat Oberta de Catalunya|Malferma Universitato de Katalunio]] fondiĝis * [[1995]]: Revuo "[[Nature (gazeto)|Nature]]" anoncis malkovron de [[ekstersunsistema planedo]] [[51 Pegasi b]] * [[1996]]: [[Papo]] [[Johano Paŭlo la 2-a]] beatigis 13 [[martiro]]jn el Pratulin ([[distrikto Bialski]]) * [[2000]]: Sub premo de amasaj stratprotestoj prezidento de Jugoslavio [[Slobodan Miloŝeviĉ]] demisiis * [[2002]]: Fondinto de [[Opus Dei]] [[José María Escrivá de Balaguer]] estis [[kanonizo|kanonizita]] * [[2006]]: [[Fredrik Reinfeldt]] iĝis ĉefministro de Svedio * [[2007]]: Oficanta prezidento de Pakistano [[Pervez Muŝaraf]] estis elektita por dua oficperiodo * [[2009]]: [[Georgios Andrea Papandreu]] iĝis ĉefministro de Grekio; prezidento de [[Taĝikio]] [[Emomalii Raĥmon]] abolis oficialan [[statuso]]n de la [[rusa lingvo]] * [[2010]]: Prifota [[interkona retejo]] [[Instagram]] fondiĝis * [[2011]]: En [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] okazis kunsido pri plendoj rilataj al la [[masakro de Katin]] * [[2017]]: [[Rusio]]: 17 personoj pereis, kaj 3 grave vundiĝis rezulte de la kolizio de [[trajno]] kun [[aŭtomobilo]] en urbo [[Pokrov]] * [[2018]]: Okcidente de [[Demokratia Respubliko Kongo]] 53 personoj pereis kaj pli ol 100 estis vunditaj rezulte de eksplodo de [[cisterno]], el kiu post kunpuŝiĝo kun [[aŭtobuso]] lokanoj ŝtelis [[brulaĵo]]n * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: ** en [[Ĥersona provinco]] estis liberigitaj de [[ukrainoj]] laŭvicaj 3 setlejoj; pro rusia raketa atako al [[Zaporiĵo]] pereis 7 personoj ** Pli ol 1000 ukrainaj [[rifuĝinto]]j provantaj de [[Rusio]] trairi al [[Estonio]] estis haltigitaj kaj forveturigitaj en nekonatan direkton; [[Finnlando]] konfirmis la 9-an faskon de armea helpo por Ukrainio; [[landlimo]]n de Ukrainio kun Pollando trapasis 23,1 mil personoj enveturantaj al Pollando, samtage forlasis Pollandon 22 mil personoj * [[2023]], [[2024]] kaj [[2025]]: La [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio]] senŝanĝe daŭras == Naskiĝoj == * [[1289]]: [[Venceslao la 3-a]], reĝo de Bohemio, Pollando kaj Hungario (m. [[1306]]) * [[1459]]: [[Martin Behaim]], germana geografo kaj [[navigado|navigisto]] (m. [[1507]]) * [[1510]]: [[John Caius]], angla kortega kuracisto, pioniro de [[anatomio]] (m. [[1573]]) * [[1552]]: [[Matteo Ricci]], itala pastro, kunfondinto de [[Jezuita misio en Ĉinujo]] (m. [[1610]]) * [[1555]]: [[Francisko Nádasdy (militestro)|Francisko Nádasdy]], hungara [[magnato]], militestro (m. [[1604]]) * [[1682]]: [[Bruno Mauricio de Zabala]], hispana militisto kaj kolonia administranto (m. [[1736]]) * [[1764]]: [[Friedrich Jacobs]], germana klasika filologo (m. [[1847]]) * [[1767]]: [[Henriko la 1-a (Haitio)|Henriko la 1-a]], haitia politikisto, militisto, prezidento kaj reĝo (m. [[1820]]) * [[1773]]: [[Ludoviko-Filipo (Francio)|Ludoviko-Filipo]], reĝo de Francio (m. [[1850]]) * [[1785]]: [[Albert Methfessel]], germana komponisto kaj dirigento (m. [[1869]]) * [[1795]]: [[György Lahner]], generalo, unu el martiroj de la [[hungara revolucio de 1848]] (m. [[1849]]) * [[1797]]: [[Joseph Othmar von Rauscher]], aŭstra juristo kaj teologo, princ-ĉefepiskopo de Vieno (m. [[1875]]) * [[1798]]: [[Franz Ludwig Zahn]], germana pedagogo, teologo kaj lernejestro (m. [[1890]]) * [[1808]]: [[Frederiko la 7-a (Danio)|Frederiko la 7-a]], reĝo de Danio kaj duko de [[Saksio-Lauenburg]] (m. [[1863]]) * [[1808]]: [[Károly Mihályi]], hungara reformita pastro, psikologo, filozofo, akademiano (m. [[1880]]) * [[1820]]: [[Jenny Lind]], sveda [[operkantistino]] ([[soprano]]) (m. [[1887]]) * [[1830]]: [[Julius Bormann]], germana arkitekto (m. [[1892]]) * [[1831]]: [[Julius Wilhelm Richard Dedekind]], germana matematikisto (m. [[1916]]) * [[1846]]: [[George Westinghouse]], usona entreprenisto, inĝeniero kaj inventisto (m. [[1914]]) * [[1847]]: [[Adolf von Hildebrand]], germana skulptisto (m. [[1921]]) * [[1852]]: [[Bruno Abakanowicz]], pola matematikisto, inventisto, [[elektrotekniko|elektroteknikisto]] (m. [[1900]]) * [[1854]]: [[Wilhelm Walloth]], germana verkisto (m. [[1932]]) * [[1871]]: [[Henryk Zamenhof]], pola [[kuracisto]], frato de [[L. L. Zamenhof]], patro de [[Stephen Zamenhof]] (m. [[1932]]) * [[1882]]: [[Dolindo Ruotolo]], itala pastro, [[franciskanoj|franciskano]] (m. [[1970]]) * [[1887]]: [[Le Corbusier]], svisa arkitekto (m. [[1965]]) * [[1887]]: [[Maria Jeritza]], aŭstra kantistino (soprano) (m. [[1982]]) * [[1889]]: [[Maria Dąbrowska]], pola verkistino, tradukistino, subskribinta [[letero de 34|leteron de 34]] (m. [[1965]]) * [[1891]]: [[Kálmán Kalocsay]], hungara kuracisto, profesoro pri [[infektologio]], poeto kaj tradukisto evoluiginta [[Esperantlingva literaturo|Esperantlingvan literaturon]], kunredaktinto de "[[Literatura Mondo]]", kunaŭtoro de ''[[Parnasa Gvidlibro]]'' kaj ''[[Plena Gramatiko]]'', aŭtoro de la antologio de la monda poezio ''[[Tutmonda Sonoro]]'', eldonita en [[Serio Oriento-Okcidento]] kaj ''[[Sekretaj Sonetoj]]'', kompilinto de ''[[Hungara Antologio]]'', tradukinto de la ''[[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]'' de [[Dante Alighieri]] (m. [[1976]]) * [[1892]]: [[Sándor Rónai]], hungara politikisto (m. [[1965]]) * [[1903]]: [[Ernest Walton]], irlanda fizikisto Nobelpremiita (m. [[1995]]) * [[1906]]: [[Jenő Rózsa]], rumania hungara filozofo (m. [[1971]]) * [[1907]]: [[Francisco Gabilondo Soler]], meksika komponisto (m. [[1990]]) * [[1908]]: [[Antal Andor Fülöp]], rumania hungara pentristo (m. [[1979]]) * [[1913]]: [[Katalin Bucsy]], rumania hungara oper-, preĝej- kaj koncertkantistino (m. [[1997]]) * [[1914]]: [[Thor Heyerdahl]], norvega antropologo, vojaĝisto kaj esploristo (m. [[2002]]) * [[1919]]: [[Siad Barre]], somalia militisto, politikisto kaj ŝtatestro (m. [[1995]]) * [[1923]]: [[Yaşar Kemal]], turka-kurda ĵurnalisto, poeto, verkisto kaj defendanto de [[homrajto]]j, adepto de sendependa [[Kurdistano]] (m. [[2015]]) * [[1926]]: [[Lajos Demény]], rumania hungara historiisto, redaktoro, senatano (m. [[2010]]) * [[1930]]: [[Edward Skórzewski]], pola filmreĝisoro kaj scenaristo (m. [[1991]]) * [[1930]]: [[Irma Balogh]], rumania hungara ĵurnalistino kaj porjunulara verkistino * [[1931]]: [[Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ]], soveta astronomo (m. [[2004]]) * [[1931]]: [[Riccardo Giacconi]], usona Nobelpremiita [[astrofizikisto]] (m. [[2018]]) * [[1940]]: [[Árpád Márton (pentristo)|Árpád Márton]], rumania hungara pentristo * [[1944]]: [[Emil Tokarz]], pola [[slavistiko|slavisto]] * [[1944]]: [[Ali Akbar Nateg-Nuri]], irana politikisto * [[1945]]: [[Árpád Uszkai]], rumania hungara lokhistoriisto * [[1946]]: [[Janusz Danecki]], pola profesoro, lingvisto, [[araba lingvo|arabisto]], [[islamisto]], tradukisto kaj literaturisto * [[1948]]: [[Gerry Adams]], irlanda advokato, verkisto, ĉefo de [[Sinn Fein]] * [[1949]]: [[Endre Túros]], rumania hungara instruisto, sociscienca esploristo * [[1951]]: [[Mária Adonyi Nagy]], rumania hungara poetino, tradukistino (m. [[2015]]) * [[1956]]: [[Sadik al-Ahmar]], jemena politikisto kaj batalema opozicia tribestro * [[1958]]: [[László Bocsárdi]], rumania hungara reĝisoro kaj teatrestro * [[1960]]: [[Yves Leterme]], ĉefministro de Belgio * [[1964]]: [[Manuela Gretkowska]], pola verkistino, ĵurnalistino, politikistino * [[1967]]: [[Attila Ambrus]], hungara hokeisto, aŭtoro, famaĉa kiel viskirabisto * [[1972]]: [[Jessica Hausner]], aŭstra filma reĝisorino kaj scenaristino * [[1984]]: [[Imre Kövecsi Kovács]], rumania hungara skulptisto * [[1988]]: [[Horikita Maki]], japana aktorino * [[2000]]: [[Marcin Patrzałek]], [[perkutado|perkuta]] [[fingroplukado|fingropluka]] [[gitaristo]], [[komponisto]] kaj produktanto * [[2002]]: [[Cleopatra Stratan]], filino de moldava-rumana kantisto [[Pavel Stratan]] * [[2003]]: [[Eden Golan]], israela kantistino == Mortoj == * [[869]]: [[Ermentruda de Orleano]], idino de [[Karolo Martelo]] (n. [[825]]) * [[877]]: [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]], reĝo de [[Okcidentfranka imperio|Okcidenta Frankio]] (n. [[823]]) * [[1101]]: [[Bruno de Kolonjo]], germana katolika sanktulo, fondinto de la [[ordeno (eklezio)|ordeno]] [[kartuzianoj]] (n. ĉirkaŭ [[1030]]) * [[1315]]: [[Weichart von Polheim]], ĉefepiskopo de Salcburgo (n. [[1263]]) * [[1536]]: [[William Tyndale]], angla helenisto, latinisto, religiulo, teologo, tradukisto de la [[Biblio]], protestanta reformisto (n. ĉirkaŭ [[1494]]) * [[1644]]: [[Izabela de Burbono]], reĝino de Hispanio kaj Portugalio (n. [[1602]]) * [[1651]]: [[Heinrich Albert]], germana poeto, kantokomponisto kaj verkisto (n. [[1604]]) * [[1724]]: [[Charles Dufresny]], franca dramisto, muzikisto, eldonisto, ĵurnalisto (n. [[1648]]) * [[1734]]: [[Gottfried Reiche]], germana [[trumpeto|trumpetisto]] kaj komponisto (n. [[1667]]) * [[1777]]: [[Marie Thérèse Rodet Geoffrin]], gvidantino de [[literatura salono]] (n. [[1699]]) * [[1786]]: [[Antonio Sacchini]], itala komponisto (n. [[1730]]) * [[1794]]: [[Friedrich Gottlieb Barth]], germana instruisto kaj lingvisto (n. [[1738]]) * [[1803]]: [[Johann Christian Sulzberger]], germana kuracisto kaj tinkturproduktanto (n. [[1730]]) * [[1815]]: [[Christophe-Philippe Oberkampf]], franca [[industrio|industriisto]] (n. [[1738]]) * [[1819]]: [[Karlo Emanuelo la 4-a de Savojo]], reĝo de [[Sardio]] (n. [[1751]]) * [[1825]]: [[Bernard-Germain de Lacépède]], franca [[natura historio|naturalisto]] kaj politikisto (n. [[1756]]) * [[1837]]: [[Pál Augusztinovics]], hungara juristo, reĝa juĝistmajstro (n. [[1763]]) * [[1848]]: [[Theodor Baillet von Latour]], aŭstra nobelo, oficiro kaj politikisto (n. [[1780]]) * [[1849]]: [[Lajos Batthyány]], unua ĉefministro de Hungario (n. [[1807]]) * [[1849]]: [[Martiro]]j de la [[hungara revolucio de 1848]]: ** [[Lajos Aulich]], generalo, ministro pri defendo (n. [[1793]]) ** [[János Damjanich]], honvedgeneralo (n. [[1804]]) ** [[Arisztid Dessewffy]], generalo (n. [[1892]]) ** [[Ernő Kiss (general-leŭtenanto)|Ernő Kiss]], hungara general-leŭtenanto (n. [[1799]]) ** [[Károly Knezić]], generalo, (n. [[1808]]) ** [[György Lahner]], generalo (n. [[1795]]) ** [[Karl Leiningen-Westerburg]], generalo (n. [[1819]]) ** [[Vilmos Lázár]], [[kolonelo]] (n. [[1817]]) ** [[József Nagysándor]], generalo (n. [[1804]]) ** [[Ernő Poeltenberg]], generalo (n. [[1813]]) ** [[József Schweidel]], generalo (n. [[1796]]) ** [[Ignác Török]], hungara honvedgeneralo (n. [[1795]]) ** [[Károly Vécsey]], generalo (n. [[1807]]) * [[1873]]: [[Paweł Edmund Strzelecki]], pola [[vojaĝisto]], geologo, geografo, esploristo de [[Aŭstralio]](n. [[1797]]) * [[1878]]: [[Gottlieb Wagner]], germana [[vitejo|vitejisto]] kaj gastejestro (n. [[1794]]) * [[1891]]: [[Charles Stewart Parnell]], irlanda [[terposedanto]], fondinto de [[Irlanda Parlamenta Partio]] (n. [[1846]]) * [[1892]]: [[Alfred, Lord Tennyson]], angla poeto (n. [[1809]]) * [[1905]]: [[Ferdinand von Richthofen]], germana geografo, geologo, esploristo (n. [[1833]]) * [[1919]]: [[Ricardo Palma]], perua ĵurnalisto, verkisto, bibliotekisto kaj politikisto (n. [[1833]]) * [[1925]]: [[Mihály Zsilinszky]], hungara politikisto, instruisto, historiisto (n. [[1838]]) * [[1935]]: [[László Lengyel (ĵurnalisto)|László Lengyel]], hungara ĵurnalisto kaj redaktoro (n. [[1883]]) * [[1938]]: [[János Berecz]], hungara kuracisto, ginekologo, profesoro (n. [[1884]]) * [[1947]]: [[Zoltán Finta]], hungara poeto, verkisto, ĵurnalisto (n. [[1893]]) * [[1947]]: [[Leevi Antti Madetoja]], finna komponisto (n. [[1887]]) * [[1953]]: [[Vera Muĥina]], soveta skulptistino (n. [[1898]]) * [[1960]]: [[Karel Absolon]], ĉeĥa paleontologo, speleologo, zoologo kaj arkeologo (n. [[1877]]) * [[1962]]: [[Tod Browning]], usona aktoro, [[skripto|skriptisto]] kaj reĝisoro (n. [[1880]]) * [[1971]]: [[Vláďa Zíka]], ĉeĥa verkisto (n. [[1900]]) * [[1981]]: [[Anwar al-Sadat]], prezidento de Egiptio Nobelpremiita (n. [[1918]]) * [[1981]]: [[Elemér Kocsis]], rumania hungara futbalisto (n. [[1910]]) * [[1982]]: [[Béla Bíró (arthistoriisto)|Béla Bíró]], hungara arthistoriisto, artkritikisto, profesoro (n. [[1899]]) * [[1989]]: [[Bette Davis]], usona aktorino (n. [[1908]]) * [[1995]]: [[Iván Mándy]], hungara verkisto kaj scenaristo (n. [[1918]]) * [[1997]]: [[István Szabó (kuracisto)|István Szabó]], rumania hungara kuracisto (n. [[1921]]) * [[1999]]: [[Amália Rodrigues]], portugala [[faduo]]-kantistino (n. [[1920]]) * [[2002]]: [[Yang Yide]], ĉina [[esperantisto]], kontribuinta al Esperantomovado en [[Ljaŭningo]] (n. [[1918]]) * [[2004]]: [[Yogi Bhajan]], barata [[sikismo|siĥa]] jogano (n. [[1929]]) * [[2004]]: [[Dezső Jenei]], rumania hungara inĝeniero pri mekaniko, vortaristo (n. [[1919]]) * [[2010]]: [[Colette Renard]], franca kantistino kaj aktorino (n. [[1924]]) * [[2012]]: [[Chadli Bendjedid]], [[prezidento de Alĝerio]] (n. [[1929]]) * [[2014]]: [[Igor Mitoraj]], pola [[skulptisto]] (n. [[1944]]) * [[2015]]: [[Árpád Göncz]], prezidento de [[Hungario]] (n. [[1922]]) * [[2016]]: [[Tadeusz Ryba]], pola aktivulo de postmilita kontraŭkomunista ribelo (n. [[1928]]) * [[2016]]: [[György Márkus]], hungara filozofo (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[József Nepp]], hungara [[animaciisto]] reĝisoro, komponisto, scenaristo (n. [[1934]]) * [[2017]]: [[Ralphie May]], usona muzikisto, verkisto, komikulo kaj aktoro (n. [[1972]]) * [[2018]]: [[Montserrat Caballé]], kataluna operkantistino ([[soprano]]) (n. [[1933]]) * [[2019]]: [[Vlasta Chramostová]], ĉeĥa aktorino (n. [[1926]]) * [[2020]]: [[Eddie Van Halen]], usona gitaristo (n. [[1955]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: sankta [[Bruno de Kolonjo]], [[abato]], fondinto de [[kartuzianoj]] * [[Turkmenistano]]: Memortago, la tago de nacia funebro == Tagoj de [[semajno]] == La '''6-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; {{Projektoj|wikinewscat=6-a de oktobro}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]. [[Kategorio:6-a de oktobro| ]] [[Kategorio:Oktobro|06]] [[Kategorio:6-a tago de la monato|#10]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1006]] ot4cazubyi9gjyzt2bx4u427wtxyjmz 0 5420 9350544 9287238 2026-04-10T07:51:52Z ~2026-22039-60 254987 /* Naskiĝoj */ 9350544 wikitext text/x-wiki {{KalendaroJulio}} {{Julio}} La '''18-a de julio''' estas la 199-a tago de la jaro (la 200-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 166 tagoj restas. Je la 18-a de julio okazis, interalie: == Eventoj == * [[-586]]: Reĝo de [[Babilonio]] [[Nebukadnecar la 2-a]] konkeris kaj detruis [[Jerusalemo]]n * [[-390]]: [[Romia Respubliko]]: malvenko de romianoj en batalo kontraŭ [[keltoj]] apud rivero Allia (alfluejo de [[Tibero]]) * [[64]]: [[Romia Imperio]]: [[Granda Incendio de Romo]] komenciĝis, post kiu [[Nerono]] komencis persekuti [[kristanismo|kristanojn]] * [[1195]]: [[Batalo de Alarcos]]: [[Almohadoj|almohadaj]] fortoj venkis la kastilian armeon de [[Alfonso la 8-a (Kastilio)|Alfonso la 8-a]] devigante ĝin retiriĝi al [[Toledo]] * [[1216]]: [[Honorio la 3-a]] iĝis papo * [[1290]]: Reĝo [[Eduardo la 1-a (Anglio)|Eduardo la 1-a]] subskribis dekreton pri [[ekziligo]] de ĉiuj [[judoj]] el [[Anglio]] - t.e. 16 000 personoj, laŭ [[hebrea kalendaro]] en la tago kiu memorfestas multe da judaj malfeliĉoj, kiel detruo de la [[Templo de Salomono]] aŭ de la [[Dua Templo]] * [[1323]]: [[Avignon]]: [[Tomaso de Akvino]] estis [[kanonizo|sanktuligita]] de papo [[Johano la 22-a]] * [[1325]]: Reganto de [[aztekoj]] Tenoĉ fondis [[Tenoĉtitlano]]n, ĉefurbon de la ŝtato * [[1362]]: [[Koło]] iĝis [[urbo]] laŭ [[Magdeburga juro]] - fondita de la pola reĝo [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la Granda]] * [[1410]]: Praga ĉefepiskopo [[interdikto|interdiktis]] [[Jan Hus]] * [[1492]]: [[Aleksandro (Pollando-Litovio)|Aleksandro]] estas elektita [[Listo de regantoj de Litovio|grandduko de Litovio]] * [[1570]]: Malfermo de la [[jezuitoj|Jezuita]] [[Kolegio]] en [[Vilno]], la tria jezuita en [[Pola Respubliko]], kiu transformiĝis al [[Vilna Universitato]] * [[1647]]: [[Ĉeĥio]]: [[sturmo]] al la [[Cheb]]-fortikaĵo fare de la imperia garnizono * [[1658]]: [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio * [[1672]]: [[Podolio]]: kadre de pola-[[turkoj|turka]] milito venko de pola-[[kozakoj|kozaka]] armeo en batalo de Ładyżyn (apud [[Suda Bugo]] en [[Vinica provinco]]) * [[1792]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: pola armeo komandata de [[Tadeusz Kościuszko]] sukcese kontraŭstaris kvinoble pli grandan rusan armeon dum la [[Batalo de Dubienka]] * [[1808]]: [[Napoleonaj Militoj]]: [[batalo de Bailén]] ([[Andaluzio]]) komenciĝis - franca malvenko en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] * [[1830]]: Oni voĉdonis unuan [[konstitucio]]n de [[Urugvajo]] * [[1841]]: [[Petro la 2-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 2-a]] kroniĝis kiel lasta imperiestro de Brazilo * [[1850]]: [[Pollando]]: [[incendio]] de [[Krakovo]] detruis duonon de la urbo, estis detruitaj 160 brikdomoj kaj [[domo]]j kaj kelkaj [[preĝejo]]j * [[1863]]: [[Rusia imperio|Rusia ministro]] pri internaj aferoj Pjotr Valujev eldonis sekretan cirkuleron limigantan eldonadon de literaturo en la [[ukraina lingvo]] * [[1863]]: [[Usona Enlanda Milito]]: gvidita de [[kolonelo]] Robert Gould Shaw 54-a [[Masaĉuseco|Masaĉuseca]] Regimento de Infanterio, unua formala afro-usona unuo de la [[Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|unia armeo]] atakis Fortikaĵon Wagner ([[Suda Karolino]]) * [[1870]]: [[Unua Vatikana Koncilio]]: anonco de [[dogmo]] pri la [[papa neeraripovo]] kaj [[papa unuarangeco]] * [[1876]]: [[Montenegro|Montenegra]]-[[Hercegovino|hercegovina]] armeo venkis [[Otomana Imperio|turkojn]] en batalo de [[altebenaĵo (geografio)|altebenaĵo]] Vučji Do * [[1881]]: En [[Brno]] komenciĝas konstruado de la teatro en Hradby, hodiaŭ [[Teatro Mahen]], laŭ la arkitektura projektado de la [[Vieno|viena]] oficejo de tre junaj arkitektoj [[Ferdinand Fellner]] kaj Hermann Helmer - inkluzive de la projektlaboro, la konstruado daŭris nur 18 monatojn * [[1891]]: En [[Prago]] ekfunkciis unua elektra [[tramo]] - la tiel nomata Elektra Fervojo de [[František Křižík]] * [[1898]]: [[Maria Skłodowska-Curie]] kaj [[Pierre Curie]] malkovris [[kemia elemento|kemian elementon]], kiun ili nomis [[polonio]], honore al [[dispartigoj de Pollando|neekzistanta]] politike [[Pollando]] * [[1900]]: [[Notario|Notarie]] pola [[socio]] donacis al sia verkisto [[Henryk Sienkiewicz]] [[bieno]]n en vilaĝo Oblęgorek (proksime al [[Kielce]]) * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Itala [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''[[Giuseppe Garibaldi]]'' estis sinkigita de aŭstro-hungara [[submarŝipo]] ''U-4'' - 53 [[maristo]]j mortis * [[1925]]: [[Adolf Hitler]] publikigis la libron ''[[Mein Kampf]]'' * [[1926]]: [[Transilvanio]]: laŭ iniciato de hungara [[János Kemény (verkisto)|barono]] [[János Kemény]] en [[distrikto Mureș]] estis formita [[Verkista laborkomunumo Helikon]] * [[1931]]: [[Dua Pola Respubliko]]: malantaŭ Varsovia [[citadelo]] estis senrangigita kaj pafmortigita laboranto de Ĝenerala [[Stabo]] kaj soveta agento [[majoro]] Piotr Demkowski * [[1932]]: [[Turkio]] membriĝis al la [[Ligo de Nacioj]]; hungara [[polico]] arestis [[György Kilián]], sekretarion de la Hungara Asocio de Komunistaj Junulaj Laboristoj, Esperanto-aktivulon * [[1936]]: [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio]]: [[Hispanio|hispana]] armeo puĉas ankaŭ en [[Iberio]] kontraŭ la [[Dua Hispana Respubliko]] - 2-a tago de [[Hispana Enlanda Milito]] * [[1940]]: [[Dua Mondmilito]]: [[pola ekzila registaro|Prezidento en ekzilo]] [[Władysław Raczkiewicz]] demisiis [[Władysław Sikorski]] kiel [[ĉefministro]] kaj anstataŭis lin per [[August Zaleski]] pro [[ĥaoso]] dum retiriĝo de pola armeo el [[Francio]] - kolonelo Klimecki kun oficiroj intervenis, venontan tagon post [[mediacio]] de armea generalo [[Kazimierz Sosnkowski]] la prezidento retiris ambaŭ deciojn kaj la [[puĉo]] estis sekretigita; [[Pollando|pola]] kaj [[Britio|brita]] registaroj interkonsentis pri [[politiko|politika]] kaj [[militisto|militista]] kunlaboro; [[litovoj]] transdonis ĉirkaŭ 720 polojn de internigejo en [[Kalvarija]] al sovetaj regopovoj; [[ĉeĥoslovaka ekzila registaro]] kreiĝis - ĉefministro Jan Šrámek, ministro pri eksterlandaj aferoj [[Jan Masaryk]] * [[1941]]: germana 46-a Kirasita Korpuso konkeris [[Jelnja]], kaj 3-a Kirasita Grupo okupis [[Velikije Luki]]; Supera Komandejo [[Ruĝa Armeo]] ordonis kreon de la Fronto de [[Moĵajsko|Moĵajska]] Defend-Linio** [[1942]]: [[Varsovia geto]]: en [[Domo de Orfoj]] gvidata de [[Janusz Korczak]] estis prezentita spektaklo ''Poŝto'' de [[Rabindranath Tagore]]; testoflugo de la germana aviadilo [[Messerschmitt Me 262]], unua [[jetmotoro|jetmotora]] [[ĉasaviadilo]], kiu partoprenos batalojn; registaro de [[Britio]] sciigis la sovetunian registaron pri provizora liverĉesigo de la milita provizaĵo per la norda vojo; [[Sovetunio]]: funkciigo de subakva [[dukto]] tra [[Ladoga (lago)|Ladoga]] ĝis [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: [[Ordnungspolizei|Germanaj policoj]] [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Międzyrzec Podlaski]] 117 judojn kaj 3 polinojn, en Zgłobień (proksime al [[Rzeszów]]) 47 personojn, en [[Radom]] 35 loĝantojn de brikdomo, ktp.; nokte de la 17-a/18-a de julio [[Gestapo]] arestis en [[Navahrudak|Nowogródek]] 120 [[poloj]]n; [[Volinia masakro|Volinia genocido]]: ukrainaj naciistoj murdis pli ol 20 loĝantojn de la pola vilaĝo Tur (en la nuna [[Rivna provinco]]), kaj sieĝataj de la [[Ukraina Ribela Armeo]] ekde la 16-a de julio polaj soldatoj kune kun sinprotektantaj civiluloj en Huta Stepańska (proksime al nuna [[Kostopil]]) sukcesis trarompi la ĉirkaŭigon kaj atingi aliajn memdefendejojn - pli ol 300 personojn [[murdo|murdis]] [[banderanoj]]; Ruĝa Armeo enkondukis al la [[Batalo ĉe Kursko]] trupojn de la [[Stepo|Stepa]] Fronto * [[1944]]: [[Ruĝa Armeo]] malarmigis en Arbaro Rudnicka ([[Distrikto Vilno]]) 1500 soldatojn de [[Pola Enlanda Armeo]], kaj konkeris polan urbon [[Hajnówka]]; en [[Lublin]]-regiono komenciĝis [[Operaco Tempesto]]; usona aviadilaro tage bombatakis germanan [[armea spaco|armean spacon]] de [[Peenemünde]]; [[Dua Pola Korpuso]] de generalo [[Władysław Anders]] konkeris italan urbon [[Ankono]] kun ties strategie grava [[marhaveno]] - mortfalis 388 polaj soldatoj el [[Orientaj Limregionoj]] kune kun publicisto [[Adolf Maria Bocheński]], 1636 vundiĝis kaj 126 perdiĝis; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: trupoj de maldekstra alo de la 1-a Belorusa Fronto atakis en [[Kovel]]-regiono, apogataj de [[artilerio]] de la 1-a [[Pola Armeo en Sovetunio]]; en [[Galicio]] dekstra alo de la 1-a Ukraina Fronto ĉirkaŭis apud [[Brodi]] kelkajn germanajn [[divizio]]jn; britaj trupoj atakis apud [[Caen]], usona 1-a Armeo konkeris [[Saint-Lô]]; [[Kampanjo de Italio|Itala Fronto]]: usona 4-a Armea Korpuso komencis finan atakon al [[Livorno]]; [[Japanio]]: generalo [[Hideki Tojo]] demisiis el posteno de ĉefministro, deklarante ke la [[Japana Imperio]] konfrontas danĝeron, kiu ĝis nun al ĝi ankoraŭ ne minacis * [[1945]]: Ĉirkaŭ 2000 aliancaj [[bombaviadilo]]j atakis [[Tokio]]n; sur [[Gvamo]] ekaktivis komandantaro de Strategiaj Aeraj Fortoj de [[Usona Armeo]]; [[NKVD]] arestis [[majoro]]n Wincenty Chrząszczewski, komandanton de Areo [[Vilno]] de la Delegitaro de [[Armitaj fortoj]] (por Pollando); registaro de [[Bulgario]] agnoskis Provizoran Registaron de Nacia Unueco en Pollando * [[1946]]: En [[Przemyśl]] Sovetunio transdonis al poloj parton de la pola [[biblioteko]] de [[Lvovo|Lvova]] eldonejo [[Ossolineum]] kune kun la pentraĵo "[[Panoramo pri Racławice]]" — la kolektaĵoj estis transportitaj al [[Vroclavo]] * [[1947]]: [[Kuratora Teritorio Pacifikaj Insuloj]] iĝis [[kuratora teritorio]] de [[Usono]]; la reĝo de Britio [[Georgo la 6-a (Britio)|Georgo la 6-a]] subskribis leĝon pri sendependeco de [[Brita Hindio]]; [[Kontraŭjudismo]]: al [[Hajfo]] alnavigis [[ŝipo]] "[[Exodus]]" kun savitaj de [[holokaŭsto]] [[judoj]], al kiuj [[britoj]] rifuzis eliri al la tero * [[1951]]: En [[Varsovio]] komenciĝis proceso de germana [[militkrimo|militkrimulo]] [[Jürgen Stroop]], aŭtoro de t.n. [[Raporto de Stroop]]; signifaj elpeloj el [[Budapeŝto]] finiĝis - [[deviga migrado]] de 13 000 "klasaj eksterteranoj" plejparte al Hortobágy ([[pusto]]). La reloĝiga dekreto estis eldonita la 17-an de junio. * [[1956]]: [[Ernő Gerő]] iĝis unua sekretario de la [[Hungara Socialista Laborista Partio]] anstataŭante [[Mátyás Rákosi]], [[Mihály Farkas]] estis forpelita * [[1958]]: Hungara [[Kortumo]] trudis severan malliberecan punon al gvidantoj de laborista konsilio de la distrikto [[Borsod-Abaúj-Zemplén]] (Rudolf Földvári, [[Attila Nagy (aktoro)|Attila Nagy]] kaj aliaj) * [[1959]]: [[Osvaldo Dorticós Torrado]] iĝis prezidento de Kubo * [[1962]]: En [[Pollando]] 36 [[setlado|setlejoj]] ricevis [[urborajto]]n * [[1966]]: La ĉefa premio de [[Filmfestivalo]] en [[Karlovy Vary]] estis donita al la filmo ''[[Malvarmaj tagoj]]'' de hungara reĝisoro [[András Kovács (filmreĝisoro)|András Kovács]] * [[1968]]: [[Santa Clara (Kalifornio)|Santa Clara]]: usona firmao [[Intel]] fondiĝis - la ĉefa produktoro de [[procesoro]]j * [[1969]]: Radio-Televida Centro ekfunkciis en [[Varsovio]], kiu ĝis nun estas sidejo de [[Telewizja Polska]] * [[1971]]: [[Pelé]] lastan fojon ekludis en la [[brazila nacia teamo de futbalo]] * [[1972]]: [[Egiptio]] ordonis al ĉirkaŭ 20 mil sovetaj armeaj konsilistoj forlasi la landon riproĉinte al [[Moskvo]] neliveron de promesitaj [[armilo]]j * [[1974]]: Vizito de sovetia ŝtatestro [[Leonid Breĵnev]] al [[Varsovio]] * [[1976]]: Rumana [[gimnastiko|gimnastino]] [[Nadia Comăneci]] akiris maksimuman poentaron dum la 21-a [[Somera Olimpiko 1976|Somera Olimpiko]] en [[Montrealo]] - unuafoje en la historio de [[Olimpiaj ludoj]] * [[1991]]: Prezidiumo de [[Jugoslavio]] decidis pri retirigo dum 3 monatoj federacian armeon el la teritorio de [[Slovenio]] * [[1994]]: [[Atenco kontraŭ la AMIA]] - [[Asociación Mutual Israelita Argentina]] en [[Bonaero]]: 85 personoj mortis kaj 300 vundiĝis * [[1995]]: Muzikalbumo de usona-meksika kantistino [[Selena]] ''[[Dreaming of You]]'' aperis - populariganta [[teĥana muziko|teĥanan muzikon]], estis publikigita postmorte * [[1996]]: [[Tamilaj tigroj]] komencis atakon kontraŭ [[militisto|militistejo]] en Mullaitivu, nordorienta parto de [[Srilanko]], kie dum kelkaj tagoj pereis ĉirkaŭ 1300 soldatoj, kio estis la plej granda malvenko de registara armeo dum la [[enlanda milito]] * [[2006]]: Itala polico liberigis 113 [[poloj]]n laborantaj en [[sklavo|sklavecaj]] kondiĉoj en [[trudlaboro|trudlaborejo]] en [[Apulia]], sude de la lando * [[2008]]: Reĝo [[Jigme Khesar Namgyel Wangchuck]] subskribis per ora [[inko]] unuan [[konstitucio]]n de [[Butano]], akceptitan la saman tagon de la parlamento; en [[Belgrado]] estis arestita [[Radovan Karadžić]] * [[2012]]: [[Siria enlanda milito]]: en [[Damasko]] ribelantoj [[atenco|atencis]] kontraŭ [[sidejo]] de nacia sekureco, kie pereis aŭ vundiĝis pluraj ĉefaj politikistoj kaj [[militisto]]j; [[Bulgario]]: en bombatenco sur aviadilejo en [[Burgaso]] pereis atencinto, bulgara [[ŝoforo]] kaj 5 israelaj [[turisto]]j, kiuj estis celo de la [[atenco]], 32 personoj vundiĝis, en tio 11-jara knabino kaj 2 [[gravedeco|gravedaj]] virinoj * [[2013]]: Usona urbo [[Detrojto]] bankrotis * [[2016]]: [[Terorismo]]: [[Bavario]]: 17- jara afgano atakis per [[hakilo]] kaj [[tranĉilo]] pasaĝerojn de trajno sur itinero [[Treuchtlingen]]-[[Würzburg]] mortigante 4 personojn kaj vundante aliajn 4 (en tio 3 serioze) - pafmortigita de polico * [[2019]]: [[Terorismo]]: [[Japanio]]: en intencita [[incendio]] de ''Kyoto Animation'', instituto pri [[animeo]] en [[Kioto]], 36 personoj mortis (en tio en 3 [[malsanulejo]]j), kaj 33 vundiĝis (en tio la [[atenco|atencinto]]) * [[2020]]: [[Vandalismo]]: en [[Francio]] estis ekbruligita la [[Gotika arkitekturo|gotikstila]] [[Katedralo de Nantes]] - [[baroko|baroka]] [[orgeno]], kiu saviĝis de la [[Franca revolucio de 1789|franca revolucio]], detruiĝis * [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Donecka provinco]] estis dufoje pripafata per raketoj el la [[Nigra Maro]]; [[Nikopol (Ukrainio)|Nikopol]] estis pripafita per 60 rusiaj obusoj, kaj en [[Torecko]] pro pripafo pereis 6 civiluloj; [[Ukrainio]] konstatis, ke Rusio ŝajnas prepari novan landan ofensivon proksime al [[Slovjansko]]; prezidento de Ukrainio [[Volodimir Zelenskij]] demisiis ĝeneralan prokurorinon [[Irina Venediktova]] kaj plej superan [[funkciulo]]n de la Sekurec-Servo de Ukrainio Ivan Bakanov — samtempe oni movis 651 aferojn pri [[ŝtatperfido]] kaj [[kunlaborismo]] koncerne la ambaŭ instancoj; Speciala pola medicina trajno alvenis vespere al Pollando kun 32 vunditaj ukrainaj soldatoj, kiujn oni lokis por [[kuracado]] en 11 [[malsanulejo]]j; al instrua centro de Pola Terarmeo alvenis unuaj 7 el 28 usonaj [[tanko]]j Abrams, uzotaj oriente de [[Vistulo]] por sekurigi kontraŭ [[Rusio]] la orientan [[ŝtatlimo]]n; [[Kaja Kallas]] iĝis ĉefministrino de [[Estonio]]. == Naskiĝoj == * [[1501]]: [[Izabela el Aŭstrio]], arkidukino de Aŭstrio, reĝino de Danio, Norvegio kaj Svedio (m. [[1526]]) * [[1504]]: [[Heinrich Bullinger]], svisa protestanta teologo kaj [[reformacio|reformisto]] (m. [[1575]]) * [[1552]]: [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]], imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]], reĝo de [[Ĉeĥio]] kaj [[Hungario]], protektanto de sciencistoj, artistoj, [[alkemio|alkemiistoj]] kaj [[kabalo|kabalistoj]] (m. [[1612]]) * [[1635]]: [[Robert Hooke]], angla sciencisto, malkovrinto de la [[Leĝo de Hooke|leĝo pri elasteco]], de [[Granda Ruĝa Makulo]] sur Jupitero kaj de [[ĉelo]]j (m. [[1703]]) * [[1659]]: [[Hyacinthe Rigaud]], franca pentristo kaj portretisto (m. [[1743]]) * [[1702]]: [[Maria Klementina Sobieska]], pola princino, nepino de [[Johano la 3-a Sobieski]] (m. [[1735]]) * [[1720]]: [[Gilbert White]], angla [[natura historio|naturalisto]] kaj ornitologo (m. [[1793]]) * [[1781]]: [[József Benke]], hungara aktoro, dramtradukisto, fakverkisto (m. [[1855]]) * [[1779]]: [[Gottlob König]], germana forsta pioniro (m. [[1849]]) * [[1788]]: [[Heinrich Reinhold (pentristo)|Heinrich Reinhold]], germana pentristo kaj kuprogravuristo (m. [[1825]]) * [[1797]]: [[Immanuel Hermann Fichte]], germana filozofo (m. [[1879]]) * [[1811]]: [[William Makepeace Thackeray]], angla romanisto, ĵurnalisto kaj satiristo (m. [[1863]]) * [[1831]]: [[Johann Martin Schleyer]], germana katolika pastro, kreinto de [[volapuko]] (m. [[1912]]) * [[1833]]: [[Károly Keleti]], hungara ekonomikisto, statistikisto, profesoro, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (m. [[1892]]) * [[1837]]: [[Vasil Levski]], bulgara revoluciulo, [[nacia heroo]], ekzekutita (m. [[1873]]) * [[1842]]: [[Bartholomäus von Werner]], germana mararmeisto kaj verkisto (m. [[1924]]) * [[1849]]: [[Hugo Riemann]], germana teoriisto, historiisto, pedagogo kaj leksikonisto pri [[muziko]] (m. [[1919]]) * [[1851]]: [[Janka Luĉina]], belorusa poeto verkinta [[beloruse]], ruse kaj pole (m. [[1897]]) * [[1853]]: [[Hendrik Lorentz]], nederlanda Nobelpremiita fizikisto konata pri la klarigo de la [[efiko de Zeeman]] (m. [[1928]]) * [[1862]]: [[Nikolaj Judeniĉ]], rusa generalo de kontraŭbolŝevika [[Blanka movado]] (m. [[1933]]) * [[1864]]: [[Ricarda Huch]], germana verkistino, doktoriĝinta en la [[Universitato de Zuriko]] (m. [[1947]]) * [[1872]]: [[Julius Fučík (komponisto)|Julius Fučík]], ĉeĥa komponisto de dancmuziko (m. [[1916]]) * [[1879]]: [[Karol Wojtyła (patro)|Karol Wojtyła]], pola [[tajloro]] kaj [[oficiro]] (m. [[1941]]) * [[1887]]: [[Vidkun Quisling]], norvega politikisto, post [[Operaco Weserübung]] [[kunlaborismo|kunlaborinta]] kun [[Nazia Germanio]] (m. [[1945]]) * [[1889]]: [[József Nyirő]], rumania hungara verkisto kaj publicisto (m. [[1953]]) * [[1891]]: [[Emil Julius Gumbel]], germana matematikisto kaj politika [[publikigisto]] (m. [[1966]]) * [[1900]]: [[Nathalie Sarraute]], franclingva verkistino, kontribuinta al [[Nova Romano]] (m. [[1999]]) * [[1901]]: [[Stanisław Mikołajczyk]], pola politikisto, aktivulo de popola movado, ĉefministro de [[pola ekzila registaro]], ministro pri [[agrikulturo]], vicĉefministro (m. [[1966]]) * [[1905]]: [[László Halka]], hungara privatoficisto, kunlaborinto de "[[Hungara Heroldo]]", "[[Lingvo Internacia]]" kaj ''[[Hungara Antologio]]'', sekretario de la [[Hungara Esperantista Societo Laborista]] (m. nekonata) * [[1906]]: [[Samuel Ichiye Hayakawa]], usona lingvisto kaj politikisto (m. [[1992]]) * [[1908]]: [[Paco Pilgrimulo]], usona mistikulino, piediranta pac-aktivulino, plurfoje trapasanta [[Usono]]n kaj [[Kanado]]n (m. [[1981]]) * [[1908]]: [[Ĥristo Gorov]], bulgara komunisto, membro de la [[Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj]], publikiganta en "[[Sennaciulo]]", konata de la poemaro ''[[Poemo de l'Plugisto]]'', prezidanto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], [[komitato de UEA|komitatano de UEA]], estrarano de [[Mondpaca Esperantista Movado]], kunorganizanto de [[UK 1963]] kaj [[UK 1978]], eldonisto kaj tradukisto de la [[bulgara literaturo]] (m. [[1999]]) * [[1909]]: [[Andreo Gromiko]], sovetunia diplomato, ministro pri eksteraj aferoj, ekonomikisto, ambasadoro, prezidanto de la [[Supera Soveto de Sovetunio]] (m. [[1989]]) * [[1910]]: [[Kurisu Kei]], japana [[Bohemio|bohemisto]], [[esperantisto]], [[japana|japaniginta]] ''[[La danĝera lingvo|La danĝeran lingvon]]'', [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[2009]]) * [[1912]]: [[Béla Balás]], hungara laboratoria kuracisto (m. [[1973]]) * [[1912]]: [[Zoltán Hegedűs]], hungara poeto, verkisto, redaktoro (m. [[1989]]) * [[1913]]: [[András Arató]], hungara poeto kaj ĵurnalisto (m. [[1945]]) * [[1914]]: [[Margit Szerémy Bródy]], rumania hungara [[oftalmologo]] (m. [[2002]]) * [[1914]]: [[Endre Vajda]], hungara kritikisto, tradukisto (m. [[1984]]) * [[1917]]: [[Fernanda Pivano]], itala ĵurnalistino, verkistino, tradukistino kaj muzika kritikistino (m. [[2009]]) * [[1918]]: [[Nelson Mandela]], prezidento de la Sudafrika Respubliko, [[Nobel-premio pri paco|Nobelpremiita pri paco]] (m. [[2013]]) * [[1920]]: [[Eugen Thurnher]], aŭstra literaturhistoriisto (m. [[2007]]) * [[1921]]: [[John Glenn]], usona [[kosmonaŭto]] kaj politikisto (m. [[2016]]) * [[1922]]: [[Georg Kreisler]], aŭstra komponisto kaj kabaretisto (m. [[2011]]) * [[1922]]: [[Albert Györkös Mányi]], rumania hungara pentristo (m. [[1993]]) * [[1922]]: [[Thomas Kuhn]], usona [[filozofio de scienco|filozofo pri scienco]] kaj historiisto de la [[moderna scienco]] (m. [[1996]]) * [[1927]]: [[Kurt Masur]], germana direktisto (m. [[2015]]) * [[1928]]: [[Simon Vinkenoog]], nederlanda verkisto (m. [[2009]]) * [[1931]]: [[György Barkó]], hungara aktoro (m. [[2024]]) * [[1931]]: [[József Balogh (redaktoro)|József Balogh]], rumania hungara redaktoro, tradukisto (m. [[2006]]) * [[1932]]: [[Jevgenij Jevtuŝenko]], rusa filmreĝisoro, poeto kaj verkisto, kiu kiel la unua komencis kritiki Stalinon, aŭtoro de la poemo ''[[Babij Jar]]'' (n. [[2017]]) * [[1932]]: [[Ákos Kertész]], hungara verkisto (m. [[2022]]) * [[1935]]: [[Ben Vautier|Ben]], franca artisto (m. [[2024]]) * [[1936]]: [[Magda Kásler Barabás]], rumania hungara kantistino * [[1938]]: [[Jan Stanisław Skorupski]], pola verkisto, eseisto kaj radi-televida redaktoro pri [[literaturo]], gvidanto de ekologia kampanjo pri [[Danubo]], [[esperanta literaturo|esperantlingva poeto]], aŭtoro de [[soneto]]j en la [[pola]] kaj [[esperanto]], enestanta en la [[Guinness-libro de rekordoj]] * [[1938]]: [[Paul Verhoeven]], nederlanda reĝisoro, konata de ''[[Spetters]]'', vivanta en Usono * [[1942]]: [[Zoltán Szőnyi]], rumania hungara muzikinstruisto, pianisto, dirigento * [[1950]]: Sir [[Richard Branson]], brita entreprenisto kaj bonfaremulo * [[1951]]: [[Elio Di Rupo]], ĉefministro de Belgio, urbestro de [[Mons (Belgio)|Mons]] * [[1957]]: [[Sándor Bíró (ŝakisto)|Sándor Bíró]], rumania hungara ŝakisto, internacia ŝakmajstro * [[1957]]: [[Nikola Rašić]], kroata esperantisto loĝanta en [[Roterdamo]], kunlaboranto de [[Internacia Kultura Servo]] en [[Zagrebo]], [[Konstanta Kongresa Sekretario]] en la [[Centra Oficejo de UEA]], kontribuinta al reta [[Esperanto-gazeto]] "[[Libera Folio]]", al [[Zagreba metodo]], kaj al la festlibro ''[[En la mondon venis nova lingvo]]'', aŭtoro de ''[[Rondo Familia]]'' * [[1957]]: [[Valentin Melnikov]], sovetia, rusia kemiisto, komputisto, [[esperanto|esperantlingva]] poeto kaj tradukisto, aktivulo de la [[Rusia Esperantista Unio]], kunredaktoro de ''[[Moskvaro]]'', ''[[Mondoj]]'', ''[[Moskvaj sonoriloj]]'', redakciano de "[[La Ondo de Esperanto]]", "[[Ruslanda Esperantisto]]", "[[Moskva Gazeto]]", tradukisto de ''[[Eŭgeno Onegin]]'', membro de la [[Akademio de Esperanto]] * [[1963]]: [[Martín Torrijos]], prezidento de Panamo * [[1966]]: [[Mirosław Wróbel]], pola [[sacerdoto]] kaj bibliisto, profesoro pri [[teologio|teologiaj]] sciencoj, tradukisto de ''[[aramea|Aramea]] Biblio'' * [[1976]]: [[Elsa Pataky]], hispana aktorino * [[1980]]: [[Hirosue Ryōko]], japana aktorino kaj popkantistino * [[1982]]: [[Prijanka Ĉopra]], barata filmaktorino kaj [[manekeno (modelo)|modelino]] == Mortoj == * [[640]]: [[Arnulfo de Metz]], franka episkopo, kavaliro, sanktulo, komencinto de la dinastio [[Karolidoj]] (n. ĉirkaŭ [[582]]) * [[715]]: [[Muhammad bin Kasim]], araba [[militisto]] de [[Umajidoj]] (n. [[695]]) * [[1100]]: [[Gotfredo de Bouillon]], princo de [[Loreno]], unu el gvidantoj de la [[unua krucmilito]], unua reĝo de la [[Jerusalema reĝlando]] (n. ĉirkaŭ [[1058]]) * [[1194]]: [[Guy de Lusignan]], franca kavaliro, reĝo de [[Jerusalemo]], malvenkito en la [[Batalo apud Hattin]] (n. [[1150]]) * [[1328]]: [[Engelberto la 2-a de Mark]], germana [[grafo]] de la [[Graflando Mark]] * [[1365]]: [[Lorenzo Celsi]], doĝo de [[Venecia Respubliko]] (n. ĉirkaŭ [[1310]]) * [[1374]]: [[Francesco Petrarca]], itala poeto ankaŭ latinlingva, tradukisto, reprezentanto de [[renesanco]] kaj [[humanismo]] (n. [[1304]]) * [[1450]]: [[Francisko la 1-a (Bretonio)|Francisko la 1-a]], duko de [[Bretonio]] (n. [[1414]]) * [[1566]]: [[Bartolomé de las Casas]], hispana dominikano, kronikisto, defendanto de [[indianoj]] (n. ĉirkaŭ [[1484]]) * [[1610]]: [[Michelangelo Merisi da Caravaggio]], itala pentristo, reprezentanto de frua [[baroko]] (n. [[1571]]) * [[1613]]: [[Ipacij Pacej]], ukraina teologo kaj verkisto, [[ortodoksismo|ortodoksa]] episkopo, kuniniciatinto de [[ Bresta religia unio]], aŭtoro de polemikoj en la [[rusina]] kaj pola lingvoj (n. [[1541]]) * [[1697]]: [[António Vieira]], portugala jezuito, diplomato, verkisto, defendanto de [[indianoj]] en Brazilo (n. [[1608]]) * [[1721]]: [[Antoine Watteau]], franca pentristo, reprezentanto de [[rokoko]] (n. [[1684]]) * [[1735]]: [[Johann Krieger]], germana komponisto (n. [[1651]]) * [[1748]]: [[Benjamin Hederich]], germana instruisto kaj leksikografo (n. [[1675]]) * [[1817]]: [[Jane Austen]], angla verkistino (n. [[1775]]) * [[1872]]: [[Benito Juárez]], prezidento de Meksiko, la unua [[indiano]] kiel amerika ŝtatestro (n. [[1806]]) * [[1890]]: [[Christian Heinrich Friedrich Peters]], usona astronomo (n. [[1813]]) * [[1894]]: [[Charles Marie René Leconte de Lisle]], franca poeto de [[parnasa skolo]], filozofo, tradukisto (n. [[1818]]) * [[1898]]: [[Otto Ribbeck]], germana klasika filologo (n. [[1827]]) * [[1909]]: [[Carlos María de Borbón y Austria-Este]], [[karlismo|karlista]] pretendanto al hispana trono (n. [[1848]]) * [[1914]]: [[Silvio Romero]], brazila verkisto, folkloristo kaj profesoro apoginta Esperanton, ankaŭ dum [[Brazila Kongreso de Esperanto]] (n. [[1851]]) * [[1915]]: [[Gyula Salacz]], hungara politikisto, urbestro de [[Arad]] (n. [[1832]]) * [[1919]]: [[Élise Deroche]], franca aktorino kaj la unua diplomita [[aviado|aviadistino]] en la mondo (n. [[1886]]) * [[1927]]: [[Bazilo Polenov]], rusia, sovetia pentristo kaj pedagogo, lekciisto en [[Altlernejo de belartoj (Rusio)|Altlernejo de belartoj]] (n. [[1844]]) *[[1931]]: [[Karl Georg Brandis]], germana filologo, historiisto, pedagogo, bibliotekisto (n. [[1855]]) * [[1938]]: [[Maria de Rumanio]], reĝino de Rumanio, nepino de [[Viktoria (Britio)]], adeptino de [[Bahaa Kredo]] (n. [[1875]]) * [[1939]]: [[Paul Schneider]], germana [[pastoro]] kaj teologo, la unua evangelia [[kleriko]]-viktimo de germana [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziismo]] (n. [[1897]]) * [[1940]]: [[Gusztáv Kőrösmezei]], hungara aktoro ligita kun [[Satu Mare]] (n. [[1846]]) * [[1944]]: [[Adolf Maria Bocheński]], pola verkisto (n. [[1909]]) * [[1948]]: [[Ede Telcs]], hungara skulptisto, medal-artisto (n. [[1872]]) * [[1949]]: [[Vítězslav Novák]], ĉeĥa komponisto, aŭtoro de [[simfonio]]j, [[opero]]j, [[kantato]]j, reprezentanto de la ĉeĥa moderno, muzikpedagogo (n. [[1870]]) * [[1958]]: [[Henri Farman]], franca aviadisto kaj konstruisto (n. [[1874]]) * [[1967]]: [[Humberto de Alencar Castello Branco]], prezidento de Brazilo (n. [[1900]]) * [[1969]]: [[Eva Vrchlická]], ĉeĥa aktorino, verkistino kaj tradukistino (n. [[1888]]) * [[1976]]: [[Lucie Mannheim]], germana aktorino (n. [[1899]]) * [[1982]]: [[Roman Jakobson]], rusia, usona [[slavistiko|slavistikisto]], kunkreinto de [[strukturismo]] (n. [[1896]]) * [[1988]]: [[Nico (kantistino)|Nico]], germana kantistino, modomanekeno kaj aktorino, konata kiel voĉistino de ''[[The Velvet Underground]]'' (n. [[1938]]) * [[1991]]: [[Michał Falzmann]], pola [[inspektoro]] de la Supera Ĉambro de Kontrolo, malkovrinto de [[skandalo]], murdita kune kun aliaj ŝtataj oficistoj (n. [[1953]]) * [[1992]]: [[Pierce Brodkorb]], usona [[ornitologio|ornitologo]] kaj [[paleontologio|paleontologo]], kies kolekto troviĝas en la [[Florida Muzeo de Natura Historio]] (n. [[1908]]) * [[1993]]: [[Jean Negulesco]], usona reĝisoro kaj scenaristo (n. [[1900]]) * [[1997]]: [[Eugene M. Shoemaker]], usona astronomo, kunfondinto de [[planedoscienco]] kaj kunmalkovrinto de la [[kometo Shoemaker-Levy 9]] (n. [[1928]]) * [[2000]]: [[Sáenz de Oíza]], hispana arkitekto, reprezentanto de la [[moderna arĥitekturo]] (n. [[1918]]) * [[2000]]: [[Lajos Jakab (kantisto)|Lajos Jakab]], rumania hungara operkantisto (n. [[1929]]) * [[2008]]: [[Wojciech Skalmowski]], pola [[orientalisto]] kaj [[slavistiko|slavisto]], aŭtoro de 70 publikaĵoj pri [[irana lingvaro]], [[monda literaturo|literaturisto]], eseisto, publicisto (n. [[1933]]) * [[2009]]: [[Henry Allingham]], brita mekanikisto, super[[centjarulo]] (n. [[1896]]) * [[2014]]: [[Dietmar Schönherr]], aŭstra aktoro kaj moderatoro, kontribuinta al sociaj kaj kulturaj projektoj en [[Nikaragvo]] (n. [[1926]]) * [[2016]]: [[Ossy Kolmann]], aŭstra aktoro kaj kabaredisto (n. [[1928]]) * [[2020]]: [[Lucio Urtubia]], hispana [[masonisto]] kaj [[anarkiisto]], kies domo iĝis sidejo de [[Louise Michel]] (n. [[1931]]) * [[2022]]: [[Claes Oldenburg]], sved-usona popartisto (n. [[1929]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Internacia tago|Internacia Tago]] de [[Nelson Mandela]] - establita de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] en 2009 * [[Urugvajo]]: Tago de la konstitucio == Tagoj de [[semajno]] == La '''18-a de julio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; {{Projektoj}} * [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]. * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; [[Kategorio:18-a de julio| ]] [[Kategorio:Julio|18]] [[Kategorio:18-a tago de la monato|#07]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0718]] 96rfqeyy48n3udq4kcn8s495ye58h9g 0 6811 9350620 9158172 2026-04-10T10:45:26Z Sj1mor 12103 9350620 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kristala nokto''' ({{Lang-de|Kristallnacht|aŭ=Reichskristallnacht}}), konata ankaŭ kiel '''La Nokto de Rompita Vitro''', estis ŝtatorganizita [[pogromo]] kontraŭ la [[Judismo|judaj]] loĝantoj de [[nazia Germanio]] tra la tuta lando ([[Tria regno]]) dum la nokto de la [[9-a de novembro]] ĝis la [[10-a de novembro]], [[1938]].[[Dosiero:Interior view of the destroyed Fasanenstrasse Synagogue, Berlin.jpg|eta|maldekstra|La detruita [[sinagogo]] en [[Berlino]]]]La evento nomiĝis Kristallnacht ([[Germana lingvo|germanlingve]] por "kristala nokto") pro la multaj vendejaj fenestroj kiuj rompiĝis dum la nokto. Hodiaŭ en Germanio oni plejofte nomas ĝin '''Pogromnacht''' ("pogroma nokto"), ĉar la vorto "Kristallnacht" estas kreaĵo de la nazioj. La Kristala nokto ekigis novan fazon de [[kontraŭjudismo|kontraŭjudaj]] agoj de nazia registaro. Antaŭrimedojn por realigi la elmigradon kaj, fine, la ekstermadon de la juda popolo entreprenis la nazioj sen justa proceso. Tiel la okazaĵo estas konsiderita historie kiel la simbola komenco de la [[holokaŭsto]].[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1988-078-08, Herschel Feibel Grynszpan.jpg|eta|200px|[[Herschel Grynszpan]] ĵus arestita]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1979-046-23, Magdeburg, zerstörtes jüdisches Geschäft.jpg|eta|220px|maldekstra|Detruita juda vendejo en [[Magdeburg]]]] [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1970-041-46, München, zerstörte Ohel-Jakob-Synagoge.jpg|eta|220px|dekstra|Bruligita sinagogo en [[Munkeno]]]] == Fono de eventoj == Je la [[7-a de novembro]], 1938, ''Ernst vom Rath'', sekretario de Germana Ambasadejo en [[Parizo]], estis mortpafita de [[Herschel Grynszpan]], juda el germanio kiu fuĝis al [[Francio]]. La [[nazio]]j uzis tion kiel pretekston por lanĉi pogromon kontraŭ la juda loĝantaro tra la lando. == La pogromo == Kvankam la kampanjo devus esti spontana partoprenis ĝin batalgrupoj de [[Sturmabteilung|SA]] kaj eĉ membroj de [[SS (organizaĵo)|SS]]. Rezulte: * oni [[murdo|murdis]] 91 personojn de juda [[nacieco]] * bruligis aŭ detruis 267 (povas esti, laŭ novaj donitaĵoj, ke eĉ pli ol mil) [[sinagogo]]jn * oni detruis 171 [[domo]]jn * [[profana|profanis]] preskaŭ ĉiujn [[juda tombejo|judajn tombejojn]] * setligis en [[koncentrejo]]j ĉirkaŭ 20–30 mil judoj Oni detruis multe da [[artverko]]j de la juda kulturo. Tamen plimulto de germanoj restis pasiva, nur malmultaj aliĝis al ĉi tiu [[vandalismo]]. == Memortago == Hodiaŭ la 9-an de novembro estas ĉiujare markita kiel memortago nomata la Internacia tago kontraŭ Faŝismo kaj Antisemitismo <ref>"[http://dayagainstfascism.eu/09-november/ Kial la 9-an de novembro?]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Internacia Tago Kontraŭ Faŝismo kaj Antisemitismo . Prenite la 28-an de aŭgusto 2022.</ref> <ref>"[https://europeanmemories.net/events/international-day-against-fascism-and-antisemitism/ Internacia Tago Kontraŭ Faŝismo kaj Antisemitismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221109193915/https://europeanmemories.net/events/international-day-against-fascism-and-antisemitism/ |date=2022-11-09 }}" . EUROM. Prenita la 28-an de aŭgusto 2022 .</ref>. Ekde 1989, la jaro de la [[Falo de la Berlina Muro|falo de la berlina muro]] kaj la [[reunuiĝo de Germanio]] estas organizata Internacia batal-tago kontraŭ [[faŝismo]] kaj [[kontraŭjudismo]], sed pli frue la tago estis markita kiel memortago pri la okazaĵo mem. == Vidu ankaŭ == * [[Holokaŭsto]] * [[Kontraŭjudismo]] * [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] * [[Nokto de la longaj tranĉiloj]] * [[Nurenbergaj leĝoj]] * [[Wannsee-konferenco]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Schultheis, Herbert. Die Reichskristallnacht in Deutschland nach Augenzeugenberichten (Bad Neustädter Beiträge zur Geschichte und Heimatkunde Frankens 3). Bad Neustadt a. d. Saale: Rötter Druck und Verlag. 1985. ISBN 978-3-9800482-3-1. * Richard Overy: ''Trzecia Rzesza Historia Imperium'' (Nazia Germanio. Historio de Imperio), [[Varsovio|Warszawa]]: Buchmann 2012. ISBN 978-83-7670-290-2. <gallery> Dosiero:Stolperstein koeln.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|_Hinweita_ _auf_ _das_ _ehemalige_ _Wohnhaus_ _von_ kvar Holokaŭsto-_Opfern_ _mit_ kvar „_Stolpersteinen_“ in Kolonjo --> </gallery> {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Holokaŭsto]] [[Kategorio:Pogromoj]] [[Kategorio:Eventoj en 1938]] [[Kategorio:Antisemitismo en Germanio]] [[Kategorio:Masakroj en la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Politiko de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Judismo en Germanio]] n9t7swlwuygqkemys0l4mvzikbsbgt1 0 7175 9350451 9019763 2026-04-09T20:12:52Z ~2026-21897-09 254956 /* La nomo alilingve */ 9350451 wikitext text/x-wiki {{TemasPri|Sankta Johano la Baptisto|Sankta Johano}} {{Informkesto sanktulo |nomo= Johano la Baptisto |dato de naskiĝo=[[-7|7 a.K.]] |dato de morto=[[30]] |tago de festo=[[24-a de junio]] |kultata en=[[Romkatolika Eklezio]], [[Ortodoksa Eklezio]], [[Orientaj Eklezioj]], |[[Anglikanismo]], [[Islamo]], [[mandeoj|Mandeanismo]] |dosiero=Baptism-christ.jpg |grandeco de dosiero=200px |priskribo=''La baptado de Kristo'', de [[Piero della Francesca]], 1449 |loko de naskiĝo= |loko de morto= |titolo=antaŭulo, baptisto, martiro |dato de beatigo= |loko de beatigo= |beatigita de= |dato de kanonizo= |loko de kanonizo= |kanonizita de= |atributoj=[[Kristanaj martiroj|Martiro]]; Kruco, ŝafido, lia propra kapo |patroneco=sankta patrono de [[Franclingvio|franclingva]] [[Kanado]], [[Novlando kaj Labradoro|Novlando]], [[Puerto Rico]], [[Malta ordeno]] de Jerusalemo, [[Florenco]], [[Ĝenovo]], [[Jordanio]], [[Xewkija]] kaj multaj aliaj lokoj |ĉefsanktejo=[[kirko de Sankta Johano la Baptisto en Jerusalemo]] |dato de subpremo= |disputeblaj demandoj= }} '''Johano la Baptisto''' ([[hebree]] יוחנן, festo je la [[24-a de junio]]) estas personego de la [[Nova testamento]] de la [[Biblio]]. [[Ermito]] kaj predikanto inter la judoj en la tempo de [[Jesuo Kristo]], kaj parenco (kuzo) de [[Jesuo]]. Laŭ la [[Evangelio]]j, Johano deklaris, "Mi estas voĉo de krianto en la dezerto: Rektigu la vojon de la Eternulo." (Pli precize, laŭ la "Londona Biblio": Mt. 3.3; "''Li estas tiu, pri kiu estis dirite per la profeto Jesaja: Voĉo de krianto en la dezerto: Pretigu la vojon de la Eternulo, Rektigu Liajn irejojn.''") Kristanoj kredas, ke Dio sendis Johanon por prepari por la alveno de la [[Mesio]]. Johano nomiĝis ''la Baptisto'' ĉar li baptis liajn sekvantojn per akvo. '''Johano la Baptisto''' naskiĝis ĉirkaŭ [[-7|7 a.K.]] Liaj gepatroj, [[Zeĥarja (patro de Johano la Baptisto)|Zeĥarja]] kaj [[Elizabeto (patrino de Johano la Baptisto)|Elizabeto]], estis grandaĝaj kiam li naskiĝis. Johano la Baptisto fariĝis '''[[nazireo]]''' kiam li estis junulo. Elizabeta kaj Zeĥarja alkondukis sian filon al [[En-Gedi]], proksima de la Morta Maro. Tie estis la suda ĉefkvartiro de la nazirea kunfrataro, kaj ie la junulo estis taŭge kaj solene akceptita en tiu ordenon por sia tuta vivo. Post tiuj ceremonioj kaj kiam li estis ĵure promesinta lasi kreski sian haron, sin deteni de iu ajn drinkaĵo, kaj sin deteni tuŝi la mortojn, la familio iris en Jerusalemon, kie antaŭ la templo, Johano finfaris la ceremonion de oferdonoj postulata por tiu promeso de nazireaj votoj. Johano diris la samajn ĵurpromesojn, kiujn estis diritaj de liaj gloraj antaŭuloj, Samsono kaj la profeto Samuelo. Vivdaŭra nazireo estis konsiderata kiel sanktigita kaj sankta personeco. La judoj rigardis nazireon preskaŭ kun la respekto kaj konsidero atribuitaj al la ĉefpastro, kaj tio ne estis stranga, ĉar la vivkonsakritaj nazireoj estis la solaj personoj, krom la ĉefpastroj, kiuj estis permesataj eniri en la templan Plejsanktejon. En la tiel-nomata "[[Judea dezerto]]", Johano vartis siajn ŝafojn laŭ rojo, kiu enfluis en pli grandan fluon ver̂ŝiĝantan en la [[Morta Maro|Mortan Maron]] ĉe En-Gedi. La kolonio de En-Gedi inkludis ne nur vivdaŭrajn aŭ nedaŭre konsekritajn nazireojn, sed ankaŭ multnombrajn aliajn asketajn paŝtistojn, kiuj kolektiĝis en tiun regionon kun siaj ŝafaroj kaj interfratiĝis kun la nazirea kunfrataro. Ili vivtenis sin dank'al la ŝafbredo kaj la donacoj por la ordeno fare de riĉaj judoj. Johano viriĝis en la dezerto kie Dio lin vokis por esti profeto. == La nomo alilingve == [[Latine]] ''Ioannes Baptista'', [[aramee]] ܝܘܚܢܢ (Joĥanan), [[hebree]] ''יוחנן המטביל'' (Jo-hanan ha-matbil), kaj en iuj naciaj lingvoj [[angle]] ''John the Baptist'', [[armene]] ''Հովհաննես Մկրտիչ'' (Hovhannes Mkrtiĉ'), [[bulgare]] ''Йоан Кръстител'' (Joan Krestitel), [[ĉeĥe]] ''Jan Křtitel'', [[dane]] ''Johannes Døberen'', [[estone]] ''Ristija Johannes'', [[eŭske]] ''Joanes Bataiatzailea'', [[finne]] ''Johannes Kastaja'', [[france]] ''Jean-Baptiste'', [[galege]] ''Xoán Bautista'', [[germane]] ''Johannes der Täufer'', [[greke]] ''Ιωαννης ο Βαπτιστης'' (Ιωαννης ο Βαπτιστης), [[hispane]] ''Juan el Bautista'', [[hungare]] ''Keresztelő János'', [[indonezie]] kaj [[jave]] ''Yohanes Pembaptis'', [[irlande]] ''Eoin Baiste'', [[islande]] ''Jóhannes skírari'', [[itale]] ''Giovanni il Battista'', [[japane]] ヨハネ (洗礼者), [[kartvele]] ''იოანე ნათლისმცემელი'' (Ioane natlismtsemeli), [[koree]] 세례자 요한, [[korsike]] ''Ghjuvanni u Battistu'', [[kroate]] ''Ivan Krstitelj'', [[latve]] ''Jānis Kristītājs'', [[litove]] ''Jonas Krikštytojas'' (la lastaj du simple signifas "Johano la kristaniganto", same en la slavaj lingvoj), [[malte]] ''Ġwanni l-Battista'', [[nederlande]] ''Johannes de Doper'', [[norvege]] ''døperen Johannes'', [[pole]] ''Jan Chrzciciel'', [[portugale]] ''João Batista'', [[rumane]] ''Ioan Botezătorul'', [[ruse]] ''Йоанн Креститель'' (Joann Krestitel'), [[serbe]] ''Јован Крститељ'' (Jovan Krstitelj), [[svahile]] ''Yohane Mbatizaji'', [[slovake]] ''Ján Krstiteľ'', [[slovene]] ''Janez Krstnik'', [[svede]] ''Johannes döparen'' kaj [[ukraine]] ''Іван Хреститель'' (Ivan Krestitel'). La kristanaj [[eklezio]]j [[Sankta-Johano festo|festas Johanon]] je la [[24-a de junio]]. Ĉar tiu dato ligiĝas al la somera [[solstico]], multaj gravaj popolaj [[tradicioj]] kaj [[superstiĉo]]j ligiĝas kun ĝi, videble devenaj ne de la [[sanktulo]] mem, sed el antaŭaj praaj [[Paganismo|paganaj]] fontoj. Li estas la protektanta patrono de la regula [[framasonismo]] laŭ la angla framasona konstitucio, pro tio framasonaj loĝioj por la unuaj tri gradoj ofte estas titolitaj ''johano-loĝioj''. Malgraŭ la ĝenerala konateco de la [[24-a de junio]], multaj kristanaj paroĥoj kiuj elektis Johanon kiel sia patrono, festas lin aldone ankaŭ la 29-an de aŭgusto. Tial li estas unu el la tre malmultaj kristanaj sanktruloj kiuj havas pli ol unu oficialan festotagon en la jaro - tion superas nur la sankta Maria, kiu havas tutan vicon de temaj festotagoj en la jaro. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.artchive.com/artchive/L/leonardo/leonardo_baptist.jpg.html fama pentraĵo de Johano la Baptisto] fare de [[Leonardo da Vinci]], ''Sankta Johano la Baptisto''. Oleo sur ligno, ĉirkaŭ 1513-1516. [[Louvre]], Parizo. Eble la plej riĉe esprimiva el liaj pentraĵoj. <gallery> Dosiero:Baptism Site.jpg|{{centre|}} Dosiero:Jacopo da Ponte 004.jpg|{{centre|}} Dosiero:StJohnTheBaptistShrine Damascus 1943.jpg|{{centre|}} Dosiero:Andrea Mantegna 032.jpg|{{centre|}} </gallery> {{-}} == Vidu ankaŭ == {{projektoj}} * [[Johano (nomo)]] * [[Bapto]] [[Kategorio:Johano la Baptisto| ]] [[Kategorio:Sanktuloj]] [[Kategorio:Bibliaj personoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en 30]] [[Kategorio:Kristanaj martiroj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo]] pqd2ksm94ko1nqh0nk2redmdu3kbsy1 0 9162 9350279 9349746 2026-04-09T12:55:56Z Kani 670 /* Subfamilio Fetornitenoj */ 9350279 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> ==Konservado kaj populacioj== La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]]? (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]]? (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'' aŭ ''Stellula calliope'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') ** [[Trimaria kolibro]]? (''Cynanthus lawrencei'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiteka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', 4 specioj, Mez-Ameriko ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Amazilia boucardi'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] ehsjd0fz3dowszkx27ng5ffixqsp0nr 9350490 9350279 2026-04-09T23:06:30Z Kani 670 /* Subfamilio Trokilenoj */ 9350490 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kolibro |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg |dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]] |priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''<br> de [[Ernst Haeckel]], 1904 |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825 |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''<br /> ''[[Trochilinae]]''<br /> ''[[Florisuginae]]''<br /> ''[[Lesbiinae]]''<br /> ''[[Patagoninae]]''<br /> ''[[Polytminae]]'' |vikispecio = |komunejo = }} '''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj "''muŝbirdoj''" pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero. ==Priskribo== [[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]] Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.</ref> Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49">Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.</ref> Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn. Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj. La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].<ref name="Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49"/> ==Konservado kaj populacioj== La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la "Instituto de Enseñanza Media Superior" de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.<ref>Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.</ref> == Genroj kaj specioj de la Trokiledoj == La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.<ref> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ "Hummingbirds".] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025. </ref> === Subfamilio Fetornitenoj === * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]] * ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847) ** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851) * ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818) * ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier & Mulsant, 1852) ** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868) ** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788) * ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847) ** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758) * ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891) * ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822) ** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892) ** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950) ** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier & Mulsant, 1856) ** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887) ** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858) ** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854) ** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851) ** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758) ** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915) ** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847) ** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP & Delattre, 1839) ** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843) ** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846) ** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851) ** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833) ** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852) ** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske & Terborgh, 1977) ** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847) ** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832) ** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897) ** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843) ** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766) ** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835) === Subfamilio Politmenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' ** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' * ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' ** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' * ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' ** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' * ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' ** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' ** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' ** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' ** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' * ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' * ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' * ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' ** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' * ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' ** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' ** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' * ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' * ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' * ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' ** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' ** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' ** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' ** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' ** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' ** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' ** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' * ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' ** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus'' {{Div col end}} === Subfamilio Lesbienoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} === Subfamilio Patagonenoj === * ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') ** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'') === Subfamilio Trokilenoj === {{Div col|cols = 2}} * ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'') * ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') * ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko: ** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') ** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'') * ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'') * ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'') ** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'') ** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'') ** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'') * ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'') ** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'') ** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'') ** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'') ** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'') ** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'') ** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'') ** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'') * ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'') * ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'') * ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'') * ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'') * ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'') * ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'') * ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'') ** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'') * ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'') * ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'') * ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'') ** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'') ** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'') ** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'') ** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'') ** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'') * ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'') * ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko ** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'') ** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'') * ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'') ** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'') * ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko: ** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'') ** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'') * ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio ** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'') ** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'') * ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio: ** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'') ** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'') * ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'') ** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'') * ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'' aŭ ''Stellula calliope'') ** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'') ** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'') ** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'') ** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'') ** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'') ** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'') ** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'') ** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'') * ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'') * ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio ** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'') ** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'') ** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'') ** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'') ** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'') * ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio: ** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'') ** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'') ** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'') ** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'') ** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'') ** [[Trimaria kolibro]]? (''Cynanthus lawrencei'') * ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'') ** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'') ** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'') ** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'') ** [[Ĉiribiteka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'') ** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'') ** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'') ** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'') ** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'') ** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'') * ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko: ** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'') ** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'') * ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', 4 specioj, Mez-Ameriko ** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'') ** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'') ** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'') ** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'') * ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko ** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'') * ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'') * ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio ** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'') * ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'') ** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') * ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'') ** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'') * ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'') ** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'') ** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'') ** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'') ** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'') ** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'') ** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'') ** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'') ** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'') ** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'') * ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'') ** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'') * ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'') ** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'') ** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'') ** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'') * ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko ** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'') ** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'') ** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'') * ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') ** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'') * ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko ** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'') ** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'') ** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') ** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'') ** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'') * ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'') * ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'') * ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'') ** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'') * ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'') * ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'') ** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'') * ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'') * ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko) ** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'') ** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'') * ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko: ** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'') ** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'') ** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'') * ''[[Saucerottia]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'') ** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'') ** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'') ** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'') ** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'') ** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'') ** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'') ** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'') ** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'') ** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'') ** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'') * ''[[Amazilia]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio: ** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'') ** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'') ** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'') ** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'') ** [[Mangrova kolibro]] (''Amazilia boucardi'') * ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'') * ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'') * ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'') ** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'') ** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'') ** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'') ** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'') ** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'') ** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'') ** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'') * ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'') * ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'') ** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'') * ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko ** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'') ** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'') * ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'') ** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'') * ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'') ** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'') ** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'') * ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'') ** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'') ** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'') ** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'') ** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}}) [[Kategorio:Kolibroj| ]] [[Kategorio:Trokiledoj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 75dt70708ug8oi4hbq7y39xt8dje2bc 0 10141 9350383 8771536 2026-04-09T16:47:38Z RG72 11847 9350383 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|biblioteko |kategorio = biblioteko |lando = Ruslando |regiono-ISO = RU }} La '''Biblioteko de Davidov''' estas unu el la plej famaj fruaj [[Esperanto]]-[[biblioteko]]j, nomita laŭ sia kreinto [[Georgo K. Davidov]] en la apudvolga gubernia urbo [[Saratov]], [[Rusio]]. Ĝi estis la plej ampleksa kaj kompleta kolekto de fruaj Esperanto-publikigaĵoj. Ĝi perdiĝis, kaj restis nur la [[Katalogo de Davidov|katalogo]], kiu estas grava [[Bibliografio|bibliografia]] helpilo por studoj pri la [[Frua Esperanto-gazetaro|frua periodo de Esperanto]]. Tiu biblioteko mem perdiĝis post la [[oktobra revolucio]] en la frua epoko de [[Sovetunio]]. Ankaŭ estas atentindaj la statistikaj laboroj de Davidov pri eldonitaj Esperanto-lernolibroj, originala kaj tradukita Esperanta literaturo ("titolaroj") kaj pri [[Esperanto-gazeto|Esperanto-gazetaro]]. Ĝin poste superis la ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'' de [[Petro Stojan]] de [[1929]]. == EdE raporto == En ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' raportis pri ĝi [[Ivan Ŝirjaev]]. Ĝia katalogo aperis dufoje: en [[1908]] ĉe [[Möller & Borel]] en [[Berlino]] kaj en [[1911]] ĉe [[Germana Akademia Esperanto-Ligo]]. Laŭ tiu ĉi dua eldono la biblioteko havis 1996 titolojn de [[libro]]j, [[broŝuro]]j kaj propagandaj folioj presitaj kaj hektografitaj (10.000 titolojn de ĉiaj eldonaĵoj en kaj pri [[Esperanto]] enkalkulante muzikaĵojn, ilustritajn poŝtkartojn, fotografaĵojn, propagandajn markojn ktp.) jene dividitajn (statistiko de [[Esperantista Centra Oficejo]] - ECO) laŭ decimala klasifiko: * [[Filologio]]-[[lingvoscienco]] 53.90% <br /> * [[Literaturo]] 18.98% <br /> * [[Historio]]-[[geografio]] 7.16% <br /> * [[Bibliografio]] 3.00%<br /> * [[Socialaj sciencoj]] 3.26% <br /> * [[Aplikataj sciencoj]] 5.26% <br /> * [[Belartoj]] 3.66% <br /> * [[Religio]] 1.86%<br /> * [[Ekzaktaj sciencoj]] 1.56% <br /> * [[Filozofio]] 1.36% <br /> Post la [[Rusa Revolucio]] [[1917]] la soveta registaro [[Naciigo|naciigis]] la bibliotekon, sed en [[1921]] pro malgrandigo de la regna buĝeto, "Saratova Polit-Prosvet" (Liberiga Regna Institucio) rifuzis ĝian administran kaj financan prizorgadon. Privataj [[Esperantisto]]j (Sajapin, E. Ananjeva) faris heroajn klopodojn por konservi la bibliotekon, (1. [[Sennaciulo]], [[1925]], n-ro 33), kiam tiu magazena ejo, kie estis la biblioteko lokita, estis luigata al privatulo. En [[1922]] la bibliotekon prenis sub sian protekton Saratova Esperanto-Societo, en februaro [[1923]] la gubernia filio de Sovetlanda Esperantista Unuiĝo ([[SEU]]), kies ĝenerala sekretario Sajapin kun sia familio ekloĝis en ĝia malvasta trapolvita ejo. Ĉar la sama ejo servis ankaŭ kiel Esperanto-klubo, kursejo kaj librodeponejo, Sajapin estis devigata por du jaroj [[Sigelo|sigeli]] la ŝrankojn, por ke ne pereu la librotrezoro. Fine en 1925 la Saratova Gubernia Polit-Prosvet komencis akceptadi kaj [[Inventaro|inventarigi]] tiun ĉi multekostan popolan propraĵon, sume 9 500 ekzemplerojn ĉiuspecajn. == Referencoj == {{EdE|Biblioteko de Davidov|linia=jes}} [[Kategorio:Biblioteko de Davidov| ]] [[Kategorio:Esperanto en la Rusia Imperio]] no3cteqzqe1jxro9he8oubeuuxfes6o 0 10254 9350547 9171613 2026-04-10T07:54:02Z ~2026-22039-60 254987 /* Mortoj */ 9350547 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2009}} [[Dosiero:2009_Events_Collage_V2.png|eta|2009 Events Collage V2]] La jaro '''2009''' post Kristo estis [[normala jaro komenciĝanta je ĵaŭdo|normala jaro komenciĝanta je ĵaŭdo (vidu ĉi tie kalendaron)]]. == Resuma listo de gravaj eventoj == Jen resumo de gravaj eventoj de la jaro 2009: 1. Enoficigo de Barack Obama kiel la 44-a prezidento de Usono. 2. Tutmonda pandemio de H1N1 (porka gripo). 3. Morto de Michael Jackson, "Reĝo de Popmuziko". 4. Ekonomia recesio daŭris tutmonde post la 2008 financa krizo. 5. Kopenhaga Klimata Konferenco (COP15) okazis kun limigitaj rezultoj. 6. Aviadila kraŝo de Air France 447 super Atlantiko. 7. Protestoj en Irano post disputita prezidenta elekto. 8. Morto de Senatorino Ted Kennedy, fina membro de la Kennedy-dinastio. 9. Tertremo en L'Aquila, Italio, mortigis pli ol 300 homojn. 10. Lanĉo de Bitcoin kiel unua decentralizita cifereca valuto. 11. Nobelpremio pri Paco al Barack Obama. 12. Unua sukcesa transplanto de la tuta vizaĝo en Hispanio. 13. Fortaj protestoj en Tajlando kontraŭ la registaro. 14. Lanĉo de Bing, nova serĉilo de Microsoft. 15. Morto de pluraj famuloj, inkluzive de [[Patrick Swayze]] kaj [[Walter Cronkite]]. La jaro 2009 estis markita de signifaj politikaj ŝanĝoj, precipe la enoficigo de Barack Obama, kiu simbolis novan epokon en usona politiko. La daŭranta ekonomia recesio influis multajn landojn tutmonde. La H1N1 pandemio montris la vulnereblecon de la monda sansistemo al rapidaj disvastiĝoj de virusoj. La morto de Michael Jackson estis grava evento en la kultura mondo. La Kopenhaga Klimata Konferenco montris la daŭrajn defiojn en la batalo kontraŭ klimatŝanĝiĝo. Teknologie, la lanĉo de Bitcoin komencis novan epokon en ciferecaj financoj. == Eventoj == === Esperantujo === * La 3-a '''[[Somera Esperanto-Studado]]''' okazis inter la [[10-a de julio|10-a]] kaj la [[18-a de julio]] en [[Modra]], [[Slovakio]] * [[IJK 2009|65-a]] '''[[Internacia Junulara Kongreso]]''' okazis inter la [[18-a de julio|18-a]] kaj la [[25-a de julio]] en [[Liberec]], [[Ĉeĥio]] * La [[82-a SAT-Kongreso 2009|Kongreso]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (SAT) okazis en [[Milano]] inter la 18-a kaj la 25-a de julio 2009. * [[94-a UK 2009|94-a]] '''[[Universala Kongreso]]''' okazis inter la [[25-a de julio]] kaj la [[1-a de aŭgusto]] en [[Bjalistoko]], [[Pollando]] === Mondo === * '''[[Eŭropa Unio]]''': [[Eŭropaj balotoj 2009|Balotado]] por [[Eŭropa Parlamento]] * '''[[Litovio]]''': 1000 jaroj de ekzistado * '''[[Rusio]]''': [[Eŭrovido-Kantokonkurso]] en [[Moskvo]] * [[1-a de januaro]] ** [[Eŭropa Unio]]: [[Ĉeĥio]] komencis [[Prezidentado de Konsilio de Eŭropa Unio|Prezidentadon de Konsilio de Eŭropa Unio]] ** [[Slovakio]] eniris [[eŭrozono]]n * [[20-a de januaro]]: [[Usono]]: [[Barack Obama]] ekestis [[prezidento de Usono]] * [[1-a de julio]]: [[Eŭropa Unio]]: [[Svedio]] komencis [[Prezidentado de Konsilio de Eŭropa Unio|Prezidentadon de Konsilio de Eŭropa Unio]] * [[28-a de aŭgusto]] : [[Noel Gallagher]] forlasas la muzikgrupon [[Oasis]] post konflikto kun sia frato [[Liam Gallagher|Liam]] tuj antaŭ surscenejiĝi dum la pariza muzikfestivalo [[Rock en Seine]]. == Naskiĝoj == * [[4-a de majo]]: [[Princo Henrik de Danujo]] == Mortoj == * [[12-a de januaro]]: [[Claude Berri]], franca reĝisoro (n. [[1934]]) * [[27-a de januaro]]: [[John Updike]], usona verkisto (n. [[1932]]) * [[3-a de februaro]]: [[Pavlo Zahrebelnij]], ukraina verkisto (n. [[1924]]) * [[5-a de februaro]]: [[Dana Vávrová]], ĉeĥa-germana aktorino (n. [[1967]]) * [[23-a de februaro]]: [[Ádám Anavi]], hungara poeto (n. [[1909]]) * [[25-a de februaro]]: [[Philip José Farmer]], usona sciencfikcia verkisto (n. [[1918]]) * [[18-a de marto]]: [[Natasha Richardson]], brita aktorino (n. [[1963]]) * [[14-a de aprilo]]: [[Maurice Druon]], franca verkisto (n. [[1918]]) * [[18-a de aprilo]]: [[Kurisu Kei]], japana esperantisto (n. [[1910]]) * [[14-a de majo]]: [[Monica Bleibtreu]], aŭstra aktorino (n. [[1944]]) * [[17-a de majo]]: [[Mario Benedetti]], urugvaja verkisto (n. [[1920]]) * [[3-a de junio]]: [[David Carradine]], usona aktoro (n. [[1936]]) * [[5-a de junio]]: [[Baciro Dabó]], politikisto de Gvineo Bisaŭa (n. [[1958]]) * [[18-a de junio]]: [[Ali Akbar Khan]], barata muzikisto (n. [[1922]]) * [[19-a de junio]]: [[Dalibor Brozović]], kroata esperantisto kaj lingvisto (n. [[1927]]) * [[25-a de junio]]: [[Michael Jackson]], usona kantisto (n. [[1958]]) * [[25-a de junio]]: [[Yasmine (kantistino)|Yasmine]], flandra kantistino kaj televidprezentantino (n. [[1972]]) * [[1-a de julio]]: [[Karl Malden]], usona aktoro (n. [[1912]]) * [[17-a de julio]]: [[Leszek Kołakowski]], pola filozofo (n. [[1927]]) * [[12-a de julio]]: [[Simon Vinkenoog]], nederlanda verkisto (n. [[1928]]) * [[18-a de julio]]: [[Henry Allingham]], eble la plej aĝa viro de la mondo kiam li mortis (n. [[1896]]) * [[18-a de aŭgusto]]: [[Fernanda Pivano]], itala ĵurnalistino (n. [[1917]]) * [[8-a de septembro]]: [[Aage Niels Bohr]], dana fizikisto (n. [[1922]]) * [[14-a de septembro]]: [[Patrick Swayze]], usona aktoro (n. [[1952]]) * [[1-a de novembro]]: [[Claude Lévi-Strauss]], franca antropologo (n. [[1908]]) * [[20-a de decembro]]: [[Tavo Burat]], itala ĵurnalisto (n. [[1932]]) * [[8-a de decembro]]: [[Brittany Murphy]], usona aktorino (n. [[1977]]) {{Projektoj}} l7j2u04php4y3ld823wo919hcxqivyx 0 11381 9350379 9349877 2026-04-09T16:45:05Z RG72 11847 9350379 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Georgo Karpoviĉ DAVIDOV''' (naskiĝis [[1879]] en [[Armavir]], Kaŭkazia distrikto, Kubana provinco, la Rusia imperio — mortis [[1967]]) estis [[rusia esperantisto|rusia]], sovetia esperantisto. Li lernis [[Esperanto]]n en [[1892]]. En [[1903]] li venis al [[Saratovo]] kaj komencis tie fervoran propagandon. En 1905–1907 Davidov subtenis multajn Esperanto-gazetojn, eldonis propagandajn broŝurojn kaj [[sigelmarko]]jn kaj esperantigis kelkajn literaturaĵojn el [[kaŭkazaj lingvoj]]. Plej konata li estas pro sia unika [[Esperanto-biblioteko]], por kiu li penis akiri ĉion presitan en aŭ pri Esperanto. En [[1908]] en [[Berlino]] kaj en [[1911]] en [[Wolfenbüttel]] estis eldonita kompleta [[katalogo de la biblioteko de Davidov]]. La [[biblioteko de Davidov]] perdiĝis post la [[Oktobra revolucio]] dum sekvintaj sociaj perturboj. Ankaŭ estas atentindaj la statistikaj laboroj de Davidov pri eldonitaj Esperanto-lernolibroj, originala kaj tradukita Esperanta literaturo ("titolaroj") kaj pri Esperanto-gazetaro. == Tradukoj == * [[Vrtanes Papazjan|V. Papazjan]]: ''Morituri te salutant,'' armena rakonto. [[Budapeŝto]]: [[Nagy]], 1907. 13 paĝoj (''[[Esperanta Universala Biblioteko]]'' 2.) * [[A. Agaronjan]]: ''Guteton da lakto,'' armena rakonto. Budapeŝto: Nagy, 1907. 10 paĝoj (''Esperanta Universala Biblioteko'' 3.) * ''La jukagiroj,'' etnografia skizo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) * ''Ĉerkesaj rakontoj.'' Budapeŝt: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 6.) * ''Ajcatur,'' armena fabelo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 14 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 9.) ==Vekoj== *''Persaj skizoj''. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) == Eksteraj ligiloj == *[http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=georg+davidov&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Georgo Davidov en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Georgo Davidov en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [[s:Plano Davidov 1914 PE|Plano 1914 eldoni kvin broŝurojn]] pri Esperanto kaj [[Blinduloj]], [[Vegetarismo]], Kristanoj Unuiĝoj, [[Pacismo|Pacifismo]], Virinoj {{EdE|D}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Davidov, Georgo K.}} [[Kategorio:Biblioteko de Davidov]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Armenoj]] e99qn4x0vfumddve2xwxaa28s4i1lpw 9350380 9350379 2026-04-09T16:46:22Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9350380 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Georgo Karpoviĉ DAVIDOV''' (naskiĝis [[1879]] en [[Armavir]], Kaŭkazia distrikto, Kubana provinco, la Rusia imperio — mortis [[1967]]) estis [[rusia esperantisto|rusia]], sovetia esperantisto. Li lernis [[Esperanto]]n en [[1892]]. En [[1903]] li venis al [[Saratovo]] kaj komencis tie fervoran propagandon. En 1905–1907 Davidov subtenis multajn Esperanto-gazetojn, eldonis propagandajn broŝurojn kaj [[sigelmarko]]jn kaj esperantigis kelkajn literaturaĵojn el [[kaŭkazaj lingvoj]]. Plej konata li estas pro sia unika [[Esperanto-biblioteko]], por kiu li penis akiri ĉion presitan en aŭ pri Esperanto. En [[1908]] en [[Berlino]] kaj en [[1911]] en [[Wolfenbüttel]] estis eldonita kompleta [[katalogo de la biblioteko de Davidov]]. La [[biblioteko de Davidov]] perdiĝis post la [[Oktobra revolucio]] dum sekvintaj sociaj perturboj. Ankaŭ estas atentindaj la statistikaj laboroj de Davidov pri eldonitaj Esperanto-lernolibroj, originala kaj tradukita Esperanta literaturo ("titolaroj") kaj pri Esperanto-gazetaro. == Tradukoj == * [[Vrtanes Papazjan|V. Papazjan]]: ''Morituri te salutant,'' armena rakonto. [[Budapeŝto]]: [[Nagy]], 1907. 13 paĝoj (''[[Esperanta Universala Biblioteko]]'' 2.) * [[A. Agaronjan]]: ''Guteton da lakto,'' armena rakonto. Budapeŝto: Nagy, 1907. 10 paĝoj (''Esperanta Universala Biblioteko'' 3.) * ''La jukagiroj,'' etnografia skizo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) * ''Ĉerkesaj rakontoj.'' Budapeŝt: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 6.) * ''Ajcatur,'' armena fabelo. Budapeŝto: Nagy, 1908. 14 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 9.) ==Vekoj== *''Persaj skizoj''. Budapeŝto: Nagy, 1908. 8 paĝoj. (''Esperanta Universala Biblioteko'' 5.) == Eksteraj ligiloj == *[http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&request=georg+davidov&find_code=WRD&x=8&y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Georgo Davidov en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }} * [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Georgo Davidov en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA) * [[s:Plano Davidov 1914 PE|Plano 1914 eldoni kvin broŝurojn]] pri Esperanto kaj [[Blinduloj]], [[Vegetarismo]], Kristanoj Unuiĝoj, [[Pacismo|Pacifismo]], Virinoj {{EdE|D}} {{Ĝermo|esperantisto}} {{bibliotekoj}} {{vivtempo|Davidov, Georgo K.}} [[Kategorio:Biblioteko de Davidov]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Armenoj]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Rusiaj tradukistoj]] dmhasbgwefrntvfrh7f0io39wpqf2lv 0 11526 9350603 9299276 2026-04-10T10:41:18Z Sj1mor 12103 9350603 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Marx-Engels-Forum01.jpg|eta|250px|Karl Marx kaj Friedrich Engels prilaboris teoriojn pri ''ideologio''; ties monumento en Marx-Engels-Forum, [[Berlin-Mitte]].]] [[Dosiero:Destutt Tracy Elements d'idéologie 1.png|eta|dekstre|Unua parto de ''Élémens d’idéologie'' de [[Antoine Destutt de Tracy]].]] '''Ideologio''' aŭ '''ismo''' estas aro kaj kombino de [[ideo]]j kaj [[idealo]]j, kiu formas [[mondkoncepto]]n kaj distingas [[socia grupo|socian grupon]]. Per tiuj oni klopodas klarigi la vivosencon por [[homo]] kiel membro de homgrupo. Tiele ĝi firmigas la apartenon de ano en la grupo, nome la [[socio]]. Laŭ [[Karl Marx]], en [[socio]] enhavanta [[reganta klaso|regantan klason]], tiu [[klaso]] faras, ke sia ideologio estu disvastigata kiel neŭtrala [[mondkoncepto]] en la tutan [[socio]]n, por ke aliaj [[klaso]]j ne ekklopodu ŝanĝi la [[politika ordo|politikan ordon]]. Ideologio povas esti skribe difinita aŭ nur io transdonata de generacio al generacio. Ideologion havas ĉiu [[familio]], ĉiu stratbuba grupo, [[Lernejo|lerneja]] [[Klaso (eduko)|klaso]], [[urbo]], [[vilaĝo]], [[regiono]], [[religio]], [[filozofia skolo]], [[Socia movado|movado]]... Sen [[kredo]] je ideologio homo normale ne vivas, sed sen dubo je la propra ideologio kaj ties supereco super ĉiuj aliaj la homo povas fariĝi kvazaŭ nenormalaĵo, [[monstro]], preta je la plej fifamaj kaj aĉaj agoj nome de sia ideologia konvinko. Psiksociologie, '''Ideologio''' estas aro da [[Konscio|konsciaj]] kaj [[Nekonscio|senkonsciaj]] ideoj kiuj konsistigas oniajn celojn, atendojn, kaj agojn. Ideologio estas ampleksa [[vizio]], maniero rigardi aĵojn (komparu [[Mondorigardo|mondrigardon]]) kiel en pluraj [[Filozofio|filozofiaj tendencoj]] (vidu [[Politika ideologio|politikajn ideologiojn]]), aŭ aro da ideoj proponitaj fare de la dominanta klaso de socio al ĉiuj membroj de tiu socio ("ricevita konscio" aŭ produkto de socianiĝo). Ideologioj estas sistemoj de abstrakta pensaro aplikita al sociaj aferoj kaj tiel igas tiun koncepton centra al [[politiko]]. Implicite ĉiu politika aŭ [[Ekonomiko|ekonomika]] tendenco implicas ideologion sendepende de tio, ĉu ĝi estas prezentita kiel eksplicita sistemo de pensaro. == Historio == [[Dosiero:Condorcet-NB.jpg|eta|220px|maldekstra|[[Markizo de Condorcet]], unu el nomitaj ideologoj, kritikitaj kiel tio fare de ekzemple [[Napoleono Bonaparte]].]] La esprimo "ideologio" estis naskita en la tre kontestataj filozofiaj kaj politikaj debatoj kaj bataloj de la [[Franca Revolucio]] kaj akiris plurajn aliajn signifojn de la fruaj tagoj de la [[Unua Franca Imperio]] ĝis la nuno. La termino estis kreita fare de [[Antoine Destutt de Tracy]] en [[1796]],<ref>jstor 2709242</ref><ref>Hart, David M. (2002) ''[http://www.econlib.org/library/Tracy/DestuttdeTracyBio.html Destutt De Tracy: Annotated Bibliography]''</ref> kunigante la partojn ''ideo'' (proksime al la senco de [[Locke]]) kaj ''-logio''. Li uzis ĝin por rilati al unu aspekto de lia "scienco de ideoj" (al la studo mem, ne la temo de la studo). Li apartigis tri aspektojn, nome: ideologio, ĝenerala [[gramatiko]], kaj [[logiko]], pripensante respektive la [[subjekto]]n, la [[rimedo]]jn, kaj la kialon de tiu [[scienco]].<ref>De Tracy, Destutt (1801) ''Les Éléments d'idéologie'', 3a eld. (1817), p. 4, citita de: Mannheim, Karl (1929) Ideologie und Utopie, 2a piednoto en la ĉapitro ''The problem of "false consciousness"''</ref> Li argumentas, ke inter tiuj aspektoj ideologio estas la plej komuna nomo, ĉar la scienco de ideoj ankaŭ enhavas la studon de iliaj esprimo kaj depreno. Laŭ la [[Historia rekonstruado|historia rekonstruo]] de [[Karl Mannheim]] de la ŝanĝoj en la signifo de la termino "ideologio", la moderna signifo de la vorto estis naskita kiam [[Napoleono Bonaparte]] (kiel [[politikisto]]) uzis ĝin laŭ malkvietiga maniero kontraŭ "la ideologoj" (grupo kiu inkludis pensulojn kiaj [[Pierre Jean Georges Cabanis|Cabanis]], [[Markizo de Condorcet|Condorcet]], [[Henri-Benjamin Constant de Rebeque|Constant]], [[Pierre Claude François Daunou|Daunou]], [[Jean-Baptiste Say|Say]], [[Anne Louise Germaine de Staël|Sinjorino Staël]], kaj [[Antoine Destutt de Tracy|Destutt de Tracy]]), por esprimi la [[avareco]]n de liaj ([[Liberalismo|liberalaj]] kaj [[Respublikismo|respublikanaj]]) politikaj kontraŭuloj. Eble la plej alirebla fonto por la preskaŭ-origina signifo de ideologio estas la verko de [[Hippolyte Taine]] pri la [[Antikva Reĝimo]] (la unua volumo de "Originoj de Nuntempa Francio"). Li priskribas ideologion prefere kiel [[instrufilozofio]] per la [[sokrata metodo]], sed sen etendado de la [[vortoprovizo]] preter kion la ĝenerala leganto jam posedis, kaj sen la ekzemploj de [[observado]] ke [[Aplikataj sciencoj|praktika scienco]] postulus. Taine identigas ĝin ne kiel Destutt De Tracy, sed ankaŭ kun sia [[medio]], kaj inkludas [[Étienne Bonnot de Condillac|Condillac]] kiel unu el ĝiaj antaŭuloj. (Destutt de Tracy legis la verkojn de Locke kaj Condillac dum li estis malliberigita dum la [[Teroro]]). La vorto "ideologio" estis kreita longe antaŭ ol la rusoj kreis "[[intelektularo]]n", aŭ antaŭe la adjektivo "intelektulo" rilatis al speco de persono, t.e. intelektulon. Tiel tiuj vortoj ne estis ĉirkaŭe kiam Napoleono Bonaparte prenis la vorton "ideologoj" por ridindigi siajn intelektajn kontraŭulojn. Iom post iom, aliflanke, la esprimo "ideologio" perdis iujn el sia pejorativa nuancaro, kaj fariĝis neŭtrala esprimo en la analizo de malsamaj politikaj opinioj kaj vidoj de sociaj grupoj.<ref>Eagleton, Terry (1991) ''Ideology. An introduction,'' Verso, paĝo 2</ref> Dum [[Karl Marx]] trovis la esprimon ene de [[klasbatalo]] kaj [[Dominado (etologio)|dominado]],<ref>Tucker, Robert C (1978). ''The Marx-Engels Reader'', W. W. Norton & Company, paĝo 3.</ref><ref>Marx, ''MER,'' paĝo 154</ref> aliaj kredis, ke ĝi estas necesa parto de institucia funkciado kaj [[socia integriĝo]].<ref>Susan Silbey, [http://www.credoreference.com/entry/cupsoc/ideology "Ideology"] en Cambridge Dictionary of Sociology.</ref> == Analizo kaj difinoj == [[Dosiero:Henri-Benjamin Constant de Rebecque.png|eta|220px|dekstra|[[Henri-Benjamin Constant de Rebeque]], unu el nomitaj ideologoj, franca-svisa politikisto kaj verkisto.]] Ideologio estas la studo de la strukturo, formo, kaj manifestiĝo de ideologioj, tio estas "meta-ideologio". Ideologio postulas esti kohera sistemo de ideoj, fidante sur kelkaj bazaj supozoj koncerne [[Realo|realecon]] kiu povas havi aŭ eble ne fakte havas ajnan [[Fakto|faktan]] bazon, sed estas subjektivaj elektoj kiuj funkcias kiel la [[semo]] ĉirkaŭ kiu plia pensaro kreskas. Laŭ tiu [[perspektivo]], ideologioj estas nek ĝustaj nek malĝustaj, sed nur [[Relativismo|relativisma]] intelekta [[strategio]] por klasifikado de la ĉirkaŭanta de ni mondo. La plusoj kaj minusoj de ideologio intervalas de la forto kaj fervoro de fidelkredantoj ĝis ideologia [[neeraripovo]]. Troa bezono de sekureco kaŝatendas sur fundamentismaj niveloj en [[politiko]] kaj religioj. La verkoj de [[George Walford]] kaj [[Harold Walsby]], konstruitaj sub la titolo de [[sistema ideologio]], estas provoj esplori la rilatojn inter ideologio kaj sociaj sistemoj. [[Charles Blattberg]] proponis raporton kiu distingas politikajn ideologiojn disde politikaj filozofioj.<ref>Blattberg, Charles, "Political Philosophies and Political Ideologies," en ''Patriotic Elaborations: Essays in Practical Philosophy'', Montreal and Kingston: McGill-Queen's University Press, 2009.[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1755117]</ref> David W. Minar priskribas ses malsamajn manieron en kiuj la vorto "ideologio" estis uzita: # Kiel kolekto de iaj ideoj kun iaj specoj de enhavo, kutime normiga; # Kiel la formo aŭ interna logika strukturo kiujn ideoj havas ene de serio; # Per la rolo en kiu ideoj ŝajnigas esti en hom-socia interagado; # Per la rolo kiun ideoj ludas en la strukturo de organizo; # Kiel signifo, kies celo estas [[persvado]]; kaj # Kiel la [[Lokusto|lokuso]] de socia interagado, eventuale. Por Willard A. Mullins, ideologio estas kunmetita de kvar bazaj karakterizaĵoj: # ĝi havendas potencon super [[pensado]] # ĝi devas esti kapabla je gvidado de oniaj [[taksado]]j; # ĝi devas disponigi konsiladon direkte al [[Agado|ago]]; # kaj, kiel deklarite supre, ĝi devas esti logike kohera. La germana filozofo [http://www.ideologieforschung.de/web/Christian_Duncker.html Christian Duncker] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110701015904/http://www.ideologieforschung.de/web/Christian_Duncker.html |date=2011-07-01 }} postulis "kritikan reflektadon de la ideologia koncepto" (2006). En sia verkaro, li klopodis alporti la koncepton de ideologio en la malfonon, same kiel la proksime ligitajn koncernojn de [[sciteorio]] kaj [[historio]]. En tiu verkaro, la esprimo "ideologio" estas difinita laŭ sistemo de prezentoj kiuj eksplicite aŭ implicite postulas al absoluta [[vero]]. Kvankam la vorto "ideologio" plejofte estas trovita en [[Politika scienco|politika diskurso]], ekzistas multaj malsamaj specoj de ideologio: politika, socia, [[Epistemologio (vorto)|epistemologia]], [[Etiko|etika]], ktp. [[Dosiero:Hippolyte taine.jpg|eta|200px|maldekstra|[[Hippolyte Taine]] priskribas ideologion prefere kiel instrufilozofio per la sokrata metodo, sed sen etendado de la vortprovizo preter kion la ĝenerala leganto jam posedis, kaj sen la ekzemploj de observado kiujn praktika scienco postulus.]] [[Terry Eagleton]] skizas (pli malpli sen partikulara ordo) kelkajn difinojn de ideologio:<ref name=":2">Eagleton, Terry. 1991. ''[https://books.google.com/?id=Jk2h8zoHfcIC Ideology: An Introduction]''. Verso. {{ISBN|0-86091-319-8}}.</ref> # La procezo produkti [[signifo]]jn, [[signo]]jn kaj [[valoro]]jn en [[socia vivo]] ([[sociaj rilatoj]]) # Aro da ideoj karakterizaj de partikulara socia grupo aŭ [[klaso]] # Ideoj kiuj helpas legitimigi dominantan [[Politika povo|politikan povon]] # Falsaj ideoj kiuj helpas legitimigi dominantan politikan povon # Sisteme distordita [[komunikado]] # Ideoj kiuj proponas [[posteno]]n por ia celo # Formoj de pensaro motivitaj de sociaj interesoj # Identiga pensaro # Socie necesa [[iluzio]] # Kunigo de [[diskurso]] kaj povo # La medio en kiu konsciaj sociaj agentoj faras sencon de sia mondo # Ag-orientita aro da kredoj # La konfuzo inter lingva kaj fenomena [[realo]]j # [[Semiotiko|Semiotika]] enfermigo<ref name=":2" />{{Rp|197}} # La neevitebla medio en kiu individuoj vivas siajn rilatojn en socia [[strukturo]] # La procezo kiu konvertas socian vivon en natura realo === Marksisma interpretado === [[Dosiero:Karl Marx.jpg|eta|220px|[[Karl Marx]] asertis, ke la dominanta ideologio de socio estas integra en ties superstrukturo.]] En la [[Marksismo|marksisma]] modelo de [[socio]] fundamentita sur bazo kaj [[superstrukturo]], '''bazo''' estas la [[produktorilatoj]] kaj la [[produktomanieroj]], kaj '''superstrukturo''' estas la dominanta ideologio (t.e. [[religio]], [[juro]], [[politika sistemo]]). La ekonomia bazo de produktado determinas la politikajn superstrukturojn de socio. La interesoj de la reganta [[socia klaso]] determinas la superstrukturon kaj la naturon de la justigaj ideologio kaj agadoj per kiuj la [[reganta klaso]] kontrolas la [[produktadrimedoj]]n. Por ekzemplo, en [[feŭdismo|feŭdisma]] [[produktomanieroj|produktomaniero]], religia ideologio estas la plej elstara aspekto de la superstrukturo, dum en etapoj de [[kapitalismo]], ideologioj kiaj [[liberalismo]] kaj [[socialdemokratio]] dominas. El tio venas la granda gravo de la ideologio justigante socion. Oni prezentis kelkajn klarigon por tio. [[György Lukács]] proponis ideologion kiel [[projekcio]] de la [[klaskonscio]] de la reganta klaso. [[Antonio Gramsci]] uzis la koncepton de "kultura [[hegemonio]]" por klarigi kial la [[laborista klaso]] havas falsan ideologian koncepton pri kiuj estas iliaj ĉefaj interesoj (vidu [[falsa konscio]]). Markso argumentis, ke "La klaso kiu havas la rimedojn de materiala produktado je sia dispono havas ankaŭ kontrolon samtempe super la rimedoj de mensa produktado."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo="The Civil War in France", The Marx-Engels Reader 2nd ed.|familia nomo=Marx|persona nomo=Karl|jaro=1978a|loko=Nov-Jorko|eldoninto=W.W. Norton & Company}}</ref> La marksisma formulado de "ideologio kiel instrumento de socia reproduktado" estas koncepte grava por la nomita "sociologio de la sciaro",<ref>En tu fako, estas leksikaj disputoj pri la signifo de la vorto "ideologio" ("falsa konscio" kiel subtenis Markso, aŭ anstataŭe "falsa pozicio" de aserto en si mem estas ĝusta sed malgrava en la kunteksto en ku ĝi estas produktita, kiel en opinio de [[Max Weber]]): {{Cite journal|last1=Buonomo|first1=Giampiero|title=Eleggibilità più ampia senza i paletti del peculato d'uso? Un'occasione (perduta) per affrontare il tema delle leggi ad personam|journal=Diritto&Giustizia Edizione Online|date=2005|url=https://www.questia.com/projects#!/project/89394794}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120801002834/http://www.questia.com/projects#!/project/89394794|date=2012-08-01}}</ref> nome de [[Karl Mannheim]], [[Daniel Bell]], kaj [[Jürgen Habermas]] kaj aliaj. Krome, Mannheim disvolviĝis, kaj progresigis, el la "totala" sed "speciala" marksisma koncepto de ideologio al "ĝenerala" kaj "totala" ideologia koncepto agnoskante, ke ĉiu ideologio (inklude [[marksismo]]n) rezultis el la socia vivo, ideo disvolvigita de [[sociologio|sociologo]] [[Pierre Bourdieu]]. [[Slavoj Žižek]] kaj antaŭe la pli frua [[Frankfurta Skolo]] aldonis al la "ĝenerala teorio" de ideologio [[Psikoanalizo|psikoanalizan]] rigardon, ke ideologioj inkludas ne nur konsciajn, sed ankaŭ [[nekonscio|nekonsciajn]] ideojn. === Ideologistataj aparatoj (Althusser) === [[Dosiero:Louis Althusser sketch (8420987781).jpg|eta|maldekstre||[[Louis Althusser]].]] Franca marksisma filozofo [[Louis Althusser]] proponis, ke ideologio estas "la imagita ekzisto (aŭ ideo) de la aferoj ĉar ĝi rilatas al la realaj kondiĉoj de ekzistado" kaj faras uzadon de lageca diskursmaniero. Nombraj [[propozicio]]j, kiuj ne estas malveraj, sugestas nombrajn aliajn propoziciojn, kiuj ja estas malveraj. Tiel la esenco de la lageca diskursmaniero estas kio ''ne'' estas dirata (sed sugestita). Por ekzemplo, la [[aserto]] "Ĉiuj estas [[Egaleco antaŭ la leĝo|egalaj antaŭ la leĝo]]," kio estas teoria grundo de la nuntempa [[Jura sistemo|juraj sistemoj]], sugestas, ke ĉiuj personoj povas esti de egala endeco aŭ de egalaj [[oportuno]]j. Tio ne estas [[vero]], pro la koncepto de [[privata posedrajto]] kaj la povo super la [[produktrimedoj]] kio rezultas en la fakto, ke kelkaj personoj povas posedi plie (eĉ multe plie) ol aliaj. Tiu pova malegaleco kontraŭdiras la postulon ke ĉiuj kunhavas kaj praktikan indon kaj futuran oportunegalecon; por ekzemplo, riĉuloj povas disponi de pli bona jura reprezentado, kio praktike privilegiigas ilin antaŭ la leĝaro. Althusser esprimis ankaŭ la koncepton de la "ideologistata aparato" por klarigi sian teorion de ideologio. Lia unua [[tezo]] estis "''ideologio ne havas historion''": dum individua(j) ideologio(j) ja havas historiojn, interplektitaj kun la ĝenerala [[klasbatalo]] de la socio, la ĝenerala formo de ideologio estas ekstera al historio. Por Althusser, kredoj kaj ideoj estas la produktoj de sociaj praktikoj, ne la malo. Lia tezo ke "''ideoj estas materiaj''" estas ilustrita per la "skandala konsilo" ([[La paskala veto]]) de [[Blaise Pascal|Pascal]] al [[nekredanto]]j: "[[Surgenuiĝado|Surgenuigu]] kaj [[Preĝo|preĝu]], kaj poste vi kredos." Kio estas finfine ideologia por Althusser ne estas la subjektivaj kredoj tenitaj en la konsciaj "mensoj" de homaj individuoj, sed la diskursoj kiujn produktas tiuj kredoj, la materiaj [[institucio]]j kaj [[Rito|ritaroj]] en kiuj individuoj partoprenas sen submeti tion al la konscia ekzamenado kaj multe plie [[Kritika pensado|kritika pensaro]]. === Ideologio kaj varigo (Debord) === [[Dosiero:La Société du Spectacle.jpg|eta|La ''Socio de la spektaklo'' de [[Guy Debord]].]] La franca marksismodevena teoriulo [[Guy Debord]], fonda membro de la [[Situaciista Internacio]], argumentis, ke kiam la [[varo]] iĝas la "esenca kategorio" de la socio, t.e. kiam la procezo de [[varigado]] estis plenumita ĝis kulmino, la bildo de la socio montrita per la varo (ĉar ĝi priskribas la tutan vivon kiel konstituita de [[nocio]]j kaj [[Objekto (filozofio)|objektoj]] derivanta sian valoron nur kiel varoj [[Komerco|komerceblaj]] kiel [[ŝanĝvaloro]]), koloniigas la tutan vivon kaj malpliigas la socion al simpla reprezentado, nome ''[[La socio de la spektaklo]]''.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Society of the Spectacle|aŭtoro=Guy Debord|jaro=1995|eldoninto=Zone Books}}</ref> === Ideologio kaj raciismo (Vietta) === Germana [[kulturhistoriisto]] [[Silvio Vietta]] priskribis la disvolvigon kaj etendon de la okcidenta [[racio]] ekde la [[Antikveco]] antaŭen kiel ofte akompanata de kaj formita de ideologioj kiel tiuj de la "[[Teorio de la justa milito|justa milito]]", la "vera [[religio]]", [[rasismo]], [[naciismo]], aŭ la rigardo al la historio de [[futuro]] kiel speco de '[[Ĉiela Regno|ĉielo sur la Tero]]' en [[Komunismo]]. Li diris, ke ideoj kiel tiuj iĝas ideologioj havigante al la [[Hegemonio|hegemoniaj]] politikaj agadoj [[Ideismo|idealisman]] aspekton kaj ekipante siajn estrojn per pli prestiĝa kaj, en la "politikaj [[religio]]j" ([[Eric Voegelin]]), per preskaŭ dieca povo (dieca en la antikveco kaj eĉ en la ĝisnuna insisto pri la [[Didevena rajto de reĝoj|dia deveno de la reĝorajto]]), tiel ili iĝas mastroj super la vivoj (kaj mortoj) de milionoj da personoj. Li konsideris, ke ideologioj havigas al la [[politika povo]] neraciajn [[ŝirmilo]]jn de ideoj per kiuj la regantoj povas funkcii kiel [[Manifesto|manifestaĵoj]] de [[ideismo]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=A Theory of Global Civilization: Rationality and the Irrational as the Driving Forces of History|aŭtoro=Silvio Vietta|jaro=2013|eldoninto=Kindle Ebooks}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Rationalität. Eine Weltgeschichte. Europäische Kulturgeschichte und Globalisierung|aŭtoro=Silvio Vietta|jaro=2012|eldoninto=Fink}}</ref> === Unuigintaj agentoj (Hoffer) === <!--[[Dosiero:The True Believer, first edition.jpg|eta|maldekstre||]]--> [[Dosiero:Eric Hoffer in LBJ Oval Office.jpg|eta|maldekstre|Eric Hoffer, 1967.]] La usona filozofo [[Eric Hoffer]] identigis kelkajn elementojn kiuj unuigas sekvantojn de partikulara ideologio:<ref name=":3">[[Eric Hoffer|Hoffer, Eric]]. 1951. ''The True Believer''. Harper Perennial. p. 91, kaj sekvantaj.</ref> # '''Hato''' (Malamego): "Amasmovadoj povas stari kaj disvastiĝi sen [[Dio]], sed neniam sen kredo en [[demono]]."<ref name=":3" /> La "ideala demono" estas [[eksterlandano]].<ref name=":3" />{{Rp|93}} # '''Imitado''': "Ju pli kontentigon ni derivigas el estado ni mem, des pli granda estas nia deziro esti kiel aliaj… ju pli ni misfidas nian penson kaj [[sorto]]n, des pli pretaj ni estas sekvi la ekzemplon de aliaj."<ref name=":3" />{{Rp|101-2}} # '''Persvado''': La aliga celo de [[Propagando|propagandistoj]] derivas el "pasia serĉado de io ne ankoraŭ trovita pli ol [[deziro]] havigi ion kion ni jam havas."<ref name=":3" />{{Rp|110}} # '''Trudo''': Hoffer asertas, ke [[violento]] kaj [[fanatikismo]] estas interdependaj. Personoj perforte [[Konvertito|konvertitaj]] al [[Islamo|islamaj]] aŭ [[komunismo|komunismaj]] kredoj iĝas tiom fanatikaj kiom tiuj kiuj kovertigis ilin. "Necesas fanatika fido por raciigi nian [[malkuraĝo]]n."<ref name=":3" />{{Rp|107-8}} # '''Estreco''': Sen [[estro]], ne estas [[Socia movado|movado]]. Ofte la estro devas atendi longe ĝis la momento taŭgas. Li alvokas al [[Oferado|memoferado]] en la nuno, por justigi sian vidon de spirrompa futuro. La postulataj kapabloj estus jenaj: [[aŭdaco]], fera [[volo]], fanatika [[konvinko]]; pasia [[hato]], [[Ruzo|ruzeco]], klino al [[simbolo]]j; kapablo inspiri blindan [[fido]]n en la [[homamaso]]j; kaj grupo de kapablaj [[oficiro]]j.<ref name=":3" />{{Rp|112-4}} [[Ĉarlatano|Ĉarlatanismo]] estas nemalhavebla, kaj la estro ofte imitas kaj [[amiko]]jn kaj [[malamiko]]jn, "unusola maniero laŭ [[Modelo (abstrakto)|modelo]]." Li ne estros sekvantojn al la "[[Promesita Lando|promesita lando]]", sed nur "for el iliaj nedezirataj [[memo]]j."<ref name=":3" />{{Rp|116-9}} # '''Agado''': Originaj pensoj estas nuligitaj, kaj [[unueco]] kuraĝigita, se la amasoj estas tenitaj okupitaj pere de grandaj projektoj (ekz. [[vorko]]j), [[Marŝado|marŝoj]], [[esplorado]] kaj [[industrio]].<ref name=":3" />{{Rp|120-1}} # '''Suspektemo''': "Estas trudrigardo kaj [[spionado]], intensa observo kaj intensa konscio esti observata." Tiu [[Patologio|patologia]] mis- kaj malfido estas sendefia kaj kuraĝigas [[Konformismo|konformecon]], ne disopiniadon.<ref name=":3" />{{Rp|124}} === Ronald Inglehart === [[Dosiero:Inglehart_Values_Map.svg|eta|Kultura mondmapo (Inglehart-Welzel), bazita sur datumoj de la ''World Values Survey''<ref name=":0">(angla) "WVS Database", ''www.worldvaluessurvey.org''.</ref> en 2004. La klasifikado de landoj povas variadi de jaro al jaro ([https://www.youtube.com/watch?v=ABWYOcru7js video]).]] [[Ronald Inglehart]] de la [[Universitato de Miĉigano]] estas aŭtoro de la esplorprojekto pri tutmondaj valoroj "World Values Survey", kiu, ekde [[1980]] mapigis sociajn sintenojn en 100 landoj reprezentantaj 90% el la tutmonda loĝantaro. Rezultoj indikas, ke la loko kie loĝas homoj [[Kondiĉa reflekso|kondiĉigas]] iliajn ideologiajn kredojn. En multo de [[Afriko]], [[Suda Azio]] kaj [[Mezoriento]], homoj preferas tradiciajn kredojn kaj estas malpli [[Toleremo|toleremaj]] al liberalaj valoroj. [[Protestantismo|Protestanta Eŭropo]], aliflanke, plie aliĝas al pli nereligiaj kredoj kaj liberalaj valoroj. Inter riĉaj landoj, nur [[Usono]] estas escepta en sia aligo al tradiciaj kredoj, nome al [[kristanismo]]. == Politikaj ideologioj == {{Ĉefartikolo|Politika ideologio}} [[Dosiero:Asamblea de Indignados.jpg|eta|250px|maldekstre|Manifestacio de socia movado en [[Hispanio]] en 2012.]] En [[sociaj studoj]], politika ideologio estas certa serio de [[idealo]]j, [[principo]]j, [[doktrino]]j, [[mitologio|mitoj]], aŭ [[simbolo]]j de [[socia movado]], [[institucio]], [[socia klaso|klaso]], aŭ granda grupo kiu klarigas kiel [[socio]] funkciu, proponante kelkajn politikajn kaj kulturajn projektojn por certa [[socia ordo]]. Politikaj ideologioj rilatas al multaj diversaj aspektoj de socio, kiel [[ekonomio]], [[edukado]], [[sansistemo]], [[laborjuro]], [[civila juro]], [[justica sistemo]], provizo de [[sociala sekureco]] kaj [[sociala bonfaro]], [[komerco]], [[medio|medikonservado]], [[Neplenaĝeco|juro pri neplenaĝuloj]], [[enmigrado]], [[raso|rasaferoj]], [[sekslaboro]] ([[Prostituo|prostituado]]) kaj [[socia sekso]], [[militarismo]], [[patriotismo]], kaj [[Religio de ŝtato|ŝtata religio]]. Politikaj ideologioj havas du dimensiojn, nome la jenaj: # Celoj: kiel socio funkciu; kaj # Metodoj: plej taŭgaj vojoj por atingi idealan aranĝon. Estas multaj proponitaj metodoj por la klasigo de politikaj ideologioj, ĉiu el kiuj diferencaj metodoj generas specifan [[Politika spektro|politikan spektron]]. Ideologioj identigas sin ankaŭ pro siaj pozicio en la gama spektro (ekz. la [[Politika maldekstro|maldekstro]], la [[centrismo|centro]] aŭ la [[Politika dekstro|dekstro]]), kvankam la precizeco en tiu kadro povas ofte okazigi [[polemiko]]n. Fine, ideologioj povas esti distingitaj laŭ politikaj strategioj (ekz., [[popolismo]]) kaj pro specifaj aferoj pri kiuj unu [[Partio (politiko)|partio]] povas pritrakti (ekz. [[Leĝaro pri kanabo|senkrimigo de kanabo]], [[eŭtanazio]] aŭ [[aborto]]). Filozofo [[Michael Oakeshott]] difinas ideologion kiel "la formaligita [[sintezo]] de la supozita subtavolo de la racia vero enhavata en la [[tradicio]]." Krome, Charles Blattberg proponas priskribon kiu distingas politikajn ''ideologiojn'' disde [[Politika filozofio|politikaj ''filozofioj'']].<ref>Blattberg, Charles. [2001] 2009. "[https://poseidon01.ssrn.com/delivery.php?ID=652087122068025070065081111101010027024044014043036071094111021081092080026004090126123009016061033059096097066088084065121111106027069082063124026009122011000118002013084120085085072066087087116104108067102115104112105106114076111001096089007025068&EXT=pdf Political Philosophies and Political Ideologies (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210601042926/https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1755117 |date=2021-06-01 }}." ''Public Affairs Quarterly'' 15(3):193–217. SSRN 1755117.</ref> [[Dosiero:Francis Fukuyama 1.jpg|eta|dekstra|Francis Fukuyama.]] Politika ideologio ege koncernas kiel administri [[povo]]n kaj ĝis kiu punkto povo povas esti uzata. Kelkaj partioj sekvas certan ideologion de tre proksime, dum aliaj povas ekhavi larĝan inspiron el grupo de rilataj ideologioj sen specife aliĝi al ajna el ili. Ĉiu politika ideologio enhavas certajn ideojn pri tio kion ĝi konsideras la plej bona [[registaro]] (ekz., [[demokratio]], [[demagogio]], [[teokratio]], [[kaliflando]] ktp.), kaj la plej bona [[Ekonomio|ekonomia sistemo]] (ekz. [[kapitalismo]], [[socialismo]], [[komunismo]], ktp.). Foje la sama vorto estas uzata por identigi kaj ideologion kaj unu el ties ĉefaj ideoj. Por ekzemplo, ''socialismo'' povas referenci al ekonomia sistemo, aŭ ĝi povas referenci al ideologio kiu subtenas tiun ekonomian sistemon. Post 1991, multaj komentistoj postulis, ke oni vivas en post-ideologia epoko,<ref>[[Daniel Bell|Bell, D.]] 2000. ''The End of Ideology: On the Exhaustion of Political Ideas in the Fifties'' (2a eld.)''.'' Cambridge, MA: [[Harvard University Press]]. p. 393.</ref> en kiu elaĉetantaj, kompletaj ideologioj malsukcesis. Tiu rigardo estas foje asocia kun la verkoj de [[Francis Fukuyama]] pri la ''[[fino de historio]]''.<ref>[[Francis Fukuyama|Fukuyama, Francis]]. 1992. ''The End of History and the Last Man''. New York: Free Press. p. xi.</ref> Kontraste, Nienhueser (2011) vidas esploron (en la fako de "administrado de homaj rimedoj") kiel pliiĝanta "generanta ideologio."<ref>{{cite journal |last1=Nienhueser |first1=Werner |year=2011 |title=Empirical Research on Human Resource Management as a Production of Ideology |url=http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |journal=Management Revue |volume=22 |issue=4 |pages=367–393 |doi=10.5771/0935-9915-2011-4-367 |issn=0935-9915 |access-date=2015-08-27 |quote=[...] current empirical research in HRM is generating ideology. |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160909224903/http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |arkivdato=2016-09-09 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160909224903/http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |date=2016-09-09 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-09-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160909224903/http://www.management-revue.org/papers/mrev_4_11_Nienhueser.pdf |arkivdato=2016-09-09 }}</ref> [[Slavoj Zizek]] montris kiel la nocio de post-ideologio povas ebligi la plej profundan, blindan formon de ideologio. Speco de [[falsa konscio]] aŭ falsa [[kinikismo]], engaĝiĝo en la celo havigi vidpunkton kun la [[pretendo]] esti [[Objektiveco|objektiva]], nome neŭtrala kinikismo, tute ne estante tio. Pli ol helpi eviti ideologion, tio nun profundigas la plenumon de alia jam ekzistinta. Zizek nomas tion "[[Postmodernismo|postmodernisma]] kaptilo."<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Sublime Object of Ideology|familia nomo=Zizek|persona nomo=Slavoj|dato=2008|eldono=2|loko=Londono|eldoninto=Verso|ISBN=978-1-84467-300-1|paĝoj=xxxi, 25–27}}</ref> [[Peter Sloterdijk]] jam antaŭigis tiun saman ideon jam en 1988.<ref>{{cite book |last=Sloterdijk |first=Peter |date=1988 |title=Critique of Cynical Reason |url=https://archive.org/details/critiqueofcynica00slot |url-access=registration |publisher= US: University of Minnesota Press |isbn=978-0-8166-1586-5}}</ref> Estas ankaŭ kelkaj studoj kiuj montras, ke proksimeco al specifa politika ideologio estas [[Heredeblo|heredebla]].<ref>Bouchard, Thomas J. kaj Matt McGue. 2003. "[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1002/neu.10160 Genetic and environmental influences on human psychological differences (ePDF)]." ''Journal of Neurobiology'' 54(1):44–45. {{Doi|10.1002/neu.10160}}. {{PMID|12486697}}</ref><ref>Cloninger, et al. (1993).</ref><ref>Eaves, L. J., kaj H. J. Eysenck. 1974. "[http://www.nature.com/nature/journal/v249/n5454/abs/249288a0.html Genetics and the development of social attitudes]." ''Nature'' 249:288–89. {{Doi|10.1038/249288a0}}.</ref><ref>Alford, John, Carolyn Funk, kaj John R. Hibbing. 2005. "[http://www.uky.edu/AS/PoliSci/Peffley/pdf/Alford,%20et%20al%202005%20APSR%20Genetics.pdf Are Political Orientations Genetically Transmitted?]." ''American Political Science Review'' 99(2):153–67.</ref><ref>Hatemi, Peter K., Sarah E. Medland, Katherine I. Morley, Andrew C. Heath kaj Nicholas G. Martin. 2007. "[https://genepi.qimr.edu.au/contents/p/staff/Hatemi501Published.pdf The genetics of voting: An Australian twin study]." ''Behavior Genetics'' 37(3):435–48. {{Doi|10.1007/s10519-006-9138-8}}.</ref><ref>Hatemi, Peter K., J. Hibbing, J. Alford, N. Martin, kaj L. Eaves. 2009. "[https://www.researchgate.net/publication/258180337_Is_There_a_Party_in_Your_Genes Is there a 'party' in your genes?]" ''Political Research Quarterly'' 62 (3):584–600. {{Doi|10.1177/1065912908327606}}. SSRN 1276482.</ref><ref>Settle, Jaime E., Christopher T. Dawes kaj James H. Fowler. 2009. "[http://jhfowler.ucsd.edu/heritability_of_partisan_attachment.pdf The heritability of partisan attachment] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100616133630/http://jhfowler.ucsd.edu/heritability_of_partisan_attachment.pdf |date=2010-06-16 }}." ''Political Research Quarterly'' 62(3):601–13. {{Doi|10.1177/1065912908327607}}.</ref><ref>Trust, Michael. 2012. "[http://www.anonymousconservative.com/modern.pdf Modern Political Thought in the Context of Evolutionary Psychology]" (draft paper). – via ''Anonymous Conservative''.</ref> === Ideokratio === Kiam politika ideologio iĝas dominanta komponanto ene de registaro, oni povas paroli pri ''[[ideokratio]]''.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xC6FAAAAMAAJ |title=Jaroslaw Piekalkiewicz, Alfred Wayne Penn. Politics of Ideocracy|isbn=978-0-7914-2297-7|last1=Piekalkiewicz|first1=Jaroslaw|last2=Penn|first2=Alfred Wayne|year=1995}}</ref> Diversaj formoj de regado uzas ideologion varie, ne ĉiam limigite al politiko kaj socio. Kelkaj ideoj kaj [[pensoskolo]]j iĝis favoritaj, aŭ malakceptitaj, super aliaj, depende de ties [[kongruo]] kun aŭ la uzado por la reganta socia ordo. Kiel [[John Maynard Keynes]] esprimis, "Frenezuloj en [[aŭtoritato]], kiuj aŭdas voĉojn en la aero, estas [[Distilado|distilante]] sian [[Frenezo|frenezcon]] el kelka akademia verkistaĉo de antaŭ kelkaj jaroj."<ref>[[John Maynard Keynes|Keynes, John Maynard]]. ''The General Theory of Employment, Interest and Money''. pp. 383–84.</ref> Kiel ideologioj formas parton de la [[Regno (politiko)|regopolitiko]]? En ''The Anatomy of Revolution'', Crane Brinton diras, ke novaj ideologioj etendiĝas kiam estas malkonsento kun [[Malnova Reĝimo (Francio)|malnova reĝimo]].<ref>Brinton, Crane. 1938. "Chapter 2." ''The Anatomy of Revolution''.</ref> Ekstremistoj kiel [[Lenino]] kaj [[Robespierre]] estris kelkajn pli moderajn revoluciulojn.<ref>Brinton, Crane. 1938. "Chapter 6." ''The Anatomy of Revolution''.</ref> Tiu etapo estas tuj sekvita de [[Termidoro]], reenirante el [[entuziasmo]] de la [[revolucio]] sub [[Pragmatismo|pragmatistoj]] kiel [[Stalino]] kaj [[Napoleon Bonaparte]], kio alportus [[normaleco]]n kaj [[ekvilibro]]n."<ref>Brinton, Crane. 1938. "Chapter 8." ''The Anatomy of Revolution''.</ref> La sekvenco de Briton ("de homoj de ideoj al [[Fanatikismo|fanatikoj]] ĝis praktika agad-homo") estis ripetitaj de [[J. William Fulbright]],<ref>[[J. William Fulbright|Fulbright, J. William]]. 1967. ''The Arrogance of Power''. ch. 3–7.</ref> dum simila formo estas en la verko de [[Eric Hoffer]] nome ''The True Believer''.<ref>[[Eric Hoffer|Hoffer, Eric]]. 1951. ''The True Believer''. ĉ. 15–17.</ref> La revolucio tiel establiĝis kiel ''ideokratio'', kvankam ties starigo estas ligita al 'politika mezviva krizo.' == Bildaro == <gallery> Dosiero:30b Sammlung Eybl USA James Montgomery Flagg (1877-1960) I want you for U.S. Army. 1917. 101 x 76 cm. (Coll..Nr. 3116).jpg|Bildo pri la ideologio hegemonieca de [[Usono]], nome alvoko al eniro en la [[Usona Armeo]] Dosiero:Hans Holbein, the Younger - Sir Thomas More - Google Art Project.jpg|[[Thomas More]], kies verko ''Utopio'' estas unu el la plej fruaj montroj de moderna ideologio Dosiero:Portrait of Pierre Joseph Proudhon 1865.jpg|[[Pierre-Joseph Proudhon]] unu el plej fruaj kaj famaj teoriuloj de anarkiismo Dosiero:EdmundBurke1771.jpg|[[Edmund Burke]], la brita politikisto kiun oni konsideras la filozofia patro de konservativismo en [[Britio]] Dosiero:Arbeitmachtfrei 01.jpg|eta|Surskribaĵo ''[[Arbeit macht frei]]'' (germane, Laboro liberigas) ĉe la [[Gestapo]]-[[malliberejo]] de la [[koncentrejo]] [[Theresienstadt]]. [[Naziismo]] estis ideologio kiu gapigas pro la enorme teruraj konsekvencoj de sia aplikado. La moto pri liberiga [[laboro]] estas ekzemplo de trudideologio </gallery> {{-}} == Ideologioj == [[Dosiero:BenjaminTucker.jpg|eta|dekstra|[[Benjamin Tucker]], usona [[individuisma anarkiismo|individuisma anarkiisto]] de la 19-a jarcento]] * [[Politiko]] * [[Separismo]] * [[Komunismo]] * [[Marksismo]] * [[Anarkiismo]] * [[Liberalismo]] * [[Konservativismo]] * [[Federismo]] * [[Religio]] * [[Moralo]] * [[Naciismo]] * [[Naziismo]] * [[Imperiismo]] * [[Demokratio]] * [[Politika ideologio]] * [[Monarkiismo]] * [[Sindikatismo]] * [[Trockiismo]] * [[Socialismo]] == Vidu ankaŭ == * [[Filozofio]] * [[Ideismo]] * [[Ideo]] * ''[[Journal of Political Ideologies]]'' * [[Politiko]] * [[Sistema ideologio]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Referencoj == * Althusser, Louis (1971) 'Ideology and Ideological State Apparatuses' ''Lenin and Philosophy and Other Essays'' Monthly Review Press ISBN 1-58367-039-4 * Duncker, Christian (Hg.) ''Ideologiekritik Aktuell – Ideologies Today. Bd. 1.'' London 2008,[http://ideologieforschung.de/web/Welcome.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091213073427/http://ideologieforschung.de/web/Welcome.html |date=2009-12-13 }}. ISBN 978-1-84790-015-9 * [http://www.philosophieportal.net/Ideologiekritik.htm Christian Duncker] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060711193812/http://www.philosophieportal.net/Ideologiekritik.htm |date=2006-07-11 }}: ''Kritische Reflexionen Des Ideologiebegriffes'', 2006, ISBN 1-903343-88-7 * Eagleton, Terry (1991) ''Ideology. An introduction'', Verso, ISBN 0-86091-319-8 * Ellul, Jacques. ''Propaganda: The Formation of Men's Attitudes''. Trans. Konrad Kellen & Jean Lerner. New York: Knopf, 1965. New York: Random House/ Vintage 1973 * Freeden, Michael. 1996. ''Ideologies and Political Theory: A Conceptual Approach''. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829414-6 [http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/PoliticalTheory/ContemporaryPoliticalThought/?view=usa&ci=9780198294146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121120121200/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Politics/PoliticalTheory/ContemporaryPoliticalThought/?view=usa&ci=9780198294146 |date=2012-11-20 }} * Haas, Mark L. (2005) ''[http://www.themontrealreview.com/2009/The-Clash-of-Ideologies-Middle-Eastern-Politics-and-American-Security-by-Mark-L-Haas.php The Ideological Origins of Great Power Politics, 1789-1989]''. Cornell University Press, ISBN 0-8014-7407-8 * Hawkes, David (2003) ''Ideology'' (2nd ed.), Routledge, ISBN 0-415-29012-0 * {{cite book | year=2010 | last1= James | first1= Paul | authorlink= | last2= Steger | first2= Manfred | title= Globalization and Culture, Vol. 4: Ideologies of Globalism | url= http://www.academia.edu/4510893/Globalization_and_Culture_Vol._4_Ideologies_of_Globalism_editor_with_Manfred_B._Steger_Sage_Publications_London_2010 | publisher= Sage Publications |location=London }}* Lukács, Georg (1919–23) ''History and Class Consciousness'' [https://www.marxists.org/archive/lukacs/works/history/index.htm] * Malesevic, Sinisa kaj Iain Mackenzie (ed). Ideology after Poststructuralism. London: Pluto Press. * Mannheim, Karl (1936) ''Ideology and Utopia'' Routledge * [[Marx, Karl]] ([1845-46] 1932) ''The German Ideology'' [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/german-ideology/index.htm]* Minogue, Kenneth (1985) ''Alien Powers: The Pure Theory of Ideology'', Palgrave Macmillan, ISBN 0-312-01860-6 * Minar, David M. (1961) "Ideology and Political Behavior", ''Midwest Journal of Political Science''. Midwest Political Science Association. * Mullins, Willard A. (1972) "On the Concept of Ideology in Political Science." ''The American Political Science Review''. [[American Political Science Association]]. * Owen, John (2011) [http://www.themontrealreview.com/2009/The-clash-of-ideas-in-world-politics-john-owen.php ''"The Clash of Ideas in World Politics: Transnational Networks, States, and Regime Change, 1510-2010"''], Princeton University Press, ISBN 0-691-14239-4 * Pinker, Steven. (2002) ''The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature'' New York: Penguin Group ISBN 0-670-03151-8 * Sorce Keller, Marcello. “Why is Music so Ideological, Why Do Totalitarian States Take It So Seriously: A Personal View from History, and the Social Sciences”, ''Journal of Musicological Research'', XXVI(2007), no. 2-3, pp.&nbsp;91–122. * {{Cite journal | year= 2013 | | last1= Steger | first1= Manfred B. | last2= James | first2= Paul | authorlink2= Paul James (academic) | | title= ‘Levels of Subjective Globalization: Ideologies, Imaginaries, Ontologies’ | url= http://www.academia.edu/4311113/Levels_of_Subjective_Globalization_Ideologies_Imaginaries_Ontologies | journal= Perspectives on Global Development and Technology | volume= vol. 12 | issue= no. 1–2.}} * Zizek, Slavoj (1989) ''The Sublime Object of Ideology'' Verso ISBN 0-86091-971-4 [https://www.amazon.com/Sublime-Object-Ideology-Phronesis/dp/0860919714] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|n=Kategorio:Ideologio|q=Ideologio|ReVo=ideolo}} * [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1845/german-ideology] * [http://jaunimo.vejas.lt/ref/politika.htm Politikaj formoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041011061419/http://jaunimo.vejas.lt/ref/politika.htm |date=2004-10-11 }} * [http://www.faz.co.il/story_1896] * [http://www1.osu.cz/home/macha/predmety/udp/ideologie.htm Politika ideologio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051223203858/http://www1.osu.cz/home/macha/predmety/udp/ideologie.htm |date=2005-12-23 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Ideology|revizio=979761232}} {{Havenda artikolo|Ideologio}} [[Kategorio:Ideologioj| ]] [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Politiko]] [[Kategorio:Sociologio]] dyvqb6z6k5i1sahpegu03gpbtdngzlz 0 17198 9350503 9242252 2026-04-10T04:49:36Z Filozofo 3592 Alĝustigis ligon 9350503 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero =Assassination of Galba.png |priskribo =La murdo de Servius Sulpicius Galbo (15-an de januaro 69 p. K.) |dato de naskiĝo =la [[24-a de decembro]], [[-3|3 a. K.]] |dato de morto =[[15-an de januaro]] [[69|69 p. K.]] }} <big>'''Servio Sulpicio Galbo'''</big> (latine: Servius Sulpicius Galbo; [[Terracina|Teraĉina]], 24-a de decembro, 3 a.K. - [[Romo]], 15-a de januaro, 69 p.K.) estis romia imperiestro de la 8-a de junio, 68 p.K. ĝis sia morto. Li estis la unua el la kvar imperiestroj de la jaro 69, konata kiel la [[Jaro de la kvar imperiestroj]]: Galbo, [[Oto]], [[Vitelio]] kaj [[Vespaziano]]. Li havis brilan politikan karieron, atingante la konsulejon en 33 p.K., poste fariĝante guberniestro de Germanio kaj prokonsulo de Afriko (45-60 p.K.). En 60 p.K. li komencis regi la [[Hispania Tarraconensis]], kie li iniciatis la ribelon kontraŭ Nerono instigitan de [[:en:Gaius Julius Vindex|Gajo Julio Vindekso]]. Proklamita imperiestro, li marŝis al Romo kun la subteno de [[Oto]], akirante la rekonon kaj la Senato kaj la [[Pretora Gvardio]]. Tamen, li baldaŭ perdis sian subtenon pro sia aŭstereco. Oto, seniluziigita pro tio ke li ne estis nomumita kiel posteulo, organizis komploton kontraŭ la imperiestro. Post nur sep monatoj en povo, Galbo estis murdita en la Forumo, enmergigante la Imperion en internan militon. ==Familio== Galbo naskiĝis kun la nomo Servius Sulpicius Galba en la ĉirkaŭaĵo de Terracina. Laŭ Suetonio: La imperiestro Servius Galba naskiĝis dum la konsuleco de [[:en:Marcus Valerius Messalla Messallinus|Marcus Valerius Messala]] (36 a. K. - 21 p. K.) kaj Konsulo Lentulus, en la naŭa tago de la Kalendoj de januaro, sur bieno situanta sur monteto apud Teraĉina, maldekstre irante direkte al [[Fondi]]. Galbo asertadis esti pranepo de la konsulo [[:en:Quintus Lutatius Catulus Capitolinus|Quintus Lutatius Catulus Capitolinus]], kaj, kiam li fariĝis imperiestro, li prezentis genealogian arbon, en kiu li devenis de [[Jupitero (dio)|Jupitero]] flanke de sia patro, kaj de [[Pazifao]], edzino de [[Minoo]], flanke de sia patrino. Lia patroflanka avo, modesta politikisto, al kiu [[Suetonio]] dediĉas pasaĵon de sia verko, antaŭdiris lian ascendon al potenco. Lia patro estis la konsulo [[:en:Servius Sulpicius Galba (praetor 54 BC)|Servius Sulpicius Galbo]], viro kun malagrabla fiziko, mezbona elokventeco kaj leĝdona sagaceco. Lia patrino nomiĝis [[:en:Mummia Achaica|Mumja Akajka]], nepino de la oratoro [[Katulo]] kaj pranepino de la militisto [[:en:Lucius Mummius Achaicus|Lucio Mumio Akajka]]. El la unua geedzeco de lia patro naskiĝis Servia kaj Gajo. Lia patro fuĝis al Romo post malŝparo de sia riĉaĵo. Li poste memmortigus sin pro la rifuzo de imperiestro [[Tiberio]] doni al li unu el la ĉiujaraj provincoj. Post sia geedzeco kun Akajka, lia patro edziĝis kun Livia Ocellina, kiu adoptis lin. Dankeme, la estonta imperiestro adoptis iliajn nomojn, fariĝante Lucio Livio Ocela Servio Sulpicio Galbo (latine: Lucius Livius Ocella Servius Sulpicius Galba). Li nur rezignus pri tiuj nomoj post sia surtroniĝo. [[Dosiero:Servius Sulpicius Galba (3 a.C.-69 d.C.).png|eta|maldekstre|300px|<center>Portreto de Servius Sulpicius Galba (3 a.K.- 69 p.K.), romia imperiestro.</center>]] [[Dosiero:Servius Sulpicius Galba (3 a.C.-69 d.C.) 0.png|eta|maldekstre|400px|<center>La Murdo de Imperiestro Galbo.</center>]] [[Dosiero:Four emperors.png|eta|dekstre|400px|<center>Kvar romiaj imperiestroj: [[Klaŭdio]], [[Nerono]], [[Galbo]] kaj [[Oto]].</center>]] [[Dosiero:Servius Sulpicius Galba (3 a.C.-69 d.C.) 1.png|eta|dekstre|400px|<center>Imperiestro Galbo estis kruela kaj nepopulara reganto.</center>]] Malgraŭ deveno de nobla kaj riĉa familio, li ne estis parenca per adopto aŭ naskiĝo al la unuaj ses Cezaroj, la membroj de la [[Juli-Klaŭdia dinastio]], kiuj ankoraŭ portis lin kiel familian nomon laŭrajte, pli ol kiel titolon. Kiam ili observis lian frumaturecon, kaj Aŭgusto kaj Tiberio antaŭdiris, ke li trovus sian lokon ĉe la supro de la imperio. Suetonio asertas, ke li kultivis la sciencon de jurisprudenco kun konsiderinda diligenteco. Li edziĝis al Lepida, kun kiu li havis du filojn. Tamen, post la morto de ĉiuj, li fariĝis celibata. Dum [[Livia]] Druzila vivis, Galbo ĝuis ŝian favoron. Post ŝia morto, la edzino de Aŭgusto menciis lin en sia testamento, sed li povis ricevi nenion kiel konsekvencon pri la interveno de Tiberio. ==Personeco== Suetonio priskribas la aspekton de Galbo jene: {{citaĵo|'''Lia staturo estis meze alta, li havis kalvan kapon, bluajn okulojn, aglan nazon, kaj liaj piedoj kaj manoj estis tiel malbeligitaj de podagro, ke li ne povis porti ŝuojn nek teni aŭ malvolvi pakon. Krome, sur sia dekstra flanko, li havis tian konsiderindan karnan kreskon, ke nur bandaĝo povus enhavi ĝin.'''}} Kaj tiel pri lia personeco: {{citaĵo|'''Oni diras, ke li estis granda voremulo, kaj vintre li manĝis antaŭ la tagiĝo. Ĉe vespermanĝo, oni servis al li tiom da bongustaĵoj, ke li lasis la restaĵojn pasi de mano al mano al la malproksima fino de la tablo por distribui ilin al la ĉeestantoj. Lia pasio pelis lin al viroj: sed li volis ilin viglaj kaj maturaj. Oni diris, ke en Hispanio, kiam Icelo, unu el liaj iamaj kunuloj en orgioj, venis anonci la morton de [[Nerono]], ne kontenta pri maldece brakumi lin antaŭ ĉiuj, li postulis, ke lia amiko tuj razu lin kaj forkondukis lin.'''}} ==Kariero== Nomumita al la pretoreco en 20 p.K., li okupis ĉi tiun postenon pli frue ol tradicio postulis. Post kiam lia oficperiodo finiĝis, li estis sendita por regi la provincon [[Akvitanio]]n. Li estis romia konsulo en 33 p.K., kune kun [[:en:Lucius Cornelius Sulla Felix (consul 33)|Lucio Kornelio]]. Li sukcedis la patron de Nerono (sian antaŭulon sur la trono), [[:en:Gnaeus Domitius Ahenobarbus (father of Nero)|Gneo Domicio Aenobarbo]], kaj antaŭis [[:Lucius Oto|Lucion Salvion Oton]], patron de lia posteulo sur la trono. [[Kaligulo]] sendis lin al Germanio por anstataŭigi [[:en:Gnaeus Cornelius Lentulus Gaetulicus (consul 26)|Gneo Kornelio Lentulo Ĵetuliko]], kiun la imperiestro suspektis. Galbo akiris militan renomon en ĉi tiu posteno per efektivigo de efika milita politiko, per kiu li trudis striktan disciplinon inter siaj viroj. Dum sia regenteco, li forpuŝis barbarajn invadojn, kiuj atingis ĝis [[Gaŭlio]]n. Kaligulo estis tiel kontenta, ke li konsiderinde rekompencis la trupojn komanditajn de la estonta imperiestro. Rifuzinte konkeri la Imperion post la morto de Kaligulo, malgraŭ multaj instigis lin fari tion, li ankaŭ ĝuis la favoron de [[Klaŭdio]], kiu konsideris lin inter siaj plej proksimaj kunuloj. Li servis du jarojn kiel prokonsulo en Afriko. Per justa kaj severa politiko, li pacigis teritorion malriĉigitan de kontinuaj barbaraj atakoj kaj internaj luktoj. Rekoninte liajn servojn en Afriko kaj Germanio, li estis rekompencita per triumfaj ornamaĵoj (ornamenta triunphalia) kaj triobla sacerdoteco. Post tio li retiriĝis ĝis imperiestro Nerono ofertis al li la provincon [[Hispania Tarraconensis]] (61). Tamen, je ĉi tiu punkto de sia kariero, li komencis venkiĝi al pigreco kaj apatio. Historiistoj proponas du eblecojn: aŭ Galbo ne deziris esti nomata imperiestro, aŭ lia malsano kaj aĝo ludis signifan rolon. [[Tacito (verkisto)|Tacito]] asertas, ke ĉiuj liaj samtempuloj konsideris lin taŭga posteulo por la trono ĝis li estis proklamita imperiestro: {{citaĵo|'''Laŭ ĝenerala opinio, li kapablis iĝi imperiestro, kondiĉe ke li ne estus la reganto.'''}} ==Ascendo== Dum li estis en [[Clunia|Klunia]] (kiu estus nomita Sulpicia honore al li), printempe de 68, li ricevis informojn deklarante, ke la imperiestro sendis leterojn ordonante lian murdon. Tio eble igis lin aliĝi al la ribelo de [[:en:Gaius Julius Vindex|Vindekso]] kiam ĉi-lasta petis lian helpon. Antaŭ la morto de Vindekso, Galbo rekrutis legion de provincanoj, la 7-a Galba Leio, kiu poste konvertiĝis al [[:en:Legio VII Gemina|la 7-a Ĝemela Legio]], ĝi iĝus la sola legio en la Duoninsulo, kies sidejo estus en la nuna urbo [[Liono]] ("Lugdunum"). Al tiu legio aldoniĝis la sola legio tiam ĉeestanta en Hispania, [[:en:Legio VI Victrix|la 6-a Legio Venka]]. Krome, li kreis specon de senato kun konsulta karaktero, same kiel korpuson de novaj kavaliroj, la "evocati" ("alvokitoj"), kiuj devis provizi militservon. Galbo donis al la urbo Clunia la statuson de romia kolonio kaj la epiteton Sulpicia, ĉar li estis proklamita imperiestro tie. Li ankaŭ respondecis pri la kreado de la 7-a Galba Legio, kiu estus dum jarcentoj la sola romia legio staranta en la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]]. Malgraŭ ĉiuj ĉi tiuj preparaĵoj, kiam Vindekso mortis, li preskaŭ memmortigis sin. Tamen, li rezignis pri tio post kiam alvenis novaĵoj el la ĉefurbo informante lin pri la morto de [[Nerono]]. Post tio, li aldonis la titolon de Cezaro al sia nomo kaj, post la malvenko de siaj eblaj rivaloj al la trono, la prefekton de la pretorejo [[:en:Gaius Nymphidius Sabinus|Ninfidio Sabino]] kaj la legatojn [[:en:Gaius Fonteius Capito (consul 59)|Gajo Fontejo]] ([[Ĝermanio]]) kaj [[:en:Lucius Clodius Macer|Klodjo Macero]] (Afriko). ==Imperiestro== Dum sia marŝo kaj post sia alveno en la imperia ĉefurbo, li akiris reputacion kiel avara kaj ambicia, pro la nepopularaj mezuroj, kiujn li aprobis por restarigi ŝtatajn financojn, malplenigitajn pro la malavareco de Nerono kaj la elspezoj de la kampanjoj en [[Armenio]] kaj [[Judeo]]. Tiel, malgraŭ esti eksterordinare riĉa, li rifuzis pagi al la [[Pretora Gvardio]] la rekompencon promesitan en lia nomo. Galbo estis maljuna kaj malforta. Lia progresinta aĝo malpliigis liajn energiojn, lasante lin tute en la manoj de siaj fidindaj homoj. Tri el ili — Senatano [[:en:Titus Vinius|Titus Vinius]] (12-69), kun kiu li dividis sian duan konsulejon, la Pretora komandanto [[:de:Cornelius Laco|Kornelio Lako]], kaj lia liberigito [[:en:Icelus Marcianus|Iselo Marciano]] — estis konataj kiel la "tri pedagogoj" pro la influo, kiun ili havis super la imperiestro. La alveno de Galbo en Romon estis malrapida kaj sangoverŝa: la nomumita konsulo [[:de:Cingonius Varro|Cingonius Varro]] kaj la antaŭa konsulo [[:en:Publius Petronius Turpilianus|Publio Petronio Turpiliano]] estis mortigitaj; la unua ĉar li estis komplico de Ninfidio, la dua ĉar li estis unu el la generaloj de Nerono. Ili estis mortigitaj sen ke iu ajn sciu, sen la rajto je defendo, kaj la popolo kredis, ke ili estas senkulpaj. Liaj politikoj, same kiel la senpuneco, kun kiu li permesis al siaj agentoj agi, gajnis al li la malamon de la popolo kaj la armeo. La malpliiĝinta intelekto de la imperiestro igas nin kredi, ke tiu ĉi malamikeco ŝuldiĝis al la foresto de heredanto, pro kio li adoptis [[:en:Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus|Lucio Kalpurnio Pizo Fruĵio Liciano]]. Tio igis Oton komenci sian marŝon al la ĉefurbo. ==Falo== La 1-an de januaro 69, du legioj de [[Germania Superior|Supra Ĝermanio]] rifuzis renovigi la ĵuron de lojaleco, kiu ligis ilin al Galbo, faligis liajn statuojn, kaj postulis la elekton de nova imperiestro. La sekvan tagon, la legioj de [[Germania Inferior|Malsupra Ĝermanio]] nomis sian komandanton, [[Vitelio]]n, imperiestro. Tiu ĉi ribelo igis la imperiestron kompreni la amplekson de lia malpopulareco kaj la malkontenton de la popolo. Aliflanke, la Pretora Gvardio estis ĉiam pli nervoza pro tio, ke ili ne plu ricevis siajn kutimajn donacojn. [[Oto|Marko Salvio Oto]], kiu tiutempe estris la provincon [[Luzitanio]]n, ĉiam estis unu el liaj plej fidelaj subtenantoj. Malgraŭ tio, Oto indigniĝis kontraŭ Galbo kiam li eksciis, ke Galbo ne estis nomita heredanto. Ĉi tiu situacio instigis lin komenci kontakton kun la malkontentaj membroj de la Pretora Gvardio, kiuj decidis nomi Oton imperiestro. Galbo estis murdita en la Roma Forumo matene de la 15-a de januaro 69, kiam li estis 72-jaraĝa. Lia posteulo estus murdita kelkajn tagojn poste. [[Plutarĥo]] asertas, ke la imperiestro ofertis sian kolon al la murdistoj, ekkriante: {{citaĵo|'''Mortigu min, se tion dependas la bono de Romo.'''}} Esperante esti rekompencita kaj dezirante gajni la favoron de Oto, ĉirkaŭ 120 homoj deklaris sin la aŭtoroj de la krimo, kies nomoj estis kompilitaj en listo. Kiam ĉi tiu dokumento falis en la manojn de [[Vitelio]], li ordonis la ekzekuton de ĉiuj listigitaj en ĝi. == Vidu ankaŭ == * [[Flavia dinastio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.roman-emperors.org/galba.htm * http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Galba*.html * http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Galba*.html * http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html {{Sinsekvo|titolo=[[Romiaj imperiestroj]]|antaŭ=[[Nerono]] ([[54]] - [[68]])|post=[[Oto]] ([[69]])}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Romiaj imperiestroj}} [[Kategorio:Romiaj imperiestroj]] [[Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en 68]] ttr2vpka084b69foy9knxjepuwlc2vj 9350504 9350503 2026-04-10T04:50:31Z Filozofo 3592 /* Falo */Lingva korekto 9350504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |dosiero =Assassination of Galba.png |priskribo =La murdo de Servius Sulpicius Galbo (15-an de januaro 69 p. K.) |dato de naskiĝo =la [[24-a de decembro]], [[-3|3 a. K.]] |dato de morto =[[15-an de januaro]] [[69|69 p. K.]] }} <big>'''Servio Sulpicio Galbo'''</big> (latine: Servius Sulpicius Galbo; [[Terracina|Teraĉina]], 24-a de decembro, 3 a.K. - [[Romo]], 15-a de januaro, 69 p.K.) estis romia imperiestro de la 8-a de junio, 68 p.K. ĝis sia morto. Li estis la unua el la kvar imperiestroj de la jaro 69, konata kiel la [[Jaro de la kvar imperiestroj]]: Galbo, [[Oto]], [[Vitelio]] kaj [[Vespaziano]]. Li havis brilan politikan karieron, atingante la konsulejon en 33 p.K., poste fariĝante guberniestro de Germanio kaj prokonsulo de Afriko (45-60 p.K.). En 60 p.K. li komencis regi la [[Hispania Tarraconensis]], kie li iniciatis la ribelon kontraŭ Nerono instigitan de [[:en:Gaius Julius Vindex|Gajo Julio Vindekso]]. Proklamita imperiestro, li marŝis al Romo kun la subteno de [[Oto]], akirante la rekonon kaj la Senato kaj la [[Pretora Gvardio]]. Tamen, li baldaŭ perdis sian subtenon pro sia aŭstereco. Oto, seniluziigita pro tio ke li ne estis nomumita kiel posteulo, organizis komploton kontraŭ la imperiestro. Post nur sep monatoj en povo, Galbo estis murdita en la Forumo, enmergigante la Imperion en internan militon. ==Familio== Galbo naskiĝis kun la nomo Servius Sulpicius Galba en la ĉirkaŭaĵo de Terracina. Laŭ Suetonio: La imperiestro Servius Galba naskiĝis dum la konsuleco de [[:en:Marcus Valerius Messalla Messallinus|Marcus Valerius Messala]] (36 a. K. - 21 p. K.) kaj Konsulo Lentulus, en la naŭa tago de la Kalendoj de januaro, sur bieno situanta sur monteto apud Teraĉina, maldekstre irante direkte al [[Fondi]]. Galbo asertadis esti pranepo de la konsulo [[:en:Quintus Lutatius Catulus Capitolinus|Quintus Lutatius Catulus Capitolinus]], kaj, kiam li fariĝis imperiestro, li prezentis genealogian arbon, en kiu li devenis de [[Jupitero (dio)|Jupitero]] flanke de sia patro, kaj de [[Pazifao]], edzino de [[Minoo]], flanke de sia patrino. Lia patroflanka avo, modesta politikisto, al kiu [[Suetonio]] dediĉas pasaĵon de sia verko, antaŭdiris lian ascendon al potenco. Lia patro estis la konsulo [[:en:Servius Sulpicius Galba (praetor 54 BC)|Servius Sulpicius Galbo]], viro kun malagrabla fiziko, mezbona elokventeco kaj leĝdona sagaceco. Lia patrino nomiĝis [[:en:Mummia Achaica|Mumja Akajka]], nepino de la oratoro [[Katulo]] kaj pranepino de la militisto [[:en:Lucius Mummius Achaicus|Lucio Mumio Akajka]]. El la unua geedzeco de lia patro naskiĝis Servia kaj Gajo. Lia patro fuĝis al Romo post malŝparo de sia riĉaĵo. Li poste memmortigus sin pro la rifuzo de imperiestro [[Tiberio]] doni al li unu el la ĉiujaraj provincoj. Post sia geedzeco kun Akajka, lia patro edziĝis kun Livia Ocellina, kiu adoptis lin. Dankeme, la estonta imperiestro adoptis iliajn nomojn, fariĝante Lucio Livio Ocela Servio Sulpicio Galbo (latine: Lucius Livius Ocella Servius Sulpicius Galba). Li nur rezignus pri tiuj nomoj post sia surtroniĝo. [[Dosiero:Servius Sulpicius Galba (3 a.C.-69 d.C.).png|eta|maldekstre|300px|<center>Portreto de Servius Sulpicius Galba (3 a.K.- 69 p.K.), romia imperiestro.</center>]] [[Dosiero:Servius Sulpicius Galba (3 a.C.-69 d.C.) 0.png|eta|maldekstre|400px|<center>La Murdo de Imperiestro Galbo.</center>]] [[Dosiero:Four emperors.png|eta|dekstre|400px|<center>Kvar romiaj imperiestroj: [[Klaŭdio]], [[Nerono]], [[Galbo]] kaj [[Oto]].</center>]] [[Dosiero:Servius Sulpicius Galba (3 a.C.-69 d.C.) 1.png|eta|dekstre|400px|<center>Imperiestro Galbo estis kruela kaj nepopulara reganto.</center>]] Malgraŭ deveno de nobla kaj riĉa familio, li ne estis parenca per adopto aŭ naskiĝo al la unuaj ses Cezaroj, la membroj de la [[Juli-Klaŭdia dinastio]], kiuj ankoraŭ portis lin kiel familian nomon laŭrajte, pli ol kiel titolon. Kiam ili observis lian frumaturecon, kaj Aŭgusto kaj Tiberio antaŭdiris, ke li trovus sian lokon ĉe la supro de la imperio. Suetonio asertas, ke li kultivis la sciencon de jurisprudenco kun konsiderinda diligenteco. Li edziĝis al Lepida, kun kiu li havis du filojn. Tamen, post la morto de ĉiuj, li fariĝis celibata. Dum [[Livia]] Druzila vivis, Galbo ĝuis ŝian favoron. Post ŝia morto, la edzino de Aŭgusto menciis lin en sia testamento, sed li povis ricevi nenion kiel konsekvencon pri la interveno de Tiberio. ==Personeco== Suetonio priskribas la aspekton de Galbo jene: {{citaĵo|'''Lia staturo estis meze alta, li havis kalvan kapon, bluajn okulojn, aglan nazon, kaj liaj piedoj kaj manoj estis tiel malbeligitaj de podagro, ke li ne povis porti ŝuojn nek teni aŭ malvolvi pakon. Krome, sur sia dekstra flanko, li havis tian konsiderindan karnan kreskon, ke nur bandaĝo povus enhavi ĝin.'''}} Kaj tiel pri lia personeco: {{citaĵo|'''Oni diras, ke li estis granda voremulo, kaj vintre li manĝis antaŭ la tagiĝo. Ĉe vespermanĝo, oni servis al li tiom da bongustaĵoj, ke li lasis la restaĵojn pasi de mano al mano al la malproksima fino de la tablo por distribui ilin al la ĉeestantoj. Lia pasio pelis lin al viroj: sed li volis ilin viglaj kaj maturaj. Oni diris, ke en Hispanio, kiam Icelo, unu el liaj iamaj kunuloj en orgioj, venis anonci la morton de [[Nerono]], ne kontenta pri maldece brakumi lin antaŭ ĉiuj, li postulis, ke lia amiko tuj razu lin kaj forkondukis lin.'''}} ==Kariero== Nomumita al la pretoreco en 20 p.K., li okupis ĉi tiun postenon pli frue ol tradicio postulis. Post kiam lia oficperiodo finiĝis, li estis sendita por regi la provincon [[Akvitanio]]n. Li estis romia konsulo en 33 p.K., kune kun [[:en:Lucius Cornelius Sulla Felix (consul 33)|Lucio Kornelio]]. Li sukcedis la patron de Nerono (sian antaŭulon sur la trono), [[:en:Gnaeus Domitius Ahenobarbus (father of Nero)|Gneo Domicio Aenobarbo]], kaj antaŭis [[:Lucius Oto|Lucion Salvion Oton]], patron de lia posteulo sur la trono. [[Kaligulo]] sendis lin al Germanio por anstataŭigi [[:en:Gnaeus Cornelius Lentulus Gaetulicus (consul 26)|Gneo Kornelio Lentulo Ĵetuliko]], kiun la imperiestro suspektis. Galbo akiris militan renomon en ĉi tiu posteno per efektivigo de efika milita politiko, per kiu li trudis striktan disciplinon inter siaj viroj. Dum sia regenteco, li forpuŝis barbarajn invadojn, kiuj atingis ĝis [[Gaŭlio]]n. Kaligulo estis tiel kontenta, ke li konsiderinde rekompencis la trupojn komanditajn de la estonta imperiestro. Rifuzinte konkeri la Imperion post la morto de Kaligulo, malgraŭ multaj instigis lin fari tion, li ankaŭ ĝuis la favoron de [[Klaŭdio]], kiu konsideris lin inter siaj plej proksimaj kunuloj. Li servis du jarojn kiel prokonsulo en Afriko. Per justa kaj severa politiko, li pacigis teritorion malriĉigitan de kontinuaj barbaraj atakoj kaj internaj luktoj. Rekoninte liajn servojn en Afriko kaj Germanio, li estis rekompencita per triumfaj ornamaĵoj (ornamenta triunphalia) kaj triobla sacerdoteco. Post tio li retiriĝis ĝis imperiestro Nerono ofertis al li la provincon [[Hispania Tarraconensis]] (61). Tamen, je ĉi tiu punkto de sia kariero, li komencis venkiĝi al pigreco kaj apatio. Historiistoj proponas du eblecojn: aŭ Galbo ne deziris esti nomata imperiestro, aŭ lia malsano kaj aĝo ludis signifan rolon. [[Tacito (verkisto)|Tacito]] asertas, ke ĉiuj liaj samtempuloj konsideris lin taŭga posteulo por la trono ĝis li estis proklamita imperiestro: {{citaĵo|'''Laŭ ĝenerala opinio, li kapablis iĝi imperiestro, kondiĉe ke li ne estus la reganto.'''}} ==Ascendo== Dum li estis en [[Clunia|Klunia]] (kiu estus nomita Sulpicia honore al li), printempe de 68, li ricevis informojn deklarante, ke la imperiestro sendis leterojn ordonante lian murdon. Tio eble igis lin aliĝi al la ribelo de [[:en:Gaius Julius Vindex|Vindekso]] kiam ĉi-lasta petis lian helpon. Antaŭ la morto de Vindekso, Galbo rekrutis legion de provincanoj, la 7-a Galba Leio, kiu poste konvertiĝis al [[:en:Legio VII Gemina|la 7-a Ĝemela Legio]], ĝi iĝus la sola legio en la Duoninsulo, kies sidejo estus en la nuna urbo [[Liono]] ("Lugdunum"). Al tiu legio aldoniĝis la sola legio tiam ĉeestanta en Hispania, [[:en:Legio VI Victrix|la 6-a Legio Venka]]. Krome, li kreis specon de senato kun konsulta karaktero, same kiel korpuson de novaj kavaliroj, la "evocati" ("alvokitoj"), kiuj devis provizi militservon. Galbo donis al la urbo Clunia la statuson de romia kolonio kaj la epiteton Sulpicia, ĉar li estis proklamita imperiestro tie. Li ankaŭ respondecis pri la kreado de la 7-a Galba Legio, kiu estus dum jarcentoj la sola romia legio staranta en la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]]. Malgraŭ ĉiuj ĉi tiuj preparaĵoj, kiam Vindekso mortis, li preskaŭ memmortigis sin. Tamen, li rezignis pri tio post kiam alvenis novaĵoj el la ĉefurbo informante lin pri la morto de [[Nerono]]. Post tio, li aldonis la titolon de Cezaro al sia nomo kaj, post la malvenko de siaj eblaj rivaloj al la trono, la prefekton de la pretorejo [[:en:Gaius Nymphidius Sabinus|Ninfidio Sabino]] kaj la legatojn [[:en:Gaius Fonteius Capito (consul 59)|Gajo Fontejo]] ([[Ĝermanio]]) kaj [[:en:Lucius Clodius Macer|Klodjo Macero]] (Afriko). ==Imperiestro== Dum sia marŝo kaj post sia alveno en la imperia ĉefurbo, li akiris reputacion kiel avara kaj ambicia, pro la nepopularaj mezuroj, kiujn li aprobis por restarigi ŝtatajn financojn, malplenigitajn pro la malavareco de Nerono kaj la elspezoj de la kampanjoj en [[Armenio]] kaj [[Judeo]]. Tiel, malgraŭ esti eksterordinare riĉa, li rifuzis pagi al la [[Pretora Gvardio]] la rekompencon promesitan en lia nomo. Galbo estis maljuna kaj malforta. Lia progresinta aĝo malpliigis liajn energiojn, lasante lin tute en la manoj de siaj fidindaj homoj. Tri el ili — Senatano [[:en:Titus Vinius|Titus Vinius]] (12-69), kun kiu li dividis sian duan konsulejon, la Pretora komandanto [[:de:Cornelius Laco|Kornelio Lako]], kaj lia liberigito [[:en:Icelus Marcianus|Iselo Marciano]] — estis konataj kiel la "tri pedagogoj" pro la influo, kiun ili havis super la imperiestro. La alveno de Galbo en Romon estis malrapida kaj sangoverŝa: la nomumita konsulo [[:de:Cingonius Varro|Cingonius Varro]] kaj la antaŭa konsulo [[:en:Publius Petronius Turpilianus|Publio Petronio Turpiliano]] estis mortigitaj; la unua ĉar li estis komplico de Ninfidio, la dua ĉar li estis unu el la generaloj de Nerono. Ili estis mortigitaj sen ke iu ajn sciu, sen la rajto je defendo, kaj la popolo kredis, ke ili estas senkulpaj. Liaj politikoj, same kiel la senpuneco, kun kiu li permesis al siaj agentoj agi, gajnis al li la malamon de la popolo kaj la armeo. La malpliiĝinta intelekto de la imperiestro igas nin kredi, ke tiu ĉi malamikeco ŝuldiĝis al la foresto de heredanto, pro kio li adoptis [[:en:Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus|Lucio Kalpurnio Pizo Fruĵio Liciano]]. Tio igis Oton komenci sian marŝon al la ĉefurbo. ==Falo== La 1-an de januaro 69, du legioj de [[Germania Superior|Supra Ĝermanio]] rifuzis renovigi la ĵuron de lojaleco, kiu ligis ilin al Galbo, faligis liajn statuojn, kaj postulis la elekton de nova imperiestro. La sekvan tagon, la legioj de [[Germania Inferior|Malsupra Ĝermanio]] nomis sian komandanton, [[Vitelio]]n, imperiestro. Tiu ĉi ribelo igis la imperiestron kompreni la amplekson de lia malpopulareco kaj la malkontenton de la popolo. Aliflanke, la Pretora Gvardio estis ĉiam pli nervoza pro tio, ke ili ne plu ricevis siajn kutimajn donacojn. [[Oto|Marko Salvio Oto]], kiu tiutempe estris la provincon [[Luzitanio]]n, ĉiam estis unu el liaj plej fidelaj subtenantoj. Malgraŭ tio, Oto indigniĝis kontraŭ Galbo kiam li eksciis, ke Galbo ne estis nomita heredanto. Ĉi tiu situacio instigis lin komenci kontakton kun la malkontentaj membroj de la Pretora Gvardio, kiuj decidis nomi Oton imperiestro. Galbo estis murdita en la Roma Forumo matene de la 15-a de januaro 69, kiam li estis 72-jaraĝa. Lia posteulo estus murdita kelkajn tagojn poste. [[Plutarĥo]] asertas, ke la imperiestro ofertis sian kolon al la murdistoj, ekkriante: {{citaĵo|'''Mortigu min, se de tio dependas la bono de Romo.'''}} Esperante esti rekompencita kaj dezirante gajni la favoron de Oto, ĉirkaŭ 120 homoj deklaris sin la aŭtoroj de la krimo, kies nomoj estis kompilitaj en listo. Kiam ĉi tiu dokumento falis en la manojn de [[Vitelio]], li ordonis la ekzekuton de ĉiuj listigitaj en ĝi. == Vidu ankaŭ == * [[Flavia dinastio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.roman-emperors.org/galba.htm * http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Galba*.html * http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Galba*.html * http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html {{Sinsekvo|titolo=[[Romiaj imperiestroj]]|antaŭ=[[Nerono]] ([[54]] - [[68]])|post=[[Oto]] ([[69]])}} {{Ĝermo|biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Romiaj imperiestroj}} [[Kategorio:Romiaj imperiestroj]] [[Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.]] [[Kategorio:Mortintoj en 68]] ijfsimwac5bt02hpeg4xhn7ux076bb9 0 18478 9350273 8953787 2026-04-09T12:54:28Z Sj1mor 12103 9350273 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Bambuko''' estas tipa [[Kolombio|kolombia]] ritmo heredita de la [[Keĉuoj]]. En la hispana la vorto referencas kaj al la [[danco]] kaj al la [[muziko]]. Ĝi havas similan strukturon kiel la [[Eŭropo|Eŭropa]] [[valso]]. Ĝi estas [[Popola muziko|popolmuziko]] kun grupdanco en 6/8-a aŭ 3/4-a tempo. Oni pensas ke ĝi estas [[Afriko|Afrikdevena]], sed estas nun firme radikita en la monta regiono de Kolombio de kie ĝi disvastiĝis al la tuta [[Latina Ameriko|Latin-Ameriko]]. {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Stiloj de latinamerika muziko]] [[Kategorio:Dancoj de Kolombio]] [[Kategorio:Kolombia muziko]] fbxyn8v2t75slt9fcdd1u0mgmhkblnr 0 19090 9350234 9263049 2026-04-09T12:42:10Z Sj1mor 12103 9350234 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ragtimo''' estas speco de sinkopa muziko populara en [[Usono]] en la komenco de la [[20-a jarcento]]. Ĝiaj pioniroj estis nigruloj. Ekzemple estis grava la pionireco fare de [[Artie Matthews]]. Ragtime-muziko estas muziko origine komponita por la piano. Ĝenerale, la plej multaj el la karakterizaĵoj de ragtimo estas prenitaj de [[klasika muziko]], tiuj karakterizaĵoj inkluzivas la muzikan strukturon (kutime [[rondelo]] aŭ [[sonato]]) kaj la harmoniajn [[Movimento (muziko)|movimentojn]]. Ragtime distingiĝas de klasika muziko per du ŝlosilaj aferoj: unu, [[sinkopo]] - en regtempo "surpriza" [[ritmo]] estas multe uzata, kaj multaj notoj estas luditaj en maniero kiel oni ne atendus en klasika muziko. La dua, fiksita [[Tempo (muziko)|tempo]] - en klasika muziko de la 19-a jarcento - la periodo de la [[romantisma muziko]] (la periodo en kiu la ragtima stilo estis evoluigita) oni kutimas ludi en certa [[Dinamiko (muziko)|dinamiko]] (la tempo en la peco estas kondiĉigita de ŝanĝiĝo laŭlonge de la emocio de la prezentisto); sed en ragtimo konservas unuforman tempon ĉie en la muzikpeco. {{Projektoj}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Ragtimo| ]] [[Kategorio:Kulturo de Usono]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Dancmuziko]] 7j0aurdvgb71d4y50s0n53j4h5y96ge 0 19348 9350244 9090709 2026-04-09T12:44:12Z Sj1mor 12103 9350244 wikitext text/x-wiki [[File:Accordion detail (16760456041).jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:PianoAccordeon.jpg|eta|250px|Akordiono 48 bas Weltmeister]] [[Dosiero:Accordéon diatonique B.Loffet Graet e Breizh 3 rangs.jpg|eta|250px|Diatona akordiono]] [[Dosiero:Accordionist.jpg|eta|Akordionisto]] '''Akordiono''' aŭ '''tirharmoniko''' estas muzika instrumento kun [[balgo]] kiun oni kunpremas kaj tiras por sonigi per [[aero|aerfluo]] vibriganta metalajn lamenetojn. Muzikisto kutime regas la aerfluon per pianstila klavaro (sur unu ekstremo) kaj butonoj (sur la alia), per kiuj oni ludas [[tono]]jn. Modernaj akordionoj kutime ankaŭ havas butonojn por ludi [[Akordo (muziko)|akordojn]]. Ekzistas diversaj aranĝoj de klavaroj kaj butonoj. Inter ili la trivica [[6-plus-6-instrumentoj|6-plus-6]]-butonaro kaj la kvinvica kromata butonaro havas la saman fingradon en ĉiuj gamoj. == Historio == Akordionoj (kaj aliaj balgaj instrumentoj) aperis en Eŭropo en la frua 19-a jarcento. Ekzemple, Cyrill Demian akiris patenton por akordiono en [[Vieno]] en [[1829]]. Tio havis nur maldekstran klavaron; la dekstra mano regis nur la balgon. Ekde tiam aperis multaj variaĵoj kaj plibonigitaj versioj de tiaj instrumentoj. La evoluo daŭras nuntempe. == Disvastiĝo, ĝenroj == Akordiono iĝas forte disvastigita, ĉefe en popolaj muzikoj, kaj uzatas en multaj tre malsamaj ĝenroj kaj landoj. Taksu: [[ŝipanaj kanzonoj]], [[slavaj popolaj muzikoj]], franca [[Musette-muziko]], [[Ĵazo]], [[Azerbajĝana muziko]], [[Kaĵunmuziko]], irlanda, ktp. La instrumento estas uzata en Esperanta muziko, ekzemple de la bando [[Esperanto Desperado]]. Estas variaĵoj, al kiuj mankas pianstila klavaro: [[bandonio]] kaj [[koncertino]]. Krome la butonoj de tiuj moviĝas laŭ la direkto de la balga movado, malkiel la butonoj de akordiono. == Vidu ankaŭ == * [[Akordionisto]] * [[Bandonio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Accordions|ReVo=akordi}} * http://images.nana.co.il//Upload/92004/ForumMessageAttachments/ForumMessageFile_592074.mp3{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- he:נעימת "עלי שלכת" בביצוע האקורדיוניסט לריז פראל --> * http://shironet.gpg.nrg.co.il/songView.aspx?song_id=5371&singer_id=585&song_title=36aae{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- he:נגן אקורדיון he->eo:_נגן_ Akordiono --> * http://shironet.gpg.nrg.co.il/songView.aspx?song_id=4923&singer_id=922&song_title=20f587{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!-- he:נגן אקורדיאון ישן --> * http://www.ksanti.net/free-reed/history/demian.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090619162610/http://www.ksanti.net/free-reed/history/demian.html |date=2009-06-19 }} <!-- en:English translation of Cyrill Demian's accordion patent en->eo:Angla translacio (da, de) _Cyrill_ _Demian_'s (akordiono, tirharmoniko, harmoniko) patento --> == Videoj == [[Dosiero:An accordionist in the Paris subway, May 2011.ogv|maldekstra|eta|Akordionisto en la [[Metroo de Parizo]], stacio ''[[République (pariza metrostacio)|République]]'' (majo 2011)]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Akordiono|!]] [[Kategorio:Klavarinstrumentoj]] 0e21duulbo724f7ip1fdhzca65ka7tj 0 21759 9350365 9345125 2026-04-09T16:09:14Z Venca24 19855 9350365 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo |regiono-ISO=AT-6 |Mapo en angulo=Aŭstrio |situo sur mapo2=Graz |situo de=Situo de Graz en Stirio kaj Aŭstrio |situo de2=Situa mapo de Graz |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=10 }} '''Graz''' {{prononco|grac}} estas la ĉefurbo de la [[federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Stirio]] en [[Aŭstrio]]. La nomo devenas de la [[Slovena lingvo|slovena]] vorto '''Gradec''', kiu signifas '''kasteleto'''. Ĝi estas la dua plej granda urbo en [[Aŭstrio]] (post [[Vieno]]), kaj ĝi havas kvar universitatojn kun ĉirkaŭ 40 000 gestudentoj (inter kiuj la [[Universitato de Graz|Karla-franciska-universitato]]) kaj estis la [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|eŭropa ĉefurbo kultura]] en [[2003]]. == Geografio == Graz situas ĉe la rivero [[Muro (rivero)|Mur]], en la baseno de Graz, ĉirkaŭata ĉe tri flankoj de montoj (nur ne en la sudo). La plej alta loko estas la '''Plabutsch''' (754 m) en la nordokcidento de la urbo. La plej malalta loko estas en la sudo (330 m), kie la [[Muro (rivero)|Mur]] fluas el la urbo. === Urbodivido === Graz estas dividita je 17 distriktoj: {{Div col|cols = 4}} # Innere Stadt # St. Leonhard # Geidorf # Lend # Gries # Jakomini # Liebenau # St. Peter # Waltendorf # Ries # Mariatrost # Andritz # Gösting # Eggenberg # Wetzelsdorf # Straßgang # Puntigam {{Div col end}} ==Historio== La plej malnova setlejo sur la tero de la moderna urbo Graz datiĝas de la [[Kuprepoko]]. Tamen, ne ekzistas historia kontinueco de setlejo antaŭ la [[Mezepoko]]. La urbo origine nomiĝis "Bayrischgraz" aŭ "Bavara Graz" (t.e., germana Graz) fare de la germanaj fondintoj por distingi ĝin de la pli malnova "Windischgraz" aŭ "Slovena Graz". Bavara Graz, tamen, baldaŭ superis sian slovenan ekvivalenton kaj de tiam Graz ĉiam nomis la germanan. Dum la [[12-a jarcento]], dukoj sub la regado de [[Babenbergoj]] transformis la urbon en gravan komercan centron. Poste, Graz venis sub la regadon de la [[Habsburgoj]] kaj, en 1281, akiris specialajn privilegiojn de reĝo [[Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 1-a]]. En la [[14-a jarcento]], Graz fariĝis la loĝurbo de la [[Interna Aŭstrio|interna-aŭstria]] linio de la Habsburgoj. La reĝoj loĝis en la [[Schlossberg (Graz)|kastelo Schlossberg]] kaj de tie regis [[Stirio]]n, [[Karintio]]n, plejparton de la hodiaŭa [[Slovenio]], kaj partojn de Italio ([[Karniolo]], Gorizia kaj Gradisca, [[Triesto]]). En la [[16-a jarcento]], la dezajno kaj planado de la urbo estis ĉefe kontrolitaj de italaj renesancaj arkitektoj kaj artistoj. Unu el la plej famaj konstruaĵoj reprezentantaj ĉi tiun stilon estas la ''Landhaus'', desegnita de Domenico dell'Allio, kaj uzata de la lokaj regantoj kiel registara ĉefsidejo. [[Dosiero:Vischer - Topographia Ducatus Stiria - 110 Graz.jpg|eta|maldekstre|200ra|Graz, Georg Matthäus Vischer (1670)]] [[Dosiero:IMG 0412 - Graz - Landhaushof.JPG|eta|maldekstre|200ra|''Landhaus'']] [[Dosiero:Graz - Universität, Hauptgebäude (a).JPG|eta|maldekstre|200ra|[[Universitato de Graz]]]] La [[Universitato de Graz]] estis fondita de Arkiduko Karlo la 2-a en 1585, ĝi estas la plej malnova universitato de la urbo. Dum plejparto de sia ekzisto, ĝi estis kontrolita de la [[Katolika Eklezio]], kaj estis fermita en 1782 fare de [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] en provo akiri ŝtatan kontrolon super edukaj institucioj. Jozefo la 2-a transformis ĝin en liceon, kie ŝtatoficistoj kaj medicina personaro estis trejnitaj. En 1827 ĝi estis restarigita kiel universitato fare de Imperiestro [[Francisko la 1-a (Aŭstrio)|Francisko la 1-a]], kaj estis nomita 'Karl-Franzens Universität' aŭ 'Karlo-Franciska Universitato'. Preskaŭ 30 000 studentoj estis lastatempe enskribitaj en ĉi tiu universitato en 2025.<ref>[https://www.uni-graz.at/en/university/about-the-university/facts-figures/ "Facts & Figures - University of Graz".] www.uni-graz.at. Alirita la 1an de Decembro 2025. </ref> La astronomo [[Johannes Kepler]] loĝis en Graz dum mallonga periodo ekde 1594. Li laboris kiel distrikta matematikisto kaj instruis ĉe la luterana lernejo, sed tamen trovis tempon por studi [[astronomio]]n. Li forlasis Graz-on por Prago en 1600 kiam [[protestantoj]] estis malpermesitaj en la urbo. [[Ludwig Boltzmann]] estis profesoro pri matematika fiziko de 1869 ĝis 1890. Dum tiu tempo, [[Nikola Tesla]] studis elektroteknikon ĉe la Politeknikejo en 1875. Nobel-premiito [[Otto Loewi]] instruis ĉe la Universitato de Graz de 1909 ĝis 1938. [[Ivo Andrić]], la premiito de la Nobel-premio pri literaturo en 1961, akiris sian doktorecon ĉe la Universitato de Graz. [[Erwin Schrödinger]] estis nelonge kanceliero de la Universitato de Graz en 1936. [[Dosiero:Graz Zeughaus.L1270367.jpg|eta|dekstre|200ra|Armilejo]] Graz estas centre situanta ene de la hodiaŭa [[Federaciaj landoj de Aŭstrio|subŝtato]] [[Stirio]], aŭ ''Steiermark'' en la germana. ''Mark'' estas malnova germana vorto indikanta grandan areon da tero uzata kiel defenda limo, en kiu la kamparanaro lernas kiel organiziĝi kaj batali en kazo de invado. Kun strategia loko ĉe la kapo de la malferma kaj fekunda valo Mur, Graz historie estis celo de invadantoj, kiel ekzemple la [[hungaroj]] sub [[Matthias Corvinus]] en 1481, kaj la [[Otomana Imperio|otomanaj turkoj]] en 1529 kaj 1532. Krom la kastelo Riegersburg, la kastelo Schlossberg estis la sola fortikaĵo en la regiono, kiu neniam falis al la otomanaj turkoj. Graz gastigas la provincan [[armilejo]]n de la regiono, kiu estas la plej granda historia kolekto de malfrumezepokaj kaj renesancaj armiloj en la mondo. Ĝi estas konservita ekde 1551, kaj montras pli ol 30 000 erojn. Ekde la komenco de la 15-a jarcento, Graz estis la rezidejo de la pli juna branĉo de la Habsburgoj, kiuj transprenis la imperian tronon en 1619 en la persono de imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]], kiu movis la ĉefurbon al [[Vieno]]. Novaj fortikaĵoj estis konstruitaj sur la Schlossberg fine de la 16-a jarcento. La armeo de [[Napoleono]] okupis Graz en 1797 kaj, en 1809, la urbo eltenis alian atakon de la franca armeo. Dum ĉi tiu atako, la komandanta oficiro en la fortikaĵo ricevis ordonon defendi ĝin kun ĉirkaŭ 900 viroj kontraŭ la armeo de Napoleono de ĉirkaŭ 3 000. Li sukcese defendis la Schlossberg kontraŭ ok atakoj, sed ili estis devigitaj rezigni post kiam la ''Grande Armée'' okupis Vienon kaj la imperiestro estis ordonita kapitulaci. Post la malvenko de Aŭstrio fare de napoleonaj fortoj ĉe la [[Batalo de Wagram]] en 1809, la fortikaĵoj estis detruitaj per eksplodaĵoj, kiel kondiĉite en la Paco de [[Palaco Schönbrunn|Schönbrunn]] de la sama jaro. La sonorilturo (''Glockenturm'')<ref>[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Graz_Glockenturm "Graz Glockenturm".] Austria-Forum. Alirita la 26an de Novembro 2019. </ref> kaj la urba horloĝturo (''Uhrturm''),<ref>[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Graz_Uhrturm "Graz Uhrturm".] Austria-Forum. Alirita la 26an de Novembro 2019. </ref> kiu estas ĉefa turisma allogaĵo kaj servas kiel simbolo por Graz, estis savitaj post kiam la civitanoj de Graz pagis elaĉetmonon por ilia konservado.<ref>[https://web.archive.org/web/20131209042512/http://www.graz.at/cms/ziel/4519230/EN/ "A Short History of the City".] graz.at. Graz: Stadt Graz – Magistratsdirektion, Abteilung für Öffentlichkeitsarbeit. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2013. Alirita la 25an de Julio 2017. </ref> Arkiduko Karlo la 2-a de Interna Aŭstrio bruligis 20 000 [[protestantismo|protestantismajn]] librojn sur la placo de tio, kio nun estas mensa malsanulejo, kaj sukcesis redoni Stirion al la aŭtoritato de la [[Sankta Seĝo]]. Arkiduko [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este|Franz Ferdinand]] naskiĝis en Graz en tio, kio nun estas la ''Stadtmuseum'' (urbomuzeo). [[Dosiero:Graz vista desde el Schlossberg.jpg|eta|maldekstre|300ra|Vidaĵo el Schlossberg.]] Dum la [[Dua Mondmilito]], 16% de la urbaj konstruaĵoj estis detruitaj kaj 1788 homoj mortis konsekvence de la batalado. La historia kerno ne suferis pro la atakoj, escepte la ''Tummelplatz''. Ĉefe la centra stacio kaj la industriaj instalaĵoj de la sudo kaj okcidento de la urbo estis celoj de la bombardado. La 2-an de aprilo 1945, dum okazis la plej forta bombatako de la Aliancanoj kontraŭ Graz, la [[Gestapo]] kaj [[Waffen-SS]] faris masakron kontraŭ rezistmovadanoj, hungar-judaj punlaboristoj kaj militkaptitoj ĉe la SS-kazerno en Graz-Wetzelsdorf.<ref>[https://web.archive.org/web/20210414134512/https://www.oeaw.ac.at/41tage/41-tage-kriegsende-1945-english "41 Tage. Kriegsende 1945 English".] Arkivita el la originalo la 14an de aprilo 2013. Alirita la 10an de marto 2021. </ref> En la jaroj post la deklaro de sendependeco de la lando en 1955, okazis multaj el la ŝanĝoj, kiuj formis la nunan bildon de la urbo. Kulture, elstaras la kreado de pluraj festivaloj. En 1968 okazis la unua eldono de la ''Steirische Herbst'', la plej malnova festivalo de [[nuntempa arto]] en Eŭropo. En 1985 inaŭguriĝis la ''Styriarte'', festivalo dediĉita al [[klasika muziko]]. Ambaŭ festivaloj okazas ĉiujare kaj estas tre gravaj por la ĉefurbo de Stirio. La aranĝo de Graz spertis sinsekvajn modifojn kaj vastigojn. Novaj pontoj estis konstruitaj, kaj en 1972 malfermiĝis la unua piedira zono. La fino de la 1980-aj jaroj vidis signifan kreskon en la sudorienta parto de la urbo. En 1988, Puntigan estis nomumita sendependa distrikto de Straßgang, tiel establante la dek sep distriktojn, en kiujn Graz estas dividita hodiaŭ. En 1993, la urbo ricevis premion de la mediprotekta organizaĵo [[Greenpeace]]. En la sama jaro, ĝi organizis la Eŭropan Kulturmonaton laŭ peto de la [[Eŭropa Unio]]. == Vidindaĵoj == La historia urbocentro estis aldonita al la [[Monda Heredaĵo de UNESKO]] en 1999<ref>[https://web.archive.org/web/20131209042512/http://www.graz.at/cms/ziel/4519230/EN/ "A Short History of the City".] graz.at. Graz: Stadt Graz – Magistratsdirektion, Abteilung für Öffentlichkeitsarbeit. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2013. Alirita la 25an de Julio 2017. </ref> pro la harmonia kunekzisto de tipaj konstruaĵoj el malsamaj epokoj kaj en malsamaj arkitekturaj stiloj. Situanta en kultura limregiono inter Centra Eŭropo, Italio kaj la Balkanaj Ŝtatoj, Graz sorbis diversajn influojn de la najbaraj regionoj kaj tiel ricevis sian esceptan urbopejzaĝon. Hodiaŭ la historia centro konsistas el pli ol 1000 konstruaĵoj, kies aĝo varias de [[gotika arto]] ĝis nuntempa. [[Dosiero:Graz - Rathaus2.jpg|eta|dekstre|250ra|[[Urbodomo de Graz|Urbodomo]]]] La [[Ĉefplaco de Graz]] (germane ''Hauptplatz'') estas la centra placo de Graz. Ĉe la placo situas la [[Urbodomo de Graz|Urbodomo]]. En la 1960-aj jaroj, oni diskutis pri la "forigo" (modernigo) de la riĉe strukturita historiisma fasado de la Urbodomo kaj simpligita restrukturado laŭ la spirito de la novklasika antaŭa konstruaĵo. Tamen, en la referendumo okazinta en julio 1966, la loĝantoj de Graz voĉdonis per granda plimulto (83%) por konservi la ekzistantan fasadon. La [[Schlossberg (Graz)|Kastela Monteto de Graz]] ({{Lang-de|Schlossberg}}, signifas "kastela monto") estas masiva [[Dolomito|dolomita]] roko kaj formas la kernon de la historia malnova urbo. Ĝi situas rekte sur la maldekstra bordo de la rivero Mur kaj superregas la ĉefan placon de Graz. [[Dosiero:Graz Dom St. Ägidius Innen Kanzel 2.JPG|eta|maldekstre|200ra|[[Predikejo]] de la [[Katedralo de Graz]]]] Aldone al la [[Horloĝturo]], la orientilo de Graz, la Kastela Monteto prezentas ankaŭ la [[Sonorilturo]]<nowiki/>n kun ĝia sonorilo ''Liesl'', la [[Kazemato|Kazematojn]] de la Kastela Monteto, la 94 m profundan Turkan Fontanon, ĉiujn restaĵojn de la [[kastelo]], kaj kelkajn pli malgrandajn artaĵojn. La [[Katedralo de Graz]] ({{Lang-de|Grazer Dom}}) estas la [[katedralo]] de la [[episkopujo de Graz-Seckau]]. Samtempe la paroĥo de la katedralo estas alligita al la [[Dekanujo]] Graz-Mezo de la Urbopreĝejo Graz. La katedralo estas unu el la art- kaj kultur-historie plej gravaj konstruaĵoj de la urbo Graz. La konstruaĵo estis konstruata en la 15-a jarcento laŭ [[gotika arĥitekturo]]. Sub [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]] ĝi fariĝis kortega preĝejo de la [[imperiestroj de la Sankta Romia Imperio]] kaj en la jaro 1786 katedralo, kiam Graz fariĝis episkopejo. La eklezia konstruaĵo, origine planita kiel preĝejkastelo ekster la mezepoka urba remparo, staras sur altigita tereno. Iam estis multaj freskoj sur la eksteraj muroj; hodiaŭ nur kelkaj restas, kiel la ''Landplagenbild'' ("bildo de pestoj") pentrita en 1485, supozeble de Thomas von Villach. La tri plagoj, kiujn ĝi prezentas, estas [[akrido]]j, [[pesto]] kaj la invado de la turkoj, ĉiuj el ili trafante la urbon en [[1480]]. Ĝi prezentas la plej malnovan pentritan vidaĵon de Graz. [[Dosiero:Graz clock tower.jpg|eta|dekstra|200ra|Horloĝa turo en Graz]] * [[Artodomo Graz]] estas muzeo kaj galerio de [[nuntempa arto]] * [[Konvento Sankta Mario de la Neĝoj (Graz)|Karmelana konventa kirko]], iam pilgrima * [[Murinsel]] estas artefarita insulo desegnita kiel flosanta platformo en la rivero Muro. Ĝi estis planita ekde 1999, konstruita en 2002, kaj malfermita en januaro 2003 en la koro de Graz. Ĝi celis krei duan, modernan orientilon por la urbo apud la Schlossberg. Ĉi tiun famaĵon en Graz desegnis la artisto kaj arkitekto Vito Acconci de Novjorko, okaze de la nomumo de Graz kiel la Eŭropa Kultura Ĉefurbo en 2003. * [[Nova Galerio (Graz)|Nova Galerio]], specialigita pri nuntempa arto * [[Universala Muzeo Joanneum]] * Operejo kaj Teatro ''Schauspielhaus'' * [[Funikularo]] ''Schlossbergbahn'' * Maŭzoleo de Imperiestro [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 2-a]], apud la katedralo, la plej grava konstruaĵo de [[manierismo]] en Graz. Ĝi inkluzivas kaj la tombon kie Ferdinando la 2-a kaj lia edzino estas entombigitaj, kaj preĝejon dediĉitan al Sankta Katarino de Aleksandrio. * Urba Parko === Ekster la historia urbocentro === * La Palaco Eggenberg (''Schloss Eggenberg'') estas baroka palaco ĉe la okcidenta rando de Graz kun ĉambroj kaj muzeo. En 2010 ĝi estis aldonita al la ekzistanta Monda Heredaĵo de la historia centro de Graz. * La Baziliko Mariatrost (''Basilika Mariatrost'') estas malfrubaroka preĝejo, ĉe la orienta rando de Graz. * La Preĝejo de la Koro de Jesuo (''Herz-Jesu-Kirche'') estas la plej granda preĝejo en Graz kun la tria plej alta [[spajro]] en Aŭstrio, konstruita en novgotika stilo. * La Kalvarienberg (Golgoto) en la Gösting-kvartalo de Graz kun 17-a-jarcenta kalvario kaj preĝejo. * La Universitata Hospitalo de Graz estas la plej granda hospitalo en Graz kaj unu el la plej grandaj hospitaloj en Aŭstrio. Ĝi estas la plej granda konstruaĵkomplekso en ''Jugendstil'' en Aŭstrio kaj estis konstruita inter 1904 kaj 1912. Ĝin administras la federacia ŝtato Stirio kaj estas unu el la plej famaj hospitaloj en Aŭstrio kaj Centra Eŭropo. * La Ruino Gösting (Ruine Gösting), ruino de montetopinta kastelo ĉe la nordokcidenta rando de la urbo, kaj Plabutsch/Fürstenstand, malantaŭ la Palaco Eggenberg, kun montetopinta restoracio kaj observejo, same kiel Buchkogel/Kronprinz-Rudolf-Warte estas vidpunktoj por vidaĵoj de la urbo. === En la ĉirkaŭaĵo === * Aŭstra Subĉiela Ekspozicio Stübing (''Österreichisches Freilichtmuseum Stübing''), subĉiela muzeo enhavanta malnovajn farmdomojn/bienajn konstruaĵojn el la tuta Aŭstrio rekunmetitajn en historiaj medioj. * La Lur-kaverno (''Lurgrotte''), la plej vasta kaverna sistemo en Aŭstrio. * La Piber Lipizzan Ĉevalbredejo (''Lipizzanergestüt Piber''), Ĉevalbredejo ĉe Piber, kie oni bredas famajn ĉevalojn. * Ok stiriaj vinvojoj (''Steirische Weinstraßen'') tra vinkultivaj regionoj en Stirio. * La Termobaneja Regiono (''Thermenregion''), kuracloka regiono oriente de Graz. * Kastelo Riegersburg, potenca fortikaĵo kiu neniam estis konkerita. Ĝi estis bastiono kontraŭ turkaj invadoj. == Servoj == * [[Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj]] * [[Teknologia Universitato Graz]] * [[Universitato de Graz]] == Politiko == [[Dosiero:Elke Kahr 02-03-2016 2 k.jpg|eta|maldekstre|200ra|[[Elke Kahr]], komunista urbestro de Graz]] Dum granda parto de sia postmilita historio, Graz estis fortikejo de la [[Socialdemokrata Partio de Aŭstrio]] (SPÖ), sed ekde la fino de la 1990-aj jaroj la partio perdis plejparton de sia subteno je loka nivelo. Ĝin superis la [[Aŭstra Popola Partio]] (ÖVP) en 2003, kiu restis la plej granda partio en la urba konsilantaro (''Gemeinderat'') ĝis 2021. Kun la malkresko de la SPÖ, la [[Komunista Partio de Aŭstrio]] (KPÖ) fariĝis tre populara en Graz, malgraŭ sia nekonsiderinda ĉeesto je nacia nivelo. La partio atingis la trian lokon kun 20.8% de la voĉoj en la komunuma elekto de 2003, kio estis atribuita al la populareco de la loka gvidanto Ernest Kaltenegger. Ĝi falis al 11.2% en 2008, kaj resaniĝis sub nova gvidanto [[Elke Kahr]], iĝante la dua plej populara partio en Graz kun 19.9% ​​en 2012 kaj 20.3% en 2017. La populareco de KPÖ en Graz permesis al ili eniri la stirian provincan parlamenton en la elektoj de 2005, markante ilian unuan aperon en aŭstra provinca parlamento en 35 jaroj; ili retenis siajn sidlokojn en la postaj elektoj de 2010, 2015 kaj 2019.<ref>{{cite news |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/europa/oesterreich-wuerschtl-statt-weltrevolution-12892839.html |title=Klutz instead of World Revolution |newspaper=Faz.net |date=19a de Aprilo 2014 |publisher=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] |last1=Löwenstein |first1=Stephan}}</ref> La komunuma elekto de 2021 vidis kolapson en la populareco de ÖVP, permesante al KPÖ, denove gvidata de Elke Kahr, iĝi la plej granda partio kun 29% de la voĉoj.<ref>{{cite web |title=The Communist Party Just Won the Elections in Austria's Second-Biggest City |url=https://jacobinmag.com/2021/09/communist-party-of-austria-kpo-graz-election-victory-red-fortress |website=Jacobin |access-date=30a de Septembro 2021 |date=27a de Septembro 2021}}</ref> Ŝi poste estis elektita urbestro en novembro, gvidante koalicion kun la [[Verduloj]] kaj SPÖ.<ref>{{cite web|url=https://steiermark.orf.at/stories/3130354/|title=Livestream: Elke Kahr is Graz mayor|date=17a de Novembro 2021|language=de|website=[[ORF (broadcaster)|ORF]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dw.com/en/austrian-city-swears-in-first-ever-communist-mayor/a-59849044|title=Austrian city swears in first-ever communist mayor|date=17a de Novembro 2021|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref> == Kulturo == ''[[Forum Stadtpark]]'' (ankaŭ: ''Grazer Gruppe'' aŭ ''Grazer Forum'') estis en 1958 fondita, avangarda unuiĝo da verkistoj kaj artistoj en Graz. En Graz troviĝas la Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj (ECML) de la [[Konsilio de Eŭropo]] Dum 2003 Graz havis la titolon de "Eŭropa Kulturĉefurbo" kaj estis unu el la "Urboj de Dezajno" de UNESKO en 2011. [[Dosiero:Graz Kunsthaus vom Schlossberg 20061126.jpg|eta|dekstre|270ra|La [[Artodomo Graz]], germane ''Kunsthaus Graz'']] En Graz estas ĉirkaŭ 20 [[muzeo]]j. La urbocentro kaj la apudaj kvartaloj karakteriziĝas per historiaj loĝdomoj kaj preĝejoj. En la eksteraj kvartaloj konstruaĵoj estas ĉefe de arkitekturaj stiloj el la dua duono de la 20-a jarcento. En 1965 la Graz-lernejo (''Grazer Schule'') estis fondita. Pluraj konstruaĵoj ĉirkaŭ la universitatoj estas de ĉi tiu stilo, ekzemple la forcejoj de Volker Giencke kaj la RESOWI-centro de Günther Domenig. Antaŭ ol Graz fariĝis Eŭropa Kulturĉefurbo en 2003, pluraj novaj projektoj estis realigitaj, kiel ekzemple la Urbodomo de Graz (''Stadthalle Graz'') - multfunkcia spaco por ekz. kongresoj kaj koncertoj -, la Infanmuzeo (''Kindermuseum''), la Halo Helmut List (''Helmut List Halle''), la Muzeo de Nuntempa Arto (''Kunsthaus'') kaj la Insulo en la Mur (''Murinsel''). La plej alta konstruaĵo de la urbo estas la Preĝejo de la Jesukoro kun 109 m. Graz gastigas la ĉiujaran festivalon de klasika muziko ''Styriarte'', fonditan en 1985 por ligi la dirigenton [[Nikolaus Harnoncourt]] pli proksime al lia hejmurbo. Eventoj okazis en diversaj lokoj en Graz kaj en la ĉirkaŭa regiono. ===Dialekto=== Nomata ''Steirisch'' fare de lokanoj, Graz apartenas al la [[Bavara lingvo|aŭstro-bavara]] regiono de dialektoj, pli specife miksaĵo de la centra bavara lingvo en la okcidenta parto de [[Stirio]] kaj la suda bavara lingvo en la orienta parto.<ref>[https://www.steiermark.com/de/Steiermark/Neugierig-auf-Kultur/Brauchtum-Volkskultur/Steirische-Sprache "Steirische Sprache".] Steiermark: Das offizielle Tourismusportal der Steiermark. Medieninhaber und Herausgeber sowie Dienstanbieter Steirische Tourismus GmbH. Alirita la 8an de Julio 2020. </ref> La stiria filio de la Aŭstra Amaskomunikila Korporacio [[ORF]] lanĉis iniciaton en 2008 nomitan ''Scho wieda Steirisch g'redt'' por reliefigi la multajn dialektojn de Graz kaj Stirio ĝenerale kaj por kultivi la fieron, kiun multaj stirianoj havas pri sia loka kulturo. Du kialoj por kunfandado de ĉi tiuj dialektoj kun la [[norma germana lingvo]]: la influo de televido kaj radio, kiu enportas la norman germanan lingvon en la hejmojn, kaj la industriigo kaŭzanta la malaperon de la sola farmisto, ĉar la terkulturaj komunumoj estas vidataj kiel la veraj gardantoj de dialekta parolado.<ref> Jontes, Günther. [https://web.archive.org/web/20210818103713/http://static2.orf.at/vietnam2/files/stmkmagazin/200831/scho_wieda_steirisch_gredt_16997.pdf "Scho wieda Steirisch g'redt" (PDF).] ORF St Radio Steiermark. ORF Steiermark. Arkivita el la originalo (PDF) la 18an de Aŭgusto 2021. Alirita la 8an de Julio 2020. </ref> == Transporto == Ampleksa reto de publika transporto faras Graz-on facile navigebla urbo sen aŭto. La urbo havas ampleksan busreton, kiu kompletigas la tramreton de Graz, kiu havas ses liniojn. [[Tramtransporto en Graz]] estas reto de [[tramo]]j formantaj gravan parton de la sistemo de publika transporto en Graz. Kvar linioj pasas tra la subtera tramhaltejo ĉe la centra fervoja stacidomo ([[Ĉefstacidomo Graz]], ''Hauptbahnhof'') kaj pluen al la urbocentro antaŭ ol disbranĉiĝi. Krome, ekzistas ok noktaj busitineroj, kvankam ĉi tiuj funkcias nur dum semajnfinoj kaj vesperoj antaŭ festotagoj. [[Dosiero:Graz Hauptbahnhof bei Nacht.jpg|eta|maldekstre|230ra|[[Ĉefstacidomo Graz]], la centra [[fervoja stacidomo]] (''Hauptbahnhof'')]] La [[funikularo]] de Kastelo-Monteto (''Schlossbergbahn''), kaj la lifto de Kastelo-Monteto (''Schlossberglift''), vertikala [[lifto]], ligas la urbocentron al Kastelo-Monteto (''Schlossberg''). De la [[Ĉefstacidomo Graz|ĉefstacidomo]], regionaj trajnoj ligas al plejparto de Stirio. Rektaj trajnoj veturas al plejparto de gravaj urboj proksimaj, inkluzive de [[Vieno]], [[Salzburg]], [[Innsbruck]], [[Maribor]] kaj [[Ljubljano]] en [[Slovenio]], [[Zagrebo]] en [[Kroatio]], [[Budapeŝto]] en [[Hungario]], [[Prago]] kaj [[Brno]] en [[Ĉeĥio]], [[Zuriko]] en [[Svislando]], same kiel [[Munkeno]], [[Stutgarto]], [[Hajdelbergo]] kaj [[Frankfurto]] en [[Germanio]]. Trajnoj al [[Vieno]] foriras ĉiun horon. En la lastaj jaroj multaj fervojaj stacidomoj ene de la urbolimoj kaj en la antaŭurboj estis rekonstruitaj aŭ modernigitaj kaj nun estas parto de la Styria S-Bahn, navedotrajna servo konektanta la urbon kun ĝia antaŭurba areo kaj urboj proksimaj. La flughaveno Graz situas ĉirkaŭ 10 km sude de la urbocentro kaj estas atingebla per buso, fervojo, taksio kaj aŭto. Rektaj cellokoj inkluzivas Berlinon, [[Duseldorfo]]n, Frankfurton, Hamburgon, Istanbulon, Londonon, Munkenon, Vienon kaj Zurikon.<ref>[https://web.archive.org/web/20150907231342/http://www.flughafen-graz.at/en/flug/flug-reiseinfo/destinationen.html "Flughafen Graz :: Destinations".] Arkivita el la originalo la 7an de Septembro 2015. Alirita la 21an de Aŭgusto 2015. </ref> En 2021 dulinia metrosistemo estis proponita por Graz,<ref>[https://www.railwaygazette.com/metro/two-line-automated-metro-proposed-for-graz/58606.article "Two-line automated metro proposed for Graz".] Metro Report International. 1a de Marto 2021. Alirita la 18an de Aprilo 2021. </ref> kio farus Graz la duan aŭstran urbon kun rapida transitsistemo post Vieno. == Famuloj == Vivis en Graz: [[Dosiero:Georg_Pachmann_001.jpg|eta|230px|Imperiestro Ferdinando la 2-a]] * [[Peter Handke]] (n. 1942), Nobelpremio en Literaturo * [[Johann Nestroy]] (1801–1862), dramaturgo kaj aktoro * [[Ferdinando la 2-a (Sankta Romia Imperio)]] (1578–1637) * [[Ferdinando la 3-a (Sankta Romia Imperio)]] (1608-1657) * [[Wladimir Köppen]] (1846-1940), geografo, meteologo, klimatologo kaj botanikisto * [[Wolfgang Bauer]] (1941–2005), verkisto * [[Karl Böhm]] (1894–1981), dirigento * [[Ludwig Boltzmann]] (1844–1906), fizikisto, universitata profesoro * [[Richard von Krafft-Ebing]] (1840–1902), psikiatro * Arkiduko [[Johano de Aŭstrio]] (1782–1859) * Arkiduko [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este]] (1863–1914), kies murdo estis ekskuzo por la [[Dua Mondmilito]]<ref>Pribram, Alfred Francis (1922). [[s:en:1922 Encyclopædia Britannica/Francis Ferdinand|"Francis Ferdinand"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 31 (12a eld.).</ref> * [[Peter Rosegger]] (1843–1918), verkisto kaj poeto * [[Nikolaus Harnoncourt]] (1929–2016), edukita en Graz, dirigento de klasikaj verkoj per historiaj instrumentoj * [[Victor Franz Hess]] (1883–1964), Nobel-premiita fizikisto * [[Johannes Kepler]] (1571–1630), germana astronomo, astrologo, natura filozofo kaj instruisto pri matematiko.<ref>Clerke, Agnes Mary (1911). [[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Kepler, Johann|"Kepler, Johann"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 15 (11a eld.). pp. 749–751.</ref> * [[Hans Michael Maitzen]] (n. 1943), astronomo * [[Erwin Schrödinger]] (1887–1961), Nobel–premiita fizikisto pri [[kvantuma teorio]], estro de Graz Universitato en 1936 * [[Werner Schwab]] (1958–1994), dramaturgo kaj vidartisto * [[Arnold Schwarzenegger]] (n. 1947), aktoro kaj eks-guberniestro de Kalifornio; el Thal, 3,2 km el Graz. * [[Robert Stolz]] (1880–1975), komponisto kaj dirigento [[Dosiero:Tesla circa 1890.jpeg|eta|230px|[[Nikola Tesla]]]] * [[Nikola Tesla]] (1856–1943), serb-usona inventisto, kiu studis elektran inĝenieradon en Graz * [[Hans Ulrich von Eggenberg]] (1568–1634), frua "ĉefministro" dum la [[Tridekjara Milito]].<ref>[[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Eggenberg, Hans Ulrich von|"Eggenberg, Hans Ulrich von"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 9 (11a eld.). 1911. pp. 16–17.</ref> * [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]] (1656–1723), baroka arkitekto.<ref>[[s:en:The New International Encyclopædia/Fischer von Erlach, Johann Bernhard|"Fischer von Erlach, Johann Bernhard"]]. New International Encyclopedia. Vol. VII. 1905. p. 658.</ref> * [[Joseph von Hammer-Purgstall]] (1774–1856), orientalisto, historiisto kaj diplomato.<ref>[[s:en:1911 Encyclopædia Britannica/Hammer-Purgstall, Joseph, Freiherr von|"Hammer-Purgstall, Joseph, Freiherr von"]]. [[Encyclopædia Britannica]]. Vol. 12 (11a eld.). 1911. p. 898.</ref> * [[Leopold von Sacher-Masoch]] (1836–1895), verkisto kaj ĵurnalisto, studis en Graz; la termino "masokismo" estas derivita el lia nomo * [[Roman von Ungern-Sternberg]] (1886–1921), gravulo de la rusa [[Blanka movado]] kaj diktatoro de Mongolio en 1921 En Graz naskiĝis kaj mortis: * kabaredistino, komponistino, kantistino, muzikistino kaj verkistino [[Lore Krainer]] * [[verkisto]] [[Werner Schwab]], * poeto kaj politikisto [[Anastasius Grün]] * hungara monaĥo [[Sándor Károly Klempa]]. {{Div col|cols = 2}} En Graz naskiĝis: * hungara agronomo [[László Somssich]] * [[Johann Ernst von Thun]], salcburga princĉefepiskopo * [[Sigismundo Kristoforo de Schrattenbach]], salcburga princĉefepiskopo * verkisto [[Gerhard Roth]] * hungara [[ministro]] [[József Somssich (ministro)|József Somssich]] * hungara [[germanisto]] [[Miklós György Hutterer]] * [[Christian Wehrschütz]], ĵurnalisto * [[Viktor Pöschl]], klasika filologo * [[Hans Lechner]], ministroprezidanto salcburgia * [[Johann Sigmund von Kuenburg]], episkopo de Lavant kaj Chiemsee * [[Kay-Michael Dankl]], komunista politikisto * [[Adolf Grohmann]], ŝemidisto * [[Joseph von Karabacek]], bibliotekisto kaj orientalisto * [[Friedrich Loos]], pentristo * [[Gerald Grosz]], politikisto En Graz mortis: * [[abato]] [[Guidó Schenzl]] * hungara [[instruisto]] [[János Aszalai]] * hungara jezuita [[monaĥo]] [[Jakab Wenner]] * hungaraj [[oficiro]]j [[Ágoston Rafael Tóth]] kaj [[Antal Zach]] * [[politikisto]] [[Franz von Kalchberg]] * verkistoj [[Joseph von Hammer-Purgstall]] kaj [[Johann von Kalchberg]] * hungara inĝeniero [[János Czimeg]] * hungara [[operkantisto]] [[Aranka Fodor]] * hungara [[pianisto]] [[Edit Farnadi]] * hungara [[vojaĝisto]] [[György Almásy]]. * [[Lajos Benedek (oficiro)]] * [[Albin Lesky]], filologo * [[Marianna Török (artisto)]] * [[Peter Simonischek]], aktoro * [[Josef Riedler]], politikisto kaj pedagogo * [[Frida Mentz-Kessel]], pentristino kaj grafikistino {{Div col end}} == Esperanto == En la komenco de 20-a jarcento estis komerca lernejo en Graz, kie oni instruis Esperanton. En 2023 aperis 42-paĝa gvidilo al la urbo Graz. Ĝi estas senpage mendebla ĉe la Turisma Oficejo de la regiono Graz. <ref>[https://uea.facila.org/loke/graz-r75/]</ref> === Personoj === [[Dosiero:Esperanto Statuo en Graz.JPG|dekstra|eta|Esperanto-monumento en Graz]]Graz posedas [[ZEO]]-on, placon nomitan laŭ Esperanto (''Esperantoplatz''). [[Rudolf Horneck]] en Graz propagandis Esperanton kaj gvidis kursojn. [[Peter K. Geier]] vivis en Graz kaj en 1908 kunfondis klubon "[[Junaj Esperantistoj]]". Pastro [[Max Josef Metzger]] en Graz en [[1917]] fondis Mondpacan Ligon de la Blanka Kruco, kiu en 1918 akceptis Esperanton kiel korespondlingvon. Inter 1918 kaj 1920 li tie eldonis la revuon "Blanka Kruco" kaj poste ĝis 1928 la revuon "Katolika Mondo". [[Klaus Perko]] instruas Esperanton ĉe la universitato de Graz. === Eventoj === En Graz okazis * la tria tut-aŭstria Esperanto-kongreso en [[1913]] * Esperanto-kongreso en [[1949]], okaze de kiu la Aŭstria Poŝto eldonis poŝtmarkon kun [[verda stelo (simbolo)|verda stelo]] kaj la vorto "Esperanto" * la [[Internacia Junulara Kongreso]] de [[1970]] * la [[Jubilea Esperanto-Konferenco]] de [[1987]], dum kiu [[Ivo Lapenna]] proklamis la malfondon de [[Neŭtrala Esperanto-Movado]]. En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026. ===Gvidlibroj en Esperanto=== '''Gvidlibro tra Graz''' . Eld. [https://www.esperanto-graz.at/ Stiria Esperantista Societo], Graz, 1913. [https://www.graztourismus.at/Prospekte/PDFs/grazer-sehenswuerdigkeiten-esperanto-2025.pdf Esperanta Turista Bulteno] estas ankoraŭ elŝutebla. ==Bildaro== <gallery> IMG 0390 - Graz - Hauptplatz and Rathaus.JPG|Centra Placo 16-12-17-Murinsel Graz-RalfR-DSCF9342.jpg|[[Murinsel]] Graz Denkmal Staedtefreundschaft DSCN0584.JPG|Murpentraĵo pri Ĝemeligitaj urboj FranziskanerkircheGraz20070406.jpg|Franciskana preĝejo 17-10-26-Graz-Schloß-Eggenberg RR79497.jpg|Palaco Eggenberg BasilikaMariatrostFassade.jpg|Baziliko Mariatrost ARGOS in Graz.jpg|Apartmentejo ARGOS de [[Zaha Hadid]] en Burggasse, 2020 Grazer Oper.JPG|Operejo 16-09-25-Graz-Nachtaufnahmen-RR2 6460.jpg|Interno de [[Ĉefstacidomo Graz|Centra Stacidomo]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Tramtransporto en Graz]] * [[2806 Graz]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.ecml.at Eŭropa Centro por Modernaj Lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180304224748/https://www.ecml.at/ |date=2018-03-04 }} * [http://www.graztourismus.at Turismo ĉe Graz] * [http://www.vrgraz.at Graz ĝisdatigita] * [http://www.uni-graz.at/E Universitato de Graz] * [https://tubaro.aperu.net/v/ytb_15yUzYXvArU/ Vizito de Graz, la dua urbo de Aŭstrio]. Pieda kaj bicikla ekskurso tra Graz, bela urbo en la sudo de Aŭstrio, ĉefurbo de Stirio kaj la dua plej granda urbo en la lando. (oktobro 2021) == Referencoj == {{referencoj}} == Bibliografio == * Walter Brunner im Auftrag der Stadt Graz, Kulturamt (eld.): ''Geschichte der Stadt Graz''. 4 Bände. Eigenverlag der Stadt Graz, Graz 2003, ISBN 3-902234-02-4. * Peter Cede, Gerhard Lieb: ''Die inneren Stadtbezirke von Graz – die citynahen Wohn- und Gewerbeviertel des II. bis VI''. Bezirks. En: ''Geograz''. Heft 65, 2019, S. 30–39 (uni-graz.at [PDF; 11,7 MB]). * Herwig Ebner: ''Burgen und Schlösser Graz, Leibnitz und West-Steiermark''. Birken, Wien 1967, ISBN 3-85030-028-5. * Alois Kölbl, Wiltraud Resch: ''Wege zu Gott. Die Kirchen und die Synagoge von Graz''. Styria, Graz/Wien 2004, ISBN 3-222-13105-8. * Karl A. Kubinzky, Astrid M. Wentner: ''Grazer Straßennamen. Herkunft und Bedeutung''. Leykam, Graz 1996, ISBN 3-7011-7336-2. * Fritz Posch: ''Die Besiedelung des Grazer Bodens und die Gründung und früheste Entwicklung von Graz''. En: Wilhelm Steinböck (eld.): ''850 Jahre Graz 1128–1978''. Styria, Graz 1978, ISBN 3-222-11040-9. * Andrea Kleinegger, Gertraud Prügger: ''Ein Blick in Grazer Vorgärten''. Naturschutzbund Steiermark. Weishaupt Verlag, Gnas 2003, ISBN 3-7059-0182-6. * Alfred Schierer: ''Graz – Eine kurze Geschichte der Stadt''. Ueberreuter, Graz 2003, ISBN 3-8000-3997-4. * Ingrid Schubert: ''Graz''. En: ''Oesterreichisches Musiklexikon''. Online-Ausgabe, Wien 2002 ff., ISBN 3-7001-3077-5; Druckausgabe: Band 2, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2003, ISBN 3-7001-3044-9. * Horst Schweigert: ''DEHIO Graz''. Schroll, Wien 1979, ISBN 3-7031-0475-9. * Stadt Graz (eld.): ''Historisches Jahrbuch der Stadt Graz''. (Memento vom 23. September 2014 im Internet Archive) Graz ab 1968 jährlich. * Werner W. Strahalm, Peter Laukhardt: ''Graz – Eine Stadtgeschichte''. 6., erg., aktualis. und korr. Auflage. Strahalm, Graz 2008, ISBN 978-3-900526-84-9. * Claudia Friedrich, Eva Klein: ''Große Schau der Reklame. Reklame in Graz zwischen Umbruch und Kontinuität''. Unipress, Graz 2009, ISBN 978-3-902666-04-8. * Stefan Rothbart: ''Der Grazer Schlossberg (Die geheime Geschichte von Österreichs Kulturdenkmälern. Band 3)''. Pichler, Wien 2013, ISBN 978-3-85431-633-6. * Ottfried Hafner: ''Verborgenes in Graz''. H. Weishaupt, Graz 1989, ISBN 3-900310-65-3 (austria-forum.org). ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.graz.at/] Oficiala retejo de Graz * [https://www.graztourismus.at/de] Turismo * [https://kultur.graz.at/] Kultura servo de Graz * [https://www.vrgraz.at/panorama/ ] Panoramo * [https://geodaten.graz.at/Stadtkarte/synserver?project=GRAZ_Stadtplan&client=flex/ Mapo kaj stratoserĉilo.] En: ''graz.de'' * [https://steiermark360.com/vr/link/5ebe7cbfd653b Steiermark360, 360°-Panorama Graz (Luftaufnahme, 1,5&nbsp;Gigapixel)] {{Leginda|2026|3|27}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Graz| ]] [[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]] [[Kategorio:Komunumoj de Stirio]] n3u9oailtun2rnansm6o9m6uafaoc36 0 22848 9350563 9275697 2026-04-10T08:27:55Z Sj1mor 12103 9350563 wikitext text/x-wiki <!--[[File:Psalms scroll.PNG|thumb|left|Libro de Psalmo skribita sur leda volvlibro]]--> {{Informkesto libro|subteskto=Libro de Psalmo skribita sur leda volvlibro}} '''Psalmaro''' estas unu el la [[libro]]j de la [[Malnova testamento]], kiu enhavas la [[Biblio|bibliajn]] [[psalmo|psalmojn]]. Kopiitaj aŭ presigitaj versioj de ĝi ofte enhavas ankaŭ aliajn kantojn, kaj ofte [[muziko]] por ilia kanto en [[Kristanismo|kristanaj]] [[monaĥejo]]j. Iuj [[mezepoko|mezepokaj]] psalmaroj estas inter la plej belaj artaĵoj de sia epoko. Ĉar tiuj libroj estis multekostegaj, monaĥoj ofte faris psalmarojn tiel grandaj, ke tri monaĥoj povis samtempe kanti el nur unu libro.{{Tanaĥo}}La kristana tradicio de ĉiutaga kanto de la psalmoj venis el [[Judismo]], kaj la monaĥa psalmaro evoluis en la sacerdotan [[breviero|brevieron]], kiu similas al juda [[siddur]]. Estas du tradicioj por numeroj de psalmoj en la psalmaro: hebrea kaj greka. Diferencoj inter ili estas sekvaj: {| class="wikitable" |- ! Hebrea teksto kaj Nova Vulgata !! Septuaginta kaj Vulgata |- | 1-8 || 1-8 |- | 9 kaj 10 || 9 |- | 11-113 || 10-112 |- | 114 kaj 115 || 113 |- | 116,1-9 || 114 |- | 116,10-19 || 115 |- | 117-146 || 116-145 |- | 147,1-11 || 146 |- | 147,12-20 || 147 |- | 148-150 || 148-150 |} == Graveco == La Psalmaro havas grandan gravecon en la Hebrea Biblio kaj la kristana tradicio pro diversaj kialoj: 1. Teologia Rimedo - La psalmoj provizas ampleksan teologian rimarkon pri Dio, inkluzivante atributojn kiel lia potenco, amo, pardonemo, kaj justeco. Ili elmontras la diversan naturon de nia rilato kun Dio. 2. Liturgia Signifo - Multaj psalmoj estis originalaj komponitaj por uzo en kulta adorado, procesio, kaj alia liturgia funkcio. Ili restis ĉefa parto de la judaj kaj kristanaj ritualoj ĝis hodiaŭ. 3. Literatura Valoro - La psalmoj estas inter la plej poemajn kaj literaturile evoluintaj partoj de la Biblio. Ili uzas riĉan poetikan lingvon kaj stilojn por esprimi fundamentajn homajn emociojn. 4. Personeca Profundeco - La psalmoj tuŝas ĉiujn aspektojn de la homa sperto, de ĝojo ĝis angoro, de fidelo ĝis malespero. Iliaj vortoj validas universale kaj helpas homojn esprimi sian propran spiritan vivon. 5. Mesianisma Signifo - Iuj psalmoj (kiel Psalm 22 kaj 110) estas interpretitaj kiel profetaĵoj pri la Mesio, Kristo, kies vivo kaj sufero ili antecipas. Do la Psalmaro estas ĉefparto de la biblia kanono, ĉar ĝi provizas substancian teologian, liturgian, literaturan, personan, kaj mesianistan signifon por la kreduloj. Ĝi daŭre restas riĉa fonto por inspiro, medito, kaj adora preĝo. == Elstaraj psalmoj == Jen kelkaj el la elstaraj kaj bone konataj psalmoj de la Psalmaro, kun klarigoj pri kial ili estas tiom eminentaj: 1) [[Psalmo 23]] (La Senjora Paŝtisto) - Ĉi tiu estas unu el la plej famaj kaj populataj psalmoj, ĉar ĝi provizas belan kaj konsolan bildon de Dio kiel amema kaj zoranta paŝtisto. 2) Psalmo 121 (Mia Helpo Venas de la Senjoro) - Ĉi tiu psalmo estas ofte uzata por espiriti kaj fortigi homojn en tempoj de danĝero aŭ malfacilaj cirkonstancoj, ĉar ĝi elmontras Dion kiel konstanta protektanto. 3) Psalmo 103 (Benu la Senjaron, Mia Animo) - Ĉi tiu psalmo estas rimarkinda pro ĝia eleganta laŭdado de Dio, emfazante liajn kvalitojn de kompato, pardonemo kaj amo. 4) Psalmo 139 (Kie Mi Iros for de Via Spirito?) - Ĉi tiu psalmo impresas per ĝia profunda ekzameno de Dia omniprezenteco kaj scio pri la homaj vivoj. 5) Psalmo 22 (Mia Dio, Mia Dio, Kial Min Forlasis Vi?) - Ĉi tiu psalmo estas speciale grava ĉar ĝi antecipas la suferon de Kristo sur la kruco per ĝiaj vortoj pri soleco kaj angoro. 6) Psalmo 51 (Kreu en Mi Pura Koro, ho Dio) - Ĉi tiu psalmo estas elstara pro ĝi profunda espero pri pardono kaj morala transformado, reflektante la ĉefan temon de repento. 7) Psalmo 91 (Kiu Loĝas Sub la Kovro de la Plejalta) - Ĉi tiu psalmo estas populara pro ĝia konsoligaj asekuroj pri Dion protektado kaj ĝia promeso pri sekureco sub lian ŝildon. Ĉi tiuj psalmoj estas iuj el la plej famaj kaj influhavaj, ĉar ili trafas universalajn homajn spertojn kaj sentojn, kaj elmontras la multajn aspektojn de Dia karaktero kaj rilato kun homoj. == Vidu ankaŭ == * '''[[c:File:EO La Psalmaro el la Biblio 1908.pdf|Skanaĵo de la Esperanto-traduko]]''' en Vikimedia Komunejo {{projektoj|q=Psalmaro}} {{Libroj de La Malnova Testamento}} {{Ĝermo|la Biblio}} [[Kategorio:Libroj de la Tanaĥo]] [[Kategorio:Libroj de la Malnova Testamento]] cnannc61t13a233qe5oar9v74dgr6ex 0 22999 9350310 9279869 2026-04-09T13:02:09Z Sj1mor 12103 9350310 wikitext text/x-wiki [[File:Rio carnival Wikivoyage banner.jpg|775px]] {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Luíza Brunet Imperatriz 2008.jpg|eta|350ra|Muzikisto kun [[surdo]] kaj [[brazila knartamburo|Caixa]] kaj dancistino de la [[sambolernejo]] Imperatriz Leopoldinense dum la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] en 2008]] [[Dosiero:Samba in 1936.png|eta|250ra|Samba etoso en [[Rio-de-Ĵanejro]] en 1936.]] '''Sambo''' ([[portugala lingvo|portugale]]: ''samba'', prononcu ˈsɐ̃bɐ) estas la nomo aŭ prefikso uzata por stilo de [[brazila muziko]], kiun oni plejparte ligas kun la urbo [[Rio-de-Ĵanejro]], kiun oni tamen laŭ diversaj ritmaj variaĵoj muzikas kaj dancas en preskaŭ tuta [[Brazilo]]. Sambo estas la ĉefa termino por diversaj muziktipoj kiel ekzemple la ''samba urbano carioca'',<ref> Lopes & Simas 2015, p. 182. </ref><ref> Fenerick 2002, p. 86. </ref> la ''samba enredo'' de la karnavalaj paradoj, ''samba pagode'' ludataj en malgrandaj rondoj, la tradicia, kampara ''samba de roda''<ref> Sandroni, Carlos (2010). [https://www.scielo.br/j/ea/a/dBfRTxGdpcQh4VffwpLjhMx/?format=pdf&lang=pt "Samba de roda, patrimônio imaterial da humanidade".] Estudos avançados. 24 (69): 373–388. doi:10.1590/S0103-40142010000200023 – via Scielo. </ref> aŭ la [[balado (muziko)|baladeca]] ''samba canção''. La variaĵoj ''samba urbano carioca'' kaj ''samba de roda'' estis agnoskitaj kiel parto de la Nemateria Kultura Heredo de la Homaro fare de [[UNESCO]],<ref>{{Cite web |title=UNESCO – Samba de Roda of the Recôncavo of Bahia |url=https://ich.unesco.org/en/RL/samba-de-roda-of-the-recncavo-of-bahia-00101 |access-date=2023-01-31 |website=ich.unesco.org |language=en}}</ref> inter la multaj aliaj formoj de sambo, ĉefe originiĝintaj en la subŝtatoj Rio-de-Ĵanejro kaj Bahia.<ref>{{Citation |last=Carvalho |first=Caê Garcia |title=''Samba de Roda e Identidade: um estudo comparativo da identidade regional mediada e catalisada pelo samba no Recôncavo e no Portal do Sertão'' |date=2015 |url=http://dx.doi.org/10.7476/9788523220129.0011 |work=Territórios da Bahia: regionalização, cultura e identidade |pages=259–298 |publisher=EDUFBA |doi=10.7476/9788523220129.0011 |isbn=9788523220129 |access-date=2023-01-31}}</ref><ref>Luiz Barbosa [http://dx.doi.org/10.14393/ufu.di.2019.3 ''A Iminência do Samba: análise do processo de criação da coreografia O Samba do Criolo Doido''] ĉe EDUFU – Editora da Universidade Federal de Uberlandia, 2016 doi=10.14393/ufu.di.2019.3 </ref><ref>{{Citation |last=Sandroni |first=Carlos |title=''When Did Samba Become Samba?'' |date=2021-10-15 |url=http://dx.doi.org/10.5622/illinois/9780252044021.003.0007 |work=A Respectable Spell |pages=111–121 |publisher=University of Illinois Press |doi=10.5622/illinois/9780252044021.003.0007 |isbn=9780252044021 |access-date=2023-01-31}}</ref> Sambo estas ampleksa termino por multaj el la ritmoj kiuj komponas la plej bone konatajn [[Brazilo|brazilajn]] [[Muzika ĝenro|muzikajn ĝenrojn]] kiuj originiĝis en la [[Afrikobrazilanoj|afrikbrazilaj]] komunumoj de [[Bahia]] fine de la 19-a jarcento<ref>{{Cite journal |last=Zamith |first=Rosa Maria |date=1995 |title=O samba-de-roda baiano em tempo e espaço. |url=https://revistas.ufrj.br/index.php/interfaces/article/download/33105/18568 |journal=Interfaces |volume=2 |issue=1 |pages=53–66 |via=UFRJ}}</ref> kaj komence de la 20-a jarcento, kaj pluiĝis en sia disvolviĝo en la komunumoj de [[Rio-de-Ĵanejro]] komence de la 20-a jarcento.{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=254}}{{sfn|Marcondes|1977|p=684}} Havante siajn radikojn en la [[Kandombleo|afrikbrazila Kandombleo]],<ref>{{Cite journal |last1=Nigri |first1=Bruno Silva |last2=Debortoli |first2=José Alfredo Oliveira |date=2015-09-30 |title=''O Samba no Contexto do Candomblé'' |url=http://dx.doi.org/10.35699/1981-3171.2015.1140 |journal=LICERE – ''Revista do Programa de Pós-graduação Interdisciplinar em Estudos do Lazer'' |volume=18 |issue=3 |pages=275–304 |doi=10.35699/1981-3171.2015.1140 |issn=1981-3171|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Behague |first1=Gerard |last2=fr Oliveira Pinto |first2=Tiago |last3=Simon |first3=Artur |date=1993 |title=Capoeira, Samba, Candomble, Bahia, Brasil |url=http://dx.doi.org/10.2307/851729 |journal=''Ethnomusicology'' |volume=37 |issue=3 |pages=449 |doi=10.2307/851729 |jstor=851729 |issn=0014-1836}}</ref><ref>{{Cite book |author=Browning, Barbara |url=http://worldcat.org/oclc/31374055 |title=''Samba : resistance in motion'' |date=1995 |publisher=Indiana University Press |isbn=0-253-32867-5 |oclc=31374055}}</ref> same kiel en aliaj afrikbrazilaj kaj indiĝenaj popolaj tradicioj, kiel la tradicia ''Samba de Caboclo'',<ref>{{Cite book |last=Motta Lody|first=Raul Giovanni da|title=Samba de Caboclo |date=1977 |publisher=Ministério da Educação e Cultura, Departamento de Assuntos Culturais, Fundação Nacional de Arte, Campanha de Defesa do Folclore Brasileiro |oclc=616494221}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022 |title=Full Guide on Candomblé |url=https://opanije.com/what-is-candomble/ |access-date=2023-01-31 |website=Opanije.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230509150606/https://opanije.com/what-is-candomble/ |archivedate=2023-05-09 }}</ref> ĝi estas konsiderata unu el la plej gravaj kulturaj fenomenoj en Brazilo{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=9}}{{sfn|Iphan|2014|pp=9–10}} kaj unu el la landaj simboloj.{{sfn|Lopes|2019|p=130}}{{sfn|Benzecry|2015|p=43}}{{sfn|Paranhos|2003|p=109}}{{sfn|Benzecry|2015|pp=17–18}} Jam ekzistinta en la [[portugala lingvo]] almenaŭ ekde la 19-a jarcento, la vorto "samba" estis dekomence uzita por referenci "popolan dancon".{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=247}} Laŭlonge de la tempopaŝo, ĝia signifo etendiĝis ĝis "batukeca cirklodanco", nome [[danco|dancostilo]], kaj ankaŭ ĝis "muzika ĝenro".{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=247}}{{sfn|Frugiuele|2015|p=105}} Tiu procezo establiĝi kiel muzika ĝenro startis en la [[1910-aj jaroj]]{{sfn|Lopes|2019|p=112}} kaj havis sian inaŭguran mejloŝtonon en la kanto "Pelo Telefone" (telefone), lanĉita en [[1917]].{{sfn|Lopes|Simas|2015|pp=219, 254}}{{sfn|Reijonen|2017|p=44}} Spite al la fakto esti identigita de siaj kreintoj, la publiko, kaj la brazila [[muzika industrio]] kiel "samba", tiu pionira stilo estis multe pli konektita laŭ la ritma kaj instrumenta vidpunkto al la ''[[Brazila tango|maŝiŝo]]'' ol al la nuna sambo mem.{{sfn|Lopes|2019|p=112}}{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=11}}{{sfn|Matos|2013|p=126}} Sambo estis moderne strukturita kiel muzika ĝenro nur fine de la [[1920-aj jaroj]]{{sfn|Lopes|2019|p=112}}{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=11}}{{sfn|Sandroni|2001|p=80}} el la kvartalo Estácio kaj tuj etendiĝis al la kvartalo Oswaldo Cruz kaj ankaŭ al aliaj partoj de Rio pere de ĝia [[ĉeurba fervojo]].{{sfn|Lopes|Simas|2015|pp=138, 182}} Nuntempe sinonime kun la ritmo de sambo,{{sfn|Reijonen|2017|p=47}} tiu nova sambo alportis plinovigojn en ritmo, melodio kaj ankaŭ en temaraj aspektoj.{{sfn|Paiva|2009|p=39}} Ties ritma ŝanĝo bazita sur nova perkutinstrumenta modelo rezultis en pli "batukado" kaj sinkopa stilo{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=276}} – kontraste kun la dekomenca "samba-maŝiŝe"{{sfn|Paiva|2009|p=36}} – notinde karakterizita per pli rapida tempo, pli longaj notoj kaj karakteriza kadenco multe for el la simplaj man-aplaŭdoj uzitaj ĝis tiam.{{sfn|Franceschi|2010|pp=52–53}}{{sfn|Marcondes|1977|pp=708–709}} La "Estácio paradigma" ankaŭ plinovigis la formatadon de sambo kiel [[kanto]], per sia muzika organizado en unua kaj dua partoj kaj en melodio kaj en vortumado.{{sfn|Matos|2013|p=126}}{{sfn|Paranhos|2003|p=85}}{{sfn|Paiva|2009|p=87}} Tiel, la sambistoj de Estácio kreis, strukturis kaj redifinis la urban kariokan sambon kiel ĝenron en moderna kaj finita maniero.{{sfn|Matos|2013|p=126}} En tiu procezo de establado kiel urba kaj moderna muzikesprimado, la karioka sambo ĝuis la ŝlosilan rolon de la sambolernejoj, responsaj pri la difino kaj legitimigo definitiva de la estetikaj bazoj de ritmo,{{sfn|Paiva|2009|p=38}} kaj de la [[Radio (komunikilo)|radielsendado]], kiu ege kontribuis al la disvastigo kaj popularigo de la ĝenro kaj ties kantoverkistoj.{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=235}} Tiel, sambo atingis ĉefan projekcion tra tuta Brazilo kaj iĝis unu el la ĉefaj [[Nacia simbolo|simboloj]] de la brazila [[nacia identeco]]. {{Citaĵo|"Multaj grupoj kaj individuoj (nigruloj, ciganoj, Bahianoj, Kariokoj, intelektuloj, politikistoj, folkloristoj, klasikkomponistoj, francoj, milionuloj, poetoj – kaj eĉ usona ambasadoro) partoprenis, per pli granda aŭ pli malgranda persistemo, en la 'fiksado' de sambo kiel muzika ĝenro kaj ĝia naciigo".{{sfn|Vianna|1995|p=151}}}} {{Citaĵo|"... la transformado de sambo en nacia muziko ne estis subita okazaĵo, iranta el subpremado al la laŭdo en malpli ol unu jardeko, sed la kronado de jarcenta tradicio de kontaktoj ... inter variaj sociaj grupoj klopode al invento de brazila identeco kaj de popola kulturo."{{sfn|Vianna|1995|p=34}}}} Iam krimigita kaj malakceptita pro sia afrik-brazilaj originoj, kaj laŭdifine laboristklasa muziko en siaj mitaj originoj, la ĝenro ankaŭ ricevis subtenadon el membroj de la supraj klasoj kaj de la landa kultura elito.{{sfn|Benzecry|2015|p=43}}{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=183}}{{sfn|Stockler|2011|p=6}}{{sfn|Iphan|2014|pp=10, 15}} Samtempe kun la establado kiel genezo de sambo,{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=11}} la "Estácio paradigmo" pavimis la vojon por sia fragmentado en novaj subĝenroj kaj stiloj de kompono kaj ludado laŭlonge de la 20-a jarcento.{{sfn|Lopes|2019|p=112}}{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=279}} Ĉefe el la tiel nomita "ora epoko" de la brazila muziko,{{sfn|Mello|Severiano|1997|p=241}} sambo ricevis abundajn kategoriigojn, kelkaj el kiuj montras solidajn kaj bone akceptitajn derivitajn tendencojn – kiel la ''[[bossa nova]]'', ''pagode'', ''[[partidoalto]]'', ''samba de breque'', ''samba-canção'', ''samba de enredo'' kaj ''samba de terreiro'' – dum aliaj kategorioj estas iomete pli malprecizaj – kiel ''samba do barulho'' (laŭvorte "brusambo"), ''samba epistolar'' ("perletera sambo") aŭ ''samba fonético'' ("fonetika sambo"){{sfn|Matos|2013|p=127}} – kaj kelkaj iome pejorativaj – kiel ''sambalada'',{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=269}} ''sambolero'' aŭ ''sambão joia''.{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=271}} La moderna sambo kiu aperis en la komenco de la 20-a jarcento estas hegemonie en varia 2/4 [[taktindiko]] {{sfn|Lopes|Simas|2015|p=247}} kun la konscia uzado de kantokoruso por ''batukada'' ritmo, kun variaj stancoj de deklameblaj versoj.{{sfn|Marcondes|1977|p=684}}{{sfn|Mello|2000|p=215}} Ties tradician instrumentaron komponis perkutadaj instrumentoj kiel [[pandero]], ''[[cuíca]]'', [[Brazila tamburino|tamburinoj]], ''[[ganzá]]'' kaj ''[[surdo]]''{{sfn|Lopes|Simas|2015|p=220}}{{sfn|Bolão|2009|pp=22–44}}{{sfn|Santos|2018|pp=107–109}} kaj akompano – kies inspirado estas ''[[choro]]'' – kiel klasika gitaro kaj ''[[cavaquinho]]''.{{sfn|Tinhorão|1990|pp=296–297}}{{sfn|Carvalho|2006|pp=153–154}} En 2005 [[UNESCO|Unesko]] deklaris ''Samba de Roda'' kiel parto de Nemateria Kultura [[Heredo de la Homaro]],<ref>{{Cite web |title=UNESCO – Samba de Roda of the Recôncavo of Bahia |url=https://ich.unesco.org/en/RL/samba-de-roda-of-the-recncavo-of-bahia-00101 |access-date=2023-01-31 |website=ich.unesco.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Sandroni |first=Carlos |date=2010 |title=Samba de roda, patrimônio imaterial da humanidade |url=http://dx.doi.org/10.1590/s0103-40142010000200023 |journal=Estudos Avançados |volume=24 |issue=69 |pages=373–388 |doi=10.1590/s0103-40142010000200023 |issn=0103-4014|doi-access=free }}</ref> kaj en 2007, la [[Brazila Nacia Instituto pri Historia kaj Arta Heredaĵo]] deklaris ''Carioca samba'' kaj tri el ties variaĵoj – nome ''samba de terreiro'', ''[[partidoalto]]'' kaj ''samba de enredo'' – kiel [[kultura heredo]] en Brazilo.{{sfn|Iphan|2014|p=23}}{{sfn|Portal Iphan|2007}}{{sfn|Uchôa|2007}}{{sfn|Figueiredo|2007}} Ankaŭ, en 2018, la prefektejo de [[Salvadoro de Bahio|Salvador]] proklamis ''Samba Junino'', konata ankaŭ kiel ''Samba Duro'', urba variaĵo de sambo kiel parto de sia [[kultura heredo]].<ref>{{Cite journal |last1=Melo |first1=Gustavo José Jaques de |last2=Lühning |first2=Ângela Elisabeth |date=2018 |title=Samba Junino, Patrimônio Cultural da Cidade de Salvador: Uma Abordagem Histôrica e Contemporânea |url=https://revistas.uneb.br/index.php/pontosdeint/article/view/5917 |journal=Pontos de Interrogação — Revista de Crítica Cultural |language=pt |volume=8 |issue=2 |pages=179–198 |doi=10.30620/p.i..v8i2.5917 |s2cid=204609201 |issn=2237-9681|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite web |title=FGM – Prefeitura Municipal do Salvador |url=http://cultura.salvador.ba.gov.br/index.php/noticias/921-samba-junino-e-reconhecido-como-patrimonio-cultural-de-salvador |access-date=2023-01-31 |website=cultura.salvador.ba.gov.br |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230131203450/http://cultura.salvador.ba.gov.br/index.php/noticias/921-samba-junino-e-reconhecido-como-patrimonio-cultural-de-salvador |archivedate=2023-01-31 }}</ref> == Historio == === Origino === [[Dosiero:Rugendas lundu.jpg|eta|maldekstre|[[Moritz Rugendas]]: Lundú (1821). La [[lunduo]] apartenas al la antaŭuloj de sambo]] Kiam la portugaloj deportis [[afrikano]]jn kiel [[sklavo]]jn al Brazilo, tiuj ĉi kunportis siajn muzikojn, kiuj estis [[tradicia afrika muziko|tradiciaj afrikaj muzikstiloj]]. Ĉar la sklavoj devenis el plej diversaj afrikaj regionoj kaj kulturoj, en Brazilo ĉi tiuj malsamaj tradicioj ne konserviĝis en neta formo, sed intermiksiĝis kaj kunfandiĝis, tiel ke ekestis specifaj elformaĵoj de la afrika muzika heredo. Simile ankaŭ cetere ekestis [[afrikusona muziko]]. Oni supozas, ke la radikoj de sambo troviĝas en la regionoj de la riverbaseno de [[Kongo (rivero)|Kongo]] kaj [[Zambezo]]. El la iama [[portugala]] kolonio [[Angolo]] devenas la danca kaj muzika stilo [[sembo]]. La supozo, ke la brazilportugala nomo ''samba'' devenas de ''semba'', estas evidenta, tamen ne certigita.<ref>Tiago de Oliveira Pinto: ''Capoeira, Samba, Candomblé'', Berlino 1991, p. 110</ref> La sambo-batukado dedukteblus – ankaŭ termine – de la perkutinstrumente akompanata [[batuko#Batuko - danco|danco ''batuko'']]. Nun ĝin plejparte forŝovis la sambo. Krom tio ankaŭ la ''[[lunduo]]'' kaj ''[[ĵongo]]'' validas kiel antaŭuloj de sambo. La verbo ''sambar'' en la portugala ankaŭ signifas „danci sambon“. === La ĉoro en Rio-de-Ĵanejro proksimume 1900 === [[Dosiero:06 CUBANITA (Chiquinha Gonzaga) - Grupo Chiquinha Gonzaga 1908.ogg|eta|Grupo [[Chiquinha Gonzaga]]: ''Cubanita'' (1908)]] Per la [[ĉoro]] evoluis proksimume 1870 en Rio-de-Ĵanejro la unua nacia brazila muzikstilo, kiu pro la invento de la [[sondisko]] tutlande disvastiĝis. Ĝi ekestis el kunfandiĝo de portugala [[fado]], populara eŭropa dancmuziko, ekzemple [[polko]], [[valso]], [[mazurko]], [[ŝoteo]] kaj [[kvadrilo]], kun afrikobrazila muziko, ekzemple [[lunduo]]. Samtempe ekestis la brazila tango [[maŝiŝo]] – jam antaŭ la [[argentina tango|argentina]], kun kiu li havas nur malmultan komune – kaj ĝin ludis ankaŭ la ĉoro-ensembloj. Post la militista ŝtatrenverso kaj la proklamo de la respubliko en la jaro 1889 armeaj kaj blovmuzikaj bandoj enprenis ĉorojn en siajn repertuarojn. Ĝin ludis kaj dancis precipe la malsupra meztavolo socia. Ĝi travivis sian florepokon inter 1870 kaj 1920, sed ĝi estas flegata ĝis nun. La plej multaj ĉorokomponaĵoj distingiĝas per relative alta [[tempo (muziko)|tempo]], sambotipaj strukturoj melodia kaj ritma same kiel improvizadoj pri la temo de la komponaĵo. Ĉoroensembloj konsistis tradicie el du [[gitaro]]j, unu [[kavakinjo]] kaj fluto [[fluto]] kiel soloinstrumentoj. Ilin kompletigis ofte [[pandero]] kaj aliaj perkutinstrumentoj, [[klarneto]] kaj [[mandolino]] (''bandolim''). Ekde la fino de la 1950-aj jaroj la [[sepkorda gitaro]] ''violão de sete cordas'' ofte transprenas la basfunkcion. === Elformiĝo de la moderna sambo === [[Dosiero:Samba de fato 1932.ogg|eta|Patrício Teixeira: ''Samba de fato'' (1932), komponaĵo de [[Chiquinha Gonzaga]]]] Laŭ sia moderna formo la sambo ekestis proksimume 1920 en Rio-de-Ĵanejro. Tiutempe la ĉoro-orkestroj perdis sian gravecon, aperis [[ĵazo|ĵazbando]] kaj salonorkestroj, kiuj muzikis [[fokstroto]]n, [[maŝiŝo]]jn, [[marŝmuziko|marŝojn]] kaj sambojn. Sambo ekestis el miksaĵo de ĉoro kun la ''[[batuko]]j'', kiujn oni tiam ludis en la antaŭurboj de Rio-de-Ĵanejro. En 1917 ''Banda Odeon'' registris la unuan sambon sur sondiskon: ''Pelo telefone'' („Per la telefono“).<ref>Arne Birkenstock, Eduardo Blumenstock: ''Salsa, Samba, Santeria'', Munkeno 2002, p. 182</ref> La kanto fariĝis furoraĵo en la karnavalo. Per [[Pixinguinha]] estis aparte grava por la venko de sambo muzikisto, kiu jam en la ĉoromedio jam tenis eminentan pozicion. En 1928 fondiĝis en Rio-de-Ĵanejro la unua [[sambolernejo]] nome ''Deixa Falar'' („Lasu ilin paroli“), mallonge poste sekvis la ''[[Estação Primeira de Mangueira]]'', la ankoraŭ nun ekzistanta plej tradiciabunda sambolernejo de Brazilo. Per tio la muziko fariĝis grava sontubo de la malsupra socia klaso de Rio-de-Ĵanejro, al kiu apartenis plejparte la nigrula loĝantaro. Tiu ĉi stilo nomiĝis ''samba de morro'', la sambo de la montetoj, kiuj simbolas la [[favelo|mizerkvartaloj]]n de Rio-de-Ĵanejro. [[Dosiero:UVA DE CAMINHÃO - Carmen Miranda 1939.ogg|eta|Carmen Miranda: ''Uva de caminhão'' (1939)]] Samba tamen ankaŭ eniris la blankulan, burĝan medion. La ''samba-canção'' [sambokanto] pli emfazis la melodion, havis pli malrapidan tempon kaj pli bone poluritajn tekstojn. Per la apero de la [[radiofonio]] sambo rapidege disvastiĝis kaj fariĝis en la 1930-aj la muzika pulsodonanto de la lando. En 1939 [[Ary Barroso]] komponis la faman muziktitolon ''[[Aquarela do Brasil]]'', kiu en la mallonga formo ''Brazil'' famiĝis kaj travivis multajn interpretadojn. En la sama jaro la sambokantistino [[Carmen Miranda]] iris Usonen, kie ŝi supreniĝis kiel plej bone pagata aktoro kaj kantistino de [[Holivudo]]. [[Dosiero:Gangs all here trailer.jpg|eta|maldekstre|La brazila aktorino [[Carmen Miranda]] helpis popularigi sambon je tutmonda nivelo.]] === Pluevoluo en la bosanovo === En la malfruaj 1950-aj jaroj pli kaj pli elementoj de [[bolero (muzikstilo)|bolero]], [[fokstroto]] kaj [[ĉaĉao]] enpenetris en la sambon, kiu en tiu ĉi tempo perdis laŭgrade siajn tipajn distingilojn. Tiu ĉi degenero estis ekigilo por muzika revolucio nome [[bosanovo]]. Alie ol la strata sambo bosanovo ekestis en la urba mezklaso en la medio de burĝa intelektularo. Stilformanto estis ĉefe [[João Gilberto]], kaj per sia mallaŭta kanto kaj ankaŭ per sia maniero ludi la gitaron. La sinretenema kantado turnis la operetecan [[belkanto]]-stilon, kiu estis venkinta en la sambo de la 1950-aj jaroj, en la malon. Iniciatilo por la tutmonda trarompo de bosanovo estis la filmo ''[[Orfeu Negro]]'', kiu en 1959 ricevis [[Premio Oskaro|Premion Oskaro]] kaj la [[Ora Palmo|Oran Palmon]] dum la [[Festivalo de Cannes]]. La filmo baziĝas sur teatraĵo de [[Vinícius de Moraes]], kiu verkis tekstojn por sambokantoj por kvar muzikistaj generacioj. Li translokis la antikvan miton de [[Orfeo]] en la estantecon de la karnavalo de Rio-de-Ĵanejro. La filmmuzikon komponis [[Tom Jobim]] kaj [[Luiz Bonfá]], kies titolkantoj ''A Felicidade'' kaj ''Manhã de Carnaval'' estis fariĝontaj klasikaĵoj de bosanovo. Krom tio la strata sambo de karnavalo ĉiam denove trapasas la filmon. Vinícius de Moraes kaj Tom Jobim ankaŭ verkis kune la kanton ''[[Garota de Ipanema]]'', kies anglalingva versio ''Girl from Ipanema'' fariĝis la plej fama bosanova kanto, kiun ĝis nun en kaj ekster Brazilo interpretas multaj bosanovaj kaj ĵazaj muzikistoj. Simile grandiozan sukceson ekhavis [[Sérgio Mendes]] per sia kanto ''[[Mas Que Nada]]''. Post kiam la kuba influo sur la muzikon de [[Usono]] post la [[kastrisma revolucio|revolucio de 1953 ĝis 1959]] estis malpliiĝinta, nun Brazilo fariĝis per bosanovo la plej grava impulsdonanto por nordamerika [[latinida ĵazo]]. Ekde la 1990-aj jaroj bosanovo travivis renaskiĝon per novinterpretadoj ekzemple de [[Bebel Gilberto]] kaj per adaptaĵoj en la [[elektronika muziko]]. === Sambo en la strata karnavalo === {{Ĉefartikolo|Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro|Karnavalo en San-Paŭlo}} [[Dosiero:Unidos da Tijuca é a quinta escola no desfile das campeãs 2016 2.jpg|eta|250ra|dekstre|Tipa dancistino de sambo en la [[Karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]].]] En la 1950-aj jaroj la strata karnavalo de la [[sambolernejo]]j flankenovis la burĝan [[karnavalo]]n en la centro de Rio-de-Ĵaneiro. Nun la karnavalo en Rio-de-Ĵaneiro (''carnaval carioca'') validas kiel plej granda popolfesto de la mondo. La parado (''desfile'') de la sambolernejoj kun po pluraj centoj da muzikistoj kaj dancistoj estas transsendata tutlande kaj staras muzike sub la signo de ''samba enredo''. Ĉiu sambolernejo prezentas temon (''enredo''). Ludi blovinstrumentojn malpermesas la regularo, la ununura melodia instrumento estas la kavakinjo, kiu akompanas la kantadon. Supro estas la enmarŝo de la grupoj en la [[Sambodromo]]n kun lokoj por 60.000 spektantoj, kiun [[Oscar Niemeyer]] starigis en 1984. Tie ĉi ankaŭ la juĝantaro havas sian sidejon kaj prijuĝas la diversajn grupojn laŭ strikte starigitaj kriterioj. La unuarangigita lernejo kaj la komponisto de la venkinta sambo ĝuas en tuta Brazilo altan prestiĝon, tiuj lernejoj kun la minimuma nombro da poentoj tamen devas tamen „malsupreniĝi“ kaj estas en la venonta jaro anstataŭata per alia. La 44 sambolernejoj de Rio-de-Ĵaneiro estas bone organizitaj asocioj kun parte pluraj miloj da membroj, kiuj transprenas la preparon, la probojn, sed ankaŭ sociajn taskojn en siaj respektivaj (formalaj aŭ [[Favelo|malformalaj]]) kvartaloj. Pro la altaj kostoj de la paradoj kun la elspezaj kostumoj kaj alegorie ornamitaj ĉaroj kaj pro la granda turisma intereso la karnavalo en Rio-de-Ĵaneiro estas treege komercigita, kaj ekzistas parte rilatoj kun la [[mafio]]j, kiuj uzas la sambolernejojn por [[monlavado]]. === Sambolernejoj === [[Dosiero: Gaviões da Fiel.jpg|eta|maldekstre|Sambolernejo ''Gaviões da Fiel'' en la [[Karnavalo en San-Paŭlo]] en 2005.]] [[Sambolernejo]] ([[portugala lingvo|portugale]] ''escola de samba'') estas [[asocio]] de populara tipo, kiu sin distingas per la praktikado de sambaj muziko kaj [[sambo (danco)|danco]], preskaŭ ĉiam kun la celo eniri en konkurson kun similaj grupoj. Ili originas de [[Rio-de-Ĵanejro]] ([[Brazilo]]), kaj ili prezentas dum publikaj paradoj historion al la sono de ''samba-enredo'', akompanata de grupo da [[perkutinstrumentoj]], kies membroj ludas fantaziaĵojn aludajn la proponitan temon.<ref name="Sambariocarnaval">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.sambariocarnaval.com/funciona.htm |titolo=Sambariocarnaval.com.br: Como funciona o carnaval, 5-a de januaro 2009 (portugallingva) |alirdato=2015-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081208081536/http://www.sambariocarnaval.com/funciona.htm |arkivdato=2008-12-08 }}</ref> La lernejoj paradas tra avenuo ĉirkaŭata de tribunoj, centoj da membroj de ĉiu lernejo sin vestas per unuformaj roboj, dancas sambomuzikon laŭ koreografioj antaŭe aranĝitaj kaj laŭ originalaj muzikaĵoj. Ĉiu lernejo elektas apartan temon kiel centra motivo, ekzemple historian eventon, faman personon aŭ brasildevenan legendon. La kanto de la samba temo devas pritrakti la elektitan temon, kaj la parado de ĉiu lernejo devas disvolvi la temon per siaj kostumoj, pentraĵoj aŭ skulptaĵo el papermaĉaĵo. La plej konataj sambolernejoj estas tiuj de la metropola regiono de Rio-de-Ĵanejro, kiuj paradas en la [[Sambódromo|Sambódromo de Rio-de-Ĵanejro]]. Ekzistas ankaŭ sambolernejoj en preskaŭ ĉiuj [[federaciero]]j brazilaj kaj en multaj landoj de la mondo.<ref>[http://www.academiadosamba.com.br/escolasbrasil.htm Academia do Samba: Academia do Samba - escolas do Brasil, 3-a de januaro 2009 (portugallingva)]</ref><ref>[http://www.academiadosamba.com.br/escolasmundo.htm Academia do Samba: Academia do Samba - escolas do Mundo, 3-a de januaro 2009(portugallingva)] </ref> La sambolernejoj de Rio-de-Ĵanejro oni konsideras kiel gvida, se ne la ĉefa montrofenestro de la brazila [[karnavalo]],<ref name="Blumar">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.blumar.com.br/novo_site/carnival_rio_new.cfm?lang=1 |titolo=Carnaval do Brasil ĉe blumar.com.br (portugallingva) |alirdato=2015-03-24 |arkivurl=https://archive.is/20090211092752/http://www.blumar.com.br/novo_site/carnival_rio_new.cfm?lang=1 |arkivdato=2009-02-11 }}</ref> kaj aktuale ili pli kaj pli alprenas surscenigan aspekton kun kelkaj dramaj, [[teatro|teatraj]] kaj [[koreografio|koreografiaj]] ecoj.<ref>[http://g1.globo.com/Carnaval2008/0,,MUL213485-9772,00.html Paulo Barros mantém mistério sobre carnaval da Viradouro globo.com, 3-a de januaro 2009 (portugallingva)]</ref> == Variaĵoj de sambo == ''Samba de roda'' kaj ''Samba de caboclo'' apartenas al la plej originaj variaĵoj de sambo. En ĉi tiuj stiloj oni tradicie uzas la [[atabako]]n, kiu estas malvaste parenca kun la kuba [[kongao]] kaj devenas de afrikaj mantamburoj. Intertempe la kongao ankaŭ en Brazilo estas vaste disvastiĝinta. ''Samba de roda'' estas samtempe [[cirklodanco]]. Kie afrikobrazila kulturo intermiksiĝas kun [[indiĝenaj popoloj de Brazilo|indiĝenaj]] influoj, oni uzas la terminon ''[[caboclo]]'', kiu ankaŭ signifas miksrasuloj kun indianaj prauloj. Tia variaĵo estas la ''samba de caboclo''. Fakte la influo de indiĝena muziko sur la sambon tamen estas tre malgrava. Je la ''pagode'' la voĉoj de la surdoj estas transdonitaj sur la mantamburojn (''surdo de mão'': ''tantan'', ''rebolo'' kaj ''repique de mão'') kaj akompanataj de la pli malgrandaj [[perkutinstrumentoj]] [[pandero]] kaj [[brazila tamburino]]. Gravan rolon kiel melodia instrumento ludas je tio la [[kavakinjo]] kaj la kantado. Tiun ĉi formon oni ofte ludas en societema rondo kaj malpli sur scenejo. ''Samba enredo'' estas la moderna sambo de la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] kaj [[karnavalo en San-Paŭlo|São Paulo]], sed ankaŭ je la [[karnavalo en Recife]] kaj en aliaj urboj. Ekde pluraj jardekoj en samba enredo fariĝas evoluo, argordi la instrumentojn pli alten kaj ludi la sambon pli kaj pli rapide. Tiun ĉi tendencon ebligis, ke ekde la 1970-aj jaroj oni anstataŭis la pli frue kutimajn naturfelojn per [[nilono|nilonfeloj]]. Krom tio je la karnavala parado nur laŭtaj muzikinstrumentoj estas aŭdeblaj sen elektra plilaŭtigo, tiel ke [[pandero]] kaj la [[zambombo|frototamburo]] [[kuiko]] en la grandaj sambolernejoj ne plu estas ofte troveblaj. Superregas [[repiniko]]j, ''caixas'' ([[brazila knartamburo|knartamburoj]]), [[surdo]]j agordataj laŭ tri malsamaj tonaltoj, [[brazila tamburino|tamburinoj]], [[agogoo]]j, [[ĉokaljo]]j ([[skuotubo]]j) kaj la fajfilo [[apito]]. Abunde ornamitaj dancistaroj ĉiam antaŭiras la muzikgrupojn (''baterias''), kiuj povas ampleksi plurcent muzikistojn. ''Samba batucada'' estas simile ludata kiel ''samba enredo'', plejparte kun proksimume de ĝis dudek muzikistoj kaj sen kantado. Parte oni uzas malpli laŭtajn instrumentojn, ekzemple [[ganzao]]n anstataŭ [[ĉokaljo]]. La pli malgranda ensemblo ebligas al siaj unuopaj anoj ludi pli ofte [[Soloo|solaĵojn]] kaj [[improvizado (muziko)|improvizi]] respektive [[Variacio|variigi]]. ''Samba canção'' estas plejofte malrapida, [[balado (muziko)|baladeca]] kantovariaĵo de sambo, kiu estis populara precipe en la 1940-aj ĝis 1960-aj jaroj. Aliaj variaĵoj estas ''sambolero'', miksaĵo el sambo kaj [[Bolero (muzikstilo)|bolero]], ''samba-choro'' aŭ ''samba de breque'' [bremsa sambo]. Pli nova pluevoluo estas la sambofunko respektive [[funkeado]]. La plej novaj muzikstiloj de la 1990-aj jaroj enprenis fortajn influojn de [[funko]] same kiel de [[repo]] kaj kunfandis tiujn ĉi stilojn kun sambo. Famaj bandoj el Rio-de-Ĵanejro estas [[Funk'n Lata]], kies muzikistoj lernis en la sambolernejo Mangueira, same kiel [[Monobloco]]. En [[Salvador de Bahio]] evoluis el la tiea sambotradicio kaj influoj de [[regeo]] ekde la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj la [[samboregeo]]. Tiun stilon kutime oni ne plu konsideras kiel sambostilo. Famaj samboregeaj muzikistaroj estas [[Olodum]], [[Timbalada]] aŭ la pli tradiciaj [[Ilê Aiyê]]. [[Rio-de-Ĵanejro]] kaj [[San-Paŭlo]] estas la du centroj kaj de sambo kaj ankaŭ de la brazila [[amuzekonomio]] kaj krome la ekonomiaj centroj de la lando. Pro ĉi tiuj kialoj la muziko el tiu ĉi regiono disradias sur tutan Brazilon. Tio validas ankaŭ por la sambomuziko, kiu pro tio estas konsiderebla kaj kiel regiona muziko kaj ankaŭ kiel superregiona muzikstilo. Samboformoj ekzistas en preskaŭ ĉiuj regionoj de Brazilo; ekzemple en la [[karnavalo de Recife]] aŭ en tiu de [[karnavalo de Olinda|Olinda]] en [[Pernambuko]] prezentas sambogrupoj. Samboinfluoj estas distingeblaj je malsamaj ampleksoj krom tio en preskaŭ ĉiuj stiloj de [[Muziko Populara Brazila]] (MPB). == Muziko kaj danco == {{Ĉefartikolo|Sambo (danco)}} Tradicie en la afrikobrazila kulturo danco estas fiksa ero de la muzikkulturo, ambaŭ do pro tio ne estas disigeblaj.<ref>Tiago de Oliveira Pinto: ''Capoeira, Samba, Candomblé'', Berlino 1991, p. 149</ref> Ankaŭ dum la ''desfile'' [parado] en la karnavalo estas neimageble, ke tamburistaro prezentus sen dancistaro. En la sambolernejoj la muzikaj kaj la dancaj ensembloj estas egalrajtaj. La tre simpligita formo de la [[sambodanco]], kiu atingis en la 1950-aj jaroj la dancolernejojn en Eŭropo kaj Nordameriko kaj je 1959 eniĝis en la turniran programon de la [[latinidaj dancoj]], havas preskaŭ nenion komunan kun la origina brazila dancformo. == Sambo kaj politiko == [[Dosiero:Rio2009-2.JPG|eta|[[Sambodromo]] kun sambogrupoj dum la karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] En la 1970-aj jaroj evoluis en la plej malriĉaj kvartaloj de [[Salvador de Bahio]] ([[Brazilo]]) tamburistaj grupoj nome ''[[bloco afro]]''. Grupoj kiel [[Ilê Aiyê]] kaj [[Olodum]] fondiĝis kiel politika esprimo de nigrula memkonscio, kiel formo de rezisto kontraŭ la kreska elfermateco el la ekonomio. „Afrikaj blokoj“ tenis mobilizan funkcion je [[striko]]j, [[manifestacio]]j kaj demonstracioj. Sambogrupoj ankaŭ nuntempe ofte partoprenas tutmonde al [[kontraŭkapitalisma]] agado. == Pri la nomo == Komence de la dudeka jarcento sambo signifis simple ''festaĉo.'' La plej verŝajna etimologio estas la vorto ''samba'' el [[Kasanĝeo]], kiu signifas ''preĝa kunveno.'' Dum la preĝaj kunvenoj, la nigraj sklavoj kantis kaj la blankuloj pensis, ke ili festas. Oni uzis [[Ĵongo]]-ritmon. == Muziko == La ritmo de sambo estas dutempa kaj multe sinkopa. Kutima instrumentoj por ludi sambon estas [[tamburino]] kaj aliaj tamburoj, ''kavakinjo'' kaj gitaro. [[Apito]], esperante ankaŭ ''sambofajfilo'', estas tritona [[fajfilo]] uzata kiel signalilo en brazila sambomuziko. Oni uzas ĝin por marki la ritmon. == Sambo en aliaj mondopartoj == === Disvastiĝo de la populareco de sambo === Krom esti unu de la muzikaj ĝenroj plej popularaj de [[Brazilo]], sambo estas sufiĉe konata en eksterlando kaj rekonata ankaŭ kiel simbolo brazila ĉeflanke de [[piedpilkado]] kaj de [[karnavalo]]. ''[[Aquarela do Brasil]]'' ([[Portugala lingvo|portugale]] por ''akvarelo de Brazilo'') estas samba muzikpeco, kiun komponis en 1939 la [[brazila]] [[komponisto]] [[Ary Barroso]]. Mallongaforme la titolo famiĝis tutmonde kiel "Brazil" anglalingve, kiam [[Walt Disney]] uzis ĝin en 1942 por sia filmo ''Saludos Amigos''. Krome kontribuis al la populareco de sambo [[Carmen Miranda]] (apogate de la brazila prezidanto [[Getúlio Vargas]] kaj la „[[politiko de bona najbareco]]“ de [[Usono]]), kio portis la sambon en nordan Amerikon. La populareco pludaŭris per la [[bosanovo]], kiu enigis Brazilon definitive en la muzikoscenaron de la mondo. === Disvastiĝo de sambolernejoj kaj -aranĝoj tutmonde === [[Dosiero:Asakusa Samba 03.jpg|eta|maldekstre|Dancistino dum la 26-a Sambokarnavalo de Asakusa en 2006.]] La sukceso de sambo en [[Eŭropo]] kaj [[Japanujo]] nur konfirmas ĝian kapablon konkeri fervorulojn, sendepende de ilia poa lingvo. Aktuale ekzistas centoj da [[sambolernejo]]j nur en Eŭropo (dissemitaj en landoj kiel [[Germanujo]], [[Belgujo]], [[Nederlando]], [[Francujo]], [[Svedujo]], [[Svisujo]]). Jam en Japanujo la [[diskeldonejo]]j investas masive en la eldono de malnovaj sondiscoj de renomaj sambistoj, kio kreis novan merkaton por japana diskoproduktado. En [[Japanujo]] okazas ekde 1981 ĉiujare la [[Samba Karnavalo de Asakusa]]. Proksimume 500.000 spektantoj rigardas en la stratoj de [[Tokio]] la prezentadojn de la kostumitaj dancistinoj kaj tamburistaroj. === … kaj ekzemple en Germanujo === La unuaj sambolernejoj en Germanujo fondiĝis en la malfruaj 1970-aj jaroj, ekde la 1980-aj jaroj ilia nombro eksplodis. En Germanujo ili ĉefe ludas la [[samboregeo]]n devenantan el la nordoriento de Brazilo. Por la plej multaj sambogrupoj germanaj sambo estas – alie ol por sambolernejoj en – nur unu ritmo el multaj. Metropoloj de sambo en Germanujo estas [[Kolonjo]], [[Berlino]], [[Hamburgo]], [[Munkeno]] kaj [[Bremeno]]. [[Dosiero:Bremer Karneval 07-1.jpg|eta|350ra|Bremena karnavalo de 2007]] La plej granda samboaranĝo ekster Brazilo estas la [[sambofestivalo de Coburg]], kiu allogas ekde 1992 ĉiun jaron en julio dum tri tagoj proksimume 100 grupojn kaj pli ol 200.000 spektantojn. En Bremeno sabaton antaŭ karnavala lundo pli ol cent sambogrupoj paradas tra la urbo. La svisa artistino Janine Jaeggi kreis la [[karnavalo en Bremeno|karnavalon en Bremeno]] en la jaro 1985. In [[Berlino]] okazas ekde 1996 pokaze la lastan septembran semajnfinon la aranĝo ''Samba Syndrom'', kaj ankaŭ la berlinan [[Karnavalo de la Kulturoj|Karnavalon de la Kulturoj]] ĉiun [[pentekosto]]n partoprenas multaj sambogrupoj. La sambofestivalo de [[Bad Wildungen]] okazas ekde 2001 ĉiun duan jaron en la unua septembrosemajno. La kvartaga festivalo apartenas per siaj pli ol 50.000 vizitantoj<ref>[http://www.wlz-fz.de/archiv.schlagzeilen.asp?ID=21343 Waldeckische Landeszeitung/Frankenberger Zeitung de la 5-a de septembro 2005]</ref> kaj proksimume kvindek sambogrupoj al la plej grandaj en Eŭropo. Ĝin organizas sambogrupo nome ''Sempre Samba''. Kiel por la plej multaj germanaj muzikgrupoj ankaŭ por ĉiuj ĉi tiuj aranĝoj validas, ke ili ne limiĝas nur je sambo, kvankam ili sin nomas „Sambafestivals“. Anstataŭe ili okupas la tutan spektron de brazilaj kaj aliaj ritmoj, transigataj sur brazilajn perkutinstrumentojn. == Famaj sambo-kantistoj kaj bandoj == * [[Funk'n'Lata]] * [[Monobloco]] == Krome == * Sambo en [[altkultura muziko]]: [[Darius Milhaud]] (1892−1974): ''Mouvement de samba'' en ''Scaramouche'' por du pianoj. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Benzecry, Lena (2015). [http://www.pos.eco.ufrj.br/site/teses_dissertacoes_interna.php?tease=16 A radiodifusão sonora do samba urbano carioca: uma retrospectiva crítica das principais representações construídas acerca desse gênero musical em programas radiofônicos do Rio de Janeiro (PhD)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211226204434/http://www.pos.eco.ufrj.br/site/teses_dissertacoes_interna.php?tease=16 |date=2021-12-26 }}. Rio de Janeiro: Federal University of Rio de Janeiro. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * [[Arne Birkenstock]], Eduardo Blumenstock: ''Salsa, Samba, Santeria''. dtv, Munkeno 2002, ISBN 3-423-24341-4 * Bolão, Oscar (2009). ''Batuque É Um Privilégio''. Rio de Janeiro: Lumiar. * Carvalho, José Alexandre Leme Lopes (2006). [https://web.archive.org/web/20210707031405/http://repositorio.unicamp.br/bitstream/REPOSIP/284725/1/Carvalho_JoseAlexandreLemeLopes_M.pdf ''Os alicerces da folia: a linha de baixo na passagem do maxixe para o samba''] (PDF). Campinas: Universitato de Campinas. pp. 1–10. Arkivita el la originalo (PDF) la 7an de Julio 2021. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * [[Ruy Castro]]: ''Bossa nova. Eine Geschichte der brasilianischen Musik''. Hannibal, Höfen 2005, ISBN 3-85445-249-7 * Fenerick, José Adriano (2002). [https://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/8/8137/tde-28052003-160547/publico/tesesambaJoseAdriano.pdf ''Nem do Morro, Nem da Cidade: As Transformações do Samba e a Indústria Cultural (1920–1945)'' (PDF) (PhD)]. São Paulo: University of São Paulo. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * Franceschi, Humberto M (2010). ''Samba de sambar do Estácio: 1928 a 1931''. São Paulo: Instituto Moreira Salles. * Frugiuele, Mario Santin (2015). [https://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/8/8142/tde-12012016-153031/publico/2015_MarioSantinFrugiuele_VCorr.pdf Bumbos em batuques: estudo do vocabulário do samba de bumbo (PDF)] São Paulo: University of São Paulo. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * ''The Garland encyclopedia of world music. South America, Mexico, Central America, and the Caribbean''. Herausgegeben von Dale A. Olsen und Daniel E. Sheehy, Garland Publishing, New York u.a. 1998, ISBN 0-8240-4947-0 * Lopes, Nei (2005). ''Partido-alto: samba de bamba''. Rio de Janeiro: Pallas. * Lopes, Nei; Simas, Luiz Antonio (2015). ''Dicionário da História Social do Samba'' (2a eld.). Rio de Janeiro: Civilização Brasileira. * Egon Ludwig (eldoninto): ''Música Latinaoamericana. Das Lexikon der lateinamerikanischen Volks- und Populärmusik''. Lexikon-Imprint-Verlag, Berlino 2001, ISBN 3-89602-282-2 * Marcondes, Marcos Antônio, eld. (1977). ''Enciclopédia da música brasileira – erudita, folclórica e popular''. Vol. 2 (1a eld.). São Paulo: Art Ed. * Matos, Cláudia Neiva de (2011). "Bezerra da Silva, singular e plural". Ipotesi. Juiz de Fora: Federal University of Juiz de Fora. 15 (2): 99–114. * Matos, Cláudia Neiva de (2013). [https://seer.ufu.br/index.php/artcultura/article/view/29339 "Gêneros na canção popular: os casos do samba e do samba canção".] ArtCultura. Uberlândia: Federacia Universitato de Uberlândia. 15 (27): 121–132. Alirita la 2an de Septembro 2023. * Mello, Zuza Homem de; Severiano, Jairo (2015). ''A Canção no Tempo'' – Volumo 2 (6a eld.). São Paulo: Editora 34. * Tiago de Oliveira Pinto: ''Samba'', en: ''Die Musik in Geschichte und Gegenwart'', eldonita de Ludwig Finscher kaj Ilka Sühring, Kassel 2007 * Paiva, Carlos Eduardo Amaral de (2009). [wwws.fclar.unesp.br/agenda-pos/ciencias_sociais/1885.pdf Palmeira do mangue não vive na areia de Copacabana: a formação de uma esfera pública popular em fins dos anos 1920 (PDF)]. Araraquara: São Paulo Ŝtata Universitato. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * Paranhos, Adalberto (2003). [https://www.scielo.br/j/his/a/pt5J7FmCbfqbMmsSry4xczr/?format=pdf&lang=pt "A invenção do Brasil como terra do samba: os sambistas e sua afirmação social" (PDF)]. Revista História. Franca: São Paulo State University. 22 (1): 81–113. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * Maria Isaura Pereira de Queiroz: ''Die Samba-Schulen in Rio de Janeiro''. En: ''Brasilien. Einführung in die Musiktraditionen Brasiliens'', eldonita de Tiago de Oliveira Pinto. Schott, Majenco k.a. 1986, ISBN 3-7957-1811-2, pj. 205–221 (Schott Reihe Weltmusik mit einzelnen Aufsätzen zu verschiedenen Aspekten der brasilianischen Musik) * Reijonen, Olli (2017). [https://core.ac.uk/download/pdf/78566829.pdf Lost Batucada: The Art of Deixa Falar, Portela and Mestre Oscar Bigode (PDF)]. Helsinki: Universitato de Helsinki. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * Sandroni, Carlos (2001). ''Feitiço decente: transformações do samba no Rio de Janeiro, 1917–1933''. Rio de Janeiro: Zahar. * Santos, Arildo Colares dos (2018). [https://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/27/27158/tde-22022019-145645/publico/ArildoColaresdosSantosVC.pdf ''Aprendiz de samba: oralidade, corporalidade e as estruturas do ritmo'' (PDF)] São Paulo: Universitato de São Paulo. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * Stockle, Julia Santiago (1994). "The Invention of Samba and National Identity in Brazil" (PDF). [https://web.archive.org/web/20200926064107/https://www.sps.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0006/64419/Stockler_WPiNS_2.pdf ''Working Papers in Nationalism Studies''.] Edinburgh: University of Edinburgh. 2: 44. Arkivita el la originalo (PDF) en 26a de Septembro 2020. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * Tinhorão, José Ramos (1969). ''O samba agora vai: a farsa da música brasileira no exterior''. Rio de Janeiro: JCM Editores. * [[Dudu Tucci]], Tiago de Oliveira Pinto: ''Samba und Sambistas in Brasilien''. Noetzel, Wilhelmshaven 1992, ISBN 3-7959-0619-9 * Uchôa, Alícia (9a de Oktobro 2017). [https://g1.globo.com/Noticias/Rio/0,,MUL147300-5606,00-IPHAN.html "Iphan declara samba carioca patrimônio cultural do Brasil"]. Rio de Janeiro: G1. Alirita la 7an de Aŭgusto 2020. * Vianna, Hermano, eld. (1995). ''O Mistério do Samba''. Vol. 2 (1a eld.). Rio de Janeiro: Zahar. == Vidu ankaŭ == * [[Sambo (danco)|Sambo]] (danco) * [[Samba Karnavalo de Asakusa]] * [[Sambofestivalo de Coburg]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Samba}} * [http://www.samba-choro.com.br Samba-Choro.com.br] * [http://www.cliquemusic.com.br/en/styles/styles.asp?Status=MATERIA&Nu_Materia=929 Brazila muziko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060129105107/http://www.cliquemusic.com.br/en/styles/styles.asp?Status=MATERIA&Nu_Materia=929 |date=2006-01-29 }} * [http://www.sambacarioca.com.br Samba Carioca] * [http://www.jornaldosamba.blogger.com.br Ĵurnalo de sambo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060203134015/http://www.jornaldosamba.blogger.com.br/ |date=2006-02-03 }} * Nana Zeh: [http://www2.hu-berlin.de/fpm/popscrip/themen/pst11/pst11_zeh.html ''Samba und der Groove''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170610150927/http://www2.hu-berlin.de/fpm/popscrip/themen/pst11/pst11_zeh.html |date=2017-06-10 }}, en: PopScriptum 11, Berlino 2010 (serio eldonita de la esplorcentro populara muziko de la Humboldt-Universitato je Berlino) {{-}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Samba|revizio=1176237861}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo|Sambo (muziko)}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Stiloj de brazila muziko]] 7tozowvdzhgyaio5ulcdfkotr47phri 0 23168 9350369 9234866 2026-04-09T16:30:10Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 007.jpg]] → [[File:Baco, por Caravaggio.jpg]] → File replacement: Updating from an old version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 9350369 wikitext text/x-wiki [[File:European art banner Bacchus and Ariadne.jpg|775px]] {{Informkesto rolulo}} '''Bakĥo''', '''Bakko''' aŭ '''Bakho'''<ref>Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Bakho''' estas ''Mita dio, filo de Jupitro k. Semela, edzo de Ariadna, simbolo de la plezuroj; reprezentita de la artistoj per goja viro kapornamita per vinberaĵoj.'' En [[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 29. Kaj li indikas [[etimologio]]n el greka ''Bakhos'' kaj latina ''Bacchus''. Azorín, samloke.</ref> – helene Βάκχος, latine Bacchus – eble devenanta el [[Trakio]], estas en la [[helena mitologio]] la dio de la vino [[Dionizo]]. Kiam okazis la helenigo de [[Romio]] oni transliteris lian nomon al la latina ''Bacchus'' intime rilatanta al la latina dio [[Libero (dio)|Libero]], kies ekvivalento estas la greka dio de la vino. La [[trakio]]-frigia ekvivalento de la dio estas [[Sabazio]]. Jen la greka signifo de Βακχος: ''esti en ekstaza stato, en stato de religia deliro''. Azorín derivigas el la nomo Bakho, la esprimojn [[bakhanalo]] aŭ [[bakhanaĵo]] kiel diboĉan feston ĉe adorantoj de Bakho.<ref>Azorín, samloke.</ref> == Bildaro == <gallery> Dosiero:Baco, por Caravaggio.jpg| ''Bacchus'' de [[Caravaggio]] Dosiero:Bacchus.jpg|''Bacchus'', de [[Rubens]] Dosiero:Parc de Versailles, Bassin de Bacchus, Balthazar et Gaspard Marsy, (1672–75) 05.jpg|Baseno de Bakĥo, ĝardenoj de Versajlo Dosiero:Velázquez - El Triunfo de Baco o Los Borrachos (Museo del Prado, 1628-29).jpg| ''Bacchus'' de [[Velázquez]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Vidi ankaŭ == * [[Bakĥantinoj]] * [[Menadoj]] * [[Meretrico]] {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Bacchus|ReVo=bakhx}} * http://www.wga.hu/art/t/tintoret/4mytholo/ariadne.jpg , [[Tintoretto]] * http://www.wga.hu/art/p/poussin/2/13nurtu.jpg , [[Poussin]] * http://www.wga.hu/art/p/poussin/1/08midas.jpg , [[Poussin]] * http://www.wga.hu/art/m/manfredi/bacchus.jpg , Manfredi {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Agrokulturaj dioj]] [[Kategorio:Dioj pri fekundeco]] [[Kategorio:Dioj pri naturo]] [[Kategorio:Dioj pri saĝeco]] [[Kategorio:Dioj pri vivo, morto kaj reviviĝo]] [[Kategorio:Dionizo]] [[Kategorio:Ktonikaj dioj]] [[Kategorio:Romiaj dioj]] [[Kategorio:Pedofilio en mitologio]] [[Kategorio:Vino]] 2z5n6wa823807y88xazkldunpseeyfj 0 23527 9350514 9349924 2026-04-10T05:46:08Z Sj1mor 12103 9350514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Papier - various papers in day.jpg|eta|Diversaj tipoj de papero]] [[Dosiero:Coloured, textured craft card.jpg|eta|dekstra|Papero por [[metiartoj]] kaj aliaj artoj uzas ampleksan varion de teksturoj kaj koloroj.]] [[Dosiero:Kp186-papero.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri Papero]] '''Papero''' estas maldika, plata [[materialo]] produktita per kunpremo de malsekigitaj plantaj [[fibro]]j. La fibroj uzataj estas kutime naturaj kaj [[celulozo|celulozriĉaj]]. La plej kutima materialo estas [[ligno]]-[[pasto]] el pastolignaj (plejparte mollignaj) [[arbo]]j kiaj [[pino]]j, sed ankaŭ eblas uzi aliajn [[vegetalo|vegetaĵajn fibrojn]], ekzemple [[kotono]]n, [[lino]]n, kaj herbojn kiaj [[kanabo]], aŭ [[tekstila]]jn fibrojn, kiaj el tolaĵoj ktp. Poste oni sekigas ĝin kiel flekseblaj folioj. Papero estas varia materialo kun multaj uzoj. Dum plej komuna estas por skribi kaj presi sur ĝi, ĝi estas ankaŭ amplekse uzata por envolvi materialon, en multaj purigaj produktoj, en nombraj industriaj kaj konstruaj procezoj, kaj eĉ kiel manĝingredienco – ĉefe ĉe aziaj kulturoj. Dum la lastaj jardekoj ĝi anstataŭis tradiciajn tolajn [[naztuko]]jn. Papero, kaj la pasta paperfara procezo, ŝajne estis disvolvigita en [[Ĉinio]] dum la komenco de la 2a jarcento, eble tiom frue kiom ĝis la jaro 105,<ref>Hogben, Lancelot. “Printing, Paper and Playing Cards”. Bennett, Paul A. (eld.) ''Books and Printing: A Treasury for Typophile''s. New York: The World Publishing Company, 1951. pp 15-31. p. 17. & Mann, George. ''Print: A Manual for Librarians and Students Describing in Detail the History, Methods, and Applications of Printing and Paper Making''. London: Grafton & Co., 1952. p. 77</ref> fare de la [[Han Dinastio|Han]]-kortega [[eŭnuko]] [[Cai Lun]], kvankam la plej fruaj arkeologiaj fragmentoj de papero devenas el la 2a jarcento a.K. en Ĉinio.<ref name="Tsien1985">{{harvnb|Tsien|1985|p=38}}</ref> La moderna [[papera industrio]] estas tutmonda, kaj Ĉinio unuarangas en produktado dum Usono poste duarangas. Moderna paperindustrio okazigas fortan poluadon al la medio, kaj okazigas problemojn en la komencaj etapoj de la produktado. Dum lastaj jaroj okazis tiaj problemoj inter [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]] pro lokigo de fabriko de [[celulozo]] sur landlima teritorio. <gallery mode="packed" heights="150" perrow="4"> Dosiero:Paper towel.png|<center>[[Viŝpapero]] Dosiero:Paper 450x450.jpg|<center>Papera folio Dosiero:Paper Packaging paper.JPG|<center>Pakaĵpaperoj <br /> de 45 g/m² ĝis 100 g/m² </gallery> == Historio de la paperproduktado == La unuan priskribon de paperfarado verkis [[Cai Lun]], oficisto de la ĉina imperia kortego en ĉ. 105 p.K.<ref>Tsien 1985, p. 38</ref> el arboŝeloj, (ĉefe el ŝelo de papermorusujo), restaĵoj de fiŝistaj retoj, malnovaj ĉifonoj, kanaba defalaĵo. La kono pri paperproduktado malrapide disvastiĝis al okcidento. Oni produktis paperon en centrazia [[Samarkando]] en 751,<ref>Ward, James (2015). [https://books.google.es/books?id=7qseCAAAQBAJ&pg=PA66&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Perfection of the Paper Clip: Curious Tales of Invention, Accidental Genius, and Stationery Obsession.] Atria Books. ISBN 978-1476799865.</ref> kaj en [[Bagdado]] en 793 (dum regado de [[Harun ar-Raŝid]]). [[Dosiero:papetier.jpg|eta|dekstre|upright=0.8|Paperfabrikado en la 16a jarcento.]] En la [[14-a jarcento]] funkciis multaj papermuelejoj en Eŭropo, ĉefe en [[Hispanio]], [[Italio]], [[Francio]] kaj [[Germanio]]. Oni malkovris la libropresadon en la 1450-aj jaroj, kio grandigis bezonon je papero. Ĝis komence de la [[19-a jarcento]], oni produktis paperon el linaj kaj kotonaj teksaĵ-defalaĵoj. La papermuelejoj suferis mankon je krudmaterialo; oni devis serĉi novan bazmaterialon. Ekde komenco de la [[1980-aj jaroj]] oni produktas la paperon el ligno kaj plantaj fibroj. La papero, kiu konsistas nure el celulozaj fibroj estas tre akvosorbema; [[inko]] disfluas sur ĝi. Por eviti tion, oni traktas la paperon per diversaj materialoj. Komence oni gluis la paperon per bestodevena gluaĵo, poste per planta [[mucilago]], sed tio estis multekosta kaj longdaŭra procedo. Moritz Friedrich Illing malkovris en komenco de la [[1800-aj jaroj]], ke la papero estas gluebla per [[rezino]] kaj [[aluno]] en kuvoj. Oni uzis [[kloro]]n – post ties malkovro en 1774 – por blankigi la paperon. Ĝi komence malbonigis la kvaliton de la papero. Oni faris paperon antaŭ malkovro de la paperprodukta maŝino nur po paĝo. Oni tenis kaĉsimilan miksaĵon (por papero) en kuvon kaj mergis kribrilan kadron en la kuvon kaj elprenis ĝin. La akvo gutis de la kribrilo, la postrestinta paĝo estis demetita, premita kaj sekigita. La unuan paperproduktan maŝinon planis [[Nicolas-Louis Robert]] en 1798. Ĝi havis senfinan kribrilan kadron, sur kiun alvenis daŭre la kaĉo, el kiu cilindroj elpremis la akvon. La inventaĵon perfektigis la Fourdrinier-fratoj. La unuan cilindro-kribrilan maŝinon konstruis [[John Dickinson]] en 1809. La modernaj paperproduktaj maŝinoj evoluis el tiuj meĥanismoj, sed la laborprocedoj restis la samaj: disigo de la bazmaterialoj al kaĉo, filtrado de la kaĉo per kribrilo, elpremo de akvo (restas 32-40% akvo-enhavo), sekigo, postlaboro. La plej grava bazmaterialo estas la [[ligno]]. La [[celulozo|celulozaj]] fibroj de la mola ligno grandas 2–4&nbsp;mm, tiuj de la dura ligno grandas 0,5–1,5&nbsp;mm. El la pli longaj fibroj produktiĝas la pli fortaj paperoj. Oni povas produkti la kaĉon per meĥanikaj aŭ kemiaj metodoj. La meĥanika metodo (per ŝlifado, muelado) rezultigas kaĉon kun ĉiu komponanto de la ligno; ĝi ne uzeblas por blanka, longdaŭra papero. En la kemia metodo (kuirado en granda premo, temperaturo) oni solvas kaj forigas la ligninon per kemiaj kombinaĵoj (sulfitaj saloj, natria hidroksido aŭ natria sulfido), la tiel produktita celulozo uzeblas por longdaŭraj, blankaj, fortaj paperoj. La blankigo okazas per klorgaso kaj hipoklorita solvaĵo (pli frue kalcia hipoklorito). [[Dosiero:Rolls of finished newsprint at Macmillan-Bloedel Ltd in the Fraser River Valley, British Columbia, Canada.JPG|eta|250px|Papero por ĵurnaloj]] Oni faris paperkaĉon komence per sulfitaj metodoj el pinacaj lignoj. Por la natronceluluzo estas aplikebla preskaŭ ĉiu ligno, eĉ lignopolvo, [[pajlo]], presita papero, [[bambuo]]. Oni miksas kelkfoje sintezajn fibrojn al la papero, tiel ĝi iĝas tre forta kaj ne ondumema. == Paperfabrikado == [[Paperfabrikado]] estas la procezo fari paperon, nome materialo kiu estas uzata universale nuntempe por skribado kaj pakado. En paperfabrikado, solvita suspensio de [[fibro]]j en akvo estas drenita tra ekrano, por ke mato de hazarde interplektitaj fibroj estu fiksita. Akvo estas forigita el tiu mato de fibroj per premado kaj sekigado por fari paperon. Ekde la invento de la papermaŝino en la 19a jarcento, plej da papero estis farita el [[ligno]]pasto pro la kosto. [[Papermuelejo]] estas fabriko dediĉita al farado de paperaj vegetalaj fibroj kiel paperpasto, kaj aliaj ingrediencoj. Antaŭ la invento kaj adapto de la maŝino Fourdrinier kaj de aliaj tipoj de papermaŝino kiuj uzas senfinan zonon, ĉiu papero en papermuelejo estis farita permane, po unu folion samtempe, fare de specializitaj laboristoj. Sekve oni priskribas diversajn procezojn uzatajn en la aktualo por la fabrikado de papero: ;Pulpo el toloj : Oni kreas el fibroj de [[kotono]], [[lino]] aŭ [[kanabo]]. Ĝi estas la ĉefa formo fari paperon ĝis mezo de la 19-a jarcento,<ref>Hamel, 1999.</ref> kiam komencis la produktadon de papero el lignopulpo. En la unua duono de la 20-a jarcento oni povas trovi paperojn el tolo fabrikitajn per maŝino. La procezo por akiri la tolpulpon estas la jena: :* Klasigo (oni separas laŭ tipo de fibro kaj stato de la tolo) :* Dispecigo (oni disigas la pecojn al unuforma grando) :* Lavado (oni purigas malpuraĵojn) :* Blankigo (oni forigas inkojn kaj kolorilojn) :* Macerado (oni lasas "putri" la tolon en akvujo) :* Batado (oni frapas la tolojn per lignaj batiloj dum akvofluo purigas la malpuraĵojn ĝis dissolvi ilin komplete per kio oni generas la defibradon). La defibrigitan materialon oni miksas kun akvo ĝis akiri paston, kiun oni elprenas el la ujoj pere de muldilo aŭ maŝo ebligante la akvofiltradon, kaj poste estas premita kaj sekigita por akiri la paperfolion el tolo. La majoritato de tiu tipo de papero estas [[Filigrano|filigrane]] strekita.<ref>Tapia López, 2015, p. 48.</ref> ;Mekanika lignopulpo [[Dosiero:Mäntän paperitehdas 1.JPG|eta|Paperfabriko en [[Mänttä-Vilppula]], [[Finlando]].]] : Ĝi ekproduktiĝis meze de la 19-a jarcento, kaj estas komponata de pulpo prilaborita el lignofibroj. La plej granda procento de la pulpo de tiu papero devenas el mekanikaj procezoj, pro kio la fibroj estas malgrandaj kaj mildaj kaj krome ĝi disponas el iu procento de [[lignino]], per kiu la tempopaso faras ĝin flaveca kaj rompiĝema. : Fine de la 19-a jarcento oni disvolvigis aliajn procezojn por akiri paperon el ligno kiaj estas tiuj de kemia pulpo, en kies procezo oni nuligas la ligninon generante paperojn pli rezistaj ol tiuj de mekanika pulpo.<ref>Tapia López, 2015, p. 49.</ref> : Estas du tipoj de kemia pulpo: nome tiu generita el [[sulfito]], por atingi tion oni varmigas la lignopulpon kaj oni aldonas [[Sulfita acido|sulfitan acidon]] kaj kalcian bisulfiton, kaj tiu generita el sulfato, en kiu oni anstataŭas la bisulfiton per [[natria sulfato]]: la plej parto de tiuj paperoj estas de milda aspekto kaj ne montras filigranon. ;Bruna pasto: Oni akiras simple defibrigante la lignon lavinte kaj boliginte ĝin (por forigi inkrusteblajn materialojn kaj faciligi la defibrigon). Tiel oni akiras paston de longaj kaj rezistaj fibroj. Oni uzas ĝin por la fabrikado de kartonoj, pakopapero, papersakoj ktp. ;Pajlopasto: Oni akiras ĝin el cerealoj kaj rizo. Ĝi havas flavecan koloron kaj oni uzas ĝin por la fabrikado de paperoj por buĉvara volvado kaj por la interno de la ondokartono. ;Diserpasto: La paperon el diseroj oni miksas kun la pasto por malmultigi la kostojn. Depende de la deveno de la dispeceroj oni dividas ĝin en la jenaj kategorioj: :* De bobentranĉoj: en la fabriko oni tranĉas la bobenojn, temas pri tre bonkvalita papero. :* De gilotino: en tiu kategorio oni klasigas laŭ la blankeco, kompono ktp. :* Industria diserigo: tiu devenas de la oficejoj, por fabriki malbonkvalitan paperon. :* El strato kaj presaĵoj: uzita nur por fabriki grizan kartonon. == Etapoj de la procezo == [[Dosiero:Book suffering from slow fire.jpg|eta|Libro presita en 1920 sur acida papero, nune desintegriĝanta post cent jaroj.]] ;Rafinado: La paston oni rafinas por senfibrigi kaj tranĉi la fibrojn por adapti ilin al la tipo de dezirita papero. De tiu procezo dependas la grado de rezistemo kiun havos la papero se faldita, disŝirita kaj diserigita. :Al la papero oni povas apliki du tipojn de rafinado: nome grasa kaj malgrasa: :* tiu grasa lasas la fibrojn tre hidratigitaj havigante al la papero rezistemon, rigidecon kaj ioman travideblecon, sed malhavigante flekseblecon kaj tio faras ĝin rompiĝema, malfacile faldebla (vegetalaj paperoj, fumpaperoj, [[pergameno]]k). :* tiu malgrasa lasas la fibrojn kompletaj aŭ tranĉitaj, kio havigas al la papero flekseblecon, facilecon por faldado, dikecon, malmolecon kaj opakecon (por ekzemplo la paperoj absorbantaj, por presado, ofseto, ktp.). ;Gluado: En tiu etapo, oni aldonas [[gluo]]n al la papero, por eviti, ke sur la papero ''glitu'' la [[inko]] dum presado aŭ skribado. De tiu procezo dependas la grado de permeableco. :La gluado estas realigebla en du momentoj: amase aŭ surface: :* amase, oni realigas dum la trairado de la fabrikado, en la momento en kiu oni preparas la pastojn). :* surface, kiam la papero estas jam preskaŭ seka, en la triono de la sekigado. :La gluado konsistas en la aldono de malhidremaj produktoj kiel gluoj el [[rezino]], [[gelateno]], plifortigitaj gluoj kaj fiksigilaj produktoj kiel aluminia sulfato. :La celo estas eviti la penetradon de likvoj en la paperon kiuj kreas problemojn de rezistado kaj por presado (por ekzemplo la karaktroj povas perdi klarvideblecon). :La amasa gluado malfruigas la penetradon de likvo tra la ŝirmotavolo en direkto al la materialoj. La poreco malpliiĝas se oni uzas gelatenojn kiel gluaĵon. Ankaŭ la blankeco malpliiĝas ĉar la uzataj substancoj estas malpli blankaj ol la [[celulozo]]. Ankaŭ la opakeco malpliiĝas (ĝenerale la gluado malpliigas la fizikajn karakterojn de la papero kiel faldoj, plilongigo, eksplodo ktp.). :Ĝi utilas ankaŭ por favori la retenadon de la venonta paŝo: nome la aligo ŝargoj kaj la plibonigo de la unuformecon de la koloro. [[Dosiero:Florida Pulp and Paper Company mill, Cantonment, Florida.jpg|eta|dekstra|300px|Laboristo inspektante malsekan, blankigitan lignopulpon en malnova pulpobatilo "Hollander".]] ;Ŝarĝoj: Estas produktoj en pulvo (normale devenaj el la muelado de rokoj) kiuj kontribuas al havigo de korpo al la papero, krom kontribui esence al atingo de aliaj karakteroj kiel la malpliigo de la brilo, la pliigo de la mekanika rezistemo, la kreado de mikroporeco taŭga por ties trans-spireblo, la faciligo por smirgado, la pliigo de ties plenigeblo, ktp. :La plej uzitaj ŝarĝoj estas mineraloj kiel [[kalcia karbonato]], [[kaolinito]], [[glimo]], [[talko]], [[Silicia dioksido|silico]], [[gipso]], [[Barito|baria sulfato]] aŭ organikaj substancoj kiel [[terpomo|terpoma amelo]], aliaj [[amelo]]j, ktp. :Ĉar la ŝarĝoj estas pli malmultekostaj ol la celulozo, ili malpliigas la prezon de la papero. La ŝarĝoproduktoj plenigas ĉiujn vakuojn ekzistantajn inter la fibroj, per kio la papero akiras unuforman surfacon, kaj samtempe ĝi malmoliĝas, reduktas sian travideblecon kaj pliboniĝas la kondiĉoj por la presado. :La blankeco de la papero, ĝis brilo aŭ opakeco, dependas de la klaso de ŝarĝoprodukto. La plej fajna grajno, por ekzemplo, produktas pli grandajn opakecojn kaj pli grandan blankecon. La ŝarĝoj estas produktoj kiuj havigas korpon al la papero kiu ne jam posedas multan celulozon. La proporcio de ŝarĝoj kiuj aldoniĝas al la pastoj varias proporcie al ties kvalito (ju pli da ŝarĝo, des pli malbona kvalito). ;Pigmentoj: Same kiel ĉe la ŝarĝoj, la pigmentoj plenigas la truojn de la papero havigante opakecon kaj blankecon. Ili diferencas el la ŝarĝoj per la maniero laŭ kiu ili estas aplikataj kaj ĉar la partikloj estas pli malgrandaj. La pigmentojn oni aplikas en surfaco kaj la ŝarĝojn amase. ;Kolorigado: Oni aldonas al la pasto substancojn kolorigilajn de minerala aŭ organika naturo (laŭ la papertipo). La koloroj akiritaj el mineralaj substancoj estas pli rezistemaj kontraŭ la lumo ol la organikaj derivaĵoj. :Oni povas aldoni la koloron amase (en la miksujoj) aŭ en kelkaj papertipoj oni faras tion kiam oni formas la fokion en la kontinua maŝino. :[[Marmorado (paperarto)|Papermarmorado]] aŭ ''ebru'' estas pentra tekniko sur la akvosurfaco per kiu kolora papero povas esti farita per aplikado de ŝablonoj de [[akvarelo]] sur ĝi, sekvata de la transigo de la bildo al papero aŭ alia solida bazo (ligno, ŝtofo, ceramikaĵo, ledo). ''Ebru'' estas simila tekniko evoluigita en [[Turkio]], kiu donas tre similan rezulton kiel la hodiaŭa marmora papero. Papermarmorado estas ĉefe uzata de [[Librobindado|librobindistoj]]. Ĝi estas ofte uzata kiel skribsurfaco por [[kaligrafio]], kaj precipe por librokovriloj en [[librobindado]]<ref>(en) [http://www.finebooksmagazine.com/issue/0306/marble.phtml Artikolo pri marmora papero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191231052507/https://www2.finebooksmagazine.com/issue/0306/marble.phtml |date=2019-12-31 }} de Joel Silver el la revuo ''Fine Books'' , nov./dec. numero de 2005</ref>, sed nuntempe ankaŭ kiel artema esprimilo. ;Agento de Optika Blankigo (AOB): La agento de optika blankigo estas uzata por havigi vidan efikon de pli granda blankeco al la papero. Estas la responsaĵo por ke oni vidas tiun brilon bluecan kiam la papero estas sub ultraviola lumo. ;Ligantoj: Pro la organika karaktero de la fibroj kaj la neorganika karaktero de kelkaj aldonaĵoj (ŝarĝoj, pigmentoj...) oni bezonas la ligilajn agentojn por povi unuigi ilin inter si. Tiuj kreas iajn «pontojn» kiuj unuigas la aldonaĵojn inter si kaj poste unuigas ilin al la fibro. La plej uzataj estas la jenaj: * amelo * [[latekso]] * plurvinila alkoholo. == Papertipoj == [[Dosiero:Various products made from paper.JPG|eta|dekstre|250px|Diversaj paperproduktoj: [[libro]], [[neceseja papero]], linipapero, [[kartono]], ovujo.]] ;Vitropapero: Travidebla papero, tre milda kaj rezistema kontraŭ la grasoj, fabrikita el kemiaj pastoj tre rafinitaj kaj sekve kalandriligita (prilaborita per maŝino kalandrilo). Estas kvazaŭsulfurigita de supera kvalito tre forte kalandriligita. La tranvidebleco estas ĝia esenca trajto. Temas pri rigida papero, tre sonora, kun malmulta tavolaro, sensiva al la higrometrikaj variaĵoj. Pro sia malpermeableco kaj bela prezentado, oni uzas ĝin por luksaj pakomanieroj, kiel ĉe parfumvendado, [[apoteko]]j, konfitvendado kaj manĝovendado. Ĝi suferas fortan konkurencon fare de la [[celofano]] aŭ ĝiaj similaĵoj. ;[[Pakpapero]]: Papero fabrikita ĉefe el papero rekuperita (reciklado) sen klasigo. ;Papero libera el [[acido]]: Dekomence, ajna papero kiu ne enhavu liberan acidon. Dum ĝia fabrikado oni faras specialajn zorgojn por forigi ajnan aktivan acidon kiu povas esti ene de la kompono, cele al pliingo de la restado de la finkompletigita papero. La plej ofta acideco devenas de la uzado de [[aluminio]] por precipiti la rezinojn de kolofonio uzitajn en la gluado, de la reaktivilj kaj restoproduktoj de la blankigo de la pasto ([[kloro]] kaj derivaĵoj) kaj de la absorbado de acidaj gasoj (oksidoj de nitrogeno kaj sulfuro) de ĉirkaŭaj poluitaj atmosferoj. Procezo de fabrikado de acida papero estas nekongruebla kun la produktado de longdaŭraj paperoj. ;Fumpapero: Fumpapero aŭ rulpapero estas papero kiun oni uzas por rulumi cigaretojn. La rulpapero havas gluitan pinton, kun grampezo kiu oscilas inter 12 kaj 25 g/m² depende de la kompono, markoj kaj uzoj. Inter konataj varmarkoj estas menciindaj tri tre popularaj, Smoking, OCB kaj Rizzla. : Pro sia fajneco, la rulpapero estas uzebla en maŝino, por helpi la cigaredrulanton kiam tiu devas tari la ilon mem (ĉe la laborsurfaco). ;Papero ''kraft'': Papero de alta rezistado fabrikita esence el kemia pasto ''kraft'' (kun sulfato). Ĝi povas esti neta aŭ blankigita. Foje kaj en kelkaj landoj tiu nomo referencas la paperon fabrikitan esence el netraktitaj pastoj ''kraft'' el ligno de [[konifero]]j. La netraktitajn pastojn oni uzas amplekse por volvaĵoj kaj pakaĵoj kaj la blankigitajn pastojn, por kontado, registroj, aktoj, oficialaj dokumentoj ktp. La termino devenas de la germanlingva vorto ''kraft'' por rezistado. ;Papero ''liner'': Papero de malpeza aŭ mezpeza grampezo uzata en la kovriloj, eksteraj folioj, de la ondokartonoj. Oni nomas ''kraftliner'' kiam en ties fabrikado oni uzas ĉefe puran paston kun sulfato (''kraft''), ĉu netan ĉu blankigitan, normale de koniferoj. La kvalito de la fabrikado en kiu oni uzas fibrojn reciklitajn oni nomas ''testliner'', ofte konstituita de du tavoloj. [[Dosiero:Toiletpapier (Gobran111).jpg|dekstra|250px|eta|[[Neceseja papero]].]] ;Multtavola papero ([[kartono]]): Produkto akirita per kombinado en malseka stato de kelkaj tavoloj aŭ bendoj de papero, formitaj separate, el komponoj ĉu egalaj ĉu diferencaj, kiuj kungluiĝas per kunpremado kaj sen la uzado ajna algluaĵo. ;Vegetala pergamena papero: Vera sulfurigita papero. ;Kompar-pergamena papero: Vera sulfurigita papero. ;[[Papermaĉaĵo]]: Papermaĉaĵo estas miksaĵo de akvo, paperofibroj kaj [[gluo]], el kiu eblaj krei malpezajn, stabilajn, relative grandajn kaj relative malmultekostajn bustojn, statuojn, skulptaĵoj, maskojn aŭ similajn dekorajn objektojn, ankaŭ elementojn por muroj kaj plafonoj kaj eĉ por eksteraj fasadoj de konstruaĵoj. En kelkaj kazoj, aliaj aldonaĵoj, kiel ekzemple [[kreto]] aŭ [[argilo]], estas aldonitaj. Papermaĉaĵo estas foje ankaŭ (sed malĝuste) komprenata kiel tavola strukturo de gluitaj paperfolioj: vera papermaĉaĵo devas konsisti el detale dispecigitaj papereroj. ;[[Neceseja papero]]: Neceseja papero (nomita ankaŭ higiena papero, banpapero, sanitara papero) estas tipo de fajna papero kiun oni uzas por la purigo de anuso kaj generaj aparatoj post la fekado aŭ pisado. Ĝi povas esti parfumita aŭ ne. Ties plej ofta formato estas kiel paperrulo, sed eblas ankaŭ trovi ĝin en pakaĵoj. Kutime oni vendas ĝin en bazaroj, superbazaroj kaj apotekoj en pakaĵoj de kelkaj unuoj. Tiu papero estas desegnita por ke ĝi malkomponiĝu en kontakto kun akvo, kontraste kun la [[papertuko]] por purigi la manojn, kiuj enhavas kemiaĵojn kaj kemian preparadon. En kelkaj tipoj oni fabrikas paperojn specialajn por ne damaĝi aŭ ne ŝtopi la konduktojn de la malpuraj akvoj. ;Papero preskaŭsulfurigita: Papero senigita el mekanika pasto kiu montras altan rezistadon kontraŭ la penetrado fare de grasoj, akiritan simple pere de intensiva mekanika traktado de la pasto dum la operacio de rafinado, kiu produktas ankaŭ etendan gelatenigon de la fibroj. Ties poreco (permeableco al gasoj) estas ekstreme malalta. Ĝi diferencas el la vere sulfurigita en kiu se metita en akvon, dum sufiĉa tempo, variebla depende de la kvalito, la preskaŭsulfurigita perdas sian tutan rezistadon dum tiu sulfurigita konservas sian solidecon almenaŭ parte. ;[[Sulfurigita papero]]: Papero kies esenca trajto estas malpermeableco al la grasaj korpoj kaj same alta rezistado al malsekeco kaj bona malpermeableco kaj rezistado kontraŭ la desintegrado per akvo, eĉ dum boligado. La malpermeablecon oni akiras pasigante la paperfolion dum kelkaj sekundoj tra banado en koncentrita [[sulfuracido]] (75&thinsp;%, 10&thinsp;°C) kaj posta forigo de la acido pere de lavado. Kontakte kun la acido, la celulozo transformiĝas parte en hidrocelulozo, gelateneca materialo kiu ŝtopas la porojn de la papero kaj faras ĝin malpermeabla. [[Dosiero:Papel tissue.JPG|eta|Foto de papero ''tissue'' ([[viŝpapero]]).]] ;[[Viŝpapero]]: Papero de malalta grampezo, milda, ofte iomete krispa se seka, komponita ĉefe de naturaj fibroj, el kemia pasto ĉu origina ĉu reciklita, foje miksita kun pasto altkvalita (per kemi-mekanika traktado). Ĝi estas tiom maldika ke malfacile oni uzas ĝin en unusola tavolo. Depende de la postuloj kutime oni kombinas du aŭ eĉ pliajn tavolojn. Ĝi karakteriziĝas per sia bona fleksebleco, surfaca mildeco, malalta denseco kaj alta kapablo absorbi likvaĵojn. Oni uzas por higienaj kaj hejmaj celoj, kiaj kiel naztukoj, tablotikoj, bantukoj, kuirpapero kaj por similaj absorbantaj produktoj kiuj desintegriĝas en akvon. ;Permanenta papero: Nome papero kiu povas rezisti grandajn fizikajn kaj kemiajn ŝanĝojn dum longa periodo (ĝis kelkaj centoj da jaroj). Tiu papero estas ĝenerale senigita el acido, kun alkala rezervo kaj dekomenca rezistado sufiĉe alta. Tradicie la kultur komunumo konsideris ŝlosila la uzadon de fibroj de alta pureco ([[lino]] aŭ [[kotono]]) por sekurigi la permanenton de la papero. Nuntempe, oni konsideras, ke pli ol la tipo de fibro gravas la kondiĉoj de fabrikado. Acida fabrikprocezo estas nekongruebla kun la produktado de permanentaj paperoj. ;Papero ''fluting'': Papero fabrikita intence por ties ondigo por havigi al ĝi proprecojn de rigideco kaj mildigo. Normale fabrikita el duonkemia pasto de arboj (procezo al neutra sulfito, NSSC), pasto altprodukta el cerealpajlo aŭ rekuperita papero, estas uzata en la fabrikado de ondokartonoj. ;Ŝtonpapero: Estas kombino de [[karbonato de kalcio]] (80&thinsp;%) kun malgranda kvanto de rezinoj netoksaj (20&thinsp;%) por krei elteneblan kaj fortan substraton. La karbonato de kalcio devenas majoritate el forĵetaĵoj el la konstruindustrio, kiel la [[marmoro]], la kalkoj kaj la gipso, kiuj estas muelitaj ĝis tre fajna polvo. La [[polietileno]] devenas parte el postindustriaj forĵetaĵoj reciklitaj kaj agadas kiel liganto por la karbonato de kalcio. El la simbiozo de tiuj materialoj rezultas produkto kiu rezistas forte, kaj kontraŭ akvo kaj kontraŭ rompo. Temas pri ekologia procezo de fabrikado kaj el plej modernak: dum la produktoprocezo la konsumo de energio estas proksimume nur la duono de tio kion oni konsumas fabrikante normalan paperpaston; tute ne necesas uzi akvon kaj oni elsendas neniun toksan gason. ;Ĉinpapero: La unuaj ĉinaj papeloj estis kreitaj el [[kokono]]j kaj restaĵoj el [[silko]] trempitaj en akvo, kiuj estis muelitaj kaj polvigitaj, al kio oni aldonis akvon ĝis redukti ĉion al kotaĵo kiun oni etendis sur tapiŝo el tre fajnaj branĉetoj. La akvo filtriĝis tra la tapiŝo kaj la kotaĵo sekigita rezultis en foliego de papero de tre malbona kvalito por la skribado. Pro tio kaj pro ties trajtoj de maleebleco, ĝi estis uzata ĉefe por volvi, fari lampetojn kaj lanternojn kaj [[kajto]]jn (kaj similajn paperventajn ludilojn kaj ornamaĵojn). Por havigi iom da allogaĵo al tiu delikata papero, oni ofte aldonis koloron. [[Dosiero:Paper recycling in Ponte a Serraglio.JPG|eta|250px|Elruba papero kolektita por reciklado en Italio.]] ;[[Recikligita papero]]: Konsistas el papero kolektita ĉe [[hejmo]]j aŭ [[entrepreno]]j kaj denove utiligita. La [[kvalito]] kaj ŝirrezisto povas esti altigita aldonante novajn [[fibro]]jn. En [[Germanio]], se papero konsistas almenaŭ el 80% da recikligita papero laŭleĝe ĝi rajtas ricevi la mencion "el 100% malnova papero". Ofte recikligita papero estas pli griza ol aliaj paperoj, ĉar malgraŭ la malinkigo ne eblas forpreni ĉiujn kolorojn. ;[[Torinoko]]: En japana kulturo (japane 鳥の子紙, torinoko-gami) estas speco de altkvalita japana papero. == Kvalito de la papero == La kvaliton de la papero influas tipo de fibro aŭ paperkaĉo, aldonaĵoj, produktaj metodoj, mekanika, kemia traktado de la materialoj. La fortaj, longdaŭraj paperoj estas produktitaj kun aldono de teksaĵoj, ĉifonoj (papermono, cigareta papero, bibliopapero ktp.), kiuj entenas pli longajn, fortajn fibrojn. Plej ofte oni karakterizas la paperon per maso je surfaco. La plej malpezaj paperoj pezas 10 g/m², dum la paperlamenoj superas eĉ 500 g. La papero ĝenerale havas la denson de 0,5–0,7 g/cm³. La plej gravaj optikaj proprecoj estas la blankeco, koloro, lumo kaj diafaneco. == Proprecoj == [[Dosiero:Papera skatolo malsekigita sekigita.jpg|eta|dekstra|300px|Papera skatolo, malsekigita kaj sekigita multfoje.]] Papero ne [[solvaĵo|dissolviĝas]] en [[akvo]], sed multfoje malpligrandigas sian firmecon kiam estas malseka. Post malsekigo kaj sekigo papera folio perdas ankaŭ formon, diverse malpligrandiĝante. ;Daŭreblo de la papero: La daŭreblo esprimas ĉefe la kapablon de la papero por plenumi siajn antaŭviditajn funkcion dum uzado intensiva kaj kontinua, senreference al longaj periodoj de [[stokejo|stokado]]. Iu papero povas estis longdaŭra (se rezistas intensivan uzadon dum mallonga tempo) sed ne permanenta (pro la estado de acidoj kiuj povas degradi lante la celulozajn ĉenojn). ;Dimensia stabileco: Kapablo de papero aŭ kartono por reteni siajn dimensiojn kaj ebenecon kiam ŝanĝiĝas ties enhavo en malsekeco, por ekzemplo, pro la influo de variaĵoj en la ĉirkaŭa atmosfero. Alta enhavo en duoncelulozoj helpas la ŝveladon de la fibroj kaj ties malstabilecon. ;Gramardikeco: Termino aplikita al papero kiu esprimas la rilaton inter ties dikeco kaj la grampezo. Ties valoro malpliiĝas kiam pliiĝas la kompaktigo kaj la denseco de la folio. ;Permanento: Referencas al la retenado de la plej gravaj proprecoj de uzado, speciale la mekanika rezistado kaj la [[koloro]], post longaj tempoperiodoj. Iu papero povas estis permanenta (retenas siajn dekomencajn karakterojn) sed ne nepre daŭrebla, pro, por ekzemplo, sia malalta dekomenca rezistado. ;Revenemo: Kapablo de la papero por reveni al sia dekomenca formo post suferi kurbigon aŭ deformigon. La estado de mekanika pasto en la kompono havigas tiun proprecon. ;[[Karto|Karteco]]: Kombino de tuŝo kaj [[sono]] kiun produktas paperfolio kiam oni agitas ĝin permane. ;Permeabla: La kapablo lasi sin penetri fare de [[likvo]]j estas alta. == Listo de ĉefaj landoj laŭ paperprodukta kvanto == Laŭ statistika informo de RISI, ĉefaj produktaj landoj de papero, sen inkludi paston, en la mondo estas la jenaj:<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jpa.gr.jp/states/global-view/index.html#topic01|titolo=Japan in the World (according to the figure in ''Annual Review of Global Pulp and Paper Statistics'' by RISI)|alirdato=Dec. 17 2011 kaj Nov. 15 2012|eldoninto=Japan Paper Association|lingvo=Japana}}</ref> {| class="wikitable" !Rango<br />2011!!Lando!!Produktado en 2011<br />(1,000 tunoj)!!Procento<br />2011!!Rango<br />2010!!Produktado en 2010<br />(1,000 tunoj) |- |align=center|1|||{{CHN}}||align=right|99,300||align=right|24.9%||align=center|1||align=right|92,599 |- |align=center|2|||{{USA}}||align=right|75,083||align=right|18.8%||align=center|2||align=right|75,849 |- |align=center|3|||{{JPN}}||align=right|26,627||align=right|6.7%||align=center|3||align=right|27,288 |- |align=center|4|||{{GER}}||align=right|22,698||align=right|5.7%||align=center|4||align=right|23,122 |- |align=center|5|||{{CAN}}||align=right|12,112||align=right|3.0%||align=center|5||align=right|12,787 |- |align=center|6|||{{KOR}}||align=right|11,492||align=right|2.9%||align=center|8||align=right|11,120 |- |align=center|7|||{{FIN}}||align=right|11,329||align=right|2.8%||align=center|6||align=right|11,789 |- |align=center|8|||{{SWE}}||align=right|11,298||align=right|2.8%||align=center|7||align=right|11,410 |- |align=center|9|||{{BRA}}||align=right|10,159||align=right|2.5%||align=center|10||align=right|9,796 |- |align=center|10|||{{IDN}}||align=right|10,035||align=right|2.5%||align=center|9||align=right|9,951 |- |　||align=center|Monda Totalo||align=right|398,975||align=right|100.0%||align=center|　||align=right|394,244 |} == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 4}} * [[Gazeto]], [[Ĵurnalo]], [[Libro]], [[Paĝo]] * [[Origamio]], [[Ŝoĵio]] * [[Pergameno]], [[Papiruso]] * [[Normaj dimensioj de folioj]], [[A4 (dimensio)|A4]] * [[Formato|Paperformato]] * [[Recikligita papero]] * [[Paperfabrikado]] * [[Papermono]] * [[Neceseja papero]] * [[Kartono (materialo)]] * [[Bristolaĵo]] * [[Akvomarko]] * [[Papertondado]] * [[Paperpremilo]] * [[Silkopapero]] * [[Paperpecigilo]] * [[Salutkarto]] * [[Librobindado]] * [[Volvolibro]] * [[:en:Papercrete|Paperbetono]] {{Div col end}} == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]]j pri papero en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Proverbaro ĉe lernu.net |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''Al la papero ne mankas tolero.''}} * {{citaĵo|''Plumo ne sentas, papero silentas.''}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Burns, Robert I. (1996). "Paper comes to the West, 800−1400". en Lindgren, Uta. ''Europäische Technik im Mittelalter. 800 bis 1400. Tradition und Innovation'' (4a eld.). Berlino: Gebr. Mann Verlag. pp.&nbsp;413–422. ISBN 3-7861-1748-9. * Thomas F. Carter (traduko de M. Jan), ''L'imprimerie en Chine - Invention et transmission vers l'Occident'', Imprimerie nationale Éditions,‎ 2011 (1955 eld. orig), 318 p. * François Delalande, Joseph Jérome, ''Art de faire le Papier'', Paris, Moronval/ reeld. Maxtor,‎ 1820/2011, 188 p. (ISBN 84-9761-902-1) * Marie-Ange Doizy, Pascal Fulacher, ''Papiers et moulins: des origines à nos jours'', Eld. Technorama, 1989, 277 p. (ISBN 2-904918-09-4) * "Document Doubles" en ''Detecting the Truth: Fakes, Forgeries and Trickery, a virtual museum exhibition at Library and Archives Canada'' * Danielle Elisseeff, ''Art et archéologie: la Chine du néolithique à la fin des Cinq Dynasties (960 de notre ère)'', Parizo, [[École du Louvre]], Éditions de la Réunion des Musées Nationaux (Manuels de l'École du Louvre),‎ 2008, 381 p. (ISBN 978-2-7118-5269-7) * Gabriele Fahr-Becker (direktorita de), ''Les Arts de l'Asie orientale''. Tome 1, Kolonjo, Könemann,‎ 1999, 406 p. (ISBN 3-8290-1743-X) * GARCÍA HORTAL, José A. (2007). ''Fibras papeleras''. Barcelona. Edicions UPC. ISBN 978-84-8301-916-0. * Jacques Gernet, ''Le Monde chinois''. Tome 2, ''L'époque moderne Xe-XIXe siècle'', Parizo, Armand Colin. Pocket, Agora,‎ 2006, 378 p. (ISBN 2-266-16133-4) * Hamel, Christopher De (18a de Januaro 1999). [https://books.google.es/books?id=NU8lsQBPvmIC&pg=PA17&dq=Pulpa+de+trapos+papel&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwigo6H9vfTRAhWInBoKHf5CB5MQ6AEIMzAB#v=onepage&q=Pulpa%20de%20trapos%20papel&f=false Copistas e iluminadores.] Ediciones AKAL. ISBN 9788446008187. Konsultita la 24an de Januaro 2022. * Hunter, Dard (1978). ''Papermaking, The History and Technique of an Ancient Craft''. New York: Dover Publications. ISBN 0-486-23619-6. * Romero Ramírez, Martha E. (2015). ''Conservación de documentos analógicos y digitales''. San Sebastián: Nerea. ISBN 978-84-16254-07-1. * Tapia López, Pilar (2015). Martha E. Romero Ramírez, eld. ''Conservación de documentos analógicos y digitales''. Nerea. ISBN 978-84-16254-07-1. * Tsien, Tsuen-Hsuin (1985). "Paper and Printing". Joseph Needham, ''Science and Civilisation in China, Chemistry and Chemical Technology''. 5 part 1. Cambridge University Press * Zubicaray, Manuel Viejo (30a de Junio 2005). [https://books.google.es/books?id=k5aduoRGsakC&pg=PA173&dq=El+papel++fabrica+celulosa&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjt-Z-xvfTRAhUFahoKHd_zB68Q6AEIODAD#v=onepage&q=El%20papel%20%20fabrica%20celulosa&f=false ''Bombas: teoría, diseño y aplicaciones''.] Editorial Limusa. ISBN 9789681864439. Konsultita la 24an de Januaro 2022. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=paper}} * [https://kern.punkto.info/2020/09/28/kp186-papero/ KP186 Papero. Substanco kun multaj uzebloj], epizodo de la podkasto [[Kern.punkto]], aperinta 2020-09-28 {{eo}} * [https://web.archive.org/web/20050425083557/http://satesperanto.free.fr/satkulturo/article.php3?id_article=221La riĉecoj de la papero] * [http://www.china.org.cn/french/156514.htm invento de papero far la ĉinoj, kun bildoj] * [http://www.paperweb.biz PAPERWEB - Pripapera serĉilo] {{Havenda artikolo|Papero}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paperoj| ]] [[Kategorio:Surskribaj materialoj]] 23af3d40eqvywi2v2mpybqeu6ye55il 4 26120 9350640 9326867 2026-04-10T11:20:45Z LiMr 34378 /* Kresko de la Vikipedio en Esperanto */ +2026-04 9350640 wikitext text/x-wiki {{TOC-dekstre}} {{Mallongigo|VP:HA|VP:1000}} Tio ĉi estas '''listo de 1000 plej gravaj artikoloj''' kiujn ĉiu Vikipedio havu. Ĝi montras la Esperantajn ekvivalentojn de la [[Vikipedio:Kio estas artikolo|artikoloj]] listitaj en la metavikipedia artikolo ''[[:meta:List of articles every Wikipedia should have|List of articles every Wikipedia should have]]''. Same kiel tie, ankaŭ ĉi tie la tute plej gravaj artikoloj estas skribitaj en [[skribfasono|grasaj literoj]]. Artikoloj el la listo estas uzataj interalie [[:meta:List of Wikipedias by sample of articles|por kompari la kvaliton de diverslingvaj vikipedioj]]. Tiu ĉi esperantlingva paĝo estis komplete ĝisdatigita la 5^an de marto 2021 laŭ [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_articles_every_Wikipedia_should_have&oldid=21179030 revizio 21179030] de tiu listo kaj laŭ la tiam ekzistantaj ligiloj al esperantlingvaj artikoloj laŭ Vikidatumoj. == Listoj == ; <div style="font-size:1.3em; border:1px solid red; border-left:7px solid red; padding:0.5em;"><span style="color: red">'''Grava atentigo:'''</span> '''Ne redaktu tiun ĉi liston laŭplaĉe (ekz. ne aldonu proprajn artikolojn).''' Ĝi estas kopio de oficiala listo pri kiu konsentis la tuta vikipedia komunumo. Se vi volas proponi ŝanĝojn, vi povas anstataŭe fari tion ĉe la [[:meta:Talk:List of articles every Wikipedia should have|koncerna diskutpaĝo]].'''</div> La listo estas dividita laŭ temoj. La elekto pri la temoj ne estas hazarda, sed devenas el la [[:meta:List of articles every Wikipedia should have|originala listo ĉe Meta]] - tial bonvolu ne forpreni artikolon el sublisto por meti ĝin en aliteman subliston. * [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Biografioj|Biografioj]] * [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Filozofio kaj psikologio; Religio; Sociaj sciencoj; Lingvo kaj literaturo|Filozofio kaj psikologio; Religio; Sociaj sciencoj; Lingvo kaj literaturo]] * [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco|Mezurado; Scienco]] * [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Manĝaĵoj kaj agrikulturo; Teknologio|Manĝaĵoj kaj agrikulturo; Teknologio]] * [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Arto kaj distro|Arto kaj distro]] * [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Historio kaj geografio|Historio kaj geografio]] == Grando de la havendaj artikoloj == La grandon de la havendaj artikoloj (en nombro de signoj, iom adaptata laŭ "informdenseco" de konkreta lingvo) oni uzas por [[:meta:List of Wikipedias by sample of articles|komparado]] inter la diverslingvaj vikipedioj. Oni distingas longajn artikolojn (super ĉ. 30.000 bitokoj), mezlongajn (10.000 ĝis 30.000 bitokoj) kaj etajn (sub 10.000 bitokoj). Aktualan staton kaj kreskon de la Vikipedio en Esperanto vidu sube. Regule aperas ankaŭ [[:meta:List of Wikipedias by sample of articles/Neglected#eo Esperanto|listo de dek plej "neglektataj" artikoloj]] kun informo pri la longeco fine de la pasinta monato, kiel instigo pri tio, kie indas verki. === Kalkulmaniero de la rango === La rango-nombro ("score") en la [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles kompara listo] kalkuliĝas kiel (e + 4*m + 9*l)/90. Levi artikolon super la unuan limon de 10.000 bitokoj do alportas 3/90 = 0,033 poentojn, levi artikolon super la duan limon de 30.000 bitokoj alportas 5/90 = 0,055 poentojn. Aldoni 5000 bitokojn en artikolon de 25.000 bitokoj do alportas 5/90 poentojn (do 1/90 por 1000 bitokoj, ĉ. dek linioj), simile kiel aldoni 3000 bitokojn en artikolon de 7000 bitokoj (3/90 poentoj aŭ 1/90 por 1000 bitokoj). Ĉar estas multaj artikoloj inter 7000 kaj 10.000 bitokoj (ĉ. 70) kaj malmultaj inter 25.000 kaj 30.000 bitokoj (ĉ. 3), pli facile atingeblas poentoj per redaktado de artikoloj sub 10.000 bitokoj (stato 2009). === Kresko de la Vikipedio en Esperanto === Kreskon de la havendaj artikoloj en la Vikipedio en Esperanto oni povas observi en la ĉiumonate ĝisdatigata [[:meta:List of Wikipedias by sample of articles|komparo kun alilingvaj vikipedioj]] kaj en la pli fruaj versioj de tiu paĝo. En [[:meta:List of Wikipedias by sample of articles/Growth|aparta paĝo pri la kreskorango en unuopaj monatoj]] oni atribuas (virtualajn) "premiojn" por pliboniĝo. Vikipedio en Esperanto dufoje ricevis tian premion, pro aprilo 2010, kiam okazis la kampanjo [[Vikipedio:Konkurso|Monato de Vikipedio]], kaj pro decembro 2012. La maksimume atingebla rangonombro estas 100 (kiam ĉiuj mil havendaj artikoloj estas "longaj", do havas pli ol ĉ. 30 000 bitokojn). La sekva tabelo donas por pluraj monatkomencoj la jenajn indikojn: * '''Pozicio''' (kompare kun la alilingvaj vikipedio-versioj) * '''Rangonombro''' laŭ la kalkulmaniero priskribita en la [[:meta:List of Wikipedias by sample of articles|komparopaĝo]] * '''Kresko''' (kompare kun la antaŭa monato) * '''Kreskorango''' (komparo de la kresko de Esperanto kun tiu de la aliaj lingvoj) * Nombro de '''etaj''', '''mezlongaj''' kaj '''longaj artikoloj''' * '''Fonto''' de la informo (ligilo al antaŭa versio de la komparopaĝo) {|class="wikitable sortable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaaaaa; border-collapse: collapse; white-space: nowrap; text-align: center" |- ! width = 30 | Monat-komenco !! width = 50 | Rango !! width = 50 | Poentoj !! width = 30 | Kresko !! width = 30 | Kresko-<br>rango !! Etaj !! Mezaj !! Longaj<br>artikoloj !! width = 50 | Averaĝa<br>grando !! width=50 | Fonto |- | Hodiaŭ (aŭtomata takso)<ref>La takso pri hodiaŭaj datumoj kalkuliĝas per aŭtomata kontrolo pri la nuna amplekso de artikoloj. Atentu pri tio, ke la takso estas nur proksimuma. Ĝis februaro 2013 la aŭtomata taksilo ankaŭ enkalkulis la grandon de intervikiaj ligiloj (kaj kompense postulis pli da amplekso) – dum la oficiala konkursa paĝo ne konsideras ilin (ankaŭ komentojn ne), kaj nur pritaksas la efektivan grandon de la artikola teksto. Nun pli kaj pli da artikoloj prenas siajn intervikiaĵojn el centra datenbanko, do tiuj artikoloj ŝajnas malpli grandaj. Sed ilia vera grandeco ne ŝanĝiĝis. <br />Krome Vikipedio tenas la rezultojn en [[kaŝmemoro]] kaj ne ĉiam aktualigas ilin. La ĉefa utileco de tiu ĉi linio estas provizi ligilojn al la tri kategorioj, kiuj kolektas ĉiujn "havendajn artikolojn" laŭ ilia grando. La plej prizorginda estas, kompreneble, [[:Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 10 kB|Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 10 kB]].</ref> | | ≈{{#expr:({{PAGESINCAT:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 10 kB}}+{{PAGESINCAT:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB}}*4+{{PAGESINCAT:Havendaj artikoloj pli grandaj ol 30 kB}}*9)/90 round 2}} | | | '''[[:Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 10 kB|≈{{PAGESINCAT:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 10 kB}}]]''' | '''[[:Kategorio:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB|≈{{PAGESINCAT:Havendaj artikoloj malpli grandaj ol 30 kB}}]]''' | '''[[:Kategorio:Havendaj artikoloj pli grandaj ol 30 kB|≈{{PAGESINCAT:Havendaj artikoloj pli grandaj ol 30 kB}}]]''' | | <!-- je monatkomenco enmetu novan linion ĉi-sube --> |- | 2026-04 | 9 | 98,08 | +0,00 | 128 | 1 | 33 | 966 | 48 274 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=30360433] |- | 2026-03 | 8 | 98,08 | +0,00 | 139 | 1 | 33 | 966 | 48 251 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=30182413] |- | 2026-02 | 8 | 98,08 | -0,05 | 326 | 1 | 33 | 966 | 48 229 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=30031621] |- style="background-color: #dddddd;" | 2026-01 | 8 | 98,13 | +0,00 | 128 | 1 | 32 | 967 | 48 229 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=29889398] |- | 2025-12 | 8 | 98,13 | +0,00 | 136 | 1 | 32 | 967 | 48 208 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=29753600] |- | 2025-11 | 8 | 98,13 | +0,00 | 119 | 1 | 32 | 967 | 48 198 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=29574361] |- | 2025-10 | 7 | 98,13 | +0,00 | 136 | 1 | 32 | 967 | 48 176 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=29397240] |- | 2025-09 | 7 | 98,13 | +0,00 | 154 | 1 | 32 | 967 | 48 155 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=29228605] |- | 2025-08 | 7 | 98,13 | -0,15 | 331 | 1 | 32 | 967 | 48 119 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=29090815] |- | 2025-07 | 7 | 98,28 | +0,89 | 4 | 0 | 31 | 969 | 47 701 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=28941139] |- | 2025-06 | 7 | 97,39 | +0,81 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 47 | 953 | 47 302 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=28836664] |- | 2025-05 | 7 | 96,58 | +0,72 | 4 | 1 | 60 | 939 | 46 959 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=28665886] |- | 2025-04 | 7 | 95,86 | +0,84 | 5 | 1 | 73 | 926 | 46 582 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=28498689] |- | 2025-03 | 7 | 95,02 | +0,58 | 4 | 1 | 88 | 911 | 46 181 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=28342405] |- | 2025-02 | 7 | 94,44 | +0,72 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 100 | 900 | 45 943 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=28219093] |- style="background-color: #dddddd;" | 2025-01 | 7 | 93,72 | +0,50 | 5 | 0 | 113 | 887 | 45 595 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=28069126] |- | 2024-12 | 7 | 93,22 | +0,33 | 10 | 0 | 122 | 878 | 45 376 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=27923787] |- | 2024-11 | 7 | 92,89 | +1,11 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 128 | 872 | 45 221 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=27708186] |- | 2024-10 | 7 | 91,78 | +0,67 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 148 | 852 | 44 795 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=27558998] |- | 2024-09 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 7 | 91,11 | +0,55 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 160 | 840 | 44 558 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=27407712] |- | 2024-08 | 8 | 90,56 | +0,73 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 0 | 170 | 830 | 44 212 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=27236093] |- | 2024-07 | 8 | 89,83 | +1,05 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 183 | 817 | 43 881 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=27064448] |- | 2024-06 | 8 | 88,78 | +0,00 | 134 | 0 | 202 | 798 | 43 338 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=26877428] |- | 2024-05 | 8 | 88,78 | +1,48 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 202 | 798 | 43 321 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=26730370] |- | 2024-04 | 9 | 87,30 | -0,06 | 311 | 1 | 227 | 772 | 42 655 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=26551320] |- | 2024-03 | 9 | 87,36 | +0,74 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 1 | 226 | 773 | 42 628 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=26344451] |- | 2024-02 | 9 | 86,62 | +0,13 | 29 | 3 | 236 | 761 | 42 315 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=26182613] |- style="background-color: #dddddd;" | 2024-01 | 9 | 86,49 | +0,77 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 2 | 240 | 758 | 42 222 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=26029434] |- | 2023-12 | 9 | 85,72 | +0,05 | 59 | 0 | 257 | 743 | 41 845 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=25929963] |- | 2023-11 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 8 | 85,67 | +1,21 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 0 | 258 | 742 | 41 741 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=25833451] |- | 2023-10 | 12 | 84,46 | +0,34 | 9 | 3 | 275 | 722 | 41 179 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=25704723] |- | 2023-09 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 11 | 84,12 | +1,39 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 3 | 281 | 716 | 40 890 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=25570213] |- | 2023-08 | 12 | 82,73 | +0,14 | 21 | 3 | 306 | 691 | 40 288 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=25408645] |- | 2023-07 | 12 | 82,59 | +1,22 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 4 | 307 | 689 | 40 198 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=25263574] |- | 2023-06 | 13 | 81,37 | +0,28 | 8 | 4 | 329 | 667 | 39 314 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=25115250] |- | 2023-05 | 13 | 81,09 | +0,68 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 4 | 334 | 662 | 39 179 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=24986358] |- | 2023-04 | 13 | 80,41 | +0,05 | 69 | 6 | 343 | 651 | 38 792 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=24835457] |- | 2023-03 | 12 | 80,36 | +1,49 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 6 | 344 | 650 | 38 859 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=24675693] |- | 2023-02 | 13 | 78,87 | +0,04 | 71 | 9 | 366 | 625 | 37 991 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=24493403] |- style="background-color: #dddddd;" | 2023-01 | 13 | 78,83 | +0,80 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 10 | 365 | 625 | 37 941 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=24334755] |- | 2022-12 | 13 | 78,03 | +0,12 | 24 | 14 | 373 | 613 | 37 576 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=24172650] |- | 2022-11 | 12 | 77,91 | +0,82 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 16 | 372 | 612 | 37 470 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=24016741] |- | 2022-10 | 13 | 77,09 | -0,01 | 290 | 21 | 377 | 601 | 36 985 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=23899172] |- | 2022-09 | 12 | 77,10 | +0,64 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 22 | 377 | 601 | 36 922 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=23757581] |- | 2022-08 | 12 | 76,46 | +0,12 | 28 | 28 | 379 | 593 | 36 622 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=23630628] |- | 2022-07 | 12 | 76,34 | +0,84 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 28 | 381 | 591 | 36 533 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=23487586] |- | 2022-06 | 12 | 75,50 | -0,06 | 292 | 30 | 393 | 577 | 36 150 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=23366573] |- | 2022-05 | 12 | 75,56 | +0,44 | 4 | 30 | 392 | 578 | 36 087 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=23256371] |- | 2022-04 | 13 | 75,12 | -0,07 | 294 | 38 | 387 | 575 | 35 799 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=23111772] |- | 2022-03 | 12 | 75,19 | +0,00 | 151 | 36 | 389 | 575 | 35 689 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=22955677] |- | 2022-02 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 12 | 75,19 | +0,51 | 5 | 36 | 389 | 575 | 35 619 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=22769149] |- style="background-color: #dddddd;" | 2022-01 | 15 | 74,68 | +0,61 | 4 | 38 | 395 | 567 | 35 197 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=22548133] |- | 2021-12 | 15 | 74,07 | +0,61 | 5 | 38 | 406 | 556 | 34 425 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=22414001] |- | 2021-11 | 15 | 73,46 | +0,75 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 43 | 409 | 548 | 34 034 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=22301528] |- | 2021-10 | 15 | 72,71 | +0,53 | 4 | 44 | 419 | 536 | 33 699 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=22125107] |- | 2021-09 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 15 | 72,18 | +0,92 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 48 | 424 | 528 | 33 368 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21982879] |- | 2021-08 | 16 | 71,26 | +0,27 | 9 | 61 | 418 | 520 | 32 520 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21845942] |- | 2021-07 | 16 | 70,99 | +0,68 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 62 | 423 | 515 | 32 209 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21705037] |- | 2021-06 | 16 | 70,31 | +0,44 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 69 | 424 | 507 | 31 731 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21547387] |- | 2021-05 | 16 | 69,87 | +0,71 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 69 | 432 | 499 | 31 411 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21425921] |- | 2021-04 | 16 | 69,16 | +0,74 | 5 | 67 | 448 | 485 | 31 079 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21300635] |- | 2021-03 | 16 | 68,42 | +0,23 | 13 | 73 | 451 | 475 | 30 615 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21191081] |- | 2021-02 | 16 | 68,19 | +0,82 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 71 | 459 | 470 | 30 386 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=21075258] |- style="background-color: #dddddd;" | 2021-01 | 16 | 67,37 | +0,76 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 71 | 472 | 456 | 29 968 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20930761] |- | 2020-12 | 16 | 66,61 | +0,39 | 7 | 72 | 484 | 443 | 29 572 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20752961] |- | 2020-11 | 16 | 66,22 | +0,81 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 72 | 491 | 436 | 29 331 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20621089] |- | 2020-10 | 16 | 65,41 | +0,73 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 78 | 496 | 425 | 28 985 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20515228] |- | 2020-09 | 16 | 64,68 | +0,35 | 7 | 82 | 501 | 415 | 28 690 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20424612] |- | 2020-08 | 16 | 64,33 | -0,05 | 291 | 82 | 509 | 408 | 28 354 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20341856] |- | 2020-07 | 16 | 64,38 | +1,01 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 82 | 510 | 408 | 28 235 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20261449] |- | 2020-06 | 16 | 63,37 | +0,81 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 89 | 517 | 394 | 27 746 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20148780] |- | 2020-05 | 16 | 62,56 | +0,88 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 100 | 514 | 386 | 27 438 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=20044882] |- | 2020-04 | 16 | 61,68 | +0,96 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 115 | 504 | 380 | 27 150 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19956201] |- | 2020-03 | 16 | 60,72 | +0,25 | 8 | 132 | 494 | 373 | 26 730 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19876338] |- | 2020-02 | 16 | 60,47 | +0,39 | 8 | 133 | 497 | 369 | 26 592 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19778596] |- style="background-color: #dddddd;" | 2020-01 | 16 | 60,08 | +0,50 | 7 | 133 | 504 | 362 | 26 334 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19682898] |- | 2019-12 | 16 | 59,58 | +0,22 | 19 | 133 | 513 | 353 | 26 090 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19615023] |- | 2019-11 | 16 | 59,36 | +0,65 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 133 | 517 | 349 | 25 936 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19530710] |- | 2019-10 | 16 | 58,71 | +0,57 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 136 | 522 | 340 | 25 642 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19438968] |- | 2019-09 | 16 | 58,14 | +0,18 | 14 | 138 | 529 | 331 | 25 303 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19357573] |- | 2019-08 | 16 | 57,96 | +0,00 | 123 | 139 | 529 | 329 | 25 235 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19265500] |- | 2019-07 | 16 | 57,96 | +0,34 | 5 | 139 | 529 | 329 | 25 216 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19190800] |- | 2019-06 | 16 | 57,62 | +0,36 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 139 | 535 | 323 | 25 023 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19138028] |- | 2019-05 | 17 | 57,26 | +0,35 | 7 | 140 | 540 | 317 | 24 810 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=19078095] |- | 2019-04 | 17 | 56,91 | +0,11 | 34 | 140 | 548 | 310 | 24 589 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18994787] |- | 2019-03 | 16 | 56,80 | +0,11 | 29 | 140 | 550 | 308 | 24 530 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18916830] |- | 2019-02 | 16 | 56,69 | -0,04 | 288 | 140 | 552 | 306 | 24 440 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18850650] |- style="background-color: #dddddd;" | 2019-01 | 16 | 56,73 | +0,11 | 26 | 140 | 553 | 306 | 24 401 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18767980] |- | 2018-12 | 16 | 56,62 | -0,18 | 194 | 140 | 555 | 304 | 24 367 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18707859] |- | 2018-11 | 16 | 56,80 | +0,71 | 16 | 140 | 550 | 308 | 24 875 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18630806] |- | 2018-10 | 16 | 56,09 | +0,06 | 47 | 141 | 563 | 295 | 24 073 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18449147] |- | 2018-09 | 16 | 56,03 | +0,22 | 23 | 141 | 564 | 294 | 23 993 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18365576] |- | 2018-08 | 16 | 55,81 | +0,24 | 12 | 141 | 568 | 290 | 23 820 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18277538] |- | 2018-07 | 16 | 55,57 | +0,00 | 135 | 145 | 566 | 288 | 23 692 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18186767] |- | 2018-06 | 16 | 55,57 | +0,39 | 4 | 145 | 566 | 288 | 23 657 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=18106590] |- | 2018-05 | 16 | 55,18 | +0,45 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 145 | 573 | 281 | 23 383 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17997373] |- | 2018-04 | 17 | 54,73 | +0,41 | 9 | 145 | 581 | 273 | 23 145 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17917023] |- | 2018-03 | 17 | 54,32 | +0,05 | 65 | 154 | 574 | 271 | 22 959 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17804208] |- | 2018-02 | 17 | 54,27 | +0,43 | 7 | 154 | 575 | 270 | 22 896 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17710956] |- style="background-color: #dddddd;" | 2018-01 | 17 | 53,84 | +0,11 | 40 | 155 | 581 | 263 | 22 642 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17612798] |- | 2017-12 | 17 | 53,73 | +0,09 | 30 | 155 | 583 | 261 | 22 546 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17514017] |- | 2017-11 | 17 | 53,64 | +0,00 | 117 | 156 | 583 | 260 | 22 492 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17389679] |- | 2017-10 | 17 | 53,64 | +0,14 | 19 | 156 | 583 | 260 | 22 474 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17301966] |- | 2017-09 | 17 | 53,50 | +0,06 | 41 | 157 | 584 | 258 | 22 422 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17195668] |- | 2017-08 | 17 | 53,44 | +0,20 | 19 | 157 | 585 | 257 | 22 302 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=17075492] |- | 2017-07 | 17 | 53,24 | +0,04 | 50 | 158 | 587 | 254 | 22 184 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16969048] |- | 2017-06 | 17 | 53,20 | +0,37 | 7 | 156 | 591 | 252 | 22 200 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16851007] |- | 2017-05 | 17 | 52,83 | +0,45 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 157 | 596 | 246 | 21 947 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16697197] |- | 2017-04 | 17 | 52,38 | +0,31 | 7 | 159 | 601 | 239 | 21 763 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16541354] |- | 2017-03 | 17 | 52,07 | +0,45 | 4 | 160 | 605 | 234 | 21 586 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16389272] |- | 2017-02 | 17 | 51,62 | +0,18 | 16 | 160 | 613 | 226 | 21 409 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16288992] |- style="background-color: #dddddd;" | 2017-01 | 17 | 51,44 | +0,15 | 22 | 159 | 616 | 223 | 21 310 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16208142] |- | 2016-12 | 17 | 51,29 | +0,20 | 16 | 160 | 619 | 220 | 21 114 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16135443] |- | 2016-11 | 17 | 51,09 | +0,30 | 6 | 161 | 621 | 217 | 20 860 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16135443] |- | 2016-10 | 17 | 50,79 | +0,22 | 10 | 163 | 625 | 212 | 20 681 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=16040432] |- | 2016-09 | 17 | 50,57 | +0,17 | 20 | 163 | 629 | 208 | 20 491 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15963180] |- | 2016-08 | 17 | 50,40 | +0,03 | 69 | 163 | 632 | 205 | 20 269 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15887951] |- | 2016-07 | 16 | 50,37 | +0,53 | 4 | 164 | 631 | 205 | 20 155 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15887951] |- | 2016-06 | 16 | 49,84 | +0,93 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 175 | 621 | 203 | 19 883 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15584279] |- | 2016-05 | 16 | 48,91 | +0,63 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 193 | 609 | 197 | 19 588 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15676685] |- | 2016-04 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 16 | 48,28 | +0,45 | 4 | 207 | 598 | 194 | 19 355 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15584279] |- | 2016-03 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 18 | 47,83 | +0,97 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 217 | 590 | 192 | 19 168 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15503566] |- | 2016-02 | 21 | 46,86 | +1,25 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 235 | 577 | 186 | 18 737 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15413179] |- style="background-color: #dddddd;" | 2016-01 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 21 | 45,61 | +1,00 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 267 | 550 | 182 | 18 341 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=15317093] |- | 2015-12 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 22 | 44,61 | +0,53 | 4 | 282 | 544 | 173 | 17 936 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=14488504] |- | 2015-11 | 23 | 44,08 | +0,61 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 293 | 536 | 170 | 17 702 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=14992651] |- | 2015-10 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 23 | 43,47 | +0,76 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 303 | 531 | 165 | 17 449 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=14488504] |- | 2015-09 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 24 | 42,71 | +0,52 | 5 | 314 | 527 | 158 | 17 069 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=13998074] |- | 2015-08 | 25 | 42,19 | +0,61 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 323 | 522 | 154 | 16 828 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=13481258] |- | 2015-07 | 25 | 41,58 | +0,87 | 4 | 338 | 509 | 152 | 16 616 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=13009684] |- | 2015-06 | 25 | 40,71 | +0,78 | 4 | 354 | 499 | 146 | 16 266 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=12588802] |- | 2015-05 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 25 | 39,93 | +0,33 | 13 | 372 | 486 | 142 | 15 978 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=12203800] |- | 2015-04 | 26 | 39,60 | +0,57 | 5 | 382 | 476 | 142 | 15 832 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=11752815] |- | 2015-03 | 26 | 39,03 | +0,85 | 6 | 394 | 467 | 139 | 15 550 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=11752655] |- | 2015-02 | 27 | 38,18 | +0,62 | 9 | 413 | 452 | 135 | 15 248 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=11499486] |- style="background-color: #dddddd;" | 2015-01 | 26 | 37,56 | +1,48 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 424 | 442 | 132 | 15 039 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=11175374] |- | 2015-01 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 26 | 37,56 | +1,48 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 424 | 442 | 132 | 15 039 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=11175374] |- | 2014-12 | 29 | 36,08 | +0,84 | [[Dosiero:Article red.svg|25px]] 2 | 460 | 411 | 127 | 14 506 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=10914444] |- | 2014-11 | [[Dosiero:Dark Green Arrow Up.svg|16px]] 29 | 35,24 | +1,06 | [[Dosiero:Article yellow.svg|25px]] 3 | 480 | 394 | 124 | 14 197 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=10483164] |- | 2014-10 | 31 | 34,18 | +1,78 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 502 | 378 | 118 | 13 757 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=10447599] |- | 2014-09 | 34 | 32,40 | +0,40 | 8 | 552 | 330 | 116 | 13 116 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=10110075] |- | 2014-08 | 34 | 32,00 | +1,57 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 559 | 326 | 113 | 12 953 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=9702973] |- | 2014-07 | 36 | 30,43 | +1,49 | [[Dosiero:Article blue.svg|25px]] 1 | 589 | 308 | 102 | 12 337 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=9523155] |- | 2014-06 | 38 | 28,94 | +0,44 | 6 | 624 | 277 | 97 | 11 699 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=9133003] |- | 2014-05 | 39 | 28,50 | +0,14 | 31 | 631 | 272 | 94 | 11 489 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=8765287] |- | 2014-04 | 39 | 28,36 | -0,01 | 263 | 629 | 276 | 91 | 11 326 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=8422882] |- | 2014-03 | 39 | 28,37 | +0,19 | 19 | 630 | 276 | 91 | 11 335 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=8103305] |- | 2014-02 | 39 | 28,18 | +0,12 | 48 | 631 | 276 | 89 | 11 211 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=7725904] |- style="background-color: #dddddd;" | 2014-01 | 39 | 28,06 | +0,02 | 125 | 633 | 275 | 88 | 11 155 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=7372770] |- | 2013-12 | 38 | 28,04 | -0,05 | 280 | 632 | 275 | 88 | 11 152 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=6643083] |- | 2013-11 | 38 | 28,09 | +0,03 | 72 | 632 | 276 | 88 | 11 119 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=6625462] |- | 2013-10 | 38 | 28,06 | +0,05 | 56 | 633 | 275 | 88 | 11 124 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=6252836] |- | 2013-09 | 38 | 28,01 | 0,00 | 164 | 634 | 276 | 87 | 11 112 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5938545] |- | 2013-08 | 37 | 28,01 | -0,06 | 283 | 634 | 276 | 87 | 11 101 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5728398] |- | 2013-07 | 37 | 28,07 | +0,00 | 149 | 635 | 277 | 87 | 11 071 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5666998] |- | 2013-06 | 37 | 28,07 | +0,18 | 37 | 635 | 277 | 87 | 11 060 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5537335] |- | 2013-05 | 36 | 27,89 | +0,09 | | 637 | 277 | 85 | 11 015 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5536864] |- | 2013-04 | 36 | 27,80 | +0,26 | | 638 | 277 | 84 | 10 935 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5457665] |- | 2013-03 | 36 | 27,54 | +0,02 | | 647 | 269 | 84 | 10 774 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5362778] |- | 2013-02 | 36 | 27,52 | +0,48 | | 646 | 271 | 83 | 10 754 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5292133] |- style="background-color: #dddddd;" | 2013-01 | 36 | 27,04 | +1,11 | 2 | 657 | 262 | 81 | 10 617 | [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=5218355] |- | 2012-12 | 38 | 25.93 | +0.20 | | 687 | 234 | 79 | 10 408 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=4972742] |- | 2012-11 | 38 | 25.73 | +0.16 | – | 693 | 228 | 79 | 10 363 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=4415760] |- | 2012-10 | 38 | 25.57 | +0.41 | – | 698 | 223 | 79 | 10 288 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=4198225] |- | 2012-09 | 38 | 25.16 | 0.00 | - | 699 | 227 | 73 | 10 217 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=4086936] |- | 2012-08 | 37 | 25.16 | -0.01 | - | 699 | 227 | 73 | 10 206 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3986365] |- | 2012-07 | 37 | 25.17 | -0.02 | - | 698 | 227 | 73 | 10 215 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3871764] |- | 2012-06 | 37 | 25.19 | +0.25 | - | 698 | 228 | 73 | 10 209 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3807780] |- | 2012-05 | 37 | 24.94 | +0.10 | - | 704 | 221 | 73 | 10 124 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3707706] |- | 2012-04 | 37 | 24.94 | +0.10 | - | 704 | 221 | 73 | 10 124 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3707706] |- | 2012-03 | 37 | 24.84 | +0.22 | - | 704 | 221 | 72 | 9 997 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3614719] |- | 2012-02 | 37 | 24.62 | +0.26 | - | 704 | 225 | 68 | 9 770 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3359885] |- style="background-color: #dddddd;" | 2012-01 | 37 | 24.36 | +0,07 | - | 704 | 228 | 64 | 9 438 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3359817] |- | 2011-12 | 37 | 24,29 | +0,16 | - | 706 | 226 | 64 | 9 450 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3123160] |- | 2011-11 | 37 | 24,13 | -0,01 | - | 709 | 224 | 63 | 9 391 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3108878] |- | 2011-10 | 37 | 24,14 | +0,00 | - | 710 | 224 | 63 | 9 371 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=3038605] |- | 2011-09 | 37 | 24,14 | +0,03 | - | 710 | 224 | 63 | 9 266 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2962919] |- | 2011-08 | 34 | 24,11 | +0,09 | - | 712 | 225 | 62 | 9 175 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2868997] |- | 2011-07 | 35 | 24.02 | 0.00 | - | 713 | 225 | 61 | 9 129 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2695833] |- | 2011-06 | 33 | 24.02 | 0.00 | - | 713 | 225 | 61 | 9 110 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2628835] |- | 2011-05 | 32 | 24.02 | 0.00 | - | 713 | 225 | 61 | 9 086 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2532294] |- | 2011-04 | 32 | 24.02 | -0.05 | - | 713 | 225 | 61 | 9 065 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2478180] |- | 2011-03 | 32 | 24.07 | +0.05 | - | 712 | 224 | 62 | 9 081 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2422119] |- | 2011-02 | 32 | 24.02 | +0.21 | 43 | 713 | 225 | 61 | 8 996 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2342095] |- style="background-color: #dddddd;" | 2011-01 | 32 | 23.81 | +0.47 | 18 | 716 | 224 | 59 | 8 761 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2235368] |- | 2010-12 | 33 | 23.34 | +0.36 | 19 | 728 | 215 | 57 | 8 604 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2228213] |- | 2010-11 | 33 | 22.98 | +0.46 | 12 | 739 | 204 | 57 | 8 477 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2184631] |- | 2010-10 | 34 | 22.52 | +0.66 | 5 | 746 | 201 | 53 | 8 311 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2144486] |- | 2010-09 | 34 | 21.86 | +0.20 | 44 | 763 | 184 | 52 | 8 153 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2105960] |- | 2010-08 | 33 | 21.66 | +0.55 | 9 | 768 | 181 | 51 | 8 077 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2063654] |- | 2010-07 | 33 | 21.11 | +0.38 | 11 | 777 | 175 | 47 | 7 959 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=2027851] |- | 2010-06 | 33 | 20.73 | +0.23 | 36 | 788 | 166 | 46 | 7 720 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1994206] |- | 2010-05 | 33 | 20.50 | +1.12 | [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles/Growth#eo_Esperanto 1] | 792 | 162 | 45 | 7 635 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1957161] |- | 2010-04 | 37 | 19.38 | +0.55 | 10 | 809 | 155 | 35 | 6 939 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1920689] |- | 2010-03 | 37 | 18.83 | +0.30 | 24 | 825 | 141 | 34 | 6 728 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1880787] |- | 2010-02 | 37 | 18.53 | +0.41 | 15 | 834 | 132 | 34 | 6 637 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1859932] |- style="background-color: #dddddd;" | 2010-01 | 37 | 18.12 | +0.38 | 21 | 840 | 128 | 31 | 6 448 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1823583] |- | 2009-12 | 38 | 17,74 | +0,60 | | 851 | 119 | 30 | 6 328 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1749631] |- | 2009-11 | 38 | 17,14 | +0,10 | | 866 | 104 | 29 | 6 070 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1703370] |- | 2009-10 | 38 | 17,04 | +0,03 | | 869 | 101 | 29 | 6 060 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1656530] |- | 2009-09 | 38 | 17,01 | +0,05 | | 870 | 100 | 29 | 6 039 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1656530] |- | 2009-08 | 37 | 16,96 | +0,02 | | 873 | 98 | 29 | 6 016 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1583080] |- | 2009-07 | 37 | 16,94 | +0,11 | | 872 | 98 | 29 | 6 003 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1540061] |- | 2009-06 | 37 | 16,83 | -0,26 | | 875 | 97 | 28 | 5 918 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1501944] |- | 2009-05 | 37 | 17,09 | +0,17 | | 858 | 107 | 28 | 6 327 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1478084] |- | 2009-04 | 36 | 16,92 | +0,00 | | 857 | 106 | 27 | 6 298 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1451933] |- | 2009-03 | 36 | 16,92 | +0,16 | | 868 | 103 | 27 | 6 253 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1414846] |- | 2009-02 | 36 | 16,76 | +0,02 | | 867 | 104 | 25 | 6 173 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1369719] |- style="background-color: #dddddd;" | 2009-01 | 36 | 16,74 | +0,04 | 108 | 866 | 104 | 25 | 6 147 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=1363212] |- style="background-color: #dddddd;" | 2008-01 | 31 | 15,38<ref>La rangonombro por 1/2008 estas kalkulita laŭ la hodiaŭa kalkulmaniero, surbaze de la nombro 1512 (hodiaŭ: 'rawscore') en la tiama listo.</ref> | ? | ? | 953 | 97 | 19 | 5 666 | [http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles&oldid=850145] |} == Notoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Havendaj artikoloj|!]] hxln1rxv1cpvvcbkvo51sj464kco8af 0 27083 9350230 7940081 2026-04-09T12:40:24Z Sj1mor 12103 9350230 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Maler der Geschichte von Bayâd und Riyâd 002.jpg|eta|240px|<center>"Bayâd ludas la muzikilon [[al-Udo]]", ilustraĵo pri la araba historio "Bayâd kaj Riyâd"]] '''Araba muziko''' ([[arabe]] الموسيقى العربية, latinliterigo laŭ la sistemo [[Deutsche Morgenländische Gesellschaft|DMG]] kaj ankaŭ laŭ la sistemo ALA-LC de la usona [[Kongresa Biblioteko]] ''al-mūsīqá al-‘Arabīyah'') estas la [[muziko]] de la tiel nomata "araba mondo" (: العالم العربي‎ ''al-‘ālam al-‘arabī''), do la [[araba lingvo|arablingvaj]] ŝtatoj de la [[araba duoninsulo]], de [[norda Afriko|norda]] kaj [[orienta Afriko]]. Araba muziko, dum sendependa kaj tre viva, havas longan historion de interagado kun multaj aliaj regionaj muzikaj stiloj kaj ĝenroj. Ĝi estas miksaĵo de la muziko de la [[araboj|araba gento]] de la [[Araba Duoninsulo]] kaj la muziko de ĉiuj popoloj, kiuj konsistigas la nuntempan "araban mondon". Kiel estis la kazo en aliaj artaj kaj sciencaj kampoj, araboj tradukis [[greka lingvo|grekajn]] tekstojn kaj verkojn pri muziko kaj evoluigis la [[muzika teorio|muzikan teorion]] surbaze de la muziko de antikva Grekio (inkluzive de la konceptoj ''sistema ametabolon, [[enharmonio]]n, [[Kromata gamo|ĥromatikon]]'' kaj ''[[Diatona gamo|diatonon]]''). '''Arabaj [[muzikiloj]]:''' [[al-Ud]] '''Ĝenroj:''' [[Raj]] '''Konataj muzikistoj:''' :Klasikaj: - [[Munir Bashir]] :Modernĝenraj: - [[Cheb Mami]] - [[Khaled]] - [[Amr Diab]] :Kantistoj: - [[Oum Kalthoum]] :pop arabe mohammed assaf == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://leb.net/rma <!-- en:Resource page en->eo:_Resource_ paĝo ja:Resource page --> * http://www.coe.ufl.edu/webtech/Timemachine/music/Arabic/answer.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030918004219/http://www.coe.ufl.edu/webtech/Timemachine/music/Arabic/answer.htm |date=2003-09-18 }} <!-- en:Arabic musical instruments en->eo:Araba melodia (iloj, instrumentoj) ja:Arabic musical instruments --> * http://www.maqamworld.com/maqamat.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20030621143317/http://www.maqamworld.com/maqamat.html |date=2003-06-21 }} <!-- en:The maqam en->eo:La _maqam_ ja:The maqam --> * http://oudclub.com/arabic-maqam/maqamat2-1.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060524124017/http://oudclub.com/arabic-maqam/maqamat2-1.htm |date=2006-05-24 }} <!-- en:Maqam ja:Maqam --> {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Araba muziko|*]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĝermoj pri muziko]] rzl9dsfp84fjw9msm4qg4p6rx5le3mj 0 29343 9350459 9345882 2026-04-09T21:26:38Z HaleBopp 52251 Kompletigo, konstruanta 9350459 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tiranedoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Eastern Kingbird (34190350870).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[eosta tirano]] (''Tyrannus tyrannus'') |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = '''Tyrannidae''' - '''tiranedoj''' |familio aŭtoritato = [[Vigors, NA]], 1825 |specioj de subdivizio = Genroj |subdivizio2 = 104 genroj, vidu tekston. |mapo de vivoteritorioj = Tyrannen.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#FF0000|Natura arealo de tiranedoj}} </div> |vikispecio = |komunejo = }} La '''tiranedoj'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (Tyrannidae) estas [[familio (biologio)|familio]] el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[paseroformaj birdoj]]. Laŭ la nuna sistematiko<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 21-an de mar. 2026.</ref>, ĝi estas la [[birdoj|birda]] familio kiu enhavas la plej grandan nombron da specioj, kun 441 [[specio]]j en 104 [[Genro (biologio)|genro]]j. La [[tipa genro]] de tiu familio estas ''[[Tyrannus]]'', esperantigita "tirano", sed [[komunlingve]] plej multaj tiranedoj estas nomataj "'''[[tiranoj]]'''"<ref name="OT"/>. La tiranedoj troviĝas nur sur la [[Amerika kontinento]]. Ili ege varias je grando, formo kaj koloro de [[plumaro]]. Pluraj specioj aspekte kaj ekologie similas al [[muŝkaptuledoj]], kvankam ne estas proksime parencaj al ili. Kiel ĉiuj aliaj anoj de la [[subordo]] [[Tyranni]], tiranedoj havas pli simplajn kaj mallongajn [[birdokanto|kantojn]] ol aliaj [[kantobirdoj]]<ref name="HBW9">del Hoyo, J. Elliott, A. & Christie, D. (editors). (2004) ''Handbook of the Birds of the World. Volume 9: Cotingas to Pipits and Wagtails''. Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-69-5}}</ref>. Antaŭe tiu ĉi familio estis eĉ pli granda ol nun; iujn speciojn oni movis de Tyrannidae al [[Tityridae]]. En [[1990]] oni proponis sistematikon, laŭ kiu la genroj ''[[Mionectes]]'', ''[[Leptopogon]]'', ''[[Pseudotriccus]]'', ''[[Poecilotriccus]]'', ''[[Taenotriccus]]'', ''[[Hemitriccus]]'', ''[[Todirostrum]]'' kaj ''[[Corythopis]]'' estas disigitaj en aparta familio Pipromorphidae<ref name=rheindt2008>{{cite journal | last1=Rheindt | first1=F.E. | last2=Norman | first2=J.A. | last3=Christidis | first3=L. | year=2008 | title=Phylogenetic relationships of tyrant-flycatchers (Aves: Tyrannidae), with an emphasis on the elaeniine assemblage | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=46 | issue=1 | pages=88–101 | doi=10.1016/j.ympev.2007.09.011 | pmid=18042406 | url=http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | access-date=2012-08-05 | archive-date=2014-12-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141210022843/http://www.bio-nica.info/biblioteca/Rheindt2007Aves.pdf | url-status=live }}</ref>. Tia ĉi familio, tamen, estus [[parafiletika]], ĉar la movindaj genroj ne estas tre parencaj unu al la alia<ref name=rheindt2008/>. ==Etimologio== La [[scienca nomo]] Tyrannidae deriviĝas de la genro ''[[Tyrannus]]'', kiu estas [[latina]] vorto pruntita de la [[antikva greka]] ''τύραννος'' kaj signifanta "[[Tirano (reganto)|tirano]]". La natursciencistoj kiuj nomis tiun genron (precipe [[Linnaeus]] en la 18-a jarcento), elektis ĉi tiun terminon pro la tre agresema kaj domina konduto de ĉi tiuj birdoj, kiuj estas konataj por furioze defendi sian teritorion, ataki birdojn multe pli grandajn ol ili mem kaj kuraĝe forpeli entrudiĝintojn<ref>[https://birdsoftheworld.org/bow/species/easkin/cur/introduction Birds of the World], Eastern Kingbird.</ref>. ==Priskribo== La plimulto de specioj el la familio aspektas sufiĉe kutime kun [[plumaro]]j de brunaj, grizaj kaj blankaj kolornuancoj, ofte donantaj certan gradon de [[kamuflado]]. Ekzistas, tamen, tre drastaj esceptoj, kiel la brile ruĝa [[vermiljona muŝtirano]], blua-nigra-flava [[multkolora tiraneto]], certaj specioj el [[genro (biologio)|genroj]] ''[[Todirostrum]]'', ''[[Hemitriccus]]'' kaj ''[[Poecilotriccus]]'' ktp. Kelkaj specioj havas brile flavajn subajn partojn de plumaro, ekzemple la [[ornamita muŝtirano]] aŭ la [[sulfura tirano]]. Certaj specioj havas moviĝemajn [[Kresto (plumoj)|krestojn]]. Iuj specioj de la plej grandaj genroj de tiranedoj (ekz. ''[[Elaenia]]'', ''[[Myiarchus]]'' aŭ ''[[Empidonax]]'') aspektas sufiĉe similaj unu al la alia por esti malfacile distingeblaj laŭ aspekto en naturo; ili, tamen, bone distingeblas laŭ la [[birdokanto|voĉo]]. Laŭ konduto, tiranedoj ankaŭ varias, de [[platbekulo]]j, kiuj estas etaj, timidaj kaj preferas densajn arbarajn [[habitato]]jn, ĝis [[tirano|veraj tiranoj]] — relative grandaj, kuraĝaj, scivolemaj kaj kutimaj en malfermaj areoj en kaj apud homaj setlejoj. Plejparto de tiranedoj estas [[insektovora]]j kaj [[insekto]]j formas absolutan plejparton de iliaj dietoj, sed ili malofte specialiĝas je iu aparta speco de insektoj. Plej ofte ili estas oportunistaj ĉionvoruloj, ili kaptas kaj manĝas ĉion, kion ili povas kapti. Pli grandaj specioj, ekzemple la [[sulfura tirano]], okaze fortigas sian dieton per malgrandaj [[vertebrulo]]j (ekz. [[rano]]j) kaj ankaŭ per [[frukto]]j kaj aliaj plantaĵoj. Plej kutimaj [[Nordameriko|Nordamerikaj]] tiranedoj ĉasas per "embuska" maniero, en kiu la birdo sidas senmove surbranĉe kaj, vidinte predon, plonĝas al ĝi kaj kaptas ĝin, kaj poste revenas al la sama branĉo. [[Tropiko|Tropikaj]] specioj malofte ĉasas tiumaniere kaj pli ofte prenas insektojn de arbobranĉoj kaj arbotrunkoj. Tropikaj tiranedoj iam partoprenas en plurspeciaj [[birdaro]]j kun aliaj malgrandaj birdoj de la samaj lokoj. La plej malgrandaj birdoj de la familio estas du tre parencaj specioj: la [[kurtvosta nantirano]] kaj la [[nigraĉapa nantirano]] el la genro ''[[Myiornis]]'' (la unua estas averaĝe pli malgranda, sed je neglektebla kvanto), ili estas 6,5–7&nbsp;cm longaj kaj 4–5&nbsp;g peza. Laŭ longo, tiuj ĉi du specioj estas la plej malgrandaj [[paseroformaj birdoj]], kvankam laŭ pezo iuj malgrandaj [[silviedoj]] povas konkuri kun ili<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses, 2nd Edition'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (2008), {{ISBN|978-1-4200-6444-5}}.</ref>. Pro sia malgrandeco kaj mallongaj vostoj anoj de genro ''Myiornis'' similas al malgrandaj lanugozaj pilkoj aŭ grandaj insektoj. La plej granda tiranedo estas la [[granda hoktirano]], kiu estas 29&nbsp;cm longa kaj averaĝe 99,2&nbsp;g peza. Kelkaj specioj, ekzemple la [[rubandvosta tirano]], [[tondilvosta tirano]] aŭ [[forkvosta tirano]] estas konsiderinde pli longaj, ĝis 41&nbsp;cm, sed tio ĉi estas nur pro iliaj longegaj vostoj. Relative al grando de korpo, la forkvosta tirano havas la plej longan voston el ĉiuj birdoj (almenaŭ laŭ la longo de veraj vostaj plumoj, ne aldonaj plumoj kiel ĉe kelkaj birdoj el familio ''[[Phasianidae]]'')<ref name = "BirdAlmanac">{{cite book | title = The Bird Almanac: A Guide to Essential Facts and Figures of the World's Birds | first = David Mitchell | last = Bird | year = 2004 | publisher = Firefly Books | location = Buffalo, NY, USA | page = 70 | url = https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | isbn = 978-1-55297-925-9 | access-date = 2016-11-24 | archive-date = 2019-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191229101542/https://books.google.com/books?id=HTX6BatQFDgC&pg=PA70 | url-status = live }}</ref>. ==Distribuo kaj habitato== Preskaŭ ĉiu [[habitato]] de [[Amerikoj]] havas almenaŭ kelkajn speciojn de tiranedoj, sed la speciriĉeco grave varias inter diversaj tipoj de habitato. La plej grandan variecon de tiranedoj havas [[montano (ekologio)|montanaj]] {{J|ĉiamverda arbaro}} kaj malaltaĵaj tropikaj ĉiamverdaj arbaroj, dum {{J|ĉerivera arbaro}}, [[palmoj|palmaj]] arbaroj, [[sabloarbaro]]j, [[Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj|tropikaj foliarbaroj]] kaj iliaj marĝenoj, sudaj [[modera klimato|moderklimataj]] arbaroj kaj iliaj marĝenoj, humidaj montanaj [[arbustaro]]j, kaj nordaj moderklimataj [[herbejo]]j havas la plej malaltajn kvantojn de distingaj specioj. Diferenco inter la plej granda kaj la plej malgranda speciriĉeco estas drasta: en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj renkonteblas pli ol 90 specioj de tiranedoj, dum la ĉi-supre listitaj habitatoj havas na nur po malpli ol 10. Eble en tiuj ĉi habitatoj estas malpli da {{J|ekologia niĉo}} taŭgaj por tiranedoj. Multaj tiranedoj specialiĝas por vivo en tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj kaj montanaj ĉiamverdaj arbaroj. En tropikaj malaltaĵaj ĉiamverdaj arbaroj estas 49 [[endemia]]j specioj de tiranedoj, kaj en montanaj ĉiamverdaj arbaroj 46 endemiaj specioj. Oni povas supozi en ambaŭ habitatoj nivelo de specialiĝo de tiranedoj estas simila. Laŭ regiono, la plej grandan speciriĉecon de tiranedoj havas [[Atlantikaj arbaroj]], kaj [[El Chocó]] estas en la proksima dua loko. ==Statuso== Multaj specioj de tiranedoj ne estas minacataj kaj [[IUCN]] listas ilin [[malplej zorgiga]]j. Iuj, tamen, estas en danĝero kaj havas diversan leĝan protekton. Ekzemple, la [[senbarba tiraneto]] (''Camptostoma imberbe'') estas protektita laŭ [[Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918]]<ref>[http://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/MBTANDX.HTML "List of Migratory Bird Species Protected by the Migratory Bird Treaty Act as of December 2, 2013"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190607000000/https://web.archive.org/web/20190607221124/https://www.fws.gov/migratorybirds/RegulationsPolicies/mbta/mbtandx.html |date=2019-06-07 }} U.S. Fish and Wildlife Service</ref>. Tiu ĉi specio estas malofta en Usono, sed relative kutimas pli sude. Kelkaj specioj el Suda kaj Centra Ameriko estas en pli granda danĝero. Laŭ listo de [[2007]], [[BirdLife International]] (kaj do [[IUCN]]) deklaris la {{N|minasĝerajsa tiraneto}} kaj la {{N|sanktakatarina todotirano}} [[draste endanĝerita]]j. Ambaŭ tiuj ĉi specioj estas [[endemia]]j en [[Brazilo]]. Krome, 7 specioj estas deklaritaj [[endanĝerita]]j kaj 18 [[vundebla]]j<ref>BirdLife International (2007). Species factsheets. Accessed 12 December 2007 [http://www.birdlife.org/ available online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240911172512/https://www.birdlife.org/ |date=2024-09-11 }}</ref>. ==Sistematiko== La familion unue priskribis [[Karolo Lineo]]. La nomon li prenis el verkoj far [[Mark Catesby]] de la [[1730-aj jaroj]], kie li priskribis la {{N|eosta tirano}} kaj nomis ĝin "[[tirano]]". Ĉar Lineo admiris verkojn de Catesby, li adaptis la nomon ''Tyrannidae'' por la tuta familio, kaj ĝis nun multaj ĝiaj genroj kaj specioj havas en siaj kutimaj nomoj vorton "tirano"<ref>{{cite web | url =https://tucson.com/lifestyles/home-and-garden/naturally-curious-tyrant-flycatchers-have-enjoyed-their-name-since-1700s/article_167d9b20-d667-5a98-a35d-f1e32c65fc0a.html|title=Naturally curious: Tyrant flycatchers have enjoyed their name since 1700s|work=[[Arizona Daily Star]]| date=| accessdate =11 July 2024}}</ref>. Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList"/>, la familio enhavas 441 [[specio]]jn en 104 [[genro (biologio)|genroj]]. Antaŭe al tiranedoj ankaŭ apartenis la genroj ''[[Tityra]]'', ''[[Pachyramphus]]'', ''[[Laniocera]]'' kaj ''[[Xenopsaris]]'', sed en [[2007]] [[South American Classification Committee|SACC]] movis ilin al ilia propra familio ''[[Tityridae]]''<ref>[http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.htm Adopt the Family Tityridae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080508000000/https://web.archive.org/web/20080508083837/http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop313.html |date=2008-05-08 }} – South American Classification Committee (2007)</ref>. {| class="wikitable collapsible" |- ! Bildo !! Genro !! Specioj |- |[[File:Piprites pileata - Black-capped Piprites (Male) 01.JPG|eta|centre|175ra|''Piprites pileata'']] || '''''[[Piprites]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1847</small> - '''[[piprito]]''' || * ''[[Piprites chloris]]'' - [[striflugila piprito]] * ''[[Piprites griseiceps]]'' - [[grizkapa piprito]] * ''[[Piprites pileata]]'' - [[nigraĉapa piprito]] |- |[[File:Neopipo cinnamomea - Cinnamon neopipo.jpg|centre|175ra|''cinama manaktirano'']] || '''''[[Neopipo]]''''' <small>[[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1869</small> - '''[[manaktirano]]''' || * ''[[Neopipo cinnamomea]]'' - [[cinama manaktirano]] |- |[[File:Procura-se ( Calyptura cristata ) (12482704514).jpg|centre|175ra|''regoleca kalipturo'']] || '''''[[Calyptura]]''''' <small>[[Swainson, WJ]], 1832</small> - '''[[kalipturo]]''' || * [[Calyptura cristata]] - [[regoleca kalipturo]] |- |[[File:Platyrinchus coronatus - Golden-crowned spadebill.jpg|eta|centre|175ra|''Platyrinchus coronatus'']] || '''''[[Platyrinchus]]''''' <small>[[Desmarest, A-G]], 1805</small> - '''[[ŝpatbekulo]]''' || * ''[[Platyrinchus saturatus]]'' - [[cinamkresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus cancrominus]]'' - [[kurtvosta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus mystaceus]]'' - [[blankagorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus coronatus]]'' - [[orkrona ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus flavigularis]]'' - [[flavgorĝa ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus platyrhynchos]]'' - [[blankakresta ŝpatbekulo]] * ''[[Platyrinchus leucoryphus]]'' - [[rufaflugila ŝpatbekulo]] |- |[[File:Tachuris rubrigastra - Many-coloured rush-tyrant.JPG|centre|175ra]] || '''''[[Tachuris]]''''' <small>[[de Lafresnaye, NFAA]], 1835</small> || * ''[[Tachuris rubrigastra]]'' - [[multkolora tiraneto]] |- |[[File:Corythopis delalandi -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Corythopis delalandi'']] || '''''[[Corythopis]]''''' <small>[[Sundevall, CJ]], 1836</small> - '''[[formiktirano]]''' || * ''[[Corythopis delalandi]]'' - [[suda formiktirano]] * ''[[Corythopis torquatus]]'' - [[norda formiktirano]] |- |[[File:Pseudotriccus ruficeps -NBII Image Gallery-a00198.jpg|eta|centre|175ra|''Pseudotriccus ruficeps'']] || '''''[[Pseudotriccus]]''''' <small>[[Taczanowski, W]]; [[Berlepsch, HHCL]], 1885</small> || * ''[[Pseudotriccus pelzelni]]'' - [[bronza tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus simplex]]'' - [[brunfrunta tiraneto]] * ''[[Pseudotriccus ruficeps]]'' - [[rufkapa tiraneto]] |- |[[File:Leptopogon amaurocephalus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|eta|centre|175ra|''Leptopogon amaurocephalus'']] || '''''[[Leptopogon]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Leptopogon amaurocephalus]]'' - [[brunĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon superciliaris]]'' - [[ardezĉapa muŝtirano]] * ''[[Leptopogon rufipectus]]'' - [[rufbrusta muŝtirano]] * ''[[Leptopogon taczanowskii]]'' - [[inkaa muŝtirano]] |- |[[File:Mionectes rufiventris.jpg|eta|centre|175ra|''Mionectes rufiventris'']] || '''''[[Mionectes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]], 1844</small> || * ''[[Mionectes striaticollis]]'' - [[stribrusta muŝtirano]] * ''[[Mionectes olivaceus]]'' - [[olivstria muŝtirano]] * ''[[Mionectes oleagineus]]'' - [[okraventra muŝtirano]] * ''[[Mionectes macconnelli]]'' - [[rufoliva muŝtirano]] * ''[[Mionectes roraimae]]'' - [[tepuja muŝtirano]] * ''[[Mionectes rufiventris]]'' - [[grizkapa muŝtirano]] |- |[[File:Phylloscartes poecilotis (Atrapamoscas variegado) - Flickr - Alejandro Bayer (1).jpg|eta|centre|175ra|''Pogonotriccus poecilotis'']] || '''''[[Pogonotriccus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> - '''[[hartirano]]''' || * ''[[Pogonotriccus difficilis]]'' - [[blankokula hartirano]] * ''[[Pogonotriccus eximius]]'' - [[suda hartirano]] * ''[[Pogonotriccus ophthalmicus]]'' - [[marmora hartirano]] * ''[[Pogonotriccus lanyoni]]'' - [[antjokia hartirano]] * ''[[Pogonotriccus paulista]]'' - [[sanpaŭla hartirano]] * ''[[Pogonotriccus poecilotis]]'' - [[bunta hartirano]] * ''[[Pogonotriccus venezuelanus]]'' - [[venezuela hartirano]] * ''[[Pogonotriccus orbitalis]]'' - [[okulvitra hartirano]] * ''[[Pogonotriccus chapmani]]'' - [[tepuja hartirano]] |- |[[File:Phylloscartes ventralis - Mottle-checked tyrannulet; Monteiro Lobato, São Paulo, Brazil.jpg|eta|centre|175ra|''Phylloscartes ventralis'']] || '''''[[Phylloscartes]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Phylloscartes oustaleti]]'' - [[orokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flavovirens]]'' - [[panama tiraneto]] * ''[[Phylloscartes virescens]]'' - [[oliveca tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ventralis]]'' - [[makulvanga tiraneto]] * ''[[Phylloscartes beckeri]]'' - [[bahia tiraneto]] * ''[[Phylloscartes kronei]]'' - [[restingaa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes sylviolus]]'' - [[brunokula tiraneto]] * ''[[Phylloscartes ceciliae]]'' - [[alagoasa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes roquettei]]'' - [[minasĝerajsa tiraneto]] * ''[[Phylloscartes superciliaris]]'' - [[rufbrova tiraneto]] * ''[[Phylloscartes nigrifrons]]'' - [[nigrafrunta tiraneto]] * ''[[Phylloscartes flaviventris]]'' - [[rufbrida tiraneto]] * ''[[Phylloscartes gualaquizae]]'' - [[ekvadora tiraneto]] * ''[[Phylloscartes parkeri]]'' - [[cinamomaska tiraneto]] |- |[[File:Rhynchocyclus fulvipectus - Fulvous-breasted Flatbill - 3.jpg|eta|centre|175ra|''Rhynchocyclus fulvipectus'']] || '''''[[Rhynchocyclus]]''''' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> || * ''[[Rhynchocyclus brevirostris]]'' - [[okulringa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus aequinoctialis]]'' - [[napa platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus olivaceus]]'' - [[oliveca platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus pacificus]]'' - [[pacifika platbekulo]] * ''[[Rhynchocyclus fulvipectus]]'' - [[rufbrusta platbekulo]] |- |[[File:PIOLHINHO (Phyllomyias fasciatus).jpg|175px]] || ''[[Phyllomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Altebenaĵa tiraneto]], ''Phyllomyias fasciatus'' * [[Jungaa tiraneto]], ''Phyllomyias weedeni'' * [[Tiraneto de Burmeister]], ''Phyllomyias burmeisteri'' * [[Blankbrusta tiraneto]], ''Phyllomyias zeledoni'' * [[Verdeca tiraneto]], ''Phyllomyias virescens'' * [[Tiraneto de Reiser]], ''Phyllomyias reiseri'' * [[Tiraneto de Urich]], ''Phyllomyias urichi'' * [[Tiraneto de Sclater]], ''Phyllomyias sclateri'' * [[Grizĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseocapilla'' * [[Grizkapa tiraneto]], ''Phyllomyias griseiceps'' * [[Plumbkrona tiraneto]], ''Phyllomyias plumbeiceps'' * [[Nigraĉapa tiraneto]], ''Phyllomyias nigrocapillus'' * [[Cindrakapa tiraneto]], ''Phyllomyias cinereiceps'' * [[Oĥrapuga tiraneto]], ''Phyllomyias uropygialis'' |- |[[File:Tyrannulus elatus Tiranuelo coronado Yellow-crowned Tyrannulet (6515681957).jpg|175px]] || ''[[Tyrannulus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Flavkrona tiraneto]], ''[[Tyrannulus elatus]]'' |- |[[File:Myiopagis cotta 1.jpg|175px]] || ''[[Myiopagis]]'' {{small|Salvin & Godman, 1888}} || * [[Grizkapa elenio]], ''Myiopagis caniceps'' * [[Ĉokoa elenio]], ''Myiopagis parambae'' * [[Amazonia elenio]], ''Myiopagis cinerea'' * [[Jamajka elenio]], ''Myiopagis cotta'' * [[Flavkrona elenio]], ''Myiopagis flavivertex'' * [[Arbara elenio]], ''Myiopagis gaimardii'' * [[Monteta elenio]], ''Myiopagis olallai'' * [[Pacifika elenio]], ''Myiopagis subplacens'' * [[Verdeca elenio]], ''Myiopagis viridicata'' |- |[[File:Elaenia spectabilis-Large Elaenia.JPG|175px]] || ''[[Elaenia]]'' {{small|Sundevall, 1836}} || * [[Flavventra elenio]], ''Elaenia flavogaster'' * [[Karibia elenio]], ''Elaenia martinica'' * [[Granda elenio]], ''Elaenia spectabilis'' * [[Noronha-insulara elenio]], ''Elaenia ridleyana'' * [[Blankkresta elenio]], ''Elaenia albiceps'' * [[Ĉilia elenio]], ''Elaenia chilensis'' * [[Malgrandbeka elenio]], ''Elaenia parvirostris'' * [[Olivkolora elenio]], ''Elaenia mesoleuca'' * [[Ardeza elenio]], ''Elaenia strepera'' * [[Korna elenio]], ''Elaenia gigas'' * [[Bruneca elenio]], ''Elaenia pelzelni'' * [[Simplakresta elenio]], ''Elaenia cristata'' * [[Malgranda elenio]], ''Elaenia chiriquensis'' * [[Elenio de Coopmans]], ''Elaenia brachyptera'' * [[Rufkrona elenio]], ''Elaenia ruficeps'' * [[Monta elenio]], ''Elaenia frantzii'' * [[Altaĵa elenio]], ''Elaenia obscura'' * [[Malgrandkapa elenio]], ''Elaenia sordida'' * [[Giganta elenio]], ''Elaenia dayi'' * [[Anda elenio]], ''Elaenia pallatangae'' * [[Tepuja elenio]], ''Elaenia olivina'' * [[Grand-Antila elenio]], ''Elaenia fallax'' |- |[[File:Brown-capped Tyrannulet (Ornithion brunneicapillus) (8079747729).jpg|175px]] || ''[[Ornithion]]'' {{small|Hartlaub, 1853}} || * [[Brunĉapa tiraneto]], ''Ornithion brunneicapillus'' * [[Blankbrova tiraneto]], ''Ornithion inerme'' * [[Flavventra tiraneto]], ''Ornithion semiflavum'' |- |[[File:Camptostoma obsoletum obsoletum - Southern beardless tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Camptostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1857}} || * [[Norda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma imberbe'' * [[Suda senbarba tiraneto]], ''Camptostoma obsoletum'' |- |[[File:Suiriri suiriri - Suiriri flycatcher Argentina.jpg|175px]] || ''[[Suiriri]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Sujririo]], ''[[Suiriri suiriri]]'' |- |[[File:Mecocerculus hellmayri - Buff-banded tyrannulet.jpg|175px]] || ''[[Mecocerculus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Blankgorĝa tiraneto]], ''Mecocerculus leucophrys'' * [[Blankavosta tiraneto]], ''Mecocerculus poecilocercus'' * [[Sablobenda tiraneto]], ''Mecocerculus hellmayri'' * [[Rufflugila tiraneto]], ''Mecocerculus calopterus'' * [[Sulfurventra tiraneto]], ''Mecocerculus minor'' * [[Blankabenda tiraneto]], ''Mecocerculus stictopterus'' |- |[[File:Tufted Tit-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Anairetes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Cindrabrusta parutirano]], ''Anairetes alpinus'' * [[Nigrakresta parutirano]], ''Anairetes nigrocristatus'' * [[Buntakresta parutirano]], ''Anairetes reguloides'' * [[Flavbeka parutirano]], ''Anairetes flavirostris'' * [[Fernandeza parutirano]], ''Anairetes fernandezianus'' * [[Tufa parutirano]], ''Anairetes parulus'' |- |[[File:Anairetes agilis.jpg|175px]] || ''[[Uromyias]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Lerta parutirano]], ''Uromyias agilis'' * [[Solidkolora parutirano]], ''Uromyias agraphia'' |- |[[File:Serpophaga subcristata -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Serpophaga]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Torenta tiraneto]], ''Serpophaga cinerea'' * [[Rivera tiraneto]], ''Serpophaga hypoleuca'' * [[Nigreca tiraneto]], ''Serpophaga nigricans'' * [[Blankakresta tiraneto]], ''Serpophaga subcristata'' * [[Tiraneto de Straneck]], ''Serpophaga griseicapilla'' |- |[[File:Phaeomyias murina1.jpg|175px]] || ''[[Nesotriccus]]'' {{small|Townsend, CH, 1895}}|| * [[Suda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus murinus'' * [[Norda muskolora tiraneto]], ''Nesotriccus incomtus'' * [[Kokosa tiraneto]], ''Nesotriccus ridgwayi'' * [[Tumbesa tiraneto]], ''Nesotriccus tumbezanus'' * [[Maranjona tiraneto]], ''Nesotriccus maranonicus'' |- |[[File:Capsiempis flaveola -Costa Rica-8 (1).jpg|175px]] || ''[[Capsiempis]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Flava tiraneto]], ''Capsiempis flaveola'' |- |[[File:Polystictus superciliaris - Grey-backed Tachuri.JPG|175px]] || ''[[Polystictus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Barba taĉurio]], ''Polystictus pectoralis'' * [[Grizdorsa taĉurio]], ''Polystictus superciliaris'' |- |[[File:Pseudocolopteryx dinelliana - Dinelli's doradito.jpg|175px]] || ''[[Pseudocolopteryx]]'' {{small|Lillo, 1905}} || * [[Kresta doradito]], ''Pseudocolopteryx sclateri'' * [[Subtropika doradito]], ''Pseudocolopteryx acutipennis'' * [[Doradito de Dinelli]], ''Pseudocolopteryx dinelliana'' * [[Pepanta doradito]], ''Pseudocolopteryx flaviventris'' * [[Tiktakanta doradito]], ''Pseudocolopteryx citreola'' |- |[[File:Pseudotriccus ruficeps -NBII Image Gallery-a00198.jpg|175px]] || ''[[Pseudotriccus]]'' {{small|Taczanowski & Berlepsch, 1885}} || * [[Bronza-oliva nana tirano]], ''Pseudotriccus pelzelni'' * [[Rufkapa nana tirano]], ''Pseudotriccus ruficeps'' * [[Avelkolora nana tirano]], ''Pseudotriccus simplex'' |- |[[File:Rufous-sided Pygmy-tyrant Euscarthmus rufomarginatus.jpg|175px]] || ''[[Euscarthmus]]'' {{small|Wied-Neuwied, 1831}} || * [[Oĥrakrona arbusta tirano]], ''Euscarthmus meloryphus'' * [[Oĥravizaĝa arbusta tirano]], ''Euscarthmus fulviceps'' * [[Rufflanka arbusta tirano]], ''Euscarthmus rufomarginatus'' |- |[[File:Pseudelaenia leucospodia - Gray-and-white Tyrannulet (cropped).jpg|175px]]|| ''[[Pseudelaenia]]'' {{small|W. Lanyon, 1988}} || * [[Griza-blanka tiraneto]], ''Pseudelaenia leucospodia'' |- |[[File:Stigmatura budytoides - Greater wagtail tyrant.JPG|175px]] || ''[[Stigmatura]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1866}} || * [[Malgranda motaciltirano]], ''Stigmatura napensis'' * [[Bahia motaciltirano]], ''Stigmatura bahiae'' * [[Granda motaciltirano]], ''Stigmatura budytoides'' |- |[[File:Golden-faced Tyrannulet - Colombia S4E9917.jpg|175px]] || ''[[Zimmerius]]'' {{small|Traylor, 1977}} || * [[Gvatemala tiraneto]], ''Zimmerius vilissimus'' * [[Viska tiraneto]], ''Zimmerius parvus'' * [[Okulvitra tiraneto]], ''Zimmerius improbus'' * [[Venezuela tiraneto]], ''Zimmerius petersi'' * [[Bolivia tiraneto]], ''Zimmerius bolivianus'' * [[Ruĝbeka tiraneto]], ''Zimmerius cinereicapilla'' * [[Miŝana tiraneto]], ''Zimmerius villarejoi'' * [[Tiraneto de Chico]], ''Zimmerius chicomendesi'' * [[Maldikpieda tiraneto]], ''Zimmerius gracilipes'' * [[Gujana tiraneto]], ''Zimmerius acer'' * [[Orvizaĝa tiraneto]], ''Zimmerius chrysops'' * [[Tiraneto de Coopmans]], ''Zimmerius minimus'' * [[Ĉokoa tiraneto]], ''Zimmerius albigularis'' * [[Flavecbrusta tiraneto]], ''Zimmerius flavidifrons'' * [[Perua tiraneto]], ''Zimmerius viridiflavus'' |- |[[File:Mionectes rufiventris.jpg|175px]] || ''[[Mionectes]]'' {{small|Cabanis, 1844}} || * [[Striatkola muŝkaptulo]], ''Mionectes striaticollis'' * [[Olivstriata muŝkaptulo]], ''Mionectes galbinus'' * [[Oliveca muŝkaptulo]], ''Mionectes olivaceus'' * [[Oĥraventra muŝkaptulo]], ''Mionectes oleagineus'' * [[Muŝkaptulo de McConnell]], ''Mionectes macconnelli'' * [[Muŝkaptulo de Sierra de Lema]], ''Mionectes roraimae'' * [[Grizkapuĉa muŝkaptulo]], ''Mionectes rufiventris'' |- |[[File:Suiriri islerorum - Chapada Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Guyramemua]]'' {{small|Lopes et al., 2017}} || *[[Ĉapada muŝkaptulo]], ''[[Guyramemua affine]]'' |- |[[File:Sublegatus modestus - Southern scrub flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Sublegatus]]'' {{small|Sclater & Salvin, 1868}} || * [[Norda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus arenarum'' * [[Suda arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus modestus'' * [[Amazonia arbusta muŝkaptulo]], ''Sublegatus obscurior'' |- |[[File:Inezia subflava - Amazonian inezia, Anavilhanas National Park, Novo Airão, Amazonas, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Inezia]]'' {{small|Cherrie, 1909}} || * [[Maldikbeka inezio]], ''Inezia tenuirostris'' * [[Griza inezio]], ''Inezia inornata'' * [[Amazonia inezio]], ''Inezia subflava'' * [[Pala inezio]], ''Inezia caudata'' |- |[[File:Myiophobus fasciatus 54670465.jpg|175px]] || ''[[Myiophobus]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Olivbrusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus cryptoxanthus'' * [[Flaveca muŝkaptulo]], ''Myiophobus flavicans'' * [[Senornama muŝkaptulo]], ''Myiophobus inornatus'' * [[Oranĝkresta muŝkaptulo]], ''Myiophobus phoenicomitra'' * [[Roraima muŝkaptulo]], ''Myiophobus roraimae'' * [[Rusta muŝkaptulo]], ''Myiophobus fasciatus'' * [[Muskolora muŝkaptulo]], ''Myiophobus crypterythrus'' * [[Rufeca muŝkaptulo]], ''Myiophobus rufescens'' |- |[[File:Myiophobus pulcher (Atrapamoscas musguero) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|175px]] || ''[[Nephelomyias]]'' {{small|(Ohlson, Fjeldsa and Ericson, 2009)}} || * [[Oranĝbenda muŝkaptulo]], ''Nephelomyias lintoni'' * [[Oĥrecbrusta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias ochraceiventris'' * [[Beleta muŝkaptulo]], ''Nephelomyias pulcher'' |- |[[File:Ornate Flycatcher - South Ecuador S4E0633.jpg|175px]] || ''[[Myiotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ornama muŝkaptulo]], ''[[Myiotriccus ornatus]]'' |- |[[File:Culicivora caudacuta Sharp-tailed Tyrant.JPG|175px]] || ''[[Culicivora]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Akravosta herbotirano]], ''[[Culicivora caudacuta]]'' |- |[[File:Hemitriccus striaticollis - Stripe-necked Tody Tyrant; Arari; Maranhão, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Hemitriccus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Todtirano de Snethlage]], ''Hemitriccus minor'' * [[Vastbeka todtirano]], ''Hemitriccus josephinae'' * [[Flama bambua tirano]], ''Hemitriccus flammulatus'' * [[Helbruna bambua tirano]], ''Hemitriccus diops'' * [[Brunbrusta bambua tirano]], ''Hemitriccus obsoletus'' * [[Blankokula todtirano]], ''Hemitriccus zosterops'' * [[Todtirano de Zimmer]], ''Hemitriccus minimus'' * [[Okulringa todtirano]], ''Hemitriccus orbitatus'' * [[Todtirano de Johannes]], ''Hemitriccus iohannis'' * [[Striatkola todtirano]], ''Hemitriccus striaticollis'' * [[Pendantnesta todtirano]], ''Hemitriccus nidipendulus'' * [[Jungaa todtirano]], ''Hemitriccus spodiops'' * [[Perlventra todtirano]], ''Hemitriccus margaritaceiventer'' * [[Todtirano de Pelzeln]], ''Hemitriccus inornatus'' * [[Nigragorĝa todtirano]], ''Hemitriccus granadensis'' * [[Sablagorĝa todtirano]], ''Hemitriccus rufigularis'' * [[Cinambrusta todtirano]], ''Hemitriccus cinnamomeipectus'' * [[Sablabrusta todtirano]], ''Hemitriccus mirandae'' * [[Todtirano de Kaempfer]], ''Hemitriccus kaempferi'' * [[Forkvosta todtirano]], ''Hemitriccus furcatus'' * [[Blankaventra todtirano]], ''Hemitriccus griseipectus'' * [[Akra todtirano]], ''Hemitriccus cohnhafti'' |- |[[File:Myiornis auricularis 1.jpg|175px]] || ''[[Myiornis]]'' {{small|Bertoni, A.W., 1901}} || * [[Blankventra nana tirano]], ''Myiornis albiventris'' * [[Orela nana tirano]], ''Myiornis auricularis'' * [[Nigraĉapa nana tirano]], ''Myiornis atricapillus'' * [[Mallongvosta nana tirano]], ''Myiornis ecaudatus'' |- |[[File:Southern Bentbill.jpg|175px]] || ''[[Oncostoma]]'' {{small|P.L. Sclater, 1862}} || * [[Norda hokbekulo]] (''Oncostoma cinereigulare'') * [[Suda hokbekulo]] (''Oncostoma olivaceum'') |- |[[File:Lophotriccus galeatus - Helmeted Pygmy Tyrant, Presidente Figueiredo, Amazonas, Brazil 02.jpg|175px]] || ''[[Lophotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Skvamkresta nana tirano]], ''Lophotriccus pileatus'' * [[Dubenda nana tirano]], ''Lophotriccus vitiosus'' * [[Longkresta nana tirano]], ''Lophotriccus eulophotes'' * [[Helma nana tirano]], ''Lophotriccus galeatus'' |- |[[File:Pale-eyed Pygmy-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Atalotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Palokula nana tirano]], ''[[Atalotriccus pilaris]]'' |- |[[File:Poecilotriccus ruficeps (Tiranuelo capirrufo) (14450043293).jpg|175px]] || ''[[Poecilotriccus]]'' {{small|Berlepsch, 1884}} || * [[Rufkrona todtirano]], ''Poecilotriccus ruficeps'' * [[Todtirano de Lulu]], ''Poecilotriccus luluae'' * [[Blankvanga todtirano]], ''Poecilotriccus albifacies'' * [[Nigra-blanka todtirano]], ''Poecilotriccus capitalis'' * [[Sablovanga todtirano]], ''Poecilotriccus senex'' * [[Ruĝeca todtirano]], ''Poecilotriccus russatus'' * [[Oĥravizaĝa todtirano]], ''Poecilotriccus plumbeiceps'' * [[Fumbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus fumifrons'' * [[Rustbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus latirostris'' * [[Ardezbrusta todtirano]], ''Poecilotriccus sylvia'' * [[Orflugila todtirano]], ''Poecilotriccus calopterus'' * [[Nigradorsa todtirano]], ''Poecilotriccus pulchellus'' |- |[[File:Taeniotriccus andrei - Black-chested Tyrant (male), Parauapebas, Pará, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Taeniotriccus]]'' {{small|Berlepsch & Hartert, 1902}} || * [[Nigrabrusta reĝtirano]], ''[[Taeniotriccus andrei]]'' |- |[[File:Todirostrum poliocephalum3.jpg|175px]] || ''[[Todirostrum]]'' – [[todmuŝkaptuloj]] {{small|Lesson, 1831}} || * [[Makula todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum maculatum'' * [[Grizkapa todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum poliocephalum'' * [[Marakajba todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum viridanum'' * [[Nigrakapa todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum nigriceps'' * [[Pentrita todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum pictum'' * [[Kutima todmuŝkaptulo]] or black-fronted tody-flycatcher, ''Todirostrum cinereum'' * [[Flavbrova todmuŝkaptulo]], ''Todirostrum chrysocrotaphum'' |- |[[File:Cnipodectes subbrunneus - Brownish twistwing, Careiro, Amazonas, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Cnipodectes]]'' {{small|P.L. Sclater & Salvin, 1873}} || * [[Bruna tordflugilulo]] (''Cnipodectes subbrunneus'') * [[Rufa tordflugilulo]] (''Cnipodectes superrufus''). |- |[[File:Tolmomyias flaviventris - Yellow-breasted Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Tolmomyias]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Flava-oliva platbekulo]], ''Tolmomyias sulphurescens'' * [[Oranĝokula platbekulo]], ''Tolmomyias traylori'' * [[Flavflanka platbekulo]], ''Tolmomyias assimilis'' * [[Flavflugila platbekulo]], ''Tolmomyias flavotectus'' * [[Grizkrona platbekulo]], ''Tolmomyias poliocephalus'' * [[Oĥrabrova platbekulo]], ''Tolmomyias flaviventris'' * [[Olivvizaĝa platbekulo]], ''Tolmomyias viridiceps'' |- |[[File:Cinnamon Flycatcher (Pyrrhomyias cinnamomeus).jpg|175px]] || ''[[Pyrrhomyias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Cinama muŝkaptulo]], ''[[Pyrrhomyias cinnamomeus]]'' |- |[[File:Gibão de couro.jpg|175px]] || ''[[Hirundinea]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Hirundineo]], ''[[Hirundinea ferruginea]]'' |- |[[File:Gray-breasted Flycatcher - South Ecuador S4E9465.jpg|175px]] || ''[[Lathrotriccus]]'' {{small|Lanyon,W & Lanyon,S, 1986}} || *[[Muŝtirano de Euler]], ''Lathrotriccus euleri'' *[[Grizbrusta muŝtirano]], ''Lathrotriccus griseipectus'' |- |[[File:Aphanotriccus capitalis -near Rancho Naturalista, Cordillera de Talamanca, Costa Rica-8.jpg|175px]] || ''[[Aphanotriccus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || *[[Oĥrabrusta muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus capitalis'' *[[Nigrabeka muŝkaptulo]], ''Aphanotriccus audax'' |- |[[File:Cnemotriccus fuscatus - Fuscous Flycatcher; Bodoquena, Mato Grosso do Sul, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Cnemotriccus]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Malhela muŝkaptulo]], ''[[Cnemotriccus fuscatus]]'' |- |[[File:Pileated Flycatcher - Mexico S4E9492 (16251012834).jpg|175px]] || ''[[Xenotriccus]]'' {{small|Dwight & Griscom, 1927}} || * [[Zonata muŝkaptulo]], ''Xenotriccus callizonus'' * [[Meksika muŝkaptulo]], ''Xenotriccus mexicanus'' |- |[[File:Sayornis phoebe -Owen Conservation Park, Madison, Wisconsin, USA-8.jpg|175px]] || ''[[Sayornis]]'' – [[feboj]] {{small|Bonaparte, 1854}} || * [[Orienta febo]], ''Sayornis phoebe'' * [[Nigra febo]], ''Sayornis nigricans'' * [[Ruĝeca febo]], ''Sayornis saya'' |- |[[File:Mitrephanes phaeocercus -Costa Rica-8a.jpg|175px]] || ''[[Mitrephanes]]'' {{small|Coues, 1882}} || * [[Norda tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes phaeocercus'' * [[Olivkolora tufmuŝkaptulo]], ''Mitrephanes olivaceus'' |- |[[File:Tropical Pewee - Rio Tigre - Costa Rica.jpg|175px]] || ''[[Contopus]]'' {{small|Cabanis, 1855}} || * [[Olivflanka arbartirano]], ''Contopus cooperi'' * [[Granda arbartirano]], ''Contopus pertinax'' * [[Malhela arbartirano]], ''Contopus lugubris'' * [[Fuma arbartirano]], ''Contopus fumigatus'' * [[Oĥreca arbartirano]], ''Contopus ochraceus'' * [[Okcidenta arbartirano]], ''Contopus sordidulus'' * [[Orienta arbartirano]], ''Contopus virens'' * [[Norda tropika arbartirano]], ''Contopus bogotensis'' * [[Suda tropika arbartirano]], ''Contopus cinereus'' * [[Tumbesa arbartirano]], ''Contopus punensis'' * [[Blankgorĝa arbartirano]], ''Contopus albogularis'' * [[Nigreca arbartirano]], ''Contopus nigrescens'' * [[Kuba arbartirano]], ''Contopus caribaeus'' * [[Hispaniola arbartirano]], ''Contopus hispaniolensis'' * [[Jamajka arbartirano]], ''Contopus pallidus'' * [[Malgrand-Antila arbartirano]], ''Contopus latirostris'' |- |[[File:Black-capped Flycatcher - Central Highlands - Costa Rica MG 7063 (26603418092).jpg|175px]] || ''[[Empidonax]]'' — [[muŝtiranoj]] {{small|Cabanis, 1855}} || *[[Flavventra muŝtirano]], ''Empidonax flaviventris'' *[[Verdeca muŝtirano]], ''Empidonax virescens'' *[[Alna muŝtirano]], ''Empidonax alnorum'' *[[Salika muŝtirano]], ''Empidonax traillii'' *[[Blankgorĝa muŝtirano]], ''Empidonax albigularis'' *[[Malgranda muŝtirano]], ''Empidonax minimus'' *[[Abia muŝtirano]], ''Empidonax hammondii'' *[[Griza muŝtirano]], ''Empidonax wrightii'' *[[Arbusta muŝtirano]], ''Empidonax oberholseri'' *[[Pina muŝtirano]], ''Empidonax affinis'' *[[Marborda muŝtirano]], ''Empidonax difficilis'' *[[Flaveca muŝtirano]], ''Empidonax flavescens'' *[[Brunecbrusta muŝtirano]], ''Empidonax fulvifrons'' *[[Nigrakapa muŝtirano]], ''Empidonax atriceps'' |- |[[File:Pyrocephalus rubinus Titiribí pechirrojo Vermilion Flycatcher (male) (17321352426).jpg|175px]] || ''[[Pyrocephalus]]'' {{small|Gould, 1839}} || * [[Skarlata muŝtirano]] ''Pyrocephalus rubinus'' * [[Vermiljona muŝtirano]], ''Pyrocephalus obscurus'' * [[Nana muŝtirano]] ''Pyrocephalus nanus'' * ✝[[San-Cristóbal-insula muŝtirano]] ''Pyrocephalus dubius'' |- |[[File:Ochthornis littoralis - Drab Water-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Ochthornis]]'' {{small|P.L. Sclater, 1888}} || * [[Litorala akvotirano]], ''[[Ochthornis littoralis]]'' |- |[[File:Satrapa icterophrys -Argentina-8.jpg|175px]] || ''[[Satrapa]]'' {{small|Strickland, 1844}} || * [[Flavbrova muŝtirano]], ''[[Satrapa icterophrys]]'' |- |[[File:LittleGround-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Syrtidicola]]'' {{small|Chesser et al, 2020}} || * [[Malgranda tertirano]], ''[[Syrtidicola fluviatilis]]'' |- |[[File:Spot-billed Ground-Tyrant.jpg|175px]] || ''[[Muscisaxicola]]'' – [[tertiranoj]] {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || *[[Makulbeka tertirano]], ''Muscisaxicola maculirostris'' *[[Blankbrusta tertirano]], ''Muscisaxicola albifrons'' *[[Oĥranuka tertirano]], ''Muscisaxicola flavinucha'' *[[Parama tertirano]], ''Muscisaxicola alpinus'' *[[Tertirano de Taczanowski]], ''Muscisaxicola griseus'' *[[Cindra tertirano]], ''Muscisaxicola cinereus'' *[[Rufnuka tertirano]], ''Muscisaxicola rufivertex'' *[[Malhelvizaĝa tertirano]], ''Muscisaxicola maclovianus'' *[[Blankbrova tertirano]], ''Muscisaxicola albilora'' *[[Cinamventra tertirano]], ''Muscisaxicola capistratus'' *[[Rufkapa tertirano]], ''Muscisaxicola juninensis'' *[[Nigrabrusta tertirano]], ''Muscisaxicola frontalis'' |- |[[File:Andean Negrito (Lessonia oreas) on the ground, side view.jpg|175px]] || ''[[Lessonia]]'' — [[negritoj]] {{small|Swainson, 1832}} || * [[Anda negrito]], ''Lessonia oreas'' * [[Rufa negrito]], ''Lessonia rufa'' |- |[[File:Hymenops perspicillatus Argentina.jpg|175px]] || ''[[Hymenops]]'' {{small|Lesson, 1828}} || * [[Okulvitra tirano]], ''[[Hymenops perspicillatus]]'' |- |[[File:Knipolegus cyanirostris -Reserva Guainumbi, Sao Luis do Paraitinga, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Knipolegus]]'' {{small|F. Boie, 1826 }} || * [[Blubeka nigra tirano]], ''Knipolegus cyanirostris'' * [[Nigra tirano de Jelski]], ''Knipolegus signatus'' * [[Plumba tirano]], ''Knipolegus cabanisi'' * [[Cindra tirano]], ''Knipolegus striaticeps'' * [[Blankflugila nigra tirano]], ''Knipolegus aterrimus'' * [[Nigra tirano de Hudson]], ''Knipolegus hudsoni'' * [[Rufvosta tirano]], ''Knipolegus poecilurus'' * [[Riverborda tirano]], ''Knipolegus orenocensis'' * [[Amazonia nigra tirano]], ''Knipolegus poecilocercus'' * [[Kresta nigra tirano]], ''Knipolegus lophotes'' * [[Velura nigra tirano]], ''Knipolegus nigerrimus'' * [[Kaatinga nigra tirano]], ''Knipolegus franciscanus'' |- |[[File:Red-rumped-Bush-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Cnemarchus]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Ruĝpuga arbusta tirano]], ''Cnemarchus erythropygius'' * [[Monta arbusta tirano]], ''Cnemarchus rufipennis'' |- |[[File:White Monjita (Xolmis irupero)-8.jpg|175px]] || ''[[Xolmis]]'' {{small|F. Boie, 1826}} || * [[Blankpuga monĵito]], ''Xolmis velatus'' * [[Blanka monĵito]], ''Xolmis irupero'' |- |[[File:Fire-eyed Diucon RWD.jpg|175px]] || ''[[Pyrope]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1860}} || * [[Flamokululo]] (''[[Pyrope pyrope]]'') |- |[[File:Xolmis cinereus -Fazenda Campo de Ouro, Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Nengetus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Griza monĵito]], ''[[Nengetus cinereus]]'' |- |[[File:Xolmis coronatus - Black-crowned Monjita; San Javier, Río Negro, Uruguay.jpg|175px]] || ''[[Neoxolmis]]'' {{small|Hellmayr, 1927}} || * [[Nigrakrona monĵito]], ''Neoxolmis coronatus'' * [[Rustdorsa monĵito]], ''Neoxolmis rubetra'' * [[Salinasa monĵito]], ''Neoxolmis salinarum'' * [[Rufventra monĵito]], ''Neoxolmis rufiventris'' |- |[[File:Myiotheretes striaticollis Atrapamoscas chiflaperro Streak-throated Bush-Tyrant (13975951386).jpg|175px]] || ''[[Myiotheretes]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Striatgorĝa arbustotirano]], ''Myiotheretes striaticollis'' * [[Rufventra arbustotirano]], ''Myiotheretes fuscorufus'' * [[Sankta-Marta arbustotirano]], ''Myiotheretes pernix'' * [[Fuma arbustotirano]], ''Myiotheretes fumigatus'' |- |[[File:Agriornis montanus - Black-billed shrike-tyrant.jpg|175px]] || ''[[Agriornis]]'' – [[lanitiranoj]] {{small|Gould, 1839}} || * [[Nigrabeka lanitirano]], ''Agriornis montanus'' * [[Malgranda lanitirano]], ''Agriornis murinus'' * [[Blankvosta lanitirano]], ''Agriornis albicauda'' * [[Grizventra lanitirano]], ''Agriornis micropterus'' * [[Granda lanitirano]], ''Agriornis lividus'' |- |[[File:Gubernetes yetapa -Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|175px]] || ''[[Gubernetes]]'' {{small|Such, 1825}} || * [[Jetapo]], ''[[Gubernetes yetapa]]'' |- |[[File:Muscipipra vetula 1.jpeg|175px]] || ''[[Muscipipra]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Tondilvosta griza tirano]] (''[[Muscipipra vetula]]'') |- |[[File:Black-backed Water-Tyrant - Brazil MG 8606 (16730865190).jpg|175px]] || ''[[Fluvicola]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Piga akvotirano]], ''Fluvicola pica'' * [[Nigradorsa akvotirano]], ''Fluvicola albiventer'' * [[Maska akvotirano]], ''Fluvicola nengeta'' |- |[[File:Arundinicola leucocephala -Piraju, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|175px]] || ''[[Arundinicola]]'' {{small|d'Orbigny, 1840}} || * [[Blankkapa marĉa tirano]], ''[[Arundinicola leucocephala]]'' |- |[[File:Heteroxolmis dominicana -Rocha, Uruguay -male-8.jpg|175px]] || ''[[Heteroxolmis]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Nigra-blanka monĵito]], ''[[Heteroxolmis dominicana]]'' |- |[[File:Alectrurus risora - Strange-tailed tyrant (male) 03.jpg|175px]] || ''[[Alectrurus]]'' {{small|Vieillot, 1816}} || * [[Trikolora tirano]], ''Alectrurus tricolor'' * [[Strangvosta tirano]], ''Alectrurus risora'' |- |[[File:Tumbes Tyrant - South Ecuador S4E9643 (16666065997).jpg|175px]] || ''[[Tumbezia]]'' {{small|Chapman, 1925}} || * [[Tumbesa tirano]], ''[[Tumbezia salvini]]'' |- |[[File:Yellow-bellied Chat-Tyrant - Colombia S4E2594 (16687224919).jpg|175px]] || ''[[Silvicultrix]]'' {{small|Lanyon, W, 1986}} || * [[Krona saksikoltirano]], ''Silvicultrix frontalis'' * [[Saksikoltirano de Kalinowski]], ''Silvicultrix spodionota'' * [[Orbrova saksikoltirano]] ''Silvicultrix pulchella'' * [[Flavventra saksikoltirano]] ''Silvicultrix diadema'' * [[Saksikoltirano de Jelski]] ''Silvicultrix jelskii'' |- |[[File:Ochthoeca fumicolor (Pitajo ahumado) (15321450129).jpg|175px]] || ''[[Ochthoeca]]'' {{small|Cabanis, 1847}} || * [[Ardezdorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca cinnamomeiventris'' * [[Nigreca saksikoltirano]], ''Ochthoeca nigrita'' * [[Grenatzona saksikoltirano]], ''Ochthoeca thoracica'' * [[Rufbrusta saksikoltirano]], ''Ochthoeca rufipectoralis'' * [[Brundorsa saksikoltirano]], ''Ochthoeca fumicolor'' * [[Rufbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca superciliosa'' * [[Saksikoltirano de D'Orbigny]], ''Ochthoeca oenanthoides'' * [[Blankbrova saksikoltirano]], ''Ochthoeca leucophrys'' * [[Pjura saksikoltirano]], ''Ochthoeca piurae'' |- |[[File:Viudita (Colorhamphus parvirostris)-4056-1500px-Ignacio-Azocar.jpg|175px]] || ''[[Colorhamphus]]'' {{small|Sundevall, 1872}} || * [[Patagonia tirano]], ''[[Colorhamphus parvirostris]]'' |- |[[File:Colonia colonus Atrapamoscas rabijunco Long-tailed Tyrant (11876830773).jpg|175px]] || ''[[Colonia (birdo)|Colonia]]'' || * [[Longvosta tirano]], ''[[Colonia colonus]]'' |- |[[File:Short-tailed Field-Tyrant - South Ecuador S4E8007 (16710944637).jpg|175px]] || ''[[Muscigralla]]'' {{small|Orbigny & Lafresnaye, 1837}} || * [[Mallongvosta kampa tirano]], ''[[Muscigralla brevicauda]]'' |- |[[File:Cattle Tyrant - Pantanal - Brazil H8O0107 (16298240983).jpg|175px]] || ''[[Machetornis]]'' {{small|G.R. Gray, 1841}} || * [[Bruta tirano]], ''[[Machetornis rixosa]]'' |- |[[File:Legatus leucophaius Atrapamoscas pirata Piratic Flycatcher (6230421252).jpg|175px]] || ''[[Legatus (bird)|Legatus]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || * [[Pirata muŝkaptulo]], ''[[Legatus leucophaius]]'' |- |[[File:Phelpsia inornata White-bearded Flycatcher (6515680991) (cropped).jpg|175px]] || ''[[Phelpsia]]'' {{small|W. Lanyon, 1984}} || * [[Blankbarba muŝkaptulo]], ''[[Phelpsia inornata]]'' |- |[[File:Rusty-margined flycatcher (25954179317).jpg|175px]] || ''[[Myiozetetes]]'' {{small|P.L. Sclater, 1859}} || *[[Rustflanka muŝkaptulo]], ''Myiozetetes cayanensis'' *[[Sociema muŝkaptulo]], ''Myiozetetes similis'' *[[Grizĉapa muŝkaptulo]], ''Myiozetetes granadensis'' *[[Malhelbrusta muŝkaptulo]], ''Myiozetetes luteiventris'' |- |[[File:Great Kiskadee on Branch.png|175px]] || ''[[Pitangus]]'' {{small|Swainson, 1827}} || * [[Granda kiskadio]], [[Pitango]] aŭ [[Sulfurpitango]], ''[[Pitangus sulphuratus]]'' |- |[[File:Lesser kiskadee (Pitangus lictor panamense).jpg|175px]] || ''[[Philohydor]]'' {{small|Lanyon, W, 1984}} || * [[Malgranda kiskadio]], ''[[Philohydor lictor]]'' |- |[[File:Conopias trivirgatus-Three-striped Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Conopias]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Blankringa muŝkaptulo]], ''Conopias albovittatus'' * [[Tristria muŝkaptulo]], ''Conopias trivirgatus'' * [[Flavgorĝa muŝkaptulo]], ''Conopias parvus'' * [[Limonbrova muŝkaptulo]], ''Conopias cinchoneti'' |- |[[File:Myiodynastes chrysocephalus-2.jpg|175px]] || ''[[Myiodynastes]]'' {{small|Bonaparte, 1857}} || * [[Orventra tirano]], ''Myiodynastes hemichrysus'' * [[Orkrona tirano]], ''Myiodynastes chrysocephalus'' * [[Tirano de Baird]], ''Myiodynastes bairdii'' * [[Sulfurventra tirano]], ''Myiodynastes luteiventris'' * [[Striata tirano]], ''Myiodynastes maculatus'' |- |[[File:Megarynchus pitangua Bichofué picudo Boat-billed Flycatcher (16282096299).jpg|175px]] || ''[[Megarynchus]]'' {{small|Thunberg, 1824}} || * [[Megarinko]], ''Megarynchus pitangua'' |- |[[File:Tyrannopsis sulphurea - Sulphury Flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Tyrannopsis]]'' {{small|Ridgway, 1905}} || * [[Sulfurkolora muŝtirano]], ''[[Tyrannopsis sulphurea]]'' |- |[[File:Empidonomus varius-2.jpg|175px]] || ''[[Empidonomus]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Varia muŝtirano]], ''[[Empidonomus varius]]'' |- |[[File:Griseotyrannus aurantioatrocristatus - Crowned slaty flycatcher.JPG|175px]] || ''[[Griseotyrannus]]'' {{small|W.E. Lanyon, 1984}} || * [[Kronata ardeztirano]], ''[[Griseotyrannus aurantioatrocristatus]]'' |- |[[File:Tyrannus-verticalis-001.jpg|175px]] || ''[[Tyrannus]]'' {{small|Lacépède, 1799}} || * [[Neĝgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus niveigularis'' * [[Blankgorĝa reĝtirano]], ''Tyrannus albogularis'' * [[Tropika reĝtirano]], ''Tyrannus melancholicus'' * [[Meksika reĝtirano]], ''Tyrannus couchii'' * [[Norda reĝtirano]], ''Tyrannus vociferans'' * [[Dikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus crassirostris'' * [[Maldikbeka reĝtirano]], ''Tyrannus verticalis'' * [[Tondilvosta reĝtirano]], ''Tyrannus forficatus'' * [[Forkvosta reĝtirano]], ''Tyrannus savana'' * [[Orienta reĝtirano]], ''Tyrannus tyrannus'' * [[Griza reĝtirano]], ''Tyrannus dominicensis'' * [[Kuba reĝtirano]], ''Tyrannus cubensis'' * [[Grandkapa reĝtirano]], ''Tyrannus caudifasciatus'' |- |[[File:Rufous Mourner - Panama H8O0032.jpg|175px]] || ''[[Rhytipterna]]'' {{small|Reichenbach, 1850}} || * [[Palventra plorulo]] (''Rhytipterna immunda'') * [[Grizeca plorulo]] (''Rhytipterna simplex'') * [[Rufa plorulo]] (''Rhytipterna holerythra'') |- |[[File:Sirystes albocinereus - White-rumped Sirystes; Rio Branco, Acre, Brazil.jpg|175px]] || ''[[Sirystes]]'' {{small|Cabanis & Heine, 1859}} || * [[Siblanta siristo]], ''Sirystes sibilator'' * [[Uesta siristo]], ''Sirystes albogriseus'' * [[Blankpuga siristo]], ''Sirystes albocinereus'' * [[Siristo de Todd]], ''Sirystes subcanescens'' |- |[[File:Casiornis rufus -Piraju, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|175px]] || ''[[Casiornis]]'' {{small|Des Murs , 1856}} || * [[Rufa kasiorno]], ''Casiornis rufus'' * [[Cindragorĝa kasiorno]], ''Casiornis fuscus'' |- |[[File:Myiarchus tyrannulus 1.jpg|175px]] || ''[[Myiarchus]]'' {{small|Cabanis, 1844}} || * [[Rufa tuftirano]], ''Myiarchus semirufus'' * [[Jukatana tuftirano]], ''Myiarchus yucatanensis'' * [[Malgaja tuftirano]], ''Myiarchus barbirostris'' * [[Malhelĉapa tuftirano]], ''Myiarchus tuberculifer'' * [[Tuftirano de Swainson]], ''Myiarchus swainsoni'' * [[Venezuela tuftirano]], ''Myiarchus venezuelensis'' * [[Panama tuftirano]], ''Myiarchus panamensis'' * [[Mallongkresta tuftirano]], ''Myiarchus ferox'' * [[Anda tuftirano]], ''Myiarchus cephalotes'' * [[Cindrakrona tuftirano]], ''Myiarchus phaeocephalus'' * [[Kolumbia tuftirano]], ''Myiarchus apicalis'' * [[Cindragorĝa tuftirano]], ''Myiarchus cinerascens'' * [[Tuftirano de Nutting]], ''Myiarchus nuttingi'' * [[Grandkresta tuftirano]], ''Myiarchus crinitus'' * [[Brunkresta tuftirano]], ''Myiarchus tyrannulus'' * [[Grenada tuftirano]], ''Myiarchus nugator'' * [[Galapaga tuftirano]], ''Myiarchus magnirostris'' * [[Rufvosta tuftirano]], ''Myiarchus validus'' * [[Tuftirano de La Sagra]], ''Myiarchus sagrae'' * [[Stultuma tuftirano]], ''Myiarchus stolidus'' * [[Malgrand-Antila tuftirano]], ''Myiarchus oberi'' * [[Puertorika tuftirano]], ''Myiarchus antillarum'' |- |[[File:Ramphotrigon megacephalum - Large-headed Flatbill.jpg|175px]] || ''[[Ramphotrigon]]'' {{small|G.R. Gray, 1855}} || * [[Grandkapa platbekulo]], ''Ramphotrigon megacephalum'' * [[Flameta platbekulo]], ''Ramphotrigon flammulatum'' * [[Malhelvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon fuscicauda'' * [[Rufvosta platbekulo]], ''Ramphotrigon ruficauda'' |- |[[File:Attila torridus - Ochraceous Attila 2.jpg|175px]] || ''[[Attila (birdo)|Attila]]'' {{small|Lesson, 1831}} || * [[Rufvosta atilo]], ''Attila phoenicurus'' * [[Cinama atilo]], ''Attila cinnamomeus'' * [[Oĥreca atilo]], ''Attila torridus'' * [[Citronventra atilo]], ''Attila citriniventris'' * [[Blankokula atilo]], ''Attila bolivianus'' * [[Grizkapuĉa atilo]], ''Attila rufus'' * [[Helpuga atilo]], ''Attila spadiceus'' |- |} ==Referencoj== {{projektoj|commonscat=Tyrannidae}} {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Nearktisa faŭno]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] qznwblw2vf4hgwxk9bq6d5mjpatnheo 0 29939 9350259 9032246 2026-04-09T12:51:17Z Sj1mor 12103 9350259 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:arethafranklin.jpg|eta|dekstra|[[Aretha Franklin]] (kun gospela radikoj) kantante la 21an de aprilo, 2007, ĉe Nokia Teatro en Dallas, [[Teksaso]].]] '''Gospelo''' kombinas [[Usono|usona]]n [[Kristanismo|kristana]]n religian muzikon kun [[melodio]]j kaj [[ritmo]]j, kiuj disvolviĝis kune kun frua [[bluso]] kaj [[ĵazo]]. La vorto "gospelo" venas de angla termino signifanta "[[evangelio]]n" (de malnovangla "gōdspel", "gōd" = "bona" kaj "spel" = "rakonto", "mesaĝo"). Modernaj gospelaj artistoj jam inkludas elementojn de [[soulo|soula]] muziko, kiu originale leviĝis de sekulara formo de gospelo. Gospelo unue populariĝis inter [[afrik-usonano]]j kaj blankaj sudusonanoj, sed poste populariĝis ĉirkaŭ la mondo. Gospelo unue populariĝis dum la 1930-aj jaroj, kiam la blusulo [[Thomas A. Dorsey]] fabrikis la terminon ''gospela muziko'' kaj montris la vojon per kantoj kiel "Precious Lord Take My Hand" ("Altvalora Sinjoro prenu mian manon") kaj "Peace in the Valley" ("Paco en la valo"). Kelkaj radikoj troviĝas en la eldonitaj verkoj kaj lernejoj de [[Aldine Silliman Kieffer|Aldine Kieffer]] (n 1 aŭg 1840) kaj lia bofrato [[Ephraim Ruebush]] en [[Virginio (ŝtato)|Virginio]]. Gospelo estis antaŭenigita de instruistoj de vojaĝantaj lernejoj, sudusonaj gospelaj kvaropoj kaj eldonejoj de [[formnoto|formnota]] muziko, tiel kiel la eldonejo A. J. Showalter (1879, [[Georgio]]), la eldonejo James D. Vaughn (1901, [[Tenesio]]), kaj la eldonejo kaj muzika kompanio [[Stamps-Baxter]] (1924, [[Teksaso]]) de [[V. O. Stamps]]. Inter la plej bone konataj gospelaj kantistoj estas [[Mahalia Jackson]], [[Linda Hopkins]], la [[Blind Boys of Alabama]], la [[Jordanaires]], kaj la [[Oak Ridge Boys]]. Nigrula kaj blankula gospelaj muzikoj jam restas ĝenerale apartaj ĝenroj. La [[Gospel Music Association]] de Usono estas grava grupo de gospelaj artistoj. [[Aretha Franklin]], filino de pastro, estas ekzemplo de populara kantistino kun gospelaj radikoj. Multaj [[bluso|blusaj]] kaj [[kontreo|kontreaj]] prezentistoj, de [[Solomon Burke]] ĝis [[Elvis Presley]], montris sian amon por gospelo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=gospel}} * [http://www.gospelmusic.org/ Gospel Music Association retejo] * [http://home.lorettotel.net/~lcarchives/vaughan.htm James D. Vaughan Publishing and School of Music] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041206223932/http://home.lorettotel.net/~lcarchives/vaughan.htm |date=2004-12-06 }} * [http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/xbg02 Handbook of Texas Online: Gospel Music] * [http://160.36.208.47/FMPro?-db=tnencyc&-format=tdetail.htm&-lay=web&entryid=M136&-find= The Tennessee Encyclopedia of History and Culture: Music] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041020115651/http://160.36.208.47/FMPro?-db=tnencyc&-format=tdetail.htm&-lay=web&entryid=M136&-find= |date=2004-10-20 }} [[Kategorio:Kristana muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Gospelo| ]] rcao5afipvtxvpyjpykbgefqq4osl66 0 29959 9350293 8875699 2026-04-09T12:57:50Z Sj1mor 12103 9350293 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Pitu y tambor.jpg|eta|369x369px|Folklora muziko el [[Kantabrio]], [[Hispanio]].]] [[Dosiero:Guadalajara mariachis.jpg|eta|300px|Grupo de [[mariaĉo]]j ĉe Mariaĉfestivalo de [[Guadalajara (Meksikio)]].]] [[Dosiero:Jazzing orchestra 1921.png|eta|300px|[[Ĵazo]], naskita inter la plej malaltaj tavoloj de la socio de nigruloj en Usono, integriĝis plenplene en la kulturo muzika nuntempa.]] Ne konfuzenda kun ''"'''Folk music'''" aŭ [[Muziko folk|'''muziko''' '''folk''']], kiu estas angla-usona tradicia popolmuziko.'' '''Popola muziko''' estas tradicia muziko de [[popolo]] aŭ alia [[etno|etna]] grupo. Alia termino estas '''etna muziko'''''.''kiu tamen en multaj muzikvendejoj signifas "[[Tria mondo|Triamonda]]n muzikon" aŭ "[[indiĝenoj|indiĝena]]n muzikon". En historiaj epokoj la popola muziko dumlonge estis la muziko de la [[plebo]], dum la [[aristokratio]] aŭskultadis [[klasika muziko|klasikan]]. Hodiaŭ en multaj socioj la popola muziko malaperis (parte aŭ entute), forpelate de [[popo]] kaj la komercaj muzikoj. == Priskribo == La [[folkloro]] fontas de la tradiciaj muzikoj. Ĝi fiksis la tradiciajn muzikojn kaj celas montri spektaklon al publiko. Dume la tradiciaj muzikoj estas vivantaj, ĉar muzikistoj kaj dancistoj ilin praktikas kaj daŭre komponas. Folkloristoj kaj poste etnomuzikologoj registradis la verkojn de maljunaj popolmuzikistoj por kolekti eble plej da popolmuzikoj. Etnomuzikologoj esploras la tradiciajn muzikojn, studante kolektitajn [[melodio]]jn. Nuntempaj etnomuzikologoj analizas la nuntempan fenomenon. (Vidu sube, en Eksteraj ligiloj). Ekzistas ankaŭ [[kalendaro]]j por scii kie okazos la venonta balo en la propra regiono (Vidu sube, en Eksteraj ligiloj). La nuntempaj popolmuzikistoj koncertas kaj dancigas en popolaj [[balo]]j. Tiuj baloj havas diversajn repertuarojn laŭ la regionoj ĉar ili enhavas la dancojn kiujn la loka popolo scipovas danci. La popolmuzikoj estas liberaj je rajtoj (ili ne estas posedataj de komponistoj do ili ne estas protektitaj.) Aktualaj komponistoj kreas novajn dancmuzikojn por baloj de tradiciaj dancoj. En pluraj landoj de [[okcidenta Eŭropo]] okazadas regulaj festivaloj de popolaj muzikoj kie okazadas koncertoj kaj baloj (Vidu sube, en Eksteraj ligiloj, listo de festivaloj). <ref>[https://fr.wikipedia.org/wiki/Bal_folk en la franca vikipedio]</ref> Surstrate en urboj la popolaj muzikoj estas tiuj de kanzonistoj kaj gurdistoj kies kartonaj diskoj koncernas malnovajn kanzonojn. Ne plu estas ursomontristoj. Krom okaze de festoj kaj muzikaj procesioj maloftas la popolaj muzikoj (ne komercaj, sed tradiciaj) surstrate (vidu en [[Francujo]] la "Violonades", procesio de amatoraj popolviolonistoj en [[Okcitanujo]].) == Diversaj ĝenroj == [[Dosiero:Keltfest 2010 (4611116196).jpg|eta|dekstre|230px|Kelta [[harpo]] ludita dum Kelta festivalo en 2010.]] * [[Afrika muziko]] * [[Flamenko]] * [[Kelta muziko]] * [[Klezmero]] * [[Latin-Amerika muziko]] * [[Kuba popola muziko]] * [[Revoluciaj kantoj]] * [[Sevdalinko]] == Popolmuzikistoj == * [[Esperantio]]: [[Gianfranco Molle|Ĝanfranko]], [[Kajto]], [[Ĵak Yvart]], [[Kaj Tiel Plu]], Kapriol', Mon Cardona, Martin Strid, Mari-Elen Désert, Fransoazo. * [[Azerbajĝano]]: [[Raŝid Behbudov]] * [[Belgio]]: [[Balladeus]], [[Laïs]] * [[Francio]]: [[Francaj kanzonoj]], [[La Kompanoj]] [[Violono de la Mondo]] * [[Liza Umarova]] * [[Rusio]]: [[Aleksandra Paĥmutova]] * [[Usono]]: [[Paul Robeson]] == Vidu ankaŭ == * [[Popola kulturo]] * [[Printempaj kantoj]] == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Grand Prix der Volksmusik]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://stq4s52k.es-02.live-paas.net/ Portail du patrimoine oral; Catalogue collectif d'archives sonores et audiovisuelles sur les traditions orales] * [https://www.accrofolk.net/liens/142-festivals-de-musique-trad-et-danse-folk Listo de festivaloj] * [https://www.gennetines.org/] [http://www.lesoncontinu.fr/] [http://www.boombalfestival.be/] [http://www.granbaltrad.it/] [http://www.folksweden.com/bingsjopage.html] [https://www.cadansa.nl/] [http://www.etetrad.it/] [http://festival-boulegan.com/4]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://www.zinzan.festival.sitew.fr/#Accueil.A] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180625161043/http://www.zinzan.festival.sitew.fr/#Accueil.A |date=2018-06-25 }} [http://www.baldingue.fr/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200514232614/http://www.baldingue.fr/ |date=2020-05-14 }} [https://www.famdt-ardeche.fr/Fete-des-Violons-populaires-a,6474.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180625132531/https://www.famdt-ardeche.fr/Fete-des-Violons-populaires-a,6474.html |date=2018-06-25 }} [http://www.feteduviolon.com/ Kelkaj festivaloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180625164108/http://www.feteduviolon.com/ |date=2018-06-25 }} * [https://journals.openedition.org/ethnomusicologie/2159 Analizoj] * [https://agendatrad.org/calendrier/France Franca kalendaro] * [http://www.musictrad.org/accueil/index.php kalendaro] * [http://www.infofolk.net/Calendriers-2.html kalendaro]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=nJXh0turvGo&feature=youtu.be&list=PLTp8h24QLUwzcPbrCoeU_aXGF011dppcp ekzemplo de popola muziko (violono kaj dancantoj)] * [https://www.youtube.com/watch?v=SKLNA5mJ5YU&index=3&list=PLTp8h24QLUwzcPbrCoeU_aXGF011dppcp Alia ekzemplo de popola muziko kantata sen instrumentoj] * [http://folk-lab.fr/les-bals/mazurka-republika/ Ĝenrodiverseco] {{Ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Popola muziko| ]] [[en:Folk music#Traditional folk music]] ghy1boitsfszfo9y0i2xkbykl5suzh3 0 31262 9350623 9161379 2026-04-10T10:47:27Z Sj1mor 12103 9350623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:WW2 Holocaust Europe map-eo.svg|250px|eta|{{centre|Mapo de la Holokaŭsto en Eŭropo, 1939–1945. Ĝi montras ĉiujn ekstermejojn, la plejparton de la [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) kaj la deportvojoj}}]] [[Dosiero:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|eta|250px|[[Buchenwald]] koncentrejo ĉe liberiĝo.]] [[Dosiero:Rows of bodies of dead inmates fill the yard of Lager Nordhausen, a Gestapo concentration camp.jpg|eta|250px|Centoj da kadavroj de mortintaj enkarcerigitoj, kiuj forpasis pro malsato aŭ estis pafmortigitaj kuŝas surtere post la liberigo de la [[Gestapo|gestapa]] [[koncentrejo]] [[Nordhausen]] ([[12-a de aprilo]] [[1945]]).]] [[Dosiero:Judenstern JMW.jpg|eta|250px|[[Flava insigno]] en formo de [[Stelo de Davido]], per kiu la judoj estis devige markitaj por diskriminacio kaj damaĝo en ĉiuj landoj, kiuj falis sub la regon de [[nazioj]].]] '''Holokaŭsto''' aŭ '''Ŝoaho''' (en la [[Hebrea lingvo|hebrea]] שואה [ŝoáh], granda katastrofo) estas la nomo, kiun oni kutime donas al la amasmurdo, alinome [[genocido]], de milionoj da homoj farita de la [[naziismo|naziisma]] [[Registaro de Germanio|germana reĝimo]] kaj ĝiaj aliancanoj en [[ekstermejo]]j kaj [[Naziaj koncentrejoj|koncentrejoj]] tra [[Eŭropo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Kvankam ankaŭ multaj nejudoj estis persekutitaj kaj murditaj dum la Dua Mondmilito, inkluzive de [[ciganoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[handikapulo]]j, [[Mensmalsanulejo|mensmalsanuloj]], [[poloj]] kaj [[militkaptito]]j el [[Sovetunio]], la termino "holokaŭsto" rilatas ĉefe al ekstermado de judoj, ĉar la nazia tut-eŭropa genocido estis ĉefe celita, kaj ideologie, kaj praktike, kontraŭ la judoj kiel aparta raso, kiun la [[ideologio]] de [[nacisocialismo]] deklaris nehoma kaj ekstermenda ĉie ajn en la mondo. Tion pravigas la senprecedenca krueleco de plenumo kaj la nombro de murditoj. La historiaj studoj de la holokaŭsto rivelas, ke temas pri neniiga kaj eksterma milito kontraŭ la juda popolo. Tia industriskala ekstermado, kvankam okazis samtempe, tamen estis aparta de la [[Dua Mondmilito]]. La nazia ideologio estis jam dekomence murde [[Rasismo|rasisma]] kaj kalumniis la judojn interalie pro [[komunismo]], [[bolŝevikismo]] kaj [[kapitalismo]], kiel estis priskribite en la frua [[membiografio]] ''[[Mein Kampf]]'' fare de la diktatora gvidanto de [[Nazia Germanio]] [[Adolf Hitler]] kaj praktike efektivigata jam en la unua koncentrejo [[Daĥaŭo]] ekde ĝia ekesto. La kaŭzo de la holokaŭsto estis ĉefe la ideologio de la [[naziismo|naziisma]] registaro de [[Nazia Germanio|Germanio]], laŭ kiu unuavice la [[malkapablo|malkapabluloj]] ([[Aranĝo T4]]), poste la [[judoj]], poste ankaŭ aliaj grupoj de homoj kiel la [[Porajmos|romaoj]], la [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto|samseksemuloj]], kaj aliaj taksitaj «malvaloraj vivaĵoj», devis esti ekstermitaj (forviŝitaj de la mondo) por la bono de la ''arja raso'', naziisma termino por la ''rase puraj'' germanoj. En la [[Listo de naziaj koncentrejoj|naziaj koncentrejoj]], kien tiuj homoj estis deportataj, mortis ankaŭ aliaj malliberuloj, komunistoj, socialistoj, pacifistoj kiuj venis plejparte de la slavaj kaj aliaj orienteŭropaj landoj, sed ne nur. La [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) troviĝis ĉefe en [[Nazia Germanio|Germanio]], [[Aŭstrio]] kaj [[okupacio|okupaciita]] [[Pollando]], kaj la plej konataj el ili estas [[Aŭŝvico]] (Auschwitz), [[Daĥaŭo]] (Dachau), [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]] kaj [[Majdanek]]. == Nombro de mortintoj == La kvanto da homoj, kiuj mortis en ili, verŝajne estas 15–20 milionoj. Jen estas taksoj pri la kvanto da homoj murditaj en la koncentrejoj: * 5–6 milionoj da [[judoj]] (inkluzive de 3 milionoj da polaj judoj) * 300.000–800.000 da [[ciganoj]] * 200.000–300.000 da [[Malkapablo|handikapuloj]] * 10.000–25.000 da [[Samseksemo|samseksemuloj]] * 2.000 da [[atestantoj de Jehovo]] * 2,5–3,5 milionoj da ne-judaj [[poloj]] * 3,5–6 milionoj da aliaj [[slavoj|slavaj]] civiluloj * 2,5–4 milionoj da [[USSR|sovetaj]] (inkluzive de [[rusoj|rusaj]]) [[militkaptito]]j * 1–1,5 milionoj da [[politiko|politikaj]] [[disidentoj]] (inkluzive de [[Esperanto|esperantistoj]]: unua tre malkompleta listo legeblas en la verko 'Zamenhof' de [[Marjorie Boulton]], inter ili ĉiu rekta familia posteulo de [[L.L. Zamenhof]], Lidja Zamenhof pereis en Treblinka, escepte de unu sola transvivanto, eble Zaleski -Zamenhof, sed ankaŭ multnombraj esperantistoj el Germanio, Pollando, Hungario, Ĉeĥoslovakio kaj aliloke<ref>G. Silfer + Universala Esperanto-Asocio (UEA), La dudeksepa de januaro: du publikaj deklaroj, Heroldo de Esperanto 2281 (2:2018), p. 2</ref>. La plejmulto de la viktimoj de la Holokaŭsto mortis pro [[malsatego]] aŭ manko de energio, ĉar en la koncentrejoj la kaptitoj estis devigataj laboregi en teruraj kondiĉoj. Multaj homoj, ĉefe infanoj kaj maljunuloj, kiuj ne povis labori, estis mortigitaj rekte per venenaj gasoj. == La judoj == {{Ĉefartikolo|kontraŭjudismo|Akuzo pri sango|Pogromo|Antisemitismo|Justuloj inter la popoloj}} La juda popolo estis tutcerte la plej granda suferanto en la holokaŭsto, ĉar mortis pli-malpli 6 milionoj da ili el tuta populacio de nur 11–12 milionoj en la tuta Eŭropo. Ilia amas-murdo estis origine kaŭzita ankaŭ de jarcentoj de [[kontraŭjudismo]] tra la tuta Eŭropo, kaj en kelkaj orienteŭropaj landoj la naziistoj trovis lokanojn, kiuj pretis [[Kunlaborismo|kunlabori]] en la ĉasado de judoj (dum aliaj lokanoj kelkfoje helpis ilin kaŝiĝi) ĉu pro ekonomiaj interesoj ĉu pro ideologiaj sintenoj. Ĉe la fino de la milito restis tre malmulte da judoj en [[Orienta Eŭropo]], ĉar tiuj, kiuj sukcesis eskapi aŭ travivi la Holokaŭston, kutime ne revenis al siaj landoj post la milito. Tiuj kiuj revenis al siaj hejmoj ofte renkontis malaman sintenon de iliaj eksaj najbaroj, vidu liston da pogromoj kiuj okazis post la Dua Mondmilito. La subpremo kaj persekuto de la judoj ne ĉesis post la milito sed malintensiĝis kaj estis malpli organizita kaj dependis de administrado de shtatoj . La eŭropaj judoj, la survivantoj kaj la rifuĝintoj, fuĝis kie ajn ili povis, sed ĉefe al [[Usono]]. Kelkaj el la judoj fuĝis al [[Palestino]] dum aŭ post la milito, kaj kontribuis al la kreado de la juda ŝtato [[Israelo]]. == En Nazia Germanio kaj Aŭstrio == === Diktatoreco kaj subpremado (1933–1939) === [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-14469, Berlin, Boykott-Posten vor jüdischem Warenhaus.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Naziisma [[bojkoto]] de judaj negocoj: [[Sturmabteilung|SA]] trupoj instigas al bojkoto ekster superbazaro posedata de judo, Berlino, 1a de aprilo 1933. La afiŝoj diras: "Germanoj! Defendu vin mem! Ne aĉetu el judoj."<ref>{{cite web |title=Boycotts |publisher=Center for Holocaust and Genocide Studies, [[Universitato de Minesoto]] |work=Educational Resources |url=http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Broken_Threads/Boycotts/boycotts.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611210724/http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Broken_Threads/Boycotts/boycotts.html |archivedate=11a de junio 2007}}</ref>]] Pro la nomumo de [[Adolf Hitler]] en januaro 1933 kiel [[Kanceliero de Germanio]] kaj pro la enpovigo de Naziismo, la germanaj estroj proklamis la renaskon de la ''Volksgemeinschaft'' ("popolkomunumo").{{sfn|Fritzsche|2009|pp=[https://archive.org/details/lifedeathinthird0000frit/page/38 38–39]}} Naziisma politiko dividis la loĝantaron en du grupoj: nome ''Volksgenossen'' ("naciaj kamaradoj") kiuj apartenis al la ''Volksgemeinschaft'', kaj la ''Gemeinschaftsfremde'' ("alikomunumanoj") kiuj ne. Malamikoj estis dividitaj en tri grupoj: la "rasaj" aŭ "sangaj" malamikoj, kiel judoj aŭ romaoj; politikaj opoziciantoj de Naziismo, kiel marksistoj,komunistoj liberaluloj, kristanoj kaj la "reakciuloj" viditaj kiel kapricaj "naciaj kamaradoj"; kaj moralaj opoziciantoj, kiel samseksemuloj, pigruloj kaj krimuloj. Tiuj lastaj du grupoj estis senditaj al koncentrejoj por "re-edukado", kun la celo de finfina absorbado en la ''Volksgemeinschaft''. "Rasaj" malamikoj neniam apartenus al la ''Volksgemeinschaft''; ili devus esti forigitaj el la socio.{{sfn|Noakes|Pridham|1983|p=499}} Antaŭ kaj post la germanaj federaciaj parlamentaj balotoj de marto [[1933]], la Naziistoj intensigis sian kampanjon de perforto kontraŭ la opoziciantoj,{{sfn|Wachsmann|2015|pp=28–30}} kaj starigis koncentrejojn por eksterjuraj punado kaj enprizonado.{{sfn|Wachsmann|2015|pp=32–38}} Unu el la unuaj, tiu de [[Koncentrejo Dachau|Dachau]], malfermiĝis la 22an de marto 1933.{{sfn|Marcuse|2001|p=21}} Dekomence la koncentrejo enhavis ĉefe komunistojn kaj socialdemokratojn.{{sfn|Longerich|2012|p=155}} Aliaj fruaj prizonoj estis plifirmigitaj meze de 1934 en intenc-konstruitaj koncentrejoj ekster la urboj, regataj ekskluzive de SS.{{sfn|Wachsmann|2015|pp=84–86}} La koncentrejoj utilis kiel terurigilo por germanoj kiuj ne subtenis la naziisman reĝimon.{{sfn|Wachsmann|2015|p=5}} Laŭlonge de la [[1930-aj jaroj]], la juraj, ekonomiaj kaj sociaj rajtoj de judoj estis rapide malpliigitaj.{{sfn|Friedländer|1997|p=33}} La 1an de aprilo 1933, okazis Naziisma [[bojkoto]] de judaj negocoj.{{sfn|Friedländer|1997|pp=19–20}} En la 7a de aprilo 1933, oni aprobis la leĝon por la restaŭrado de la profesia [[Civila servo|civilservo]], kiu ekskludis judojn kaj aliajn "ne-Arjanojn" el la civila servo.{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|p=78}} Judoj estis apartigitaj el la praktiko de juraj profesioj, el la eldonado aŭ posedo de gazetoj, el aliĝo al la Asocio de Ĵurnalistoj, aŭ el posedo de bienoj.{{sfn|Friedländer|1997|pp=32–33}} En [[Silezio]], en marto 1933, grupo de homoj eniris en la tribunalo kaj batis judajn advokatojn; Friedländer verkis, ke en [[Dresdeno]], judaj advokatoj kaj juĝistoj estis fortrenitaj el la juĝejoj dum la juĝoj.{{sfn|Friedländer|1997|p=29}} Judaj studentoj estis limigitaj per kvotoj el partopreno en lernejoj kaj universitatoj.{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|p=78}} Judaj negocoj estis celitaj por fermo aŭ "arjanigo", nome deviga vendo al germanoj; el proksimume 50,000 jud-posedataj negocoj en Germanio en 1933, ĉirkaŭ 7,000 estis ankoraŭ jud-posedataj en aprilo 1939. Verkoj de judaj komponistoj,{{sfn|Friedländer|1997|p=134}} aŭtoroj kaj artistoj estis ekskluditaj el publikaĵoj, ludadoj kaj ekspozicioj per publikaj [[Bruligo de libroj en Nazia Germanio|amasbruligoj]] kaj [[ekspozicio]]j de [[Degenerita arto]].{{sfn|Evans|2005|pp=158–159, 169}} Judaj doktoroj kaj advokatoj estis dekomisiitaj aŭ devigitaj rezigni. La ''Deutsches Ärzteblatt'' (medicina gazeto) informis la 6an de aprilo 1933: "Germanoj estas traktotaj nur de germanoj."{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1459}} Germana judaro dum ekpotencigo de la nazioj estis dividita en sektoj - [[Ortodoksa Judismo|ortodoksaj]], [[Reformisma Judismo|liberalaj]], [[Asimilismo|asimilitaj]] kaj [[Cionismo|cionismaj]] - unuiĝis fronte al la pli kaj pli severa subpremado kaj kun la kuraĝiĝo de la aŭtoritatoj establis komunan [[tegmenta organizaĵo|tegmentan organizon]]: la "Nacia Reprezentantaro de Germanaj Judoj", gvidita fare de [[rabeno]] [[Leo Baeck]]. La organizo provis liveri solvojn al problemoj kiuj plimalboniĝis. Ekzemplo: en la fruaj jaroj de la naziismo, judaj studentoj daŭre frekventis ĝeneralajn lernejojn, sed suferspertis antisemitisman persekuton. Tial, ili iom post iom moviĝis al judaj lernejoj. En 1933, grupo de judaj artistoj establis la "Juda Kultura Asocion" en Berlino kun la aprobo de la aŭtoritatoj. Post tio, juda Simfonia Orkestro, Operejo kaj Teatro estis establitaj; Unue en Berlino, kaj poste ankaŭ en aliaj urboj.- tiuj asocioj ne longe ekzistis . Pro la plimalbonigaj cirkonstancoj, same kiel pro la instigo de judoj elmigri ekster Germanio fare de la naziaj aŭtoritatoj, multaj el ili decidis foriri. Dum la jaroj 1933–1939, 282,000 judoj fuĝis de Germanio - Pli ol duono de la judoj de Germanio en la tempo de la nazia ekpotenciĝo, kaj ĉirkaŭ 117 000 judoj fuĝis de Aŭstrio, kiu estis aneksita al Germanio (ĉirkaŭ du trionoj de la nombro de judoj). La plej multaj el la rifuĝintoj enmigris al Usono, Sudameriko, Israelo, kaj Britio. Kun la eksplodo de Dua Mondmilito la 1-an de septembro 1939, la eblecoj por judoj por elmigri ekster la [[Tria regno|Tria Regno]] estis konsiderinde reduktitaj, kaj antaŭ la fino de 1941 ili estis preskaŭ tute fermitaj. === Steriliga Leĝo ''Aktion T4'' (Aranĝo T4) === {{Ĉefartikolo|Aranĝo T4}} [[Dosiero:Neues Volk eugenics poster, c. 1937 (brightened).jpeg|eta|upright=0.9|La afiŝo (ĉirkaŭ 1937) diras: "60,000 [[Germana marko|RM]] estas tio kion tiu persono kun hereda malsano kostas al la komunumo en sia vivodaŭro. Civitano, tio estas ankaŭ via mono. Legu ''Neues Volk'', la ĉiumonata gazeto de la Oficejo de Rasa Politiko de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|Naziisma Partio]]."<ref>{{cite web |url=https://www.ushmm.org/propaganda/archive/poster-neues-volk/ |title=Poster promoting the Nazi monthly publication ''Neues Volk'' |work=Artifact Gallery |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |accessdate=5a de oktobro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006062728/https://www.ushmm.org/propaganda/archive/poster-neues-volk/ |archive-date=6a de oktobro 2017 |url-status=live}}</ref>]] La ekonomia premo de la [[Granda Depresio]] kondukis protestantajn "bonfarajn" organizojn kaj kelkajn membrojn de la germana kuracistaro defendi devigan [[steriligo]]n de "nekuraceble" mensaj kaj fizikaj handikapuloj,{{sfn|Evans|2004|pp=377–378}} nome personoj kiujn la Naziistoj nomis ''Lebensunwertes Leben'' (nevivinda vivo).{{sfn|Lifton|2000|p=21}} La 14an de julio 1933, estis aprobita la Leĝo por Evito de Heredmalsana Idaro (''Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses''), nome steriliga leĝo.{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1457}}{{sfn|Proctor|1988|pp=101–103}} ''The New York Times'' informis la 21an de decembro tiun jaron: "400,000 germanoj steriligotaj".<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1933/12/21/archives/400000-germans-to-be-sterilized-1700-hereditary-health-courts-will.html|titolo=400,000 Germans to be sterilized|alirdato=3a de junio 2019|familia nomo=Tolischus|persona nomo=Otto D.|dato=21-a de decembro 1933|verkaĵo=The New York Times}}</ref> Okazis 84,525 aplikojn fare de doktoroj en la unua jaro. La tribunaloj atingis decidon en 64,499 el tiuj kazoj; 56,244 estis favore al steriligo.{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1458}} Ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de nevolontaj steriligoj dum la tuto de la Tria Regno gamis el 300,000 ĝis 400,000.{{sfn|Proctor|1988|pp=106–108}} Oktobre 1939 Hitler subskribis "[[eŭtanazio]]n dekreton" reen-datita al la 1a de septembro 1939 kiu rajtigis ''Reichsleiter'' [[Philipp Bouhler]], nome estro de la Hitlera Kanzelierservo, kaj [[Karl Brandt]], nome persona kuracisto de Hitler, plenumi programon de nevolonta eŭtanazio. Post la milito tiu programo estis konata kiel [[Aranĝo T4]] (''Aktion T4''),{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|pp=142–149}} nomita laŭ la stratadreso Tiergartenstraße 4, nome adreso de la vilao en la Berlina kvartalo [[Tiergarten]], kie variaj organizoj koncernataj havis sidejojn.{{sfn|Kershaw|2000|pp=252–261}} T4 celis ĉefe plenkreskulojn, sed ankaŭ eŭtanazio de infanoj estis plenumita.{{sfn|Bloxham|2009|p=171}} Inter 1939 kaj 1941, 80,000 ĝis 100,000 mensmalsanaj plenkreskuloj en institucioj estis mortigitaj, same kiel 5000 infanoj kaj 1000 judoj, ankaŭ en institucioj. Estis ankaŭ intencitaj mortigejoj, en kiuj la mortoj estis ĉirkaŭkalkulitaj je 20,000, laŭ Georg Renno, deputita direktoro de la kastelo Hartheim, unu el la eŭtanaziejoj, aŭ 400,000, laŭ Frank Zeireis, komandanto de la koncentrejo Mauthausen.{{sfn|Lifton|2000|p=142}} Ĝenerale, la nombro de mensaj kaj fizikaj handikapuloj murditaj estis ĉirkaŭ 150,000.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=48}} Kvankam ne rekte ordonitaj partopreni, psikiatroj kaj multaj psikiatraj institucioj estis inkluditaj en la planado kaj plenumado de ''Aktion T4''.{{sfn|Strous|2007}} En aŭgusto 1941, post protestoj el la germanaj katolika kaj protestantaj eklezioj, Hitler teorie nuligis la programon T4,{{sfn|Lifton|2000|pp=90–95}} kvankam la handikapuloj plue estis mortigitaj ĝis la fino de la milito.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=48}} La medicina komunumo regule ricevis korpojn por esplorado; por ekzemplo, la [[Universitato de Tubingeno]] ricevis 1077 korpojn el ekzekutoj inter 1933 kaj 1945. La germana neŭrosciencisto Julius Hallervorden ricevis 697 cerbojn el unu hospitalo inter 1940 kaj 1944: "Mi akceptis tiujn cerbojn kompreneble. De kie kaj kiel ili venis al mi ne gravis."{{sfn|Hanauske-Abel|1996|pp=1458–1459}} === Nurenbergaj leĝoj, Juda elmigrado === {{Ĉefartikolo|Nurenbergaj leĝoj}} [[Dosiero:Jewish refugees at Croydon airport 1939.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Ĉeĥoslovakiaj judoj en la Flughaveno Croydon, Anglio, la 31an de marto 1939, antaŭ forportado.{{sfn|London|2000|p=161}}]] La 15a de septembro 1935, la germana parlamento [[Reichstag (institucio)|Reichstag]] aprobis la Leĝon de la Regna Civitaneco kaj la Leĝon por la Protekto de la Germana Sango kaj la Germana Honoro, konataj kiel la [[Nurenbergaj leĝoj]]. La unua establis, ke nur tiuj de "Germana aŭ parenca sango" povus esti civitanoj. Iu kun tri aŭ pliaj judaj geavoj estis klasita kiel judo.<ref name="USHMMNuremberg" /> La dua leĝo diris: "Geedziĝoj inter judoj kaj subuloj de la ŝtato de Germanio aŭ de rilata sango estas malpermesitaj." Ankaŭ la seksaj rilatoj inter ili estis krimigitaj; judoj ne rajtis dungi germanajn virinojn sub la aĝo de 45 en siaj hejmoj.{{sfn|Arad|Gutman|Margaliot|2014|p=78}}<ref name="USHMMNuremberg" /> La leĝoj koncernis judojn sed same estis aplikitaj al ciganoj kaj nigruloj. Kvankam ankaŭ aliaj eŭropaj landoj —Bulgario, Kroatio, Hungario, Italio, Rumanio, Slovakio kaj Francio de Vichy— aprobis similan leĝaron,<ref name="USHMMNuremberg">{{cite web |title=Nuremberg Race Laws |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nuremberg-laws |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510205529/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nuremberg-laws |archivedate=10a de majo 2019|url-status=live}}</ref> Gerlach notis, ke "Nazia Germanio adoptis pliajn kontraŭ-judajn leĝojn kaj regulojn landnivele (ĉirkaŭ 1500) ol ajna alia ŝtato."{{Sfn|Gerlach|2016|p=41}} Fine de 1934, 50,000 germanaj judoj estis forlasis Germanion,{{sfn|Fischel|1998|p=20}} kaj fine de 1938, proksimume duono de la germana juda loĝantaro estis elmigrinta,{{sfn|Gilbert|2001|p=285}} inter kiuj la [[dirigento]] [[Bruno Walter]], kiu foriris post oni diris al li, ke la [[koncertejo]] de la [[Berliner Philharmoniker]] estos bruligita se li dirigentos koncerton tie.{{sfn|Friedländer|1997|p=1}} [[Albert Einstein]], kiu estis en [[Usono]] kiam Hitler enpoviĝis, neniam revenis en Germanion; lia ŝtataneco estis nuligita kaj li estis elpelita el la [[Kaiser Wilhelm Societo]] kaj el la [[Prusa Akademio de Sciencoj]].{{sfn|Friedländer|1997|p=12}} Aliaj judaj sciencistoj, kiel [[Gustav Hertz]], perdis siajn instruistajn postenojn kaj forlasis la landon.{{sfn|Evans|2005|p=16}} === ''Anschluss'' === {{Ĉefartikolo|Anschluss}} [[Dosiero:03741Vienna1938.jpg|eta|upright=1.2|Marto aŭ aprilo 1938: Per amasa ĉikanado judoj estis devigitaj uzi siajn dentobrosojn por forlavi la pavimon en [[Vieno]].]] La 12an de marto 1938, Germanio [[Anekso|aneksigis]] Aŭstrion. Aŭstraj Naziistoj elrompis en vendejoj de judoj, ŝtelis el hejmoj kaj negocoj de judoj, kaj devigis judojn plenumi humiligajn agadojn kiel forlavi la stratojn aŭ purigi necesejojn.{{sfn|Cesarani|2016|pp=147–150}} Judaj negocoj estis "Arjanigitaj", kaj la leĝaj limigoj al judoj en Germanio estis trudaplikitaj ankaŭ en Aŭstrio.{{sfn|Cesarani|2016|pp=153–155}} En aŭgusto tiun jaron, la "Renomado-Leĝo" estis promulgita: ĉiu juda viro estis postulata aldoni la nomon "Israel" al sia nomo, kaj ĉiu virino estis postulata aldoni la nomon "Sara". Tiun monaton, [[Adolf Eichmann]] estis estrigita en la Centra Agentejo por la Juda Elmigrado en Vieno (''Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Wien'') kiu klopodis ĉefe trudkapti la riĉojn de migrodezirantaj judoj. Ĉirkaŭ 100,000 aŭstriaj judoj estis forlasintaj la landon maje 1939, kiel [[Sigmund Freud]] kaj lia familio, kiuj translokiĝis al [[Londono]], nur post esti senigita de mono kaj havaĵoj.{{sfn|Evans|2005|pp=659–661}} Multaj judoj perdis la intelektajn rezultojn de sia laboro kaj ankaŭ multaj suferis malfacilaĵojn en la landoj kien ili alvenis. En Francio okazis la [[Konferenco de Évian]] en julio 1938 fare de reprezentantoj de 32 landoj, kiel klopodo helpi la pliiĝantajn rifuĝintojn el Germanio kaj Aŭstrio, sed krom establi la tre senefikan Interregistaran Komitaton por Rifuĝintoj, malmulte estis plenumita kaj plej landoj partoprenintaj ne pliigis la kvoton de rifuĝintoj kiujn ili estis supozitaj akcepti.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=200}} === ''Kristallnacht (Kristala Nokto)'' === {{Ĉefartikolo|Polenaktion|Kristallnacht}} [[Dosiero:Le Mémorial aux juifs assassinés dEurope (Berlin) (2704805986).jpg|eta|upright=1.2|maldekstra|Potsdamer Straße 26, Berlino, la tagon post la ''[[Kristallnacht]]'', Novembre 1938.]] Post la okazaĵoj de la Polenaktion la naziaj aŭtoritatoj komprenis ke ilia celo, la evakuado de la Reich de judoj, ne estus atingita per laŭleĝaj rimedoj sole. La [[7an de novembro]] 1938, [[Herschel Grynszpan]], pola judo, pafis al la germana diplomato [[Ernst vom Rath]] en la germana ambasadejo en [[Parizo]], [[Reprezalio|reprezalie]] pro la forpelo de siaj gepatroj kaj fratoj el Germanio.{{sfn|Cesarani|2016|p=181}} Francio estis planinta procesi Grynszpan pro murdo, sed la germana invado en 1940 interrompis la proceson. Grynszpan estis kaptita de la germanoj, portita al Germanio kaj ekde tiam oni sciis nenion pri li.{{sfn|Friedländer|1997|pp=301–302}} Kiam vom Rath mortis la [[9an de novembro]], la germana registaro uzis lian morton kiel preteksto instigi tutregna pogromon kontraŭ la judoj. La registaro plendis al sia defendo, ke la pogromo estis [[spontanea]], sed fakte ĝi estis ordonita kaj planita de Adolf Hitler kaj [[Joseph Goebbels]], kvankam sen klara celo, laŭ David Cesarani. La rezulto, li verkis, estis "murdo, perforto, rabado, detruo de posedaĵoj kaj teroro je senprecedenca skalo".<ref>{{harvnb|Cesarani|2016|p=183}}; {{harvnb|Evans|2005|pp=581–582}}.</ref> Konata kiel ''[[Kristallnacht]]'' (aŭ "Nokto de Rompitaj Vitroj"), la atakoj de la 9a–10a de novembro 1938 estis parte plenumitaj de la [[Schutzstaffel|SS]] kaj la [[Sturmabteilung|SA]],{{sfn|Evans|2005|pp=583–584}} sed ankaŭ germanaj normaluloj aliĝis al tio; en kelkaj areoj, la perforto eĉ komenciĝis antaŭ la alveno de SS aŭ SA.{{sfn|Bloxham|2009|p=168}} Ĉirkaŭ 7500 vendejoj de judoj (el 9000) estis forrabitaj kaj atakitaj, kaj ĉirkaŭ 1000 [[sinagogo]]j estis damaĝitaj, bruligitaj kaj detruitaj. Grupoj de judoj estis devigitaj de la homamaso ariĝi por rigardi la brulon de iliaj sinagogoj; en [[Bensheim]] ili estis devigitaj danci ĉirkaŭ ĝi, kaj en [[Laupheim]] [[Surgenuiĝado|surgenuiĝi]] antaŭ ĝi.{{sfn|Cesarani|2016|pp=184–185}} Centoj da judoj mortis. La damaĝo estis ĉirkaŭkalkulita je 39&nbsp;milionoj da [[Reichsmark]].{{sfn|Cesarani|2016|pp=184, 187}} Cesarani verkis, ke "la etendo de la detruego ŝokis la loĝantaron kaj plifortigis la reĝimon."{{sfn|Cesarani|2016|p=183}} Ĝi ŝokis ankaŭ la ceteron de la mondo. ''[[The Times]]'' de Londono skribis la [[11an de novembro]] 1938: "Neniu eksterlanda propagandisto pretis makuli Germanion antaŭ la mondo povu superi la rakonton de la brulado kaj batado, de nigragvardiaj atakoj kontraŭ sendefendaj kaj senkulpaj personoj, kio sengraciigis tiun landon hieraŭ. Ĉu la germanaj aŭtoritatoj estis partio de tiu eksplodo aŭ ties povoj super publika ordo kaj [[Huligano|huligana]] minoritato ne estas tio kion ili fiere fanfaronas."<ref>{{cite news |title=A Black Day for Germany |work=The Times |issue=48149 |date=11a de novembro 1938 |page=15}}</ref> Inter 9a kaj 16a de novembro, 30,000 judoj estis senditaj al la koncentrejoj de [[Buchenwald]], [[Koncentrejo Dachau|Dachau]], kaj [[Sachsenhausen]].{{sfn|Evans|2005|p=591}} Kelkaj estis liberigitaj post semajnoj; komence de 1939, 2000 restis en la koncentrejoj.{{sfn|Cesarani|2016|p=200}} La germana judaro estis konsiderita kolektive respondeca por la redono de la damaĝo; ili ankaŭ devis pagi "elaĉetan imposton" de ĉirkaŭ mil milionoj da "Reichmark". Asekuraj pagoj por la damaĝo al iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj de la registaro. Dekreto de la 12a de novembro 1938 malpermesis ke judoj restu el ceteraj okupoj.{{sfn|Evans|2005|pp=595–596}} ''Kristallnacht'' markis la finon de ajna speco de juda publika aktiveco kaj kulturo, kaj la judoj faris ĉiujn eblajn baraktojn por foriri el la lando.{{sfn|Ben-Rafael|Glöckner|Sternberg|2011|pp=25–26}} === Resetlado === {{Ĉefartikolo|Haavara Interkonsento|Konferenco de Évian|Saint Louis (ŝipo)|Kindertransport}} Antaŭ la Dua Mondmilito, Germanio konsideris amasdeportadon el Eŭropo de la germana, kaj poste de la eŭropa, judaro.{{sfn|Friedländer |1997|pp=224–225}} Ĉu la plano estas serioze konsiderata, kaj ne nur propagandilo, estas tre dubinda. Inter la areoj konsiderataj kiel ebla resetlejo estis [[Mandata Palestino|Brita Palestino]] kaj, post la komenco de la milito, [[Madagaskaro|Franca Madagaskaro]],{{sfn|Friedländer|1997|pp=62–63, 219, 283, 310}} [[Siberio]], kaj [[Rezervejo|du rezervejoj en Pollando]].<ref>{{harvnb|Cesarani|2016|p=382}}; {{cite web |last=Cesarani |first=David |authorlink= |date=17a de februaro 2011 |title=From Persecution to Genocide |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/genocide/radicalisation_01.shtml |publisher=BBC |work=History: World Wars |accessdate=25a de septembro 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022182910/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/genocide/radicalisation_01.shtml |archive-date=22a de oktobro 2012 |url-status=live}}</ref> {{sfn|Cesarani|2016|p=414}} Palestino estis la nura loko al kiu la germana resetloplano produktis rezultojn, pere de la [[Haavara Interkonsento]] fare inter la [[Cionismo|Cionisma]] Federacio de Germanio kaj la germana registaro. Inter novembro 1933 kaj decembro 1939, la Interkonsento rezultis en la elmigrado de ĉirkaŭ 53,000 germanaj judoj, kiuj ricevis permeson transigi 100 milionojn da [[Reichsmark|RM]] el siaj havaĵoj al Palestino aĉetante germanajn varojn, kontraŭ la jud-organizita kontraŭ-Naziisma bojkoto de [[1933]].{{sfn|Nicosia|2008|pp=88–89}} == En diversaj landoj == === El Pollando === {{Ĉefartikolo|Invado en Pollando|Pogromoj de judoj en Lvovo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-134-0791-29A, Polen, Ghetto Warschau, Ghettomauer.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Muro de la [[Varsovia geto]] dividanta la Placon de la Fera Pordego, 24a de majo 1941; la Palaco Lubomirski (maldekstre) restis ekster la geto.]] Kiam Germanio invadis Pollandon la [[1an de septembro]] 1939, okazigante [[militdeklaro]]n fare de Francio kaj Britio, ĝi akiris kontrolon de aldonaj du milionoj da judoj, poste limigitaj al ĉirkaŭ 1.7 – 1.8 milionoj en la germania pola zono kiam Sovetunio [[Soveta invado en Pollandon|invadis Pollandon el oriento]] la [[17an de septembro]].<ref>{{harvnb|Browning|2004|p=12}}; {{harvnb|Crowe|2008|pp=158–159}}.</ref> La Germana armeo, nome la ''[[Wehrmacht]]'', estis akompanita de sep [[Schutzstaffel|SS]] [[Einsatzgruppen]] ("specialtaskaj fortoj") kaj "Einsatzkommando", nombre totale 3,000 homoj, kies rolo estis trakti kun "ĉiuj kontraŭ-germanaj elementoj en malamika lando malantaŭ la batalantaj trupoj". Plej el la komandanoj de la "Einsatzgruppen" estis profesiuloj; 15 el la 25 estroj estis doktoriĝintaj. Je la 29a de aŭgusto, du tagojn antaŭ la invado, ili jam estis havintaj liston de 30 000 personojn sendotajn al koncentrejoj. Dum la unua semajno de la invado, 200 personoj estis ekzekutitaj ĉiutage.{{sfn|Browning|2004|pp=16–17}} Laŭ letero datita el la [[21a de septembro]] 1939 el SS-''Obergruppenführer'' [[Reinhard Heydrich]], estro de la ''Reichssicherheitshauptamt'' (RSHA aŭ Regna Sekurec-oficejo), instrukciis al la ''Einsatzgruppen'' pri la maniero en kiu judoj devus esti traktitaj direkte al kion li nomis la "fina celo". La provizaĵoj inkludis kvar ĉefajn gvidliniojn: # Rapide koncentri la judojn en pluraj grandurboj proksime de fervojkruciĝoj, kaj tiel malplenigi (en nazia lingvo: "purigi") la teritoriojn de juda ĉeesto; # Ĉiu geto devis esti regata de ''[[Judenrat]]'', oŭ "Juda Konsilantaro de Maljunuloj", konsistanta el 24 viraj judoj kun loka influo.<ref>{{harvnb|Trunk|1996|pp=1–3}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Browning|2004|p=26}}.</ref> # La translokigo de jud-posedataj fabrikoj kaj komercoj al germanaj manoj, konsiderante la bezonojn de la okupacio kaj la armeo; # Estas devige sekrete konservi la serĉadon de la "finfina celo", kontraste al la praktikaj paŝoj, kiuj inkludis la gvidliniojn. Kelkajn semajnojn post la okupo de Pollando, la Germana Civila Administracio estis organizita, kaj gvidita fare de li. Li publikigis serion de ordoj kaj regularoj, inspiritaj per la letero, kies signifo kaj sekvoj estis: * La koncentriĝo de la judoj kaj ilia izoliteco (eĉ se unue ne kompleta) de la ĝenerala loka loĝantaro. * Detruo de la juda ekonomia infrastrukturo, kaj severa puno en kazoj de kaŝado aŭ kontrabando. * Absoluta neo de ĉiuj civitanrajtoj al judoj. * Detruo de kulturvivo, inkluzive de la malfermo de judaj instruejoj. * Markante judojn kun specialaj markostampoj, kiel ekzemple la [[Stelo de Davido|flava insigno]], arestoj, kidnapoj kaj publikaj humiligceremonioj. * Ampleksa uzo de judoj kiel trudlaboristoj en diversaj laborlokoj (ĉefe punlaboro). * Kontroli persekutadon kaj misuzon sen klaraj malpermesoj kaj permesoj. Malgraŭ planoj evakui la Trian Reich el judoj kaj aliaj grupoj, la ideo ekestis ekspluati la laborforton de la okupataj aŭ kondamnitaj popoloj laŭ rasa teorio, aŭ de tiuj perceptataj kiel "malamikoj de la reĝimo" ĝis ilia kompleta fizika erozio. La antaŭmilitaj laborpunejaj koncentrejoj ankaŭ estis funkciigitaj laŭ la ideo de ekstermado per laboro ([[germane]]: Vernichtung durch Arbeit). La laboristoj estis koncentritaj en baritaj tendaroj aŭ forigitaj de ili sub kontrolo (ekzemple, en la Varsovia geto), kaj estis dungitaj en plenumado de gamo da bezonoj de la naziaj aŭtoritatoj, precipe kiel parto de la militpenado, same kiel kun la intenco pliigi la rimedojn kaj havaĵojn de la germana nacio. Punlaborpunejoj estis starigitaj en Pollando kun la eniro de la germana armeo en la okupitajn teritoriojn. La laboristoj estis ekspluatitaj por la militpenado de Nazia Germanio: ili estis dungitaj en starigo de fortikaĵoj proksime de la limo kun Sovet-Unio, pavimado de vojoj, konstruado de pontoj kaj [[ŝvitlaborejo]] kaj industriaj fabrikejoj. La laboroj estis faritaj sen iu mona kompenso, kaj estis akompanitaj per [[humiligo]] kaj korpa damaĝo, sen ĉelaborejaj sekurecaj rimedoj. La vivaj, laboraj, vivaj kaj nutraj kondiĉoj en la laborpunejoj estis ekstreme malbonaj, kaj la kaptitoj ricevis nenion krom la provizo de siaj plej bazaj bazaj bezonoj. Tiel la fortoj de la trudlaboristoj estis rapide eroziitaj, kaj ili suferis de malsaneco kaj de morto je altaj procentoj. La germanoj eksendis judojn el la teritorioj kiujn ili estis ĵus aneksintaj (Aŭstrio, Ĉeĥoslovakio kaj okcidenta Pollando) al la centraj areoj de Pollando, kion ili nomis la [[Ĝenerala Gubernio]].{{sfn|Black|2016|p=29}} Por faciligi la kontrolon kaj deporti ilin, la judoj estis dekomence koncentritaj en [[geto]]j en la plej gravaj urboj.{{sfn|Browning|2004|p=111}} La germanoj planis krei Judan Rezervejon en sudorienta Pollando ĉirkaŭ la transira koncentrejo de [[Nisko]], sed la "Niskoplano" malsukcesis, parte pro la opozicio fare de [[Hans Frank]], la Ĝeneral-Guberniestro de la nova Ĝenerala Gubernio.{{sfn|Black|2016|p=31}} Meze de oktobro 1940 la ideo estis reprenita, tiam por la [[Lublina provinco]]. Resetlado pluis ĝis januaro 1941 sub regado de la SS oficiro [[Odilo Globocnik]], sed pluaj planoj por la Lublina Rezervejo malsukcesis pro loĝistikaj kaj politikaj kialoj.{{sfn|Cesarani|2016|pp=261–263, 266}}[[Dosiero:Lviv pogrom (June - July 1941).jpg|eta|Virino persekutata de junuloj armitaj per bastonoj dum la [[Pogromoj de judoj en Lvovo]], julio 1941, tiam Okupaciita Pollando, nune [[Ukrainio]].]]Estis kontraŭ-judaj pogromoj en Pollando jam antaŭ la milito, inklude ĉirkaŭ 100 urbojn inter 1935 kaj 1937,<ref>{{harvnb|Pohl|2019|p=32}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Gilbert|2004|pp=20–21}} kaj {{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1937/05/16/archives/antisemitic-rioting-spreads-in-poland-building-is-bombed-in.html|titolo=Anti-Semitic rioting spreads in Poland|dato=16a de majo 1937|verkaĵo=The New York Times|paĝo=30}}.</ref> kaj denove n 1938.{{sfn|Gilbert|2004|p=22}} En junio kaj julio 1941, dum la [[Pogromoj de judoj en Lvovo]] en la tiame pola urbo Lwów (nune [[Lviv]], Ukrajnio), ĉirkaŭ 6000 polaj judoj estis murditaj surstrate fare de la Ukrainia [[Milico|Popolmilico]] kaj de lokuloj.<ref>{{harvnb|Longerich|2010|p=194}}; {{harvnb|Himka|2011|pp=235–236}}.</ref> En Lvov (Lemberg), oni uzis pretekston ke la soveta [[NKVD]] estis antaŭe mortiginta ĉirkaŭ 3500 prizonulojn kaj estis subpreminta klopodon de ukraina ribelo fare de la [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj|OUN]], por komenci pogromojn profite de la okupado de la urbo fare de germanaj trupoj akompanantaj de ukrainaj naciistoj. Tiuj pogromoj okazigis la morton de almenaŭ 4000 personoj, ĉefe judoj kiel supozitaj aliancanoj de sovetoj, fare de lokanoj, dum germanoj observis sen interveni. Poste la Einsatzgruppe C ekkontrolis la organizadon de la amasmurdado: tiuj murdis 2500 ĝis 3500 judojn. Fine de julio, ukrainaj grupoj denove fifaris pluan pogromon subtenatan el la Germana Specialtaska Komando. Dum tiuj 'Petljura Tagoj' pli ol 2000 judoj estis murditaj en Lviv.{{sfn|Longerich|2010|p=194}} Aliaj 2500–3500 judoj mortis en amaspafado fare de Einsatzgruppe C.{{sfn|Longerich|2010|p=194}} Dum la Jedwabne pogromo la 10an de julio 1941, grupo de poloj en [[Jedwabne]] mortigis la urban judan komunumon, multaj el kiuj estis vive bruligitaj en grenstokejo.<ref>{{harvnb|Gross|2002|pp=60–63}}; {{harvnb|Musiał|2004|p=325}}.</ref> La atako eble estis planita de la [[Sicherheitsdienst|Germana Sekurecpolico]].{{sfn|Longerich|2010|p=196}} Longa debato pri la Jedwabne pogromo estis akrigita en 2001 per la publikigo de verko de la historiisto Jan T. Gross nome ''Neighbors: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland'', anglalingva traduko de la pola originala versio ''Sąsiedzi: Historia zagłady żydowskiego miasteczka''.<ref>{{harvnb|Polonsky|Michlic|2004|p=xiii}}; {{harvnb|Longerich|2010|p=196}}.</ref> ==== Getoj, judaj konsilantaroj ==== {{Ĉefartikolo|Judenrat |Ribelo en varsovia geto |Granda Kampanjo}} :''Kelkaj gravaj getoj: [[Varsovia geto|Varsovio]], [[Lodza geto|Lodza]], [[Krakova geto|Krakovo]], [[Bjalistoka geto|Bjalistoko]]'' [[Dosiero:Razzia_in_een_getto_(detail).jpg|eta|476x476ra|Sennoma juda knabo levas siajn manojn elprenita el bunkero en la varsovia geto - unu el la famaj bildoj de la holokaŭsto]] Germanoj establis getojn en Pollando, en la aneksigitaj teritorioj kaj en la zono de la Ĝenerala Gubernio, por enfermi la judojn.{{sfn|Black|2016|p=29}} Tiuj estis apartigitaj for el la ekstera mondo en diferencaj momentoj kaj pro diferencaj tialoj.{{sfn|Hilberg|2003|pp=216–7}} Komence de 1941, la Varsovia geto enhavis 445 000 personojn, el kiuj 130 000 el aliloke,{{sfn|Browning|2004|p=124}} dum la dua plej granda, nome la [[Lodza geto]], enhavis 160 000.{{sfn|Yahil|1990|p=165}} Kvankam la Varsovia geto enhavis 30 procenton de la totala loĝantaro de la urbo, ĝi okupis nur 2.5 procenton de ties areo, averaĝe ĉirkaŭ po naŭ personoj por ĉambro.{{sfn|Dwork|van Pelt|2003|p=239}} La amasa [[Troloĝiĝo|troloĝigo]], malbonaj higienaj instalaĵoj kaj manko de manĝo mortigis milojn. Ĉirkaŭ 43 000 loĝantoj mortis en 1941.<ref name="USHMMDepoWar">{{cite encyclopedia |title=Deportations to and from the Warsaw Ghetto |url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005413 |encyclopedia=Holocaust Encyclopedia |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004507/http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005413 |archive-date=21a de septembro 2012 |url-status=live}}</ref> ''Judenräte'' estis responsaj pri la ĉiutagaj getaj operacioj, kiel la distribuado de manĝaĵoj, de akvo, de hejtiloj, de sansistemo kaj de protekto, uzante malarmitan policon de la geto. La germanoj postulis el ili ankaŭ [[Konfisko|konfiski]] posedaĵojn, organizi [[trudlaboro]]n, kaj, finfine, faciligi deportadojn al ekstermejoj.{{sfn|Hilberg|1993|p=106}} La baza strategio de la judaj konsilantaroj konsistis en la klopodo minimumigi la perdojn kunlaborante kun la germanoj, subaĉetante oficirojn, kaj peticiante pli bonajn vivkondiĉojn.{{sfn|Hilberg|1993|p=170}} === El Sovetunio === {{Ĉefartikolo|Babij Jar}} === El Litovio kaj Latvio === Vidu artikolojn [[Forbruligo de la sinagogoj de Rigo]] kaj [[Masakro Rumbula]]. === El Rumanio === {{Ĉefartikolo|Pogromo de Iași}}https://es.wikipedia.org/wiki/Pogromo_de_Ia%C8%99i === El Jugoslavio (Kroatio kaj Serbio) === kroatoj kaj bosnianoj kiuj funkciis kadre de la [[Ustaše|Ustaŝe]] movado starigis koncentrejojn sen helpo de la germanoj, kaj eĉ funkciigis ilin mem. Meze de aŭgusto 1941 ili starigis la laborkoncentrejon "Karafia", kaj en novembro ili starigis la Jasenovac, kiu estis koncentrejo-ekstermejo ne regata de la nazioj. === El Italio === === El Grekio === === El Bulgario === === El Francio kaj la Beneluksaj landoj === {{Ĉefartikolo|Batalo de Nederlando|Batalo de Francio|Historio de judoj en Nederlando|Taglibro de Anne Frank|Rastado de la Vintra Ciklodromo}} [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-N0619-506, Paris, Jüdische Frauen mit Stern.jpg|eta|Judaj virinoj vestantaj la flavan markilon en la okupaciita [[Parizo]], junio 1942.]] En majo 1940, Germanio [[Batalo de Nederlando|invadis Nederlandon]], [[Luksemburgio]]n, [[Belgio]]n, kaj finfine [[Batalo de Francio|Francion]]. Post la kapitulaco de Belgio, la lando estis regata de germana militguberniestro, [[Alexander von Falkenhausen]], kiu aprobis kontraŭ-judajn politikojn kontraŭ 90 000 judoj, multaj el ili rifuĝintoj el Germanio aŭ Orienta Eŭropo.{{sfn|McKale|2002|p=164}} Francio havis proksimume 300 000 judojn, dividitajn inter la Germani-okupaciita nordo kaj la neokupaciitaj kunlaborismaj sudaj areoj de la [[Reĝimo de Vichy|Viŝia Francio]] (nomita tiel laŭ la urbo [[Vichy]]). La okupaciitaj regionoj estis sub la kontrolo de militista guberniestro, kaj tiel, kontraŭ-judaj politikoj ne estis aplikitaj tiom rapide, kiom estis en la areoj kontrolataj de Viŝia Francio.{{sfn|McKale|2002|pp=165–166}} En julio 1940, la judoj en partoj de [[Alzaco-Loreno]], kiuj estis aneksitaj al Germanio estis elpelitaj al Viŝia Francio.{{sfn|Zuccotti|1993|p=52}} La registaro de [[Viŝia Francio]] plenumis kontraŭ-judajn politikojn ankaŭ en [[Franca Alĝerio]] kaj en la du francaj [[protektorato]]j de [[Franca protektorato de Tunizio|Tunizio]] kaj [[Franca protektorato de Maroko|Maroko]].{{sfn|Bauer|2001|pp=256–257}} Tunizio havis 85 000 judojn, kiam la germanoj kaj italoj alvenis en novembro 1942; ĉirkaŭkalkulitaj 5000 judoj suferis devigan laboron.<ref>{{cite web |title=Tunisia |publisher=Yad Vashem |work=Shoah Resource Center |url=http://www.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205892.pdf |accessdate=20a de junio 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325211156/http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205892.pdf |archive-date=25a de marto 2009 |url-status=live}}</ref> La [[falo de Francio]] kondukis al la [[Madagaskarplano|Madagaskara Plano]] en la somero de 1940, kiam Franca [[Madagaskaro]] en [[Orientafriko|Sudorienta Afriko]] iĝis centro de diskutoj pri la deportado de ĉiuj eŭropaj judoj tien; oni supozis, ke la akraj vivkondiĉoj estus akcelintaj la mortojn.<ref>{{harvnb|Longerich|2010|pp=161–164}}; por mortakceloj, vidu ankaŭ {{harvnb|Browning|2004|pp=88–89}}.</ref> Kelkaj polaj, francaj kaj britaj estroj estis studantaj la ideon en la [[1930-aj jaroj]], same kiel germanaj estroj el 1938.{{sfn|Browning|2004|pp=81–82}} La oficejo de [[Adolf Eichmann]] ricevis ordonon esplori tiun eblon, sed ne estas pruvo de fakta planado ĝis post la malvenko de Francio en junio 1940.{{sfn|Browning|2004|pp=82–85}} La malkapablo de Germanio venki super Britio, kio estis evidenta al la germanoj ĉirkaŭ septembro 1940, malebligis movadon de judoj transmaren,{{sfn|Browning|2004|p=88}} kaj la germana [[Ministerio de Eksteraj Aferoj]] forlasis la planon en februaro 1942.{{sfn|Longerich|2010|p=164}} === El Hungario === [[Dosiero:Ferenc Szálasi.jpg|eta|maldekstre|220px|La hungaro [[Ferenc Szálasi]] akcelis la formorton de miloj da hungaraj judoj.]] La unuaj deportadoj de hungaraj judoj okazis en [[1941]] laŭ freŝa [[leĝo]], post ekatako kontraŭ Sovetunio. Tiam la registaro transportis la judojn – kiuj ne havis ŝtatanecon – al okupaciitaj teritorioj de Sovetunio. Tie la nazioj faris trudlaborojn en la fronto. La amasa deportado de la hungaraj judoj komenciĝis printempe, frusomere de 1944, post okupo de Hungario ([[19-a de marto]]) fare de Germanio. Inter la [[15-a de majo]] kaj [[9-a de julio]], la nazioj deportis – kun fervora helpo de la hungaraj oficistoj kaj [[ĝendarmo]]j – ĉ. 437.000 judojn al [[Aŭŝvico]]. La deportadon ĉesigis la guberniestro de Hungario, [[Admiralo]] [[Miklós Horthy]] je forta premo ambaŭflanke sed finfine li subiĝis al la minaco de la [[Aliancanoj]]. En tiu deportado suferis unuavice la provincaj judoj, la ĉefurbaj judoj plie saviĝis. La unuaj [[Ŝarĝa vagono|vagonoj]] forlasis Hungarion la [[28-a de aprilo|28-an de aprilo]], la amasa deportado okazis ekde la 15-a de majo. Post la nazia puĉo de [[Ferenc Szálasi]] ([[15-a de oktobro]] 1944), denove komenciĝis la perforta persekuto de la judoj. La judoj devis eĉ laborservi dum la milito kaj dum la plurtagaj piedmarŝoj multaj mortis. === El Nederlando === {{Ĉefartikolo|Historio de judoj en Nederlando}} [[Dosiero:Amsterdam Anne Frank.jpg|eta|dekstre|220px|Tiu [[statuo]] en Amsterdam rememoras [[Anne Frank]], la juda taglibristino kiu kaŝiĝis kun sia familio dum la Dua Mondmilito (kaj kiu estas reprezentata de unu ŝtono en Westerbork).]] En 1939, estis ĉirkaŭ 140,000 nederlandaj judoj loĝantaj en Nederlando, inter kiuj ĉirkaŭ 25,000 germanaj judaj rifuĝintoj kiuj abandonis Germanion en la [[1930-aj jaroj]] (aliaj fontoj postulas, ke ĉirkaŭ 34,000 judaj rifuĝintoj eniris en Nederlando inter 1933 kaj 1940, ĉefe el Germanio kaj Aŭstrio).<ref>[http://www.jhm.nl/jhm/documenten/InleidingEvV%20cd.eng.pdf Askhenazi Jews in Amsterdam]. Edward van Voolen. Alirita la 21an de Julio 2007.</ref> La Nazia okupforto metis la nombron de (rase) nederlandaj judoj en 1941 en ĉirkaŭ 154,000. En la Nazia censo, ĉirkaŭ 121,000 personoj deklaris, ke ili estas membroj de (Aŝkenaza) nederland-israela komunumo; 4,300 personoj deklaris ke ili estas membroj de ([[Sefardoj|Sefarda]]) portugal-israela komunumo. Ĉirkaŭ 19,000 personoj informis ke ili havas du judajn geavojn (kvankam ĝenerale oni supozas, ke proporcio de tiu nombro havas fakte tri judajn geavojn, sed malakceptis aserti tiun nombron pro timo ke ili estus viditaj kiel judoj anstataŭ kiel [[Judodevena miksrasulo (nazia Germanujo)|duonjudoj]] fare de la Naziaj aŭtoritatoj). En 1945, nur ĉirkaŭ 35,000 el ili estis ankoraŭ vivantaj. La preciza nombro de "tute judoj" kiuj survivis al la Holokaŭsto estas ĉirkaŭkalkulita en 34,379 (el kiuj 8,500 estis parto de ''[[interrasa geedzeco]]'' kaj tiele evitis deportadon kaj eblan morton en la [[naziaj koncentrejoj]]); la nombro de "duonjudoj" kiuj estis en Nederlando fine de la Dua Mondmilito en 1945 estis ĉirkaŭkalkulita en 14,545, la nombro de "kvaronjudoj" 5,990.<ref name="DEMOS March 2001">DEMOS Marto 2001. Alirita la 18an de Julio 2007 (nederlande) Arkivita en la 10a de Junio 2007 ĉe Wayback Machine.</ref> Ĉirkaŭ 75% el la judnederlanda loĝantaro mortiĝis, malkutima alta procento kompare al aliaj okupaciitaj landoj en okcidenta Eŭropo.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Persecution of the Jews in the Netherlands: A Comparative Western European Perspective|aŭtoro=JCH Blom|dato=Julio 1989|gazeto=European History Quarterly|volumo=19|numero=3|COI=10.1177/026569148901900302|paĝoj=333–351}}. Por pli ĵusaj publikaĵoj, vidu: Pim Griffioen kaj Ron Zeller, "Comparison of the Persecution of the Jews in the Netherlands, France and Belgium, 1940-1945: Similarities, Differences, Causes", en: Peter Romijn et al., ''The Persecution of the Jews in the Netherlands, 1940–1945. New Perspectives''. Amsterdam: Amsterdam University Press/Vossius Pers/NIOD, 2012, 55–91. Pim Griffioen and Ron Zeller, "Anti-Jewish Policy and Organization of the Deportations in France and the Netherlands, 1940–1944: A Comparative Study", ''Holocaust and Genocide Studies'' 20 (3), Vintro 2006, 437–473.</ref> Ankaŭ ne-nederlandaj judoj estis senditaj al [[Westerbork]]. Aldone, ĉirkaŭ 15,000 judoj estis senditaj al laborejoj. Deportadoj de judoj el Nederlando al Pollando kaj Germanio ekis la 15an de junio 1942 kaj finis la 13an de septembro 1944. Finfine ĉirkaŭ 101,000 judoj estis deportitaj en 98 transportoj el Westerbork al la koncentrejoj en: [[Auschwitz]] (57,800; 65 transportoj), [[Sobibor (koncentrejo)|Sobibor]] (34,313; 19 transportoj), [[Bergen-Belsen]] (3,724; 8 transportoj) kaj [[Theresienstadt]] (4,466; 6 transportoj), laŭ kio plej el ili estis murditaj. Aliaj 6,000 judoj estis deportitaj el aliaj lokoj (kiel [[Vught]]) en Nederlando al la koncentrejoj en: Germanio, Pollando kaj Aŭstrio (kiel [[Koncentrejo Mauthausen-Gusen|Mauthausen]]). Nur 5,200 survivis. La [[nederlanda rezistado]] kaŝis ĉirkaŭ 25,000–30,000 judojn; finfine, ĉirkaŭkalkule 16,500 judoj sukcesis survivi la militon kaŝinte. Ĉirkaŭ 7,000 al 8,000 survivis fuĝinte al landoj kiaj [[Hispanio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], kaj [[Svisio]], aŭ geedzinte al ne-judoj (kio savis ilin el la deportado kaj ebla morto). Samtempe, estis substanca kunlaborado kun la Nazioj fare de membroj de la nederlanda loĝantaro, kiel la Amsterdam-urba administracio, la nederlanda municipa polico, kaj la nederlandaj fervojistoj, kiuj helpis transporti kaj deporti judojn. === El Albanio === Ĵusaj esploroj montris, ke en [[Albanio]], male al aliaj landoj de Eŭropo, pro heredo fare de [[Otomana Imperio|otomanoj]] de tradicia [[toleremo]] al [[judoj]], eĉ estante la lando okupaciita unue de Italio, kaj poste de Germanio, apenaŭ okazis Holokaŭsto dum la [[Dua Mondmilito]]. La lokaj judoj ne estis subpremitaj kaj eksterlandaj judoj trovis rifuĝon en Albanio, pro kio Albanio estis unu el malmultaj landoj de Eŭropo en kiu la juda komunumo kreskis en tiu epoko. Poste, en la komunisma epoko tiu komunumo suferis la saman persekutadon kiel aliaj religiaj komunumoj kaj post la falo de tiu reĝimo la komunumo elmigris bloke al [[Israelo]].<ref>Tomasz Kamusella, "Albanio: la sola eŭropa lando sen antisemitismo", tradukita de Bardhyl Adem Selimi, [[Sennacieca Revuo]], (1385-1386), 2020, pp. 24-37.</ref> === Deportado el la ceteraj landoj === Resume, en ĉiuj landoj okazis deportadoj, kie Germanio havis potencon aŭ grandan influon. La unusola escepto estis en [[Bulgario]], kie oni kuraĝe respondis neon al la germana ideo. En [[Kroatio]] kaj en [[Slovakio]] en 1942 oni finfaris la deportadojn. En la satelitaj landoj sen "helpemo" de la lokaj instancoj kaj personoj la deportadoj nur parte estus faritaj. === El Libio kaj Tunisio === === Kontraŭjudaj okazaĵoj fare de pronaziaj registaroj === {{Ĉefartikolo|Ŝanhaja geto|Farhud}} == Koncentrejoj kaj ekstermejoj == [[Dosiero:Buchenwald Corpses 07511.jpg|eta|maldekstre|300px|Usonaj soldatoj rigardas amason de kadavroj ĵus trovitaj en la ĵus liberigita koncentrejo Buchenwald en Aprilo 1945.]] La diversaj kontraŭjudaj fiagadoj dum la 1930-aj jaroj kondukis al la starigo de [[koncentrejo]]j en Nazia Germanio, la unua inter ili estis [[Koncentrejo Dachau]] kie ekde la unuaj monatoj de la nazia reĝimo judoj estis murditaj, kaj poste en la okupaciitaj landoj dum la [[Dua Mondmilito]], kie oni arigis judojn por disponigi amase el la tuta loĝantaro, forrabi iliajn havaĵojn, ekspluati ilian laborforton, humiligi ilin kiel popolo kaj finfine formortigi ilin. Tio estis procezo de diversa evoluo, rezultoj kaj interveno de multaj militistaj, civilaj, sansistemaj, germanaj kaj surlokaj, eĉ judaj, agantoj. Ĉiuokaze la lasta celo estas forigi el la tuta Eŭropo la judajn loĝantarojn, akuzitajn senbaze de ĉiuj tiamaj malbonoj kaj historie kongrue kun antisemitismaj sintenoj jarmilaj. La nocio de la [[fina solvo de juda demando]] en la nuna senco aperis unuafoje ĉe [[Hermann Göring]], en letero al [[Reinhard Heydrich]], la 31-an de julio 1941. Post [[invado en Pollandon|atako de Germanio al Pollando]] la 1-an de septembro 1939 (Operaco Fall Weiss), kaj poste la 22-an de junio 1941 al [[Sovetunio]] ([[Operaco Barbaroso]]) sub la germana [[okupado]] ektroviĝis multe da personoj juddevenaj. Decidojn pri la teknikaj detaloj estis priparolitaj dum la [[Wannsee-konferenco]], la 20-an de januaro 1942. Kunvenis en tiu konferenco 15 altrangaj funkciuloj de [[Nazia Germanio]] en vilao borde de la lago ''[[Großer Wannsee]]'' en la sudokcidento de [[Berlino]], por detale organizi la Holokaŭston, do la amasmurdon de la eŭropaj [[judo]]j kaj certigi pri tio la [[Kunlaborado|kunlaboron]] de ĉiuj naziaj instancoj. Gvidanto de la konferenco estis la [[Schutzstaffel]]-"ĉefgrupgvidanto" [[Reinhard Heydrich]]. La finan solvon oni realigis antaŭ ĉio pere de speciale establitaj [[ekstermejo]]j, komencante de la [[masakro]] en [[Kamjanec-Podilskij]], kie dum du tagoj aŭguste 1941 oni murdis 23 600 judojn. En la [[Dua Mondmilito]] germanaj nazioj kaj iliaj [[kunlaborismo|kunlaborantoj]] murdis laŭ diversaj taksoj pli-malpli 6 milionojn de eŭropaj [[judoj]]. Precipa celo de la konferenco kontraŭe al vaste disvastiĝinta opinio ne estis decidi la Holokaŭston - tiu decido per la amasmurdoj de judoj en la nazie okupitaj ŝtatoj de centra kaj orienta Eŭropo dum la jaro [[1941]] fakte jam ekzistis ekde pluraj monatoj - sed fundamente organizi kaj kunordigi la deportadon de la tuta juda loĝantaro de Eŭropo por amasmurdado al ekstermejoj en Orienta Eŭropo. La partoprenantoj decidis pri la temposkemo por la pluaj amasmortigadoj. == Liberigo de la koncentrejoj == {{Ĉefartikolo|Marŝo de morto}} [[Dosiero:Mauthausen_survivors_cheer_the_soldiers_of_the_Eleventh_Armored_Division.jpg|eta|Tankoj de la 11-a usona kirasita divizio estas enpaŝantaj en koncentrejon Mauthausen; la fotografio estis farita la 6-an de majo 1945]] La koncentrejo [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] estis liberigita fare de la [[Ruĝa Armeo]] la [[27-an de januaro]] en [[1945]]. Dum antaŭaj monatoj [[germanoj]] persiste forviŝis spurojn de sia [[genocido]], interalie murdis [[judoj]]n el [[Sonderkommando]] (servistoj de [[krematorio]]j kaj [[gasĉambro]]j), likvidis kavaĵojn kun cindroj de homoj, bruligis dokumentojn, eksplodigis krematoriojn, eĉ - krom rabitaj de la viktimoj havaĵoj - forveturigis al Germanio teknikajn aparatojn el krematorioj kaj fornohaloj. La tendaroj de Mauthausen-Gusen estis lastaj, kiuj estis liberigitaj dum la [[Dua Mondmilito]]. La [[5-an de majo]] [[1945]] venis en la tendaron Mauthausen soldatoj de la 41-a esploriga taĉmento de la 11-a usona kirasita divizio. Tiuj ĉi taĉmentoj malarmigis la policanojn kaj ili forlasis la tendaron. Plimulto de anoj de SS jam forkuris el la tendaro antaŭ ties liberigo; sed proksimume tridek, kiuj restis, estis fare de la arestitoj mortbatitaj; simila nombro de mortbatitoj estis ankaŭ en Gusen II. Ĝis la [[6-a de majo]] estis escepte de 2 tenadroj en [[Loiblpass]] liberigitaj fare de usona armeo ĉiuj restantaj subkoncentrejoj de la tendarkomplekso Mauthausen-Gusen. == Rolo kaj pozicio de la katolika eklezio == [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1983-0825-303, Gedenkstätte Buchenwald, Wachturm, Stacheldrahtzaun.jpg|eta|[[Gvatoturo]] en [[Buchenwald]], foto de 1983.]] En septembro 1943, en la koncentrejo-gasejo de Dachau nombriĝis registrataj 2644 katolikaj [[sacerdoto]]j de 24 landoj (el tiuj 868 ne plu revenis). Entute oni kalkulis ke tie estis mortigitaj 2579 katolikaj pastroj, 109 [[evangelia]]j pastoroj kaj 22 ortodoksaj popoj. Aliaj fontoj trovis, ke ĉe la ”blokoj” 26 kaj 28 estis ”gastigitaj” 2644 germanaj kaj 2044 polaj pastroj. (Laŭ historiaj esploroj de historiistino Evghenjia Tokareva).[http://www.lager.it/dachau.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722041229/http://www.lager.it/dachau.html |date=2011-07-22 }}, [http://it.wikipedia.org/wiki/Campo_di_concentramento_di_Dachau kun speciala sektoro por pastroj] === Dum la Holokaŭsto === La [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]] plurfoje, eĉ publike, rifuzis kaj kondamnis naziismon. Menciinda estas la legado, samtempa en ĉiuj germanaj katolikaj preĝejaj [[pupitro]]j, de la [[encikliko]] ''[[Mit brennender Sorge]]''<ref>[http://www.vatican.va/holy_father/pius_xi/encyclicals/documents/hf_p-xi_enc_14031937_mit-brennender-sorge_it.html LETTERA ENCICLICA ''MIT BRENNENDER SORGE'' DEL SOMMO PONTEFICE PIO XI]</ref> ({{eo}} ''Kun brula zorgo'') de la Papo [[Pio la 11-a]] je la {{dato|14|marto|1937}}. La epizodo okazis kelkajn tagojn post la publikigo de la [[encikliko]] kaj kaŭzis perfortan reagon de la nazia reĝimo kontraŭ la katolikaj institucioj. Intervenoj kaj kondamnoj estis lanĉitaj el diversaj episkoparoj. Tuj post la tiel nomata [[kristala nokto]] la [[Ŝtatsekretaria Ofico de la Apostola Seĝo|vatikana Ŝtatsekretario]], [[kardinalo]] Pacelli, kiu sekve fariĝu la Papo [[Pio la 12-a]], urĝis ĉe tutmondaj espiskoparoj, por ke la judoj trovu rifuĝon kaj protekton.<ref>[http://paparatzinger2-blograffaella.blogspot.com/2009/03/pio-xii-e-gli-ebrei-il-testo-del.html ''Pio XII e gli ebrei (Pio la 12-a kaj la judoj)'']{{it}}</ref> La [[31-an de marto]] 1939 kardinalo, [[episkopo]] de [[Munkeno]], [[Michael von Faulhaber]] (kiu aparte kunlaboris kun la nazia reĝimo), kun aprobo de la Vatikano, sukcese pledis por ke la Brazila Prezidento rezervu tri mil anonimajn [[vizo]]jn por «katolikoj nearjaj». La katolika asocio St. Raphael, sekreta mano de la episkoparo germana, antaŭ ol esti malkovrita kaj malfondita de la reĝimo, en 1941 ruze aranĝis elpatrujiĝon de plurmiloj da judoj (vidu Mikael Hesemann, ''Contro la Chiesa'', Kontraŭ la eklezio). En 1942 la papo energie protestis kontraŭ la registaro de [[Vichy]] pro «senhumanaj arestoj kaj deportadoj de judoj de la zonoj okupitaj». Pro tiu papa protesto [[Joseph Goebbels|Goebbels]] forkolume difinis la papon "protektanto de hebreoj". La episkopo de [[Utrecht]] (Nederlando) reagis pro la aresto kaj deportado de judoj malgraŭ la promeso, fare de la germana armeo, ke judoj kristaniĝintaj ne estos trudizolitaj. Protesto kiu faligis sur katolikojn persekutitajn kun la mortigo ankaŭ de la filozofino [[Edith Stein]] kaj montris kiu estus la rezulto de protestoj kiuj ajn. Papo [[Pio la 12-a]], antaŭ la [[Kardinala Kolegio|kardinala kolegio]], la [[2-an de junio]] 1943, aludante al tiu fakto, kaj al aliaj similaj, komprenigis ke kiu ajn lia gesto ŝajnas provoki la plej malbonan. La 16-an de oktobro 1943, dum la amasa arestado kaj deportado, al Germanio, de romaj judoj, diplomatoj protestis kaj en Berlino kaj ĉe la germana ambasadejo en Romo. Li ne sukcesis bloki la deportadon de 1035 judoj, sed sekrete dissendis inviton al la ekleziaj strukturoj por ke ili sekrete gastigu hebreojn. Postmilite, multaj el tiuj hebreoj publike dankis la papon kaj la rabeno de Romo [[Israel Zolli]] eĉ [[Konverto (religio)|konvertiĝis]] al [[Kristanismo]]. Estis en tiu okazo, somere de 1944, kiam la papo Pio la 12-a, kiel registrite en diversaj tiamaj dokumentoj, diris: «Laŭ jarcentoj la judaro estis maljuste traktika kaj malŝatita, tempo estas, ke hebreoj estu traktitaj kun justeco kaj [[humaneco]]… Jam [[Sankta Paŭlo]] diris ke la hebreoj estas niaj fratoj…». Kelkaj katolikaj pastroj estas nun honoritaj per la mencio en [[Yad Vashem]] pro sia agado defendanta judojn. Por ĉiuj unu: plurfoje ili, subtenate de la [[Sankta seĝo]], obtenis de sudamerikaj registaroj centojn kaj centojn da anonimajn vizojn, kiuj poste estis utiligitaj por fugigi judojn. Historiistoj malkovris centojn da similaj sintenoj (oni vidu la draman vikarion<ref>[http://www.corriere.it/Primo_Piano/Spettacoli/2007/05_Maggio/10/vicario_pio_xii_olocausto.shtml ''Il Vicario. Torna il teatro che accusa (La Vikario. Revenas la teatro, kiu akuzas)'']{{it}}</ref> Rolf Hochhuth<ref>[http://www.hdg.de/lemo/html/biografien/HochhuthRolf/biografieHochhuthRolf.html Biographie: Rolf Hochhuth]</ref>). === Reagoj kaj sintenoj en la eklezio post la Holokaŭsto === Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] dum sia vizito ĉe la [[Muro de lamentadoj]] diris: «…ni estas dolorplenaj, ho [[Dio]], pro la konduto de tiuj, kiuj laŭire tra la historio suferigis tiujn ĉi filojn, kaj al vi pardonpetante, ni volas engaĝiĝi en vera frateco kun la popolo de la Interligo.».<ref name="esperanto.be">{{eo}} [https://www.esperanto.be/fel/publika/009762p.php Zecchin A. La papo pardonpetas // Monato. 2009. N 4. p. 13]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> En novembro 2008 la denaska brita episkopo [[Richard Williamson]], kiu en 1988 estis [[Ekskomuniko|ekskomunikita]] pro internekleziaj malkonkordoj, diris al sveda televido: «Mi kredas, ke ne estis gasĉambroj dum la Dua Mondmilito». Laŭ li pli ol «300.000 judoj pereis en Naziaj koncentrejoj, sed neniu el ili en gasĉambroj».<ref name="Angela Merkel protestas">{{eo}} [http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1380:angela-merkel-protestas-al-vatikano-pri-holokasto&catid=66:socio&Itemid=91 Angela Merkel protestas al Vatikano pri Holokaŭsto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111070315/http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1380:angela-merkel-protestas-al-vatikano-pri-holokasto&catid=66:socio&Itemid=91 |date=2012-01-11 }}</ref> La 21-an de januaro 2009 la papo [[Benedikto la 16-a]] nuligis la ekskomunikon de 67-jaraĝa Richard Williamson ankaŭ tri aliaj membroj de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]].<ref>{{eo}} [http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:la-papo-nuligas-ekskomunikon-de-integrismaj-episkopoj&catid=66:socio&Itemid=91 La Papo nuligas ekskomunikon de integrismaj episkopoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111134628/http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&view=article&id=1360:la-papo-nuligas-ekskomunikon-de-integrismaj-episkopoj&catid=66:socio&Itemid=91 |date=2012-01-11 }}</ref> La vortoj fare de Richard Williamson kaj la decido de la papo kaŭzis tutmonde multajn protestojn. La papo tuj diris, ke li ne estis informita pri tiuj opinioj de Williamson.<ref>{{eo}} [http://www.radio-vatikana-esperanto.org/elsendo.php?d=2009-01-25 Elsendo de Radio Vatikana (2009-01-25)]</ref> Tamen la 27an de januaro Ĉefa Rabenaro de Israelo ŝiris la rilatojn kun [[Vatikano]]. La [[Kanceliero de Germanio|germana kancelierino]] [[Angela Merkel]] deklaras: «Laŭ mia opinio ĉi tiuj klarigoj ankoraŭ ne sufiĉas». Laŭ ŝi: «Ĉi tion oni ne lasu pasi sen sekvoj… Ĉi tio estas ne nur afero, laŭ mia opinio, por la Kristana, Katolika kaj Juda komunumoj en Germanio sed la Papo kaj la vatikana ŝtato devus nepre klarigi sendubasence, ke [[Neado de la Holokaŭsto|nei la Holokaŭston]] ne eblas».<ref name="Angela Merkel protestas" /> La 12an de februaro la papo Benedikto la 16-a elpaŝis antaŭ la membroj de la Konferenco de prezidantoj de la plej elstaraj usonaj hebreaj organizaĵoj en la vatikana [[Konsistorio|Konsistoria]] Salono kaj diris: «Kiel faris [[Johano Paŭlo la 2-a|Vojtyla]], mi pardonpetas». Li ankaŭ memorigis la vortojn de Johano Paŭlo la 2-a kaj aldonis: «La malamo kaj malŝato manifestitaj en la Ŝoaho estis [[Krimoj kontraŭ la homaro|krimoj kontraŭ Dio kaj kontraŭ la tuta homaro]]… Kompreneblas, ke kiun ajn provon nei aŭ minimumigi tiun teruran krimon oni ne toleru kaj ne akceptu… La ŝoaho estu admono kontraŭ forgeso kaj obskurigo…».<ref name="esperanto.be" /> Kelkaj tagoj post tio Avner Shalev, prezidanto de [[Yad Vashem]], komentis: «Temas pri mesaĝo ege grava por la tuta mondo.» == Post la Holokaŭsto, la angoroj de la memoro == [[Dosiero:Buchenwald Ploemnitz Cemetery.jpg|eta|250px|post milita tombejo de [[Buchenwald]], verŝajne al la liberigitaj kiuj baldaŭ poste mortis. La granda plejmulto el la viktimoj estis entombitaj en [[amastombo]]j]] La holokaŭsto estas konsiderata nuntempe unu el la plej teruraj okazoj de intenca [[genocido]] en la historio de la homaro, kaj ĝi multe ŝokis la konscion ne nur de la eŭropanoj, kiel najbaroj de la afero, sed de la tuta mondo. Nuntempe ekzistas ankoraŭ kelkaj historiistoj, ekzemple la brita [[David Irving]], kiuj provas nei la okazon de la naziisma genocido, sed ĉi tiuj tiel nomataj ''negaciistoj'' neniam povis kaŝi la historiajn faktojn. Tio, kio movas ĉi tiujn historiistojn, estas ofte [[antisemitismo]] aŭ simpatio por [[naziismo]]. Ekzistas multaj libroj verkitaj de travivintoj de la Holokaŭsto, inkluzive de la verkaĵoj de la italo [[Primo Levi]]. La hebrea esprimo por ĉi tiu [[genocido]] estas '''Ŝoaho''' (שואה). Ĝia [[Biblio|biblia]] signifo estas proksimume "katastrofo" aŭ ‹detruo›. Sub la influo de la angla, multaj lingvoj alprenis la nomon ''holokaŭsto'', devenante el la [[helena lingvo]]; ĝi signifas ‹tuta elbruligo› (ὅλος ‹tuta›, καυστός ‹bruligita›) aŭ eĉ ‹brulofero› (greka verbo: ὁλοκαυτεῖν). En kelkaj lingvoj la parencaj vortoj ŝajnas [[eŭfemismo|eŭfemismaj]], sed multlingve ĝi fariĝis senpera referenco al la naziisma amasbuĉado kaj do perdis ĉian eŭfemisman ŝajnon – la antaŭa signifo eĉ perdiĝis. === Heredaĵo kaj memoraĵoj === {{Div col|cols = 2}} * [[Florida Holokaŭsta Muzeo]] * [[Holokaŭsta Eduka Centro (Japanio)]] * [[Holokaŭsta Memora Centro (Miĉigano)]] * [[Holokaŭsta Memora Centro por la Judoj de Makedonio]] * [[Holokaŭsta Memora Sinagogo]] de Moskvo * [[Holokaŭsta Memoriga Muzeo en Auŝvico]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Grekio]] en [[Tesaloniko]], [[Grekio]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Los-Anĝeleso]] * [[Holokaŭsta Muzeo de Romo]] * [[Honkonga Centro pri la Holokaŭsto kaj Toleremo]] * [[Jad Vaŝem]] * [[Juda Holokaŭsta Muzeo de Melburno]] * [[Memora Centro de la Holokaŭsto (Budapeŝto)|Memora Centro de la Holokaŭsto]] * [[Memora Centro pri la Holokaŭsto de Montrealo]] * [[Memora halo de Chiune Sugihara]] * [[Memorigaĵo de la Ŝoaho]] * [[Muzeo de Holokaŭsto de Ilinojso kaj Eduka Centro]] * [[Muzeo de Juda Heredo (Novjorko)]] * [[Muzeo de la Holokaŭsto de Kuritibo]] * [[Muzeo de la Holokaŭsto (Bonaero)]] * [[Muzeo de la Holokaŭsto (Gvatemalurbo)]] * [[Muzeo de la Riga Geto]] * [[Nacia Muzeo de Itala Judismo kaj la Ŝoaho]] en [[Ferrara]] * [[Nacia Muzeo de la Holodomora-Genocido]] en [[Kievo]] * [[Nederlanda Nacia Holokaŭsta Muzeo]] * [[Rusa Centro pri Esploro kaj Edukado de la Holokaŭsto]] * [[Usona Holokaŭsta Memora Muzeo]] * [[Virginia Holokaŭsta Muzeo]] {{Div col end}} == Datoj de cigana holokaŭsto == * 1926, Bavario: Leĝo kontraŭ «ciganoj, vagabondoj kaj laborevitantoj» * 1936: kolekto de ciganoj antaŭ la Berlina Olimpio al cigana kampadejo * ĝis 1941 forpelo poste neniigo * 1941: neniigo en Treblinka, Sovetunio * 1942: Lodz: neniigo en gasaj ŝarĝaŭtoj * 1942–44: neniigo en [[Aŭŝvico]] (23.000 ciganoj el 15 landoj) * 1944.08.02.: mortis 2.897 ciganoj en Aŭŝvico == Atestantoj de holokaŭsto == * [[Jules Schelvis]] * [[Witold Pilecki]] * [[Jankiel Wiernik]] * [[Arnold Mostowicz]] * [[Jan Karski]] * [[Elie Wiesel]] * [[Primo Levi]] * [[Paul Celan]] * [[Abraham Sutzkever]] * [[Rudolf Kasztner]] * [[Simon Wiesenthal]] * [[Samuel Willenberg]] ==La neologismo Holokaŭsto== La vorto ''holokaŭsto'' ne aperas en frua Esperanto, eĉ ne en la biblia signifo. En Levitiko 6:9 aperas ''la '''brulofero''' restu sur la fajrujo sur la altaro dum tuta nokto''. Laŭ [[Bernard Golden]]<ref>Bernard GOLDEN. [[Boletín]] n304 (jan 1992), pĝ. 10-12</ref> [[Ido]] akceptis la formon la vorton ''holokausto'' en 1911-1912 kaj [[Novial]] ''holokaŭste'' en 1930, do antaŭ la Dua Mondmilito, kiel ''religia brulofero''. Male, en Esperanto, la vorto aperas nur 1963, do post la historia tragedio, ĉe la angla-esperanta vortaro de [[Fleming Fulcher]] kaj [[Bernard Long]]. Tio verŝajne signifas, ke oni ekuzis ĝin pli frue, sed, ĉiukaze nur post la milito. Jam en 1975 [[Julius Balbin]] verkis poemon titolitan "[[La Vorto]]", en kiu li demandis, kial "holokaŭsto" ne estas registrita en [[PIV]]. Samjare vortaristo, [[Rikardo Ŝtalo]] ([[Richard Stahl]]) inkludis ĝin en sia [[Ĉiutagaj vortoj kun difinoj]] kun la sekva difino: "gentocido per fajro, forbruligo de amasaj viktimoj, alikredantoj k.s." == Filmoj == * [[1945 (filmo de 2017)]] * [[Schindler's List]] * ''[[Shoah (filmo)|Ŝoah]]'' de [[Claude Lanzmann]] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 2}} * [[Porajmos]] * [[Aranĝo T4]] * [[Eŭropa Memor-Tago pri Viktimoj de Stalinismo kaj Naziismo]] * [[Fina solvo de juda demando]] * [[Holokaŭsta inversigo]] * [[Internacia Holokaŭsta Memora Alianco]] * [[Juda Virtuala Biblioteko]] * ''[[Judenrat]]'' * [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]] * [[Listo de naziaj koncentrejoj]] * ''[[Maus]]'' * [[Memoraj Tagoj de Holokaŭsto]] * [[Monumento por la murditaj judoj de Eŭropo]] * [[Naziaj koncentrejoj]] * [[Negado de la Holokaŭsto]] * [[Babij Jar#Memorceremonio de la Babij Jar Masakro 2016|Ekzekutejoj en Orienta Eŭropo dum la Dua Mondmilito]] * [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto]] * [[Pogromo]]j * [[Savo de danaj judoj]] * [[Sonderkommando]] * [[Stumbliga ŝtoneto]] * [[Tago de la memoro]] * [[Varsovia geto]] * [[Wannsee-konferenco]] * [[Michel Kichka#Biografio|Michel Kichka]] * [[Anne Frank]] * [[Petr Ginz]] * [[Dawid Rubinowicz]] * [[Ŝarĝa vagono]] {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == {{Div col|cols = 3}} * [https://stanobelov.blogspot.com/2018/10/la-knabo-en-striita-pijamo-rakontu-al.html “La knabo en striita piĵamo” – rakontu al infanoj pri Holokaŭsto!] * Arad, Yitzhak (1999) [1987]. [https://archive.org/details/belzecsobibortre00yitz Belzec, Sobibor, Treblinka: The Operation Reinhard Death Camps.] Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21305-1. * ——— (2009). The Holocaust in the Soviet Union. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-4519-8. * ———; Gutman, Yisrael; Margaliot, Abraham, eld. (2014) [1981]. Documents on the Holocaust: Selected Sources on the Destruction of the Jews of Germany and Austria, Poland, and the Soviet Union. Pergamon Press/Elsevier. ISBN 978-0-803-25937-9. * ——— (2018) [1987]. The Operation Reinhard Death Camps, Belzec, Sobibor, Treblinka (Revised and Expanded ed.). Bloomington, IN: Indiana University Press. * Bauer, Yehuda; Rozett, Robert (1990). "Appendix 6: Estimated Losses in the Holocaust". En Gutman, Israel (eld.). [https://archive.org/details/encyclopediaofho0000unse_l4l4/mode/2up Encyclopedia of the Holocaust.] 4. New York: Macmillan Library Reference. pp.&nbsp;1797–1802. ISBN 0-02-896090-4. * Ben-Rafael, Eliezer; Glöckner, Olaf; Sternberg, Yitzhak (2011). Jews and Jewish Education in Germany Today. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-25329-2. * Black, Jeremy (2016). The Holocaust: History and Memory. Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-02214-1. * Bloxham, Donald (2009). The Final Solution: A Genocide. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955034-0. * Browning, Christopher (2004). [https://archive.org/details/originsoffinalso00brow The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942.] Lincoln and Jerusalem: University of Nebraska Press and Yad Vashem. ISBN 978-0803213272. * Burleigh, Michael; Wippermann, Wolfgang (2003) [1991]. [https://archive.org/details/racialstate00mich The Racial State: Germany 1933–1945.] Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-39802-9. * Cesarani, David (2016). ''Final Solution: The Fate of the Jews 1933–1949''. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-1-250-00083-5. * Crowe, David M. (2008). The Holocaust: Roots, History, and Aftermath. Boulder, CO: Westview Press. ISBN 978-0-8133-4325-9. * Dean, Martin: ''Robbing the Jews – The Confiscation of Jewish Property in the Holocaust, 1935–1945'', Cambridge University Press, 2008, ISBN 978-0-521-88825-7 * Dwork, Deborah; van Pelt, Robert Jan (2003). [https://archive.org/details/holocausthistory00dwor Holocaust: A History.] New York: W. W. Norton. ISBN 0-393-05188-9. * Evans, Richard J. (December 1987). "The New Nationalism and the Old History: Perspectives on the West German Historikerstreit". The Journal of Modern History. 59 (4): 761–797. doi:10.1086/243286. JSTOR 1879952. * ——— (2004) [2003]. [https://archive.org/details/isbn_9781594200045 The Coming of the Third Reich.] New York: Penguin. ISBN 1-59420-004-1. * ——— (2005). [https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan The Third Reich in Power.] New York: Penguin. ISBN 1-59420-074-2. * ——— (2008). [https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_0 The Third Reich at War.] New York: Penguin. ISBN 978-1-59420-206-3. * ——— (2015). "Is the "Final Solution" Unique?". The Third Reich in History and Memory. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0190228392. Revised and extended from Richard Evans (2011). "Wie einzigartig war die Ermordung der Juden durch die Nationalsocialisten?" in Günter Morsch and Bertrand Perz (eds). Neue Studien zu nationalsozialistischen Massentötungen durch Giftgas: Historische Bedeutung, technische Entwicklung, revisionistische Leugnung. Berlin: Metropol Verlag, pp.&nbsp;1–10. ISBN 978-3940938992 * Fischel, Jack R. (1998). [https://archive.org/details/holocaust0000fisc The Holocaust.] Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-29879-3. * ——— (2020). Historical Dictionary of the Holocaust (Third ed.). Lanham, MD: Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-5381-3015-5. * Friedländer, Saul (1997). [https://archive.org/details/nazigermanyjews00frie Nazi Germany and the Jews: The Years of Persecution 1933–1939.] New York: Harper Collins. ISBN 0-06-019042-6. * Fritzsche, Peter (2009). [https://books.google.es/books?id=nIUFQGN2y4EC&redir_esc=y Life and Death in the Third Reich.] Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 978-0674033740. * Hanauske-Abel, Hartmut M. (7a de decembro 1996). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2352969/ "Not a slippery slope or sudden subversion: German medicine and National Socialism in 1933".] BMJ. 313 (7070): 1453–1463. doi:10.1136/bmj.313.7070.1453. JSTOR 29733730. PMC 2352969. PMID 8973235. * Gerlach, Christian (Decembro 1998). [https://boris.unibe.ch/74383/1/235167.pdf "The Wannsee Conference, the Fate of German Jews, and Hitler's Decision in Principle to Exterminate All European Jews" (PDF).] The Journal of Modern History. 70 (4): 759–812. doi:10.1086/235167. * ——— (2016). The Extermination of the European Jews. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-70689-6. * Gilbert, Martin (2001). "Final Solution". In Dear, Ian; Foot, Richard D. (eds.). The Oxford Companion to World War II. Oxford, UK: Oxford University Press. pp.&nbsp;285–292. ISBN 0-19-280670-X. * ——— (2004) [1982]. The Routledge Atlas of the Holocaust (Third ed.). London: Routledge. ISBN 0-415-28145-8. * ——— (1985). [https://archive.org/details/holocausthistory0000gilb The Holocaust: A History of the Jews of Europe During the Second World War.] New York: Henry Holt. ISBN 0-8050-0348-7. * Gross, Jan T. (2002) [2001]. Neighbors: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland. New York: Penguin Books. ISBN 0-14-20-0240-2. * Hilberg, Raul (2003) [1961]. The Destruction of the European Jews (3rd ed.). New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-09592-9. * ——— (1993) [1992]. Perpetrators Victims Bystanders: The Jewish Catastrophe 1933–1945. New York: HarperPerennial. ISBN 0-06-099507-6. * Himka, John-Paul (2011). "The Lviv Pogrom of 1941: The Germans, Ukrainian Nationalists, and the Carnival Crowd". Canadian Slavonic Papers. 43 (2/4): 209–243. doi:10.1080/00085006.2011.11092673. JSTOR 41708340. S2CID 159577084. * Lifton, Robert J. (2000) [1986]. [https://archive.org/details/nazidoctorsmedic0000lift The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide (2000 ed.).] New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-04905-9. * London, Louise (2000). Whitehall and the Jews, 1933–1948: British Immigration Policy, Jewish Refugees and the Holocaust. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521631877. * Longerich, Peter (2010). Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280436-5. * ——— (2012). Heinrich Himmler. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-959232-6. * Marcuse, Harold (2001). Legacies of Dachau: The Uses and Abuses of a Concentration Camp, 1933–2001. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-55204-4. * McKale, Donald M. (2002). [https://archive.org/details/hitlersshadowwar0000mcka Hitler's Shadow War: The Holocaust and World War II.] New York: Cooper Square Press. ISBN 0-8154-1211-8. * Musiał, Bogdan (2004). "The Pogrom in Jedwabne: Critical Remarks about Jan T. Gross's Neighbors". En Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (eld.). [https://archive.org/details/neighborsrespond00polo The Neighbors Respond: The Controversy over the Jedwabne Massacre in Poland.] Princeton and Oxford: Princeton University Press. pp.&nbsp;304–343. ISBN 0-691-11643-1. * Nicosia, Francis R. (2008). Zionism and Anti-Semitism in Nazi Germany. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-88392-4. * Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). [https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew The Columbia Guide to the Holocaust.] New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11200-9. * Noakes, Jeremy; Pridham, Geoffrey (1983). Nazism: A History in Documents and Eyewitness Accounts, 1919–1945. New York: Schocken Books. OCLC 809750541. * Pohl, Dieter (2019). "Right-wing Politics and Antisemitism in Europe, 1935–1940: A Survey". In Bajohr, Frank; Pohl, Dieter (eds.). Right-Wing Politics and the Rise of Antisemitism in Europe 1935–1941. Göttingen: Wallstein Verlag. pp.&nbsp;19–38. ISBN 9783835333475. * Polonsky, Antony (2001). "Polish Jewry". In Laqueur, Walter; Baumel, Judith Tydor (eds.). The Holocaust Encyclopedia. New Haven, CT: Yale University Press. pp.&nbsp;486–493. ISBN 0-300-08432-3. * Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (2004). "Preface". In Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (eds.). The Neighbors Respond: The Controversy over the Jedwabne Massacre in Poland. Princeton and Oxford: Princeton University Press. pp. xiii–xiv. ISBN 0-691-11643-1. * Snoek, Johan M: ''The Grey Book, (La Griza Libro) pri la konduto de diversaj eŭropaj kirkestroj dum la regado de Hitler'', [http://www.gutenberg.org/ebooks/14764 The Grey Book] op [[project Gutenberg]], Eldonejo van Gorcum, Assen, 1969 * Trunk, Isaiah (1996) [1972]. Judenrat: The Jewish Councils in Eastern Europe under Nazi Occupation. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-9428-X. * Wachsmann, Nikolaus (2015). KL: A History of the Nazi Concentration Camps. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-11825-9. * Yahil, Leni (1990). [https://archive.org/details/holocaustfateofe0000yahi The Holocaust: The Fate of European Jewry, 1932–1945.] New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504523-9. * Zuccotti, Susan (1993). The Holocaust, the French, and the Jews. New York: Basic Books. ISBN 0-465-03034-3. {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.yadvashem.org Muzeo Yad Vashem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160204081835/http://www.yadvashem.org/ |date=2016-02-04 }} * [http://www.ushmm.org Usona Holokaŭsta Memor-muzeo] * [http://www.ushmm.org/wlc/en Enciklopedio de Holokaŭsto] {{Projektoj|q=Holokaŭsto|n=Kategorio:Holokaŭsto|ReVo=holokauxst}} {{Dua Mondmilito}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=The Holocaust |revizio=977009751 }} {{Havenda artikolo|Holokaŭsto}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Holokaŭsto| ]] [[Kategorio:Naziismo]] [[Kategorio:Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Judoj]] [[Kategorio:Genocidoj]] [[Kategorio:Militkrimoj]] [[Kategorio:Historio de Germanio]] [[Kategorio:Historio de kristanismo]] [[Kategorio:Historio de judismo]] [[Kategorio:Etna purigado]] [[Kategorio:Ciganoj]] [[Kategorio:Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto]] [[Kategorio:Persekutado fare de Nazia Germanio]] [[Kategorio:Persekutado en Germanio]] [[Kategorio:Antisemitismo en Eŭropo]] [[Kategorio:Diskriminacio en Eŭropo]] [[Kategorio:Neniismo]] 74y16c1tj428pcbci10yk9ei7pe53x7 0 31464 9350288 9058584 2026-04-09T12:57:07Z Sj1mor 12103 9350288 wikitext text/x-wiki {{Purigu}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:P1160302 Louvre Ecole française Le Bal des noces du duc de Joyeuse INV.jpg|eta|Homoj dancante pavanon en la kortego de [[Henriko la 3-a (Francio)]]]] '''''Pavane''''', estas [[Renesanco|renesanca]] danco dancita en la [[kortego]]j de Hispanio, Italio kaj Francio, kun karaktero solena, lenta, antaŭenirantara, fara de grandsinjoroj kaj grandsinjorinoj kun longaj roboj tranantaj ĝistere, kio ne eblas ĉiaj movoj, ties nomo devenas de komparo kun la movoj de la [[pavo]]. {{Ĝermeto}} {{Projektoj|ReVo=pavan}} [[Kategorio:Muzikaj formoj]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Danco]] opim2ysimql8r09txvqqozktb67kjs2 0 33029 9350628 9077862 2026-04-10T10:54:35Z Sj1mor 12103 9350628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {{Islamo}} '''Salafismo''' ({{lang-ar|'''السلفية'''}}, de ''salaf'' = praulo) estas tre konservativa movado en [[islamo]], kiu akceptas kiel aŭtoritatojn nur [[Mahometo]]n kaj du generaciojn de liaj posteuloj (nomataj "la piaj generacioj"). Tio validas por la ''[[hadito]]j'', la tradiciaj diraĵoj kaj okazaĵoj, kiuj ne estas parto de la [[Korano]], sed ofte servas en ĝia interpretado. Laŭ salafismo la mallonga regado de Mahometo en [[Mekao]] estis perfekta tempo, nomata '''asr as-sa'ada'' (عصر السعادة), proksimume "beata erao". En [[islama mondo]], salafismo estas parto de la [[sunaismo|sunaisma]] branĉo, havante plurojn tendencojn, ekzemple ''la [[prediko|predika]] salafismo'' kaj la ''[[ĝihado|ĝihada]] salafismo''. [[Ŭahabismo]] estas ankaŭ konsiderata kiel salafismo. Tendencoj estas multaj en salafismo sed ĉiuj akcentas la gravecon de la defendo de la profeto Mahometo. [[Ulemo]]j helpas rete al salafistoj, signifoklarigi la haditojn. Multaj islamanoj en [[Kataro]], [[UAE]] kaj [[Sauda Arabio]] estas salafistoj<ref name=demo>{{Citaĵo el la reto|url=http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/GulfReligionGeneral_lg.png|titolo=''Demography of Religion in the Gulf'' (Demografio de religioj en la Persa golfo),|jaro=2013|eldoninto=[[Mehrdad Izady]]}} ({{en}})</ref>. 46,87% de la loĝantaro en Kataro<ref name=demo/> kaj 44,8% de la loĝantaro de la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] estas salafistoj<ref name=demo/>. 5,7% de la loĝantaro de [[Buĥaro]] kaj 2,17% de la loĝantaro de [[Kuvajto]] estas salafistoj<ref name=demo/>. Salafistoj estas la ĉefa minoritato de Sauda Arabio. Estas 4 milionoj da salafistoj en Sauda Arabio, kies 22,9% de la tuta loĝantaro estas konsiderita salafista, dum majoritato de aliaj estas konsiderita "[[Ŭahabismo|ŭahabitoj]]"<ref name="demo"/><ref>http://www.sqrgroup.com/iraq-back-on-the-agenda/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150426215912/http://www.sqrgroup.com/iraq-back-on-the-agenda/ |date=2015-04-26 }} ({{en}})</ref>. Salafismo estas ofte priskribata kiel sinonimo de [[Ŭahabismo]], sed salafistoj konsideras la terminon "ŭahabitoj" kiel maltaŭgan por si mem, ĉar por ili ŭahabistoj malsufiĉe sekvas la islamajn [[precepto]]jn laŭlitere kaj strikte. Observantoj ne konsentas inter ili scii ĉu salafistoj estas samaj ol ŭahabistoj aŭ ne. Mem-priskribitaj salafistoj kredas, ke ili estas [[sunaistoj]], dum la movado-kritikistoj asertas ke salafistoj samas ol ŭahabitoj<ref name=GlobalSecurity.org-Wahhabi>[http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/wahhabi.htm GlobalSecurity.org] ''Vahabitoj''. ({{en}})</ref>. == Predika salafismo == Predika salafismo klopodas islamigi la socion ne per milito aŭ politiko sed per purigo de la religio kaj per edukado. [[Muhammad Nāsir ad-Dīn al-Albānī]] estis grava pensulo por predika salafismo. == Ĝihada salafismo == {{Lupeo|Ĝihado}} Tiu tipo de salafismo neas restrikti religian agon al predikado, kaj faras la armitan [[ĝihado]]n la koro de sia agado<ref name="Amghar">Samir Amghar, [http://www.cairn.info/revue-politique-etrangere-2006-1-page-65.htm ''Le salafisme en Europe : la mouvance polymorphe d’une radicalisation'' (La salafismo en Eŭropo: multforma movado de radikaligado)], ''Politique Étrangère'', n°1, 2006.</ref>. Salafistoj de tiu tendenco estas tiel favoraj al batalado por liberigi la islamajn landojn de eksterlanda okupado sed ankaŭ renversi la reĝimojn de islamaj landoj, kiujn ili konsideras kiel malpiajn, kaj krei anstataŭ aŭtentajn islamajn ŝtatojn. == Organizoj == * [[Alkaido]] * [[Al Ŝabab]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio]] * [[Krucmilito]] * [[Ĝihadismo]] {{Projektoj|ReVo=salafist}} [[Kategorio:Salafismo| ]] fi5x6upkuv00qkr5l4knh1kwi4314dx 9350630 9350628 2026-04-10T10:55:23Z Sj1mor 12103 9350630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} {|class="infobox" {{Islamo}} |} '''Salafismo''' ({{lang-ar|'''السلفية'''}}, de ''salaf'' = praulo) estas tre konservativa movado en [[islamo]], kiu akceptas kiel aŭtoritatojn nur [[Mahometo]]n kaj du generaciojn de liaj posteuloj (nomataj "la piaj generacioj"). Tio validas por la ''[[hadito]]j'', la tradiciaj diraĵoj kaj okazaĵoj, kiuj ne estas parto de la [[Korano]], sed ofte servas en ĝia interpretado. Laŭ salafismo la mallonga regado de Mahometo en [[Mekao]] estis perfekta tempo, nomata '''asr as-sa'ada'' (عصر السعادة), proksimume "beata erao". En [[islama mondo]], salafismo estas parto de la [[sunaismo|sunaisma]] branĉo, havante plurojn tendencojn, ekzemple ''la [[prediko|predika]] salafismo'' kaj la ''[[ĝihado|ĝihada]] salafismo''. [[Ŭahabismo]] estas ankaŭ konsiderata kiel salafismo. Tendencoj estas multaj en salafismo sed ĉiuj akcentas la gravecon de la defendo de la profeto Mahometo. [[Ulemo]]j helpas rete al salafistoj, signifoklarigi la haditojn. Multaj islamanoj en [[Kataro]], [[UAE]] kaj [[Sauda Arabio]] estas salafistoj<ref name=demo>{{Citaĵo el la reto|url=http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/GulfReligionGeneral_lg.png|titolo=''Demography of Religion in the Gulf'' (Demografio de religioj en la Persa golfo),|jaro=2013|eldoninto=[[Mehrdad Izady]]}} ({{en}})</ref>. 46,87% de la loĝantaro en Kataro<ref name=demo/> kaj 44,8% de la loĝantaro de la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] estas salafistoj<ref name=demo/>. 5,7% de la loĝantaro de [[Buĥaro]] kaj 2,17% de la loĝantaro de [[Kuvajto]] estas salafistoj<ref name=demo/>. Salafistoj estas la ĉefa minoritato de Sauda Arabio. Estas 4 milionoj da salafistoj en Sauda Arabio, kies 22,9% de la tuta loĝantaro estas konsiderita salafista, dum majoritato de aliaj estas konsiderita "[[Ŭahabismo|ŭahabitoj]]"<ref name="demo"/><ref>http://www.sqrgroup.com/iraq-back-on-the-agenda/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150426215912/http://www.sqrgroup.com/iraq-back-on-the-agenda/ |date=2015-04-26 }} ({{en}})</ref>. Salafismo estas ofte priskribata kiel sinonimo de [[Ŭahabismo]], sed salafistoj konsideras la terminon "ŭahabitoj" kiel maltaŭgan por si mem, ĉar por ili ŭahabistoj malsufiĉe sekvas la islamajn [[precepto]]jn laŭlitere kaj strikte. Observantoj ne konsentas inter ili scii ĉu salafistoj estas samaj ol ŭahabistoj aŭ ne. Mem-priskribitaj salafistoj kredas, ke ili estas [[sunaistoj]], dum la movado-kritikistoj asertas ke salafistoj samas ol ŭahabitoj<ref name=GlobalSecurity.org-Wahhabi>[http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/wahhabi.htm GlobalSecurity.org] ''Vahabitoj''. ({{en}})</ref>. == Predika salafismo == Predika salafismo klopodas islamigi la socion ne per milito aŭ politiko sed per purigo de la religio kaj per edukado. [[Muhammad Nāsir ad-Dīn al-Albānī]] estis grava pensulo por predika salafismo. == Ĝihada salafismo == {{Lupeo|Ĝihado}} Tiu tipo de salafismo neas restrikti religian agon al predikado, kaj faras la armitan [[ĝihado]]n la koro de sia agado<ref name="Amghar">Samir Amghar, [http://www.cairn.info/revue-politique-etrangere-2006-1-page-65.htm ''Le salafisme en Europe : la mouvance polymorphe d’une radicalisation'' (La salafismo en Eŭropo: multforma movado de radikaligado)], ''Politique Étrangère'', n°1, 2006.</ref>. Salafistoj de tiu tendenco estas tiel favoraj al batalado por liberigi la islamajn landojn de eksterlanda okupado sed ankaŭ renversi la reĝimojn de islamaj landoj, kiujn ili konsideras kiel malpiajn, kaj krei anstataŭ aŭtentajn islamajn ŝtatojn. == Organizoj == * [[Alkaido]] * [[Al Ŝabab]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio]] * [[Krucmilito]] * [[Ĝihadismo]] {{Projektoj|ReVo=salafist}} [[Kategorio:Salafismo| ]] dr90hd123dd55fmjdzcnl8etwcbd0e5 0 34794 9350277 9287526 2026-04-09T12:55:07Z Sj1mor 12103 9350277 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Tallinn String Quartet in Tel Aviv.jpg|dekstra|eta|270px|Arĉa kvarteto ludanta. El maldekstro dekstren - violono 1a, violono 2a, vjolo, violonĉelo.]] '''Arĉa kvarteto''' estas [[muzika ensemblo]] de kvar [[arĉinstrumento|arĉaj instrumentoj]] (tiam ankaŭ '''arĉkvaropo''') — kutime du [[violono]]j, [[aldviolono]] kaj [[violonĉelo]] — aŭ verko komponita por tia grupo. == Fono == Kvankam iu ajn kombinaĵo de kvar arĉaj instrumentoj povas laŭlitere esti nomata "[[arĉo|arĉa]] [[kvarteto]]", en la praktiko la termino celas grupon konsistantan el du [[violono]]j, unu [[aldviolono]] kaj unu [[violonĉelo]]. Se komponisto kreas muzikon por kvar aliaj arĉaj instrumentoj — ekzemple tri violonoj kaj [[kontrabaso]], aŭ violono, aldviolono, violonĉelo kaj kontrabaso — la instrumentado indikiĝas specifike. La norma arĉa kvarteto large vidiĝas kiel unu de la plej grava formoj en [[ĉambra muziko]]. Plej majoraj komponistoj, el la malfrua [[18-a jarcento]], verkis arĉan kvartetojn. Verko de muziko por kvar ludantoj de arĉaj instrumentoj povas havi iun ajn formon, sed se ĝi nomiĝas simple ''Arĉa Kvarteto'' (kun aŭ sen subtitolo) la klasika kvarteto kutime havas kvar partojn, kun grandskala strukturo simila ol tio de [[sonato]] aŭ [[simfonio]]. La eksteraj partoj estas tipe rapida, la enaj movadoj en klasika kvarteta formo estas malrapida movado kaj danca movado de ia tipo (ekzemple, [[menueto]], [[skerco]], [[furianto]]). Jam [[Ludwig van Beethoven]], tamen, uzis ankaŭ aliajn formojn en siaj malfruaj kvartetoj. Multaj aliaj ĉambraj grupoj vidiĝas kiel modifikaĵoj de la arĉa kvarteto, tia kiel la [[pianokvinteto]], kio estas arĉa kvarteto kun aldonata [[piano]]; la [[arĉa kvinteto]], kio estas arĉa kvarteto kun ekstra akdviolono aŭ violonĉelo; la [[arĉa trio]], kio estas arĉa kvarteto kun nur unu violono; kaj la [[piana kvarteto]], arĉa kvarteto kun unu de la violonoj anstatauigas de piano. == Historio == La formo unue uziĝis post la mezo de la [[18-a jarcento]]. La unua verkoj de [[Joseph Haydn]] por arĉa kvarteto havas po kvin partojn kaj similas al la [[divertimento]] (ili havis tion titolon en kelkaj eldonoj) aŭ [[serenado]], sed la la kvartetoj en opuso 9 [[1769]]–[[1770|70]] estas en la formo kiu estiĝis norma kaj por Haydn kaj por aliaj komponistoj: kvar movadoj, rapida movado, malrapida movado, triparta menueto kaj rapida finalo. Ĉar lia ekzemplo helpas kodigi formon ke originas en la [[baroka muziko|baroka]] [[suito]], Haydn estas ofte nomata "la patro de la arĉa kvarteto." Li foje ludis liajn kvartetojn je sociaj okazoj en improviza kvarteta ensemblo, de kiu ankaŭ [[Wolfgang Amadeus Mozart]] estis membro. Iom post iom la arĉa kvarteto estigis prestiĝa kaj konsiderata vera defio por klasika komponisto. Ĉi tio povas rezulti el la fakto ke la paletro de sono estas pli limigita ol kun [[orkestro|orkestra]] muziko, altrudanta la muzikon stari pli sur ĝia propra kvalito ol sur tonala koloro; aŭ el la [[kontrapunkto|kontrapunkta]] tendenco en muziko verkita por kvar egalaj instrumentoj. Kvarteta komponado floris en la [[Klasika muzika epoko|klasika epoko]]; ekzemple [[Wolfgang Amadeus Mozart]] kaj [[Ludwig van Beethoven]] verkis famajn seriojn de kvartetoj flanke al tiuj de Haydn; ankaŭ tiuj de [[Franz Schubert]] estas tre altvaloraj. La komponado de arĉkvartetoj iom malkreskis dum la [[19-a jarcento]]. En ĉi tiu epoko, komponistoj ofte verkis nur po unu arĉan kvarteton, eble nur por montri ke ili povas komandi ĉi tiun sanktigitan ĝenron. Kun la komenco de la [[moderna muzika epoko|moderna epoko]] de klasika muziko, la kvarteto revenis al plena populareco inter komponistoj; gravajn kvartetojn tiam komponis interalie [[Béla Bartók]] kaj [[Dmitri Ŝostakoviĉ]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/19990219175716/http://www.geocities.com/Vienna/1790/q_gi.htm Indekso de arĉkvartetoj (angle)] * [http://www.lmconsult.com/q_head.htm Granda listo de kvartetoj (angle)] * [http://www.gregsandow.com/quartint.htm Enkonduko al arĉaj kvartetoj (angle)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110718200859/http://www.gregsandow.com/quartint.htm |date=2011-07-18 }} * http://www.lexnet.dk/quartets/h-quarte.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060510152710/http://www.lexnet.dk/quartets/H-quarte.htm |date=2006-05-10 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Klasika muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Arĉkvartetoj]] lrwka5r1as00nor5n67h4m52hmyy2lq 0 43901 9350252 9309434 2026-04-09T12:49:48Z Sj1mor 12103 9350252 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|eta|''Hispana dancistino'', pentraĵo de Sargent John Singer]] [[Dosiero:Belen maya.jpg|eta|250ra|''Dancistino de Flamenko Belén Maya'', foto farita de Gilles Larrain en 2001.]] [[Dosiero:Flamenco en el Palacio Andaluz, Sevilla, España, 2015-12-06, DD 12.JPG|eta|250ra|Dancistinoj de Flamenko en [[Seviljo]] 2015.]] [[Dosiero:Theatre Flamenco Work Sample.webm|eta|250ra|Teatro Flamenko laborekzemplo.]] '''Flamenko''' estas la nomo de [[muziko]], [[kanto|kantado]] kaj [[danco]] tipaj de [[Andaluzio]]. Multaj studoj aperis pri kiamaniere aŭ kiuj estis la pioniroj de ĉi tiu arto. Laŭdire, temas pri cigana kant-stilo, tamen [[cigano]]j troviĝas tra la tuta mondo, ĉefe en [[Centreŭropo]], sed la flamenka arto ekzistas nur en Andaluzio<ref>''Flamenko'', ''Gazeto Andaluzia'', Aprilo-Junio 2014, paĝo 53.</ref> kaj rilataj areoj en apudaj aŭ neapudaj regionoj de [[Hispanio]]. La [[kanto|kantado]], la [[muzika ludado|ludado]] kaj la [[dancado]] estas la ĉefaj aspektoj de flamenko. Lastajn jarojn, la populareco de flamenko en Iberameriko estis tia ke en [[Gvatemalo]], [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Salvadoro]] kaj [[Puertoriko]] aperis diversaj grupoj kaj akademioj de flamenko. En Japanio flamenko estas tiom populara ke tie estas pli da akademioj de flamenko ol en Hispanio.<ref>Mendoza, Gabriela, Ser flamenco no es una música, es un estilo de vida, 2011, El Diario de Hoy, paĝo 52 [http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=8615&idArt=5620732]</ref><ref>En Salvadoro la grupo ''Alma Flamenca'' estas konsiderata ĉefa reprezentanto kaj pioniro de tiu muzika movado. samloke [http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp?idCat=8615&idArt=5620732]</ref> En novembro de [[2010]] la [[Unesco]] deklaris la flamenkon kiel [[Nemateria kultura heredaĵo]].<ref>[http://es.noticias.yahoo.com/5/20101116/tlc-el-flamenco-es-declarado-patrimonio-d712def.html El flamenco es declarado Patrimonio Cultural Inmaterial de la Humanidad por la Unesco], Yahoo Noticias, [[16a de novembro]] 2010, konsultita samtage.</ref> == Deveno de la nomo == [[Dosiero:FeriaJerez2010-P1070104.JPG|eta|250ra|maldekstre|Dancado laŭ ''[[sevillanas]]''.]] Unu teorio asertas ke flamenko dankas sian nomon al [[Flandrio|flandroj]]. En la [[hispana lingvo]], la adjektivo [[flandra lingvo|"flandra"]] estas ''"flamenco"''. En Hispanujo, dum la 13a jarcento, oni uzis tiun adjektivon por ruĝvizaĝuloj, ĉar flandroj estis la prototipo de loĝantoj de nordaj landoj. Poste la sama adjektivo donis nomon al la rozkolora birdo [[flamengo]] (aŭ [[fenikoptero]]; hispane ''"flamenco"''). Simile ĝi utilis por rozvizaĝaj virinoj, pro kio ĝia signifo transiris al tiu de "bel-aspekta, gracia" kaj, laŭvice, "eleganta, distinginda", "defia" kaj, fine, "ciganeca", kio aplikiĝis al tiu tipo de muziko, kantado kaj danco (laŭ la etimologia vortaro de la [[hispana]] de [[Joan Corominas]]). Laŭ Demófilo, nome patro de la poetoj [[Antonio Machado|Antonio]] kaj [[Manuel Machado]], kaj la unua kiu pristudis serioze la flamenkon, tiamaniere oni nomis la ciganojn en Andaluzio, ĉar ili estis nek maŭroj nek kastilianoj. La popola tradicio konis nur maŭrojn, kastilianojn kaj centr-eŭropanojn, ĉi tiuj lastaj ''flandroj'', tio estas en hispana "flamencos". Ankaŭ [[George Borrow]] en sia libro ''Los Zincali: los gitanos de España'' de la jaro 1841 asertis ke la ciganoj estis konataj en Andaluzio kiel "flamencos", tio estas ''flandroj''.<ref>''Flamenko'', ''Gazeto Andaluzia'', Aprilo-Junio 2014, paĝoj 53-54.</ref> [[Dosiero:LaPaquera-P1060452.JPG|eta|Monumento al [[La Paquera]].]] Ne certas kial la ciganoj estis nomitaj "flamencos", tamen estas multaj informoj pri la fakto ke tio havis ĵargonan originon, kun la termino "flamenco" ene de la vorttrezoro kutima al la slango de ŝtelistoj. Tiu teorio asertas, ke "flamenco" derivas el ''flamancia'', nome vorto kiu devenas el "flama" (flamo) kaj kiu slange aludas al la arda temperamento de ciganoj. En tiu senco la vortaro de la [[Real Academia Española]] diras, ke "flamenco" signifas populare "chulo o insolente" (insolenta, impertinenta), kiel ekzemple ĉe la esprimo "ponerse flamenco" (flamenkiĝis kiel impertinenti). Laŭ signifo simila, la termino "flamenco" estas uzata kiel sinonimo de "tranĉilo" kaj de "kverelo" fare de Juan Ignacio González del Castillo, en sia [[sainete]] ''El soldado fanfarrón'' (ĉ. 1785). Tamen, [[Serafín Estébanez Calderón]], kiu en siaj ''Escenas andaluzas'' (1847) montris la unuajn priskribojn de situacioj klare flamenkaj, ne uzis tiun nomon por difini ilin. Ankaŭ [[Blas Infante]], patro de la andaluzia patrujo, studis la aferon. Laŭ li, la [[moriskoj]] kiuj ne kristaniĝis komence de la [[16a jarcento]], tio estas [[mudeĥaro]]j, devis fuĝi. Do, ili kuniĝis al alia popolo ankaŭ persekutata kaj marĝenata, kvankam akceptata: la ciganoj. Tiuj moriskoj, konataj kiel ''fellah min gueir ard'' (kamparanoj sen tero), integriĝis al la cigana popolo kaj ilian kanto-stilon asimilis la ciganoj. Nenia pruvo pravigas tiun teorion, tamen oni devas agnoski, ke la flamenka kantado estas multe pli simila al tiu de la moriskoj ol al tiu de la ciganoj mem.<ref name="Flamenko, 2014">''Flamenko'', ''Gazeto Andaluzia'', Aprilo-Junio 2014, paĝo 54.</ref> Ankaŭ laŭ alia esploristo, nome pastro García Barrios, la vorto ''flamenko'' devenus el arabaj vortoj ''fellah mangu'' signifantaj "kanto de kamparanoj". Fakte la flamenka kantado neniel rilatas al la kantado kaj dancado de aliaj ciganaj popoloj, kiel tiuj de Centreŭropo, sed al tiu de la islamanoj.<ref name="Flamenko, 2014"/> Tamen ankaŭ ne ekzistas simileco inter la andaluzia muziko kaj flamenko. Andaluziaj muziko kaj dancado devenas de la kastilia konkero nome ''[[Reconquista]]'' de la lando. Tiele, ekzistas ''fandangoj'' kaj en Andaluzio kaj en [[Kastilio]]; la ''verdiales'', tipa malaga dancado kaj kantaĵo, ne estas flamenko; kaj aliaj stiloj, kiel ''vito'' aŭ ''[[sevillanas]]'' ne estas pure flamenka arto. Do, oni povas aserti, ke la flamenko estas moriska-cigana kanto-stilo kiu de antaŭ kelkaj jarcentoj kunloĝis kun aliaj muzikoj en Andaluzio kaj kompreneble, ambaŭ intermiksiĝis, sed la flamenko ne estas esence andaluzia, sed cigana arto, cigana kaj moriska. Fakte la flamenka kantado estis ĝis antaŭ kelkaj jardekoj esence minoritata arto, pli malpli disvastigita. La kultura mikso kiu okazis en Andaluzio (indiĝenaj, islamanoj, ciganoj, kastiliaj enmigrintoj, judoj ktp.) helpis le aperon de tiu ĝenro. === ''Cante jondo'' === [[Dosiero:Monumento Antonio de Canillas.jpg|250ra|eta|Monumento al Antonio de Canillas en lia naskiĝvilaĝo.]] Laŭ la oficiala hispana vortaro de la RAE, "cante jondo" estas "el más genuino cante andaluz, de profundo sentimiento" (la plej pura andaluza kantado, de profunda sento). Tiu vortaro akceptas same la esprimojn "cante jondo" aŭ "cante hondo", ĉar la termino "jondo" ne estas pli ol la [[Andaluza dialekto|andaluza dialekta parolmaniero]] de la vorto "hondo" (profunda), kun la karaktera ho-prononcado de la /h/ devena el la latina /f/ kiu iĝas sensona en la nuna hispana. Tamen Máximo José Kahn asertis, ke la termino "jondo" devenas de la [[hebrea|hebrea esprimo]] "jom-tob" aŭ "yom-tob", finaĵo uzita por kelkaj [[judismo|sinagogaj kantoj]].<ref>MEDINA AZARA (pseŭdonimo de Máximo José Kahn). "Cante jondo y cantares sinagogales" en ''Revista de Occidente''. Madrid. 1930.</ref> Laŭ García Matos kaj Hipólito Rossy, ne ĉiu flamenka kanto estas ''cante jondo''.<ref>GARCÍA MATOS, Manuel. "Cante flamenco, algunos de sus presuntos orígenes" en ''Anuario Musical'' nº 5. 1950. Paĝo 99. ROSSY, Hipólito. ''Teoría del Cante Flamenco''. Barcelona. 1966. Paĝo 15.</ref> [[Manuel de Falla]] konsideris, ke ''cante jondo'' estis la antikva kantado, dum flamenko estas la moderna kantado.<ref>DE FALLA, Manuel. "El cante jondo", en ''Escritos sobre Música y Músicos''. Enkonduko kaj notoj de SOPEÑA, Federico. Eld. Espasa Calpe. Colección Austral nº 53. Madrid. 1972. ISBN 84-239-1853-X.</ref> == Distingo inter flamenko kaj andaluza folkloro == La stilo flamenka formiĝis dum la [[19a jarcento]], super la subtavolo de la tradiciaj muziko kaj danco de Andaluzio, kies deveno estas ege antikvaj kaj diversaj. Tamen la flamenko ne estas la folkloro de Andaluzio (komponita de ''seguidillas'', ''[[sevillanas]]'', fandangoj, ''verdiales'', trovoj, ''chacarrá'' [ĉakaRA], ''vito''...), sed arta ĝenro fundamente sceneja. La flamenko, kvankam baziĝas ĉefe sur la andaluza folkloro, estas ĝenro tiom stiligita kaj kompleksa ke la averaĝa andaluzo, eĉ se bone trejnita por muziko, estas malkapabla ĝuste ludi flamenkon. Fakte, en iu ajn momento de sia historio la flamenko ĉesis esti muziko fare de minoritato, pli malpli disvastigita. La apero de profesiaj kantistoj nome ''cantaores'' (anstataŭ la ĝuste hispanlingvaj ''cantantes'' aŭ almenaŭ ''cantadores'') kaj la transformado de la popola kantado fare de ciganoj, faris, ke ilia stilo malproksimiĝis konsiderinde el la tradiciaj kantotipoj. La flamenko submetas ĉion popularan al stiligo tiom grandan ke ĝi direktas sin al ĉio klera, sed sen perdi sian popolan guston. Eĉ tiele la flamenko estas konsideratas [[Vidindaĵo|turisma allogaĵo]] unuaranga por [[Andaluzio]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.uca.es/es/cargarAplicacionNoticia.do?identificador=2975 |titolo=Expertos en flamenco debaten sobre sus posibilidades como activo turístico en la Universidad |alirdato=2014-05-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151026021402/http://www.uca.es/es/cargarAplicacionNoticia.do?identificador=2975 |arkivdato=2015-10-26 }}</ref> kaj kiel spektaklo kaj kiel arto studota kaj studenda eĉ por [[doktoro|doktoriĝo]].<ref>[http://www.doctorado.us.es/web/guest/estudios-avanzados-de-Flamenco-un-analisis-interdisciplinar Estudios Avanzados de Flamenco: Un Análisis Interdisciplinar]</ref> == Historio == [[Dosiero:EMILIO BEAUCHY, Café cantante, hacia 1885, copia a la albúmina.jpg|eta|300ra|maldekstre|Kantotrinkejo en [[Sevilo]], ĉirkaŭ [[1888]]. Foto de Emilio Beauchy.]] En la jaro [[1783]] la reĝo [[Karlo la 3-a]] promulgis leĝon por reguli la socian situacion de la ciganoj en Hispanio. Temis pri tre grava afero, ĉar ĝis tiam la ciganoj estis persekutitaj, vere danke al tiu leĝo la socia afero de la ciganoj ne solviĝis definitive, tamen, almenaŭ, pliboniĝis. Post la [[Hispana Milito de Sendependiĝo|napoleona invado de Hispanio]] aperis nacia konscio en la lando; fronte al tiuj kiuj admiris la francan liberecan kulturon aperis tiuj kiuj sentis rasan fierecon, jen fronte al la francumitaj intelektuloj troviĝis la popol-tradiciuloj. Krome, la unuaj [[Romantikismo|romantikaj vojaĝantoj]], ĉefe britaj kaj francaj, elstarigis la ciganan kaj andaluzian popolojn kiel tiu pleje hispana. Do, la flamenka arto estis internacie ekkonata.<ref>''Flamenko'', ''Gazeto Andaluzia'', Aprilo-Junio 2014, paĝo 55.</ref> Kiam George Borrow vizitis Andaluzion en la jaro [[1850]] li skribis pri flamenkaj familiaj spektakloj en la grotoj de [[Sacromonte]] en [[Granado]] kaj en [[Triano]] en [[Sevilo]]. Ankaŭ estis tre konata la flamenka arto en [[Jerezo]]. En la jaro 1842 malfermiĝis la unua "flamenka kanto-trinkejo" en Sevilo; temis pri noktaj salonoj kie oni okazigis flamenkajn spektaklojn, kvankam ili ne estis tre rekomendindaj lokoj por la ĝenerala publiko, ĉar ene de ĝi kutime okazis akraj disputoj.<ref>''Flamenko'', ''Gazeto Andaluzia'', Aprilo-Junio 2014, paĝo 56.</ref> Danke al tio neciganoj eklernis kanti kaj danci flamenk-stile. Silverio Franconetti, italdevena sevilano, estis la plej fama necigana flamenka kantisto; li malfermis sian propran flamenkan kanto-trinkejon en la jaro 1881; okazis tie "kanto-luktoj" inter la plej famaj flamenkaj kantistoj de tiu epoko, ĉar Franconetti ŝatis defii la ceterajn kantistojn antaŭ la publiko de sia trinkejo. Naskiĝis tiam la unuaj profesiaj flamenkaj kantistoj, tio estas, la flamenka arto eliris el la privataj ciganaj hejmoj kaj kampadejoj.<ref>samloke</ref> [[Dosiero:Caracol 001.jpg|300ra|eta|Bronza statuo de Manolo Caracol en la Promenejo de Herkulo de Sevilo, farita en 1990 de Sebastián Santos Calero.]] Fine de la [[19a jarcento]] kaj fare de la hispanaj intelektuloj, ĉefe ĉirkaŭ la nomata [[Generacio de la 98a]], aperis kultura rifuzo kontraŭ ĉio kio povis aspekti hispaneska, inter tiuj aferoj la [[taŭrludado]] kaj la flamenka arto, aktivaĵoj kiuj tre ofte iris kune. Oni eĉ diris, ke ĉi tiuj estis la origino de la malboneco en Hispanio, pro la fakto, ke en Eŭropo ekzistis nek la taŭrludado nek la flamenko kaj ĉiuj eŭropaj ŝtatoj estis kulture kaj socie pli progresemaj ol Hispanio. La tiutempaj intelektuloj konsideris, ke la flamenka arto estis io apartenanta al la plej malsupraj sociaj klasoj. La ĉefa kontraŭanto ĉefe de la taŭrludado estis Eugenio Noel, ĉe kiu flamenko estis ankaŭ same malinda. Esceptoj inter tiuj tiamaj intelektuloj estis la fratoj Manuel kaj [[Antonio Machado]], kiuj lernis la gravecon de flamenko jam de la patro kaj de aliaj parencoj flamenkologoj. === La 20a jarcento === Tamen, komence de la [[20a jarcento]] la flamenka stilo altiris la atenton de muzikistoj kaj poetoj. Tiel, [[Federico García Lorca]] kaj [[Manuel de Falla]] organizis konkurson pri ''cante jondo'' (profunda kanto). Ambaŭ artistoj vidis la flamenkon, ne kiel scenan artan ĝenron, sed male kiel popolan folkloron. La celo de ĉi tiu unua konkurso estis favorigi la partoprenon ne de profesiaj kantistoj, sed de tiuj tute amatoraj, ĉar, laŭ la organizantoj, nur fore de la profesieco estis eble trovi la plej profundajn kaj purajn radikojn de la flamenko. Atingis la unuan premion de tiu konkurso "El Tenazas" kaj Manuel Ortega, tiam nur 8-jaraĝa kaj kiu post kelkaj jaroj estus amase konata kiel [[Manolo Caracol]] (manĉjo heliko). Kvankam vere, la konkurso ne estis ege sukcesa, ja oni altiris la atenton de la tiutempaj intelektuloj, la tiel nomata ''[[generacio de la 27a]]'', kiuj agnoskis la flamenkan arton kiel manifestadon de la popola kulturo.<ref>''Flamenko'', ''Gazeto Andaluzia'', Aprilo-Junio 2014, paĝo 57.</ref> Jam antaŭe, de 1920 ĝis 1955 la flamenkaj spektakloj estis organizitaj en taŭrludejoj kaj teatroj, sub la nomo de "Ópera flamenca" (flamenka opero). Tiu nomo estis ekonomia strategio de la organizantoj, ĉar la opero pagis impostadon nur de 3% dum la aliaj spektakloj pagis ĝis 10%. En tiu epoko la flamenkaj spektakloj etendiĝis tra tuta Hispanio kaj eĉ al ĉefaj urboj de la mondo. La granda sukceso kaj socia kaj komerca atingita de la flamenko tiuepoke forpelis el la scenejoj kelkajn el la plej antikvaj kaj sobraj kantotipoj, favore al pli malpezaj, kiaj ''cantiñas'' aŭ ĉefe fandangoj, el kiuj oni kreis multajn personajn versiojn. La puristaj (fundamentistaj) kritikistoj atakis tiun malgravigon de la kantado, same kiel la uzadon de la [[falseto]] kaj de la triviala stilo [[Sakŝalmo|sakŝalmeca]]. [[Dosiero:Camarón de la Isla y Paco de Lucía.jpg|eta|maldekstre|Camarón de la Isla kaj Paco de Lucía]] La epoko de la ''flamenka opero'' estis ora epoko de la flamenka kantado ĉefe fare de famaj kantistoj kiaj Antonio Chacón, Manuel Torre, [[La Niña de los Peines]], [[Pepe Marchena]] kaj [[Manolo Caracol]]. Post la [[Hispana Enlanda Milito]] la flamenko intermiksiĝis en la scenejo kun la [[koplo]], kiu estis adoptita de la politika reĝimo de la [[frankismo]] kiel la plej grava kaj taŭga arta manifestacio por la tiutempa hispana popolo. Fakte la nova reĝimo ne fidis je la fidindeco de la flamenko rilate al la nova kulturo. Dum la [[1980-aj jaroj]] aperis nova generacio de flamenkaj artistoj, influigitaj de kantistoj kiaj [[Camarón de la Isla]] aŭ Morente kaj gitarludistoj kiaj [[Paco de Lucía]]. Ĉi tiuj artistoj ankaŭ interesiĝis pri aliaj muzik-stiloj, kiaj [[popo]], [[rok-muziko]], [[ĵazo]] ktp. Tiele naskiĝis la nova flamenko, kiu estas tute malsimila al tiu antikve pura flamenka kantado. === La flamenkologio === [[Dosiero:Pacodelpozow1.jpg|eta|dekstre|Paco del Pozo]] El la [[1950-aj jaroj]] ekpublikiĝis multaj studoj kaj antropologiaj kaj muzikologiaj pri la flamenko. En 1954 [[Hispavox]] publikigis la unuan flamenkan antologion nome ''Antología del Cante Flamenco'', sonregistraĵo kiu estis enorma disvastigilo en sia epoko, dominita de la orkestrita kantado kaj, konsekvence, senesencigita. En 1955 la argentina intelektulo Anselmo González Climent, publikigis eseon nome ''Flamencología'', per kiu termino li nomigis la "aron de konoj, teknikoj ktp., pri la flamenkaj kantado kaj dancado". Tiu libro dignigis la studadon de flamenko per aplikado de la metodologio akademia propra de la [[muzikologio]] kaj utilis kiel bazo por la postaj studoj pri tiu ĝenro. Sekve, en la jaro 1956 oni organizis en Kordovo la Nacian Konkurson pri ''Cante Jondo'' (profunda kantado) kaj nur du jarojn poste fondiĝis en Jerezo la Katedro de Flamenkologio,<ref>[http://www.lavozdigital.es/jerez/v/20111217/jerez/flamencologo-historiador-20111217.html Flamencólogo e historiador]</ref> nome la plej antikva institucio akademia dediĉita al studado, la enketado, konservado, helpo kaj defendo de la flamenka arto. Simile, aperis la libro ''Mundo y formas del cante flamenco'' de la kordova poeto Ricardo Molina kaj la sevila flamenka kantisto Antonio Mairena. Sur tiu ĉi verko, biblio de la flamenko, oni rakontas la historion de ĉiuj flamenkaj kantoj kaj oni diferencas la grandajn kantojn, tiuj pure ciganaj, de la malgrandaj kantoj, kiuj estus nur andaluziaj kaj amerikaj folkloraj kantoj flamenkigitaj.<ref>''Flamenko'', ''Gazeto Andaluzia'', Aprilo-Junio 2014, paĝo 58.</ref> Tamen oni defendas erare ke la flamenko estis verko nur de ciganoj, kiuj tenis ĝin intime ĝis kiam ili faris el ĝi profesion. Same tiu libro diferencas inter la granda kantado (pure cigana) kaj la malgranda kantado (flamenkigo de la folkloraj andaluzaj kaj koloniaj kantoj). Tiele la verko de Molina kaj Mairena, enkondukis en flamenkologion la "ciganisman tezon" kaj la "neojondismo" (novprofundismon) kiel studlinioj. Dum multe da tempo la mairenismaj principoj estis tenitaj praktike kiel nedisputeblaj, ĝis la respondo de aliaj fakuloj kiuj prilaboris la "andaluziisman tezon", kiu defendis, ke la flamenko estis produkto pure andaluza, ĉar disvolviĝis entute ene de tiu regiono kaj ĉar ties bazaj kantotipoj derivas el la andaluza folkloro. Same tiuj defendis, ke la ciganoj andaluzaj estis kontribuintaj rimarkinde al ties formado, substrekante la esceptecon de la flamenko inter la ciganaj muzikoj kaj dancoj de aliaj partoj de Hispanio kaj Eŭropo. La uniigo de la ciganisma kaj la andaluzisma tezoj rezultis al ĝenerala akceptado nuntempe. Resume, inter la jaroj 1950 kaj 1970, la flamenko iĝis el simpla spektaklo studcelo. === La flamenka fuzio === [[Dosiero:ElLebrijano-P1060443.JPG|eta|[[El Lebrijano]].]] En la [[1970-aj jaroj]] en Hispanio sentiĝis deziroj de sociaj kaj politikaj ŝanĝoj kaj la hispana socio jam estis sufiĉe influita de diversaj muzikaj stiloj venitaj el la resto de Eŭropo kaj ĉefe el [[Usono]]. Same ekzistis nombraj kantistoj kiuj estis kreskintaj per aŭskultado al Antonio Mairena, Pepe Marchena kaj Manolo Caracol. La kombino de ambaŭ faktoroj rezultis en periodo revolucia ankaŭ por la flamenko nome ''Fusión Flamenca'' (flamenka fuzio). La muzikmanaĝero José Antonio Pulpón ludis gravan rolon tiudirekte, ĉar pelis la kantiston Agujetas al kunlabodo kun la sevila grupo de [[andaluza rok-muziko]] nome [[Smash (bando)|Smash]], nome la paro plej revolucia ekde Antonio Chacón kaj Ramón Montoya, iniciante novan vojon por la flamenko. Same oni permesis la artan unuigon inter la fama gitarludisto [[Algeciras|algecira]] [[Paco de Lucía]] kaj la fama kantisto [[San Fernando (Hispanio)|insulana]] [[Camarón de la Isla]], kiuj havigis kreivan plialtigon al la flamenko, kio rezultis en definitiva rompo kun la konservativismo de Mairena. Kiam ambaŭ artistoj ekkarieris soloe, Camarón iĝis mita kantisto kaj pro sia arto kaj pro sia personeco, kun multnombraj sekvantoj, dum Paco de Lucía refigurigis la muzikan mondon de flamenko, malferme al novaj influoj, kiaj la [[Muziko de Brazilo|brazila]], aŭ [[araba muziko]] aŭ [[ĵazo]] kaj ekuzante novajn muzikajn instrumentojn kiaj la [[frapskatolo]], la [[transversa fluto]], ktp. Aliaj elstaraj ludantoj en tiu procezo de forma renovigo de la flamenko estis Juan Peña [[El Lebrijano]], kiu kunigis la flamenkon kun la [[al-andalusa muziko]], kaj [[Enrique Morente]], kiu laŭlonge de sia longa arta kariero moviĝis inter la purismo de siaj ekaj registraĵoj kaj la mikseco kun la [[rok-muziko]]. En [[2011]] tiu fuzia stilo ekkoniĝis en [[Barato]] danke al María del Mar Fernández, kiu aperas en la prezenta filmeto de la filmo ''Zindagi Na Milegi Dobara'', titole ''Señorita''.<ref>[http://www.lasprovincias.es/videos/cultura/cine/1099602215001-senorita-cancion-pelicula-solo-vive-taquillazo-bollywood.html Video de la canción Vídeoclib de la película]</ref> Tiu filmo estis vidata de pli ol 73 milionoj da spektantoj. === La nova flamenko === [[Dosiero:MaluLive.jpg|eta|maldekstre|150ra|Malú en koncerto en [[Granado]] en [[2013]].]] En la [[1980-aj jaroj]] aperis tiele nova generacio de flamenkaj artistoj kiuj jam estis ricevintaj la influon de Camarón, Paco de Lucía, Morente, ktp. Tiuj artistoj montris pli grandan intereson por la popola urba muziko kiuj tiam estis renoviginte la muzikan panoramon en Hispanio, nome estis la epoko de la [[Madrida Movida]]. Inter ili elstaras [[Pata Negra]], kiuj fuziigis flamenkon kun la [[bluso]] kaj la [[Rok-muziko|roko]], [[Ketama]], de inspiro el [[pop-muziko]] kaj [[kuba muziko]] kaj [[Ray Heredia]], kreinto de propra muzika universo kie la flamenko okupas centran lokon. Fine de tiu jardeko kaj dum la tuta venonta la sonentrepreno Nuevos Medios lanĉis multajn muzikistojn laŭ la etikedo ''Nova Flamenko'', per troa kaj neĝusta uzado de la etikedo "flamenko" kun celo pure komerca. Tiele tiu nomo grupigis muzikistojn tre diferencajn inter si, kaj ludistoj de orkestreca flamenko, kaj muzikistoj de rok-, pop- aŭ [[kuba muziko]] kies unika ligo kun la flamenko estas la similo de ties voĉa tekniko kun tiu de la veraj flamenkaj kantistoj, foje ties familiaj devenoj aŭ eĉ cigana origino; ekzemploj estas [[Rosario Flores]], filino de [[Lola Flores]], aŭ la fama kantistino [[Malú]], nevino de [[Paco de Lucía]] kaj filino de Pepe de Lucía, kiu spite simpatii kun la flamenko kaj teni ĝin en sia diskaro pluis per persona stilo kaj restis en la muzika industrio per siaj propraj meritoj. Krome, tiuj foriras el ĉiu ajn strukturo de klasika flamenko, dum malaperis ĉiuj restoj de la flamenka ritmo, tonaj manieroj kaj de la melodiaj strukturoj propraj de la ''palos'' (flamenkaj kantotipoj).<ref>[http://www.sibetrans.com/trans/trans8/steingress.htm ''La hibridación transcultural como clave de la formación del Nuevo Flamenco (aspectos histórico-sociológicos, analíticos y comparativos)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100329053126/http://www.sibetrans.com/trans/trans8/steingress.htm |date=2010-03-29 }}, de Gerhard Steingress.</ref> Tamen la fakto ke multaj muzikistoj de tiu nova stilo estas krome rekonitaj kantistoj, kiaj [[José Mercé]], [[El Cigala]] kaj aliaj, helpis konsiderigi kiel flamenko ĉion kion ili mem ludas, kvankam ilia ĝenro estas sufiĉe diferenca el la klasika flamenko. Male, aliaj nuntempaj artistoj, kiaj la grupoj [[O'Funkillo]] kaj [[Ojos de Brujo]], sekvinte la vojon de [[Diego Carrasco]], uzas muzikajn stilojn neflamenkajn sed respektante la muzikan mezuron aŭ metrikan strukturon de kelkaj tradiciaj kantotipoj. Same ekzistas kantistoj enciklopediaj kiaj [[Arcángel]], [[Miguel Poveda]], [[Mayte Martín]], [[Marina Heredia]], [[Estrella Morente]] aŭ [[Manuel Lombo]] kiuj, sen rezigni pri la artaj kaj ekonomiaj profitoj de la fuzio kaj de la nova flamenko, plutenas en siaj ludadoj pli grandan pezon de tio flamenka konsiderita en la plej klasika senco de la termino, kio supozigas gravan revenon al origino. La interveno de la publikaj hispanaj instancoj favore al la helpo al la flamenko estas ĉiutage pli kaj pli granda. Tiudirekte ekzistas la Andaluza Agentejo por la Disvolvigo de la Flamenko, dependa el la Kultura Subministerio de la [[Junta de Andalucía]] kaj aktuale oni konstruas en [[Jerez de la Frontera]] la ''Ciudad del Flamenco'' (flamenka urbo), kiu loĝigos la ''Nacian Centron de Flamenka Arto'', dependa el la Ministerio de Kulturo, kiu klopodos kanaligi kaj ordigi la iniciatojn pri tiu arto.<ref>Diario El Economista, 26a de junio de 2008 http://ecodiario.eleconomista.es/espana/noticias/611674/06/08/Cadiz-Cultura-confirma-que-el-Centro-Nacional-de-Flamenco-de-Jerez-canalizara-todas-las-iniciativas-sobre-este-arte.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140512222820/http://ecodiario.eleconomista.es/espana/noticias/611674/06/08/Cadiz-Cultura-confirma-que-el-Centro-Nacional-de-Flamenco-de-Jerez-canalizara-todas-las-iniciativas-sobre-este-arte.html |date=2014-05-12 }} ''Cultura confirma que el Centro Nacional de Flamenco de Jerez canalizará todas las iniciativas sobre este arte'' Alirita la [[20an de oktobro]] 2009.</ref> Krome, la andaluzaj aŭtoritatoj pri eduksistemo studas enmeti flamenkon en siaj devigaj edukaj planoj.<ref>[http://www.diariodejerez.es/article/jerez/854166/nuevo/paso/la/junta/para/incluir/flamenco/curriculo/escolar.html Nuevo paso de la Junta para incluir el flamenco en el currículo escolar]</ref> == Famaj gekantistoj kaj muzikistoj == [[Dosiero:Perladecadiz.JPG|eta|Monumento al «La Perla de Cádiz» en Kadizo.]] {{Div col|cols = 4}} * [[Carmen Amaya]] * Juan Breva * [[El Cabrero]] * [[Camarón de la Isla]] * Antonio de Canillas * [[Manolo Caracol]] * Antonio Chacón * [[Chiquetete]] * Cojo de Málaga * Montse Cortés * Curro de Utrera * [[Porrina de Badajoz]] * [[Diego el Cigala]] * Dolores Vargas * [[Rafael Farina]] * Francisco Lema "Fosforito" * [[Pastora Imperio]] * [[Lole y Manuel]] * Antonio Mairena * [[José Menese]] * [[José Mercé]] * [[Miguel de Molina]] * [[Antonio Molina]] * Enrique Montoya * [[Enrique Morente]] * [[La Niña de los Peines]] * Niña de Antequera * La Niña de La Puebla * Ginesa Ortega * [[La Paquera de Jerez]] * [[Niña Pastori]] * [[Juan Peña "El Lebrijano"]] * Pepa de Utrera * Pepe el de la Matrona * La Perla de Cádiz * Perlita de Huelva * El Pescaílla * [[Manolo Sanlúcar]] * [[Juanito Valderrama]] {{Div col end}} == Kantotipoj == === Laŭ alfabeta ordo === [[Dosiero:Flamenkoarunda.JPG|eta|dekstre|300ra|Kantado kaj dancado flamenkaj dum la [[73-a Hispana Kongreso de Esperanto]] okazinta en [[Arundo]].]] [[Alboreá]] | [[Alegrías]] | [[Bambera]] | [[Bandolá]] | [[Bulerías]] | [[Cabales]] | [[Campanilleros]] | [[Cantiña]] | [[Caña (flamenko)|Caña]] | [[Caracoles (muziko)|Caracoles]] | [[Carcelera]] | [[Cartagenera]] | [[Colombiana (muziko)|Colombiana]] | [[Andaluza koplo]] | [[kordobo (muziko)|kordobo]] | [[Corríos]] | [[Debla]] | [[Fantazio (muziko)|Fantazio]] | [[Fandango]] | [[Fandanguillo]] | [[Farruca]] | [[Galeras (muziko)|Galeras]] | [[Garrotín]] | [[Granaína]] | [[Guajira (muziko)|Guajira]] | [[Jabegote]] | [[Jabera]] | [[Jota (flamenko)|Jota]] | [[Liviana]] | [[Malagueña]] | [[Mariana (muziko)|Mariana]] | [[Martinete (muziko)|Martinete]] | [[Media (muziko)|Media]] | [[Media granaína]] | [[Milonga (muziko)|Milonga]] | [[Minera (flamenko)|Mineras]] | [[Mirabrás]] | [[Murciana (flamenko)|Murciana]] | [[Lulkanto|Nana]] | [[Petenera]] | [[Polo (muziko)|Polo]] | [[Romance (flamenko)|Romance]] | [[Romeras]] | [[Rondeña]] | [[Rumba]] | [[Saeta (muziko)|Saeta]] | [[Seguirilla|Seguiriya aŭ Siguiriya]] | [[Serranas]] | [[Sevillana (muziko)|Sevillana]] | [[Soleá (flamenko)|Soleá]] | [[Tango (flamenko)|Tango]] | [[Tanguillo]] | [[Taranto (muziko)|Taranta aŭ Taranto]] | [[Tientos]] | [[Toná]] | [[Trillera]] | [[Verdiales]] | [[Vidalita]] | [[Zambra mora|Zambra]] | [[Zorongo]] === Laŭ stiloj: puraj, fandangoj kaj aliaj === [[Dosiero:Montse Cortes en Malaga en Flamenco (23 de agosto de 2007).jpg|eta|dekstre|La kantistino Montse Cortés.]] [[Dosiero:Carmen Linares-11.jpg|eta|La kantistino Carmen Linares kun gitarludisto.]] ==== Puraj kantoj ==== * ''Caña'' (kano): la plej baza kaj pura el la flamenkaj kantoj, kelkaj esploristoj eĉ asertas, ke ĝi estas pra-flamenka kanto bazita sur antikva andaluzia kanto. * ''Carcelera'' (prizona): kanto tradicie kantita de la malliberigitoj kaj preskaŭ ĉiam temanta pri justicaj aferoj. * ''Cantiñas'': vigla kanto kiu naskiĝis en la urbo [[Kadizo]], temanta ĉiam pri festaj aferoj. * ''Debla'': Kanto sen gitar-akompanado. La nomo devenas de la kreinto de ĉi tiu kanto Blas Barea, do temas pri “kanto de Blas” aŭ “Debla”. * ''Martinete'' (marteleto): naskiĝis ĉi kanto en la ciganaj forĝejoj, la temo ĉiam estas malfeliĉaj okazintaĵoj kaj la ritmo monotona. * ''Saeta'' (sageto): popola kanto kiu memorigas la suferojn de Jesukristo dum liaj lastaj tagoj. Pro tio ĉiam oni kantas dum la paska ĵaŭdo aŭ vendredo okaze de religiaj paradoj. * ''Seguiriya'': primitiva flamenka kanto, temanta pri pasio, amo, malamo aŭ tragedio. * ''Tango'': kvankam ĉiu zono havas sian propran tangon (Kadizo, Triano, Jerezo, Malago, Badajozo…), temas ĉiam pri dancebla kanto kiu poste devenigis aliajn similajn stilojn en Ameriko. * ''Toná'': tre antikva kanto, ĝi estas la cigana adapto de antikva kastilia balad-kanto. * ''Tientos'': tre simila al tango, kvankam kun pli malrapida ritmo. * ''Polo'': bazita sur antikvaj andaluziaj danceblaj kantoj. * ''Liviana'': bazita sur la ''seguiriya'', sed multe pli leĝera. Temas pri kamparana kanto sen gitar-akompanado. * ''Serrana'' (montaranino): tipa kanto de la [[Arunda Montaro]], temas ankaŭ pri kamparana kanto. * ''Alegría'' (ĝojo): naskiĝis ĉi tiu kanto-stilo en la kadiza zono, temas pri festa kaj plenĝoja kanto kie la dancado ĉefrolas. * ''Romeras'' (pilgrimantino): similas al la kanto ''alegrías'', tamen ĝi devenas el [[Sevilo]]. * ''Mirabras'': temas pri la plej spektakla kanto kun dancado en la flamenka arto, la ritmo estas gracia, vigla kaj ondumanta. * ''Caracoles'' (helikoj): bazita sur la kadiza ''cantiña'', verdire la origino de ĉi tiu kanto estas la flamenkaj spektakloj okazigitaj en Madrido fine de la [[19-a jarcento]]. * ''Alboreá'' (frumateniĝo): devenita el kastilia kanto, malofte la flamenka kantisto ludas ĉi kanton fore el ciganaj nuptoj. * ''[[Petenera]]'': la tekstoj de ĉi tiu kanto ĉiam estas tristaj, melankoliaj kaj la ritmo tre malrapida. * ''Bulería'': tipa kanto el Jerezo, temas pri festema kaj plenĝoja kanto. ==== Fandangoj ==== [[Dosiero:Juan Breva 3.jpg|eta|Juan Breva]] * ''Fandango'': kvankam ofte oni konsideras la fandangon kiel tipan flamenkan kanton, verdire temas pri kastilia kanto-stilo kiun poste en Andaluzio oni flamenkigis. Temas pri kanto kaj dancado kie la [[kastanjeto]]j ludas specialan rolon. * ''Malagueña'' (malaganino): tipa malaga fandango. * ''Verdiales'': ĝi estas antikva kamparana fandango kun ritmo tre rapida kaj simplaj tekstoj. * ''Bandolá'': tre simila al la ''verdiales'', sed kun ununura kantisto kaj sen muzika akompanado. * ''Jabera'': antikva malaga fandango. * ''Jabegote'': ankaŭ temas pri malaga fandango, sed ĉi-foje ludita de la maristoj. * ''Rondeña'' (arundanino): malaga fandango kantita en la Arunda Montaro. * ''Granaína'' (granadino): tre simila al la malaga fandango, sed tipe granada. * ''Minera'' (ministino): fandango kantita de la ministoj en La Unión (Murcio) * ''Cartagenera'' (kartaĥenanino): devenas de la malagaj fandangoj kantitaj de la almerianoj elmigrintaj en [[Kartageno]]n, ne temas pri ministaj aferoj. * ''Taranta'': naskiĝis en la areo [[Almerio]]-[[Murcio]], ĝi estas la bazo de ĉiuj ministaj flamenkaj kantoj. * ''Tarantos'': tre simila al la ''taranta'', sed kun dancada akompanado. ==== Aliaj kanto-stiloj ==== Temas pri miksaĵoj inter kantoj kun flamenka deveno kaj aliaj amerikaj kaj andaluziaj stiloj kiel la ''bambera'', ''campanilleros'', ''colombiana'', ''farruca'', ''garrotín'', ''guajira'', ''mariana'', ''milonga'', ''nana'', ''rumba'', ''sevillanas'', ''trillera'', ''vidalita'', ''villancico'', ''zambra''… == La dancado == [[Dosiero:Ángeles Gabaldón-12.jpg|eta|La dancistino Ángeles Gabaldón.]] La [[dancado]], kune kun la kantado kaj la gitarludado, estas alia maniero esprimi la sentojn ene de la flamenka arto. Tamen, verdire, la dancist(in)o ludas la sentojn esprimatajn de la [[kantisto]], pro tio ne ĉiuj kanto-stiloj estas danceblaj. Kiel esprimiloj la dancist(in)o posedas sian proprajn brakojn, [[pojno]]jn, manojn, la korpan balanciĝon, la rond-irojn kaj la pied-klakadon. Ĉiu kanto-stilo havas sian propran ritmon por la dancado kaj kvankam en la plej pura flamenko ekzistas reguloj por tiuj movoj, nuntempe ĉiaj reguloj estas tute forgesitaj kaj la dancist(in)o eblas esprimi sin per la movoj kaj kvietiĝoj de li/ŝi preferata. Tio okazas, ekzemple, ĝuste en la momento kiam la kantist(in)o ekdancas, ĉar li/ŝi rajtas elekti tiun momenton, ekz. ĝuste antaŭ ekkanti, tuj post la unua verso de la kanto aŭ okaze de la falseto de la gitaro. La plej superba momento estas la ''escobilla'' (balaileto)¸ temas pri la momento kiam la dancist(in)o ludas rapidan ritmon pere de pied-klakado. La dancado povas havi unu aŭ du el tiuj momentoj kaj okaze de la fino de la dancado la dancist(in)o eĉ plirapidigas la [[ritmo]]n. == La gitaro == [[Dosiero:Grand Gala du Disque in de RAI. Gitarist Manitas de Platas uit Spanje, Bestanddeelnr 921-1451.jpg|eta|Manitas de Plata, franca cigana gitarludisto, en 1968]] [[Dosiero:alhambra 3f.jpg|eta|200ra|Flamenka gitaro kun du frapejoj.]] La [[gitaro]] estas la plej populara muzik-instrumento ĉe la flamenka arto. Verdire, ĝis antaŭ kelkaj jaroj temis pri la sola instrumento kapabla akompani la kantiston, tamen lastatempe kaj ĉefe okaze de la apero de la “nova flamenko” oni ekuzis aliajn muzikilojn, kiaj la [[piano]]n aŭ la muzik-skatolon. Sed tradicie, la gitaro estas la vera flamenka muzik-instrumento. La flamenka gitaro estas pli malgranda ol la normala hispana gitaro, ankaŭ pli leĝera. Pro tio, ĝia sonoreco estas pli malgranda kaj tio evitas la kaŝigon de la kantista voĉo. La gitarludisto uzas malsimilajn teknikojn, la plej gravaj estas la ''picado'' (stakato), tio okazas kiam la ludisto stakatas la kordon por sonorigi konkretan muzikan noton; kaj la ''rasgueo'' (pinĉado), kiam tri aŭ kvar [[fingro]]j de la gitar-ludisto pinĉas kelkajn kordojn. == En Esperanto == Oni vidis kiam naskiĝis la flamenka arto, kiamaniere la kantisto ludas en la scenejo, sed ĉu povas ekzisti ia rilato inter flamenko kaj [[esperanto]]? Jes, sendube. Kaj flamenko kaj esperanto estas esprimiloj kapablaj superi kian ajn landlimon, ne ekzistas bariloj kapablaj haltigi la esprimo-povon de la homo kaj onian kapablon dissendi tion kion oni sentas, ĉar ambaŭ aferoj estas internacie kompreneblaj. Se oni sin demandas kion oni sentas kiam oni ĉeestas flamenkan spektaklon aŭ kion oni sentas kiam oni uzas internacian lingvon, plejeble la respondo estos simila. Flamenko estas la maniero pere de kiu la animo esprimiĝas kaj tio povas okazi ankaŭ en esperanto. Ne temas nur pri ĝojoj aŭ feliĉoj, ankaŭ pri tristoj, seniluziigoj, misfortunoj, ĉio povas esti esprimata, la afero estas nur trovi la plej taŭgan esprimilon, pro tio inter flamenko kaj esperanto povas ekzisti rilaton nome inter la flamenko kiel kulturaĵo kaj esperanto kiel lingvo. == Vidu ankaŭ == * [[Duajara Festo de Flamenko]] * [[Muzeo de Flamenka Danco]] de [[Sevilo]] * ''[[Sevillanas]]'' * [[Palmeros]] == Notoj == {{Referencoj|2}} {{-}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=flamenk}} * [https://www.publico.es/politica/franco-cantaores-flamenco-republicanos-defensa-republica-franquismo.html Los cantaores de flamenco que murieron por defender la República y luchar contra Franco] Público, 18-11-2019, Pri la flamenkaj kantistoj kontraŭ la reĝimo de [[Francisco Franco]]. * [http://www.juntadeandalucia.es/cultura/web/publico/areas/minisitio.jsp?idA=8&men=1&pagc=8_1_1presentacion.jsp Agencia Andaluza para el Desarrollo del Flamenco] * [http://www.flamencoolimpico.com/ Flamenco Olímpico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120930032149/http://www.flamencoolimpico.com/ |date=2012-09-30 }} Dokumenta filmo * [http://www.radiole.com/especiales/enciclopedia_flamenco/ ''Flamenco de la A a la Z''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120924003408/http://www.radiole.com/especiales/enciclopedia_flamenco/ |date=2012-09-24 }}: flamenka enciklopedio kun vortaro ĉe la [http://www.radiole.com/ retejo] de Radiolé. * [[Félix Grande|GRANDE]], Félix: ''Memoria del flamenco'', kun enkonduko de [[José Manuel Caballero Bonald]]. Galaxia Gutenberg/[[Círculo de Lectores]], Barcelona, 1991. ** [http://www.librosaguilar.com/uploads/ficheros/libro/primeras-paginas/200701/primeras-paginas-memoria-flamenco.pdf Teksto] en ''[[Portebla dokumentformo|PDF]]''. * Emilio Lafuente Alcántara (1825 - 1868): ''Cancionero popular. Colección escogida de seguidillas y coplas'', 1865. ** Vol. II: [http://books.google.es/books?id=bNv24CF7m-gC&dq=inauthor%3Aemilio%20inauthor%3Alafuente%20inauthor%3Aalcantara&lr=&as_drrb_is=q&as_minm_is=0&as_miny_is=&as_maxm_is=0&as_maxy_is=&as_brr=0&pg=PA5#v=onepage&q&f=false ''Coplas'']; teksto en [[Google Books]]. ** [https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/indice-de-autores/emilio-lafuente-y-alcantara-1825-1868 Pri Emilio Lafuente Alcántara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151005171914/https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/indice-de-autores/emilio-lafuente-y-alcantara-1825-1868 |date=2015-10-05 }}, frato de Miguel Lafuente Alcántara, ĉe la [https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/ retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151005170007/https://sites.google.com/site/earabistasyafricanistas/ |date=2015-10-05 }} ''Biblioteca Virtual de Arabistas y Africanistas Españoles''. {{Havenda artikolo|Flamenko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Flamenko| ]] [[Kategorio:Dancoj]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Hispana muziko]] boxr4f4m8t8j58mneixdxf5kfuzypif 0 47346 9350331 8594334 2026-04-09T13:06:33Z Sj1mor 12103 9350331 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Schrammelgitarre.jpg|eta|ŝramlogitaro]] '''Ŝramlo''' (aŭ '''ŝramlomuziko''') estas muzika ĝenro tipa por la 19-a-jarcenta [[Vieno]]. La t.n. ŝramlomuziko aŭ pli simple ŝramlo estis nomata laŭ la [[Waldviertel]]-aj (regiono en la nordo de [[Malsupra Aŭstrio]]) muzikistoj kaj [[komponisto]]j [[Johann Schrammel|Johann]] kaj [[Josef Schrammel]], ambaŭ [[violono|violonistoj]]. En [[1878]] fondis ili kun [[Gitaro|gitaristo]] [[Anton Strohmayer]] en Vieno etan [[muzikgrupo]]n, kiu prezentis popularan repertuaron kun kantoj kaj paŝoj, dancoj kaj valsoj en biertrinkejoj kaj restoracioj. == Literaturo == * Kurt Diemann: ''Schrammelmusik. Das erste große Buch über die Brüder Johann und Josef Schrammel, ihr legendäres Quartett und ihre Musik.'' Edition Kaleidoskop, Graz 1981, ISBN 3-222-11324-6. * Margarethe Egger: ''Die Schrammeln in ihrer Zeit.'' Österreichischer Bundesverlag, Wien 1989, ISBN 3-215-07219-X. * Hermann Mailler: ''Schrammel-Quartett. Ein Buch über 4 Wiener Musikanten.'' Wiener Verlag, Wien 1945. * Rudolf A. Moißl: ''Die Schrammel-Dynastie.'' St. Pöltner Zeitungs-Verlags-Gesellschaft, St. Pölten 1943. * Susanne Schedtler (Eld.): ''Wiener Lied und Weana Tanz.'' Löcker, Wien 2004, ISBN 3-85409-412-4, (= Beiträge zur Wiener Musik', 1). == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://members.vienna.at/thalia/german/history.html Privata retpaĝo pri la muziko de la fratoj Schrammel.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060114025955/http://members.vienna.at/thalia/german/history.html |date=2006-01-14 }} * [http://www.schrammelklang.at/WasIstSchrammelKlang.php Difino de aŭtentika ŝramlomuziko.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141223202744/http://www.schrammelklang.at/WasIstSchrammelKlang.php |date=2014-12-23 }} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] fr9mcb7tcx2w8avihobls0inquw0b9v 0 50163 9350243 9257844 2026-04-09T12:43:47Z Sj1mor 12103 9350243 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:MaRainey.jpg|eta|200 px|Usona bluskantisto [[Ma Rainey]] (1886-1939) estis kromnomita "Mother of the Blues" (Bluspatrino).]] [[Dosiero:FSA JukeJoint.jpg|eta|275ra|Ekstero de fidrinkejo en Belle Glade, [[Florido]], fotita de Marion Post Wolcott en 1944. El tiaj lokoj originiĝis bluso.]] [[Dosiero:Ray Charles FIJM 2003.jpg|eta|275ra|[[Ray Charles]].]] [[Dosiero:BBKing07.JPG|eta|275ra|[[B.B. King]].]] '''Bluso''' ({{Lang-en|Blues}}, la bluoj, idiome por sento esti afliktita) estas voĉa kaj instrumenta [[muziko|muzikspeco]], nome [[muzika ĝenro]]<ref>La vortaro de Kunzler pri Ĵazo havigas du separatajn enirejojn: bluso, origine afrikusona ĝenro (p. 128), kaj la blusa formo, disvastigata muzika formo (p. 131). Kunzler, Martin (1988). Jazz Lexikon (germane). Rohwolt Taschenbuch Verlag. ISBN 978-3-499-16316-6.</ref> en malrapida aŭ moderata tempo kiu kreiĝis far la idoj de [[Afriko|afrikaj]] sklavoj, nome la [[afrik-usonanoj]] en la ruraj komunumoj de [[Suda Usono]], nome ''Deep South'' aŭ Profunda Sudo, ĉirkaŭ la fino de la [[19a jarcento]]. La bluso radikis en okcident-afrikaj profanaj [[kanto]]j kaj [[laborkanto]]j (''worksong''), kun kombino de melodiaj vokoj aŭ kampaj laborkantoj (''field holler''), [[Nigrula preĝokanto|preĝokantoj]], preĝokrioj kaj [[ĉanto]]j kaj aliaj tipoj de [[popola muziko]] el [[eŭropusonanoj]], kiaj rimitaj simplaj rakontaj [[balado]]j.<ref>"BBC - GCSE Bitesize: Origins of the blues". bbc.co.uk. [https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/music/popular_music/blues2.shtml] Alirita la 9an de Majo 2016.</ref><ref>"The Evolution of Differing Blues Styles". How To Play Blues Guitar. Arkivita el la originalo en la 18a de Januaro, 2010. [http://vd.how-to-play-blues-guitar.com/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160525205826/http://vd.how-to-play-blues-guitar.com/|date=2016-05-25}} Alirita la 9an de Majo, 2016.</ref> == Ĉefaj trajtoj == La dominantaj elementoj, ĉieaj en [[ĵazo]], [[ritmo-kaj-bluso]] kaj [[rokenrolo]], estas afrikismoj kiel la kvintona aŭ sestona [[blusa gamo]], [[Sinkopo (muziko)|''off-beat'']], la skemo de ''[[voko kaj respondo]]'', [[blustono]]j, [[Progresio (muziko)|akordoprogresioj]] (el kiuj la dekdustria bluso), interrompaj vokoj kaj recitativoj. La bluso kutime sekvas dudek-[[Takto|taktan]] strofan skemon kiu ripetiĝas. Blusaj [[Svingo (ritmo)|svingoj]] aŭ [[baslinio]]j plifortigas la [[tranco|trancecan]] ritmon kaj formas ripetecan efikon nome ''groove'' ([[ritmomodelo]]). Bluso kiel ĝenro posedas aliajn karakterojn kiaj vortumado, baslinioj, kaj muzikinstrumentoj. La vortumado de la fruaj tradiciaj blusversoj konsistis el unusola linio ripetita kvarfoje. Nur en la unuaj jardekoj de la 20a jarcento la plej ofta strukturo iĝis normiga: nome la tielnomita modelo AAB, konsistanta el linio kantata super la kvar unuaj strioj, ties ripeto ĉe la venontaj kvar, kaj poste pli longa konkluda linio super la lastaj strioj. Komenca bluso ofte prenis la formon de izola rakonteco, ofte rilate al malfacilaĵoj espertitaj ene de afrik-usona socio. La tekstoj temas pri malfeliĉa homa fato, precipe pri [[adulto]], vana amo, [[soleco]], [[malriĉeco]], [[alkoholismo]] kaj hejmveo. Multaj elementoj, kiaj la modelo ''[[voko kaj respondo]]'' kaj la uzado de la blusnotoj, povas esti historiita el la [[tradicia afrika muziko]]. La originoj de la bluso estas ankaŭ tre rilataj al la religia muziko de la afrik-usona komunumo, nome [[Nigrula preĝokanto|spiritualaĵoj]]. La unua apero de la bluso estas ofte datita el post la fino de la sklaveco en Usono kaj, poste, el la disvolvigo de la fidrinkejoj ''juke joint''. Ĝi estas asocia kun la ĵus akirita libereco de iamaj sklavoj. Kronikistoj ekinformis pri blusmuziko komence de la 20a jarcento. La unua publikaĵo de blusa muziko estis en [[1908]]. Bluso ekde tiam evoluis el neakompanata voĉa muziko kaj parolaj tradicioj el sklavoj en ampleksa vario de stiloj kaj subĝenroj. Blusaj [[muzika ĝenro|subĝenroj]] estas [[Rura bluso]], kiaj tiu [[Delta bluso|Delta]] aŭ tiu Piedmonta, same kiel la urbaj blusaj stiloj kiaj tiu [[Ĉikaga bluso|Ĉikaga]] kaj tiu [[Bluso de Okcidenta Marbordo]]. La [[Dua Mondmilito]] markis la transiron el akustika al [[elektra bluso]] kaj la progresa malfermo de la blusmuziko al pli ampleksa publiko, ĉefe al la blankulaj sekvantoj. En la 1960-aj kaj la 1970-aj, hibrida formo nomita ''blusroko'' evoluis. Ĉi tiu muzikspeco grave influas nordamerikajn kaj okcidentajn popolajn muzikojn. El la bluso devenas pluraj popularaj afrikusonaj muzikformoj kiel [[ritmenbluso]], tradicia [[ĵazo]], ''[[Boogie-woogie]]'' kaj frua [[rok-muziko]]. La plej gravaj uzataj muzikiloj estas la [[gitaro]] (elektra kaj akustika), [[piano]] kaj [[buŝharmoniko]]. == Etimologio == La termino povas esti derivita el la [[termino]] "blue devils" (bluaj diabloj), signife [[melankolio]]n kaj tristecon; frua uzado de la termino tiusence troviĝas en la unuakta teatraĵo de George Colman nome ''Blue Devils'' (1798).<ref>La "Trésor de la Langue Française informatisé" havigas tiun etimologion de la vorto ''blues'' kaj la teatraĵon de George Colman kiel unua apero de tiu termino en angla lingvo, vidu {{Cite web|url=http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/fast.exe?mot=blues|title=Blues|publisher=Centre Nationale de Ressources Textuelles et Lixicales|accessdate=15a de Oktobro, 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/5msLYsJNm|archivedate=18a de Januaro, 2010|deadurl=no|language=fr|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-05-10|arkivurl=https://www.webcitation.org/5msLYsJNm?url=http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/fast.exe?mot=blues|arkivdato=2010-01-18}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131212063817/http://atilf.atilf.fr/dendien/scripts/fast.exe?mot=blues |date=2013-12-12 }}</ref> La esprimo "the blue devils" povas ankaŭ esti derivita el Britio en la 1600-aj jaroj, kiam ĝi aludis al la "...intensaj vidaj halucinaĵoj kiuj povas akompani fortajn alkoholaĵajn retiriĝojn".<ref name=huff>[http://m.huffpost.com/us/entry/2399330 Debra Devi , "Why Is the Blues Called the 'Blues'?", ''Huffington Post'', 4a de Januaro 2013]. Alirita la 15an de Novembro 2015</ref> Dum la tempo pluiris, la esprimo perdis la referencon "devils" kaj "it came to mean a state of agitation or depression" (ĝi venis al signifo de stato de agitado aŭ depresio). Ĉirkaŭ la 1800-aj jaroj en Usono, la termino "blues" estis asocia kun drinkado de alkoholaĵoj, signifo kion oni povas vidi en "bluaj leĝoj" de kelkaj usonaj ŝtatoj kontraŭ vendado de alkoholaĵoj en dimanĉoj.<ref name=huff/> Kvankam la uzado de la frazo en [[afrikusona muziko]] povas esti pli antikva, ĝi povas esti atestita en presaĵoj ekde 1912, kiam la "Dallas Blues" de Hart Wand iĝis la unua kopirajta bluskomponaĵo.<ref>Davis, Francis. ''The History of the Blues''. New York: Hyperion, 1995.</ref><ref>Eric Partridge, ''A Dictionary of Slang and Unconventional English'', 2002, Routledge (UK), ISBN 978-0-415-29189-7</ref> En kantovortumado la frazo estas ofte uzata por priskribi [[deprimo]]n.<ref>Tony Bolden, ''Afro-Blue: Improvisations in African American Poetry and Culture'', 2004, University of Illinois Press, ISBN 978-0-252-02874-8</ref> Kelkaj fontoj asertas ke la termino "blues" estas rilata al la "[[Blusa tono|blusnotoj]]", nome la ebenigitaj, ofte mikrotonaj notoj uzitaj en bluso, sed la ''Oxford English Dictionary'' postulas ke la termino "blues" venis unue, kaj ĝi kondukis al la nomigado de "blusnotoj". == Vortumado == <!--[[Dosiero:Robert_Johnson.png|eta|maldekstra|altdekstre=0.9|Usona bluskantisto [[Robert Johnson]] (1911 – 1938). Liaj mejloŝtonaj registroj en 1936 kaj 1937 montras kombinon de kantado, gitarkapablo, kaj kantoverka talento kiu influis sur postaj generacioj de muzikistoj.]]--> [[Dosiero:Blindlemonjeffersoncirca1926.jpg|eta|altdekstre|[[Blind Lemon Jefferson]] ĉirkaŭ [[1926]].]] [[Dosiero:WCHandy.jpg|eta|altdekstre|[[W. C. Handy]] en [[1941]], foto de Carl van Vechten.]] La vortoj de fruaj tradiciaj blusversoj probable ofte konsistis el unusola linio ripetita kvar fojojn. Nur en la unuaj jardekoj de la 20a jarcento la plej ofta nuna strukturo iĝis normiga: la tielnomita modelo AAB, konsistanta el linio kantita laŭlonge de la kvar unuaj strioj, ties ripeto ĉe la venontaj kvar, kaj poste pli longa konkluda linio ĉe la lastaj strioj.<ref>Ferris, paĝo 230</ref> Du el la unuaj publikigitaj bluskantoj, nome "Dallas Blues" (1912) kaj "Saint Louis Blues" (1914), estis 12-stria bluso montranta la strukturon AAB. [[W. C. Handy]] verkis ke li adoptis tiun konvencion por eviti la monotonecon de linioj ripetitaj trifoje.<ref>Father of the Blues: An Autobiography. de W.C. Handy, eldonita de Arna Bontemps: enkonduko de Abbe Niles. Macmillan Company, New York; (1941) paĝo 143. no ISBN en tiu unua presaĵo.</ref> La linioj estas ofte kantataj sekvante modelon pli proksima al la parola bluso pli ol al melodio. La dekomenca bluso ofte prenis la formon de izola rakonto. [[Afrik-usonanoj|Afrik-usonaj]] kantistoj voĉigis siajn "personajn penojn en mondo de akra realo: perdita amo, krueleco de policanoj, subpremado fare de [[blankulo]]j, [kaj] aĉaj tempoj".<ref>Ewen, pp. 142–143.</ref> Tiu melankolio kondukis al la sugesto de [[Igboj|Igboa]] origino por bluso pro la reputacio kiun havis [[Igboj|Igb-usonanoj]] tra plantejoj en Ameriko pro siaj melankolia muziko kaj sinteno al vivo kiam ili estis sklavigitaj.<ref>{{Cite book|title=They All Played Ragtime: The True Story of an American Music|first1=Rudi|last1=Blesh|first2=Harriet Grossman|last2=Janis|publisher=Sidgwick & Jackson|page=186|year=1958|url=https://books.google.com/books?id=awHY-w8_iTsC&pg=PA186|isbn=978-1-4437-3152-2}}</ref><ref>{{Cite book|title=The New Encyclopedia of Southern Culture: Ethnicity|first1=James G. Jr.|last1=Thomas|page=166|publisher=University of North Carolina Press|year=2007|isbn=978-0-8078-5823-3}}</ref> La vortumado ofte rilatas al problemigaj espertoj ene de la [[Afrik-usonanoj|Afrik-usonaj]] socio. Por ekzemplo la kanto de [[Blind Lemon Jefferson]] nome "Rising High Water Blues" (1927) rakontas pri la [[Granda Misisipia Inundo de 1927]]: : "Backwater rising, Southern peoples can't make no time : I said, backwater rising, Southern peoples can't make no time : And I can't get no hearing from that Memphis girl of mine." : (akvo plialtiĝas, la sudaj popoloj ne havas tempon kaj mi ne scias pri mia junulino el Memfiso) Kvankam bluso akiris asocion kun malriĉo kaj subpremado, la vortumoj povis ankaŭ esti humoraj kaj ŝercaj:<ref>Komara, p. 476.</ref> : "Rebecca, Rebecca, get your big legs off of me, : Rebecca, Rebecca, get your big legs off of me, : It may be sending you baby, but it's worrying the hell out of me." : (Rebeka, forigu viajn grandajn krurojn el mi) :: El "Rebecca" de [[Big Joe Turner]], nome kompilaĵo de tradiciaj blusvortumoj. Blusaj kantoj kun evidentaj seksenhavaj vortumadoj estis konataj kiel [[malpura bluso]]. Tia vortumado iĝis iome pli simpla en postmilita bluso, kiu tendencis al fokusado al rilataj problemoj al seksaj priokupoj. Vortumaj temoj kiuj ofte aperis en antaŭmilita bluso, kia la [[Granda Depresio|ekonomia depresio]], [[farmo|farmado]], [[diablo]]j, [[vetludado]], [[magio]], [[inundo]]j kaj [[sekego]]j, estis malplej oftaj en postmilita bluso.<ref>Oliver, p. 281.</ref> La verkisto Ed Morales asertis ke eble la [[Religio de la Joruboj]] ludis parton en frua bluso, citante la kanton de Robert Johnson nome "Cross Road Blues" kiel "fajne vualita referenco al Elegŭa, nome Oriŝa zorge de [[vojkruciĝo]]j".<ref name="cgkmik"/> Tamen, la [[Kristanismo|kristana]] influo estis multe pli evidenta.<ref>Humphrey, Mark A. In Nothing but the Blues. pp. 107–149.</ref> La repertorioj de multaj ŝlosilaj blusartistoj, kiaj [[Charley Patton]] kaj [[Skip James]], inkludis religiajn kantojn aŭ spiritualojn.<ref>Calt, Stephen; Perls, Nick; Stewart, Michael. [https://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1022b4.jpg Ten Years of Black Country Religion 1926–1936] (LP back cover notes). New York: Yazoo Records. L-1022. Arkivita el la originalo la 18an de Januaro, 2010. Alirita la 1an de Junio 2018.</ref> [[Gary Davis]]<ref>"Reverend Gary Davis". 2009. Arkivita el la originalo la 12an de Februaro, 2009. [https://web.archive.org/web/20090212215749/http://culturalequity.org/alanlomax/ce_alanlomax_profile_reverend_gary_davis.jsp] Alirita la 1an de Junio 2018.</ref> kaj [[Blind Willie Johnson]]<ref>Corcoran, Michael. "The Soul of Blind Willie Johnson". Austin American-Statesman. Arkivita el la originalo la 18an de Januaro, 2010. [https://www.austin360.com/music/content/music/blindwilliejohnson_092803.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120528142633/http://www.austin360.com/music/content/music/blindwilliejohnson_092803.html|date=2012-05-28}} Alirita la 3an de Februaro, 2009.</ref> estas ekzemploj de artistoj ofte kategoriigitaj kiel blusmuzikistoj pro sia muziko, kvankam iliaj vortumadoj klare apartenas al la [[Nigrula preĝokanto|preĝokantoj]]. == Historio == === Originoj === [[Dosiero:E7 A7 E7 E7 blues chord progression guitar.png|eta|dekstre|Gitara [[tablaturo]] por blusa glitaĵo en E maĵora<ref>{{Cite web|author=Burger, Jim|title=Lesson 72: Basic Blues Shuffle|url=http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&l=72&p=1|accessdate=November 25, 2005|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-06-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720080813/http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&l=72&p=1|arkivdato=2011-07-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720080813/http://www.wholenote.com/default.asp?src=l&l=72&p=1 |date=2011-07-20 }}</ref><ref>Savidge, Wilbur M.; Vradenburg, Randy L. (2002). ''Everything About Playing the Blues''. Music Sales Distributed. p. 35. {{ISBN|978-1-884848-09-4}}.</ref>]] La unua publikaĵo de blusaj [[partituro]]j eble estis "I Got the Blues", publikigita de la Novorleana muzikisto Antonio Maggio en 1908 kaj priskribita kiel "la plej frua publikigita kompono konata kiu ligas la kondiĉon nome bluso al la muzika formo kiu poste iĝos populare konata kiel 'the blues' (bluso)".<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://files.umwblogs.org/blogs.dir/7134/files/2014/10/09161940/Abbot-and-Seroff.pdf |titolo=Lynn Abbott and Doug Seroff, ""They Cert'ly Sound Good to Me": Sheet Music, Southern Vaudeville, and the Commercial Ascendancy of the Blues", ''American Music'', Vol. 14, No. 4, New Perspectives on the Blues (Winter, 1996), p.406 |alirdato=2018-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180305202620/http://files.umwblogs.org/blogs.dir/7134/files/2014/10/09161940/Abbot-and-Seroff.pdf |arkivdato=2018-03-05 }}</ref> La verko de [[Hart Wand]] nome "Dallas Blues" estis publikigita en 1912; la verko de W. C. Handy nome "The Memphis Blues" poste en la sama jaro. La unua registraĵo fare de [[Afrik-usonanoj|Afrik-usona]] kantisto estis la registro fare de [[Mamie Smith]] en 1920 de la kanto de Perry Bradford nome "Crazy Blues". Sed la originoj de bluso okazis kelkajn jardekojn antaŭe, probable ĉirkaŭ 1890.<ref>Evans, David. In ''Nothing but the Blues''. p. 33.</ref> Tiu muziko estas malmulte dokumentita, ĉefe pro rasa diskriminacio en la usona socio, inklude akademiajn cirklojn,<ref name="Kunzler, pg. 130">Kunzler, p. 130.</ref> kaj parte pro la malalta indico de legipovo inter ruraj tiamaj [[Afrik-usonanoj]].<ref>Bastin, Bruce. In ''Nothing but the Blues''. p. 206.</ref> [[Dosiero:Deep South Map.png|eta|altdekstre=1.35|Ĝenerale oni konsideras la [[Profunda Sudo|Profundan Sudon]] kiel naskoloko de bluso, nome la malhelruĝaj ŝtatoj [[Georgio]], [[Alabamo]], [[Suda Karolino]], [[Misisipio]], kaj [[Luiziano]], krom sudokcidenta Teksaso.]] Informoj de blusa muziko en [[Suda Teksaso]] kaj la [[Profunda Sudo]] estis verkita komence de la 20a jarcento. Charles Peabody menciis la aperon de blusmuziko ĉe [[Clarksdale (Misisipio)]], kaj Gate Thomas informis pri similaj kantoj en suda Teksaso ĉirkaŭ 1901–1902. Tiuj observoj koincidas pli malpli ĉe la kompilaĵoj fare de [[Jelly Roll Morton]], kiu diris ke li por unua fojo aŭdis blusmuzikon en [[Novorleano]] en 1902; [[Ma Rainey]], kiu memoris por unua fojo esti aŭdinta bluson samjare en [[Misurio]]; kaj [[W.C. Handy]], kiu por unua fojo aŭdis bluson en [[Tutwiler (Misisipio)]], en 1903. La unua etenda esploro en kampo estis plenumita de Howard W. Odum, kiu publikigis antologion de popolkantoj el [[Kantono Lafayette (Misisipio)]], kaj el [[Kantono Newton (Georgio)]], inter 1905 kaj 1908.<ref>Evans, David. In ''Nothing but the Blues''. pp. 33–35.</ref> La unua nekomercaj registraĵoj de blusmuziko, terminigita ''pra-bluso'' fare de Paul Oliver, estis farita de Odum por esploraj celoj en la unua komenco de la 20a jarcento. Ili nun estas perdiĝintaj.<ref>Cowley, John H. In ''Nothing but the Blues''. p. 265.</ref> Aliaj registraĵoj kiuj estas ankoraŭ disponeblaj estis faritaj en 1924 fare de Lawrence Gellert. Poste, kelkaj registraĵoj estis faritaj de Robert W. Gordon, kiu iĝis estro de la Arkivo de Usona Popolkantoj de la [[Kongresa Biblioteko]]. La sukcedanto de Gordon ĉe la biblioteko estis John Lomax. En la 1930-aj jaroj, Lomax kaj lia filo [[Alan Lomax|Alan]] faris grandan nombron de ne-komercaj blusregistraĵoj kiuj atestas pri la granda vario de pra-blusaj stiloj, kiel la [[laborkanto]] de nigruloj kiuj korusas soloistan voĉon kaj ringokantoj.<ref>Cowley, John H. In ''Nothing but the Blues''. pp. 268–269.</ref> Registroj de blusmuziko kiel ĝi ekzistis antaŭ 1920 povas troviĝi ankaŭ en la registroj de artistoj kiel [[Lead Belly]]<ref>{{Cite web|url=http://www.leadbelly.org/re-homepage.html|title=Lead Belly Foundation|accessdate=September 26, 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100123193411/http://www.leadbelly.org/re-homepage.html|archivedate=23a de Januaro, 2010|df=mdy-all|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-06-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100123193411/http://www.leadbelly.org/re-homepage.html|arkivdato=2010-01-23}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100123193411/http://www.leadbelly.org/re-homepage.html |date=2010-01-23 }}</ref> kaj Henry Thomas.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/fthxc|titolo=Henry Thomas|alirdato=26a de Septembro 2008|aŭtoro=Oliphant, Dave|verko=The Handbook of Texas Online}}</ref> Ĉiuj tiuj fontoj montras la ekziston de multaj diversaj strukturoj distingaj el 12-, 8-, aŭ 16-striaj.<ref>Garofalo, pp. 46–47.</ref><ref>Oliver, p. 3.</ref> [[Dosiero:John-avery-lomax1 (cropped).jpg|eta|John Lomax salutante muzikiston "Uncle" Rich Brown en Sumterville, [[Alabamo]].]] La sociaj kaj ekonomiaj tialoj por la apero de bluso ne estas tute konataj.<ref>Bohlman, Philip V. (1999). "Immigrant, Folk, and Regional Music in the Twentieth Century". ''The Cambridge History of American Music''. David Nicholls, ed. [[Cambridge University Press]]. p. 285. {{ISBN|978-0-521-45429-2}}.</ref> La unua apero de bluso estas kutime datata al post la [[Emancipiga Proklamo|Emancipiga Leĝo de 1863]],<ref name="Kunzler, pg. 130"/> inter 1870 kaj 1900, nome periodo kiu koincidas kun post-[[aboliciismo]] kaj poste, je la establado de ''juke joints'' (vojkrucuĝaj fitrinkejoj) kiel lokoj kie nigruloj kunvenis por aŭdi muzikon, danci, ludi kaj distriĝi post forta labortago.<ref name=bluescommentary>{{Citaĵo el libro|titolo=Blues Off the Record:Thirty Years of Blues Commentary|familia nomo=Oliver|persona nomo=Paul|jaro=1984|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Da Capo Press|ISBN=978-0-306-80321-5|paĝoj=45–47}}</ref> Tiu periodo korespondas al la transiro el sklaveco al kultivkunhavado, malgrandskala agrikultura produktado, kaj la etendo de fervojoj en Suda Usono. Kelkaj fakuloj karakterizas la disvolvigon de la blusmuziko en la komenco de la 1900-aj jaroj kiel movo el grupa al individua ludado. Ili argumentas ke la disvolvigo de bluso estas asocia kun la ĵus akirita libereco de la iam sklavigita popolo.<ref name="Lawrence W. Levine 1977, pg. 223">Levine, Lawrence W. (1977). ''Black Culture and Black Consciousness: Afro-American Folk Thought from Slavery to Freedom''. [[Oxford University Press]]. p. 223. {{ISBN|978-0-19-502374-9}}.</ref> Laŭ Lawrence Levine, "estis rekta rilato inter la enlanda ideologia emfazo pri tio individua, nome la populareco de la instruoj de Booker T. Washington, kaj la plialtiĝo de bluso." Levine asertis, ke "psikologie, socie kaj ekonomie, Afrik-devenaj usonanoj estis senkulturigitaj en maniero kiu estus malebla dum sklaveca epoko, kaj ĝi estas eĉ pli surpriza ke ilia pramuziko respegulis tion same multe kiom faris ilia religia muziko."<ref name="Lawrence W. Levine 1977, pg. 223"/> Estas malmultaj karakteroj komunaj al ĉiuj blusmuzikoj, ĉar la ĝenro ekformiĝis el la personecoj de individuaj muzikistoj kaj kantistoj.<ref>Southern, p. 333.</ref> Tamen, estas kelkaj karakteroj kiuj ja ekzistis el antaŭ la kreado de la moderna bluso. Kantoj de alvoko kaj respondo estis frua formo de bluzeca muziko; estis "praktika esprimo ... stilo sen akompanado aŭ harmonio kaj neligita per la formaleco de ajna partikulara muzika strukturo".<ref>Garofalo, p. 44.</ref> Formo de tiu pra-bluzo estis aŭdita en sklavaj ringokantoj kaj laborkantoj, etende al "simplaj soloaj kantoj kun emocia enhavo".<ref>Ferris, p. 229.</ref> Bluso evoluis el la senakompana voĉa muziko kaj parolaj tradicioj de sklavoj importitaj ĉefe el [[Okcidenta Afriko]] kaj de ruraj nigruloj en ampleksa gamo de stiloj kaj subĝenroj, kun regionaj variaĵoj tra Usono. Kvankam bluso (kiel ĝi estas nuna konata) povas esti konsiderata muzika stilo bazita kaj sur eŭropdevena [[harmoniscienco|harmonia strukturo]] kaj sur afrikdevena tradicio de alvoko kaj respondo kio transformiĝis en intermikso de voĉo kaj gitaro,<ref>Morales, p. 276. Morales atribuis tiun aserton al John Storm Roberts en ''Black Music of Two Worlds'', komencante sian analizon per citaĵo el Roberts: "There does not seem to be the same African quality in blues forms as there clearly is in much Caribbean music."</ref><ref name="Call and Response in Blues">{{Cite web|title=Call and Response in Blues|publisher=How to Play Blues Guitar|accessdate=11a de Aŭgusto, 2008|url=http://how-to-play-blues-guitar.com/blues-concepts/call-and-response/|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2018-06-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20081010154112/http://how-to-play-blues-guitar.com/blues-concepts/call-and-response/|arkivdato=2008-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010154112/http://how-to-play-blues-guitar.com/blues-concepts/call-and-response/|archivedate=2008-10-10}}</ref> la blusa formo mem montras apenaŭ similon al la melodiaj stiloj de okcidentafrikaj kantorakontistoj, kaj la influoj estas svagaj kaj mildaj.<ref>Charters, Samuel. In ''Nothing but the Blues''. p. 25.</ref><ref>Oliver, p. 4.</ref> Aldone, estas teorioj pri tio ke la strukturo de kvar frrapoj por takto de bluso povus havi siajn originojn en la tradicio de amerikaj indiĝenoj nome paŭŭaŭa tamburado.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.americanindiannews.org/2009/09/music-exploring-native-american-influence-on-the-blues|titolo=Music: Exploring Native American Influence on the Blues|alirdato=2018-06-05|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180617173139/http://www.americanindiannews.org/2009/09/music-exploring-native-american-influence-on-the-blues|arkivdato=2018-06-17}}</ref> Neniu specifa afrika muzika formo povas esti identigita kiel nura rekta praulo de bluso.<ref>{{Cite book|title=The Curious Listener's Guide to the Blues|author1=Vierwo, Barbara |author2=Trudeau, Andy |publisher=Stone Press|isbn=978-0-399-53072-2|page=15}}</ref> Tamen la formato de alvoko kaj respondo povas datiĝi reen el la [[muziko de Afriko]]. La fakto ke la bluaj notoj estas antaŭaj al ties uzado en bluso kaj havas afrikan devenon estas atestita de la kanto "A Negro Love Song" (Negra amkanto), de la angla komponisto [[Samuel Coleridge-Taylor]], el lia ''African Suite for Piano'', verkita en 1898, kiu enhavas bluan tritonon kaj [[Septakordo|septakordajn notojn]].<ref>{{Cite book|author=Scott, Derek B.|title=From the Erotic to the Demonic: On Critical Musicology.|publisher=Oxford University Press|year=2003|page=182|quote=A blues idiom is hinted at in "A Negro Love-Song", a pentatonic melody with blue third and seventh in Coleridge-Taylor's ''African Suite'' of 1898, before the first blues publications.|authorlink4=Derek B.|authormask=Scott}}</ref> [[Dosiero:Cannon'sJugStompers.jpg|eta|La bando ''Cannon's Jug Stompers'' de [[Gus Cannon]].]] La ''unukordilo'' (hejma unukorda muzikinstrumento trovataj en partoj de [[Suda Usono]] komence de la 20a jarcento) kaj la [[banĝo]] estas afrik-devenaj instrumentoj kiuj estus povinta helpi en la transigo de afrikdevenaj muzikteknikoj en la trezoro de la prablusa instrumentaro.<ref>{{Cite web |url=http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |title=African-American Music from the Mississippi Hill Country: "They Say Drums Was a-Calling" |publisher=APF Reporter |author=Steper, Bill |year=1999 |accessdate=27a de Oktobro, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906141616/http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |archivedate=6a de Septembro, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080906141616/http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |arkivdato=2008-09-06 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906141616/http://www.aliciapatterson.org/APF1902/Steber/Steber.html |date=2008-09-06 }}</ref> La banĝo estis ŝajne rekte importita el la muziko de Okcidenta Afriko. Ĝi estas simila al la muzika instrumento kiun la kantorakontistoj kaj aliaj afrikanoj ĉe la [[Igboj]]<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=vqpoxEl_0_4C&pg=PA180|titolo=Murder at Montpelier: Igbo Africans in Virginia|familia nomo=Chambers|persona nomo=Douglas B.|jaro=2009|eldoninto=University Press of Mississippi|ISBN=978-1-60473-246-7|paĝo=180}}</ref> ludis (nome ''ĥalam'' aŭ [[ekontingo]] fare de afrikaj popoloj kiaj la [[Volofoj]], la [[Fulboj]] kaj la [[Mandinkoj]]).<ref>Charters, Samuel. En ''Nothing but the Blues''. pp. 14–15.</ref> Tamen, en la 1920-aj jaroj, kiam kontrea bluso komencis esti registrita, la uzado de banĝo en blusa muziko estis tre marĝena kaj limigita al individuoj kiaj [[Papa Charlie Jackson]] kaj poste [[Gus Cannon]].<ref>Charters, Samuel. In ''Nothing but the Blues''. p. 16.</ref> Blusa muziko ankaŭ adoptis elementojn el la "Etiopiaj kantoj", minstrel-spektakloj kaj [[Nigrula preĝokanto|nigrulaj preĝokantoj]], kiel instrumentaj kaj harmoniaj akompanado.<ref>Garofalo, p. 44. "Gradually, instrumental and harmonic accompaniment were added, reflecting increasing cross-cultural contact." Garofalo citis aliajn aŭtorojn kiuj ankaŭ mencias la "Etiopiajn kantojn" kaj la "nigrulajn preĝokantojn".</ref> La stilo ankaŭ estis tre rilata al la [[ragtimo]], kiu disvolvigis ĉirkaŭ samtempe, kvankam la bluso pli bone konservis "la originajn melodian modelojn de Afrika muziko".<ref>Schuller, citita en Garofalo, p. 27.</ref> <!--[[Dosiero:Charley-Patton-002.jpg|eta|altdekstre=1.15|[[Charley Patton]], one of the originators of the Delta blues style, playing with a [[plectrum|pick]] or a [[Slide guitar|bottleneck slide]]]]--> La muzikaj formoj kaj stiloj kiuj estas nune konsiderataj bluso same kiel la moderna [[kontreo]] aperis en la samaj regionoj de Suda Usono dum la 19a jarcento. Registritaj bluso kaj kontreo povas troviĝi tiom for reen kiom ĝis la 1920-aj jaroj, kiam la registrindustrio kreis la merkatajn kategoriojn "race music" ([[afrikusona muziko]]) kaj "[[hillbilly]]" por vendi muzikon de nigruloj por nigruloj kaj de blankuloj por blankuloj, respektive. Tiam, ne estis klara muzika divido inter "bluso" kaj "kontreo", escepte pri la etneco de la ludisto, kaj eĉ tio estis foje dokumentita malĝuste fare de la registraj kompanioj.<ref>Garofalo, pp. 44–47: "As marketing categories, designations like race and hillbilly intentionally separated artists along racial lines and conveyed the impression that their music came from mutually exclusive sources. Nothing could have been further from the truth... In cultural terms, blues and country were more equal than they were separate." Garofalo asertis ke "artists were sometimes listed in the wrong racial category in record company catalogues."</ref><ref>Wolfe, Charles. En ''Nothing but the Blues''. pp. 233–263.</ref> Kvankam la muzikologoj povas nun klopodi difini la bluson mallarĝe kiel certaj kordostrukturoj kaj lirikaj formoj ŝajne originaj en Okcidenta Afriko, la publiko origine aŭdis la muzikon kiel multe pli ĝenerala koncepto: ĝi estis simple la muziko de la rura sudo, ĉefe de la Misisipa Delto. Kaj nigraj kaj blankaj muzikistoj kunhavis la saman repertorion kaj konsideris sin mem kiel "songsters", nome vagantaj muzikistoj, pli ol blusaj muzikistoj. La nocio bluso kiel separata ĝenro aperis dum la migrado de nigruloj el la kamparo al la urbaj areoj en la 1920-aj jaroj kaj la samtempa disvolvigo de la registra industrio. ''Blues'' iĝis koda vorto por registro desegnita por vendi ĝin al nigraj publikoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.honkytonks.org/showpages/countryblues.htm|titolo=The Rise of the Country Blues|alirdato=27a de Decembro 2008|familia nomo=Golding|persona nomo=Barrett|eldoninto=NPR}}</ref> La originoj de bluso estas tre rilataj al la religia muziko de la afrik-usona komunumo, nome la ''[[Nigrula preĝokanto|spiritualoj]]''. La originoj de la spiritualoj estas multe pli fruaj ol la bluso, kutime el la mezo de la 18a jarcento, kiam la sklavoj estis kristanigitaj kaj komencis kanti kaj ludi kristanajn [[himno]]jn, partikulare tiujn de [[Isaac Watts]], kiuj estis tre popularaj.<ref>Humphrey, Mark A. In ''Nothing but the Blues''. p. 110.</ref> Antaŭ la bluso akiris sian formalan difinon kiel kordoprogreso, ĝi estis difinita kiel la jarcenta komplemento de spiritualoj. Ĝi estis la malalta muziko ludita de ruraj nigruloj.<ref name="ReferenceA">Humphrey, Mark A. In ''Nothing but the Blues''. pp. 107–149.</ref> Depende de la [[religia komunumo]] al kiu muzikisto apartenis, estis pli malpli konsiderata [[peko]] ludi tiun malaltan muzikon: bluso estis la muziko de la diablo. Muzikistoj estis tiele apartigitaj en du kategoriojn: gospelaj kantistoj kaj bluskantistoj, gitarpredikistoj kaj vagokantistoj. Tamen, kiam la rurnigra muziko ekregistriĝis en la 1920-aj jaroj, ambaŭ kategorioj de muzikistoj uzis similajn teknikojn: nome modeloj de alvoko kaj respondo, blusnotoj, kaj glitogitaroj. La gospela muziko estis tamen uzante muzikajn formojn kiuj estis kongrueblaj kun kristanaj himnoj kaj tiele estis markita de blusaj formoj pli ol ĝia iama komplemento.<ref name="ReferenceA"/> === Antaŭmilita bluso === La usona eldonindustrio de [[partituro]]j produktis grandan kvanton de [[ragtimo|ragtima]] muziko. Ĉirkaŭ 1912, la partitura industrio estis publikiginta tri popularajn blusecajn komponaĵojn, kio akcelis la adopton fare de [[Tin Pan Alley]] de bluselementoj: "Baby Seals' Blues", de [[Baby Franklin Seals]] (aranĝita de [[Artie Matthews]]); "Dallas Blues", de [[Hart Wand]]; kaj "[[The Memphis Blues]]", de [[W. C. Handy]].<ref>Garofalo, p. 27. Garofalo citis Barlow en "Handy's sudden success demonstrated [the] commercial potential of [the blues], which in turn made the genre attractive to the Tin Pan Alley hacks, who wasted little time in turning out a deluge of imitations." (Parentezoj en Garofalo.)</ref> [[Dosiero:W. C. Handy - The "St. Louis Blues" - First page.jpg|eta|altdekstre=0.9|[[Partituro]] de "[[St. Louis Blues (kanto)|Saint Louis Blues]]" (1914)]] Handy estis formale trejnita muzikisto, komponisto kaj aranĝisto kiu helpis popularigi bluson transskribante kaj orkestrante bluson en preskaŭ simfonia stilo, kun bandoj kaj kantistoj. Li iĝis populara kaj fekunda komponisto, kaj nomis sin kiel la "Patro de Bluso"; tamen, liaj komponaĵoj povas estis priskribitaj kiel fuzio de bluso kun ragtimo kaj ĵazo, arigo faciligita uzante la Kuban ritmon [[Kontraŭdanco|habanera]] kiu estis parto de ragtimo;<ref name="cgkmik">Morales, p. 277.</ref><ref name="trkeja">Garofalo, p. 27.</ref> La majstroverko de Handy estis la "[[St. Louis Blues (kanto)|Saint Louis Blues]]". En la 1920-aj jaroj, bluso iĝis ĉefa elemento de afrikusona kaj usona ĝenerale popolmuziko, kaj atingis blankan publikon pere de la aranĝoj fare de Handy kaj pere de la klasikaj bluskantistinoj. Bluso evoluis el neformalaj ludoj en trinkejoj al distraj spektakloj en teatroj. Blusistoj estis organizitaj de la [[Theater Owners Bookers Association]] en [[noktoklubo]]j kiaj la [[Cotton Club]] kaj ''[[juke joint]]''-oj kiel tiuj laŭlonge de la strato Beale en [[Memphis]]. Kelkaj registrokompanioj, kiaj la [[American Record Corporation]], [[Okeh Records]], kaj [[Paramount Records]], elregistris afrik-usonan muzikon. Dum la sonregistra industrio kreskiĝis, la kamparblusaj muzikistoj kiel [[Bo Carter]], [[Jimmie Rodgers (kantisto)|Jimmie Rodgers]], [[Blind Lemon Jefferson]], [[Lonnie Johnson (muzikisto)|Lonnie Johnson]], [[Tampa Red]] kaj [[Blind Blake]] iĝis pli popularaj en la afrikusona komunumo. La naskiĝinto en Kentucky [[Sylvester Weaver (muzikisto)|Sylvester Weaver]] estis en 1923 la unua kiu registris en stilo de [[Glitsono|glitgitaro]], en kiu gitaro estas ludata uzante tranĉilrandon aŭ botelkolo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://members.aye.net/~kbsblues/awards.htm#Weaver|titolo=Kentuckiana Blues Society|alirdato=26a de Septembro 2008}}</ref> La glitgitaro iĝis grava parto de la [[Delta bluso]].<ref name="bkihns">Clarke, p. 138.</ref> La unuaj blusregistroj el la 1920-aj jaroj estas kategoriigitaj kiel tradicia, rura kamparbluso kaj iom pli polurita ol la urba bluso. Kamparblusaj muzikistoj ofte [[Improvizado (muziko)|improvizis]], ĉu sen akompano aŭ nur kun banĝo aŭ gitaro. Regionaj stiloj de kontrea bluso ege variis en la komenco de la 20a jarcento. La (Misisipia) [[Delta bluso]] estis disa stilo kun pasiaj kantistoj akompanitaj pere de glitogitaro. La malmulte registrita [[Robert Johnson (muzikisto)|Robert Johnson]]<ref>Clarke, p. 141.</ref> kombinis elementojn de urba kaj rura blusoj. Aldone al Robert Johnson, influaj muzikistoj de tiu stilo estis liaj antaŭuloj [[Charley Patton]] kaj [[Son House]]. Kantistoj kiaj [[Blind Willie McTell]] kaj [[Blind Boy Fuller]] ludis en la sudorienta "delikata kaj lirika" tradicio de Piedmonta bluso, kiu uzis prilaboritan ragtimecan [[fingroplukado|fingroplukan]] gitarteknikon. Ankaŭ Georgio havis fruan glitotradicion,<ref>Clarke, p. 139.</ref> kun [[Curley Weaver]], [[Tampa Red]], [[Barbecue Bob|"Barbecue Bob" Hicks]] kaj [[Kokomo Arnold|James "Kokomo" Arnold]] kiel reprezentantoj de tiu stilo.<ref>Calt, Stephen; Perls, Nick; Stewart, Michael. [https://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1012b4.jpg The Georgia Blues 1927–1933] (notoj de fina kovrilo) New York: Yazoo Records. L-1012.</ref> La koncerta stilo de [[Memfisa bluso]], kiu disvolviĝis en la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj ĉirkaŭ [[Memphis (Tenesio)|Memfiso]], estis influita de [[kruĉobando]]j kiaj la [[Memfisa Kruĉobando]] aŭ la [[Gus Cannon|Gus Cannon's Jug Stompers]]. Muzikistoj kiaj [[Frank Stokes (muzikisto)|Frank Stokes]], [[Sleepy John Estes]], [[Robert Wilkins]], [[Joe McCoy]], [[Casey Bill Weldon]] kaj [[Memphis Minnie]] uzis varion de malkutimaj muzikinstrumentoj kiaj [[lavtabulo (instrumento)|lavtabulo]]j, [[violono]]j, [[zumilo]]j aŭ [[mandolino]]j. Memphis Minnie estis fama pro sia [[Virtuozo|virtuoza]] gitarstilo. Pianisto [[Memphis Slim]] ekkarieris en Memfiso, sed lia distinga stolo estis pli milda kaj havis iome da svingaj elementoj. Multaj blusmuzikistoj bazitaj en Memfiso translokiĝis al Ĉikago fine de la 1930-aj jaroj aŭ komenco de la 1940-aj kaj iĝis parto de la urba blusmovado.<ref>Kent, Don (1968). 10 Years In Memphis 1927–1937 (diska malantaŭa kovrilo). New York: Yazoo Records. L-1002. [https://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1002b4.jpg] Alirita la 29a de Junio 2018.</ref><ref>Calt, Stephen; Perls, Nick; Stewart, Michael (1970). Memphis Jamboree 1927–1936 (diska malantaŭa kovrilo). New York: Yazoo Records. L-1021. [https://www.wirz.de/music/yazoo/grafik/1021b4.jpg] Alirita la 29a de Junio 2018.</ref> [[Dosiero:Bessie Smith (1936) by Carl Van Vechten.jpg|eta|dekstra|altdekstre=0.8|[[Bessie Smith]], frua bluskantisto, konata pro sia povega voĉo.]] ==== Urba bluso ==== Stiloj de urba bluso estis pli kodigitaj kaj prilaboritaj, ĉar muzikisto jam ne plu estis ene de sia ejo, propra komunumo, kaj devis adaptiĝis al estetiko de pli granda, pli varia publiko.<ref name="qzdblv">Garofalo, p. 47.</ref> La kantistoj de klasika bluso de urbaj virinoj kaj [[vodevilo]] estis tre popularaj en la 1920-aj jaroj, inter kiuj "la tri grandulinoj" — nome [[Gertrude Ma Rainey|Gertrude "Ma" Rainey]], [[Bessie Smith]], kaj [[Lucille Bogan]] — kaj [[Victoria Spivey]]. [[Mamie Smith]], pli vodevilan kantiston ol blusa artisto, estis la unua afrikusonano, kiu registris bluskanton en 1920; ŝia dua registro, "Crazy Blues", estis vendita en 75,000 kopioj nur en sia unua monato.<ref>{{Cite web |author=Hawkeye Herman |title=Blues Foundation homepage |publisher=Blues Foundation |url=http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 |accessdate=15a de Oktobro, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210013210/http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 |archivedate=10a de Decembro, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081210013210/http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 |arkivdato=2008-12-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081210013210/http://www.blues.org/blues/essays.php4?Id=3 |date=2008-12-10 }}</ref> [[Ma Rainey]], nome "Mother of Blues" )la patrino de bluso), kaj Bessie Smith, nome ĉiu el ili "[kantis] ĉirkaŭ centrajn tonojn, eble por projekti sian voĉon pli facile al fino de ĉambro". Smith "kantis laŭ malkutima ŝlosilo, kaj ŝia artisteco por premi kaj etendi notojn per sia bela, povega kontralta voĉo por komfortigi sian propran interpretadon estis nesuperita".<ref>Clarke, p. 137.</ref> En 1920 la vodevila kantistino [[Lucille Hegamin]] iĝis la dua nigrulino kiu registris bluson, kiam ŝi registris "The Jazz Me Blues".<ref>Stewart-Baxter, Derrick (1970). ''Ma Rainey and the Classic Blues Singers''. New York: Stein & Day. p. 16.</ref> Tiuj registraĵoj estis tipe etikeditaj kiel "[[race records]]" (rasregistraĵoj) por distingi ili el registraĵoj vendataj al blankulpubliko. Tamen, la registraĵoj de kelkaj klasikaj bluskantistinoj estis aĉetitaj ankaŭ de blankulaj aĉetantoj.<ref>Steinberg, Jesse R.; Fairweather, Abrol (eds.) (2011). ''Blues: Thinking Deep About Feeling Low''. Hoboken, N.J.: Wiley. p. 159.</ref> Tiuj kontribuaĵoj de bluskantistinoj al la genro inkludis "pliigitan [[Improvizado (muziko)|improvizadon]] pri melodiaj linioj, maloftan esprimmanieron kiuj ŝanĝis la emfazon kaj efikon de la vortumado, kaj voĉan dramecon kiu uzas kriojn, ĝemojn, kaj veojn. La blusulinoj tiel faris ŝanĝojn en aliaj tipoj de populara kantado kiu havis sekvojn en ĵazo, [[Broadway (teatro)|Brodvejaĵoj]], tristaj amkantoj de 1930-aj kaj 1940-aj jaroj, [[gospelo]], [[ritmenbluso]], kaj finfine en [[rokenrolo]]."<ref>Harrison, Daphne Duval (1988). ''Black Pearls: Blues Queens of the '20s''. New Brunswick: Rutgers University Press. p. 8.</ref> Urbaj masklaj muzikistoj estis popularaj nigrulaj muzikistoj de la epoko, kiel [[Tampa Red]], [[Big Bill Broonzy]] kaj [[Leroy Carr]]. Grava firmao de tiu epoko estis la he Chicago-based [[Bluebird Records]] kun sidejo en Ĉikago. Antaŭ la [[Dua Mondmilito]], Tampa Red estis foje menciita kiel "la gitarsorĉisto". Carr akompanis sin je la piano kun [[Scrapper Blackwell]] je la gitaro, formato kiu pluis ege en la 1950-aj jaroj kun artistoj kiaj [[Charles Brown (muzikisto)|Charles Brown]] kaj eĉ [[Nat "King" Cole]].<ref name="bkihns"/> [[Dosiero:Boogie-woogie-bassline.svg|eta|altdekstre=0.9|Tipa partiturlinio de ''boogie-woogie'' ([[bugio]]).]] [[Bugio|Bugia]] estis alia grava stilo de la urba bluso de la 1930-aj kaj komenco de la 1940-aj jaroj. Dum la stilo estas ofte asociita kun soloa piano, bugio estis uzata ankaŭ por akompani kantistojn kaj, kiel soloa parto, en bandoj kaj malgrandaj komboj. Bugio estis karakterizita per regula basfiguro, nome [[ostinato]] aŭ ''riff'' kaj nivelŝanĝoj en la maldekstra mano, prilaborante ĉe ĉiu kordo kaj vibradon kaj dekoraĵoj en la dekstra mano. Bugio estis pionira de la muzikisto de Ĉikago nome [[Jimmy Yancey]] kaj la Bugia trio ([[Albert Ammons]], [[Pete Johnson]] kaj [[Meade Lux Lewis]]).<ref>Oliver, Paul. Boogie Woogie Trio (vinildiska malantaŭa kovrilpaĝo). Copenhagen: Storyville. SLP 184.</ref> Ĉikagaj bugiistoj estis [[Pinetop Smith|Clarence "Pine Top" Smith]] kaj [[Earl Hines]], kiu "ligigis la akcelajn maldekstramanojn ritmojn de ragtimaj pianistoj kun melodiaj figuroj similaj al tiuj de la trumpeto de Armstrong en la dekstra mano".<ref name="qzdblv"/> La milda Luiziana stilo de [[Professor Longhair]] kaj, pli ĵuse, [[Dr. John]] miksis klasikan ritmon kaj bluson kun blusaj stiloj. Alia disvolvigo en tiu periodo estis la bluso de [[Ĵazbandego|big band]]. Ankaŭ la "[[Teritoria bando|teritoriaj bandoj]]" funkciantaj ekstere de la metropola areo de [[Kansasurbo (Misurio)|Kansasurbo]], la orkestro de [[Bennie Moten]], [[Jay McShann]], kaj la [[Count Basie Orchestra]] koncentriĝis en bluson, kun 12-striaj blus-instrumentaĵoj kiel la kanto de Basie nome "[[One O'Clock Jump]]" kaj "Jumpin' at the Woodside" kaj la bruema "blues shouting" (bluskriado) de [[Jimmy Rushing]] en kantoj kiel "Going to Chicago" kaj "Sent for You Yesterday". Bone konata ĵazbandega blusmelodio estis la kanto de [[Glenn Miller]] nome "[[In the Mood]]". En la 1940-aj jaroj, estis disvolvigita la stilo nomita [[jump blues]]. La stilo nome ''jump blues'' kreskiĝis el la tajdo de bugio kaj estis forte influita de la muziko de [[ĵazbandego]]j. Ĝi uzas [[saksofono]]n aŭ aliajn [[Latuna blovinstrumento|latunajn blovinstrumentojn]] kaj la gitaron en la ritma sekcio por krei ĵazecan, rapidan sonon kun deklamaj voĉoj. ''Jump blues'' melodioj de [[Louis Jordan]] kaj de [[Big Joe Turner]], kun sidejo en [[Kansasurbo (Misurio)]], influis la disvolvigon de postaj stiloj kiaj [[rokanrolo]] kaj [[ritmenbluso]].<ref>Garofalo, p. 76.</ref> Dallas-ano [[T-Bone Walker]], kiu estas ofte asociita kun la stilo de la [[Bluso de Okcidenta Marbordo|Kalifornia bluso]],<ref>Komara, p. 120.</ref> ludis sukcesan transiron el la komenca urba bluso al la ''jump blues'' stilo de [[Lonnie Johnson (muzikisto)|Lonnie Johnson]] kaj [[Leroy Carr]] kaj dominis en la blus-ĵaza etoso ĉe [[Los Angeles]] dum la 1940-aj jaroj.<ref>Humphrey, Mark A. In ''Nothing but the Blues''. pp. 175–177.</ref> === 1950-aj jaroj === La transiro el kontrea bluso al la urba bluso, kiu ekis en la 1920-aj jaroj estis drivita de sinsekvaj tadoj de ekonomiaj krizoj kaj postaj eksplodoj kiuj kondukis al multaj ruraj nigruloj translokiĝi al urbaj areoj, en movado konata kiel la [[Granda Migrado (afrikusonanoj)|Granda Migrado]]. La longa rekresko post la [[Dua Mondmilito]] instigis alian amasan migradon de [[afrik-usonanoj]], nome la Dua Granda Migrado, kiu estis akompanita de grava pliiĝo de la reala enspezo de la urbaj nigruloj. La novaj migrantoj konstituis novan merkaton por la muzika industrio. La termino ''[[race record]]'', dekomence uzita de la [[Muzikeldonejo|muzika industrio]] por [[afrik-usonanoj|afrik-usona]] muziko, estis anstataŭita de la termino ''[[rhythm and blues]]''. Tiu rapide evoluiĝanta merkato estis spegulita de la listo de ''[[Billboard (revuo)|Billboard]]'' pri pintaj sukcesoj de ritmenbluso. Tiu merkatiga strategio plifortigis tendencojn en urbablusa muziko kiel la uzado de elektraj instrumentoj kaj amplifiloj kaj la ĝeneraligo de blusmuziko, la ''[[Svingo (ritmo)|blues shuffle]]'', kiu iĝis ĉiea en ritmenbluso. Tiu komerca tendenco havis gravajn konsekvencojn por blusa muziko, kiu, kune kun [[ĵazo]] kaj [[gospelo]], iĝis komponanto de R&B.<ref>Pearson, Barry. In ''Nothing but the Blues''. pp. 313–314.</ref> <!--[[Dosiero:Muddy1.png|eta|maldekstra|altdekstre|[[Muddy Waters]], priskribita kiel "la gvida lumo de la moderna blusa skolo".<ref>Dicaire (1999), p. 79</ref>]]--> [[Dosiero:JohnLeeHooker1997.jpg|eta|altdekstre|[[John Lee Hooker]].]] [[Dosiero:Orush.jpg|eta|altdekstre|[[Otis Rush]], kreinto de "West Side sound".]] Post la [[Dua Mondmilito]], novaj stiloj de [[elektra bluso]] iĝis populara en urboj kiaj [[Ĉikago]],<ref>Komara, p. 118.</ref> [[Memfiso (Tenesio)|Memfiso]],<ref>Humphrey, Mark. A. In ''Nothing but the Blues''. p. 179.</ref> [[Detroit (Miĉigano)|Detrojto]]<ref name="Herzhaft, pg. 53">Herzhaft, p. 53.</ref><ref>Pierson, Leroy (1976). Detroit Ghetto Blues 1948 to 1954 (LP malantaŭa kovrilo). St. Louis: Nighthawk Records. 104. [https://www.wirz.de/music/nighthaw/grafik/104b4.jpg] Alirita la 5an de Julio 2018.</ref> kaj [[St. Louis]]. Elektra bluso uzis [[elektra gitaro|elektrajn gitarojn]], [[kontrabaso]]jn (laŭgrade anstataŭitaj de [[basgitaro]]j), [[drumo]]jn, kaj [[harmoniko]]n (aŭ "blusharpon") ludita tra mikrofono kaj [[soninstalaĵo]] aŭ [[Deformaĵo (sona efekto)|disformita]] gitaramplifilo. Ĉikago iĝis centro por elektra bluso el 1948 antaŭen, kiam [[Muddy Waters]] registris sian unuan sukceson, "I Can't Be Satisfied".<ref>Humphrey, Mark A. In ''Nothing but the Blues''. p. 180.</ref> [[Ĉikaga bluso]] estis influita je granda etendo de [[Delta bluso]], ĉar multaj muzikistoj migris el la regiono de [[Misisipo]]. [[Howlin' Wolf]], [[Muddy Waters]], [[Willie Dixon]] kaj [[Jimmy Reed]] ĉiuj naskiĝis en Misisipo kaj translokiĝis al Ĉikago dum la [[Granda Migrado (afrikusonanoj)|Granda Migrado]]. Ilia stilo estis karakterizita pere de la uzado de elektra gitaro, ofte [[glitogitaro]], [[harmoniko]], kaj ritma sekcio de basoj kaj drumoj.<ref name=pc4>Howlin' Wolf & Jimmy Reed intervjuita ĉe Pop Chronicles (1969)</ref> La saksofonisto [[J. T. Brown (muzikisto)|J. T. Brown]] ludis en bandoj estritaj de [[Elmore James]] kaj de [[J. B. Lenoir]], sed la [[saksofono]] estis uzita kiel akompana instrumento por ritma subteno pli ol kiel ĉefa instrumento. [[Little Walter]], [[Sonny Boy Williamson II|Sonny Boy Williamson (Rice Miller)]] kaj [[Sonny Terry]] estas bone konataj ludistoj de harmoniko (harp-harmoniko) en la etoso de Ĉikago bluso. Ankaŭ aliaj harp-harmonikirtoj kiaj [[Big Walter Horton]] estis ege influaj. Muddy Waters kaj Elmore James estis konataj pro sia plinoviga uzado de glita elektra gitaro. Howlin' Wolf kaj Muddy Waters estis bone konataj pro sia profundaj, "gravelly" (aspraj) voĉoj. La basisto kaj fekunda kantoverkisto kaj komponisto [[Willie Dixon]] ludis gravan rolon en la etoso de la Ĉikago bluso. Li komponis kaj verkis multajn blusajn reprezentajn kantojn de la periodo, kiel "Hoochie Coochie Man", "I Just Want to Make Love to You" (ambaŭ faritaj por Muddy Waters) kaj, "Wang Dang Doodle" kaj "Back Door Man" por Howlin' Wolf. Plej artistoj de Ĉikaga bluso registris por la entreprenoj kun sidejoj en Ĉikago nome [[Chess Records]] kaj [[Checker Records]]. Pli malgrandaj blusmarkoj de tiu epoko estis [[Vee-Jay Records]] kaj [[J.O.B. Records]]. Dum la komenco de la 1950-aj jaroj, la dominantaj Ĉikagaj markoj estis defiitaj de la entrepreno de [[Sam Phillips]] nome [[Sun Records]] kun sidejo en Memfiso, kiu registris verkojn de [[B. B. King]] kaj [[Howlin' Wolf]] antaŭ li translokiĝis al Ĉikago en 1960.<ref>Humphrey, Mark A. In ''Nothing but the Blues''. p. 187.</ref> Post Phillips malkovris la figuron de [[Elvis Presley]] en 1954, la marko Sun turniĝis rapide al la etendiĝanta blanka publiko kaj ekregistris ĉefe [[Rock and roll|rock 'n' roll]].<ref>Pearson, Barry. In ''Nothing but the Blues''. p. 342.</ref> [[Dosiero:Bo-Diddley.jpg|eta|[[Bo Diddley]] ege influis la blusajn etosojn.]] En la 1950-aj jaroj, bluso havis grandan influon sur la ĉefa tendenco de usona [[popola muziko]]. Dum popularaj muzikistoj kiel [[Bo Diddley]]<ref name="Herzhaft, pg. 53"/> kaj [[Chuck Berry]],<ref>Herzhaft, p. 11.</ref> el kiuj ambaŭ registris por Chess, estis influitaj de la Ĉikaga bluso, iliaj entuziasmaj ludostiloj apartiĝis el la melankoliaj aspektoj de bluso. La Ĉikaga bluso influis ankaŭ super la muziko [[zideko]] de [[Luiziano]],<ref>Herzhaft, p. 236.</ref> ekzemple ĉe [[Clifton Chenier]]<ref>Herzhaft, p. 35.</ref> kiu uzis blusajn nuancojn. Zidekaj muzikistoj uzis soloojn de elektra gitaro kaj [[Kaĵunoj|kaĵunajn]] aranĝojn de blusaj kantojn. En [[Anglio]], elektra bluso enradikiĝis dum ege sukcesa turneo de Muddy Waters. Waters, nesciante pri la tendenco de sia publiko al la [[skiflo]], nome akustika, pli milda branĉo de bluso, ŝaltis sian amplifilon kaj startis ludi sian Ĉikagan tipon de elektra bluso. Kvankam la publiko estis tre skuita per la spektaklo, tiu influis super lokaj muzikistoj kiaj [[Alexis Korner]] kaj [[Cyril Davies]] imiti tiun laŭtan stilon, inspirante la [[Brita invado|Britan invadon]] fare de [[Rolling Stones]] kaj de [[Yardbirds]].<ref>Palmer (1981), pp. 257–259.</ref> Fine de la 1950-aj jaroj, aperis nova blusa stilo en la West Side (Okcidenta Flanko) de Ĉikago pionirita de [[Magic Sam]], [[Buddy Guy]] kaj [[Otis Rush]] ĉe [[Cobra Records]].<ref>Komara, p. 49.</ref> La "West Side sound" (okcidenta sono) havis fortan ritman suntenon el ritma gitaro, basgitaro kaj drumoj, perfektigita de Guy, [[Freddie King]], [[Magic Slim]] kaj [[Luther Allison]] estis dominita de amplifita elektra ĉefa gitaro.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/151.html|titolo=Blues|alirdato=13a de Aŭgusto 2008|verko=Encyclopedia of Chicago}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=11835|titolo=West Side Chicago Blues|alirdato=13a de Aŭgusto 2008|aŭtoro=Bailey, C. Michael|dato=4a de Oktobro 2003|verko=All About Jazz}}</ref> Esprimipovaj gitaraj soloaĵoj estis ŝlosila trajto de tiu muziko. Aliaj blusartistoj, kiaj [[John Lee Hooker]] havis influojn ne rekte rilataj al la ĉikaga stilo. La bluso de John Lee Hooker estas pli "personeca", bazita sur la tre akra voĉo de Hooker akompanita de sola elektra gitaro. Kvankam ne rekte influita de [[bugio]], lia stilo "groovy" estas foje nomata "gitara bugio". Lia unua sukceso, nome "Boogie Chillen", atingis la numeron 1an en la [[ritmenbluso|ritmenblusa]] listo de 1949.<ref>Bjorn, Lars (2001). ''Before Motown''. University of Michigan Press. p. 175. {{ISBN|978-0-472-06765-7}}.</ref> Ĉirkaŭ la fino de la 1950-aj jaroj, la ĝenro de la [[marĉa bluso]] disvolviĝis ĉe [[Baton Rouge]], kun muzikistoj kiel [[Lightnin' Slim]],<ref>Herzhaft, p. 116.</ref> [[Slim Harpo]],<ref>Herzhaft, p. 188.</ref> [[Sam Myers]] kaj [[Jerry McCain]] ĉirkaŭ la produktoro J. D. "Jay" Miller kaj la firmao Excello. Tre influita de [[Jimmy Reed]], la marĉa bluso havas malrapidan paŝadon kaj pli simplan uzadon de harmoniko ol muzikistoj de Ĉikaga bluso kiel Little Walter aŭ Muddy Waters. Kantoj el tiu ĝenro estas "Scratch my Back", "She's Tough" kaj "I'm a King Bee". La registraĵoj fare de [[Alan Lomax]] de [[Mississippi Fred McDowell]] havigis al li pli ampleksan atenton al itineroj de kaj bluso kaj [[popola muziko]], kaj la partikulara stilo de McDowell influis super muzikistoj de Nordmisisipia kontrea bluso.<ref name="msbluestrail1">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.msbluestrail.org/_webapp_1964090/Hill_Country_Blues|titolo=Hill Country Blues|alirdato=13a de Septembro 2011|eldoninto=Msbluestrail.org}}</ref> === 1960-aj kaj 1970-aj jaroj === [[Dosiero:B.B. King, 2006-06-26.jpg|eta|altdekstre=0.8|dekstra|Bluslegenda [[B.B. King]] kun sia gitaro, "Lucille".]] En la komenco de la [[1960-aj jaroj]], la ĝenroj influitaj de la [[Afrikusona muziko]] kiaj [[rokanrolo]] kaj [[soulo]] estis part de la ĉefaj tendencoj de popola muziko. Blankulaj muzikistoj kiaj [[the Beatles]] estis alportintaj la Afrikusonan muzikon al novaj publikoj, kaj ene de Usono kaj eksterlande. Tamen, la blusa tajdo kiu estis kreita de artistoj kiaj Muddy Waters al la ĉiutaga tereno estis haltiĝinta. Blusistoj kiaj [[Big Bill Broonzy]] kaj [[Willie Dixon]] startis rigardi al novaj merkatoj en Eŭropo. Dick Waterman kaj la blusfestivaloj kiujn li organizis en Eŭropo ludis gravan rolon en la disvastigo de la blusmuziko eksterlanden. En Unuiĝinta Reĝlando, bandoj imitis la Usonajn bluslegendojn, kaj la britaj blusaj rok-bazitaj bandoj havis influan rolon laŭlonge de la 1960-aj jaroj.<ref>O'Neal, Jim. In ''Nothing but the Blues''. pp. 347–387.</ref> Blusmuzikistoj kiaj [[John Lee Hooker]] kaj [[Muddy Waters]] plue ludis antaŭ entuziasmaj publikoj, inspirante novajn artistojn kun bazo en la tradicia bluso, kiaj la novjorka [[Taj Mahal (muzikisto)|Taj Mahal]]. [[John Lee Hooker]] miksis sian blusan stilojn kun rok-elementoj kaj ludis kun pli junaj blankulaj muzikistoj, kreante muzikan stilon kiu povas esti aŭdata en la disko de 1971 nome ''Endless Boogie''. La kantomaniero de [[B. B. King]] kaj partikulare lia virtuoza gitartekniko havigis al li la eponiman titolon "reĝo de bluso". King enkondukis prilaboritan stilon de [[gitarsoloo]]j bazita sur flua kordomikso kaj elstara [[Vibrado (muziko)|vibrado]] kiu poste influis multajn gitaristojn de elektra bluso.<ref>Komara, Edward M. (2006). ''Encyclopedia of the Blues''. Routledge. p. 385.</ref> Kontraste al Ĉikaga stilo, la bando de King uzis fortan latunan subtenon el saksofono, trumpeto, kaj trombono, anstataŭ uzi nur glitogitaron aŭ harmonikon. Ankaŭ la muzikisto el [[Tenesio]] nome [[Bobby Bland|Bobby "Blue" Bland]], same kiel B. B. King, also kongruigis ĝenrojn de bluso kaj de ritmenbluso. Dum tiu periodo, [[Freddie King]] kaj [[Albert King]] ofte ludis kun muzikistoj de rok- kaj soulo ([[Eric Clapton]] kaj [[Booker T & the MGs]]) kaj havis gravan influon sur tiuj stiloj de muziko. [[Dosiero:Eric Clapton 2.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=1.1|[[Eric Clapton]] ludante ĉe Hyde Park, Londono, en Junio 2008.]] La muziko de la [[Afrikusona Civilrajta Movado]]<ref name="Koroma, pg. 122">Komara, p. 122.</ref> kaj de la Movado por la [[Parollibereco]] en Usono akcelis la reaperon de intereso en la usonaj radikoj de muziko kaj de frua [[afrik-usona muziko]]. Krome festivaloj kiaj la Newport Folk Festival<ref>Komara, p. 388.</ref> alportis la tradician bluson al nova publiko, kio helpis revivigi intereson en la antaŭmilita akustika bluso kaj en muzikistoj kiaj [[Son House]], [[Mississippi John Hurt]], [[Skip James]], kaj [[Gary Davis]].<ref name="Koroma, pg. 122"/> Multaj kompilaĵoj de klasika antaŭmilita bluso estis republikigitaj de [[Yazoo Records]]. [[J. B. Lenoir]] el la movado de Ĉikaga bluso en la 1950-aj jaroj registris kelkajn LD-ojun uzante akustikan gitaron, foje akompanata de [[Willie Dixon]] je la akustikaj baso aŭ drumoj. Liaj kantoj, origine distribuitaj nur en Eŭropo,<ref>O'Neal, Jim. In ''Nothing but the Blues''. p. 380.</ref> komentis politikajn temojn kiaj [[rasismo]] aŭ la [[Vjetnama Milito]], kiuj estis malkutimaj en tiu periodo. Lia albumo ''Alabama Blues'' enhavis kanton kun la jena seriozega vortumado (mi ne revenos al Alabamo, kie oni murdis miajn gefratojn): <blockquote> <poem>I never will go back to Alabama, that is not the place for me (2x) You know they killed my sister and my brother, and the whole world let them peoples go down there free</poem> </blockquote> La intereso de blankula publiko en bluso dum la 1960-aj jaroj pliiĝis pro la ĉikaga [[Paul Butterfield|Paul Butterfield Blues Band]] kiu aperigis gitariston [[Mike Bloomfield|Michael Bloomfield]], kaj la movadon de la [[Brita bluso]]. La stilo de la Brita bluso disvolviĝis en Unuiĝinta Reĝlando, kiam bandoj kiaj [[The Animals|Animals]], [[Fleetwood Mac]], [[John Mayall & the Bluesbreakers]], [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], [[The Yardbirds|Yardbirds]], la [[superbando]] [[Cream]] kaj la Irlanda muzikisto [[Rory Gallagher]] ludis klasikajn bluskantojn el tradicioj de [[Delta bluso|Delta]] aŭ [[Ĉikaga bluso]]j.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.history-of-rock.com/blues.htm|titolo=A Short Blues History|alirdato=14a de Aŭgusto 2008|verko=History of Rock}}</ref> En 1963, [[LeRoi Jones]] (poste konata kiel Amiri Baraka) estis la unua, kiu verkis libron pri la socia historio de bluso en ''Blues People: The Negro Music in White America''. [[Dosiero:Manal.jpg|altdekstre=0.9|eta|La Argentina trio Manal en 1970, nome la unua blusgrupo kiu ludis en hispana.]] En 1970 la trio Manal establis en [[Argentino]] la bazojn de bluskantado en [[kastilia lingvo]]. Influitaj poezie de [[tango]] kaj de la generita kulturo ''Beatnik'',<ref name = manal /> kaj muzike de bluso, [[Rok-muziko|roko]], [[ĵazo]] kaj de la [[Afrika muziko]] de [[Río de la Plata]], la trio komponita de Alejandro Medina, Javier Martínez kaj de Claudio Gabis, kreis muzikon kiu fuziis la radikojn de ĝenro naskita en la [[Misisipa Delto]] kun elementoj de idiosinkrazio kaj de loka geografio ''porteña''.<ref name = manal>Jorge Senno. «[https://archive.is/20121229232955/http://www.lacasadelblues.com.ar/articulos/historia_blues_arg.htm El Blues en el Río de la Plata]» La Casa del Blues.</ref> La vortumado de Manal emfazas [[ekzistadismo]]n, la industrian urbon kaj la [[fervojo]]n, elstaras en unu el iliaj plej bone konataj kantoj, "Avellaneda Blues".<ref>"Avellaneda Blues" de Manal (1970).[http://www.rock.com.ar/letras/2/2057.shtml Avellaneda Blues] Rock.com.ar</ref> La Britaj kaj blusaj muzikistoj de la komencaj 1960-aj jaroj inspiris multnombrajn usonajn fuziistojn de [[blusroko]], kiel [[The Doors|Doors]], [[Canned Heat]], la dekomenca [[Jefferson Airplane]], [[Janis Joplin]], [[Johnny Winter]], [[The J. Geils Band]], [[Ry Cooder]], kaj [[Allman Brothers Band]]. Unu blusrokisto, nome [[Jimi Hendrix]], estis raraĵo en sia kampo tiame: nigrulo kiu ludis laŭ stilo de [[psikedela roko]]. Hendrix estis lerta gitaristo, kaj pioniro en la plinoviga uzado de distordo kaj de sonripeto en sia muziko.<ref>Garofalo, pp. 224–225.</ref> Ĉe tiuj artistoj kaj aliaj, blus-muziko influis la disvolvigon de [[rok-muziko]].<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://infernality.blogspot.com/2006/09/origins-and-early-popularity-1960s-and.html|titolo=History of Heavy Metal: Origins and Early Popularity (1960s and early 1970s)|alirdato=13a de Augusto 2008|dato=18a de Septembro 2006}}</ref> Ankaŭ [[Santana (bando)|Santana]], kiu origine nomiĝis la ''Carlos Santana Blues Band'', eksperimentis per bluso influita de Latinamerika muziko kaj per blusroka muziko tiam. Fine de la 1950-aj jaroj aperis la blueca Sono Tulsa kiu kunigas rokenrolajn, ĵazajn kaj kontreajn influojn. Tiu partikulara muzika stilo estis popularigita en la 1970-aj jaroj fare de [[J. J. Cale]] kaj la versioj luditaj fare de [[Eric Clapton]] de liaj kantoj "After Midnight" kaj "Cocaine". Komence de la 1970-aj jaroj, aperis [[Teksasa bluso|Teksasa rok-blusa stilo]], kiu uzis gitarojn kaj en soloaj kaj ritmaj roloj. Kontraste kun la bluso de Okcidenta Marbordo, la Teksasa stilo estis forte influita de la Brita rok-blusa movado. Ĉefaj artistoj de Teksasa stilo estas [[Johnny Winter]], [[Stevie Ray Vaughan]], la [[The Fabulous Thunderbirds|Fabulous Thunderbirds]] (estrita de la ludisto de [[buŝharmoniko]] kaj kantisto-kantoverkisto Kim Wilson), kaj [[ZZ Top]]. Ĉiuj tiuj artistoj komencis siajn muzikajn karierojn en la 1970-aj jaroj, sed ili ne atingis internacian sukceson ĝis la venonta jardeko.<ref>Komara, p. 50.</ref> === 1980-aj jaroj ĝisnune === [[Dosiero:Zucchero 01 trim.jpg|eta|altdekstre|altdekstre=0.9|Itala kantisto [[Zucchero Fornaciari|Zucchero]] estas konsiderata kiel la "''Patro de la Itala Bluso''", kaj estas inter la malmultaj eŭropaj blusartistoj kiuj ankoraŭ ĝuas grandan internacian sukceson.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.hr/books?id=SPvhCgAAQBAJ|titolo=More Blues Singers: Biographies of 50 Artists from the Later 20th Century|familia nomo=Dicaire|persona nomo=David|dato=2001|eldoninto=McFarland|ISBN=9780786410354|paĝoj=232–248}}</ref>]] Ekde la 1980-aj jaroj estis reapero de intereso in bluso inter ia parto de la afrik-usona loĝantaro, partikulare ĉirkaŭ [[Jackson (Misisipio)]] kaj aliaj regionoj de la [[Profunda Sudo]]. Ofte termigita kiel "[[soula bluso]]" aŭ "[[Sudusona soulo]]", la muziko ĉe la kerno de tiu movado ricevis novan vivon pro la neatendita sukceso de du partikularaj diskoj de la Jackson-a firmao Malaco Records:<ref>{{Cite web |url=http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |title=Malaco Records to be honored with blues trail marker |author=Martin, Stephen |publisher=Mississippi Development Authority |date=3a de Aprilo, 2008 |accessdate=28a de Aŭgusto, 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080910032302/http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |archivedate=10a de Septembro, 2008 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080910032302/http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |arkivdato=2008-09-10 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080910032302/http://www.visitmississippi.org/press_news/Malaco%20Blues%20Marker%20April%208.pdf |date=2008-09-10 }}</ref> nome de Z. Z. Hill ''Down Home Blues'' (1982) kaj de Little Milton ''The Blues is Alright'' (1984). Tiutempaj afrik-usonaj muzikistoj kiuj laboris en tiu stilo de bluso estis [[Bobby Rush (muzikisto)|Bobby Rush]], Denise LaSalle, Sir Charles Jones, Bettye LaVette, Marvin Sease, Peggy Scott-Adams, Mel Waiters, Clarence Carter, Dr. "Feelgood" Potts, O.B. Buchana, Ms. Jody, Shirley Brown, kaj dudekoj de aliaj. Dum la 1980-aj jaroj bluso plue populariĝis kaj en tradiciaj kaj en novaj formoj. En 1986 la albumo ''Strong Persuader'' anoncis la starigon de [[Robert Cray]] kiel ĉefa blusartisto. La frua disko de [[Stevie Ray Vaughan]] nome ''Texas Flood'' estis publikigita en 1983, kaj la Teksasa gitaristo enrompis en la internacia scenejo. La populareco de [[John Lee Hooker]] estis revigita per la albumo ''The Healer'' en 1989. [[Eric Clapton]], konata pro siaj aperoj kun [[John Mayall & the Bluesbreakers|Blues Breakers]] kaj [[Cream (bando)|Cream]], revenis en la 1990-aj jaroj per sia albumo ''Unplugged'', en kiu li ludis kelkajn tipajn bluspecojn per akustika gitaro. Tamen, komence en la 1990-aj jaroj, la cifereca multrela registrado kaj aliaj teknologiaj antaŭeniroj kaj novaj merkataj strategioj kiel la populara produktado de [[filmeto]]j pliigis kostojn, defie de la spontaneco kaj de [[Improvizado (muziko)|improvizado]] kiuj estas grava komponanto de blusmuziko.<ref>Aldin, Mary Katherine. In ''Nothing but the Blues''. p. 130.</ref> [[Dosiero:Denise-LaSalle-2009-Monterey.jpg|eta|maldekstra|altdekstre=0.8|Denise LaSalle]] En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, aperis bluspublikaĵoj kiel ''Living Blues'' kaj ''Blues Revue'', grandurboj ekformis blusajn societojn, subĉielaj blusfestivaloj iĝis pli oftaj, kaj<ref>{{Cite web |url=http://blues.about.com/od/bluesfestivals/ |title=Blues – By Category |publisher=About.com |accessdate=15a de Oktobro, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061013052802/http://blues.about.com/od/bluesfestivals/ |archivedate=13a de Oktobro, 2006 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20061013052802/http://blues.about.com/od/bluesfestivals/ |arkivdato=2006-10-13 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061013052802/http://blues.about.com/od/bluesfestivals/ |date=2006-10-13 }}</ref> aperis ankaŭ pliajn [[noktoklubo]]j kaj instalaĵoj por bluso.<ref>{{Cite web |url=http://blues.about.com/cs/venues/ |title=About.com |accessdate=15a de Oktobro, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091005231809/http://blues.about.com/cs/venues/ |archivedate=5a de Oktobro, 2009 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221085947/http://blues.about.com/cs/venues/ |date=2007-12-21 }}</ref> En la 1990-aj jaroj, la tre neatentita [[Nordmisisipia bluso]] akiris minoran agnoskon kaj en la muzika etosoj kaj de bluso kaj de [[alternativa roko]] pere de nordmisisipiaj artistoj kiaj [[R. L. Burnside]] kaj [[Junior Kimbrough]].<ref name="msbluestrail1"/> Blusistoj esploris ampleksan gamon de muzikaj ĝenroj, por ekzemplo, el la etenda listo de nomumitoj de la ĉiujaraj premioj Blues Music Awards, antaŭe nomitaj W. C. Handy Awards<ref>{{Cite web |title=Blues Music Awards information |url=http://www.blues.org/bluesmusicawards/ |accessdate=25a de Novembro, 2005 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060429073938/http://www.blues.org/bluesmusicawards/ |archivedate=29a de Aprilo, 2006 |df= |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-07-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060429073938/http://www.blues.org/bluesmusicawards/ |arkivdato=2006-04-29 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060429073938/http://www.blues.org/bluesmusicawards/ |date=2006-04-29 }}</ref> aŭ de la premioj [[Grammy]] por la Plej Bonkvalitaj Nuntempaj kaj Plej Bonkvalitaj Tradiciaj Blusalbumoj. La listo de la gazeto [[Billboard]] de Blusalbumoj havigas trarigardon de nuntempaj blusaj sukcesoj. Tiutempa blusmuziko estis elsendita de kelkaj blusmarkoj kiel jenaj: [[Alligator Records]], Ruf Records, Severn Records, [[Chess Records]] ([[Music Corporation of America|MCA]]), Delmark Records, NorthernBlues Music, [[Fat Possum Records]] kaj [[Vanguard Records]] (Artemis Records). Kelkaj markoj famiĝis pro la malkovro kaj reproduktado de blusraraĵoj, kiel Arhoolie Records, Smithsonian Folkways Recordings (heredinto de [[Folkways Records]]), kaj [[Yazoo Records]] ([[Shanachie Records]]).<ref>{{Cite web |url=http://blues.about.com/cs/recordlabels |title=About.com |accessdate=15a de Oktobro, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091006073604/http://blues.about.com/cs/recordlabels/ |archivedate=6a de Oktobro, 2009 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516004358/http://blues.about.com/cs/recordlabels/ |date=2008-05-16 }}/</ref> El la fino de la 2000-aj jaroj ĝisnune, [[blusroko]] akiris kulturan sekvantaron, speciale post la apero de [[Interreto]], kiam artistoj ekkreis kanalojn de [[YouTube]], forumojn kaj retejojn de [[Facebook]]. Elstaraj blusrokaj muzikistoj de tiu periodo estis [[Joe Bonamassa]], Gary Clark Jr., [[John Mayer]], Shemekia Copeland, Eric Gales, [[Beth Hart]], Warren Haynes, Jason Ricci, Susan Tedeschi, [[Derek Trucks]], [[Ben Harper]] (kunlabore kun Charlie Musselwhite) kaj [[Orianthi]]. Artistoj de [[alternativa roko]] ankoraŭ kombinas fortajn elementojn de bluso en sia muziko, ĉefe ZZ Ward, [[Cage the Elephant]], [[Jack White]], kaj [[The Black Keys|Black Keys]]. == Specifaj stiloj == [[Dosiero:Muddy Waters.jpg|eta|[[Muddy Waters]], ĉefa kreinto de postmilita [[Ĉikaga bluso]].]] Laŭ '''geografio''' (plej ofte estas interkonektoj inter la rura kaj la urba blusoj kiel kiam ludantoj de Delta bluso el la Rura bluso elmigras al la areo de [[Detrojto]] kaj tie okazigas la aperon de la Detrojta bluso el la Urba bluso): * [[Rura bluso]] (''Country blues'') ** [[Delta bluso]] ĉe la [[Misisipa Delto]] ** [[Teksasa bluso]] ** [[Piedmonta bluso]] * [[Urba bluso]] (''Urban blues'') ** [[Detrojta bluso]] ** [[Ĉikaga bluso]] ** [[Ritmenbluso]] je siaj originaj formoj ** [[Brita bluso]] Laŭ '''uzado de muzikiloj''' (ĉefe rilate al plia uzado de [[amplifilo]]j kaj aliaj elektraj kaj elektronikaj aparataroj): * [[Elektra bluso]] * [[Akustika bluso]] Laŭ '''enhavo''' oni povas paroli pri [[malpura bluso]]. == Gravaj muzikistoj == [[Dosiero:Johnny Guitar Watson 1977.JPG|eta|dekstre|240ra|[[Johnny "Guitar" Watson]] en 1977.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Blind Lemon Jefferson]] (1893-1929), teksasa bluso * [[Bobby Blue Bland]] (1930-2013) * [[Big Bill Broonzy]] (1893-1958) * [[Bessie Smith]] (1894-1937), kantistino * [[Sidney Bechet]] (1897-1959), sopransaksofonisto kaj klarnetisto * [[Louis Armstrong]] (1901-1971), trumpetisto * [[Leroy Carr]] (1905-1935) * [[John Lee Hooker]] (1917-2001) * [[Chuck Berry]] (1926) * [[Ray Charles]] (1930-2004), kantisto kaj pianisto * [[Albert Collins]] (1932-1993) * [[Lowell Fulson]] (1921-1999) * [[Buddy Guy]] (1936) * [[Earl Hooker]] (1930–1970) * [[Howlin Wolf]] (1910–1976) * [[T-Bone Walker]] (1910-1975) uzadis unuafoje elektre amplifitan gitaron en teksasa bluso * [[Robert Johnson]] (1911-1938), legenda gitaristo de la delta bluso * [[Muddy Waters]] (1913-1983) * [[Albert King]] (1923-1992) influis famajn rok-gitarludistojn kiaj [[Jimi Hendrix]] kaj [[Eric Clapton]] * [[B.B. King]] (1925-2015) * [[Otis Spann]] (1930–1970) * [[Freddie King]] (1934-1976) * [[Bobby Rush]] (1933) * [[Otis Rush]] (1934) * [[Elvis Presley]] (1935-1977), kantisto, gitaristo * [[Johnny "Guitar" Watson]] (1935-1996) * [[Jimi Hendrix]] (1942-1970), gitaristo * [[Janis Joplin]] (1943-1970), kantistino * [[Jim Morrison]] (1943-1971), kantisto * [[Eric Clapton]] (1945) * [[Stevie Ray Vaughan]] (1954-1990) {{Div col end}} == Bildaro == {{Bildgalerio |vicigo=centre |Dosiero:Bessie Smith (1936) by Carl Van Vechten.jpg |[[Bessie Smith]] estis tre fama frua blusa kantisto. |Dosiero:Boogie-woogie-bassline.svg |Tipa [[Bugio|bugia]] [[Basgitaro|basgitara]] melodio. |Dosiero:Duke Ellington at the Hurricane Club 1943.jpg |[[Duke Ellington]] ĉe la klubo Hurricane (Uragano) en 1943 kun sia Granda Bando ludante ĝenron ''bebop''. Kvankam klare ĵaza artisto, li uzis la bluson (mult)amplekse. |Dosiero:Robertjohson.jpg |Robert Johnson, kantisto de [[Delta bluso]], estas ĝenerale konsiderita respondeca por la normigo de la 12-mezura bluso. }} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Barlow, William (1993). "Cashing In". Split File: African Americans in the Mass Media: 31. * Bransford, Steve. "Blues in the Lower Chattahoochee Valley" Southern Spaces 2004 [http://southernspaces.org/2004/blues-lower-chattahoochee-valley] Alirita la 10an de Majo 2016. * Clarke, Donald (1995). The Rise and Fall of Popular Music. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-11573-9. * Lawrence Cohn, eld. (1993). Nothing But the Blues: The Music and the Musicians. Abbeville Publishing Group (Abbeville Press, Inc.). ISBN 978-1-55859-271-1. * Dicaire, David (1999). Blues Singers: Biographies of 50 Legendary Artists of the Early 20th Century. McFarland. ISBN 978-0-7864-0606-7. * Ewen, David (1957). Panorama of American Popular Music. Prentice Hall. ISBN 978-0-13-648360-1. * Ferris, Jean (1993). America's Musical Landscape. Brown & Benchmark. ISBN 978-0-697-12516-3. * Garofalo, Reebee (1997). Rockin' Out: Popular Music in the USA. Allyn & Bacon. ISBN 978-0-205-13703-9. * Herzhaft, Gérard, Paul Harris kaj, Brigitte Debord (1997). Encyclopedia of the Blues. University of Arkansas Press. ISBN 978-1-55728-452-5. * Komara, Edward M. (2006). Encyclopedia of the blues. Routledge. ISBN 978-0-415-92699-7. * Kunzler, Martin (1988). Jazz Lexikon (germane). Rohwolt Taschenbuch Verlag. ISBN 978-3-499-16316-6. * Morales, Ed (2003). The Latin Beat. Da Capo Press. ISBN 978-0-306-81018-3. * Oliver, Paul kaj Richard Wright (1990). Blues fell this morning: Meaning in the blues. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-37793-5. * Palmer, Robert (1981). Deep Blues. Viking. pp.&nbsp;310 pages. ISBN 978-0-670-49511-5. * Schuller, Gunther (1968). Early Jazz: Its Roots and Musical Development. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504043-2. * Southern, Eileen (1997). The Music of Black Americans. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-03843-9. * Curiel, Jonathan (15a de Aŭgusto, 2004). "Muslim Roots of the Blues". [[SFGate]]. Arkivita el la originalo la 5an de Septembro, 2005. [https://web.archive.org/web/20050905161734/http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F08%2F15%2FINGMC85SSK1.DTL] Alirita la 10an de Majo 2016. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=blus}} {{Portalo Muziko}} * [[Blusa Famulejo]] * [[Brita bluso]] * [[Elektra bluso]] * [[Piedmonta bluso]] * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Blues|revizio=718951510}} {{Leginda|jaro=2022 |monato=3 |tago=10}}{{Havenda artikolo|Bluso}}[[Dosiero:Blues port.png|775ra]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Rok-muziko]] [[Kategorio:Muzikaj formoj]] [[Kategorio:Usona muziko]] [[Kategorio:Bluso|Bluso]] f2u77q3milkt8gk24mbtn81xtxakcem 0 50893 9350265 9132757 2026-04-09T12:52:47Z Sj1mor 12103 9350265 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Stockhausen March 2004 excerpt.jpg|eta|[[Karlheinz Stockhausen]], 2004.]] [[Dosiero:John Cage (1988).jpg|eta|[[John Cage]], 1988.]] '''Elektronika muziko''' aŭ '''elektrona muziko''' estas muzikĝenro konceptita ekde la [[1950-oj]] baze de [[Sintezilo|sinteziligitaj]] [[sono]]j kaj signalaj produktantoj. Primitive, kiam ne eblis uzi [[muziko]]n en reala tempo, la [[komponisto]]j kutimis registri ĝin en [[magneta bendo|magnetaj bendoj]], tiel ke eblis senpene manipuli kaj knedi la sonojn laŭvole. Iam, la esprimo ''elektronika muziko'' arigis ĉiajn muzikojn kreitajn per helpo de elektronikaj muzikinstrumentoj, sed tiu difino ne plu validas, ĉar preskaŭ ĉiun registritan muzikon kaj plejparto de koncertaj seancoj pli kaj pli dependas je [[elektroniko]]. Tiu artikolo nur temas pri la muzikaĵoj en kiuj elektroniko estas la ĉefa ingredienco kaj ne simple ia «spico» aŭ nepra rimedo. Menciindaj estas la diversdevenaj komponistoj, kiel [[Karlheinz Stockhausen]], [[John Cage]] aŭ [[Brian Eno]] kiuj estis ĉefaj eksperimentistoj kaj «muzikknedistoj» en tiu fako. [[Elektroakustika muziko]] estas termino por [[Nova Muziko]], kiu utiligas metodojn de elektronika sonproduktado aŭ estis elektronike transformita. La termino prezentas arnomon de diversaj muzikaj konceptoj, kiu dum la paso de kontinua kompozicia evoluo kaj malsama estetika diferencigo tutmonde disvastiĝis kaj establiĝis. Al la muzikaj konceptoj apartenas inter aliaj la [[Konkreta Muziko]] kaj la elektronika muziko de la Kolonja Skolo. == Originoj: fino de la 19a jarcento al komenco de la 20a jarcento == [[Dosiero:Teleharmonium1897.jpg|eta|Muzikilaro Telharmonium, Thaddeus Cahill, 1897.]] La invento de [[Lee de Forest]] de 1906, nome trioda tubo aŭdiona, poste havis profundan efikon al la elektronika muziko. Ĝi estis la unua termiona valvo, aŭ [[vakutubo]], kaj kondukis al cirkvitoj kiuj povus krei kaj amplifiki aŭdiosignalojn, radioelsenditajn ondojn, komputilajn valorojn, kaj plenumas multajn aliajn funkciojn. Antaŭ la elektronika muziko, estis kreskanta deziro por ke la [[komponisto]]j uzu ĵus aperintajn teknologiojn por muzikaj celoj. Oni kreis kelkajn instrumentojn kiuj uzis elektromekanikajn dezajnojn kaj ili preparis la vojon por posta apero de elektronikaj instrumentoj. Elektromekanika instrumento nomita ''Telharmonium'' (foje ''Teleharmonium'' aŭ ''Dynamophone'') estis disvolvigita de Thaddeus Cahill en la jaroj 1898 al 1912. Tamen, simpla malfacilaĵo malhelpis la adoptadon de la ''Telharmonium'', pro ties enorma grando. Unu frua instrumento ofte menciita povus esti la [[Teremino]], inventita de la profesoro [[Lev Termen]] ĉirkaŭ 1919–1920.<ref>{{harvnb|Anonymous|2001}}.<br />Noto: Historie, la unuaj elektronikaj muzikaj instrumentoj ''uzante aktivan komponanton'' povas esti la Audion Piano disvolvigita en 1915 de Lee de Forest kiu inventis ankaŭ aŭdiontubon, nome la unua aktiva komponanto por [[amplifikado]] kaj [[oscilado]]. Tamen je tiu epoko, ankaŭ pasivaj komponantoj estis esploritaj por oscilado (ekz. intermita brila malŝarĝo de [[Neono|neontuboj]] [http://www.ieeeghn.org/wiki/images/8/8e/Braun.pdf]), kaj eble pli fruaj elektronikaj muzikaj instrumentoj povus esti trovataj.</ref> Aliaj fruaj elektronikaj instrumentoj estas la Audion Piano inventita en 1915 de Lee de Forest kiu estis inventisto de la trioda aŭdion kiel oni menciis supre,<ref>{{citation |title=The Audion Piano (1915) |url=http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |publisher=120years.net |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |arkivdato=2012-03-02 |accessdate=2016-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |archivedate=2012-03-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-03-07 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120302185539/http://120years.net/machines/audion_piano/index.html |arkivdato=2012-03-02 }}</ref><ref>{{citation |author=Lee De Forest |year=1950 |title=Father of radio: the autobiography of Lee de Forest |publisher=Wilcox & Follett |pages=[https://books.google.com/books?hl=ja&id=AoVRAAAAMAAJ&q=%22Audion+Piano%22&redir_esc=y#search_anchor 306–307] }}</ref> la ''Croix Sonore'', inventita en 1926 de Nikolai Obuĥov, kaj la [[ondoj Martenot]], kiuj estis plej fame uzita en la ''Turangalîla-Symphonie'' de [[Olivier Messiaen]] same kiel en liaj aliaj verkoj. La ondoj Martenot etis ankaŭ uzitaj de aliaj, ĉefe francaj, komponistoj kiaj [[André Jolivet]].<ref>{{harvnb|Orton|Davies|n.d.}}</ref> === ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'' === {{Ĉefartikolo|Ferruccio Busoni}} En 1907, ĝuste unu jaron post la invento de la trioda aŭdiono, [[Ferruccio Busoni]] publikigis ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'' (Skizo de Nova [[Estetiko]] de Muziko), kiu studis la uzadon de elektraj kaj aliaj novaj sonfontoj de futura muziko. Li verkis pri la futuro de mikrotonaj [[skalo]]j en muziko, ebligis la ''Dynamophone'' (dinamofono) de Cahill: "Nur longa kaj zorga serio de eksperimentoj, kaj kontinua trejnado de la orelo, povas igi tiun nefamiliaran materialon alproksimigebla kaj plastika por la venonta generacio, kaj por Arto."<ref>{{harvnb|Busoni|1962|p=95}}.</ref> Ankaŭ en la ''Entwurf einer neue Ästhetike der Tonkunst'', Busoni asertas: [[Dosiero:Ferruccio Busoni 01.jpg|eta|dekstra|Ferruccio Busoni, 1906.]] {{Citaĵo|Muziko kiel arto, nia tiel-nomata okcidenta muziko, estas apenaŭ kvarcent jarojn aĝa; ties stato estas de disvolviĝo, eble la plej komencaj stadioj de disvolviĝo trans nuna koncepto, kaj ni - ni parolas pri "klasiko" kaj "sanktaj tradicioj"! Kaj ni parolis pri ili dum longa tempo! Ni formulis regulojn, asertis principojn, fundamentis leĝojn - ni aplikigas leĝojn faritajn por matureco de infano kiu konas nenion de respondeco! Ĉar li estas juna, tiu infano, ni jam agnoskas ke li posedas unu radiantan atributon kiu signalas ĝin trans siaj pli aĝaj fratinoj. Kaj la leĝofarantoj ne vidos tiun mirindan atributon, se ties leĝoj ne estos forĵetitaj al la vento. Tiu infano - ĝi ''flosas en la aero''! Ĝi ne tuŝas la aeron pe siaj piedoj. Ĝi ne konas leĝon de gravito. Ĝi estas bona se ne nekorpa. Ties materialo estas travidebla. Ĝi estas sona aero. Ĝi estas preskaŭ Naturo mem. Ĝi estas libera! Sed libero estas io kiun la homaro neniam komprenis entute, neniam konstatis entute. Ili povas nek rekoni nek agnoski ĝin. Ili neis la mision de tiu infano; ili povas esti multe super ĝi. Tiu forta kreaĵo devas piediri dece, kiel neniu pli. Ĝi povas apenaŭ esti rajtigita salti - kiam estis ties kontento sekvi la linion de la ĉielarko, kaj por rompi sunradiojn per nuboj.<ref>{{harvnb|Busoni|1962|pp=76–77}}.</ref>}} Pere de tiu verko, same kiel per persona kontakto, Busoni faris profundan efikon sur multaj muzikistoj kaj komponistoj, eble ĉefe sur sia disĉiplo, [[Edgard Varèse]], kiu diris: [[Dosiero:Edgard Varese.gif|eta|Edgard Varèse.]] {{Citaĵo|Kune ni kutimis studi je kiu direkto la muziko de la estonteco iru, aŭ pli bone, ĉu oni iru aŭ ne iru tiom longe kiom la frenez-jako de la modera sistemo. Li bedaŭris ke sia propra klavara instrumento havis kondiĉintaj niajn orelojn por akcepti nur infiniteziman parton de senfinaj gradadoj de sonoj en naturo. Li estis tre multe interesata en la elektraj instrumentoj pri kiuj ni ekaŭdis, kaj mi memoras partikulare unu pri kiu li estis leginta nomata Dynamophone. Tra liaj tutaj verkoj oni trovas pli kaj pli denove antaŭdiri pri la muziko de la futuro kio ekde tiam iĝis vero. Fakte, estas apenaŭ disvolviĝo ke li ne antaŭvidis, kiel por ekzemplo en tiu eksterordinara profeteco: 'Mi preskaŭ pensas ke en la nova granda muziko, maŝinoj estos necesaj kaj al ili estos atribuita gravo en ĝi. Eble ankaŭ industrio havos sian parton en la arta ascendo.'<ref>{{harvnb|Russcol|1972|pp=35–36}}.</ref>}} === Futuristoj === En [[Italio]], la futuristoj alproksimiĝis al la ŝanĝanta muzika estetiko el diferenca angulo. Ĉefa kredo de la futurisma filozofio estis valorigi "bruon," kaj lokigi artan kaj esprimivan valoron en sonoj kiuj estis dekomence ne konsiderataj eĉ demalproksime muzikaj. La verko de [[Francesco Balilla Pratella|Balilla Pratella]] nome "Teknika Manifesto de Futurisma Muziko" (1911) asertas ke ties kredaro estas: "Por prezenti la muzikan animon de homamasoj, de grandaj [[fabriko]]j, de [[fervojo]]j, de transatlantikaj linioj, de [[batalŝipo]]j, de [[aŭtomobilo]]j kaj [[aviadilo]]j. Por aldoni al la grandaj centraj temoj de muzika poezio la imperio de la [[maŝino]] kaj la venka regno de la [[Elektro]]."<ref>Citita en {{harvnb|Russcol|1972|p=40}}.</ref> La 11an de Marto 1913, futuristo [[Luigi Russolo]] publikigis sian manifeston "L'arte dei Rumori". En 1914, li faris la unuan koncerton "bruarto" en Milano la 21an de Aprilo. Tiu uzis sian ''Intonarumori'', priskribita de Russolo kiel "akustika bru-instrumentoj, kies sonoj (hurloj, roroj, trenoj, pepoj, ktp.) estis man-faritaj kaj projekciitaj pere de kornoj kaj megafonoj."<ref name="tvnpyt">{{harvnb|Russcol|1972|p=68}}.</ref> === El 1920-aj al la 1930-aj jaroj === [[Dosiero:Etherwave Theremin Kit.jpg|eta|dekstre|[[Teremino]].]] Tiu jardeko alportis riĉon de komencaj elektronikaj instrumentoj kaj la unuajn komponojn por elektronikaj instrumentoj. La unua nova elektronika muzikinstrumento de la jardeko, nome eterfono (aŭ ''ætherphone''), estis kreita de [[Léon Theremin]] (naske Lev Termen) inter 1919 kaj 1920 en [[Leningrado]], kvankam ĝi estis finfine renomata ''theremin'' aŭ en Esperanto [[Teremino]] (kvankam foje konata ankaŭ kiel ''thereminophone'' aŭ ''termenvox''/''thereminvox''). Tio kondukis al la unuaj komponoj por elektronikaj instrumentoj, kontraŭ la brufariloj kaj maŝinoj kun ŝanĝoj de celoj. En 1929, Joseph Schillinger komponis ''First Airphonic Suite for Theremin and Orchestra'' (Unua Aerfona Suito por Teremino kaj Orkestro), premierita de la [[Cleveland Orchestra]] kun Leon Theremin kiel soloisto. Aldone al la teremino, la [[ondoj Martenot]] estis inventita en 1928 de Maurice Martenot, kiu premierigis ilin en Parizo.<ref>Komponistoj kiuj uzis la instrumenton laste estas [[Pierre Boulez|Boulez]], [[Arthur Honegger|Honegger]], [[André Jolivet|Jolivet]], [[Charles Koechlin|Koechlin]], [[Olivier Messiaen|Messiaen]], [[Darius Milhaud|Milhaud]], [[Gilles Tremblay (komponisto)|Tremblay]], kaj [[Edgard Varèse|Varèse]]. En 1937, Messiaen verkis ''Fête des belles eaux'' por 6 ondoj Martenot, kaj verkis soloajn partojn por ĝi en ''Trois petites liturgies de la présence divine'' (1943–44) kaj la ''Turangalîla Symphonie'' (1946–48/90).</ref> Registroj de sonoj faris salton en 1927, kiam la usona inventisto J. A. O'Neill disvolvigis registran aparaton kiu uzis magnete ŝirmitajn bendojn. Tamen, tio estis komerca malsukceso. Du jarojn poste, [[Laurens Hammond]] establis sian kompanion por la fabrikado de elektronikaj instrumentoj. Li pluiris por produkti la [[Hammond-orgeno]]n, kiu estis bazita sur la principoj de la [[Telharmonio]], kun aliaj disvolvigoj kiaj la komencaj reverberaj unuoj.<ref>{{harvnb|Russcol|1972|p=70}}.</ref> Hammond (kun John Hanert kaj C. N. Williams) pluirus por inventi alian elektronikan instrumenton, nome la ''[[Novachord]]'', kiun la kompanio de Hammond fabrikis el 1939 al 1942.<ref>{{harvnb|Crab|2005}}.</ref> La metodo de foto-optika sonregistrado uzita en [[kinarto]] ebligis akiri videblan bildon de sonondo, ne kiel por realigi la malan celon - nome sintezigi sonon el artefarita sonondo. En tiu sama periodo, komencis eksperimentoj per [[sonarto]], kies komencaj praktikantoj estis [[Tristan Tzara]], [[Kurt Schwitters]], [[Filippo Tommaso Marinetti]], kaj aliaj. La animacia filmo ''L'Idee'' (1932) de Berthold Bartosch aperigis muzikon komponitan de Arthur Honegger per ondoj Martenot kaj ĉambrorkestroj.<ref>[http://www.classicalarchives.com/work/330532.html ''L'Idee'' ĉe ClassicalArchives]</ref><ref>[http://www.filmreference.com/Writers-and-Production-Artists-Ha-Ja/Honegger-Arthur.html Arthur Honegger ĉe FilmReference]</ref> === La 1940-aj jaroj === {{Ĉefartikolo|Konkreta muziko}} '''Konkreta Muziko''' ({{Lang-fr|Musique concrète}}) estas [[Muziko|muzika]] ĝenro, kies [[komponisto]]j registras sonojn el naturo, teĥniko kaj medio per [[mikrofono]] kaj fremdigas ili elektronike per muntado de sonbendaj tranĉaĵoj, ŝanĝadoj de la sonbenda rapideco kaj kreado de sonbendaj bukloj. Influoj devenis el la itala [[futurismo]]. La nomado devenas de artikolo el la jaro 1949 de la franca inĝeniero Pierre Schaeffer, kiu en 1943 fondis ĉe la franca radio [[TF1|RDF]] por tiuj ĉi ''club d'essai'' en Parizo. La termino intencis estis dislimigo de la klasika branĉo de la Abstrakta Muziko ([[klasika muziko]], [[dekdutonismo]], [[seria muziko]]). Laŭ opinio de Schaeffer la movo je la klasika muziko deiras de la abstrakta en la konkretan ([[kompozicio]]), male estas ĉi tie: de la konkreta (ĉiutagaj bruoj) oni kreas la abstraktan per sonfremdigo. Ĉar tiutempe oni laboris nur en [[Germanujo]] per la [[sonbendaparato]], Schaeffer limiĝis komence sur rektaj surdiskigoj. La programo ''études de bruits'' estis dissendata unuafoje en 1948, i.a. kun ''étude pour chemin de fer'', kiu aŭdigas la plej diversajn bruojn de vaporlokomotivoj kaj fervojaj vagonoj. Dum siaj verkadoj Schaeffer evoluis la modelon de ''objet sonore'', de ĝenerala kaj abstrakta skemo por la [[klasifiko]] de sonstrukturoj inter unuopa sono kaj muzikpeco kiel tutaĵo. Tiu ĉi muzika koncepto kaŭzis fanatikan disputon kun la anoj de la [[Kolonjo|Kolonja]] Skolo (kaj krome [[Dua Viena Skolo]]), precipe kun komponisto [[Pierre Boulez]] ekestis kvereloj pri samtempa muzika [[estetiko]]. Boulez riproĉis al Schaeffer, ke li estas pli metiisto ol muzikisto, kaj ke lia maniero produkti muzikon similas al „bricolage“ (ŝatokupa muntarto), kion Schaeffer ne rifuzis; male „la historio de la muziko per si mem estas […] evoluo per arta muntado“.<ref>Timothy D. Taylor ''Strange sounds : music, technology & culture ''</ref> Jen okazis, ke li ankaŭ uzis por siaj sonmuntaĵoj [[tradicia afrika muziko|afrikan muzikon]]. == Moderna elektronika muziko == === Fino de la 1960-aj jaroj al komenco de la 1980-aj jaroj === ==== Starigo de populara elektronika muziko ==== {{Ĉefartikolo|Elektronika rokmuziko|Sinteza popularmuziko|Elektronika popmuziko|Elektromuziko|Haŭzo}} {{Ĉefartikolo|Progresiva rokmuziko|Krautrock|Space rock}} [[Dosiero:Keith Emerson StPetersburg Aug08.jpg|eta|upright|[[Keith Emerson]] koncerte en Sankta Peterburgo en 2008.]] Fine de la 1960-aj jaroj, muzikistoj de [[Pop-muziko|pop-]] kaj [[Rok-muziko]], kiel [[the Beach Boys]] kaj [[the Beatles]], ekuzis elektronikajn instrumentojn, kiel la [[teremino]] kaj la [[melotrono]], por suplementi kaj difini siajn sonstilojn. En sia libro ''Electronic and Experimental Music'', Thom Holmes agnoskas la registraĵon de Beatles de 1966 nome "[[Tomorrow Never Knows]]" kiel la kanto kiu "enkondukis en nova erao la uzadon de elektronika muziko en rok- kaj pop-muziko" pro la aligo fare de la bando de registreroj kaj inversitaj kaj laŭ rapido manipulitaj registritaj sonoj.{{sfn|Holmes|2012|p=468}} Je la fino de la jardekoj, la [[Moog-sintezilo]]j ekhavis hegemonian lokon en la sono de aperanta [[progresiva rokmuziko]] kun bandoj kiel [[Pink Floyd]], [[Yes (bando)|Yes]], [[Emerson, Lake & Palmer]], kaj [[Genesis (bando)|Genesis]] farante ilin parto de sia sono. La instrumenta peco de [[Gershon Kingsley]] nome "Popcorn" estis la unua internacia elektronika danc-muzika sukcesaĵo en 1969. Instrumenta progresiva rok-muziko estis partikulare grava en kontinenta Eŭropo, kio pavis la vojon por ke bandoj kiel [[Kraftwerk]], [[Tangerine Dream]], [[Can (bando)|Can]], kaj [[Faust (bando)|Faust]] transiru la lingvan barieron.<ref>{{harvnb|Bussy|2004|pp=15–17}}.</ref> Ilia tre sinteziligita "[[krautrock]]", kun la verkaro de [[Brian Eno]] (dum ioma tempo klavaristo de [[Roxy Music]]), estos la ĉefa influo sur posta [[elektronika rokmuziko]].<ref name=Bogdanov2002Prog>{{harvnb|Unterberger|2002|pp=1330–1}}.</ref> [[Duobligo (muziko)|Duobligmuziko]] estis pionirita de King Tubby kaj de aliaj muzikistoj el [[Jamajko]], kiu uzis [[Etosmuziko|etosmuzikan]] elektronikon inspirite en DĴ, produktitaj per interrompoj, eĥoj, ekvaliziloj kaj psikedeliaj elektronikaj efikoj. Ĝi aperigis kovrajn teknikojn kaj aligis elementojn de [[mondmuziko]], profundajn [[baslinio]]jn kaj harmoniajn sonojn.<ref name="eem">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=hCthQ-bec-QC|titolo=Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture|alirdato=1a de aprilo 2013|familia nomo=Holmes|persona nomo=Thom|jaro=2008|eldoninto=Routledge|ISBN=0203929594|paĝo=403}}</ref> Estis uzitaj ankaŭ teknikoj kiel longaj eĥoprokrastoj.<ref>{{Cite book|last1=Toop|first1=David|title=Ocean of Sound|date=1995|publisher=Serpent's Tail|isbn=9781852423827|page=115}}</ref> Aliaj elstaraj artistoj ene de tiu ĝenro estis [[Dreadzone]], [[Higher Intelligence Agency]], [[The Orb]], [[Ott (registroproduktisto)|Ott]], [[Loop Guru]], [[Woob]] kaj [[Transglobal Underground]].<ref name="ttp">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=VT7_x7m-RWcC|titolo=The Techno Primer: The Essential Reference for Loop-based Music Styles|alirdato=1a de aprilo 2013|familia nomo=Mattingly|persona nomo=Rick|jaro=2002|eldoninto=Hal Leonard Corporation|ISBN=0634017888|paĝo=38}}</ref> [[Dosiero:Jean-Michel Jarre 2008.jpg|eta|dekstra|[[Jean-Michel Jarre]] en [[Milano]] (2008).]] Elektronika rokmuziko estis produktita ankaŭ de kelkaj japanaj muzikistoj, kiel [[Isao Tomita]] en ''Electric Samurai: Switched on Rock'' (1972), kiu aperigis ludaĵojn per Moog-sintezilo de nuntempaj pop- kaj rok-kantoj,<ref name="jenkins_2007">Jenkins 2007, pp. 133–34</ref> kaj [[Osamu Kitajima]] en sia albumo de progresiva rokmuziko ''Benzaiten'' (1974).<ref name="Benzaiten">[https://www.discogs.com/release/1303605 Osamu Kitajima – Benzaiten] en Discogs Alirita la 23an de oktobro 2019.</ref> En la mezo de la 1970-aj jaroj okazis la apero de elektronikartaj muzikistoj kiel [[Jean Michel Jarre]], [[Vangelis]], kaj [[Isao Tomita|Tomita]], kun kiuj Brian Eno estis grava influo por la disvolvigo de la [[Novepoka muziko]].<ref>{{harvnb|Holmes|2008|p=403}}.</ref> [[Duobligo (muziko)|Duobligmuziko]] influis super la elektronikaj muzikteknikoj poste adoptitaj de la [[hiphopa muziko]], kiam la Jamajkdevena [[DJ Kool Herc]] en la komenco de la 1970-aj jaroj enkondukis la jamajkan sonsisteman kulturon kaj la duobligmuzikajn teknikojn en Usonon. Unu tia tekniko kiu iĝis populara en la [[hiphopa]] kulturo estis la ludado de du kopioj de la sama disko per du diskoturniloj en alterna sistemo, etendigante la favoritan parton de la [[Rompdancado|rompdancistoj]].<ref>Nicholas Collins, Margaret Schedel, Scott Wilson (2013), [https://books.google.com/books?id=bQeAtG97BmEC&pg=PA105 ''Electronic Music: Cambridge Introductions to Music'', p. 105], [[Cambridge University Press]]</ref> La diskoturnilo finfine rezultis la plej videbla elektronika muzika instrumento, kaj foje eĉ la plej [[Virtuozo|virtuoza]], en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj.<ref name="cambridge49">Nicholas Collins, Julio d' Escrivan Rincón (2007), [https://books.google.es/books?id=AJbdPZv1DjgC&pg=PA49&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Cambridge Companion to Electronic Music,] p. 49, Cambridge University Press</ref> Post la alveno de [[punko]], aperis formo de baza elektronika rokmuziko, pli kaj pli uzanta novan ciferecan teknologion por anstataŭi aliajn instrumentojn. Pioniraj bandoj estis [[Ultravox]] kun sia kanto de 1977 nome ''[[Hiroshima mon amour]]'' en ''Ha!-Ha!-Ha!'',<ref name="Maginnis">{{harvnb|Maginnis|n.d.}}</ref> [[Gary Numan]], [[Depeche Mode]] kaj [[The Human League]].<ref name="synthpop">{{harvnb|Anonymous|n.d.(2)}}.</ref> Yellow Magic Orchestra partikulare helpis pioniradon de [[Sinteza popularmuziko|sintezila pop-muziko]] per sia memtitolita albumo ''Yellow Magic Orchestra'' (Flava Magia Orkestro, 1978) kaj ''Solid State Survivor'' (1979). La difinigo de MIDI kaj la disvolvigo de cifereca sonregistrado faris la disvolvigon de pure elektronikaj sonoj multe pli facila.<ref>{{harvnb|Russ|2004|p=66}}. Eble kun diversa paĝaro depende de la eldono.</ref> Tiuj disvolvigoj kondukis al la kreskigo de la sintezila pop-muziko, kiu post ĝi estis adoptita de la movado de "New Romantic", ebligis, ke la sintheziloj hegemoniu en la pop- kaj rok-muziko de la komenco de la 80-aj jaroj. Mejloŝtonaj artistoj estis [[Duran Duran]], [[Depeche Mode]], [[Spandau Ballet]], [[A Flock of Seagulls]], [[Culture Club]], [[Talk Talk]], [[Japan (bando)|Japan]], kaj [[Eurythmics]]. La sintezila pop-muziko foje uzis sintezilojn por anstataŭi ĉiujn aliajn instrumentojn, ĝis la stilo ekfaliĝis el la populareco en la mezo de la 1980-aj jaroj.<ref name=synthpop /> ==== Klavaraj sinteziloj ==== [[Dosiero:Minimoog.JPG|eta|[[Sintezilo]] Mini-Moog.]] {{Ĉefartikolo|Korg}} Havigita en 1970 fare de Moog Music, la Mini-Moog estis inter la unuaj amplekse disponeblaj, facile porteblaj kaj relative haveblaj [[sintezilo]]j. Ĝi iĝis iam la plej amplekse uzata sintezilo en tiu epoko kaj en populara kaj en elektronika arta muziko.<ref name="Montanaro2004-minimoog"> "In 1969, a portable version of the studio Moog, called the Minimoog Model D, became the most widely used synthesizer in both popular music and electronic art music" {{harvnb|Montanaro|2004|p=8}}.</ref> Patrick Gleeson, ludanta en koncerto kun [[Herbie Hancock]] en la komenco de la 1970-aj jaroj, pioniris la uzadon de sinteziloj eĉ en turnea kunteksto, kie ili devis suferi premojn por kiuj tiuj dekomencaj maŝinoj ne estis desegnitaj.<ref name=zussman>{{harvnb|Zussman|1982|pp=[https://books.google.com/books?id=MjAEAAAAMBAJ&lpg=PA1&dq=patrick%20gleeson%20synthesizer&pg=PA1#v=onepage&q=patrick%20gleeson%20synthesizer&f=false 1, 5]}}</ref><ref>{{harvnb|Sofer|Lynner|1977|p=[http://www.cyndustries.com/synapse/synapse.cfm?pc=39&folder=jan1977&pic=23 23]}} "Yes, I used [ Moog modular equipment ] until I went with Herbie (Hancock) in 1970. Then I used a [ ARP ] 2600 because I couldn't use the Moog on stage. It was too big and cranky; every time we transported it, we would have to pull a module out, and I knew I couldn't do that on the road, so I started using ARP's."</ref> En 1974, la WDR studio en Kolonjo akiris sintezilon EMS Synthi 100, kiun nombraj komponistoj uzis por produkti rimarkindajn elektronikajn verkojn - kiel tiuj de [[Rolf Gehlhaar]] nome ''Fünf deutsche Tänze'' (Kvin germanaj dancoj, 1975), de Karlheinz Stockhausen nome ''Sirius'' (1975-76), kaj de John McGuire nome ''Pulse Music III'' (1978).<ref>{{harvnb|Morawska-Büngeler|1988|pp=52, 55, 107–108}}</ref> ==== Ciferecaj sinteziloj ==== En 1975, la japana kompanio [[Yamaha Corporation|Yamaha]] permesis la algoritmojn por la frekvenca modulada sinteziligo (FM sintezo) el John Chowning, kiu estis eksperimentante per ĝi en la [[Universitato Stanford]] ekde 1971.<ref name="holmes_257">{{harvnb|Holmes|2008|p=257}}.</ref><ref>{{harvnb|Chowning|1973}}.</ref> La inĝenieroj de Yamaha ekadaptigis la algoritmojn de Chowning por ilia uzo per cifereca sintezilo, aldonante plibonigojn kiel la metodo de "kleoskalado" por eviti la enkondukon de distordado kio normale okazis en analogaj sistemoj dum la [[frekvencmodulado]].<ref>{{harvnb|Holmes|2008|pp=257–8}}.</ref> Tamen, la unua komerca cifereca sintezilo kiu estis disponigita estis la Fairlight CMI (Computer Musical Instrument, Komputila MuzikInstrumento) de la aŭstralia kompanio Fairlight en 1979, kiel la unua praktika polifonia cifereca sintezil/miksila sistemo. En 1980, Yamaha finfine publikigis la unuan FM ciferecan sintezilon, nome Yamaha GS-1, sed je multekosta prezo.<ref>{{harvnb|Roads|1996|p=226}}.</ref> En 1983, Yamaha enkondukis la unua unuopa cifereca sintezilo, nome la DX7, kiu ankaŭ uzis FM sintezilon kaj iĝos unu el la plej bone vendataj sinteziloj de ĉiuj tempoj.<ref name="holmes_257"/> La DX7 estis konata pro sia rekoneblaj brilaj tonalecoj kiuj estis parte rilataj al la [[Specimenado|troa specimenado]] de of 57&nbsp;kHz.<ref>{{harvnb|Holmes|2008|pp=258–9}}.</ref> Barry Vercoe priskribis unu el sia sperto kun fruaj komputilsonoj: [[Dosiero:IRCAM 4X.jpg|eta|Sogitec 4X (ĉ. 1983)<ref>{{Cite web |author = Nicolas Schöffer |date = Decembro 1983 |language = Franca |title = V A R I A T I 0 N S sur 600 STRUCTURES SONORES – Une nouvelle méthode de composition musicale sur l' ORDINATEUR 4X |url = http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120417214621/http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |archivedate = 2012-04-17 |work = Leonardo On-Line |publisher = Leonardo/International Society for the Arts, Sciences and Technology (ISAST) |titolo = Arkivita kopio |alirdato = 2019-10-23 |arkivurl = https://web.archive.org/web/20120417214621/http://www.olats.org/schoffer/var600.htm |arkivdato = 2012-04-17 }}<div style="margin-left:1em;font-size:90%;line-height:2.5ex;">"''{{lang|fr|L'ordinateur nous permet de franchir une nouvelle étape quant à la définition et au codage des sons, et permet de créer des partitions qui dépassent en complexité et en précision les possibilités d'antan. LA METHODE DE COMPOSITION que je propose comporte plusieurs phases et nécessite l'emploi d'une terminologie simple que nous définirons au fur et à mesure : TRAMES, PAVES, BRIQUES et MODULES.}}''"</div></ref><br /> en IRCAM maŝinejo en 1989.]] {{Citaĵo|En IRCAM en Parizo en 1982, la flutisto Larry Beauregard konektis sian fluton al la aŭdiprocezilo $X de DiGiugno, kio ebligis real-tempan ton-sekvadon. En Guggenheim tiam, mi etendis tiun koncepton al real-tempa sekvado pre aŭtomata sinkronizita akompanado, kaj dum la venontaj du jaroj Larry kaj mi faris nombrajn montrojn de komputilo kiel ĉambra muzikisto, ludante sonatajn de flutoj de [[Handel]], la ''Sonatine'' de [[Pierre Boulez]] por fluto kaj piano kaj ĉirkaŭ 1984 mian propran ''Synapse II'' por fluto kaj komputilo - el kiuj la unua peco iam komponita eksprese por tia formaĵo. Grava defio estis trovi la ĝustajn softvarajn konstruojn por subteni alte sensitivan kaj responsan akompanadon. Ĉio tio estis antaŭ-MIDI, sed la rezultoj estis tre impresaj eĉ se fortaj dozoj de ''tempo rubato'' kontinue surprizis mian '''Synthetic Performer'''. En 1985 ni solvis la problemon de la ''tempo rubato'' per aligo de ''lernado el provludoj'' (ĉiun fojon kiam vi ludis tiun vojon la maŝino pli bone funkcias). Ni estis ankaŭ nune trejnante violonon, ĉar nia brila, juna flutisto ekhavis mortigan kanceron. Krome, tiu versio uzis novan normigon nome MIDI, kaj ĉi tie mi estas helpita de iama studento Miller Puckette, kies dekomencajn konceptojn por tiu tasko li poste etendis en programon nome MAX.<ref>{{harvnb|Vercoe|2000|pp=xxviii–xxix}}.</ref>}} ==== IRCAM, STEIM, kaj Elektronmusikstudion ==== [[Dosiero:L'été à Paris (9276072323).jpg|eta|IRCAM en la Placo Igor Stravinsky, Parizo.]] IRCAM en Parizo iĝis grava centro por esplorado pri komputila muziko kaj realigado kaj disvolvigo de la komputila sistemo Sogitec 4X,<ref name=Schutterhoef2007>{{harvnb|Schutterhoef|2007}} {{cite web |url=http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |title=Archived copy |accessdate=2010-01-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |archivedate=2013-11-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |arkivdato=2013-11-04 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100418170049/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X |arkivdato=2010-04-18 }}.</ref> havigante la tiam revolucian real-tempan ciferecan signalprocezadon. La verko de [[Pierre Boulez]] nome''Répons'' (1981) por 24 muzikistoj kaj 6 solistoj uzis la 4X por transformi kaj sendi solistojn al laŭtparolila sistemo. STEIM ((STudio for Electro Instrumental Music)) estas centro por esplorado kaj disvolvigo de novaj muzikinstrumentoj en la elektronikaj muzikaj artoj, situa en [[Amsterdamo]], [[Nederlando]]. STEIM estis ekzistinta ekde 1969. Ĝi estis fondita de Misha Mengelberg, Louis Andriessen, Peter Schat, Dick Raaymakers, Jan van Vlijmen, Reinbert de Leeuw kaj Konrad Boehmer. Tiu grupo de nederlandaj komponistoj baraktis por la reformado de la feŭdecaj muzikaj strukturoj de Amsterdamo; ili insistis por la nomumo de Bruno Maderna kiel muzika direktoro de la Concertgebouw Orchestra kaj plifortigis la unuajn publikajn financojn por eksperimenta kaj improvizita elektronika muziko en Nederlando. == Subĝenroj == {{Div col|cols = 3}} * [[Dancmuziko]] * [[Drumenbaso]] * [[Duobligo (muziko)|Duobligo]] * [[Elektronika dancmuziko]] * [[Etera ondo]] * [[Etosmuziko]] * [[Funko]] * [[Haŭzo]] * [[Ĥabrohaŭzo]] * [[Industria muziko]] * [[Malluma ondo]] * [[Nova ondo (muziko)|Nova ondo]] * [[Sinteza popularmuziko]] * [[Tekno]] * [[Trenco]] * [[Triphopo]] {{Div col end}} == Kelkaj artistoj kaj grupoj == [[Dosiero:Kraftwerk live in Stockholm.jpg|eta|dekstre|250px|Kraftwerk koncerte en [[Stokholmo]] en 2004.]] {{Div col|cols = 3}} * [[Laurie Anderson]] * [[Aphex Twin]] * [[Astral Projection]] * [[Beck]] * [[Daft Punk]] * [[Depeche Mode]] * [[Jean Ven Robert Hal]] * [[Jean Michel Jarre]] * [[KMFDM]] * [[Kraftwerk]] * [[Marilyn Manson]] * [[Massive Attack]] * [[Nine Inch Nails]] * [[Paul Oakenfold]] * [[Portishead (bando)|Portishead]] * [[Tangerine Dream]] * [[The Prodigy]] * [[Tricky]] * [[Rank 1]] * [[Underworld]] * [[Wesley Willis]] * [[Vangelis]] * [[Zero 7]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Elektroniko]] * [[Elektroniko (muziko)]] * [[Elektra gitaro]] * [[Elektronika piano]] * [[Sintezilo]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] == Notoj == {{Referencoj|2}} == Bibliografio == * Anonymous (2001), "Theremin", BBC [[h2g2]] encyclopaedia project (2a de Aprilo), [http://h2g2.com/edited_entry/A520831] Alirita la 7an de Marto 2016. Guide ID: A520831 (Edited). * Busoni, Ferruccio (1962), Sketch of a New Esthetic of Music, tradukita de Dr. Th. Baker kaj origine publikigita en 1911 de G. Schirmer. Represita en Three Classics in the Aesthetic of Music: Monsieur Croche the Dilettante Hater, de Claude Debussy; Sketch of a New Esthetic of Music, de Ferruccio Busoni; Essays before a Sonata, de Charles E. Ives, New York: Dover Publications, Inc., pp.&nbsp;73–102 * Bussy, Pascal (2004), Kraftwerk: Man, Machine and Music (3rd ed.), London: SAF, ISBN 0-946719-70-5 * Chowning, John (1973), "The Synthesis of Complex Audio Spectra by Means of Frequency Modulation", Journal of the Audio Engineering Society, 21 (7): 526–34. * Crab, Simon (2005), [https://web.archive.org/web/20110722235914/http://120years.net/machines/novachord/index.html The Hammond Novachord (1939),] retejo 120 Years of Electronic Music, arkivita el la originalo la 22an de julio 2011, alirita la 24an de oktobro 2019 * Holmes, Thom (2008), Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture (third ed.), London and New York: Routledge, ISBN 0-415-95781-8, (cloth); (pbk); ISBN 0-203-92959-4 (ebook). * Holmes, Thom (2012). [https://archive.org/details/electronicexperi00holm Electronic and Experimental Music: Technology, Music, and Culture (4a eldono).] New York, NY: Routledge. ISBN 978-0-415-89646-7. (cloth); ISBN 978-0-415-89636-8 (pbk); ISBN 978-0-203-12842-8 (ebook). * Jenkins, Mark (2007), Analog Synthesizers: Understanding, Performing, Buying: From the Legacy of Moog to Software Synthesis, Amsterdam: Elsevier, ISBN 978-0-240-52072-8. * Maginnis, Tom, [https://www.webcitation.org/5x6MRJwaq?url=http://www.allmusic.com/song/t258253 The Man Who Dies Every Day: Ultravox: Song Review,] Allmusic.com, Arkivita el la originalo en 2011-03-11. (en webcitation.org) * Morawska-Büngeler, Marietta (1988), Schwingende Elektronen: Eine Dokumentation über das Studio für Elektronische Musik des Westdeutschen Rundfunk in Köln 1951–1986, Cologne-Rodenkirchen: P. J. Tonger Musikverlag. * Orton, Richard; kaj Hugh Davies, [https://www.oxfordmusiconline.com/subscriber/article/grove/music/20343 "Ondes martenot",] Grove Music Online, Oxford Music Online (Registro postulita), alirita la 2an de februaro, 2011. * Roads, Curtis (1996), The Computer Music Tutorial, Cambridge, MA: MIT Press, ISBN 0-262-18158-4, (cloth) (pbk) * Russ, Martin (2009), Sound Synthesis and Sampling (third ed.), Amsterdam and Boston: Elsevier; Oxford and Burlington: Focal, ISBN 0-240-52105-6. * Russcol, Herbert (1972), The Liberation of Sound: An Introduction to Electronic Music, Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall. * Schutterhoef, Arie van (2007), [https://web.archive.org/web/20131104025834/http://knorretje.hku.nl/wiki/Sogitec_4X Sogitec 4X] alirita la 24an de oktobro 2019. * Sofer, Danny; kaj Doug Lynner (1977), "Pat Gleeson interview", Synapse: the Electronic Music Magazine, 1 (5 (Januaro–Februaro)): 21–24, 35. * Unterberger, R (2002), "Progressive rock", All Music Guide to Rock: the Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul, en V. Bogdanov, C. Woodstra kaj S. T. Erlewine, eds, (3a eld.), Milwaukee, WI: Backbeat Books, ISBN 0-87930-653-X. * Vercoe, Barry (2000), "Forward", The Csound Book: Perspectives in Software Synthesis, Sound Design, Signal Processing, and Programming, edited by Richard Boulanger, Cambridge, Mass.: MIT Press, pp. xxvii–xxx, ISBN 0-262-52261-6. * Zussman, John Unger (1982), [https://books.google.es/books?id=MjAEAAAAMBAJ&lpg=PA1&dq=patrick+gleeson+synthesizer&pg=PA1&redir_esc=y#v=onepage&q=patrick%20gleeson%20synthesizer&f=false "Jazzing It Up at the NCC: Hancock and Apple II Make Music Together",] InfoWorld, 4 (26 (5a de Julio)): 1, 5 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://music.columbia.edu/cmc/ Centro pri elektronika muziko] en [[Universitato Kolumbio]] * [http://techno.org/electronic-music-guide/ Gvidilo pri elektronika muziko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071118083704/http://techno.org/electronic-music-guide/ |date=2007-11-18 }} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Electronic music |revizio=917903354 }} {{Havenda artikolo|Elektronika muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĝermoj pri muziko]] otxy0s4ia6jmlv1lv490nzuuc5klsql 0 51668 9350325 8565121 2026-04-09T13:05:09Z Sj1mor 12103 9350325 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Visual-Kei''' (Japane, ヴィジュアル系 [viĵual kej] aŭ [biĵual-] lit. ''Vida Tipo'') estas termino por unu el junulaj subkulturoj en Japana [[rok-muziko]]. Al entuziasmuloj de Visual-kei, ilia originala kostumo kaj aspekto interesas. La termino povas apliki al viraj artistoj. Membroj de Visual-Kei parade vestiĝas; neŭtralseksan aŭ inan kostumon, ne virecan. Alie, iuj vestiĝas laŭ fluo de [[rolludo]], [[mangao]] kaj [[ŝoŭĵo]]. Vortoj en iliaj muzikoj emas al ruino, dekadenco kaj detruo. Visual-Kei komencis en [[1980-aj jaroj]]. Plej fruaj artistoj de Visual-kei apartenis al muzikproduktantoj [[Extasy Records]] aŭ [[:ja:フリーウィル|Free Will]]. Ĉirkaŭ [[1997]], Visual-Kei floris, multaj artistoj de Visual-Kei populariĝis: [[GLAY]], [[L'Arc-en-Ciel]], [[Kuroyume]], [[PENICILLIN]] ktp. Tamen nuntempe Visual-kei-movado malsupreniĝis, sed fervoraj entuziasmuloj ankoraŭ subtenas. Iuj muzikartistoj malŝatas ĝenron Visual-Kei, [[L'Arc-en-Ciel]] malŝatas ke oni konsideras ilin Visual-Kei. == Japanaj muzikgrupoj de Visual-Kei == * [[Aucifer]] * [[D'espairs Ray]] * [[Dir en Grey]] * [[Due-le-Quartz]] ([[Miyavi]]) * Gazette <!--[[Gazette (muzikgrupo)]]--> * [[Glay]] * [[L'Arc-en-Ciel]] * [[Luna Sea]] * [[Malice Mizer]] * [[Moi dix Mois]] * Raphael <!--[[Raphael (muzikgrupo)]]--> * [[Schwarz Stein]] * [[Velvet Eden]] * Versailles <!--[[Versailles (muzikgrupo)]]--> * [[Vidoll]] * [[X-Japan]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Rok-muziko]] [[Kategorio:Japanio]] cvcuio0s0zozqgwvucvm5vemnqpreyb 0 57571 9350301 9261410 2026-04-09T13:00:14Z Sj1mor 12103 9350301 wikitext text/x-wiki {{Ne konfuzu|Konĉerto}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Koncerto''' estas muzika kunveno en koncertejo, sporthalo ks., dum kiu oni ludas plurajn kantaĵojn aŭ instrumentajn akomponaĵojn. Koncerto povas estis laŭ tipo ankaŭ solokoncerto. == Bildaro == <gallery> Dosiero:Classical spectacular10.jpg|eta|180px|Klasika koncerto en ''Rod Laver Arena'', [[Melburno]]<!-- Klasika muzika koncerto en la [[Vergo _Laver_ (Areno, Stadiono)]], [[Melburno]]. --> Dosiero:Adolph Menzel - Flötenkonzert Friedrichs des Großen in Sanssouci - Google Art Project.jpg|eta|180px|[[Frederiko la Granda]] [[fluto|flutante]] en la [[plezurkastelo]] [[Sanssouci]], el [[Adolph Menzel]]<!-- Koncerto _de_ muziko _classique_ --> </gallery> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=koncer1}} * [[Muzika festivalo]] * [[Spontankoncerto]] * [[Recitalo]] {{Portalo|Muziko}} [[Kategorio:Koncertoj| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] e1nf0dq7vzm0ougwtiumt0ds60ulh3s 0 57629 9350616 9235041 2026-04-10T10:44:07Z Sj1mor 12103 9350616 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Rape scene - Utagawa KUNIYOSHI.jpg|eta|240ra|Arta bildigo de seksperforto (ĉ. 1830)]] [[Dosiero:A country comparison of rape and sexual assault rate trends, per 100000 people, 2003 - 2011, United Nations.png|eta|La ofteco kaj tendencoj de la seksperfortoj je 100 mil da personoj en kelkaj landoj laŭ statistiko de UN, dum la jaroj 2003–2011]] '''Seksatenco'''<ref>[http://vortaro.net/#seksatenco Reta PIV]</ref> aŭ '''Stupro'''<ref>[http://vortaro.net/#stupro Reta PIV]</ref> estas ''[[provo]]'' havi seksajn rilatojn kun iu persono kontraŭ ties volo, per [[Fiziko|fizika]] aŭ [[Psikologio|psikologia]] rimedo. '''Seksperforto''' estas ''trudo'' sekskunigi per [[forto (apartigilo)|forto]]. Malgraŭ la malsamaj difinoj de la du terminoj, ili estas foje uzataj kiel sinonimoj. <!--'''Seksatenco''' estas [[amoro]] altrudita al homo per [[Fiziko|fizika]] aŭ [[Psikologio|psikologia]] rimedo.-->La difino de seksatenco povas multe ŝanĝi laŭ la regiono aŭ la tempo; sed nuntempe oni ĝenerale konsentas, ke ĉia [[Seksuma penetro|seksa penetrado]], ĉu [[Buŝa seksumado|buŝa]], [[Vagino|vagina]] aŭ [[Bugri|anusa]], de [[peniso]], [[fingro]]j, [[dildo]] aŭ ia ajn objekto farita per forto, surprizo aŭ minaco estas sekperforto, kaj do [[leĝo|leĝe]] [[puno|punenda]] krimago. Altruditaj fipalpadoj aŭ sekstemaj perfortaĵoj sen penetrado, kvankam eble tiom traŭmatigaj kiom perforta seksumado, estas konsideritaj en multaj socioj malpli grava afero, pro la malfacileco certiĝi la objektiveco de atestantoj de tia-tia kazo. [[Amoro]] povas esti spontanea ago kun nevortigita konsento, kaj tiukaze neniel estas atenco. Aliparte, amora ago kun iu ne rigardita responseca de leĝo, kiel malsanuloj, personoj kun mensaj handikapaĵoj, personoj sub povo de psikoaktiva substanco ([[drogo]], ĉu lica ĉu nelica) aŭ persono kiu ne jam trafis plenaĝon, estas ofte konsiderita samrange kaj samgrave kiel seksperforto. Sekskuniĝo kun familia membro oni nomas [[incesto]]n. La plej komuna seksatenco estas farita de [[viro]]j kontraŭ [[virino]]j. Viroj kontraŭ viroj estas ankaŭ ofta (en [[Usono]], oni taksas ke 20-25% de la [[malliberejo|malliberigitaj]] viroj estas viktimoj de seksatenco). Oni kalkulas pli kaj pli da virinoj punitaj pro seksperforto kontraŭ viroj. La {{J|Seksa krimo}} inter virinoj estas ofte silentigitaj, kaj juraj persekutadoj kontraŭ virinoj estas maloftaj, sed tio ne signifas ke ĝi ne ekzistas. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Devigita geedzeco]] * [[Hejma perforto]] * [[Seksa misuzo de infanoj]] * [[Incesto]] * [[Pedofilio]] * [[Sadismo]] * [[Seksa mistrakto]] * [[Seria seksperfortanto]] {{Projektoj|q=Seksperforto|n=Kategorio:Seksperforto|ReVo=atenc.seks0o}} {{Sekso}} [[Kategorio:Atencoj]] [[Kategorio:Juro]] [[Kategorio:Kriminaleco]] [[Kategorio:Perforto]] [[Kategorio:Seks-perforto| ]] jvoenbl2080f42j4yn08pczyhhcphgx 0 59382 9350250 9258112 2026-04-09T12:49:17Z Sj1mor 12103 9350250 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Fado''' (el la portugala "''fado''" {{EkajIFA|FA''d''u|'fɑð̞ᵘ}} ="[[fato]]") estas [[Portugalio|portugala]] tradicia kantstilo, kiun plenumas solkantisto (vira aŭ ina) kun gitara akompano. La temoj kaj tono estas plejofte melankoliaj (tial la signifo, "fato"), kvankam ne mankas leĝeraj kaj eĉ humuraj ĝenroj. La [[Portugalio|portugala]] kantostilo ''fado'', estis agnoskita de [[Unesko]] en la jaro 2011 kiel [[nemateria kultura heredaĵo]]<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=fr&pg=00011&RL=00563|titolo=Le Fado, chant populaire urbain du Portugal|alirdato=2013-12-15|lingvo={{fr}}|formato=HTML|eldoninto=Unesko}}</ref>. En Portugalio ĝi estas depost kelkaj jardekoj ĝenerale aprezata kaj prestiĝa kantarto, kvankam ĝi plene konserviĝas ankaŭ kiel popola fenomeno, daŭre kantata en malriĉaj [[drinkejo]]j. Kutima prezentaĵo ankaŭ en luksaj drinkejoj kaj restoracioj, kune kun manĝaĵoj kaj bonaj vinoj, fado estas unu el la ĉefaj “porturistaj tipaĵoj”. Tamen fado okupas specialan lokon en la vivo de preskaŭ ĉiuj portugaloj, kiu sincere kunsentas la [[ĉagreno]]n, [[melankolio]]n, [[gajeco]]n kaj [[saŭdado]]n kiujn temas la muziko. Fado ekestis ĉirkaŭ [[1820]]. Estas pluraj hipotezoj pri ĝia apero, sed neniu plene akceptita teorio. Plej verŝajnaj estas la influo de koloniaj enmigrantoj kaj revenantaj elmigrintoj, kiuj alportis elementojn [[Afriko|afrikajn]] kaj [[Brazilo|brazilajn]]; lokaj influoj, nome de [[Ciganoj|ciganaj]] [[romanco]]j kaj [[flamenko]], estas ankaŭ verŝajnaj. Post iom kriza periodo en la jaroj [[1970]]-aj, kiam la fado ekmalpopulariĝis inter la junuloj, ĝi estas nuntempe pli populara ol verŝajne iam ajn, perdinte la fifamon kiun ĝi ĝuis ĝis ĉ. mezo de la 20 jardento (la vorto "''fadista''" estis eĉ uzata neformale en “decaj” rondoj kiel [[sinonimo]] de "[[vagabondo]]" aŭ eĉ "strat[[krimulo]]"). Estas du ĉefaj fadskoloj, [[Lisbono|Lisbona]] kaj [[Coimbra|koimbra]]. Ĉilasta evoluis el la unua (aŭ el iama formo de tiu) kaj ĝin kantas universitataj [[studento]]j, ĉefe pri amaj temoj kaj preskaŭ ĉiam malgaje. Koimbra fado estas kutime ludata per pli ol du gitaroj. Fado estas ludata per klasika aranĝo de t.n. portugala gitaro (turn[[kero|kerforma]], 12-[[kordo|korda]]), [[gitaro]] (portugallingve nomata ''viola'') kaj kantisto, aŭ portugala gitaro kiel solisto kaj portugala gitaro kun ordinara gitaro. Ne maloftas muzikeksperimentoj kiuj aldonas netradiciajn stilojn kaj instrumentojn al fado (ekzemple Amália kaj Don Byas saksofono, aŭ aldono de baso aŭ kontrabaso). Sed ne malpopulariĝas la tradicia formo (kvankam ĝi ja evoluadas). == Mallonga listo de fadistoj == {{Div col|cols = 3}} * Klasikaj (ne nepre malnovtempaj): ** Alfredo Marceneiro ** [[Amália Rodrigues]] ** Anita Guerreiro ** Camané ** Carlos Zel ** Ercília Costa ** Hermínia Silva ** Maria Severa ** Nuno da Câmara Pereira ** Vicente da Câmara * Modernaj (ne nepre nuntempaj): ** Ana Moura ** Ana Sofia Varela ** Carlos do Carmo ** Mariza ** [[Mísia]] ** [[Cuca Roseta]] * Nefadaj kantistoj kiuj foje kantas/kantis fadon: ** [[Cristina Branco]] ** Dulce Pontes ** [[Nynke Laverman]] ** Pedro Barroso ** Rodrigo ** Tony de Matos ** Vitorino * (aliaj): ** Alexandra ** António Cainho ** Antonio Menano ** Antonio Mourão ** Argentina dos Santos ** Carlos Ramos ** Fernanda Maria ** João Chora ** Lucília do Carmo ** Maria de Fátima ** Maria de Lurdes ** Nuno Aguilar ** Saudade dos Santos ** Teresa Tarouca * Gitaristoj: ** Armandinho ** Carlos Paredes {{Div col end}} == En Esperanto == Fadon en [[Esperanto]] kantis kaj publikigis [[muzikalbumo|albume]] brazilano [[Luanda Cozetti]], en la 1980-aj, kaj portugalo [[Faria de Bastos]], en la 1990-aj. La uzon de esperanto por transdono de kantstilo supozata kiel tre specifa de iu popolo kaj kulturo kutime mirigas nekonatojn kaj estas “anekdoto” ofte uzata en informado pri esperanto flanke de [[Esperanto-movado|movadaj]] instancoj. Kvankam [[PIV2#suplemento el 1987|PIV2]] registras la formon "faduo", nek la etimo, nek la devenformo, nek la uzo (fare de plej multaj portugaliaj esperantistoj) pravigas ĝin. Tiu formo aperis kiel provo eviti [[homonimo|homonimecon]] (vd. [[Fado (radio)]]), surbaze de [[franca lingvo|franclingve]] influita misprononco [[okcitona]]. (Eĉ tiuj kiuj uzas la formon "faduo" agnoskas ke ĝi estas ne ideala kaj ĝin preferas pro normemo kaŭ malhomonimemo.) [[Lingva konservatismo|Lingve konservativaj]] esperantistoj en Portugalio uzas/uzis prefere la formojn "fatkanto" aŭ "fatkanzono". == Bildaro == <gallery> Dosiero:FadoInPorto01.JPG Dosiero:FadoInPorto02.JPG Dosiero:FadoInPorto03.JPG </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=fad1}} * [http://www.portaldofado.net/ Portal do Fado] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Portugala muziko]] eqa22u6oyzl7swa4wn2oewsnw0xasyz 0 84774 9350254 9254873 2026-04-09T12:50:04Z Sj1mor 12103 9350254 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Caruaru-São-João-2005-Sanfoneiro.jpg|eta|dekstra|250px|Sanfoneiro.]] '''Forró''', foje esperantigita '''Foroo''' estas muzika ĝenro kaj danco kiu originiĝis el nordoriento de Brazilo. Foroo estas especiale dissciigita en urboj [[Caruaru]] kaj [[Campina Grande]], kie ĝi estas simbolo de [[Festo de Sankta Johano]], kaj en ĉefurboj [[Fortalezo]], [[Natalo]] kaj [[Recife]] kie antaŭenpuŝas oni grandajn festojn kiuj daŭras dum la tuta nokto. '''Foroo''' ankaŭ estas nomo de ĉi festoj. Pliprofunde, Foroo estas unuigo de diversaj muzikstiloj kaj ne unu sola. Inter multaj ritimoj malsamaj kiuj estas ĝenerale konitaj tiel kiel Forró: [[Baião]], [[Coco]], Rojão, [[Quadrilha]], [[Xaxado]] kaj [[Xote]]. <!-- == Origem do Nome == La vorto ''Foroo''(portugallingve, forró), laŭ [[Luís da Câmara Cascudo|Câmara Cascudo]], granda memlerninto de la kulturaj manifestacioj popolaj, venas el mallongigo de vorto '''forrobodo''''kiu signifas festo,notável estudioso das manifestações culturais populares, vem da redução da palavra '''forrobodó''', que significa, além de arrasta-pé, farra, confusão, desordem. É freqüente associar-se a origem da palavra '''forró''' à expressão inglesa ''for all'' (para todos), como um [[anglicismo]]. Para essa versão foi construída uma engenhosa história: no início do [[século XX]], os [[engenharia|engenheiros]] [[Inglaterra|britânicos]], instalados em [[Pernambuco]] para construir a ferrovia ''Great Western'', promoviam bailes aberto ao público, ou seja ''for all''. Assim, ''for all'' passaria a ser, no vocabulário do povo nordestino, forró (a pronúncia mais próxima). Outra versão da mesma história substitui os ingleses pelos [[estados unidos|americanos]] e o [[Pernambuco]] do início do [[século XX]] pela [[Natal (Rio Grande do Norte)|Natal]] do período da [[Segunda Guerra Mundial]], quando uma base militar dos [[Estados Unidos da América|Estados Unidos]] foi instalada na cidade. Apesar de jocosa a versão, não há sustentação para a origem anglicista do termo. == Artistas == Alguns artistas que divulgam (ou divulgaram) os ritmos do Forró para além das festas populares foram [[Luiz Gonzaga]], [[Sivuca]], [[Dominguinhos]], [[Fala Mansa]] e outras bandas de Fortaleza, Forro Real e Aviões do Forró. --> {{Commons|Forró}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Brazila muziko]] telm0o5hplti2svhnj6yt14hmfuwcej 0 85709 9350561 8696511 2026-04-10T08:25:59Z Crosstor 3176 /* Renomaj personoj */ 9350561 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kézdiszentlélek erődtemplom.jpg|eta|Fortika preĝejo en Sânzieni]] '''Sânzieni''' - jen rumane, prononco {{prononco|sınzienj}}, {{Lang-hu|Kézdiszentlélek}}, [ke:zdisentle:lek] - estas komunumo en [[Rumanio]] norde de [[Târgu Secuiesc]]. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Caşinu Mic (319 loĝantoj), [[Petriceni]] (malnova nomo ''Peselnek'', 680 loĝantoj) kaj [[Valea_Seacă_(Sânzieni)|Valea Seacă]]. La vilaĝo kune kun la apuda [[monto]] estas romkatolika pilgrimloko. == Loĝantaro == En [[1910]] ĝi havis 3 006 loĝantojn (hungaroj), en [[1992]] 3 181 (99% hungaroj). == Historio == Ĝiaj unuaj skribaj mencioj estas en [[1251]]; [[1332]] ekleziejo . Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] ĝi apartenis al [[Hungario]] (''[[Háromszék]]''). == Fonto == * [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest. * [[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] == Renomaj personoj == * [[Ágoston Balás]] ([[1680]] – [[Esztelnek]], [[26-a de aŭgusto]] [[1748]]): franciskano, instruisto. * [[Tóbiás Ferenczi]], hungara [[monaĥo]]. * [[Jenő Gáspár]] (Szentlélek, [[16-a de novembro]] [[1894]] – [[Budapeŝto]], [[17-a de decembro]] [[1964]]): poeto, verkisto, redaktoro. * [[Endre Ráduly]] (*[[3-a de majo]] [[1927]]): lingvokultivanto, lernolibrverkisto. * [[Lajos Szöllősy Szabó]] ([[11-a de februaro]] [[1803]] – [[Budapest]], [[12-a de majo]] [[1882]]): dancisto, koreografo, dancmajstro. * [[Menyhért Vizi]] ([[21-a de aprilo]] [[1910]] - [[Kluĵo]], [[27-a de januaro]] [[1987]]): pedagogia verkisto == Eksteraj ligiloj == * [http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html Mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061125192448/http://www.cosys.ro/haromszek/map/map.html |date=2006-11-25 }} * [http://harta.infoturism.ro/romania/Covasna/Covasna.php Fizografia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060618162625/http://harta.infoturism.ro/romania/Covasna/Covasna.php |date=2006-06-18 }} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Unua}} [[Kategorio:Komunumoj de Rumanio]] [[Kategorio:Komunumoj de distrikto Covasna]] l4kma4ss3hbsaj1ryygdevb42wfzkds 0 91926 9350618 9122607 2026-04-10T10:44:33Z Sj1mor 12103 9350618 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Муж избивает жену - сцена из спектакля.jpg|eta|230px|Perforto en [[teatraĵo]] ]]'''Perforto''' estas uzo de [[forto]] por trudi sian [[volo]]n. Oni distingas inter fizika perforto (ekz. batoj aŭ uzo de [[armilo]]j) kaj [[psiko|psika]] perforto (ekz. fortaj aŭ daŭraj insultoj, humiligoj, kulpigoj, ofendoj aŭ minacoj). '''[[Violento]]''' estas senbrida uzo de [[forto]] ('''''perfortego'''''), ekzemple por vundi homon aŭ detrui aĵon. Nocio kontraŭ estas [[senperforto]]. Konsidereblas pluraj specoj de perforto kiel [[seksa perforto]] kaj perforto kontraŭ [[infano]]j. [[Hejma perforto]], '''hejma violento''', '''familia violento''' aŭ '''familiperforto''', estas modelo de [[konduto]] kiu implikas perforton aŭ alian fitraktadon de unu persono kontraŭ alia en hejma kunteksto, kiel ekzemple en [[geedziĝo]] aŭ kunvivado. Ĝi povas esti nomita intimpartnera perforto kiam transigita fare de [[edzo]] aŭ partnero en intima rilato kontraŭ la alia geedzo aŭ partnero, kaj povas okazi en [[Aliseksemo|aliseksemaj]] aŭ [[samseksemo|sam-seksemaj rilatoj]], aŭ inter iamaj geedzoj aŭ partneroj. Hejma perforto ankaŭ povas impliki perforton kontraŭ [[infano]]j, gepatroj, aŭ [[maljunulo]]j, kaj escepte povas esti farita por mem-defendo. Ĝi prenas kelkajn formojn, inkluzive de fizika, [[Vorta mistraktado|parola]], emocia, ekonomia, religia, genera, kaj seksa misuzo, kiu povas intervali de subtilaj, trudaj formoj ĝis edzeca seksperforto kaj ĝis perforta fizika fitraktado kiel ekzemple sufokado, batado, ina genitala kripligo kaj [[Acida atenco|acidĵetado]] kiu rezultas ofte en deformado aŭ morto. Hejmaj murdoj inkludas [[ŝtonumo]]n, bruligon de novedzino, [[honormurdo]]jn, kaj dotmortigojn. [[Kontraŭvirina violento]] estas tiu fifarita kontraŭ [[virino]] pro ŝia kondiĉo de virino. Tio estus «konsekvenco de la diskriminacio suferita kaj jure kaj en la praktiko, kaj la persistado de malegaleco pro ĝenraj tialoj».<ref name="ONU_1"> ONU Día Internacional de la Eliminación de la Violencia contra la Mujer 2013 </ref> == Vidu ankaŭ == * [[Agresemo]] * [[Elĵetisto]] * [[Grupĉikanado]] * [[Honormurdo]] * [[Kolero]] * [[Kontraŭvirina violento]] * [[Korpa puno]] * [[Krimo]] * [[Murdo]] * [[Milito]] * [[Mistraktado de infano]] * [[Seksperforto]] * [[Senperforto]] * [[Sevila Komunikaĵo pri Perforto]] * [[Spiralo de perforto]] * [[Torturo]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|q=Perforto|n=Kategorio:Perforto|ReVo=fort.per0o}} [[Kategorio:Perforto| ]] 2n3ix6eex9lqdf181d853b40wsknqjl 0 94471 9350605 9301964 2026-04-10T10:41:46Z Sj1mor 12103 9350605 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:20051129 northlake-il5.jpg|eta|Afiŝo dirinta "Dio malamegas gejaĉojn"([[Homofobio]])]] '''Diskriminacio''' estas malavantaĝigo sen sufiĉa pravigo. Ĝi direktiĝas al iuj homoj aŭ homgrupoj, precipe al [[minoritato]]j kaj malfortuloj. Diskriminacio okazas pro diversaj karakterizaĵoj, ekzemple pro [[sekso]] (vidu [[seksismo]]), [[raso]] (vidu [[rasismo]] kaj [[kontraŭjudismo]]), [[nacieco]] ([[ksenofobio]]), [[politiko]], [[seksa orientiĝo]] ([[homofobio]]), [[seksa identeco]], [[handikapulo]] aŭ [[haŭto|haŭta]] koloro. Ofte ĝi fontas el manko de la [[toleremo]] aŭ [[antaŭjuĝo]]j. == Ĉefaj tipoj == [[Dosiero:DurbanSign1989.jpg|eta|dekstre|Afiŝo pri rasapartigita strando dum la sistemo de [[apartismo]] en [[Sudafriko]].]] [[Rasismo]] konsistas el kaj antaŭjuĝo kaj diskriminacio bazita en soci-perceptoj de biologiaj diferencoj inter popoloj. Ĝi ofte prenas la formon de sociaj agoj, praktikoj aŭ kredoj, aŭ politikaj sistemoj kiuj konsideras malsamajn rasojn kiel vicigitaj tiel ke ili estas pli superaj aŭ pli malsupraj unu ĉe la aliaj, surbaze de supozitaj komunaj heredaj trajtoj, kapabloj, aŭ kvalitoj. Oni ankaŭ povas diri ke membroj de malsamaj rasoj devus esti traktitaj alimaniere.<ref>[http://oxforddictionaries.com/definition/english/racism Racism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160913201113/http://oxforddictionaries.com/definition/english/racism |date=2016-09-13 }} Oxford Dictionaries</ref><ref name="schaefer">"Racism" in R. Schaefer. 2008 Encyclopedia of Race, Ethnicity and Society. SAGE. p. 1113</ref><ref name="newman">{{Citaĵo el libro|titolo=Sociology : exploring the architecture of everyday life|familia nomo=Newman|persona nomo=D. M.|jaro=2012|eldono=9|loko=Los-Anĝeleso|eldoninto=SAGE|citaĵo=racism: Belief that humans are subdivided into distinct groups that are different in their social behavior and innate capacities and that can be ranked as superior or inferior.|ISBN=978-1-4129-8729-5|paĝo=405}}</ref> En sociologio, [[rasigado]] aŭ etnigado estas la procezo atribui etnajn aŭ rasajn identecojn al rilatoj, sociaj praktikoj, aŭ grupoj, kiuj ne tiel identiĝis.<ref>OMI, Michael; Howard Winant. Racial formation in the United States: from the 1960s to the 1980s. ISBN 0-7102-0970-3.</ref> [[Klasismo]] estas antaŭjuĝo aŭ diskriminacio bazita sur ies aparteno aŭ neaparteno al iu [[socia klaso]]. Ĝi inkludas individuajn sintenojn, kondutojn, politikajn sistemojn, kaj praktikojn, starigitaj por profitigi membrojn de unu socia klaso malfavore al aliaj homoj.<ref>↑ KADI, Joanna. (1996) Thinking Class. ISBN 0-89608-548-1.</ref> Ĝenerale, klasistoj supozas, ke ili apartenas al alta klaso, kaj konsekvence penas profitigi la interesojn de tiuj, kiuj apartenas al la sama klaso, kaj malprofitigi la interesojn de tiuj, kiuj ne apartenas al ĝi. La klasisma diskriminacio eblas kiam oni supozas, ke la [[socio]] estas disigita en [[socia klaso|sociaj klasoj]]. De la klasisma diskriminacio estas viktimoj kiuj okupas rangojn de malalta aŭ [[meza klaso]] fare de la membroj de [[reganta klaso|dominanta klaso]]. Klasismo estas fenomeno kiu foje interplktiĝas kun rasismo. La deveno de tia discriminacio ne baziĝas tiuokaze sur etnaj diferencoj, sed en la aparteno al diferencaj sociaj klasoj, pro la sociekonomiaj kondiĉoj de la individuo aŭ socia grupo. La indikiloj de aparteno al tiuj klasoj, perceptitaj kiel signoj de persona sukceso aŭ distingigo, estas bazitaj preskaŭ ĉiam sur la ekstera aspekto de individuoj.<ref> «Reflexionando sobre el Clasismo: ¿Te rechazo porque eres elitista o no representas lo que yo soy o quiero ser?». Ministerio de Cultura y Deporte de España. Konsultita la 10an de septembro 2023. </ref> La problemo pligraviĝas kiam la tavoligo de klasoj koincidas kun apartaj [[etno]]j, kaj tiukadre okazas [[Intersekca teorio|pliigo de sentoj]] diskriminaciaj rasistaj kaj klasistaj. Tio okazas por ekzemplo ĉe [[cigano]]j en pluraj landoj de Eŭropo: etneco kaj klasaj trajtoj interplektiĝas, kvankam ne ĉiam.<ref>[https://www.gitanos.org/que-hacemos/areas/igualdad_y_no_discriminacion/cifras_discriminacion.html La discriminación antigitana en cifras] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240425152814/https://www.gitanos.org/que-hacemos/areas/igualdad_y_no_discriminacion/cifras_discriminacion.html |date=2024-04-25 }} Fundación Secretariado Gitano, alirita la 25an de aprilo 2024, en hispana.</ref> <ref>[https://www.gitanos.org/centro_documentacion/herramientas/cajas/discriminacion.html.es Discriminación y comunidad gitana] Fundación Secretariado Gitano, alirita la 25an de aprilo 2024, en hispana.</ref> Estas politikaj ideologioj fundamentitaj en ia tipo de klasismo. Laŭ [[Max Weber]], por ekzemplo, kiam grupo aŭ klaso akiris altan statuson, ties membroj tendencas limigi la oportunojn ke aliaj individuoj aŭ grupoj anstataŭu ilin, kio siavice povas generi konfliktojn kiuj povas eĉ rezulti en revolucioj; kvankam klasa diskriminacio plej ofte estas okazigita de supre malsupren, en apartaj okazoj povas fari inversan direkton, kiel en la [[Hispana Enlanda Milito|Hispana Revolucio]] aŭ en [[Kamboĝo]] en la epoko de [[Ruĝaj Kmeroj]]. En diversaj epokoj, landoj kaj lingvoj ofte la klasa diskriminacio eĉ tuŝas diversajn nivelojn de la lingvo (gramatikaĵoj, vokativoj, frazeologio, pragmatiko ktp). Tamen lingvistoj referencas foje tiujn sociajn diferencojn kiel "formuloj de respekto".<ref>[https://www.udep.edu.pe/castellanoactual/formulas-de-tratamiento/] alirita la 25an de aprilo 2024, en hispana.</ref> En sektoroj de la [[laborista movado]] kaj de [[politika maldekstro]] de kelkaj landoj de [[hispana lingvo]], la vorto "klasismo" uzeblas ankaŭ laŭ invertita signigo. Tio estas, estas klasista kiu defendas la interesojn de la [[laborista klaso]], ĉefe en direkto de la [[klasbatalo]]. En Argentino ekzemple, la termino estis uzita por referenci sindikatan sektoron kiu estis forta en la 1970-aj jaroj: nome la ''Corriente Sindical Clasista'' (Klasisma Sindikata Tendenco), kiu ĉefe agadis en la sindikatoj SITRAC-SITRAM, kaj ĝi ankoraŭ uzatas tiusence.<ref> Schmucler, Héctor; Malecki, Sebastián; Gordillo, Mónica (13a de marto 2018). [https://books.google.com.ar/books?hl=es&lr=&id=7f9QDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA11&dq=L+OBRERISMO+DE+PASADO+Y+PRESENTE&ots=_rPqodhlmi&sig=OKzOUhLE_UDXAL_I_yZCU1yPKpY&redir_esc=y#v=onepage&q=L%20OBRERISMO%20DE%20PASADO%20Y%20PRESENTE&f=false El obrerismo de pasado y presente: Documento para un dossier no publicado sobre SiTraC­SiTraM.] Eduvim. ISBN 978-987-699-213-8. Konsultita la 5an de aŭgusto 2022. </ref> [[Kapablismo]], malkapablismo, kontraŭmalkapablismo aŭ handikapismo estas diskriminado kaj socia antaŭjuĝado pri homoj kun malkapabloj. Kapablismo karakterizas homojn kiel difinitaj per siaj malkapabloj kaj kiel malsuperaj al la nemalkapabluloj.<ref>LINTON, Simi. (1998) Claiming Disability Knowledge and Identity, p. 9.</ref> Samtempe al tiuj homoj, pro tiu sinteno, iuj perceptitaj kapabloj, lertaĵoj, kaj/aŭ karakteraj trajtoj estas asignitaj aŭ negitaj. Diskriminado kontraŭ homoj, kies malkapablo estas psika, ankaŭ pli precize nomiĝas sanpsikismo aldone al kapablismo. ===Individua, kolektiva kaj institucia=== La individua diskriminacio estas tiu okazinta inter unu [[individuo]] kaj alia. Tio estas, kiam persono traktas diference kaj negative alian personon ne ekzistante diferenciga kunteksta tialo. Tiu formo de diskriminacio kontrastas kontraŭ la kolektiva diskriminacio, kiu okazas kiam grupo traktas diference alian grupon, negative kaj konsiderata malsupra pro la sama sentialo. La kolektivan diskriminacion suferas la kolektivoj [[GLAT]] por ekzemplo, kaj ankaŭ okazas kazoj de rasdiskriminacio, kiel en Usono dum la [[1960-aj jaroj]] aŭ la premoj suferitaj de personoj kiuj sekvas apartajn religiojn en islamismaj landoj, ktp.<ref>[https://e-igualdad.net/tipos-discriminacion-social/ Tipos de discriminación social - E-Igualdad] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221113224813/https://e-igualdad.net/tipos-discriminacion-social/ |date=2022-11-13 }} Alirita la 23an de oktobro 2019, en hispana.</ref> Institucia diskriminacio estas tiu okazigita fare de [[institucio]]j kontraŭ individuoj aŭ rasaj, etnaj, religiaj, politikaj, seksaj grupoj; tio devenas ofte el registaraj institucioj, sanservoj, lernejoj, akademioj, ktp. Tre ofta estas la diskriminacio farita eĉ en landoj kiuj teorie sekvas egalismajn politikojn kontraŭ personoj kiuj ne havas ŝtatanecajn jurajn rajtojn, tio estas eksterleĝaj enmigrintoj, senhejmuloj ktp. Pli ŝanĝantaj instituciaj diskriminacioj inkludis malpermesojn aŭ malhelpojn por ke [[virino]]j eniru en ŝtataj akademioj, universitatoj, altrangaj postenoj ktp. Ekstremaj kazoj estas simila malhelpo fare de [[Talibanoj]] en nuna [[Afganio]].<ref>Mireya Cidón [https://www.es.amnesty.org/en-que-estamos/blog/historia/articulo/10-restricciones-impuestas-a-las-mujeres-en-afganistan-bajo-el-regimen-taliban/ 10 restricciones impuestas a las mujeres en Afganistán bajo el régimen talibán] 11a de aŭgusto 2023, alirita la 23an de aprilo 2024, en Internacia Amnestio, en hispana.</ref> == Diskriminacio kaj politiko == [[Dosiero:Taliban insurgents turn themselves in to Afghan National Security Forces at a forward operating base in Puza-i-Eshan -a.jpg|eta|dekstre|220px|Talibanoj kontraŭas kaj demokration kaj virinajn rajtojn, inter aliaj aferoj.]] Diskriminacio kontraŭas unu el la bazaj principoj de [[demokratio]], la [[egaleco]]n de ĉiuj homoj kiel [[homaj rajtoj]]. Sekve en la [[konstitucio]]j de [[demokratio|demokratiaj]] [[ŝtato]]j aŭ institucioj troviĝas kutime iuj kontraŭdiskriminaciaj artikoloj. La [[Eŭropa Konstitucio]] malpermesas diskriminacion i.a. per artikolo II-81: :''Ĉiu diskriminacio, precipe tiu pro [[sekso]], [[raso]], haŭtkoloro, etna aŭ socia deveno, genetikaj karakterizaĵoj, [[lingvo]], [[religio]] aŭ konvinko, politika aŭ alia [[opinio]], aparteno al nacia [[malplimulto]], financa situacio, [[naskiĝo]], [[handikapulo|handikapo]], aĝo aŭ seksa orientiĝo, estas [[malpermeso|malpermesita]].'' En la praktiko la limo inter permesita distingo kaj malpermesita diskriminacio povas esti flua. Krome povas ekzisti konflikto inter la [[libereco]] de la individuo (aŭ [[religio|religia]] libereco) kaj la deziro protekti homojn kontraŭ diskriminacio. Rilate al multaj demandoj pri eventuala diskriminacio ankaŭ toleremaj kaj senantaŭjuĝaj homoj povas havi diversajn opiniojn: * Ĉu [[asekuro]]j rajtu oferti malsamajn tarifojn por viroj kaj virinoj, ekzemple ĉar virinoj vivas averaĝe pli longe ol viroj, aŭ ĉar ili kaŭzas malpli da trafikaj akcidentoj? (Multaj ŝtatoj toleras tian distingon, se la asekura kompanio povas bazi ĝin sur [[statistiko|statistikaj]] esploroj.) * Ĉu la [[katolikismo|romkatolika]] [[eklezio]] rajtu malpermesi [[ordino]]n de virinoj? * Ĉu [[gejo|samseksaj]] paroj havu plenan egalrajtecon al diversseksaj paroj ekzemple ankaŭ rilate al la [[adopto]] de infanoj? * Ĉu [[minoritata lingvo|minoritataj lingvoj]] estu egalrajtaj al majoritata lingvo ankaŭ kiam tio kaŭzas altajn kostojn? == Malrekta diskriminacio == Krom rekta diskriminacio ekzistas ankaŭ malrekta diskriminacio kaj [[dunga diskriminacio]]. Ekzemple la malavantaĝigo de partatempaj dungitoj estas malpermesita en Eŭropa Unio pro tio, ke ĝi [[laboreja seksismo|diskriminacias virinojn]] (kiuj ofte laboras pro familiaj kaŭzoj malpli ol ĉirkaŭ 40 horojn semajne). Sekve [[firmao]]j en [[Eŭropa Unio]] ne rajtas promesi entreprenan [[pensio]]n aŭ aliajn socialajn avantaĝojn nur al plentempaj dungitoj. == Pozitiva diskriminacio == {{Ĉefartikolo|pozitiva diskriminacio}} Por kompensi malavantaĝigojn, kelkaj ŝtatoj aŭ institucioj enkondukis la regulon, ke iuj postenoj estu okupataj almenaŭ je iu difinita procentaĵo de virinoj, aŭ ke grandaj firmaoj donu almenaŭ iun procentaĵon de siaj laborlokoj al handikapuloj. Tian regulon, kiu povas konduki al [[avantaĝigo]] de antaŭe diskriminaciita homgrupo, oni nomas ''pozitiva diskriminacio''. == Ĉiutagaj diskriminacioj == {{Ĉefartikolo|Dunga diskriminacio|Loĝdiskriminacio}} [[Dunga diskriminacio]] estas formo de diskriminacio bazita sur raso, sekso, religio, nacia origino, fizika aŭ mensa handikapo, aĝo, seksa orientiĝo kaj genra identeco de dungantoj. [[Loĝdiskriminacio]] rilatas al la diskriminacio, kiu influas la kapablon de persono lupreni aŭ aĉeti nemoveblaĵon. La plej simpla formo de loĝdiskriminacio temas pri domposedanto kiu malakceptas proponojn de eblaj luantoj laŭ faktoroj kiel [[raso]], aĝo, sekso, [[Civila stato|geedza stato]], financado, [[seksa orientiĝo]], kaj aliaj. La luiganto povas fari la diskriminacion eksplicite aŭ implicite. Loĝodiskriminacio ankaŭ povas okazi inter ekzistantaj luantoj, kiuj povas kontraŭi malutilan traktadon kompare kun aliaj pro la samaj kialoj. Loĝdiskriminacio povas konduki al spaca malegaleco kaj [[rasa segregacio]], kiu, siavice, povas pliakrigi riĉaĵajn malegalecojn inter iuj grupoj. === Lingva diskriminacio === [[Lingva diskriminacio]] estas diskriminacio de personoj pro maljusta traktado bazita nur sur ilia lingvo aŭ lingvouzo<ref name=":2">(angla) ''[https://www.youtube.com/watch?v=JgGcJEvt5hc What is linguistic discrimination? What does linguistic discrimination mean ?]'' (Kio estas lingva diskriminacio? Kion signifas lingva diskriminacio?), Audiopedia, YouTube, la 12-an de aŭgusto 2016.</ref>, ankaŭ konata kiel '''glotofobio''' (fr: glottophobie<ref name=":1">(franca) ''Discriminations : combattre la glottophobie'', Philippe Blanchet, eld. Edition Textuel, 2016, 192 p., ISBN 9782845975446</ref>). Ĝi povas ankaŭ prezentiĝi en la plivalorigo de iu lingvo kompare al aliaj, alivorte rasismo kun lingvaj argumentoj aŭ '''lingvismo'''<ref>Tove Skutnabb-Kangas difinis ''lingvismon'' kiel "ideologioj kaj strukturoj kiuj estas uzataj por legitimi, efektivigi kaj reprodukti neegalan [[kunhavigo]]n de potenco kaj rimedoj (ambaŭ materiaj kiel ne-materiaj) inter grupoj difinitaj surbaze de lingvo" en : ''[https://www.youtube.com/watch?v=JgGcJEvt5hc What is linguistic discrimination? What does linguistic discrimination mean ?]'' (Kio estas lingva diskriminacio? Kion signifas lingva diskriminacio?), Audiopedia, YouTube, la 12-an de aŭgusto 2016.</ref>. Konscio pri lingva diverseco kaj evitado de senkonscia diskriminacio surbaze de lingvo estas samgrava por socia egaleco kiel konscio pri la eblaj efikoj de sekso, raso, handikapo, religio aŭ seksa orientiĝo<ref>(angla) ''[http://ec.europa.eu/research/social-sciences/pdf/policy_briefs/atheme_pb5_21122018.pdf#view=fit&pagemode=none Linguistic and cognitive effects of multilingualism]'', Advancing the European Multilingual Experience (AThEME), la 21-an de decembro 2018 (alirite la 19-an de marto 2019).</ref>. La hegemoniaj interesoj de grandaj potencoj ĉiam manifestiĝis lingve, aperintaj en la formo de instruado de siaj lingvoj. Dum la tempoj de la [[Ligo de Nacioj|Ligo de Nacio]]<nowiki/>j estis franca vetoo kontraŭ Esperanto, kaj en la 21-a jarcento la angla lingvo regas la mondon. Tiu ĉi dominado kreas diskriminacion. Universala Esperanto-Asocio atentigas regule pri diskriminacio surbaze de lingvo<ref>[https://drive.google.com/drive/folders/1uare_vXIa_0bV26vvIrWmiEv9l5ymKDV Afiŝoj kaj mesaĝoj de Universala Esperanto-Asocio (UEA) en deko da lingvoj okaze de la Internacia Tago de Homaj Rajtoj] (PDF)</ref>, specife kaj sagace malpermesata en la dua artikolo de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, ĉar "plenaj [[homaj rajtoj]] inkluzivas lingvajn homajn rajtojn, kiuj formu bazon por reciproka respekto kaj kunlaboro. Lingvaj politikoj estas esenca parto de la agado por homaj rajtoj por preventi diskriminacion, kaj por konstrui komunajn komprenojn pri la gravaj defioj kiujn frontas la homaro." <ref>(eo) ''[https://uea.org/gk/1144a1 Mesaĝo de UEA okaze de la Internacia Tago de Homaj Rajtoj]'', [[Universala Esperanto-Asocio]], la 10-an de decembro 2023</ref><ref>Internacia Tago de Homaj Rajtoj: Mesaĝo de UEA en [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2023/11/Homaj-Rajtoj-UEA-2023.pdf Esperanto] ~ [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2023/11/Human-Rights-UEA-2023.pdf in English] ~ en [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2023/11/Franca-Mesago-de-UEA-2023.pdf Français] ~ en [https://esperantoporun.org/wp-content/uploads/2023/11/Hispana-Mesago-de-UEA-2023.pdf Español] </ref> === Laŭaĝa diskriminacio === [[Aĝismo]] estas diskriminado kontraŭ, kaj uzado de [[stereotipo]]j pri, individuoj aŭ grupoj surbaze de iliaj aĝoj. Tio povas esti laŭnorma, aŭ sistema.<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo=Nelson|persona nomo=T.D. (Ed.)|jaro=2002|titolo=Ageism: Stereotyping and Prejudice against Older Persons|eldonejo=[[MIT Press]]|isbn=978-0-262-64057-2}}</ref><ref name="Quadagno">Quadagno, J. (2008). The field of social gerontology. En E. Barrosse (red.), Aging & the life course: An introduction to social gerontology (pp. 2–23). Novjorko: McGraw-Hill.</ref> La terminon inventis [[Robert Neil Butler]] en [[1969]] por priskribi diskriminadon kontraŭ [[maljuneco|maljunuloj]] laŭ la ŝablonoj [[seksismo]] kaj [[rasismo]].<ref>{{citaĵo el gazeto | familia nomo = Butler | persona nomo = R. N. | jaro = 1969 | titolo = Age-ism: Another form of bigotry | gazeto = The Gerontologist | volumo = 9 | numero = 4| paĝoj = 243–246 | doi=10.1093/geront/9.4_part_1.243}}</ref> Butler difinis "aĝismon" kiel kombinon de tri konektitaj elementoj. Inter ili estis antaŭjuĝaj sintenoj al maljunuloj, maljuneco, kaj la [[maljuniĝo|maljuniĝa procezo]]; diskriminaj praktikoj kontraŭ maljunuloj; kaj instituciaj praktikoj kaj politikoj, kiuj daŭrigas stereotipojn pri maljunuloj.<ref>Wilkinson J and Ferraro K, Thirty Years of Ageism Research. In Nelson T (ed). Ageism: Stereotyping and Prejudice Against Older Persons. Massachusetts Institute of Technology, 2002</ref> La termino poste etendiĝis por priskribi ankaŭ antaŭjuĝojn kaj diskriminadon kontraŭ [[adoleskanto]]j kaj [[infano]]j, ekzemple ignori iliajn ideojn pro ilia juneco aŭ supozi ke ili estas naivuloj, aŭ ke ili kondutu sin iumaniere pro sia aĝo.<ref>[http://www.youthrights.org/oppressed.php "Young and Oppressed"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110728105250/http://www.youthrights.org/oppressed.php |date=2011-07-28 }}. youthrights.org. Alirita la 11-an de aprilo 2012.</ref> Oni rimarkis, ke tia stigmato ne nur okazas ekster la image kohera grupo sed same okazas en la grupo al kiu la stigmato estas aplikata (same kiel seksismo, [[aliseksemismo]], rasismo, [[lingvismo]], ktp). === Laŭseksa diskriminacio === [[Dosiero:Opposed to suffrage.jpg|eta|dekstra|250ra|Lokalo de la stabejo de la Nacia Asocio Kontraŭ la Virina Balotrajto. Viroj apudas dum virino rigardas defore.]] [[Seksismo]] estas diskriminacio de [[homo]]j pro ties [[sekso]]. Simplan rimarkon de malsamoj inter seksoj oni ne povas vidi kiel seksismon, seksismo okazas kiam oni pretekstas tiujn malsamojn kiel motivo por subpremo de alia sekso. Ekzemple, se oni rimarkas ke plejparto da virinoj estas fizike malpli forta ol mezuma viro, tio ne estas en si mem seksismo, sed se oni diras ke, ĉar virinoj estas fizike pli malfortaj, ili ne rajtas praktiki difinitan sporton, ekzemple, tio ja estas seksismo. Okazas ke, en multaj socioj, kiel en okcidenta socio, rajtoj estas ligitaj al funkcioj, sekve, oni pensas ke homo por akiri samajn rajton devas akiri samajn funkciojn. Ekzemple, oni pensas, post [[Industria revolucio]], ke por havi la rajton je posedo de mono, oni devas labori en nefamilia medio, sekve, se virinoj ne laboras ekster la familio, ili ne rajtus posedi monon. Sekve, oni stimulis virinojn akiri la samajn funkciojn kiel viroj por akiri la samajn rajtojn. En aliaj socioj, eĉ en [[mezepoka Eŭropo]], funkcioj kaj rajtoj ne estas rekte ligitaj, do, individuoj kiuj havas malsamajn funkciojn povas havi samajn rajtojn kaj individuoj kiuj havas samajn funkciojn povas havi malsamajn rajtojn. === Diskriminacio laŭ seksa tendenco === [[Homofobio]] (aŭ kelkfoje '''gejfobio''') povas difiniĝi kiel timego kaj senracia kontraŭeco rilate [[samseksemo]]n kaj [[gejo]]jn, [[Samseksemulino|lesbaninojn]], [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemulojn]] kaj [[transseksulo]]jn ([[GLAT]]), bazitaj sur [[antaŭjuĝo]]j aŭ diskriminacioj kaj simila al [[rasismo]], [[ksenofobio]], [[kontraŭjudismo]] kaj [[seksismo]]<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do;jsessionid=26DB1FA2AAE5EB3D72C57A2E92FB9884.node2?type=TA&language=IT&reference=P6-TA-2006-0018. Rezolucio de la Eŭropa Parlamento pri omofobio en Eŭropo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, aprobita en Strasburgo Merkrede la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[2006]].</ref>. Per tiu termino "homofobio", do, oni substrekas ĝeneralan kunaĵon de sentoj, pensoj kaj sintenoj kontraŭaj al samseksemo kaj al personoj diverse seksorientitaj<ref>"Homofobio sin manifestas en la publika kaj privata sferoj diversforme, kiel paroladoj trempitaj en malamo kaj instigoj al diskriminacio, malŝato, [[vorta perforto]], psikologia kaj fizika, persekutoj kaj eĉ mortigo, diskriminacioj spite de la principo de egalrajteco, arbitraj limigoj kun justiĝoj per motivoj je publika ordo, religia libero kaj rajtoj al konscienca obĵeto", Rezolucio de la Eŭropa Parlamento de la [[18-a de januaro]] [[2006]], paragrafo 2.</ref>. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke en la jaro 2000 ĉiun duan tagon unu [[samseksemulo]] estis murdita en la mondo rezulte de violenta agado rilata al homofobio.<ref>Sandra Par [http://www.elmundo.es/papel/hemeroteca/2000/04/20/sociedad/830023.html Cada 48 horas se produce un asesinato homófobo en el mundo] en [[El Mundo]], 20a de aprilo 2000, alirita la 28an de marto 2007</ref> [[Internacia Amnestio]] denoncas, ke pli ol 70 landoj ankoraŭ persekutas samseksemulojn kaj ok el ili eĉ aplikas [[mortpuno|mortpunan kondamnon]].<ref name="AI">[http://www.elpais.com/articulo/sociedad/AI/denuncia/paises/persiguen/gays/condenan/muerte/elpepusoc/20070628elpepusoc_2/Tes AI denuncia que más de 70&nbsp;países persiguen aún a los gays y 8&nbsp;los condenan a muerte] [[El País]] 28a de junio 2007, alirita la 28an de junio 2007</ref> Esplorado de la [[Pew Research Center]] indikis ĝeneralan akceptadon de [[samseksemo]] en [[Nordameriko]], [[Eŭropa Unio]], kaj granda parto de Latinameriko kaj Karibio, sed ankaŭ ĝeneralan malakcepton en la landoj de islama plimulto kaj en Afriko, same kiel en partoj de Azio kaj en Rusio. En Israelo, Pollando kaj Bolivio estas divido de opinioj.<ref>[http://www.infobae.com/2014/10/13/1601339-mapa-del-dia-la-aceptacion-la-homosexualidad-cada-pais/ AI denuncia que más de 70&nbsp;países persiguen aún a los gays y 8&nbsp;los condenan a muerte] en [[Infobae]]</ref> === Regiona diskriminacio === Regiona aŭ geografia diskriminacio estas formo de diskriminacio, kiu estas bazita sur la regiono en kiu persono loĝas aŭ la regiono en kiu persono naskiĝis aŭ de kiu devenas. Ĝi diferencas el nacia diskriminacio, ĉar ĝi ne povas esti bazita sur ŝtataj limoj aŭ la lando en kiu la viktimo loĝas, anstataŭe, ĝi estas bazita sur antaŭjuĝoj kontraŭ specifa regiono aŭ unu aŭ pliaj landoj. Ekzemploj estas diskriminacio kontraŭ ĉinoj devenaj de kamparaj regionoj interne de Ĉinio, kiuj estas for el urboj, kaj diskriminacio kontraŭ usonanoj depende ĉu ili devenas el sudaj aŭ nordaj ŝtatoj de Usono. Ĝi estas ofte akompanata de diskriminacio kiu estas bazita sur akĉento, dialekto aŭ kulturaj diferencoj.<ref>[https://definitions.uslegal.com/a/accent-discrimination/ "Accent Discrimination Law and Legal Definition".] USLegal. </ref> Foje en tia tipo de diskriminacio okazas ankaŭ koincido kun sociekonomia kaj kultura diskriminacioj ekzemple inter samŝtatanoj devenaj el nordaj kaj sudaj regionoj en [[Italio]] kaj [[Hispanio]]. Laŭlonge de la 20-a jarcento okazis forta elmigrado el sudaj regionoj al nordaj regionoj en ambaŭ landoj, estante la sudaj regionoj pli malriĉaj, malkleraj, alikulturaj kaj parolantaj de alitipaj parolmanieroj de la nacia lingvo. == Internaciaj traktatoj == Gravaj dokumentoj de la Organizaĵo de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiuj temas pri diskriminacio estas jenaj: * La [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] estas deklaracio aprobita de la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] la 10an de decembro 1948. Ĝi asertas, ke: "Ĉiu persono havas rajton al ĉiuj rajtoj kaj liberoj establitaj en tiu deklaracio, sen distingo ajnatipa pro raso, koloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alitipa opinio, nacia aŭ socia deveno, propraĵoj, naskiĝo aŭ alia stato ".<ref> [https://www.un.org/es/universal-declaration-human-rights/ La Declaración Universal de Derechos Humanos] alirita la 19an de aprilo 2020, 6a de oktobro 2015 en www.un.org.</ref> Tiu dokumento naskiĝis el indigno kaŭzita fare de la kruelaĵoj okazintaj dum la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]] kaj do, ĉi tiu Universala Deklaracio konsistigas unu el la fundamentaj dokumentoj verkitaj de UN. Tiu dokumento estas simpla deklaro pri la principoj de Asembleo, do, ĝi ne havas rekte juran valoron, sed konsistigas nur etik-kodo. Malgraŭ tio, ĝi estas kreita por difini la esprimon ''homaj rajtoj'' de Ĉarto de Unuiĝintaj Nacioj mem, kaj aldone, en ĝi ĉeestas valoroj kiujn la ĝenerala internacia juro konsideras nemalhaveblaj ([[Latina lingvo|latine]] ''ius cogens''); sekve multaj postmilitaj internaciaj Ĉartoj (kaj do kun jura valoro) baziĝis sur ĉi tiu Deklaracio. * La [[Internacia Konvencio pri forigo de ĉiuj formoj de Rasa Diskriminacio]] (IKFRD) estas konvencio de Unuiĝintaj Nacioj. Tiu Konvencio engaĝigas siajn membrojn elimini la rasdiskriminacion. Ĝi estis aprobita kaj malfermita al subskribo de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj la 21an de decembro 1965, kaj ekvalidiĝis la 4an de januaro 1969. * La [[Konvencio pri forigo de ĉiu diskriminacia formo kontraŭ virinoj]] (KFDV) estas internacia traktato aprobita en 1979 de la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj. Priskribita kiel internacia deklaracio por rajtoj por virinoj, ekvalidiĝis la 3an de septembro 1981. Ĝi difinas zorge diskriminacion kontraŭ virinoj kaj difinas kiajn [[Leĝo (jura)|leĝojn]] pri [[virinaj rajtoj]] ŝtatoj devas promulgi por atingi genregalecon. * La [[Konvencio pri la rajtoj de handikapitoj]] estas la [[traktato]] de [[internacia juro de homaj rajtoj]] de [[Unuiĝintaj Nacioj]] pri la [[homaj rajtoj]] de [[malkapablo]]j. Ĝi estis alprenita la [[13-an de decembro]] [[2006]] de [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]]. En [[septembro de 2023]], 164 ŝtatoj subskribis la traktaton kaj 188 ŝtatoj [[ratifiko|ratifis]] ĉi tiun Konvencion. Je [[23-a de decembro]] [[2010]], [[Eŭropa Unio]] tute ratifis tiun Konvencion. {{Citaĵo|Artikolo 1, Celo.- Ĉi Konvencio havas la celon protekti kaj certigi la plenan kaj egalan ĝuadon de ĉiuj homaj rajtoj kaj fundamentaj liberecoj de personoj kun malkapabloj surbaze de [[egaleco]] kun la aliaj.}} == Esperanto kaj diskriminacio == La temo diskriminacio multrilate tuŝas ankaŭ la [[Esperanto]]-movadon. === Diskriminacio kaj la esperanta kulturo === Jam [[Zamenhof]] turnis sin en sia traktaĵo “[[Homaranismo]]” de [[1913]] per la sekvaj vortoj kontraŭ diskriminacio: :''Mi vidas en ĉiu homo nur homon, kaj mi taksas ĉiun homon nur laŭ lia persona valoro kaj agoj. Ĉian ofendadon aŭ premadon de homo pro tio, ke li apartenas al alia gento, alia lingvo, alia religio aŭ alia socia klaso ol mi, mi rigardas kiel barbarecon.'' Kvankam Zamenhof emfazis, ke la homaranismo estas nur lia privata opinio, la malakcepto de diskriminacio verŝajne jam pli frue kaj pli profunde enradikiĝis en la esperanta kulturo ol en la plej multaj naciaj [[kulturo]]j. === Seksismo en Esperanto === Kelkfoje Esperanto estas nomata [[seksismo|seksisma]] lingvo pro tio, ke ĝi enhavas nur inan, sed ne viran [[sufikso]]n (Sed estis prefikso : "Vir"), kaj ke la viran [[pronomo]]n “li” oni ofte uzas ankaŭ en neŭtrala signifo (vidu ankaŭ [[iĉismo]], [[riismo]], [[hiismo]]). Ekzistas diversaj opinioj pri tio, ĉu tio signifas gravan, malgravan aŭ nenian diskriminacion de virinoj. == Vidu ankaŭ == * [[Homaj rajtoj]] * [[Intersekca teorio]] * [[Kapablismo]] * [[Kultura imperiismo]] * [[Lingvismo]] * [[Maldekstramanulo]] * [[Molestado]] * [[Socia malegaleco]] * [[Socia stigmato]] * [[Stereotipo]] == Literaturo == * Diskriminacio estis la ĉeftemo de la [[UK 1980|65-a Universala Kongreso de Esperanto]], kiu okazis en [[1980]] en [[Stokholmo]]. Kelkajn jarojn poste [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] eldonis prelegaron pri la kongresa temo: ''Diskriminacio'', red. [[Renato Corsetti|R. Corsetti]], Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1984 {{ISBN|929017031X}}. * ''HOMAJ RAJTOJ, demandoj kaj respondoj'' de Leah Levin, ilustrita de Plantu. eldonita de [[Universala Esperanto-Asocio|Universala Esperanto Asocio]]. Unuafoje aperis en la angla en 1981 kaj estis tradukita al multaj lingvoj. En 1996 aperis ĝis tria eldono, grave reviziita kaj aktualigita kun konsidero al lastatempaj evoluoj en la kampo de homaj rajtoj. Ĝi donas bazajn informojn pri ĉefaj instrumentoj de homaj rajtoj, pri proceduroj por ilia realigo, kaj pri la aktivaĵoj de internaciaj organizaĵoj por antaŭenigi kaj protekti homajn rajtojn. ISBN 92-9017-058-1 == Referencoj == {{Referencoj|2}} ==Bibliografio== * Jean-François Amadieu, «Obésité, stigmatisation et discrimination», en ''Traité de médecine et chirurgie de l’obésité, sous la direction d’Arnaud Basdevant'', Médecine Sciences Publications, Lavoisier, 2011 * Esther Benbassa (dir.), ''Dictionnaire des racismes, de l'exclusion et des discriminations'', Larousse, Paris, 2010, 728 p. (ISBN 2035837871) * Gwénaële Calvès, ''La Discrimination positive'', PUF, coll. «Que sais-je?», 2a eld. 2008 * Ulrike Hormel, Albert Scherr (eld.): ''Diskriminierung. Grundlagen und Forschungsergebnisse''. VS Verlag, Wiesbaden 2010, ISBN 978-3-531-16657-5. * Anne Kerloc'h, ''Handicap: silence, on discrimine'', Le Cherche midi, 2005 * Thierry Laurent & Ferhat Mihoubi, «Moins égaux que les autres? Orientation sexuelle et discrimination salariale en France», Centre d'étude des politiques économiques de l'université d'Évry (EPEE), 2010 * Félicien Lemaire (dir.), ''Les Discriminations'', Cujas, 2013, 176 p. (ISBN 9782254135042) * Kasper Lippert-Rasmussen (eld.), ''The Routledge Handbook of the Ethics of Discrimination'', New York, Routledge, 2018. * Carina Louart, Véronique Maribon-Ferret, "Combattre les discriminations", Privat Jeunesse, 2021. * ''Manuale di diritto europeo della non discriminazione'', Lussemburgo, Ufficio delle pubblicazioni dell'Unione Europea, 2011, DOI:10.2811/13599, ISBN 978-92-871-9989-8. * Michel Miné, ''Droit des discriminations dans l'emploi et le travail'', 2016, Éditions Larcier, 850 p. * Kurt Möller, Florian Neuscheler (eld.): ''„Wer will die hier schon haben?“. Ablehnungshaltungen und Diskriminierung in Deutschland''. Kohlhammer, Stuttgart 2017, ISBN 978-3-17-032799-3. * Christian Müller: ''Rechtsprobleme eines Anti-Diskriminierungsgesetzes. Unter Berücksichtigung bereits bestehender nationaler und internationaler Normen''. Verlag Dr. Kovac, Hamburg 2003, ISBN 3-8300-1121-0. * Devah Pager kaj Hana Shepherd, «The Sociology of Discrimination: Racial Discrimination in Employment, Housing, Credit, and Consumer Markets», ''Annual Review of Sociology'', vol. 34 p. 181-209, August 2008 * Lars-Eric Petersen, Bernd Six (eld.): ''Stereotype, Vorurteile und soziale Diskriminierung: Theorien, Befunde und Interventionen'' (2. Auflage). Beltz, Weinheim 2020, ISBN 978-3-621-28422-6. * Albert Scherr, Aladin El-Mafaalani, Gökçen Yüksel (eld.): Handbuch Diskriminierung. Springer VS, Wiesbaden 2017, ISBN 978-3-658-10975-2. * Patrick Weil, ''Liberté, égalité, discriminations'', Grasset & Fasquelle, 2008 * Heike Weinbach: ''Social Justice statt Kultur der Kälte. Alternativen zur Diskriminierungspolitik in der Bundesrepublik Deutschland''. Karl Dietz Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-320-02911-8. {{Projektoj|n=Kategorio:Diskriminacio|q=Diskriminacio|ReVo=diskrim.0o}} {{Bibliotekoj}} {{Havenda artikolo}} [[Kategorio:Diskriminacio| ]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] r5qg1g1o0vi4a17br4kjwj28l2r3w13 0 97079 9350500 8851633 2026-04-10T02:10:46Z CarlessParking 249282 9350500 wikitext text/x-wiki {{Informkesto lingvo |Lingvo=Mapuĉa (mapudungún/mapuzungun) |Landoj=[[Ĉilio]], [[Argentino]] |Denaske= 440 000 |Fremdlingve= |Klasifiko=<!--{{LingvaKlasifikado|arn}}-->[[Araŭkana lingvaro]] |Fam2='''Mapuĉa lingvo''' |Koloro=Izolita |Oficiala lingvo= |Reguligita de= |Skribo=[[latina alfabeto|latina]] |ISO1= |ISO2B= arn |ISO2T= |ISO3=ARU |SIL= }} La '''mapuĉa lingvo''' aŭ '''mapudunguna''' {{Etimologio|mapudungun|mapudungun|mapu|tero|}} {{Etimologio|mapudungun|mapudungun|dungun|parolo / lingvo}} (tera elparolo) estas lingvo parolata de la [[mapuche]]-gento {{Etimologio|mapudungun|mapudungun|mapu che|homoj de lando}}. == Historio == La mapuĉa lingvo estas klasita fare de iuj fakuloj kiel izolita lingvo aŭ kiel unu el la lingvoj el kiuj la Araŭkana familio konsistas, kune al la ĉesungun aŭ ŭiljiĉa lingvo (williche/huilliche). Aliaj lingvistoj konsideras ĝin kiel insula lingvo de la [[Norda Ameriko|nordamerika]] [[penutia]] familio. Aliaj pensas ke la mapuĉa lingvo apartenas al la [[Ando-Ekvatora]] familio, eble pro tio ke ĝi prenis multajn vortojn el la [[keĉua lingvo]]. Je la hispana alveno, meze de la 16-a jarcento, la lingvon parolis la popoloj loĝantaj inter la rivero [[Akonkagvo (rivero)|Akonkagvo]] kaj la [[Ĉiloea Insularo]], t. e. [[pikunĉo]]j, mapuĉoj mem, [[viliĉo]]j, kaj kunkoj. Malgraŭ la fakto ke la distanco inter la rivero Akonkagvo kaj la Ĉiloea Insularo estas je proksimume 1800&nbsp;km-oj, la misionistoj kaj kronik-verkistoj asertas ke oni povis senprobleme veturi tiun teritorion parolante unusolan lingvon ĉar la diferencoj inter la dialektoj tie-parolataj estis tre etaj. == Datumoj == La nombro da [[mapuche|mapuĉoj]] en Ĉilio, laŭ la censo de la jaro 2002, estas 604.349. La plimulto loĝas en la [[Araucanía|Araŭkania Regiono]] kaj en Argentino troviĝas proksimume 300.000 en [[Neuquén]], [[Provinco Río Negro|Río Negro]], kaj [[Chubut]], [[Argentino]]. == Dialektoj == Mapudungun konsistas el aro da [[dialekto]]j altgrade interkompreneblaj. Argentine: ''peŭenĉa'' en [[Neuquén]]; ''moluĉa'' aŭ ''nguluĉe'', el [[Limay]] ĝis la [[Lago Naŭelŭapi]]; ''ŭiriĉa'' aŭ ''veliĉa'' en la regiono de la lago Naŭelŭapi; kaj '''rankenĉa''' en [[Chalileo]], [[General Acha]] kaj en [[Río Colorado (Argentina)|río Colorado]]. Ĉilie, ''peŭenĉa'' aŭ ''chedungun'' en Alta-Biobío, la dialekto de [[Provincia de Cautín|Cautín]] kiu estas la plej disvastigita varianto kaj '''chesungun''', '''ŭiljiĉa''' aŭ '''veliche''' el la marbordo de [[Provincia de Osorno|Osorno]] kaj Ĉiloeo, kiu havas grandan hispanlingvan influon kaj eĉ oni ĝin konsideras kiel aparta lingvo == Skribo == Mapuĉoj ne havis skribon tiam, kiam hispanoj alvenis Ĉilien. Ekde tiam oni uzis la hispanlingvan [[latina alfabeto|skribon]]. Nuntempe oni uzas sep aŭ ok skribsistemoj sed la plej akceptataj estas '''Alfabeto Unificado''' kaj '''Grafemario Raguileo'''. La unua estas latina alfabeto plus kelkaj super- kaj subsignitaj literoj kaj digrafoj (du literoj por unu sono) (ch, <u>l</u>, <u>n</u>, ñ, ng, tr, <u>t</u>, ü) ĝi estis kreita far la [[Sociedad Chilena de Lingüística]] (Ĉilia Lingvistika Societo) en [[1988]]; La alfabeto unificado do havas la jenajn 27 literojn: '''<big>a, ch, d, e, f, g, i, k, l, <u>l</u>, ll, m, n, <u>n</u>, ñ, ng, o, p, r, s, t, <u>t</u>, tr, u, ü, w, y.</big> ''' La alfabeto proponita far [[Anselmo Ranguileo]], estas latina alfabeto konsistanta el 26 literoj: '''<big>a, c, z, e, f, q, i, k, l, b, j, m, n, h, ñ, g, o, p, r, s, t, x, u, v, w, y.</big>''' La Ĉilia Ŝtato subtenas alfabeton kiu fakte estas kombinaĵo el la du antaŭaj. Ĝi estis kreita de la C''orporación Nacional de Desarrollo Indígena (CONADI)''. Tiu ĉi sistemo nomiĝas '''Azümchefe''' (''instruisto'') kaj konsistas el 28 literoj: '''<big>a, ch, z, e, f, q, i, k, l, lh, ll, m, n, nh, ñ, g, o, p, r, s, t, tx, u, ü, w, y,sh, t'.</big>''' == Fonologio kaj fonetiko == Distingiĝas 6 vokaloj kaj 19 konsonantoj. === Vokaloj === * La vokaloj '''a''', '''e''', '''i''', '''o''' kaj '''u''' havas saman sonon, kiel en esperanto. * La vokalo '''ü''' havas du [[alofono]]jn. En akcentataj silaboj ĝi akiras sonon similan al tiu de germana '''ü''', finna '''y''' aŭ franca '''u'''. En neakcentataj silaboj ĝi havas sonon de neŭtrala vokalo ([[ŝva]]). * La duonvokaloj '''y''' kaj '''w''' uzatas samkiel la esperantaj '''j''' kaj '''ŭ'''. === Konsonantoj === {| class="wikitable" ! ! [[bilabialo|bilabiala]] ! [[labialdentalo|labialdentala]] ! [[interdentalo|interdentala]] ! [[dental-alveolaro|dental-alveolara]] ! [[postalveolaro|postalveolara]] ! [[palatalo|palatala]] ! [[retroflekso|retrofleksa]] ! [[velaro (fonetiko)|velara]] |- ! align="right" | [[plozivo]] | align="center" | p | align="center" | t | align="center" |{{IPA|t̪}} | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | k |- ! align="right" | [[afrikato]] | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | ʧ | align="center" | | align="center" | tʴ | align="center" | |- ! align="right" | [[frikativo]] | align="center" | | align="center" | f | align="center" | θ | align="center" | s | align="center" | ʃ | align="center" | | align="center" | | align="center" | |- ! align="right" | [[Likvido (fonetiko)|likvido]] | align="center" | | align="center" | | align="center" | l̪ | align="center" | l | align="center" | | align="center" | ʎ | align="center" | ɹ | align="center" | |- ! align="right" | [[Nazala konsonanto|nazalo]] | align="center" | m | align="center" | | align="center" | n̪ | align="center" | n | align="center" | | align="center" | ɲ | align="center" | | align="center" | ŋ |- ! align="right" | [[duonvokalo]]j | align="center" | w | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | j | align="center" | | align="center" | ɣ |} === Akcento === La akcento troviĝas sur la antaŭlasta silabo por la finaj vokaloj kaj sur la lasta por la finaj konsonantoj. Estas kelkaj esceptoj, ekzemple kiam la unua persono de la pluralo finiĝas per duonvokalo /j/, oni surmetas la akcenton sur la lastan silabon. == Gramatiko == La mapuĉa lingvo ne havas gramatikan genron. Sed la naturan genron oni indikas pere la metigo de afiksoj, ekzemple ''wentru che'' 'vira-homo' (viro), ''domo che'' 'ina-homo' (virino). Ekzistas diferencigo inter animohava kaj senanima estaĵo. Tion oni esprimas per la partikulo ''pu'' uzante ĝin kiel pluraligilo de animohavaj objektoj; kaj per la partikulo ''yuka'' kiel ĝia mala ekvivalento (por senanimaĵoj) Troviĝas tri gramatikaj numeroj: singularo, dualo kaj pluralo. La duala numero jam perdiĝis en la sudaj dialektoj kaj tie uziĝas propraj vort-finaĵoj por marki la pluralon. La pronomoj estas la jenaj: {| class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px gray solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; vertical-align: center;" | colspan=2 rowspan=2 style="background:white;border-top:2px white solid;border-right:1px solid gray;border-bottom:1px solid gray;border-left:2px white solid;"| | colspan=3 align="center" style="background:#9FB6CD;"|'''Numero''' |- | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Singularo''''' | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Dualo''''' | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Pluralo''''' |- | rowspan=3 style="background:#9FB6CD"|'''Persono''' | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Unua''''' |iñche |iñchiw |iñchiñ |- | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Dua''''' |eymi |eymu |eymün |- | align="center" style="background:#B9D3EE"|'''''Tria''''' |fey |fey engu |fey engün |} Ekzistas kompleksa sistemo por indiki la aganton kaj la objekton de iu ago. Ĉiu pronomo kombiniĝas kun la ceteraj pere de afiksigo. Ekzemple, ''-eyu'' = "mi vin" kaj ''-enew'' = "vi min". Kelkaj '''demandaj pronomoj''' estas ''iney'' 'kiu?', ''chem'' 'kio?', ''chew'' 'kie?, ''chumngelu'', 'kial?', ''tuntem'' 'kiom(a(j))?'. La partikulo ''ti'' aŭ ''chi'' uzablas ankaŭ kiel artikolo, ekzemple ''chi wentru'' 'la viro', ''pu wentru'' 'la viroj'. La numeralo ''kiñe'' 'unu' funkcias kiel nedefinita artikolo, ekz ''''kiñe''' wesha ad niey ñi kawellu'' 'mia ĉevalo havas malpuran kutimon' (komparu angle: 'My horse has '''an''' unhealthy habit' aŭ hispane: 'Mi caballo tiene '''un''' hábito sucio')''. La verboj esteblas ĉu transitivaj ĉu ne transitivaj; ĉu neŭtraj ĉu senpersonaj kaj konjugaciatas tripersone kaj trinumere, havante aktivan aŭ pasivan voĉon kaj kvar verbajn modojn: indikativa, imperativa, optativa kaj subjunktiva. Indikative, la tensoj distingiĝas jene: Prezenco, Imperfekto, Futuro kaj Perfekto. Vortkonstruo oftas mapuĉlingve kaj similas al tiu de esperanto, ekz je la vortoj ''küdaw'' 'laboro', ''küdaw.fe'' 'labor-isto', ''küdaw.we'' 'labor-ejo'. En la [[ĉilia hispana lingvo]] troveblas multaj vortoj prenitaj el la mapuĉa lingvo kaj eĉ la esperantan vorton ''ponĉo'' (pontro) oni prenis el tiu lingvo. La numerojn oni konstruas simile al esperanto aŭ al japana lingvo: * kiñe = unu (1) * epu = du (2) * küla = tri (3) * meli = kvar (4) * kechu = kvin (5) * kayu = ses (6) * relqe/regle = sep (7) * pura = ok (8) * aylla = naŭ (9) * mari = dek (10) * epu mari = dudek (20) * küla mari = tridek (30) * pataka = cent (100) * (kiñe) pataka mari = (unu) cent dek (110) * pura pataka kechu mari meli = okcent kvindek kvar (854) * warangka = mil (1000) La vortojn ''pataka'' kaj ''warangka'' oni prenis el [[keĉua lingvo]]. == Mapudungunaj Studoj == <!-- respetar la grafia de los títulos --> La unua mapuĉlingva [[gramatiko]] estis eldonita de la jezuita pastro [[Luis de Valdivia]] en [[1606]] (''Arte y Gramatica General de la Lengva que corre en todo el Reyno de Chile''). Sed pligrava estas ''Arte de la Lengua General del Reyno de Chile'', de la jezuito [[Andrés Febrés]] ([[1765]], [[Limo]]) konsistanta el gramatiko kaj [[vortaro]]. En [[1776]] eldoniĝis en [[Westfalia]] '''Chilidúgú sive Res Chilenses...''' (tri libroj en [[latina lingvo]]) fare de la germana jezuita pastro [[Bernardo Havestadt]]. Laŭ [[Rodolfo Lenz]] tiu verko estis tradukita hispanlingven laste en [[1765]]. La verko de Fébres estis esenca en la preparo de pastroj por siaj religiaj misioj en la mapuĉ-okupitaj landoj post la jaro [[1810]]. Aperis korektita versio en [[1846]] kaj plimallonga versio senvortara en [[1864]]. Plimalfrua verkaĵo, bazita sur la laboro de [[Febrés]] estas ''Breve Metodo della Lingua Araucana'' kaj ''Dizionario Italo-Araucano e Viceversa''' de [[Octaviano de Niza]], franciskana itala pastro, en [[1888]]. Tiu versio bruliĝis en la Convento de San Francisco en Valdivia, [[1928]]. Post la alveno de [[Rodolfo Lenz]] al Ĉilio en [[1890]], komencis la modernaj fonetikaj kaj lingvistikaj studoj de la mapuĉa lingvo. Jam ne plu ekzistis pedagogia celo, t.e. instrui la pastrojn, sed scienca celo. La unuaj rezultoj montriĝis en la [[Anales de la Universidad de Chile]] inter la jaroj [[1895]]-[[1897]]. Poste reaperintaj kiel ''Estudios Araucanos'' (Araŭkanaj studoj), iom poste al ''Introducción a los Estudios Araucanos'' de [[1896]]. Samaj studoj ene de tiu nova scienca movado estas ''Gramática Araucana'' ([[1903]]), ''Lecturas Araucanas'' ([[1910]]) kaj ''Diccionario Araucano-Español; Español-Mapuche'' ([[1916]]) de frato [[Félix José Kathan de Augusta]], bavaria franciskana pastro. Ankaŭ aperintas ''Voz de Arauco'' ([[1944]]), etimologia studo fare de frato [[Ernesto de Moesbach]]. Ekde tiam aperis serio da plimodernaj investigacioj el lingvistika, fonetika kaj leksika vidpunktoj. <!--==Bibliografio == * {{ref-libro | autor = Hernández, Arturo, Ramos, Nelly y Cárcamo, Carlos | título = Diccionario ilustrado. Mapudungun-Español-Inglés | año = 1999 | publicación = Santiago: Pehuén | id = ISBN 956-16-0249-0 }} * {{ref-libro | autor = Catrileo, María | título = Diccionario lingüistico-etnográfico de lengua mapuche. Mapudungun-Español-English. | año = 1996 | publicación = Santiago: Andrés Bello | id = ISBN 956-13-1336-7 }} --> == Vidu ankaŭ == * [[Araŭkanigo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lingvo.info/lf/mapudungun.php?kat=his&lingvo=eo Simpla enkonduko ĉe Lingva Prismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070925110400/http://www.lingvo.info/lf/mapudungun.php?kat=his&lingvo=eo |date=2007-09-25 }} * [http://www.uct.cl/diccionario/ Diccionario abreviado mapudungun-español de la U. Católica de Temuco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070406002113/http://www.uct.cl/diccionario/ |date=2007-04-06 }} * [http://www.redargentina.com/dialectos/araucano.asp Diccionario Mapuche-Español] * [https://web.archive.org/web/19991011211028/http://www.xs4all.nl/~rehue/lang/gloss.html Vocabulario español-mapudungun] * [http://www-linguistics.stanford.edu/~arnold/mapuche/mapudungun.html Recursos lingüísticos mapuches] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040803050826/http://www-linguistics.stanford.edu/~arnold/mapuche/mapudungun.html |date=2004-08-03 }} * [http://www.freelang.net/espanol/diccionario/mapuche.html Diccionario Freelang] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080907082254/http://www.freelang.net/espanol/diccionario/mapuche.html |date=2008-09-07 }} - Diccionario mapuche-español/español-mapuche. * [http://rehue.csociales.uchile.cl/rehuehome/facultad/publicaciones/Sitios/Lenguas/mapuche/salas/guia1.htm Lingüística mapuche. Guía bibliográfica de Adalberto Salas] [[Kategorio:Lingvo]] [[Kategorio:Lingvoj de Ĉilio]] [[Kategorio:Lingvoj de Argentino]] [[Kategorio:Indianaj lingvoj de Ĉilio]] [[Kategorio:Indianaj lingvoj de Argentino]] [[Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto]] [[Kategorio:Senparencaj lingvoj]] 4b38pbrtlvluw2icpkzaarzpdpmyy6q 3 97530 9350387 9349904 2026-04-09T16:48:31Z Arbarulo 135469 9350387 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Inter la 2-a kaj 6-a de aprilo 2026 mi estas hejme sed havas gastojn kaj tial havas malpli da tempo por vikipedio, de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur la 12-an de aprilo havos vastan tempon por vikipedio kaj denove ekde la 18-a. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas nekredebla kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tio nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ruĝaj ligiloj en tiuj vikipedioj ne daŭras longe, sed ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. o22eztfacdmu7pj0tso6vk92iuqk2yv 9350391 9350387 2026-04-09T16:50:41Z Arbarulo 135469 /* Universala Kodo de Konduto */ 9350391 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Inter la 2-a kaj 6-a de aprilo 2026 mi estas hejme sed havas gastojn kaj tial havas malpli da tempo por vikipedio, de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur la 12-an de aprilo havos vastan tempon por vikipedio kaj denove ekde la 18-a. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas nekredebla kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. 8tm8gdh67uwlfadexb242r99ya19her 9350392 9350391 2026-04-09T16:52:46Z Arbarulo 135469 /* Universala Kodo de Konduto */ 9350392 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Inter la 2-a kaj 6-a de aprilo 2026 mi estas hejme sed havas gastojn kaj tial havas malpli da tempo por vikipedio, de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur la 12-an de aprilo havos vastan tempon por vikipedio kaj denove ekde la 18-a. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. 75r710nguyczbyh2si5yn2vynw0u6u9 9350393 9350392 2026-04-09T17:00:18Z Arbarulo 135469 9350393 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Inter la 2-a kaj 6-a de aprilo 2026 mi estas hejme sed havas gastojn kaj tial havas malpli da tempo por vikipedio, de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur la 12-an de aprilo havos vastan tempon por vikipedio kaj denove ekde la 18-a. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. dmqmw9co4ws6pgv17x8zc21laafqqdh 9350394 9350393 2026-04-09T17:03:44Z Arbarulo 135469 /* Universala Kodo de Konduto */ 9350394 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Inter la 2-a kaj 6-a de aprilo 2026 mi estas hejme sed havas gastojn kaj tial havas malpli da tempo por vikipedio, de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur la 12-an de aprilo havos vastan tempon por vikipedio kaj denove ekde la 18-a. Thomas }} <!-- <hr> {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = <!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -> |teksto = Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch }} {{-}} {{Klariga noto |titolo = <small><small>Noto</small></small> |enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon. :Thomas Pusch |larĝeco = 100% |pozicio = |enhav-grandeco = }} --> == Arkive == * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_"oblasto"|Uzo aŭ neuzo de la vorto "oblasto"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_"popolo"_al_"popola lingvo"|Pludirektigoj de paĝoj pri "popolo" al "popola lingvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_"Litovio"_aŭ_Litvo"|Historie: "Litovio" aŭ Litvo"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_"Urbo_de_Germanio"|Korekto de la ŝablono "Urbo de Germanio" (urbo de) kaj de ties uzo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando"|Kategorionomoj "geografiaĵo DE aŭ EN lando" (do ekz. "Lagoj de Svislando" aŭ "Lagoj en Svislando")]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter "dum" kaj "en"|Diferenco inter "dum" kaj "en"]] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio "sindromoj"|Kategorio "sindromoj"]] === Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: === {{Div col|cols = 4}} <small> * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj ** Kategoriaj alidirektiloj ** Landaj ŝablonoj ** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando ** Azova maro kaj Nigra maro ** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo? ** Mapo de Eŭropo ** Administranto ** Helpalvoko por germana vikipedio ** Informkesto por artikoloj * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj ** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando ** forviŝo de malplena kategorio ** "Ŝablono:Ligo el bildo" ** Naskiĝjaro kaj aĝo ** flagoj svg ** Binet ** Valdorfa pedagogio ** ebla nova portalo (pri psikologio) ** Ŝablono:Plurtone ** Vlaggen ** Informoj sur bildaj paĝoj ** diskutejo... ** Nekonscia tajpado ** Wikipedija:Hornjoserbšćina ** Plibeligo de informkestoj ** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko ** Granda Nordia Milito ** Situo sur mapo Moldavio ** Les Halles (Parizo) *** Marko sur bildo ** Neris ** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto? ** Pariza Regiono * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj ** Resonkorpo ** Zoo de Londono ** Valo Owens ** Helpo bezonata ** Kato sur varmega ladotegmento ** Korono ** Okulvitra strigo ** Metropoliteno ** Kolonaj ordoj ** Homaj respondecoj ** Ĉapulteko ** Bertha Benz Memorial Route ** Vikifontaro * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj ** Timo Boll ** Dosiero:Navaro-dum-1037.png ** Avatar: The Last Airbender ** Na'via lingvo ** Kriaj koloroj ** Laura Chinchilla ** Ĝermoj ** olimpika tabelo ** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto? ** Administraj rajtoj ** Tarator ** Bonan resaniĝon! ** Peto ** Kotdivuara Esperanto-Asocio ** Vulkanologio ** Informkesto pro blazonoj? ** Helpopeto ** Translation request ** Navigilo2 ** Forigitaj kategorioj ** Saluton, sorry to bother you ** Heiner Keupp ** Ĝemelaj urboj ** Futbala mondĉampionado ** Internacia Junulara Kongreso ** Aldono de kodo ** Puĉo ** Provlegado ** Uzantobloko kaj lingva demando ** Ŝablono:Informkesto televida kanalo ** Monunuoj ** Defio ** "Rekuperi" ** "Por deletigi?" ** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio ** "Anekti" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj ** Stivardoj ** mw:Template:Languages ** SVG-Flagoj ** Leysin ** Ŭ kaj v ** Rufa kaj Ruĝa haro ** 2011 Board Elections ** artikolo "Tutmondiĝo" ** VIAF 47453644 *** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011 ** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj ** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko ** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio ** Tonalta lingvo ** Helle Thorning-Schmidt ** Oŭrenso ** Ŝablono:Informkesto sciencisto ** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj ** Grandurbo * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj ** Kuujjuaq (Kebekio) ** Schwarzbach (Majno) ** Litovaj personaj nomoj ** Robert ** Esperanto-Asocio de Rumanio ** Cite web ** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio ** Kanada konfederacio ** Kiel alinomigi ĝin? ** Listo de Meksikaj ŝtatoj ** Ŝablono:Flageto ** Ŝablono:Priskribo ** Gemeinsame Normdatei (GND) ** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj ** Ekzekut(iv)o? ** Forigita dosiero ** Usona problemo ** Sebastian Giovinco ** Forbaro ** Malgranda problemo ** Provincnomoj ** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion *** refaktorigita *** Forbaro ** Afiksoj en Esperanto ** Signifoplena kaj ne ekspresiva ** Cleopatra Stratan ** Article translation/collaboration request ** Pavel Stratan ** en la aŭ dum? ** Ŝablono "el" ** Ŝablono:El ** Subpaĝoj ** Foto ** Birdoj ** Tradukpeto ** Hans Georg Link ** Sinagogo ** Ŝablono:Informkesto germania komunumo ** A380 ** Bildoj pri Tibor ** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio ** "Vadmaro (ĝenerale)" estis alidirektita al "Flusejo" * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj ** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo ** Top Gear ** Flago de Ĝibutio ** Ruĝaj ligiloj ** Mondoñedo ** Esperanto-movado en Vigo ** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo ** Citŝablonoj *** Misfunkcio *** Parametroj en citŝablonoj ** Diskuto:Alpakao ** Diskuto pri neliberaj dosieroj ** licenco pri foto ** Hungaroj ** Kukuhorloĝo ** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen ** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo ** Trepanado ** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio ** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj ** Ŝablono:Informkesto lingva familio ** Scorpions ** 2012-W37 ** Forigitaj bildoj ** Star Trek oficistoj ** Justa uzo ** Aleksandro Galkin ** Gaviedoj ** Skalo de Mercalli ** Forigitaj dosieroj en Komunejo ** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj ** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎ ** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208 ** Hispana literaturo de la Klerismo ** Germana Muzika Arkivo ** Plena informo pri justa uzo ** Unue belan kristnaskon ** diskuto pri pedofilio ** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj ** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari? ** Paroleraro ** Nomoj de meksikaj komunumoj ** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas ** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio ** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven ** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio? ** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo ** Averto ** Georg Sauerwein‎‎ ** Amasa alinomigado ** Re:Rebonvenon ** Ĉefkatedralo ** Ektopia gravedeco ** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio ** San Pedro ** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando ** Neliberaj dosieroj ** Jenő Kuncz ** Santo Domingo Petapa ** Absurda batalo kun KuboF ** Ŝablono:El ** Amt Schenkenländchen‎‎ ** Ŝablono:Citaĵo el la reto ** Por ADLS ** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj ** Kirko ** Katedralo de Brno ** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎ ** Kontakto ** Tekstaj librokovriloj ** po ** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel ** Pri resumo ** Weyhusen ** Tahirih ** Kemia ŝablono ** Liv and Maddie ** Kirko ** Big Hero 6 (film) ** Preĝejo Sankta Marteno (Laives) * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj ** Paulo Casaca ** Tradukpeto por meta-vikio ** Subpaĝo de uzanto ** Eraro "zoologia ĝardeno">"bestoscienco" ** Tonlingvo ** Malŝalto de la x-sistemo ** Graflando/duklando ** Frank Christoph Schnitzler ** Vestfalia Paco ** Termina problemo ** Deletion request ** Jonas Marx ** Lingvoj de okcidenta Afriko ** Kotafonua lingvo ** Nudbrankuloj ** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj ** Ŝablono <nowiki>{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}</nowiki> ** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov ** Artikolo de la semajno ** <nowiki>{{Lang-en}}</nowiki> en Encyclopedia of Judaism‎‎ ** Ĉu kunigi? ** Mario Puzo ** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj ** Helpaj ŝablonoj ** Investitura kontroverso ** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ... ** Chantal Gacond ** Reinfeld en Latvio ** Francaj arondismentoj kaj kantonoj ** Turingio ** Ans (Belgio)‎ ** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj ** Henegovio * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']] * [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']] </small> {{Div col end}} <br/> <div style="background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}">'''{{centre|[[2025]]}}'''</div> == (stacidomo) == Saluton! Mi malfaris viajn alinomadojn koncerne stacidomojn [[Mariupol-Sortuvalnij (stacidomo)]] kaj [[Mariupol-Port (stacidomo)]] - la apartigilo "(stacidomo)" estas necesa por aperigi ilin en [[Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio]] kaj pli ĝenerale povas utili en aliaj okazoj (ekz. {{stacidomo|Mariupol-Port}}, t.e. ĉiufoje kiam uzatas ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}). [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 03:59, 6 jan. 2025 (UTC) : {{re|Dominik}} Bone! Mi ĝenerale agas laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese": se estas artikolo pri kvartaleto "Mariupol-Sortuvalnij" aŭ "Mariupol-Port" (ĉe ni ne estas) kaj aldona teksto pri la stacidomo tie, tiam la aldonaĵo (stacidomo) necesas, alikaze ne. Sed kompreneble mi ne tiom orientiĝas pri la funkcio de la ŝablono {{Ŝ|Stacidomo}}. Do se ŝablono estas tiom trikita ke ĝi bezonas la aldonaĵon, tiam tio estas bona argumento ke ĝi jes estas necesa kaj ankaŭ laŭ la principo ke titoloj estu "ne pli komplike ol necese" ĝi estas pravigata. Ĉio en ordo, dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:27, 6 jan. 2025 (UTC) == Modulo:Portalo == Saluton! Ŝajne vi forigis "Modulo:Portalo/bildoj/k" - nun ĉiuj artikoloj kun ŝablono {{Ŝ|Portalo Komputiko}} montras eraron: "Lua-eraro en package.lua, linio 80: module 'Modulo:Portalo/bildoj/k' not found.". Ĉu eblas ripari tion? Antaŭdankon. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:43, 8 jan. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Mi fakte jam rimarkis ke io misas, kiam mi volis meti {{ŝ|ĝermo|kino}} kaj estis sama fuŝo kiel ĉe vi, sed mi ne tuj konjektis kio povus esti la kaŭzo de la misfunkcio kaj simple metis iun alian taŭgan temvorton en la ĝerman ŝablonon. Mi tre miris kiel la forigo povis okazi, ankaŭ ne trovis iun noton en la protokolo de miaj kontribuoj (klare, forigo ne estas kontribuoj), sed fine mi trovis la protokolon de ĉiuj forigoj kaj tie vidis ke mi estis tre petita malplenigi ĉiun enhavon de "tujaj forigoj"), kaj tion faris la 31-an de decembro frumatene, principe zorge kontrolante ke ĉiu peto de tuja forigo estas fakte pravigita. Sed en la listo estis la forigendaj eroj :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Ŝablono:Situo sur mapo Usono Bostono (enhavis: '{{Forigu tuj|Ĝ6|Eraro}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :□ <nowiki>07:00, 31 dec. 2024 ThomasPusch forigis paĝon Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado (enhavis: '{{forigu tuj|Modulo:Portalo/dokumentado Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Modulo:Portalo}}') (vidi/malforigi)</nowiki> :Kaj ial kun la forigo de Modulo:Portalo/bildoj/k/dokumentado ankaŭ tute kontraŭvole forviŝiĝis la modulo Modulo:Portalo/bildoj/k mem. Estas bone kontroli ke la teknika eraro vere ne okazis du- aŭ plurfoje - sed bonŝance estis nur unika kazo. Malfari la forigon kompreneble estas neniu ajn problemo, se oni ekkonsciis kaj detektis la problemon. Tial koran dankon pro via atento kaj atentigo! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:25, 8 jan. 2025 (UTC) ::Dankon pro la rapida riparo. Nun {{Ŝ|Portalo Komputiko}} bone funkcias. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:31, 8 jan. 2025 (UTC) ==Kia kuracisto?== Saluton! Kiun nomon havas tiu kuracisto, kiu ne laboras en hospitalo, sed havas kuracejon kaj ne estas privata kuracisto? Se homo malsanas, kaj la afero ne estas urĝa aŭ ne estas akcidento, la homo iras al la kuracejo, kaze de febro vokas tiun kuraciston kaj akceptas lin en sia loĝejo. En Vp mi trovis nur unufoje "hejma kuracisto" sen ligilo. Nuna hungara esprimo estas háziorvos, sed mankas pri tio artikolo. Ĉu en aliaj lingvoj? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:06, 9 jan. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Goglo-tradukilo por traduko de la vorto háziorvos proponas la vorton "familia kuracisto", kiu aspektas tute taŭga propono. En Germanio kaj ŝajne en tuta okcidenta Eŭropo jes ekzistas la vorto "Hausarzt", laŭvorte "hejma kuracisto", fakte "kuracisto de ĝenerala medicino" aŭ "ĝenerala kuracisto" ([[d:Q6500773]]), sed apenaŭ plu ekzistas la servo ke kuracisto de ĝenerala medicino forlasus sian praktikejon kaj pene vizitus malsanan pacienton - eble ankoraŭ en tre malurbaj regionoj kaj se la kuracisto dum jardekoj konis la pacienton. Normalkaze ekzistas servo de emerĝencaj kuracistoj, la deĵoro alternas ĉiutage kaj estas tre malŝatata de la kuracistoj premataj al ĝi, de tuta regiono kiuj akompanate de ŝoforo vizitas dube krizajn pacientojn kiuj ŝajne ne tiom krize malsanas ke oni tuj transportus ilin al hospitalo, kaj tiam decidas kion fari. Do povas esti ke en vikipedio tute ne ekzistas la koncepto de "hejme vizitanta familia kuracisto", ĉar la servo tiom rariĝis (kvankam historie la servo pli oftis kaj jes bonus havi tekston pri la historia servo). La vorto "familia kuracisto"/"hejma kuracisto" (do kuracisto por ĉiuj anoj de la familio, sen specialiĝo) povas facile kompreniĝi sinonimo al "ĝenerala kuracisto", sed la vikidatuma koncepto [[d:Q6500773]] sendube celas kuraciston ne en hospitalo, kiu unuavice laboras en sia praktikejo - kien ja per [[ambulanco]] ankaŭ eblas transporti nemoveblajn maljunulojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:20, 9 jan. 2025 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == '''ATENTU:''' Mi ĝis almenaŭ fino de februaro ne havos tempon por pliaj finnaj temoj, tiel mi grupigis lastajn notojn en keston kaj petas ankaŭ eventualajn postajn notojn meti tien. Ekster la kesto mi senkomente forigos ilin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 17 jan. 2025 (UTC) <br/> {{teksto en skatolo - komenco|1=Pliaj finnaj temoj}} == Utö == [[Utö]] ne apartenas al [[Alando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] 04:00, 17 dec. 2024 (UTC) :Prave. La ruĝa punkto en la informkesta mapo bone montras tion. Tamen, via forbariĝo daŭre validas, kaj mi ne povas pravigi ne vidi tiom multajn redaktojn kiel hodiaŭ frumatene. Tial mi tamen devas fermi ankaŭ tiun kanalon, kaj devas alvoki vin ne tiom malferme kontribui per samaj temoj kiel ĉiam antaŭe, tiel ke ĉiu ajn kiu vidas la protokolon de "lastaj ŝanĝoj" tuj konjektos ke vi estas "la forbarito". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:43, 17 dec. 2024 (UTC) ::Kompreneble, per viaj antaŭaj agadoj kiuj sekvigis vian forbaron kaj via daŭra meto de finnlandocentraj temoj vi daŭre perfortos iun administranton aŭ individue revizii ĉiun vian redakteton, kio signifas ade kaj ade altiri la atenton de iu aliulo al la finnlandocentraj temoj, kvankam ankaŭ ekzistas aliaj prilaborendaj temoj - aŭ vi provokos ke iu kun malpli da [[stoikismo|stoika]] pacienco ol mi ĝenerale dum la lastaj monatoj tuj bloke forigos ĉiujn kontribuojn de ĉiu anonimulo kies redaktado supozigas ke estas malatento kaj neglekto de forbariteco. Tio povas esti iu alia inter la nun dek administrantoj, aŭ povas esti mi kiam mi simple ne havas tiom da tempo individue lukse revizii ĉiun vian paŝon. En tio unu redakto en unu monato aŭ en kvaronjaro ne estos granda problemo, sed longa listo de redaktoj el nur unu nokto estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:05, 17 dec. 2024 (UTC) El la artikolo [[svedlingvaj finnlandanoj]]: "Antaŭe el ili multaj apartenis al la reganta supra socia tavolo de Finnlando." Post tio estu teksto: Respondante la sveda estis tra multaj jardekoj la plej grava lingvo en la altkulturo kaj administro de Finnlando. Multaj finnlandaj areoj svediĝis lingve, ankaŭ iuj areoj, kiuj nun havas grandan finnparolantan plimulton – ankaŭ marborda reĝiono de Uusimaa svediĝis lingve kaj nur en la 20-a jarcento la areo lingve refinniĝis." == Forbaro == En Vikipedio, blokado NENIAM estas PUNO sed preventa rimedo. - sen subskribo, 28 dec. 2024 :Vi pravas, sed la homoj kiuj post multaj admonoj kaj portempaj forbaroj de nur izolitaj salutnomoj fine decidis tute forbloki vin, tute faris tion kun preventa motivo: simple la damaĝo estis tiom granda kaj la investenda laboro por ĉiam denove ripari la fuŝojn per iuj volontuloj iĝis tiom granda, kaj aliaj gravaj taskoj suferis pro labormanko, ke simple neniu plu pretis toleri la provokan ludon. Vi pravas demandi kiam eblos doni al vi tute novan ŝancon, ĉar ankaŭ plurjara kompleta forbaro devos iam finiĝi. Via bloko komenciĝis en somero 2023, kaj en somero kaj aŭtuno 2024 ankoraŭ estis multaj kontraŭregule plantitaj paĝoj de vi, kiuj kaŭzis multajn riparajn redaktojn per aliaj uzantoj. Ĉiuj misaj salutnomaj redaktoj de 2023 kiuj ne sekvigis globalan forbaron, sekvigis 3-jaran forbaron en la esperanta vikio, do ĝis printempo aŭ somero 2026. Tial fakte tiam estas la momento kiam eblas diskuti pri forpreno de la blokado. Sed eĉ kiam vi dumtempe plu provas malgraŭ la forbaro kontribui, atentu pri kvalito de la kontribuoj, do ne nur ne meti rasismajn vulgaraĵojn kaj provokaĵon, sed aldoni informkestojn, kategoriojn, bildojn, almenaŭ meti tri plenajn frazojn, tiam kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}}, se taŭgas ankaŭ meti eksterajn ligilojn kaj referencojn... Simple meti paĝetojn tiel ke ili havas ŝancon resti sen aldona prilaboro de aliulo... Mi komprenas ke vi sentas forbaron de 15 tagoj puno, despli forbaron de 15 monatoj. Sed ankoraŭ necesos kelkajn pluajn monatojn vivi kun la misa situacio, ĝis pluraj homoj konsentos ke eksperimente eblas forigi la preventan rimedon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:10, 28 dec. 2024 (UTC) == Plibonigita kalendro == Cxu en la artikolo [[plibonigita kalendaro]] estus bone menciita, ke temas pri nun vere malmulte konata afero ecx en Finnlando, kie gxi en 1845 peris grandan, strangan escepton? Mi legis multajn finnajn tekstojn pri historio de kalendaroj, sed nur en unu scion pri la plibonigita kalendaro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] 06:36, 31 dec. 2024 (UTC) == Lestadianismo == Via plej nova redakto en la artikolo [[lestadianismo]] estas erara. En la lestadianismo vere multaj fumas. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]] 11:57, 31 dec. 2024 (UTC) :> Vidu [[Diskuto:Lestadianismo#Lestadianismo kaj tabako?]].[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 11 jan. 2025 (UTC) == Hospitaloj en Finnlando == Mi dankas vin pri tio, ke vi aldonis bildon al la artikolo [[sansistemo en Finnlando]]. Mi diskutis interrete kun finna eksa menshospitalflegantino. Sxi diris, ke se mi ne prenas mensan helpon, oni POVAS finfine movigi min al mensmalsanulejo. Mi demandis, cxu al [[Malsanulejo de Malnova Vaasa]] [[Malsanulejo de Niuvanniemi]]. Sxi diris, ke sxi konsilas min por ke min oni ne devas movigi al Malnova Vaasa aux Niuvanniemi. Mi demandis, cxu estas eventuale, ke min oni devas movigi al unu el tiuj du. Sxi diris, ke tio ESTAS eventuale, se mi ne prenas menshelpon kaj tio peras, ke la mensproblemo grandigos do, ke gxin oni ne plu povos flegi en normala mensmalsanulejo. Lau sxi, mi estas pri mia menssaneco forte malsana. Mi rakontis al sxi pri Niuvanniemi. Sxi diris, ke mi NE DEVAS rakonti al sxi pri Mensmalsanulejo de Niuvanniemi, cxar sxi estas eksa mensfleganto kaj tiu mensmalsanulejo, kie sxi laboris, faris multe kunlaboron kun Niuvanniemi kaj sxi ankau diskutis kun kuracistoj, flegantoj kaj pacientoj de Niuvanniemi. Sxi diris al mi, post ke mi diris, ke mi povus viziti Niuvanniemin (mi volus vidi terurajn krimulojn), ke mi ne povas fari do, cxar la pordoj tie estas sxlositaj. Mi diris, ke al Centralmalsanulejo de Meza Finnlando kaj al Malsanulejo de Hatanpää (cxefa malsanulejo de la [[Universitata malsanulejo de Tampere]]) oni povas iri libere, sed sxi klarigis, ke en tiuj malsanulejoj oni ne flegas kolerigajn perfortajn krimulojn - la pacientoj ne estas dangxeraj kiel pacientoj de Niuvanniemi. Laux sxi, estas tute malsama afero renkonti tia homo ol renkonti pri mense normala homo, kiu por ekzemple trafika akcidento aŭ kancero estas malsanuleje. Mi demandis, cxu en Niuvanniemi estas esceptaj tagoj tiaj, ke oni povas libere viziti. Sxi respondis, ke kompreneble ne estas tiaj tagoj - Niuvanniemi estas pintprezice zorgata malsanulejo, kie pordoj estas sxlositaj kaj la sxlosilojn havas nur la personalo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 22:13, 3 jan. 2025 (UTC) :Cxu vi povus kiel kuracisto doni iujn komentojn? Lau [[Tuomo Grundström]] povus esti bone, ke vi diskutu kun mi. Cxu vi povus diskuti kun mi en Facebook? https://w w w . f a c e b o o k.c o m/profile.php?id=100013657266166 ::En Niuvanniemi estas tia regulo, ke membro de la personalo neniam sole iras al cxambro de paciento sed cxiam estas minimume du membroj de la personalo vizitante cxambron de paciento. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] 23:43, 3 jan. 2025 (UTC) :: Tuj forbarenda interalie pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Moldur&curid=136702&diff=8970834&oldid=8937445 ĉikanado]. '''Mi forte malrekomendas FejsBukon'''. Vi estas globale forbarita DO NE RAJTAS REDAKTI IUN VIKION DE WMF. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:19, 3 jan. 2025 (UTC) ::: Ho ve, mi estis horon ne ĉe la komputilo, kaj jam vi denove transpaŝis la regulojn: Tute mallonge nun - Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio: tial la 500-a forbaro ne eviteblas. {{farite}} Mi respondetos al vi morgaŭ sur mia diskutpaĝo, tute koncize (resumo: Facebook certe ne), nun mi tute ne havas tempon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:01, 4 jan. 2025 (UTC) ::::Jen mia noto al la demaninto: Mi jam donis al vi konsilojn, nome, ne ĉiam remaĉi la samajn fiksajn ideojn, sed preni tute novajn temojn, pensojn, ekzemple en Vikipedio nur skribi pri Sudameriko aŭ pri Oceanio. En la reto estas neniu baro kontraŭ tio, kaj volontula projekto kiel Vikipedio malferma al principe ĉiu (kiu ne antaŭe ekscese mispaŝis kaj tial estas forbarita) havas malaltan sojlon de kunlaboro kaj necesas nur bridi la proprajn provokajn impulsojn en la kapo. Sed la samo kompreneble ankaŭ validas por la "vera vivo", nur ke tie estas pli malfacile "rajti kunlabori" en iu metiejo. Certe mi ne diskutos kun vi per iu ajn kanalo. Mi ekinteresiĝis pri Vikipedio, ĉar mi volis iom havi malpezan ekvilibron al la psikiatraj tensioj, halucinoj kaj problemoj - sed nun estante administranto mi en la administra funkcio havas ofte tro da kontaktoj al psikiatraj tensioj kaj problemoj ... esti administranto bezonas senfinan paciencon, kaj senfina pacienco ofte interne mankas al mi. Sed tio ne estas via temo. Por vi, ŝajnas ke entute diskuti ne helpos, ĉar per multvorta babilado vi ne ŝanĝos viajn malvastan "pensan pejzaĝon". La ŝlosilo estas ekagi, per manoj, ekmovi, per sporto kaj fizika moviĝo ... Se vi daŭrigos kaŝe meti esperantlingvajn frazojn pri finnaj vilaĝoj aŭ luteranaj radikaluloj, vi ĉiam pli rapide nur vidos stop-ŝildon kaj ne interne kreskos. Se la stop-ŝildo ne venas tuj, tiam nur, ĉar mi kaj la aliaj 9 administrantoj ne sufiĉe zorge plenumas la tedan taskon daŭre patroli la paĝojn pri trolado. Vi nepre bezonas pli socie akcepteblan koncepton pri kiel vi forigas vian enuon. Mi ĝojus se tio eblus sen esti forŝlosita, en eksterhospitala helpa institucio. En Vikipedio, mi neniam iĝos via terapiisto, ĉiam tenos la malagrablan funkcion simple reforbari vin, kaj ĉiu alia uzanto same havos tiun malagrablan funkcion. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:54, 4 jan. 2025 (UTC) == Uuno Turhapuro == Ĉu en la artikolo pri la fikcia rolo [[Uuno Turhapuro]] oni povus rakonti, ke Uuno Turhapuro naskiĝis en 1946 kaj kreskis en sudfinna kamparo? Plejon el sia prenskreskula vivo li loĝis en Helsinko. Lia nomo Uuno estas elektita, ĉar ''uuno'' estas ankaŭ finna parollingva vorto, kiu signifas stultulon. [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] 22:15, 5 jan. 2025 (UTC) :Ne eblas rakonti tion sen konvinka kaj alirebla referenco, kiu pruvas ke la aserto veras: miaj retaj serĉoj nur informas ke la finna vorto "uuno" signifas "forno"n, kaj "naskiĝjaro" de fikcia rolo ankaŭ estas tre specifa fikcia informo, pri kiu mi same ne trovis konfirmon. Kio jes mankis en la e-lingva teksto, estas foto: kvankam multaj fotoj loke alŝutiĝis al la finna kaj angla vikipedioj kaj ne uzeblas en aliaj projektoj, tamen iuj ankaŭ estas en la vikimedia komunejo nun, libere uzeblaj, kaj unu el tiuj bone montras la vizaĝon de la fikciulo en televida programo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:43, 6 jan. 2025 (UTC) ::Kompreneble nenio ŝanĝiĝis en la regularo, do mi ankaŭ devas forbari la kanalon 46.132.76.230. Se vi vidas tiun ĉi noton, ankoraŭ atentu pri paĝo [[Diskuto:Kitee]]! Tamen daŭre mi rekomendas, ke vi ne tiom redaktu pri finnaj temoj, sed ekkonu por vi pliajn temojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:18, 6 jan. 2025 (UTC) == Johannes == Kial estas idiotisme diri Vihtori Torolainen? https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Johannes_Virolainen&diff=prev&oldid=8883156 En 2003 iu komencigis en la finna Vikipedio la artikolon Johannes Virolainen: "Johannes Virolainen (aux ludeme Vihannes Jorolainen [Legomo el Joro]) kreis la devigan svedan en finnlandaj lernejoj." Mia patro diris, ke ne estas bone komencigi artikolon pri grava mujltflanka politikisto kaj forta efikanto en multaj, multaj aferoj tiel je unu afero, kiun li faris (pli bone estus unue diri, ke li estis finna politikisto kaj en pli malfrua epoko de la artikoli mencii, ke unu el liaj multaj politikaj agoj estis krei la devigan bazlernejan svedan). Krome pacxjo diris, ke ne estas aferece tial tuj mencii kromnomon. Lau li, kiam li estis en popollernejo (kansakoulu, folkskola, https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola) la sxerco estis ordinara, kian oni uzis vere ofte, sed gxi ne estas bona en enciklopedia artikolo pri politikisto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 05:58, 10 jan. 2025 (UTC) Cxu mia patro pravis laux vi? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]] 06:06, 10 jan. 2025 (UTC)https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk Via patro tre pravis, kompreneble. Vi ne sukcesos ne ĉiam reveni al viaj samaj malnovaj ideoj, ĉu? Tio obsedo je malmultaj ideoj estas ĝuste tio kio limigas vian vivon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:09, 10 jan. 2025 (UTC) La komenco de la artikolo en 2003 inkludis krome aserton: "Ei itse osannut ruotsia" (ne mem sciia la svedan). Kompreneble tio ne povas pravi - Virolainen lernis en oppikoulu/läroverk (https://eo.wiktionary.org/wiki/oppikoulu, https://eo.wiktionary.org/wiki/l%C3%A4roverk) faris mezlernejfinan ekzamenon (https://eo.wiktionary.org/wiki/ylioppilaskirjoitukset, https://eo.wiktionary.org/wiki/studentexamen) kaj sxtudis en Universitato de Helsinko. Krome plu kiam li studis en Universitato de Helsinko, la pleja universitata instrulingvo en Finnlando estis plu la sveda, la Universitato de Helsinko estis lingve finnigita en 1937, do nur du jaroj pre la [[Vintra milito]]! Sed oni povas mencii lian kromnomon, kies celo ne normale estas moki. == Lestadianismo == Cxu en la artikolo [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] povus ekzisti ligilo al [[Universitata malsanulejo de Oulu]]? [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]] 16:42, 11 jan. 2025 (UTC) :Mi hodiaŭ vikipedie estas en centra Afriko kaj havas ĝuste tiom da tempo ke sufiĉas fini la 26 komencitajn paĝojn tie. Tial pri Finnlando mi nun ne havas tempon. Krome: mi ne vidus ligilon inter la temoj [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo]] kaj [[Universitata malsanulejo de Oulu]], kaj pri dua persona nomo de J. Virolainen: vikidatumoj kaj ĉiuj diverslingvaj vikiaj paĝoj kiujn mi vidis notas nur unu antaŭnomon. Tial necesus konvinki per bona ekstera referenco ke entute estus dua persona nomo, plej bone unue la finna, svedan, anglan kaj ankoraŭ unu tekston de "granda eŭropa lingvo", ekz. germanan aŭ francan, kaj se tie la fakto sendiskute akceptiĝos, tiam kun referenco sekvu la esperanta teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:15, 11 jan. 2025 (UTC) Mi demandis mian konatulon, konservativa luterana pastro, ke en la 19-a jarcento okazis, ke pastro neis, kiam gepatroj petis lin bapti ilian infanon pagananomulo, kiel ekzemple [[Seppo]] aux [[Ilmari]] kaj cxu la pastroj nuntempe fari do. Li respondis, ke li komprenas, ke en tiu tempo pastro do neis, sed nuntempe estas alia situacio - ne nuntempe oni volas doni tian nomon de sia infano cxar difinas kiel dio tian paganreligian figuron kaj tial ne nuntempe oni devas malapogi tiajn nomojn. Mia patro diris, ke dum en la 19-a jarcento estis en Finnlando iuj lokoj, kiuj oni servis kiel dion tiajn figurojn. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] :Kaj en ''Emil i Lönneberga'' estas tekstloko, kie pastro aranĝas ''kinkerit'' (mi ne scias pri tio svedan aux esperantan nomon, mi legis finnan tradukon), kies celo estis klarigi, kiom la popolo konas la aferojn pri la Biblio kaj luterana kristanismo. Pastro demandis bienan servistinon de hejmbieno de Emil, kiuj estis la du unuaj homoj, kaj la servistino diras: Tor kaj Freja. Kaj la farmmastrino (patrino de Emil) ruĝiĝis dolore, ĉar Tor kaj Freja estas figuroj, kiujn la skandinavoj pensis kiel la du unuaj homoj pre la kristanismo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287|2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] Kion mi Jaakko Leinonen faras tian, ke mi ne rajtus redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] 22:31, 19 jan. 2025 (UTC) Tia situacio simple ne ekzistas ie ajn en la mondo: -Membroj de la granda lingva plimulto de la lando estas devigitaj instrui etan minoritatan lingvon en elementa lernejo dum multaj jaroj, kiu en la cetero de la mondo estas parolata nur en la najbara lando trans la golfeto. -por povi frekventi mezlernejon aŭ profesian lernejon, ekzemple, oni devas pli lerni tiun lingvon -por povi studi en universitato aŭ alia supera eduka institucio, oni ankoraŭ devas pli lerni tiun lingvon -scio de tiu lingvo estas postulata por sennombraj postenoj, el kiuj la plimulto ne postulas ĝin - ekzistas tuta partio en la lando, kies sola celo de ekzistado estas konservi kaj plifortigi tiun ĉi sistemon (la sistemo multe plifortiĝis eĉ post kiam la sveda fariĝis deviga ankaŭ en la elementa lernejo; ekde tiam, la devigo etendiĝis de la elementa). lernejo kaj supera mezlernejo al multaj aliaj instruejoj, kaj la devigo estis malmoligita en la universitato) - tiu lobia partio estas subtenata de nur ĉirkaŭ kvar procentoj de la loĝantaro, kaj tamen ĝi havas preskaŭ la tutan lingvan politikan potencon de la lando. -- aldonis sen subskribo je la dato 12:53, 23 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.194.78 La informoj pri la plibonigita kalendaro venas de tiu libro: https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/7c1805a7-8bd7-4ea3-a502-5439ce4f785f/content Interesa informo en tiu libro estas ankaŭ, ke la sveda kaj finna kalendaroj havis vetermarkojn. Komence oni provis ekscii la estontan veteron el la steloj sammaniere kiel horoskopaj informoj, sed poste oni elpensis pli ruzan, pli facilan manieron. La fazoj de la luno ripetas proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Estis argumentite ke, simile, la vetero ripetiĝus proksimume la saman ĉiujn dek naŭ jarojn. Veterdatenoj komencis esti registritaj en almanakoj antaŭ 19 jaroj. De jaro al jaro kaj de jardeko al jardeko, la almanako ripetis la veteron de Upsalo kaj, poste en Finnlando, Turku kaj Helsinko antaŭ dek naŭ jaroj. En Finnlando, la praktiko finiĝis kun la 1886-datita almanako. La jaro 1867 estis terura jaro de malsato en Finnlando. Nur kelkaj el la plej pozitivaj veterdatenoj de 1867 estis kolektitaj por la almanako de 1886, kaj ni trafis la najlon sur la kapon, ke 1886 estis varma jaro en Finnlando. Greno estis bone akirita, tute male al antaŭ 19 jaroj. Sed la finnaj almanakoj post tiu jaro ne plu havas vetermarkojn presitajn sur ili. Kiam en la 1960-aj jaroj oni komencis plani unuigon de la popollernejo, la ''keskikoulu'' kaj la ''kansalaiskoulu'' estis klare, ke oni devis ekuzi absolutan devon lerni almenaŭ unu fremdan lingvon, devon, kia ekzemple en Svedio jam estis. La ĉiuj lernejreformaj komitatoj rekomendis, ke aŭtomate deviga fremda lingvo en ''peruskoulu'' estu en la finnlingvaj lernejoj nur la angla kaj en la svedlingvaj lernejoj nur la finna kaj en la finnlingvaj estu libervola instruo de la sveda kaj en la svedlingvaj libervola instruo de la angla, '''sed cxar por komencigi ''lukion'' post la ''peruskoulu'', oni devus scii la svedan, la plano havis tian problemon, ke la finnlingvaj lernejoj en '''peruskoulu''' jarojn pre la fino de tiu lernejo devus decidi, cxu ili provos iri al ''lukio''.''' Kvankam la granda plejo el la spertuloj la devigan svedan en la finnlingvaj lernejoj ''peruskoulu'', la parlamento printempe 1968 akceptis la leĝon pri la fundamentoj de la nova lerneja sistemo tiel, ke iĝis devo lerni en ''peruskoulu'' du fremdajn lingvojn, el kiuj unu devas esti la alia enlanda lingvo. En tio efikis krom la Sveda Popola Partio [[Johannes Virolainen]], kiu forte kredis, ke la deviga sveda peras, ke Svedio helpas Finnlandon. Oni ekuzis la novan lernejan sistemon iom post iom en diversaj partoj de la lando en 1972–1977. aldonis sen subskribo je la dato 09:39, 30 jan. 2025 la IP-adreso 193.210.200.226 :Ankoraŭfoje: Bonvolu ĉiam subskribi viajn notojn per <nowiki>~~~~</nowiki>, aldoni ĝin en la kesto (mi ĉiukaze tute same vidos ĝin kaj ĉiukaze ne havos tempon baldaŭ legi kaj reagi), ne ekstere de ĝi, kaj tiam aldone vi devos alkutimiĝi ke mia respondo venos nur post iom da semajnoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 23 jan. 2025 (UTC) == Hieraŭ == Hieraŭ denove deklaris la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]] novan postulon: la deviga sveda devas komenci jam pre la antauxlernejo (https://yle.fi/a/74-20141342). Oni menciu tion en la artikolo [[sveda lingvo en Finnlando]]. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 10:17, 5 feb. 2025 (UTC) Templinio: *Antaŭ la transiro al la baza lerneja sistemo, kiu okazis inter 1972 kaj 1977: la sveda estis deviga en la lernejo oppikoulu/läroverk sed ne en la lernejo kansaskoulu/folkskola (ĝi estis sesjara bazlernejo, sed tiuj, kiuj iris al la lernejo oppikoulu/läroverk estis kutime nur kvar/aŭ kvin jarojn en la lernejo kansaskoulu) *bazlerneja reformo 1972-1977: ĉiuj devas lerni la svedan almenaŭ tri jarojn *1978: estas aldonita deviga sveda lernado en la universitato *1980-aj jaroj: deviga sveda komencas validi por ĉiuj faklernejoj kaj komercaj lernejoj *1987: deviga sveda fina ekzameno estas aldonita al ĉiuj universitataj diplomoj *2016: La sveda estas deviga en la unua parto de bazlernejo (finna bazlernejo konsistas el du partoj) *2024: la deviga sveda en la sepa klaso de la bazlernejo pliiĝas, kaj la svedlingva prezidento de la respubliko (lia familia radiko estas en la svedlingva Ostrobotnio) postulas la devigan svedan en la elementa lernejo jam por la unua klaso kaj rakontas, ke li kaj lia edzino ne parolas la finnan al siaj infanoj. *2025: La Sveda Popola Partio de Finnlando komencas postuli devigan Svedion por infanoj sub lerneja aĝo. :Fonto? TP ::https://www.youtube.com/watch?v=0JWrqpRD3mw "deviga sveda ne malpliiĝos - la Sveda Popola Partio de Finnlando (RKP/SFP) volas, ke oni instruu la svedan jam en infanĝardenoj" ::https://antonkumpulainen.kokoomus.net/blogi/paivakotiin-pakkoruotsia/ [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] 20:54, 27 feb. 2025 (UTC) Vi demandis, ĉu [[Johannes Virolainen]] havis nun unu antauxnomon. Supozeble. [[Otavan iso tietosanakirja]] ne mencias pri li aliajn antaŭnomojn ol Johannes. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] 13:19, 5 feb. 2025 (UTC) :Bone, sed estas kiel kutime: Laŭ la reguloj de forbariĝo ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Tial mi devas forbari vin ankaŭ nun. Pli bonas eĉ fari kiel vi truke faris antaŭe, nome (mis)uzi nacilingvan vikipedian personan diskutpaĝon de mi, notante al mi, se vi tie ne estas globale forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:27, 5 feb. 2025 (UTC) ::Surbaze de aliaj fontoj, Johannes Virolainen nur havis unu antaŭnomon. Mi demandis sur la diskutpaĝo de la finna vikipedia artikolo Jukka Kuoppamäki, ĉu li havas aliajn antaŭnomojn ol Jukka. Iu skribis, ke li scivolis la samon, li provis ekscii el multnombraj fontoj kaj neniam legis alian nomon ol Jukka kiel antaŭnomon de la menciita Kuoppamäki, sed li ne havas certan fonton pri tio, ke ne ekzistas aliaj antaŭnomoj. La Finna Ortodoksa Eklezio rekomendas doni al la infano nur unu antaŭnomon. Ĉar Johannes Virolainen havis nur unu antaŭnomon kaj li estis el Orienta Finnlando, venis al mi en la kapon ĉu Virolainen estas ortodoksa. mi demandis mian patron. Li diris, ke Virolainen certe ne estis ortodoksa, ĉar dum la tempo, kiam li estis ĉe la pinto de la finna politiko, nur luteranoj havis praktike ŝancon atingi tien. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745|2001:999:580:836C:6EDF:AF67:7771:F745]] == Korhonen kaj Alivaltiosihteeri == En la informo de la finna Vikipedio mi demandis: cxu la oficio subsxtatsekretario (finne ''alivaltiosihteeri'') estas nomita laux la muzikgrupo [[Alivaltiosihteeri]], cxu la muzika grupo estas nomita lau la oficio aux cxu la nomoj igxis aparte. Iu respondis: La oficio estis unue. Ekzemple Keijo Korhonen estis en la 1970-aj jaroj subsxtatsekretario, la muzika grupo estas fondita 1985. Do, versxajne la grupo elektis sian nomon laux la oficio. Subsxtatsekretario ankaux ne estas nur finnlanda oficio sed gxi ekzistas en multaj landoj. Cxu en la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povu rakonti, ke li estis subsxtatsekretario, finne ''alivaltiosihteeri'' jam pre la fondo de la samnoma muzika grupo? Laux mia patrino Satu Leinonen la ideo de la nomo de ''Alivaltiosihteeri'' estas kontrauxdiro inter la grupo kaj la oficio: subsxtatsekretario estas valora sxtata oficio, kie devonias esti afereca: oni devas fari sian oficiajn taksojn zorgeme fari siajn oficiajn taskojn, onia vizagxo devas esti normalesprime, oni devas paroli aferece ktp. - kiam tia tute klauxna grupo, kiu radie kaj iam ankaux televide parolas malkvalitajn sxercojn, strange ridetas en gazetaj bildoj, estas nomita laux la oficio subsxtatsekretario, tio peras kontrauxdiron, kiu faras la nomon amuza. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.240|193.210.204.240]] 15:16, 13 feb. 2025 (UTC) En la artikolo [[Keijo Korhonen]] oni povus koncize resumi kiujn ŝtatajn postenojn le havis antaŭ ol iĝi ministro en 1976, sed nepre sen aludo aŭ ligilo al la malserioza grupo, kiu tute ne rilatas al la politika agado de Korhonen. Pli grava, aparte en internacia esperanta konteksto, laŭ mi estus lia opozicio al EU. Mi nun aldonetis 6 frazojn al lia artikolo kaj aludis al tiu opozicio. La malserioza grupo rajtas teni sian artikolon, kvankam ĝi estas klaŭna, sed ĝi ne ligiĝu el paĝoj kiuj nur hazarde havas iun komunan vorton. Imagu se iu nur enlande konata grupo elektus al sia la nomon "La finnoj". Tiam ankaŭ rajtus esti teksto pri ili, se ili faris iun eksterordinaran, ekzemple venkis en nacia kantokonkurso, sed oni neniel aldonus ligilojn al tiu paĝo el ĉiu paĝo en kiu iel temas pri finnino aŭ finno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 13 feb. 2025 (UTC) == Kameruno == Vi krikis min, Jaakko Leinonen-on, pri tio, ke mi skribas do unuflanke pri mia lando. Nun mi skribas pri Afriko. Cxu tio estas bone? [[Kimmo Kiljunen]] skribis, ke [[Kameruno]] estas escepta tiel, ke neniu lingvo estas tia, ke la plejo komprenus la lingvon. Mi skribis tion en la finnlingva Vikipedio en la artikolo Kameruno, sed cxar mi estas do multe vikie malamata, oni forigus la scion. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] 15:30, 15 feb. 2025 (UTC) :Estus bone je nova IP-adreso ekverki tekstojn pri regionoj, grandaj urboj, ankaŭ grandaj riveroj kaj lagoj de Kameruno. Sobre, sen ridindigo aŭ obsceno, kio necesigus ankaŭ tie forigi paĝojn kaj forbari la novan IP-adreson. Sed mi en la pasintaj du tagoj ankoraŭ ne vidis iun ajn novan tekston pri Kameruno. Vi ne devus en mia diskutpaĝo fanfaroni kiujn paĝojn vi kreis, ĉar tio jam detruus la anonimecon, sed vi povus foje atentigi "jen, tiun kaj tiun tekston pri Kameruno faris iu ajn anonimulo. Estas bona teksto, ĉu ne? Mi ĝojas ke la paĝoj pri Kameruno iom post iom atingos similan kvanton kiel tiuj pri Finnlando."... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:11, 16 feb. 2025 (UTC) == Kalvulo == [[Joseph Boakai]]. Cxu en la artikolo oni povus mencii, ke temas pri kalvulo? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221|193.210.194.221]] 15:37, 1 mar. 2025 (UTC) :Nepre ne, ĉar tre gravas ne memorigi pri malnovaj nervaj obsedaj redaktoj, kiuj poste gvidis al forbaro. Multe pli saĝe estas simple ligi novan tekston al vikidatumoj, meti informkeston kaj tuj brilas sur la paĝo granda portreto kun polurita kalva kapo. La bildo donas plenan informon, ĉiu aldona komento estus troa kaj stranga. Sed mi demandas min ĉu vi komprenas la ludon: vi daŭre estas blokita, kaj ni devas forbari ĉiun konton kiu videble identigas vin. Tial petoladoj pri kalveco kaj despli novaj salutnomoj kiaj "Kalvkapo" ne donas alternativon ol forbari la anonimajn kaj ankaŭ salutnomajn kontojn. Paĝo pri nova prezidanto de Liberio estis bona ideo. Sed vi ĝis nun '''neniam''' sukcesis '''ne''' tuj malkaŝi vian identecon... Ne devus esti tiom komplike ne tuj devigi min forbari vin la 572-an fojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 1 mar. 2025 (UTC) :: [[:m:Special:CentralAuth/Kalvkapo|Kalvkapo]] eble esta forbarenda porĉiam kaj globale. Neniu alia iam povus uzi la konton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:15, 4 mar. 2025 (UTC) :::Mi havas nenion kontraŭ eterna forbaro de salutnomo ĉi tie. Globala forbaro ne nepre interesas min: Ĉu iu homo uzas esperantan nomon en la finna aŭ estona vikipedioj, kie mi kaj aliaj esperantistoj apenaŭ estas, fakte ne tuŝas min. Estus aliel se en la salutnomo estus rekta ofendo, mi tute ne volas doni ekzemplojn por ne doni al malĝustaj homoj malĝustajn ideojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:08, 4 mar. 2025 (UTC) {{farite}} forbarita ne nur portempe, sed porĉiame ĉi tie [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 01:11, 4 mar. 2025 (UTC) :::: La konto estas globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) == 3-a de aprilo == En la finna Vikipedio al la artikolo pri [[Pertti Torstila]] mi aldonis mencion, ke kvankam li estis subsxtatsekretario, li ne apartenis al [[Alivaltiosihteeri]]. Iu per komputilo de finna eksterafereca ministrejo forigis la mencion. Cxu tio estis bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] 15:22, 3 apr. 2025 (UTC) :Vi scias, ke mi ne kompetentas kaj ne aktivas en la finna vikipedio, eĉ ne parolas la lingvon. Do la demando estas ekster mia agado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:35, 3 apr. 2025 (UTC) ::Krome vi daŭre konscias ke vi ankoraŭ ne rajtas kontribui al la e-lingva vikipedio, ĉar daŭre forbariĝis. Mi do alvokas vin ĉesi fari novajn redaktojn kaj ankaŭ devas forbari tiun ĉi IP-adreson. {{teksto en skatolo - fino}} <br/> [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]] estas forbarenda por 6 monatoj. ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 firedakto]) [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 11 jan. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}} por 1 jaro: pli malpli ĉiuj subkanaloj jam estis forbaritaj pli mallongan tempon ĝis 2022, tiam ĉio forbariĝis de somero 2023 ĝis somero 2024, ekde tiam denove liberis, kaj la misuzado daŭras. Tamen mi ne vidas firedakton en la [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bertilo_Wennergren&diff=prev&oldid=6586332 noto citita de vi], sed en multaj aliaj lokoj jes, tial la propono tute sencas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 17 jan. 2025 (UTC) :: Estas farendaĵo ĉe [[MediaWiki-Diskuto:Common.css]], kaj '''LTA Pakkoruotsi''' ĉesu ŝteli tempon de Thomas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:19, 17 jan. 2025 (UTC) ::: [[Vikipedio:Lingva_angulo#Landnomoj|firedakto aŭ ne]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:15, 18 jan. 2025 (UTC) :::: Nu ja, ke nesperta novulo ŝanĝas landonomon, ĉar li/ŝi vidis antaŭe alian landoformon, okazas pli ofte. Tio estas sama malobeo kontraŭ la regularo kiom ekzemple fari novan tekston de 2 frazoj, sen informkesto kaj sen ekstera ligilo, kaj ne signi la frazon kiel {{ŝ|ĝermeto}} aŭ almenaŭ kiel {{ŝ|ĝermo}}. Pli problemaj laŭ mi estis la stultaj redaktoj de la IP-adreso [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Urho_Kekkonen&diff=prev&oldid=7476676 ĉi tie] aŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Spede_Pasanen&diff=prev&oldid=7494464 ĉi tie], malgrandaj sed ĝenaj, kvankam ankaŭ pri ili mi dirus ke la forta vorto "firedakto" estus tro drasta, sed estas "misaj redaktoj": ĉiukaze ili estis nervaj kaj provokaj agoj, kiujn ĉiam denove malfari ligas laborkapaciton. Ĉiukaze la uzanto per tiu [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|IP-adresobloko povis multe malbonigi vikipediajn paĝojn inter aprilo 2019 kaj fino de aprilo 2022]], antaŭ ol ĝi unuafoje forblokiĝis, kaj post la unua forbaro de nur unu monato la malhelpa redaktado gaje daŭriĝis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:40, 18 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributor! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> == Anfrage einer Filemoverin == Guten Morgen @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bitte entschuldige wenn ich dir einfach so auf die Diskussionsseite schreibe und da du auf deiner Userseite scheibst auch Deutsch sprichst, tu ich es gleich damit. Ich habe bemerkt, dass du ein paar Beiträge von mir gesichtet hast und so habe ich bemerkt, dass du hier Admin bist. Nun denn, ich bin hier eigentlich nur tätig als Dateiverschieberin auf Commons und oft ersetze ich die neuen Dateinamen manuell. Manchmal ersetze ich auch ältere jpg/png/gif durch bessere svg Vektor-Grafiken. Tatsächlich verstehe ich kein Esperanto und nehme deswegen auch keine anderen Textverbesserungen vor, dies obliegt den Autoren der hiesigen Sprachversion. Ich tausche eigentlich nur Bilddateinamen aus, sprich gleiches mit gleichem. Hierzu eine Frage? Willst du mich nicht in die Benutzergruppe autoreview hochstufen? Somit könntet ihr künftig auf ein Sichten meiner Beiträge verzichten. Bitte schaue dir in diesem Zusammenhang [[Specialaĵo:Centra aŭtentigo/Ziv|mein Benutzerkonto]] an, ich denke dies sollte dir bestätigen, dass ich vertrauenswürdig genug bin. Selbstverständlich darf diese Anfrage auch abgelehnt werden und auch zuerst mit anderen Adminkollegen besprochen werden. Mit liebsten Grüssen aus der Schweiz; [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 08:33, 28 jan. 2025 (UTC) :Nein, die Anfrage macht Sinn, für alle Beteiligten, und muss nicht extra mit anderen Adminkollegen abgesprochen werden. Es gibt im Interface hier gar keine explizite Option "autoreview", nur die Optionen "autochecked user" und "confirmed user", d.h. "Passiver Sichter" und "Bestätigter Benutzer". Vom Sinn her müsste die Funktion "autochecked user" / "Passiver Sichter" hier passen. Die habe ich dir gerade gegeben. Dein bisheriges [[Specialaĵo:Kontribuoj/Ziv|Benutzerkonto]] zeigt tatsächlich hochgradig, dass du vertrauenswürdig bist. Ich verlasse mich darauf, dass du auch weiterhin keine anderen Textverbesserungen vornimmt, die du nur errätst - dafür reicht mir dein Ehrenwort. Und es ist eigentlich etwas traurig, dass Wikimedia Commons mehr und mehr straight auf us-amerikanisch umgestellt wird - ich habe prinzipiell keinerlei Problem damit, wenn Wappenbilder eines Landes (oder Kantons) auch einheitlich das Wort "Wappen" oder "blason" oder "stemma" oder "herbas" oder "gerb" oder so weiter enthalten, es muss nur einheitlich sein, aber auf litauisch oder italienisch oder finnisch oder deutsch macht eine Abkürzung C. O. A. überhaupt keinerlei Sinn. Aber mir ist klar, dass das nicht dein kultureller Kreuzzug ist - wenn ein Bild schon umbenannt ist, dann muss man es natürlich überall umbenennen... Also, weiterhin gutes Schaffen. Liebi Grüess in di Schwyz, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 09:45, 28 jan. 2025 (UTC) ::Hallo Thomas, meinen besten Dank fürs Bestätigen. ::Zu den Wappenbildern gibt es wohl folgendes zu sagen: Gerade bei den Grafiken für den DACH-Raum herrscht da eine gewisse Unheinheitlichkeit in der Namensgebung. Es ist gerade der eine Ersteller dabei, der viele Wappenbilder gemacht hat, seine Werke auf DEU XXXX COA umzustellen. Selbiges ist aber auch bei den österreicher Wappen und den schweizer Wappen anzutreffen. Es ist also gut möglich dass in diesem Sinne noch mehr Änderungen passieren werden, da doch eine gewisse Harmonisierung sein sollte. Liebste Grüsse zurück, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 10:58, 28 jan. 2025 (UTC) :::Klar ist eine Einheitlichkeit wichtig und praktisch, und klar wird es schwierig sein sich auf eine Norm zu einigen, die prinzipiell auch gut "DEU Name Wappen" heißen könnte, "LIT Name herbas" usw. Für Amerikaner würde es vermutlich in der Schweiz und in Belgien schon schwierig werden (wobei man die auch etwas herausfordern kann, ein Wort pro anderer Weltsprache zu lernen, kann jeder schaffen), aber ich denke auch die letzeburgisch- und deutschsprachigen Wikipedianer in Luxemburg könnten mit "LUX Name blason" mindestens genauso zurechtkommen wie mit einem "LUX Name CoA" oder "LUX Name COA", weil Englisch dort überhaupt keine Landessprache ist. Aber natürlich würde ich es einem Ersteller auch nicht verübeln, wenn er seine eigens gemachten vielen Wappenbilder auf us-amerkanisch umstellt; es sieht nur kulturell etwas unglücklich aus. Und klar ist sowieso, dass du daran keinen Anteil hast, sondern nur aufräumst. Danke nochmal dafür. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 28 jan. 2025 (UTC) ::::Hallo @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]. ::::Ich mal wieder. Statt ein neues Thema aufzumachen, wärme ich einfach dieses hier nochmals auf. Mir sind so einige Artikel mit austehenden Sichtungen aufgefallen. Sie alle haben etwas mit Berner Gemeinden und Distrikten zu tun. Seit 2024 wurden da viele neue Wappen auf Commons hochgeladen, die jene zuvor verwendeten Dateien ersetzten und wie ich sehe wurden ausser Dateinamenaustausch an den Artikeln auch nichts weiter gross verändert. Um die Artikel zu finden, geh einfach meine Beiträge durch. Ich würds ja sichten, kann ich aber nicht, überlasse dir aber sehr gerne diesen Job. Liebste Grüsse, [[Uzanto:Ziv|Ziv]] ([[Uzanto-Diskuto:Ziv|diskuto]]) 23:02, 18 jun. 2025 (UTC) == Ŝablono {{ŝ|/Arbo kun bildoj}} == Dankon ke vi forigis la ŝablonon {{ŝ|/Arbo kun bildoj}}. Ĝi estis misa kreado dum mi celis {{ŝ|Zamenhof/Arbo kun bildoj}} [[Uzanto:Agloforto|Agloforto]] ([[Uzanto-Diskuto:Agloforto|diskuto]]) 08:51, 29 jan. 2025 (UTC) :{{re|Agloforto}} Nedankinde. Mi malofte kontrolas ne-plu-uzatajan ŝablonojn, hieraŭ estis escepta duonhoro. Se vi hazarde ankoraŭ trovas tian eksan ŝablonon de vi, kiun vi kaj neniu plu bezonas, vi scias ke vi povas helpi la malpezigon de vikipedio, aldonante ŝablonon {{ŝ|forigu|ne plu bezonata. Dankon, la origina alŝutinto Agloforto (diskuto) dato}} al la eksa kreaĵo. Kompreneble, tio ne estas skoldo, kaj mi scias ke vi perfekte scias pri la ŝablono "forigu", sed simple vi konscias ke la malmultaj nunaj admin'oj simple ne trovas tiajn ne-plu-uzatajan ŝablonojn kaj tial ili ankoraŭ kuŝas polviĝante dum monatoj, jaroj kaj jardekoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 29 jan. 2025 (UTC) == [[Lajos Szakolczay]] == Eble mi ne rememoris pri ĉiuj viaj demandoj. Jen: Laŭ helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo (is). Nuntempon mi uzas nur en la enkonduka frazo, post morto en la artikolo ŝanĝiĝos nur la enkonduka frazo jam en paseo. Evidente se mi skribas pri mi: mi naskiĝis, mi lernis ktp, sed mi ankoraŭ vivas. Same [[Laura Faragó]]. Ankaŭ ŝi vivas, se vi scivolemas, klaku al Laura Faragó, tial ĝi bluas. Bedaŭrinde ne nur la miaj artikoloj, sed ankaŭ miaj fontoj estas mankhavaj, ofte mankas informoj pri tio, sed kion mi scias, tion mi skribas. La pseŭdonimoj estis kapricaj, komprenu tiel, ke dum sia vivo li havis tiujn nomojn. Ĉu? --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 13:32, 30 jan. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Ho, se la helpilo de biografioj skribas, ke ĉiuj frazoj estu en paseo, tiam tio estas drasta eraro: en paseo estu nur tio kio klare estas en finita pasinteco, tiu por romano, gazetartikolo kaj ĉiu alia teksto same validas kiel por biografio. Vi aludas pri la paĝo [[Vikipedio:Gvidilo por biografioj]], ĉu? Mi neniam ĝis nun vidis aŭ eĉ tralegis ĝin. Sed se tie estas klara priskribo aŭ nur forta rekomendo ke "en biografioj ĉiuj frazoj estu en paseo", tiam tio estus ŝanĝenda, ĉar tiom simple ne estas. Mi nun legetis la tekston, sed ankoraŭ ne trovis la indikon al kiu vi referencas. Ĉu vi povas helpi kaj indiki ĝin al mi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:46, 30 jan. 2025 (UTC) :Antaŭ 15 jaroj mi legis ĝin, do mi jam ne povas reciti ĝin. Plej simple estus, se vi farus en la artikolo Lajos Szakolczay la necesajn riparojn, poste mi vidos la diferencojn. Tamen mi aldonas, ke tiu vivanta homo iom poste mortos, pli poste estas riparinda la mortotago kaj aliaj datenoj. Laŭ la nuna stato post morto de Szakolczay nur la enkonduka frazo estas riparinda. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:35, 31 jan. 2025 (UTC) ::{{re|Crosstor}} Mi tute konsentas, ke ĉiu vivanta homo <s>iom</s> iam poste mortos. Sed tamen oni ne verku biografion en la stilo ke la homo jam delonge mortis dum tiu fakte ankoraŭ tute vivas, nur por ŝpari al ni vikipedian tekstoadapton poste! Fakte ĉe ĵusmortintaj homoj la vikipedia aldono de mortodato kaj en tiu redakto ankaŭ la postmorta ŝanĝo de -as-formoj al -is-formoj relative ofte bone funkcias laŭ mia impreso. Aliflanke mi ankaŭ foje renkontas paĝojn pri Esperanto-eventoj laŭ la stilo ''"la asocio planas tre grandan kongreson kiu okazos iam en 2011 kaj invitiĝos multaj kongresanoj"''. Tio kompreneble ankaŭ nur estas signo, ke oni plene forgesis la paĝon kaj nur tial neniu rimarkis ke jam antaŭ pli ol jardeko la jaro 2011 pasis. Tiaj paneoj bedaŭrindas, sed estas nur indiko ke ni havas pli da paĝoj ol da aktivaj kunlaborantoj... Sed estus bone ankoraŭ retrovi la misgvidan konsilon kiun vi vidis antaŭ 15 jaroj kaj tamen ĝustigi ĝin, por ke ĝi ne misgvidu novajn aktivulojn kiuj vidos ĝin nur nun aŭ dum la sekvaj monatoj kaj jaroj !!! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:17, 31 jan. 2025 (UTC) :::Do ĉe [[Lajos Szakolczay]]: ĉio pri kio ni ne havas informon ke la fakto ne plu ĝustas estas en -as-formo: Lia edzino "estas" Laura Faragó, ĉar ambaŭ ankoraŭ vivas kaj ni ne havas informon kun referenco ke ili divorcis. Kaj tiel plu... mi faros la adaptojn en tiu paĝo, kaj vi sendube jam tutklare komprenas la ideon. Mi petus vin nur plu reserĉi la malnovan konsilon de antaŭ 15 jaroj - ja povas ankaŭ esti ke iu jam delonge, eble antaŭ 14 jaroj, ĝustigis la indikon kaj tial ĝi ne plu videblas. Tio jam solvus la problemon. Sed tiel simple ne nepre estas - estus tamen bone rekontroli... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:23, 31 jan. 2025 (UTC) ::::CETERE: Mi ĵus vidis ke ni ŝajne ne havas esperantan tekston pri la Hungara Arta Akademio, la ''Magyar Művészeti Akadémia'' [[d:Q1162109]], sed serĉante mi ĵus tuj vidis tridek biografiajn paĝojn en kiuj menciiĝas la nomo (tie mi ĉesis nombri, estas ankoraŭ pliaj). Do krei tekston pri ĝi estos bona ŝanco tuj ligi 30, 40 aŭ pli da biografioj al ĝi kaj tuj ne havi orfan paĝon. Mi sincere rekomendus al vi kreadon de tiu paĝo - ĝi laŭ mi estos pli centra temo ol trovi unu plian artiston (..., vilaĝan kirkon aŭ lagon...), pri kiu neniu ĝis nun ekhavis ideon fari vikipedian paĝon - kvankam mi neniel volas moketi paĝojn pri lagoj pri kiuj neniu alia jam verkis tekston: al mi ankaŭ la teksto pri la [[banlago de Gyömrő]] aspektas tute simpatia! Sed tiu pri la arta akademio estus ankoraŭ pli bezonata... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 31 jan. 2025 (UTC) == Ōamiŝirasato == Vi lastatempe movis paĝon al <big>[[Ōamiŝirasato]]</big>. Mi kontraŭas tiun miksaĵon de esperantigo kaj transskribo. Ĉu estas fontoj pri tiu "vorto"? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:46, 10 feb. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} La latinliterigo tute ne estas esperanta vorto (ke ĝi finiĝas per sono "o" estas plena hazardo), sed estas 100-procenta transskribo de la japana vorto 大網白里 (aŭ kun aldono de fina 市=ŝi=urbo, 大網白里市, Ōamiŝirasato-ŝi, samkiel la anglalingva [[transliterigo Hepburn]] Ōamishirasato-shi aŭ Ōami-Shirasato-shi estas anglalingva transskribo. Mi konsentas ke estas grave mencii ambaŭ transliterigojn, ankaŭ la fremdlingvan anglalingvan variaĵon kaj mencias ankaŭ la fremdlingvan transliterigo en la unua frazo, sed kiel '''titolo''' de esperantlingva teksto pri japana urbo laŭ mi usonangla transskribo estus tre stranga (samkiel franclingva, litova, estona aŭ esperanta transskribo en angla teksto pri Japanio, kvankam ĉi-tie eĉ ne aperas vere mal-esperantaj literoj Y W Q X sed ankaŭ ankaŭ la literoparoj "sh" aŭ "ch" en Esperanto sonas alie ol en la angla). Kial la angla lingvo rilatas al esperantlingva teksto pri japana urbo? Tiam eĉ titolo [[大網白里市]] pli logikus (tiel ni farus se estus mezgranda sveda urbo kiel [[Växjö]], kiu tute ne bezonas latinliterigon - ni lasus la urbonomon senŝanĝe en nacilingva formo). Tamen en la esperanta vikipedio kaj ankaŭ ĝenerale en esperantaj tekstoj tekstaj titoloj kiel [[Växjö]] akceptiĝas senprobleme, sed titoloj [[大網白里市]] ne akceptiĝas. Kaj tio estas senca. Ne nur ke por averaĝa esperantisto (kiel mi kaj vi) latinliterigon multe pli facilas rekoni ol japanlingvan nomon en ĉinaj karaktroj, sed ankaŭ tute praktike mi aŭ vi povas nur bloke enkopii tian nomon en ĉinaj karaktroj, ne povus (aŭ estus eksterproporcie pene) krei ĝin per mia aŭ via latinlingva komputila klavaro. La germana aŭ sveda vikipedio ne havas skrupulojn uzi la anglalingvan transliterigon Hepburn, ĉar ni denaskaj ĝermanlingvanoj estas grandaj aliancanoj en la nordatlantika kultura unuo de la angla lingvo, sed Esperanto ne estas la germana aŭ sveda lingvoj. ::Mi ĵus ankoraŭ sukcesis savi mian antaŭan [[Diskuto:Ōamiŝirasato|diskutpaĝan noton]], sed krome jam ekde kvaronhoro havas grandajn komputilajn problemojn, ke mia komputila muso preskaŭ tute ne reagas - mi jam dufoje reŝaltis la komputilon, kaj neniu plibonigo. Tial mi nun malŝaltos la komputilon kaj lasos ĝin ripozi dum la nokto. Espereble morgaŭ, post freŝa reenŝalto, denove ĉio estos en ordo... aŭ mi devos aĉeti novan komputilan muson kaj esperi ke tio helpos... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 10 feb. 2025 (UTC) == Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj == Kial vi totale kaj poreterne protektis la preskaŭ neuzatan ŝablonon [[Ŝablono:Novaj Federaciaj Landoj]]? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:10, 4 mar. 2025 (UTC) Tute ne "totale", 13 administrantoj povas ĉiam manipuli ĝin, kaj "poreterne" ankaŭ sonas drame - mi protektis la ŝablonon sen antaŭfiksita findato. La faktan priskribon mi notis en la diskutpaĝo: '' «[[:dosiero:Novaj Federaciaj Landoj.png]] bezonatas, por la ŝablono {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}} kaj por la teksto [[Novaj Federaciaj Landoj]]. Iu uzanto senpense anstataŭigis la PNG dosieron al alikolorigita SVG-dosiero: sed se fari tiel, tiam la ŝablono identas al {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}}, kaj fakte la du mapoŝablonoj estis malsamaj - kaj havis tute intence malsaman aspekton.»'' Sed kion mi ne notis, estis ke mi tute ne rimarkis, ke la fuŝigo jam okazis antaŭ preskaŭ 9 jaroj. Se dosiero identas, tiam oni facile povas anstataŭigi PNG- per SVG-dosiero, sed mi jam vidis multajn SVG-dosierojn, kiuj estis malsuperaj al la PNG-versioj, jam tiam ŝanĝo PNG>SVG ne sencas, kaj se la enhavo ne samas, tiam entute ne sencas. Mi rigardis en la komunejo, sed tiom simplan skemon kiel Novaj Federaciaj Landoj.png mi tie ne vidis. Fakte mi regas Inkscape, kaj povus pentri tian mapon ankaŭ per SVG-bildo, sed kial? PNG ne estas malpermesata formato. Kaj fakte mi ne volis protekti la paĝon [[Novaj Federaciaj Landoj]], ĉar tio ŝajnis pli granda limigo, kaj protekti la bildon mem, ne ŝajnis al mi saĝa. La nun loke stokata bildo fakte estas CC 1.0 kaj transporti ĝin al la komunejo ne estus malsaĝe. Kvankam tie oni neniam scias kio okazas al unuopaj bildoj, sed tia simpla mapo laŭ mi ne estus en danĝero tie. Tamen tio ne devis esti tuj, kaj tion fakte, se teniĝas la dosieronomo, povas fari iu ajn saĝa uzanto. Mi scias ke mi povintus tre redukti la paĝojn kiujn mi redaktas, al eble 1000, kaj tiujn 1000 meti al mia atentaro, kaj kvazaŭ hipnote gapi la atentoliston por kiel vidi ĉiujn movojn tie, aŭ povus simple kvazaŭ hipnote gapi la liston "lastaj ŝanĝoj" por entute kontroli la redaktoj de ĉiuj. Tiam mi tuj rimarkus kiam iu metas iun novan proponon al iu ajn diskutlisto, sed mi ne volas tion, mi volas konstrui, krei, kaj ne kontroli iujn aliajn. Eĉ la robotecaj taskoj kiel ade forbari nian finnan kolegon, aŭ forigi 400 kategoriojn pli MM1 kaj MM2, nur ĉar VladimirPF insistis majuskligi la 2 nomojn ĉie, kvankam mi (samkiel ekz. LiMr) tute ne konsentis pri la ŝanĝo, aŭ devi police elserĉi ĉiun naciisman fuŝpropagandon el la 366 tagolistoj, tasko kiun mi vere abonemas kaj nun en februaro konscie prenis ferion de tiu aĉa tasko, mi volonte ne havus - laŭ mi la burokrataj devigoj estas foje vere malbenoj. Sed eĉ sen tiuj nervigaj taskoj, mi eble tamen nur post preskaŭ naŭ jaroj vidos malsaĝan agon, kiun mi volintus vidi tuj, kiel la ŝanĝo de tiu palverd-ruĝa mapo al nur palverda, kiu tute perdigas la intencitan sencon. Se iu volas fari ŝanĝon en {{ŝ|Novaj Federaciaj Landoj}}, eblas facile malprotekti ĝin, ankaŭ por anonimuloj, difinitan tempon, sed mi ne volas patroli la ekranon tra jardekoj observante tian aŭ similajn dosierojn, ŝablonojn aŭ artikolojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:58, 4 mar. 2025 (UTC) : Tio estas troreago. La baza principo de vikio estas '''retejo kiujn ĉiuj rajtas redakti'''. Se vi '''totale kaj poreterne''' protektas ĉiun paĝon kiu viktimiĝas je malfeliĉa redakto (eĉ ne malica redakto), tiam estonte apenaŭ iujn paĝojn eblos redakti. Mi forte malkonsentas pri la protekto. Vi ne devas patroli "la ekranon" aŭ ion ajn tra jardekoj. Tio ne estas bona argumento por protekto. Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn vi ankoraŭ ne malkovris. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke vi pravas: Certe disponeblas granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris, sed tio ne trankviligas. Kutime mi iam trovas la fuŝojn, post ok minutoj, ok tagoj, ok monatoj aŭ ok jaroj - kaj kiam nur post ok jaroj, mi ĉagreniĝas, pli pri mi mem ĉar mi ne havis la intuicion rekontroli paĝon post ok tagoj ol pri iu kiu malatente kaj certe vere ne pro malico fuŝis anstataŭigon. Mi proponas lasi la protekton dum 2 semajnoj, ĝis mia nuna ŝokiĝo forvaporiĝis. Tiam mi ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version, kaj ĉiukaze konsideros meti la ŝablonon kaj artikolon al tre reduktita atentaro de mi. Mi tute konsentas ke estis ioma troreago de mi, sed mi postulas ke eĉ mi rajtas havi emociojn - foje. Tamen mi vidas ke vi kun enorma energio jam faris tiun laboron ĵus, kaj ankaŭ aranĝis lerte kunigi la du ŝablonojn, sen ke la esenco perdiĝas. Tio fakte estas bona kompromiso, kaj mi konsentas pri ĝi. Sekve mi voĉdonos por forigo de la verda-ruĝa ŝablono jam post semajno, ankaŭ se mia nuna ŝoko ĝis tiam ne forvaporiĝis. Tiel pensante eblas ankaŭ jam nun malprotekti la ŝablonon, kies vivtempo supozeble estos limigita al jam komencita semajno. Nur mi ne komprenus kial en {{ŝ|Federaciaj landoj sur mapo de Germanio}} viaj ŝanĝoj devus esti en la lingvo de Liverpool kaj Glasgow, kvankam klariga noto inter <!- -> ĉiukaze nur celas esperantistojn, de kiuj estas ekstreme malmultaj denaskaj anglalingvanoj, kiuj ĉiukaze same komprenas Esperanton. Sed tio estas detalo kaj rapide tradukebla - la teknika ideo de vi kombini la du temojn en unu ŝablono ĉiukaze estas saĝa. Sed se vi hazarde iam vidas plian fuŝon, kiu eble koncernus min, el inter la "granda kvanto da pliaj fuŝoj kiujn mi ankoraŭ ne malkovris", kaj vi ne volas mem ĝustigi la mison, ĉar vin la fuŝo multe malpli interesas, tiam ne hezitu atentigi min - simple la 400 000 artikoloj plus aldonaj ŝablonoj kaj kategorioj kaj ĉiuj eroj en la komunejo kaj en vikidatumoj estas tro vasta ebenaĵo ol ke mi (aŭ iu ajn) povus havi plenan superrigardon pri ĉio ĉie. Kompreneble. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 4 mar. 2025 (UTC) ::: Supozeble ne plu necesas ke vi "ankaŭ ŝovos la bildon Novaj Federaciaj Landoj.png al la komunejo, aŭ kreos SVG-version". {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:31, 4 mar. 2025 (UTC) ::::Klare, la frazon mi skribis antaŭ ol mi en la sekva frazo vidis kion vi intertempe faris. Kaj mi lasis mian pensadon kiel ĝi kronologie disvolviĝis. ::::Flanke mi havas ankoraŭ demandon pri tute alia "dinamika mapo": Temas pri paĝo de la usona [[kantono Aransas]], kie mi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kantono_Aransas&action=edit&oldid=6100878 jam la 4-an de februaro 2017 enmetis minimuman ĝermon de 3 frazoj, ekstera ligilo, suba navigilo kaj dinamika mapo {{ŝ|navigilo Teksaso}} - tiam ankoraŭ kun ruĝaj ligiloj, intertempe en la lastaj 2 semajnoj la lastaj bluiĝis. Intertempe mi antaŭ malmultaj tagoj vastigis la la tekston, kaj ankaŭ ekuzigis la vastam, sed sencan "informkeston urbo" de Tlustulimu dekstre de la paĝo. Nur, nun la dinamika mapo en la nuntempa paĝo [[kantono Aransas]] soviĝas tre suben, dum maldekstre restas multa spaco. Do nature estus ŝovi la mapon maldekstren, ĉar ĝi tamen restu en la paĝo, kvankam jam iuj situomapoj estas en la informkesto, kaj ankaŭ estas la alfabeta listigo de la kantonoj tute sube en la navigilo: la dinamika mapo nur kun duliteraj kantonokodoj donas valoran grafikan impreson kiu kantono situas proksime al kiu alia, kiu situas ĉe la Atlantiko, kaj kiu lime de Luiziano, Meksiko, Nov-Meksiko, Oklahomo aŭ Arkansaso. Mi hieraŭ provis maldekstrigi la ŝablonon, sed ne trovis la ĝustan kodon por tio. Kompreneble oni povus defaŭlte ĉie maldekstrigi la ŝablonon, sed tiam necesus kontroli ĉu tio ne ie fuŝigas enpaĝigon de artikolo, kaj tiom radikala adapto estus teknike mizera solvo. Do: ĉu vi povas konsili la kodon, kiel eblas maldekstrigi, eventuale eĉ centrigi (kvankam mi dubas ke tio tiam havos uzon) aŭ lasi la ŝablonon dekstre? Se tio estas, bonos ankaŭ mencii la funkciojn tute transparente en la ŝablona "[[Ŝablono:Navigilo_Teksaso/dokumentado|dokumentado]]", sed unue la tute devas teknike glate funkcii. Ĉu vi konas la (se ĝi estas, supozeble simplan) kodigon por dekstrigo/maldekstrigo/centrigo de dinamika mapo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:25, 4 mar. 2025 (UTC) == Atentu == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam tiu ĉi mesaĝo estos forigita de mi. Intertempe la poŝtelefona problemo estas solvita la 27-an/28-an de marto, mi limigite denove povas repartopreni, tamen ne jam plene. Th. Pusch }} {{-}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:54, 17 mar. 2025 (UTC), aktualigita je 28 Mar. 2025 :Mi bedaŭras pri via ĵusa teknika problemo. Por simbole signi mian solidaron, mi ĵus finis la forigon de troaj aldonaĵoj pri la multegaj kantonoj de Teksaso. Mi pensas ke mi trafis ĉiujn, sed unu paĝon, pri [[kantono Fort Bend (Teksaso)]] mi ne sukcesis movi, ĉar tie la antaŭa alidirektilo AL la formon kun aldonaĵo "(Teksaso)" sidas tro stabile. Kun administraj rajtoj movi la lastan pagon devus esti nenia problemo. Mi petus vin pri tio, kiam vi ree sukcesos esti en vikipedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:30, 19 mar. 2025 (UTC) ::Thomas, mi havas plian peton por kiam vi denove povos redakti: min iu misklako hieraŭ gvidis al la teknika listo [[specialaĵo:kategorioj]] - tie estas multaj necesaj kategorioj, pri kiuj io misas, sed estas ankaŭ iuj kiuj nur listiĝas ĉar en ili estas komplete malplena alia kategorio. Komplete malplenaj kategorioj ne sencas kaj forigindas, kaj se fari tion ankaŭ la supera neekzista kategorio ne plu estas problemo. Do, mi hieraŭ kreis eble 20 kategoriojn kiuj vere enhavis enhaveton kaj havas vivsencon, sed mi pensus ke nun aldoni {{ŝ|forigu tuj}} (pri unu kat'o mi faris tion) al la multegaj pli-ol-dubindaj sensencaj kategorioj estus malŝparo de tempo: se vi aŭ alia administranto sekvas la ruĝajn ligilojn en la speciala listo, vi tuj sen antaŭa peto de simpla uzanto povas teknike forigi la paĝon. Mi ne volas manie buĉi kategoriojn: se estas plej eta vivcelo ili restu, sed se ne, ne. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:55, 20 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} Kantono Fort Bend movita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:07, 31 mar. 2025 (UTC) == Pri Esperanto-societo en Krakovo == Saluton! [[Krakova Societo ESPERANTO]] ne estas membro de Pola Esperanto Asocio. Vi aldonis malĝustan informon en la informkesto de la asocio: https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakova_Societo_ESPERANTO&diff=next&oldid=8986844 Mi gvidis la krakovan asocion kaj ni kunlaboras kun diversaj Esperanto-organizoj, inkl. PEA, sed ni de longe agas sendepende. Ĵus mi parolis kun nuntempa prezidanto de PEA, kiu konfirmis, ke KSE ne membriĝas en tiu asocio. Verŝajne en pasinteco mallonge en Krakovo estis filio de Pola Esperanto Asocio sed tio ne veras nun. Do, bonvolu nuligi tiun informon en la informkesto. Iama krakova esperantisto Marian Kostecki verkis libreton „Krakovaj kunkreintoj de Esperanto-movado kaj kulturo (1906-2006)”, kiun mi nun legas. Kiam tempo permesos mi aldonos kelkajn detalojn en Vikipedio surbaze de la verko. La retejo “esperantujo.w.interia.pl” en la informkesto estas malĝusta. Ĝi ne plu validas. Mi intencas ĝisdatigi ĝin al nuntempa retejo. Vi nuligis ligilon en la teksto al ankoraŭ neekzistanta artikolo pri iama gvidantino kuracistino Danuta Rymar sed mi planas baldaŭ krei ŝian priskribon ĉar antaŭ nelonge ni renkontiĝis kaj mi nun kolektas informon pri ŝi. [[Uzanto:Naturamanto|Naturamanto]] ([[Uzanto-Diskuto:Naturamanto|diskuto]]) 21:40, 23 mar. 2025 (UTC) :{{re|Naturamanto}} Vi pravas: la supozita, ne konfirmita informo nur enŝteliĝis en la pagon, kiam la (principe bela) informkesto kopiiĝis tien de iu paĝo pri aliurba klubo. Tamen pri via aserto, ke la societo neniam havis rilaton al landa Esperanto-Asocio (aŭ maksimume havis tre mallonge): Mi facile kredas ke la societo nun ne estas membro de PEA, kaj povas ankaŭ esti ke en la komunista periodo inter 1945 kaj 1990 ĝi ne estis membro, kvankam tiam en la socialisma bloko estis nekutime ke lokaj grupoj rajtis simple ekzisti memorganizite (krome la du frazoj en la teksto ''"Nur en 1957 [re]ekagis krakova filio de AEP [?, AEP?? - ĉu PEA??]. La movado vigliĝis ankaŭ pro la gvido de PEA fare de Stanisław Świstak"'' donas alian impreson). Kaj ĉu vi certas ke la societo fondita en 1906 ne aligis al la [[Pola Esperanto-Societo]] kiam tiu fondiĝis en 1908??? Sendube vi, la urbaj esperantistoj, estas pli proksime ĉe historiaj dokumentoj de 1906 kaj 1908, kvankam ankaŭ povas esti ke tute neniuj dokumentoj el la plej unuaj jaroj pretervivis. Jam estas bone, ke nun denove estas funkcia societa retejo, kvankam en ĝi nun estas preskaŭ neniuj informoj. Do ampleksigoj de la societa retejo kaj de la teksto estos tre bonvenaj. Ĉiukaze estas tre nekutime en Vikipedio skribi la vorton "ESPERANTO" tutmajuskligo. Kiam la nuna retejo (cetere en la reto ankaŭ estas [https://archive.ph/cgsxW samaspekta arkivigo de la stato de 2014], pri tio vi konscias, ĉu?) skribas la vorton tute normale, per komenca majusklo sed krome kiel ĉiu nomo per minusklaj literoj, mi proponas surbaze de la retejo ŝanĝi la titolon al formo "Esperanto". Ĉu laŭ vi io kontraŭus tion? En la Lvova bulteno de oktobro 1906, p. 24, la nova asocio nur nomiĝis "Krakovia societo"... Cetere: se vi havas skanitan historian dokumenton el la unuaj jaroj, vi povus facile alŝuti ĝin al vikipedio, al la loka branĉo, sed ankoraŭ pli volonte al la la ĉiulingva "komunejo". Dokumento el 1906, 1908 aŭ 1910 sendube ne plu estas sub kopirajto. Se vi bezonas teknikan helpon en tio, vi povas rekontakti min. Pri interna ligilo de Danuta Rymar: estus paneo se iu metintus ruĝan ligilon kaj iu alia tuj poste forigus la ligilon. Sed tiel ne estis: la ligilo estis ruĝa ekde 2014, dum pli ol 10 jaroj ne venis teksto, kaj estas multegaj tiaj arbitraj ruĝaj ligiloj en la esperanta vikipedio, kiuj same pli ol kvar, ok, dekdu, dekses jarojn atendas tekston, sen ke iu uzanto havus informojn pri tiuj nomoj, kaj sekve ne estas miraklo ke teksto ne fariĝis ene de kelkaj monatoj. Sed por kreado de artikolo tio tute ne estas bremsilo: ne necesas havi ajn ruĝa ligilo por komenci tekston. Post kiam la teksto estas, oni povas serĉi la nomon en aliaj paĝoj kaj aldoni internajn ligilojn, kiuj tiam estos tuj bluaj. Kaj se oni faras tekston pri iu homo, pri kiu ankoraŭ ne estas iu alilingva teksto, oni ankaŭ devas fari vikidatuman eron. Vi kuraĝe faru tekston kaj, se malfacilas al vi fari perfektan informkeston aŭ vikidatuman eron, vi ĉiam povas helpi peton de iu teknike lerta uzanto. Do: forpreno de ruĝa ligilo tute ne estas signalo "pri tiu temo ni ne volas artikolon". Sed ĝi nur signifas "ni jam atendis tro longe kaj plurajn jarojn ne alvenis teksto. Se vi havas informojn, plej bone kun referencoj, tiam unue kreu tekston (povas esti neperfekta), kaj tiam metu internan ligilon". Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 27 mar. 2025 (UTC) == Rompo == Vi [[Specialaĵo:Redirect/logid/4285110|forigis]] la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}} kaj [[Vikipedio:Diskutejo]] rompiĝis. [[Uzanto:Jlwoodwa|jlwoodwa]] ([[Uzanto-Diskuto:Jlwoodwa|diskuto]]) 03:20, 1 apr. 2025 (UTC) {{Re|jlwoodwa}} Koran dankon pro la rapida atentigo. La vasta ŝablonaro "lingv" estas arkaika, ekde 2012 neatentita kaj malfacile superrigardebla retejo de ŝablonoj, kiu post decido kaj multaj hezitaj antaŭpreparoj ekde 2023 nun estas forigata. Kompreneble eblos remeti la ŝablonon {{ŝ|lingv/Nomo de la lingvo}}, sed restos dubo ĉu pro la forta interplektiĝo de la multegaj ŝablonoj tio sufiĉos por refunkciigo de la diskuteja kapo, sed ankaŭ eblas vidi tie mem, kiel eblas anstataŭigi uzon de {{ŝ|lingv}} per alia, pli moderna ŝablono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:28, 1 apr. 2025 (UTC) :PS: Bone ke per la restarigo de tiu unusola ŝablono jam la diskuteja kapo jam denove ŝajnas perfekte funkcii... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:34, 1 apr. 2025 (UTC) :: Ankaŭ [[Ŝablono:lingv/a]] kaj [[Ŝablono:lingv/e]] kaj [[Ŝablono:lingv/Vikipedia kodo]] bedaŭrinde estas dumtempe malforigendaj. Iam mi instalos pli bonan sistemon, sed dum la venontaj du semajnoj mi apenaux havos tempon por vikiumado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:43, 2 apr. 2025 (UTC) ::: Mi volonte vidintus ekzemplan paĝon kie videblas kio misfunkciiĝis, kaj kie eblus vidi kiel la malforigo de la tri heroj denove normaligas la staton, sed se vi nun mem estas stresata, mi ne atendas kaj tuj laŭ via propono malforigas la tri erojn. La metodo [[provo kaj eraro]] estas baza homa metodo eksperimente ekhavi novajn sciojn - ni estas en bona akompano ... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 2 apr. 2025 (UTC) :::: >>> Pli en [[Uzanto-Diskuto:Taylor 49#plena forigo de "lingv"]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:30, 3 apr. 2025 (UTC) == Filipinoj == Saluton. Vi kreis artikolon [[Registaro de la Filipinoj]] kaj movis paĝon [[Kongreso de Filipinoj]] al Kongreso de la Filipinoj. Eble okazis debato pri prefero de "la Filipinoj" anstataŭ [[Filipinoj]], sed mi ne konas aŭ ne memoras tion. Pro uzado de artikolo kun propra nomo povas esti iom da ambigueco, sed en la kazo de nomo de ŝtatoj [[Salvadoro]] perdis ĝin el la originala nomo, same kiel [[Hago]] kaj aliaj propraj nomoj. En la kazo de insularo, mi supozas, ke ĉiuokaze oni povus uzi la artikolon reference al la insularo en iu specifa kunteksto, sed ne por la ŝtato mem. Ĉu estas referenco de gramatiko, akademio aŭ io simila? En PIV aperas Filipinoj kaj por la insularo kaj por la "regno".--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 5 apr. 2025 (UTC) :Gustas ke en PIV aperas la formo [https://vortaro.net/#Filipinoj_kd Filipinoj] samkiel [https://vortaro.net/#Fi%C4%9Dioj_kd Fiĝioj], [https://vortaro.net/#Maldivoj_kd Maldivoj], [https://vortaro.net/#Salomonoj_kd Salomonoj], [https://vortaro.net/#Sejŝeloj_kd Sejŝeloj], do la pluralo estas kaj nepras en la ŝtata nomo (malsimile al Nederlando, en Esperanto klare singulara lando, kvankam en iuj naciaj lingvoj estas "la nederlandoj", "la malaltaj landoj", aŭ Usono, ankaŭ en plej multaj lingvoj plurala lando sed en nia artefarita esperanta nomo singulara). Laŭ mi la indiko de PIV nur estas substreko ke la plurala formo estas oficiala kaj la alternativaj formoj "Filipinio", "Fiĝio", "Salomonio" ktp. tie ne antaŭvidatas, sed ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas. Sed laŭ mia lingvosento en landonomoj kun plurala formo nepras aldono de artikolo, en Esperanto samkiel plimalpli ĉiuj naciaj lingvoj (vidu ekzemple [[geografio de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] diverslingve en vikidatumoj, aŭ [[:Kategorio:Insuloj de la Francaj Antiloj|Insuloj de la Francaj Antiloj]]/[[:Kategorio:Insuloj de la Malgrandaj Antiloj|Insuloj de la Malgrandaj Antiloj]] same en vikidatumoj). Konsentite, pri formoj kiel "Geografio de la Filipinoj" la interlingva formo ne estas tiom unueca, estas Geografia de '''les''' Filipines katalune, Geography of '''the''' Philippines angle (ne Geography of Philippines), Geographie '''der''' Philippinen germane (ne Geographie Philippiniens), Géographie '''des''' Philippines france (ne Géographie de Philippines), Geografia '''delle''' Filippine itale, Geografie van '''de''' Filipijnen nederlande, Geografia '''das''' Filipinas portugale ktp ktp, ankaŭ en tute aliaj lingvoj kiel la litova aŭ greka la vorto estas klare plurala kaj en kombinaĵo kun "geografio de" kaŝiĝas "artikolo" en malsama finaĵo de la landonomo, Φιλιππίνες/των Φιλιππίνων, Filipinai/Filipinų, en la filipina, tagaloga, cebua ŝajne simile - sed eble iuj lingvoj (la haŭsa?, kurda?) jes enkondukis modernisman singularan formon kaj tiam ne bezonus artikolon, kaj mi konstatas ke la hispana kontraste al la kataluna aŭ portugala almenaŭ en vikipedio ŝparas la vorteton "las" en "Geografía de Filipinas". Sed en tio la hispana sufiĉe izolatas inter aliaj eŭropaj lingvoj, kaj ankaŭ forlasas la artikolon nur pri la Filipinoj (komparu ''Geografía de '''los''' Emiratos Árabes Unidos'', ''..de '''las''' Islas Salomón'', ''de '''las''' Islas Marshall'' ktp). Tio cetere ankaŭ validas por geografiaj nomoj kun "maro", "montaro" aŭ simile, komparu [[:Kategorio:Insularoj de la Kariba Maro|Insularoj de la Kariba Maro]]/''of the Caribbean Sea'' ktp. - sen ke mi konus eksteran referencon pri tiu lingva fenomeno en la angla/esperanta/franca/germana/itala/nederlanda ktp. Sed la fenomeno ĉiukaze estas kaj observeblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 6 apr. 2025 (UTC) ::Laŭ mi la referencoj al aliaj lingvoj ne utilas por Esperanto. Fakte mi timas, ke via elekto estas kontaĝo de la propra lingvo, kio ankaŭ estas malutila por Esperanto. Tamen mi konsentas, ke la artikolo estas pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj, male al unuvortaj, ekzemple Insularoj de la Kariba Maro, Insuloj de la Francaj Antiloj/Insuloj de la Malgrandaj Antiloj ktp. Nu, eble iam oni devus konsulti prie al fakaj gramatikistoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:51, 6 apr. 2025 (UTC) :::PMEG mencias ''Filipinoj'' ĝuste kiel ekzemplon de nomo por kiu la uzo aŭ neuzo de ''la'' ne estas klare difinita [https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html]. Rigardo al la Tekstaro donas la saman impreson. Laŭ mi, estus plej bone lasi la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi estis. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:30, 7 apr. 2025 (UTC) ::::Ĝuste, PMEG statas: Propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "'''ne''' estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed mi estas influita de la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed eventuale min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "'''pli akceptebla''' en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe '''nepras''' "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj" ktp. - kun escpeto ke se ŝtatonomo estas firme konata termino kiel Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, tiam ankaŭ tolereblas escepte rezigni pri la artikolo, tion ankaŭ mia "eŭropece malsanigita esperanta lingvosento" akceptas. Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, kaj ĉiukaze mi ne planis krucmiliton nun ĉiujn artikolajn titolojn unuecigi al la laŭ PMEG aparte ofta formo kun artikolo. Nur ke mi sincere dirite dankemas, ke en kategorioj nun la formo kun artikolo estas la kutima, kaj en vikipediaj kategorioj unueco aparte utilas. Tial mi alvokus ne tie krei konfuzon, nun aldonante multajn kategorionomojn sen artikolo nur pro principo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:01, 7 apr. 2025 (UTC) :::::En ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:03, 14 apr. 2025 (UTC) == Lingv == Mi klopodas forŝalti subpaĝojn de "[[Ŝablono:Lingv]]". Bedaŭrinde tro ofte tio malsukcesas pro protekto aŭ de la celita ŝablono mem, aŭ kaskada protekto (supozeble devena de la ĉefpaĝo). Unu ebla solvo estus portempa administriĝo limigita al tiu ununura tasko. Alia estus malprotekto kaj malkaskadigo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:31, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Pri ambaŭ eblecoj mi konsentas. Principe sufiĉus se mi malprotektus kaj malkaskadigus la protektitan paĝon, sed laŭ mia ekrano [[Ŝablono:Lingv]] tute ne estas protektita. Ke la protekto de [[Vikipedio:Ĉefpaĝo]] kaŭzus la problemon estus ekzotika konduto, sed ĉiukaze mi jen dumtempe malprotektis la ĉefpaĝon tiel ke ĉiuj ensalutintoj povas redakti ĝin. Se estas kaskada efiko al subaj paĝoj, efikon kion mi nun ekrane ne vidas, ĝi devus esti for se la ĉefpaĝo estas redaktebla. Vi provu ĉu tio sufiĉas por viaj agoj kaj alikaze remesaĝu. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:48, 14 apr. 2025 (UTC) :: Dankon ... mi bezonas malprotekon de [[Ŝablono:Projektoj]] kaj [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] (kaskada protekto). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:44, 14 apr. 2025 (UTC) ::: {{farite}} Mi malprotektis la unuan, [[Ŝablono:Projektoj]], kaj kiam mi venis al la dua, [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]], ĝi jam estis malprotektita. Mi ne scias ĉu tion eble faris mi mem tri sekundojn antaŭe, sed ne gravas. Provu ĉu tio sufiĉas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:50, 14 apr. 2025 (UTC) :::: Mi sukcesis redakti [[Ŝablono:Projektoj]] sed ĝi bezonas plian redakton. [[Ŝablono:Babela ŝablonaro]] estas protektita, kaskade de si mem. Se ĝi aspektas neprotektita al vi, bv protektu kaj malprotektu ĝin. Bedaŭrinde multaj ŝablonoj estas kaskade protektitaj de ĝi. Mi nun elŝaltas la komputilon por hodiaŭ. Espereble nenio nun estas pli rompita ol hieraŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:12, 14 apr. 2025 (UTC) ::::: Bone, mi (vi vidas en la redaktoresumo) provis plene protekti ĝin, plene malprotekti ĝin kaj reŝalti la redaktadon nur de ensalutintaj uzantoj, kio ĉi tie estus la dezirinda opcio. Estas griza kvarangulo antaŭ la noto "kaskada protekto", al kio mi do ne povas aldoni aŭ forigi hokon. Venonta paŝo estus ke vi rekontrolos kiel estas ĉe vi, aŭ se ne funkcias ke mi simple neformale donas al vi administrajn rajtojn por teknika tempo. Sed se vi nun elŝaltis vian komputilon, la sekvaj paŝoj kompreneble estas post kiam vi reenŝaltis ĝin. Mesaĝu kiam tio estos, kaj ni vidos ĉu mi tiam estos ĉe la komp'o. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:37, 14 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} Hm, rigardu ankoraŭ la liston [[Ŝablono:InternaciaVikipedio/tabelo]], kiu nun mizere aspektas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:43, 15 apr. 2025 (UTC) : Lingvaĵoj riparitaj {{farite}} ... sed ankaŭ la nombroj estas fuŝitaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:27, 15 apr. 2025 (UTC) :: [[Ŝablono:Lingv/*]] kaj [[Ŝablono:Lingv/flago]] estas portempe malforigendaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 15 apr. 2025 (UTC) ::: {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:05, 15 apr. 2025 (UTC) == [[Gabriele Fava]] == Saluton. Mi ĵus estis forigonta tiun artikolon, ĉar neniu kontraŭis en la koncerna paĝo, kiam mi vidis, ke vi ĵus faris kelkajn aranĝojn en ĝi. Ĉu vi celis konservi la artikolon? Mi plue petas forigon pro la menciitaj kialoj, sed se vi kontraŭas, mi haltigos la forigon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:10, 14 apr. 2025 (UTC) :{{re|Kani}} Mi evidente ĵus eksciis pri la paĝo, tuj post kiam mi vidis vian forigopeton de [[Toy Story 5]], kaj mi dividas vian dubon pri ebla mempropagando de [[Gabriele Fava]]. Tamen, ni havas ekstereme malmultajn paĝojn pri temoj de socia sekureco en Italio, kaj kompreneble neniu el la aktivaj vikipediistoj fakas pri la temaro, tial laŭ mi estas tute utile unue iom plenigi nian artikolaron, kaj poste decidi ĉu ni volos tamen buĉi la temon [[Gabriele Fava]] simple ĉar ĝi nur ekzistas en la lombarda, ne en la itala kaj ne en la kvin plej grandaj vikipediaj lingvobranĉoj, aŭ ĉu ni simple malfanfaronigos la tekston kaj lasos ĝin kiel sobra teksto. Se la homo vere estas gvidanto de iuj gvidaj institucioj en Italio, li fakte konsidereblas menciinda homo, egale ke itala teksto pri li ankoraŭ ne estas. Tial mi ekordigis la kategoriojn, faris ĝerman artkolon pri la [[Nacia Instituto pri Socia Sekureco]], kaj momente traktas la ĝeneralan juran temon pri "Kortumo(j) de kontoj". Fakte mi eĉ ne rigardis ke la teksto estis jam proponita por forigo sep tagojn antaŭ [[Toy Story 5]], kaj subsupozis ke ambaŭ havos ankoraŭ maturigotempon de semajno. Do mi proponus lasi la paĝon ankoraŭ tri tagojn, kaj decidi tiam. Tion mi povas ankaŭ noti en [[VP:FA]]. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:25, 14 apr. 2025 (UTC) ::Bone, notu ĝin en VP:FA.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:33, 14 apr. 2025 (UTC) == Mempatrolanto por "Д.Ильин" == Mi proponas doni la rajton. [[:m:Special:CentralAuth/Д.Ильин]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:05, 17 apr. 2025 (UTC) :Prave, liajn pli ol 800 miniaturajn redaktojn ĉiam devi revizii ŝajne estas evitebla agado. Tamen mi dubas ĉu estas antaŭvidite simple al iu ne-esperantisto, kiu ŝajne pli ol 800-foje nur ŝanĝis dosierojn, eble neniam skribis unusolan vorton en tiu ĉi projekto, kaj kiu ne petis pri la rajto, tamen altrudi la rajton. Sed mi supozas ke jam pasintece estis iuj robotoj de neesperantistoj, kiuj same ne petis mempatrolajn rajtojn kaj tamen ricevis ilin laŭ nia iniciato - simple ĉar tio estas pragmatika vojo simpligi la teknikan flankon de la redaktado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:27, 17 apr. 2025 (UTC) :: Mi "altrude" ricevis la saman rajton en la rusa vikipedio. ;-) Mempatrolato jes, patrolanto ne. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:10, 17 apr. 2025 (UTC) ::: Saĝe, krom se iu ne-denaskulo vere pruvis en multaj kazoj ke tiu kapablas en senerara lingvaĵo verki plurajn frazojn aŭ ĉapitron en la projekta lingvo - (nur) se oni mem kapablas verki je tiu nivelo, ankaŭ estas pravigite doni al tiu redaktanto la rajton aprobi la lingvaĵon de aliuloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 17 apr. 2025 (UTC) == Plu unufoje pri antauxa temo == [[Sveda lingvo]]. Cxu en la parto "sveda en Finnlando" povus esti tiu teksto: La sveda estas unu el la du oficialaj lingvoj de Finnlando - la alia estas la finna. Ĝi havas tre fortan pozicion en Finnlando pro historiaj kialoj. Ekzemple, ĝi estas deviga lernobjekto en la plej multaj finnaj lernejoj, kvankam ĝiaj denaskaj parolantoj estas nur ĉirkaŭ 5%, kaj, ekzemple ĉiuj registaraj oficistoj kaj la cxiuj kuracistoj en Helsinko devas scii ĝin. Ĉi tiuj postuloj foje vekas varmajn emociojn por kaj kontraŭ. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.244|193.210.202.244]] 21:13, 18 apr. 2025 (UTC) :Mi konsentas pri la ŝanĝo, kiu ŝajnas al mi same neŭtrala kiel la antaŭa vortumo, kaj bone konsentebla. Tamen, vi post kiam vi metis tiun noton gaje plu redaktis paĝojn, kvankam vi daŭre estas forbarita kaj daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo. Tio kreas tro multan laboron, ĉar necesus postkontroli ĉiun redakton, aŭ almenaŭ bloke malakcepti ĝin, kaj por tio mankas administra laborkapacito. Tial mi nun blokas ankaŭ tiun novan IP-kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 18 apr. 2025 (UTC) ::Mi sugestas, ke ĝi inkludu ankaŭ ĉi tiun deklaron: "Laŭleĝe, ĉiuj manĝpakaĵoj venditaj devas ankaŭ havi tekston presitan en la sveda." [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Kaj tiu parto de la artikolo povus finiĝi tiel (ĝi estas tre signifa afero): "Ĉu la devon lerni la svedan en lernejoj devus esti forlasita, estas unu el la plej malfacilaj demandoj en la finna politiko dum jardekoj." Sed mi supozas, ke ne utilas skribi pli pri ĝi. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] ::Venis al mi en la kapon, kiel svedlingvanoj en Finnlando, kiuj estas praktike dulingvaj, lernas la "alian hejman lingvon". Respondo: Estas du specoj de finna instruado en svedlingvaj lernejoj en Finnlando: norma finna instruado, aŭ finska (tiel svedlingvaj studentoj lernas la finnan kiel fremdan lingvon) kaj mofi-instruado (mallongigo de la svedaj vortoj ''modersmålsinriktad finska'', hejmlingvsimila finna) por dulingvaj studentoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37|2001:999:60D:C2:A9D0:CADC:96B0:5A37]] == Protekto kaj diagnozaj katoj == * Vi povas [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Vikipedio%3A%C4%88efpa%C4%9Do reprotekti] la ĉefpaĝon je "‎[edit=sysop] [move=sysop]" sed bv ne kaskade * la plenigo de diagnozaj katoj de [[Ŝablono:Tradukita]] progresas nekutime malrapide, supozeble pro mia lastatempa amasredaktado de ŝablonoj kaŭzante laboron por la servilo :-( [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 20 apr. 2025 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:43, 20 apr. 2025 (UTC) == Forigendaĵo == Multaj forigkazoj ĉe [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] estas fermeblaj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:33, 4 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi faros, sed aktuale mi survojas kaj nur tre limigite povas vikipediumeti per malkomforta saĝtelefoneto. Mi morgaŭ donos mian difektitan aŭton al riperejo, atendos la riparon kiu probable daŭros 2-3 tagojn, en tiuj tagoj havos ekstrajn feriojn kaj estos hejme merkrede vespere aŭ ĵaŭde. Tiam estos nenia problemo malplenigi la kat-on. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:50, 4 maj. 2025 (UTC) == Aparta temo == Konsideru lasi min redakti. Ĉu vi kiel kuracisto ne devus apogi tion, ke en Vikipedio oni kreas paĝojn pri malsanoj? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.236|193.210.201.236]] 19:37, 12 maj. 2025 (UTC) == Lando Ukrainio en "Geokesto" == Saluton ThomasPusch! Mi ne scias ĉu vi povas helpi al mi - mi jam starigis tiun demandon al Tlustulimu, kiu ankoraŭ ne reagis. Jen pri kio temas: Koncerne urbojn de Ukrainio, mi rimarkis, ke la ukraina flageto ne ĝuste aperas antaŭ Lando en {{Ŝ|Geokesto}} aŭ {{Ŝ|Geokesto2}}. Mi petas vian helpon ĉar mi ne scias kiel ripari tion. Antaŭdankon! [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:12, 16 maj. 2025 (UTC) La flageto ankaŭ ne ĝuste montriĝas en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}}. (la aperanta flageto estas Flag of None.svg) [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 10:10, 17 maj. 2025 (UTC) {{re|Dominik}} Ĉu vi havas ekzempla(j)n artikolo(j)n?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 17 maj. 2025 (UTC) :Ekzemploj: [[Kievo]], [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]], la montrita flageto estas: Flag of None.svg. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 13:09, 17 maj. 2025 (UTC) ::{{re|Dominik}}Dankon pro l'ekzemploj. Do mi vidas, ke en [[Kievo]] la problema ŝablono estas "geokesto", en [[Kijiv-Pasaĵirskij (stacidomo)]] estas "Informkesto Fervoja stacidomo". Ambaŭ estas "idoj" de Petr Tomasovsky. Aparte la ŝablonon "geokesto" mi juĝas senespere komplika, tial mi por urboj ĉiam preferas la ankaŭ multe pli oftan alternativon {{ŝ|informkesto urbo}}, kiu ankoraŭ neniam kreis al mi problemon. Sed tamen mi komprenas, ke la problemo devos kaŝiĝi en {{ŝ|flago}} - komparu {{ŝ|flago|Grekio}} {{ŝ|flago|Litovio}} aspektas jene {{flago|Grekio}} {{flago|Litovio}}, sed {{ŝ|flago|Ukrainio}} jene {{flago|Ukrainio}}. Bedaŭrinde en {{ŝ|flago}} ĉio stokiĝas en [[modulo:flago]], sed tie mi ne vidas cimon. Ĝustas ke precipe Tlustulimu umis pri {{ŝ|flago}} kaj [[modulo:flago]], kaj ke li ekde jam fino de marto maltrankvilige malmulte redaktas. Mi tamen vidas ke pri {{ŝ|flago}} ankaŭ {{re|Robin van der Vliet}} interesiĝis kaj ŝraŭbis, kaj povus esti ke ankaŭ {{re|LiMr}}, kiu ĝenerale havas bonan teknikistan komprenon, povus havi ideon, tial mi "ping"as tiujn du, kaj petas pri cerbumo kie povus esti metita sabotaĵo specife de Ukrainio... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 17 maj. 2025 (UTC) :::Dankon pro ĉiuj viaj klopodoj - mi pensas, ke mi provizore solvis la problemon en {{Ŝ|Informkesto Fervoja stacidomo}} aldonante <nowiki>"|Ukrainio={{Ukrainio}} " post "|Krimeo={{Krimeo}} "</nowiki>. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 04:01, 18 maj. 2025 (UTC) :::Mi provizore solvis la individuan problemon de KIEVO, aldonante <nowiki>{{Ukrainio}}</nowiki> post | lando, kaj forigante "1" post | lando_flago [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:00, 18 maj. 2025 (UTC) ::::Prave, ŝajne la forigo de la "1" post "lando_flago" estis la truko. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:16, 18 maj. 2025 (UTC) :::::Mi eĉ plibonigis la aferon: post modifo de {{ŝ|UKR}} kiu nun uzas Flago-de-Ukrainio.svg -> Flag of Ukraine.svg, mi povas simple uzi {{ŝ|Ukrainio}} por lando. Estas nepre forigi "1" post | lando_flago. [[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 09:19, 18 maj. 2025 (UTC) ::::::Veras ke estis nepre forigi "1" post | lando_flago, kiel mi jam agnoskis. Sed vi eraras ke dosieronomo en la angla aŭ en Esperanto farus iun teknikan diferencon. Teknike tute egalas kiuj signoj reprezentas dosierobildon, teorie ankaŭ la bildo povus havi nomon en la [[ukraina]] aŭ la [[ĉukĉa]], sed nur por e-lingvaj homaj redaktantoj pli komfortas Esperanto ol dosieronomoj en iuj naciaj aŭ lokaj lingvoj kiel la angla, ukraina aŭ ĉukĉa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 18 maj. 2025 (UTC) == Files without a file page and license == Hi! Thise files have no file page and therefore no license. Perhaps you could have a look? {{Div col|cols = 2}} # [[:File:Epaminondas1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Epaminondas3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Fouad_Mebazaa.jpg]] {{farite}} # [[:File:Go0.jpg]] # [[:File:Helada.jpg]] # [[:File:Magnet1.jpg]] # [[:File:Magnet2.jpg]] # [[:File:Spot1.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot2.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot3.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot4.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot5.jpg]] {{farite}} # [[:File:Spot6.jpg]] {{farite}} # [[:File:TresMosq.jpg]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-phase2.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-in-quadratura2.png]] {{farite}} # [[:File:Unda-sintexto.png]] # [[:File:Undas-opp-phase1.png]] {{farite}} # [[:File:Undas-opp-phase2.png]] {{farite}} {{Div col end}} [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 19:58, 19 maj. 2025 (UTC) :{{re|MGA73}} Yes, 21 of them were really "antique" wikipedia files from the first year of the project eo.wiki. One additional one (#4) was a misunderstanding. I've cleared 17 of the cases and will do the last 5 during the next days... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:12, 19 maj. 2025 (UTC) :: Awesome! Yeah I made [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=User:MGA73/Sandbox&oldid=1033312208 a list on all wikis] and it is mostly very old files. Sometimes from some conversion script. Often the files does not show up in queries because I think most of us expect a file to always have a file page with information. Hopefully after this cleanup all files will have a file page (and hopefully also a license). --[[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 07:33, 20 maj. 2025 (UTC) == LA Bahamoj == Saluton! Ĉu ie estas interkonsento por la hodiaŭaj movoj de artikoloj kaj dosieroj al titoloj kun '''la'''? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:07, 23 maj. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} Mi hieraŭ agis laŭ interkonsento estas baze en [[PMEG]], citita ekzemple en la supra diskuto [[#Filipinoj]] de aprilo ĉi-jare inter Arbarulo, Kani kaj mi (vidu tie! - la interkonsenton de junio 2011, pri kiu vi kiel mi nun komprenis bazis vin, mi ĝis hodiaŭ ne konis: mi opinias ĝin problema, sed nun almenaŭ klare vidigis ĝin en la [[Diskuto:Flago de Bahamoj|koncerna diskutpaĝo]] - pri tio poste). En la supra diskuto [[#Filipinoj]] konfirmiĝas la aserto de PMEG, ke propraj nomoj, kiuj havas jam en sia baza formo J-finaĵon, '''ofte''' kondutas kiel ordinaraj O-vortoj kun "la", ankaŭ kiam fakte temas pri normala propra nomo: la Alpoj (montaro en Eŭropo), la Andoj (montaro en Sud-Ameriko), la Filipinoj (insulara ŝtato en Azio), kvankam ankaŭ Alpoj, Andoj kaj Filipinoj eblas. Tio estas pli-malpli tio kun mi volis indiki per mia tutsupra frazero, ke la indiko(j) en PIV "ne estas indiko ke antaŭa artikolo bonas aŭ ne bonas". Mi ne dirus ke mi estas "malsanigita de la denaska lingvo", sed miMi subtenas ktiun ĝustan lingvan konstaton, ĉar mi konscias pri la ofteco de la "la" en Esperanto, kiun ĝuste konfirmas PMEG. Sed min ankaŭ influis ĉiuj eŭropaj lingvoj kune, kiujn mi supre statigis kiel ekzemploj. Do, laŭ mia lingvosento, en "Geografio/Kongreso/artistoj de Filipinoj" mankas difinita artikolo, sed mi povas akcepti kompromison ankaŭ toleri tiun variaĵon kaj vere lasi "la malkoheran uzon de diversaj artikoloj kia ĝi" estas, kiel proponas Arbarulo. Tamen, Kani, "la artikolo" ne estas (iom) "pli akceptebla en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo), sed ĝi principe nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo"), kiel jam montras la banala ekzemplo "La malgranda Janjo per larĝe malfermitaj okuloj rigardis la murojn" en PMEG, ankaŭ en geografiaj nomoj kiel "la Jutlanda duoninsulo" aŭ "la Atlantika oceano", "la Kariba Maro, la Francaj Antiloj, la Malgrandaj Antiloj": ke la artikolo nepras "en plurvortaj propraj nomoj" (adjektivo plus nominativo)", ne nur validas por banalaj ekzemploj "la malgranda Janjo" aŭ "la Kariba Maro", sed ankaŭ por samspecaj landonomoj de adjektivo plus nominativo, kiel "Dominikana Respubliko" aŭ "Ĉeĥa Respubliko". Do, baze mi konsentas pri tolero de ambaŭ formoj en artikolaj titoloj, sed '''ne''' pri forigo de la aparte ofta uzo el artikoloj, dosieroj kaj kategorioj. Tio validas por la ★ dosiero [[:Dosiero:Flago-de-la-Bahamoj.svg]] en kiu vi en 2021 notis "en la [flago de Bahamoj] kun - '''erara''' - esperantlingva dosieronomo" kaj kiun en 2024 Kani tute forigis. Erara la dosieronomo tute ne estas, sed male estas la aparte ofta (=la kutima) formo laŭ PMEG, kaj simpla forigo de tiu dosiero, kiu ampleksas eĉ ne kvaronan kB kaj vere ne eksterproporcie pezigas la vikimediajn malmoldiskojn, pli damaĝas ol ke ĝi helpus - tion mi hieraŭ konstatis kiam mi bezonis ĝin en la nova teksto pri [[nacia himno de la Bahamoj]] kaj tie aperis ruĝa, rompita dosieroligilo, ĉar la dosiero kiu estis ekde 2006 subite ne plu estis. En la movo de la ★ titolo [[Flago de Bahamoj]] al [[Flago de la Bahamoj]] kun daŭra alidirektilo estas pli komplike. Tie '''ekde 2011''' la titolo estis "Flago de la Bahamoj", en junio 2021 eĉ iu uzanto Yehadut movis la titolon al "Flago de '''La''' Bahamoj" kun noto "Oficiale "La" devas esti majuskla" (tio validas por la angla, sed eĉ la angla vikipedio ne aplikas la majusklon en la titolo), poste vi en julio 2021 movis ĝin al "Flago de Bahamoj" kaj notis "erara nomo" (kio malĝustas). Mi hieraŭ perceptis ke vi arbitre kaj per malĝusta argumento ŝanĝis la antaŭan titolon de jardeko. Sed nur nun mi vidis kaj diskutpaĝe vidigis la voĉdonono en VP:AA, kiun vi sekvis kaj do ne agis arbitre. tial mi respektas la vcoĉdonon de junio 2011, kvankam mi certe voĉdonintus kontraŭ ĝi, se mi vidintus ĝin. Konsciu ke eĉ se vi kaj eble kvar pliaj uzantoj mem el teknika konsidero ne ŝatas, la formo "Flago de la Bahamoj" estas la pli kutima kaj gramatike preferinda el du ĝustaj formoj, samkiel "Flag of '''the''' Bahamas", "Bandera de '''las''' Bahamas", "Vlag van '''de''' Bahama's, "Drapeau '''des''' Bahamas", "Bandeira '''das''' Bahamas" kaj en multegaj pliaj lingvoj en kaj ekster vikipedio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:21, 24 maj. 2025 (UTC) :La du movoj signitaj per nigraj steloj ★ estas la du redaktetoj pri kiuj vi atentigis, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:24, 24 maj. 2025 (UTC) == Spam Article == Hello, may you take a look at [[Shamim Hossen]]? The delete tag was reverted by the spammer. It's an article made by cross-wiki spammer and most of the page from other languages wikipedia has been [https://w.wiki/EKV4 deleted]. Many thanks. [[Uzanto:Aqurs1|Aqurs1]] ([[Uzanto-Diskuto:Aqurs1|diskuto]]) 11:58, 29 maj. 2025 (UTC) {{re|Aqurs1}} I know about the case. Its deletion [[VP:FA#Shamim_Hossen|is also discussed here]]. It is a pity, that the article e.g. in the french wikipedia was poorly made, but the Esperanto article has quite good quality in terms of style. And as there are really not many articles about Bangladesh at all in the Esperanto wikipedia, it would be welcomed to leave the text, if only to give an additional reason for other side texts to be brushed up, even if one can always discuss if a person is really noteworthy. But of course we see how articles in other branches germinate in large quantities and disappear just as quickly. So I suppose that at last we'll also drop the text after more or less a week (or maybe sooner). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:04, 29 maj. 2025 (UTC) ==Kunigenda== Bedaŭrinde mi faris superfluan laboron, ĉar estas 2 artikoloj: [[Preĝejo Vito de Lukanio la 14 helpemaj sanktuloj (Pilisborosjenő)]] kaj [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. Laŭ via volo bonvolu el tio unun forigi aŭ kunigi ilin. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:34, 30 maj. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Mi kondolencas. Kompreneble unuigo estas la bona solvo - sed ĉu tion ne povus fari vi mem? Ja ambaŭ tekstoj estas viaj idoj. Mi kompate farus tion anstataŭ vi, kvankam mi ĵus dronas en pluraj projektoj, se vi vere tro nerviĝus en la proceso de kunigo. Sed mi pensas ke principe vi povas bone fari tion mem. Ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 30 maj. 2025 (UTC) ::Jes, vi pravas, hodiaŭ mi faros ion.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:32, 31 maj. 2025 (UTC) :::Senindulge forigu [[Preĝejo Sankta Vito (Pilisborosjenő)]]. La data ne sukcesis ĝis la plena forigo. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:33, 31 maj. 2025 (UTC) :::: {{farite}} Mi preskaŭ laŭpete forigis la malnovan paĝon de 2019 kaj lasis nur la novan de majo 2025, sed tio ne sencas: laŭeble konserviĝu la redaktohistorio. Tial mi jen rearanĝis ĉion, kaj la nova teksto estas for - en vikidatumoj ĉio estas en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:46, 31 maj. 2025 (UTC) ==[[Little Women (filmo)]]== Saluton. En filmo de 1933 aperas [[The Moody Blues]] kiu kreiĝis en 1964. Ĉu eraro?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:59, 2 jun. 2025 (UTC) :Sendube eraro, en vikidatumoj. Mi ne multon konas pri kaj la filmo de 1933 kaj la grupo de 1964 - mi esploras ĉu mi povas solvi la miskomprenon, sed miskompreno certe devas esti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:02, 2 jun. 2025 (UTC) ::La esploro rezultas, ke la aserton ke la grupo "The Moody Blues" estis unuopa aktoro en la filmo, en vikidatumoj plantis iu roboto la 26-an de majo 2013. Certe estas vane demandi al la roboto kion li aŭ ŝi pensis kiam metiĝis tia evidente sensenca aserto. En la aŭtomata redakto de 2013 ankoraŭ notiĝis ke la informo laŭdire enpreniĝis el la germana vikipedio, sed tiu informo ne veras: tie nek nun nek tiam estis iu komparebla informo. Simple la roboto fuŝis. Okazas, ankaŭ robotaj agoj ne estas seneraraj. Mi simple forigas la aserton el vikidatumoj. ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:06, 2 jun. 2025 (UTC) :::Krome, en [[Watch on the Rhine]] de 1943 aperas [[Eric Roberts]], naskiĝonta en 1956. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:08, 2 jun. 2025 (UTC) ::::?? 21:44, 13 December 2014 Symac bot added claim: cast member (P161): Eric Roberts (Q207969) - sen ia pravigo, simple aserto el nenio. La angla teksto [[:en:Watch on the Rhine]] asertas ke estis alia aktoro de nomo Eric Roberts, pri kie estas neniu indiko en Vikidatumoj, kaj ankaŭ la listigo [[:en:Eric Roberts (disambiguation)]] havas neniun indikon pri dua, pli maljuna aktoro. Egale: ĉiukaze Eric Roberts (Q207969) ne estas la ĝusta homo. Kaj duan fojon iu roboto eraris. Sed [https://www.imdb.com/name/nm0731079 IMDb] deklaras, ke en 1943 ĉi tiu dua Eric Roberts estis infano laŭ la fotoj eble 10- aŭ 11-jaraĝa, kiu ludis en 5 filmoj inter 1943 kaj 1948. Neniu preciza naskiĝdato estas indikita. Ne sufiĉe da informoj por krei vikidatuman eron. Mi forigos la malĝustan aserton pri la malĝusta Eric Roberts de 1956. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::: We'll significantly improve the international project of Wikidata, and will classify as international english speaking Wikidata heroes... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ({{flago|Usono}}) 15:29, 2 jun. 2025 (UTC) ::::::En [[Man Hunt]] de 1941 aperas [[George Saunders]], naskiĝonta en 1958.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 15:22, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::Sed pri tiu fuŝo kulpas la uzantino Sophia Guevara je 10:54, 31 maj. 2025, kiu notis «prenita de [[:en:Man_Hunt_(1941_film)#Cast]]». Sed la aktoro de 1941 estis [[George Sanders]], ne [[George Saunders]] kun aldona -u- naskita en 1958. Mi jam persone atentigis ŝin pri la erareto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 2 jun. 2025 (UTC) :::::::: {{re|Kani}} {{farite}} ĉio. Dankon pro via atento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:54, 2 jun. 2025 (UTC) == Yrjö Karilas == Cxu en la artikolo oni povu rakonti pri tio, ke en 1919 Karilas publikigis longan liston pri antauxnomoj, kiujn li rekomendis al la uzo? Iuj estas jam ekzistintaj raraj nomoj, iuj nomoj, kiujn li kreis mem. Unu el tiuj nomoj, kiujn Karilas mem kreis, estas ''Seija''. Gxi ankaux estis en Finnlando populara nomo en la 1940-aj, 1950-aj kaj 1960-aj nomoj. Bedauxrinde Seija Kettunen, eksa prezidanto de Esperantoklubo de Jyväskylä, forpasis. Estus bone rakonti al sxi, ke sxian nomon kreis esperantisto. : Hm, mi ne scias ĉu tiu informero sufiĉe grandas por meriti frazon. Pri Seija Kettunen vikipedio nur skribas ke ŝi mortis en 2023. Se vi, per la germana diskutpaĝo, povas sendi al mi ligilon pri reta mortanonco, en kiu ankaŭ estas ŝia naskiĝdato kaj jaro, mi povus meti mekrofrazeton pri ŝi en [[ĝermolisto de finnaj esperantistoj]]. Kaj se vi havas retan referencon pri la aserto de kreado de antaŭnomo Seija, eblas tion en frazeton de la teksto [[Yrjö Karilas]] mencii. Vi havos almenaŭ semajnon por tio, ĉar mi nun 6 tagojn ne estos ĉe komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) Alia demando: Cxu estas bone, ke estas en la artikolo [[Antero Vipunen]] teksto pri la libro aux cxu estus pli bone, ke ekzistus alia artikolo pri la libro? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.93|193.210.204.93]] 15:48, 4 jun. 2025 (UTC) :Estas tolereble en la artikolo [[Antero Vipunen]] mencii la libron, kvankam fakte nur la titolo ligas la libron de 1950 kun la mitologia estaĵo. Bonus la alineo en la teksto pri la libroserio [[Pikkujättiläinen]]. Mi hieraŭ pensis ke mi jam kopiis ĝin tien, sed sajnas ke ni. Se mi ne forgesos, mi metos ĝin tien post semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:23, 5 jun. 2025 (UTC) ==Mazatlán== Ekzistas artikolo [[Mazatlán]] kun ligoj, krome [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Listo_de_artikoloj_kiuj_ekzistas_en_multaj_lingvoj_kaj_forestas_en_la_esperanta_Vikipedio/Urboj] mencias ruĝe Mazatlán kun 52 ligoj sen Esperanto. kion fari?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:28, 23 jun. 2025 (UTC) {{re|Crosstor}} Klare, la unua vikidatumero estas por la komunumo (''municipio''), kaj la dua por la samnoma urbo kaj komunuma ĉefurbo. Laŭ mi tute sencas en Esperanto ne havi du tekstojn pri preskaŭ sama geografia unuo, kaj preferi la pli vastan temon de la komunumo. Mi metis apartigilon "Mazatlán (urbo)", kaj ligis ĝin al la dua vikidatumero ([[d:Q40194]]) por la urbo. Kiam roboto venontfoje aktualigas la liston, la ruĝa indiko de devus foresti... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 23 jun. 2025 (UTC) == Cizre == Bonvolu disigi [[Cizre]] kaj [[provinco Şırnak]], ĉar mi nepre skribus artikolon pri Cizre.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:33, 25 jun. 2025 (UTC) :{{re|Crosstor}} Fakte mi pensas ke mi devas tute nenion fari. Se vi ekskribas tekston pri la distrikto [[Cizre]], vi per tio mem aŭtomate viŝas la antaŭan alidirektilon al la [[provinco Şırnak]]. La alidirektilo ja ĉiukaze nur estis provizora solvo - en la momento kiam estas propra artikolo, tio kompreneble pli bonas ol "malmultekosta" alidirektilo. Provu fari, mi '''tre''' mirus se io teknike malhelpus vin savi la redakton! Ĉiukaze ĉiuj tekstoj, kiuj plialtigas la videblecon de la kurda kulturo en Eŭrazio estas tre bonvenaj. Tial same eblas procedi ĉe aliaj paĝoj pri kiuj vi bonvolus fari apartajn tekstojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 25 jun. 2025 (UTC) ::Mi faris tion kaj ĝi direktigis min al la <s>distrikto</s> provinco. Mia artikolo jam estas preta (!!!), mi ne riskas tion, mi savos la artikolon al mia paĝo provizore kaj mi atendos la disiĝon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:30, 25 jun. 2025 (UTC) :::{{re|Crosstor}} Estas vere simple, vi havas la solvon antaŭ la nazo: Klaku la internan ligilon [[Cizre]]. Malfermiĝas la provinca paĝo, supre skribiĝas <big>'''Provinco Şırnak'''</big>, kaj en dua linio pli ete inter krampoj "<small>'''(Alidirektita el [[Cizre]])'''</small>". Re-klaku la ligilon [[Cizre]] tie, post la vortoj "<small>Alidirektita el</small>". Vi vidos kurbitan sagon suben kaj tiam dekstren [[dosiero:Redirectltr.png|30ra]], kaj apud ĝi en bluaj literoj la vortojn "[[Provinco Şırnak#Distriktoj (İlçe)]]". '''Ne''' klaku tiujn, ĉar tiam vi reestus sur la provinca paĝo, sed klaku '''supre''' "redakti fonton", kaj vi estos en redaktomodo, povas tutsimple viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." kaj povas enkopii vian novan tekston! Kompreneble '''mi povas''' viŝi la alidirektilon "#ALIDIREKTI..." por vi, sed multe pli valoras se vi unufoje mem sukcesas fari tion! Mi ĵus elsalutis kaj kiel nuda IP-anonimulo provis fari tion: senprobleme funkcias. Do oni ver-vere ne bezonas iujn specialajn rajtojn, sed nur devas unufoje kompreni kiel funkcias. '''Provu!! Kuraĝe!''' Vi vere ne povas difektigi ion, sed nur povas lerni fariĝi pli ruza ol la alidirektiloj! Mi garantias al vi, ke vi povas! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 25 jun. 2025 (UTC) ::::Mi jam vidis vian malnetan novan tekston en Crosstor/provejo, kaj havas ankoraŭ tri komentetojn pri tio, sciante ke la tuto ankoraŭ ne estas preta, kaj vi eble nur haste savis la provizoran tekston. 1) La vorto "flugmaŝino" aspektas tre strange - mi rekomendas vorton [[aviadilo]] anstataŭe. 2) Provu ne tiom ofte komenci frazon per sama vorto, ĉi tie vorto "Cizre". Foje eblas skribi vorton "La urbo" anstataŭe, foje necesos iom rearanĝi la vortordon, sed fine maksimume, ni diru, unu el kvin frazoj komenciĝu per la vorto "Cizre". Kaj fine 3) Kiam la teksto estos en sia loko kaj estos ligila al vikidatumoj, kompreneble la informkesto dekstre tuj tre vastiĝos. Ĉiujn bildojn necesos meti al la maldekstra flanko, kaj se estos tie pli longa kolumno da fotoj ol meze estos teksto, tiam ankoraŭ necesos uzi galerion <small><gallery></small> tutsube de la paĝo, aŭ fotoŝanĝilon - tekniko kiun vi jam ofte aplikis. Sed dekomence klaras, ke fotoj dekstre sub la longa informkesto garantiite ne funkicios. Eblas aŭtomate meti ĉiujn maldekstre, kaj tiam vidi ĉu tie tiam estos pli da fotoj ol da teksto. Sed dekstre entute nur sencas havi bildojn, se estas kompare tre multa teksto, kiu estas signife pli vasta ol la informkesto dekstra... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 25 jun. 2025 (UTC) :::::Dankon, sukcesis, sed poste necesis forigi direktilojn de wikidata, poste aldoni la veran direktilon. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:28, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::{{re|Crosstor}} Nun ĉiukaze en vikidatumaro kaj ankaŭ en la paĝo mem aspektas ĉio en ordo. Mi ankoraŭ sukcesis grupigi la fotojn tiel, ke ili malpli interferas kun la informkesto - mi konscias ke per tio la origina intenco ligi la fotojn al koncerna frazo de la teksto perdiĝas, sed pro la ampleksa informkesto tio ĉiukaze ne funkcias, kaj ĉe mia ekrano nun la flughavena foto tamen estas ankoraŭ tre proksime de la flughavena frazo. Krome mi sukcesis aldoni diverslingvajn urbonomojn al la unua frazo, la informkesto (tie mi rezignis pri la aramea nomo pro praktikaj konsideroj) kaj en vikidatumaro (kie kutime alternativaj nomoj de latinliteraj lingvoj nur indikiĝas latinlitere, do mi ne metis la puran nomon en la araba kaj aramea). RESTAS nur la stila glatigo ne havi tiom da frazoj kun sama komenca vorto (mi supozas ke jam estas iom malpli ol hieraŭ, sed laŭ mi ankoraŭ estas tro multaj - la lastaj 5 tekstaj alineoj ĉiuj daŭre komenciĝas per 'Cizre'). Tion mi petas vin ankoraŭ revortumi. Kaj plia peto de mi estas almenaŭ mencii informkeste en nova teksto ĉiam la du parametrojn ''"|tipo1 = reliefo" kaj "|zomo = 10"'', kiu pli unuece vidigas ĝin. Aldono de parametroj ''"nomo, ŝtato, regiono kaj provinco"'' estas laŭvola, sed kompreneble ankoraŭ pli unuecigas la informkeston kaj tre bonvenas, ĉar ĝi aldonas informon. Vi vidas ke mi nun iom trukis kaj enŝtopis administran, historian kaj kulturan regionon en unu parametron, sed tio laŭ mi pardoneblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) ::::::: PS: Cetere ankoraŭ informservo pri testado je ebla esperantigo: eĉ la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]] mencias la urbo en sia turka formo, en la du-paĝa mapo 15, tial esperantigo ne havos ŝancojn ĉi tie, kaj saĝe ankaŭ ne estis proponata. Mi nur volis aldoni, ke mi ankoraŭ kontrolis mape, ĉar foje mi surprizas, kiujn urbojn la "poŝatlaso" de 1971 esperantigis kaj kiujn ne - Ĉiukaze ĝi faris siajn elektojn laŭ geopolitikaj konsideroj aŭ laŭ praktikeco (latinliterajn nomojn pli facile eblas lasi nacilingve, pri nelatinliteraj kiel en Ĉinio kaj Irano en 1971 esperantigo ŝajnis pli praktika ol anglalingva latinliterigo, pri kiu oni ne scias ĉu ĝi eble sanĝiĝos inter 1971 kaj 2021 kaj 2071), kaj ĉiukaze ne laŭ observo "en norda Kurdistano estas aparte malmultaj esperantistoj, kaj el la kultura regiono ankaŭ ne estas gravaj signifaj literaturaj tradukoj al Esperanto, tial esperantigo laŭ esperanto-movada strategio ne sencas". Sed Cizre en la esperanta "poŝatlaso" de 1971 klare estas notita turke, ne kurde kaj ne esperante. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:41, 26 jun. 2025 (UTC) == Pri kio temas la paĝo Gva xxx? == Hey @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] pri kio temas la paĝo [[Gva xxx]]? Mi regule trovas ĝin en la listoj de artikoloj sen kategorioj. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:18, 26 jun. 2025 (UTC) {{re|Stefangrotz}} Efektive, estas iu ruina teknika paĝo farita en 2022 kadre de kreo de reprezentiĝoj de naciaj sportaj teamoj en la unuopaj olimpikoj. Bone ke vi rekte atentigis min ĵus - vian aldonon de puriga ŝablono en aŭtuno 2024 mi tute ne vidis, ĉar mi ne plu atentas la eksan paĝon... se mi atentintus ĝin, mi ankaŭ sen iu atentigo forigintus ĝin memstare. Eĉ mi pensas ke mia intenco neniam estis savi la paĝon sed nur havi ĝin redaktomode en la ekrano. Sed fenestroj nur nesavitaj redaktoj tamen foje akcidente saviĝas, ekzemple kiam filo devas restarti la hejman komputilon kaj ne volas perdigi iujn nesavitajn redaktojn, aŭ mi mem kiam mi savas savindajn redaktojn kaj inter tiuj ankaŭ estas iu tia paĝeto. Ĉiukaze la tri iksoj en la titolo jam klare indikas ke ne temas pri iu normala paĝo. Do, dankon pro la atentigo: forigita! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:26, 26 jun. 2025 (UTC) :PS: Mi kutimis al tio, ke maldekstre de la vikipediaj ekranfenestroj ĉiam estis iu butono "specialaj paĝoj" aŭ "specialaj kategorioj", kiun mi jam plurajn semajnojn aŭ kelkajn monatojn ne bezonis. Mi de ekde 15 jaroj havas miajn fenestrojn en la modo 'Vector 2010', sed de tie la teknika "portalo" evidente forpreniĝis. Kie vi aliras al viaj "listoj de artikoloj sen kategorioj" kaj similaj robotaj listoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:37, 26 jun. 2025 (UTC) ==Du eble tro rapidaj alinomadoj== Ĉi tio temas pri du alinomadoj de geografiaj propraj nomoj kiujn vi faris. Ne estas alia rilato inter ili krom tio, ke en ambaŭ mi volas eksplicigi kelkajn aspektojn, pri kiuj mi ne certas, ĉu vi konsideris ilin. '''Shennong''': Vi alinomis al [[Shénnóng]]. La supersignoj en [[pinjino]] markas tonojn kaj preskaŭ neniam estas uzataj kiam oni izole transskribras ĉinan nomon aŭ vorton en neĉinlingva teksto. La sola kunteksto en kiu la tonaj supersignoj estas nepraj aŭ kutimaj estas kiam oni vere celas la pinjinan skribon kiel prononcindikon, ne simple kiel identigilon de koncepto. Do estus pli konforme al la kutimoj de Esperanto kaj aliaj latinliteraj lingvoj se la formo en la titolo kaj ĝenerale tra la artikolo restus "Shennong". Mi konsentas, ke nepre ie unufoje en la artikolo aperu supersignita prononcindiko "Shénnóng". Vi povas kompari niajn aliajn artikolojn pri ĉinaj temoj, kie aperas multege da pinjino kaj tre malmultaj supersignoj. Aŭ se ni uzos la supersignojn, tio devus okazi ĝenerale, ne nur por ĉi tiu artikolo. Ankaŭ tio ŝajnas al mi akceptebla, sed necesus pli ĝenerala interkonsento kun aliaj vikipediistoj por senkonflikte efektivigi ĝin. :Alia afero - nun en la artikolo estas esperanteca prononcindiko. Ĝenerale la indikado de mandarena prononco per esperantaj literoj, sen speciala kaj arbitra normo kiel pinjino aŭ la EPĈ-sistemo, ŝajnas al mi senespera entrepreno - la mandarena kaj esperanta fonologioj estas tro malsamaj. Sed se ĉi tio restos, certe almenaŭ devas esti du ''n''-oj. Ne temas pri ortografia duobligo kiel en la angla aŭ germana, eĉ ne ordinara duobla konsonanto kiel en la itala, sed pri du ''n''-sonoj apartenantaj al apartaj [[morfemo]]j. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:30, 6 jul. 2025 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Pri tiu temo mi estas senemocia. Ankaŭ tie la pensofluo legeblas en la artikola diskuto: mi reagis al demando de Sj1mor de antaŭ 18 monatoj, mi hodiaŭ vidis la noton, kiu provokeme demandis "Kial laŭ la angla? Ĉu ne Ŝennong(o?)". La norma pinjina formo vere estas "Shénnóng", tial mi simple sekvis tiun vojon. Se ni diras, ke en esperantaj titoloj estas tute kutime forlasi la tonajn supersignojn, tiam mi tute ne havus ion kontraŭ tia argumentado. Mi efektive tute ne kontrolis aliajn pinjinajn titolojn - ĉi-tie la fokuso estis, ke ni havas tekston [[-2737]] pri ekstreme malnova jara artikolo (la angla ligilo estas tute trompa). Tiu tre historia teksto, kies informkesto antaŭ teknike bone funkciis kaj tiam teknike ekmisfunkciis, hodiaŭ ripariĝis. Tial mi reatentis pri la pionira paĝo [[-2737]], kaj tute flanke legetis la demandon de Sj1mor. Mi cetere metis la prononcindikon plejparte por doni kompromison al Sj1mor - por esperantigo Ŝennongo necesas referenco, nun en najbara Japanio ankaŭ por esperanta latinliterigo jam bezonatas referenco, sed pri esperanta proksimuma prononcindiko neniam necesas. Dankon pro la atentigo pri la du n-oj. Tiam kompreneble estos du. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:44, 6 jul. 2025 (UTC) '''Tartessos''': [[Tartessos|Tiel]] vi alinomis la antaŭan "Tartezo". Multaj esperantistoj tradicie Esperantigas ĉiujn proprajn nomojn el klasika latina aŭ greka fonto laŭ sufiĉe konsekvenca sistemo. [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] agnoskas tion inter la "kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn" por personaj nomoj, sed ne eksplice por geografiaj nomoj. Tio laŭ mi estas malkohero, kaj oni devus ŝanĝi ĝin por trakti ambaŭ kategoriojn same, aŭ se estos distingo, Esperantigi la geografiajn nomojn, kiuj ja estas bezonataj en pli diversaj tekstoj, kaj devigi antikvan formon por la personaj. Ĉio ĉi neniel pravigas fuŝan Esperantigon "Tartezo", sed povus pravigi pluan ŝanĝon al ĝusta Esperantigo "Tarteso". (La kutima regulo, kiel vi verŝajne scias, estas s > z inter vokaloj, sed ss > s). [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:59, 6 jul. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Vi certe vidis mian noton en la [[diskuto:Tartessos|artikola diskutpaĝo]]: Baze estas tute simple: mi tre bonvenigus esperantigon, fakte al Tarteso, se mi ie trovus iun ajn ekstervikipedian referencon pri tio. Sed mi trovis absolute nenion. Se iu trovas iun ekstervikipedian referencon (teorie devus esti du, sed unu laŭ mi esceptokaze ankaŭ sufiĉas), tiam estus tute bone noti la esperantlingvan fonon kaj pluŝovi la artikolon. Sed se vere nenio troveblas, tiam la nur latinliterigita greka nomo estas pli singarda alternativo - kaj tio ne estas perforto de la lingvo: "Tartessos" ne havas strangajn ne-esperantajn literojn kaj same taŭgas kiel multaj aliaj nomoj de grekoj aŭ de grekaj aŭ kipraj loĝlokoj aŭ aliaj geografiaj aŭ historiaj nomoj. Do mi povus afiŝi la kazon en [[VP:AA]], simple por alvoki al serĉado de ekstera referenco - krom se vi hazarde jam havas iun kaj la problemo jam estas solvita antaŭ ol ĝi estis afiŝita. Sed mi pensis ke tiom da energion eĉ tute ne indus investi: en [[:Kategorio:Urboj de Grekio]] estas nuntempe 83 urbaj artikoloj, maksimume kvarono el ili (kiel "Ateno") havas esperantan o-finaĵon kaj pri la aliaj pli ol tri kvaronoj neniu ĝeniĝas... Vere ne ĉiu el la nun 372 353 artikoloj en Esperanto bezonas esperantlingvan titolon, kun o-finajco, kaj kun referencoj... {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:45, 6 jul. 2025 (UTC) == Havendaj artikoloj == Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:11, 13 jul. 2025 (UTC) {{re|Kani}} Komprenite. Mi ne vidas min kiel esplora sciencisto, pli kiel praktika socia konsilanto kiu la lastajn du jarojn laŭgrade reduktas la konsiladon, do mi ne komprenas pli pri fiziko aŭ mekaniko "ol iu ajn alia filologo". Sed mi komprenas Esperanton kaj povas ie-tie kontribui. Tamen, kio incitas mian redaktemon, kiam mi vidas tekston kiun mi antaŭe neniam vidis, estas aparte ie-tie ekkrei mankajn flankajn tekstojn kiuj ĝis nun ankoraŭ mankas - kvankam mi dubas ĉu tio influas la rangoliston de la koncernaj "havendaj artikoloj". Ekzemple pri la havenda teksto [[kvantuma mekaniko]] mi ĵus "bluigis" unu de la ĝis nun ankoraŭ kvin mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Nuklea magneta resonanco]] - Vi scias ke kreado de tia teksteto de 4 ĝis 6 frazoj estas kompare pena kaj laboriga tasko, kaj fine oni nur vidas malgrandan teksteton, sed tiel estas la vivo. Ĉiukaze mi promesas ke mi penos pli atenti la grupon de la 1000 havendaj artikoloj, kiujn mi ĝis nun amplekse malatentis ĉar ili jam estas relative dece faritaj kaj ne estas la plej zorgigaj tekstoj - dum mi kompreneble ankoraŭ devas fini la geografiajn, historiajn kaj biografiajn temaojn kiujn mi aktuale prilaboras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:27, 14 jul. 2025 (UTC) :Komprenite. Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:41, 14 jul. 2025 (UTC) :: {{re|Kani}} ...aŭ en [[El Niño]] "bluigis" unu de la lastaj 2 mankaj temoj per kreo de komenca teksto [[Regiono de alta premo]]. Pri la temo [[El Niño]] mi nur atentiĝis ĉar en la listo ĝi aperis kun ruĝa alarmiga punkto kaj nombro 42 kiel plej katastrofa. Sed mi poste komprenis ke la ruĝan punkton nur kaŭzis, ke ni movis la paĝon laŭ [[VP:AA]] de [[El-Ninjo]] al [[El Niño]]: la apartigilo kompreneble havas nur 42 bitokojn, sed la teksto havas 41 152 kaj estas laŭ pura kvanto de literoj tute bona. Do mi komprenas ke por la rangolisto baze gravas simple la tekstokvanto, kiu jes ja fakte ne estas sola kriterio, sed estas indiko se iu teksto estas aparte konciza ke ĝi eble vere ne plene kovras la temon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 08:59, 14 jul. 2025 (UTC) :::Mi kredas, ke tio ne gravas. Estas neniu el la 1000 havendaj artikoloj en la baza kategorio (42 bitokoj) kaj nur tiuj 31 en la meza, kio signifas, ke ĝi estas registrita laŭ 41 152 bitokoj en la plej supra kategorio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:54, 14 jul. 2025 (UTC) :::: {{re|Kani}} Efektive, kio atentigis min, fine estis nur falsa alarmo en la listo [[Vikipedio:Listo de havendaj artikoloj/Mezurado; Scienco]]: tie la teksto estis indikita "[[El-Ninjo]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 42", ne "[[El Niño]] [[dosiero:ButtonGreen.svg|10ra]] 41 152", kaj mi komence simple kredis ke pro iu kialo ĝi havas tiom malbonan malaltan nombron, ne jam komprenis ke la nombro simple estas la bitokoj. Post kiam mi ĝustigis la literumon al la nuna titolo, aŭtomate aperis la ĝusta nombro kaj la punkto iĝis verda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:05, 14 jul. 2025 (UTC) :::::Dankon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:07, 14 jul. 2025 (UTC) :::::: {{re|Kani}} Vidu: pri [[Homa spirado]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 23 (nun estas simple "spirado") kaj [[Dinosaŭro]] [[dosiero:ButtonRed.svg|10ra]] 27 (nun estas "dinoaŭroj") estas same. Ĉu vi volas ĝustigi la titolojn, kaj mem vidi kiel la ruĝaj buloj post riparo iĝos verdaj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:11, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, mi volas lerni tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:16, 14 jul. 2025 (UTC) ::::::Tamen mi ne kapablas aranĝi tion. En tiu paĝo estas multaj artikoloj markitaj ruĝe aŭ flave. Preskaŭ ĉiuj devus esti versaj, escepte tiuj 31. Plej verŝajne temas pri alinomoj. Mi klopodis solvi ĉe [[Spirado]] kaj malbone funkciis. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:13, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::Jes, vi kapablas: simple ŝanĝu la internan ligilon "Homa spirado" al "spirado" kaj "Dinosaŭro" al "dinoaŭroj", kaj la punktoj iĝos verdaj. Tio estis tio kion mi tute hazarde eltrovis kiam mi miris pri la stranga noto "El-Ninjo ruĝa bulo 42". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 10:17, 14 jul. 2025 (UTC) :::::::: Bone, nun vi havas la teknikon. Gratulon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 8:00 17 jul. 2025 (UTC) ==La supo malgustiĝis== Bv fari ion kun tiu [[Fiŝkuko]]. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:26, 20 jul. 2025 (UTC) :{{re|Petr Tomasovsky}} {{farite}} kun noto "La homo, kiu hodiaŭ metis provon de traduko, mem forviŝis la provan paĝon. Paĝo pri tiu kuirarta temo ([[d:Q594675]]) principe bonvenus, sed tiu ĉi provo vere ne estis sukcesa." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 20 jul. 2025 (UTC) ::Jes, mi vidis. Precipe se tie estis bildo kun supo. Oni invitas homojn alimaniere. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 11:43, 20 jul. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:57, 23 jul. 2025 (UTC) == Kalevi Olin == https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kalevi_Olin&diff=prev&oldid=8966063 Li ne naskiĝis en [[Pyhäjärvi (urbo)]], kiu tiutempe estis pri sia tuta oficiala nomo Pyhäjärvi Ol. Lia naskiĝkomunumo [[Pyhäjärvi Ul]] ne estis sama. [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.123|193.210.202.123]] 01:01, 5 aŭg. 2025 (UTC) La miskompreno fontis el vikidatumoj, de kie ĝi estis transprenita al la informkesto. Mi fidas vian aserton kvankam ni ne vere havas referencon pri tio - se vi havas pruvon ke vere li devenis el Pyhäjärvi Ul, ne Ol, vi povus noti tion en mia germanlingva diskutpaĝo, tiam mi povus noti tion kiel duan refeencon en vikidatumoj. Sed tio ne gravus tiam, kiam iu detalema finno pridubus la aserton kaj estus konvinkita (mise) ke la homo devene estis ostrobotniano. Dankon pro la atentigo. Sed malgraŭ ĉio, vi daŭre ne rajtas redakti en la esperanta branĉo de Vikipedio. Nenio ŝanĝiĝis pri tio, tial mi devis fermi ankaŭ tiun ĉi kanalon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:41, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]] == Cetere, se vi venontfoje metas noton ĉi tie, vidu mian noton en la esperanta [[:eo:Diskuto:Monato|Diskuto:Monato]]. Serĉu la finnan flagon tie, kaj vi vidos mian demandon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 5 aŭg. 2025 (UTC) ==Kani== Saluton. Mi estas [[uzanto:Kani|Kani]]. Vi povos konstati, ke mi ne povis eniri en Vikipedion cximatene. Oni elsalutigis min, mi klopodis por reeniro, metis pasvorton, kaj oni respondis, ke gxi estas malgxusta. Mi petis novan, kion oni sendis al mia retadreso, sed denove oni malakceptis min. Cxu vi povas fari ion kaj respondi al mia retadreso? Dankon. Kani.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 09:50, 6 aŭg. 2025 (UTC) :Ecx cxu vi povas respondi cxi tien cxu vi ricevis tiun cxi mesagxon? Dankon.--[[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 10:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi ĉi-sekunde vidis la mesaĝon. Mi pretas fari ĉion ajn, kaj povas atenti mian retpoŝtkeston, sed fakte spontanee mi tute ne scias kiun vojon mi povus iri... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 13:07, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::Mi ne povas malfermi novan konton, cxar mi perdus atentaron, uzantopagxon, diskutaron, kontaktojn kun aliaj vikipediistoj, administrorajtojn, rajtojn en aliaj lingvoj ktp. [[Specialaĵo:Kontribuoj/81.43.155.176|81.43.155.176]] 16:14, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::>> Pluaj kontaktoj kun kani retpoŝte kaj kun iuj stevardoj.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 17:00, 6 aŭg. 2025 (UTC) :::: Se oni ne sukcesos ripari tion, tiam nepras globale forbari [[:m:Special:CentralAuth/Kani|la konton "Kani"]]. Eble iu ŝtelis vian konton. Ĉu oni elsalutigis vin dum via aktiveco? Se nova pasvorto venis al via retpoŝtadreso, kaj sekve ne funkciis, tio estas bona signo ke eble temas nur pri teknika fuŝo. Kiel administranto vi certe scias ke aliaj administrantoj ne povas ripari tiuspecan fuŝon, kaj eĉ burokratoj ne povas. Aliru na [https://phabricator.wikimedia.org] [[phab:T292793]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:17, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::: {{re|Taylor 49}} Fakte Kani intertempe jam estas en SAT-kunveno en Francio, kaj mi ne scias ĉu li ankoraŭ sukcesis fari siajn hejmtaskojn, aŭ ĉu la forveturo alvenis tro rapide. Ĉiukaze ne aspektas je ŝtelo de konto, sed je teknika problemo. Eĉ la suspekto estas ke parto de la malnova kaj nova pasvorto povus esti iu fi-vorto de iu ajn lingvo, kiu freŝe listiĝis en la listo de malpermesitaj vortoj. Kani devus mem elprovi denove sendigi al si novan pasvorton kaj ŝanĝi ĝin al iu litero-cifero-salato, kiu garantiite ne povus esti iu fi-vorto. Se tiam funkcias, oni povas reŝanĝi ĝin direkte al tiu pasvorto kiun oni fakte ŝatus. Kompreneble neniu postulos ke Kani publikigas sian malakceptintan pasvorton al mi, vi aŭ iu stevardo, ke ni tiam gaje povas publike diskuti, kiu parto eble estas nove malpermesita vorto. Sed per provo kaj eraro li mem povas ankaŭ tiel testi la hipotezon... Sed tio supozeble nur funkcias kiam li reestas - li jam sciis ke en la ferioloko la interreto estos malforta... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:28, 8 aŭg. 2025 (UTC) :::::Saluton. Mi estas Kani, jam en kongresejo kaj foje mi havos eblon retumi. La afero estas ke dum monatoj mi havis tiun pasvorton enhavantan hispanlingvan fivorton kaj nenio okazis. Subite mi estis elsalutiginta kaj tiu pasvorto ne funkciis. Mi petis novan pasvorton, kiel iam okazis, ricevis gxin en posxtadreso, klopodis por ensalutigo pere de tiu nova pasvorto kiu enhavis neniun rekoneblan vorton kaj denove ne funkciis, kvazaux Kani jam ne rajtas reensaluti. Mi ne certas cxu tio rilatas al la malnova pasvorto. La afero estas, ke mi ne kapablas reensaluti. Mi reklopodos. [[Specialaĵo:Kontribuoj/88.186.44.19|88.186.44.19]] 14:24, 9 aŭg. 2025 (UTC) ::::::Finfine mi sukcesis ensaluti post mil da malsukcesaj klopodoj. Eble iu helpis aŭ iu ĉesis malhelpi. Ĉiuokaze mi dankas ĉiujn kiuj interesiĝis pri la afero. Mi klopodos retumi ĉiutage por konstati, ke ĉio enordas. Sed dum kelkaj tagoj ne povos rekapti mian ritmon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:38, 9 aŭg. 2025 (UTC) :::::::Mi tre certas ke neniu homo ion faris. La stevardoj en la angla diskutejo ankaŭ cerbumis kaj faris hipotezojn. Do la afero estas daŭre mistera. Ni esperu ke la fantomado ne reekiĝos, sed ne eblas antaŭprognozi. Belan kongreson ĉiukaze. Ne forgesu iom foti por la vikipedia dokumentado... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:54, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Ŝablono:Ĝermo == Saluton ... [[Ŝablono:Ĝermo]] bezonas redakton. Bv aŭ malprotekti ĝin, aŭ efektivigu la redakton forigante la lokan interwikian ligilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:09, 8 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} ĉu? Dankon, mi neniam rimarkintus la kukole kaŝitan lokan intervikian ligilon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:16, 8 aŭg. 2025 (UTC) == Arkivado == Saluton! Mi longe faris tian, fakte mi ne povas krei: [[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]. Mi petas helpon, sufiĉas krei, se ĝi funkcias, la tekston mi enmetos. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 12:48, 9 aŭg. 2025 (UTC) :{{farite}} - vidu tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 9 aŭg. 2025 (UTC) == Pasvorto == Saluton. Mi jam revenis hejmen kaj pluas la problemo kun la pasvorto, ĉar mi povis eniri nur per provizora pasvosto, ŝajne valida nur dum sep jaroj de kie oni sendis ĝin al mi. Mi ne scias kiel ŝanĝi al nova pasvorto. Mi estas vere fuŝa administranto, ve.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:19, 19 aŭg. 2025 (UTC) :Bone ke vi estas hejme, kaj ŝajne provizore povas kunlabori. Mi vere bedaŭras ke de tiom malproksime mi ankaŭ ne scias kie efike helpi, kaj mi nepre malkonsentas kun via lasta frazo: vi estas nepre bezonata administranto. Ne gravas al mi, ĉu fine vi devos malfermi al vi tute novan salutkonton, "joĉjo", aŭ "seminario" kiun vi jam havis antaŭ jaroj, aŭ novan konton de via vera civila nomo. Ni volonte ankaŭ donos administrajn rajtojn al tiu nova konto. Kvankam kompreneble estus domaĝe, ĉar la nomo Kani^© estas vere markonomo. Sed dum vi provizore povas eniri per via normala konto, despli bone. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:30, 19 aŭg. 2025 (UTC) == Finnaj temoj == Ne, ne redakti: vi daŭre estas forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 20 aŭg. 2025 (UTC) :Kiam mi povos redakti? [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.95|193.210.200.95]] 12:57, 26 aŭg. 2025 (UTC) == Feria semajno == {{ArtikolaMesaĝokesto |speco = stilo |bildo = |teksto = La 22-an ĝis 31-an de aŭgusto 2025 mi ferias kaj ne povas antaŭscii ĉu kaj kiam mi havos retaliron. Supozeble mi ĉiutage povos mallonge vidi mian diskutpaĝon kaj notojn, kaj ne estas garantio pri tio. Thomas }} == Ŝablono:Monataranĝo == Bv malprotektu ŝablonon [[Ŝablono:Monataranĝo]]. Ĝi bezonas redakton pro cimo, krom tio dubindas ĉu 620 nur transkluzivigoj pravigas totalan protekton. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:40, 4 sep. 2025 (UTC) :{{re|Taylor 49}} {{farite}}. Vi vidis, ĉu ne, ke la protekto el 2011 estis de ArnoLagrange. Mi neniam atentis la ŝablonon kaj sekve ankaŭ neniam tuŝis ĝin. Sed la 620 nur transkluzivigoj estas de kernaj paĝoj en Vikipedio, kaj ĉar principe tie ne estas iuj sence ŝanĝeblaj informoj, krom se oni radikale ŝanĝas la kalendaron de la okcidenta civilizo, probable la utilo de protekto superas la malutilon. Bonvolu mesaĝi, kiam vi kontentis pri forigo de la cimo. Mi proponas ke mi tiam denove protektas ĝin. Se vi aŭ alia fidinta uzanto rebezonas aliron, tiam tio facile fareblas, kutime ene de duonhoro, kiel nun. Sincere [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 4 sep. 2025 (UTC) :: Mi finfaris la sencimigon por hodiaŭ. Se vi absolute volas reprotekti ĝin, tiam bv almenaŭ sen kaskadigo. Protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estas alternativo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:38, 4 sep. 2025 (UTC) :::Reprotekto sen kaskadigo estas en ordo. Nur eblas protekto kontraŭ IP-uloj, do anonimuloj, kaj kontraŭ ĉiuj krom la lokaj administrantoj, nenio inter tio eblas. Kaj teorie vandalo povas tre rapide fari iun ajn salutkonton kun iu ajn fantazia nomo, kaj povas diskrete fuŝi ion, kion aktivaj uzantoj eble nur jarojn poste rimarkas. Vi pravas ke protekto nur kontraŭ IP-uloj kaj novuloj estus bona alternativo, sed tiu alternativo ne estas. Tial mi prefere reprotektu ĝin. Nun evidente estis la unua kazo en pli ol 14 jaroj, ke iu kun bona kialo bezonis aliron al la paĝo. Se la venonta kazo venos post pliaj 14 jaroj, estos neniu ajn problemo. Kaj ĉar la dok-paĝo ĉiukaze ne estas protektita, eble eĉ post 14 jaroj ne estos utilo bezoni la longtempe konservitan ĉefan paĝon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 4 sep. 2025 (UTC) Kial mi ne povus redakti (Jaakko Leinonen el Meza Finnlando el okcidenta Finnlando [[Kypärämäki]] kaj [[Keltinmäki]]? Cxu tion, ke mi ne rajtus redakti, peras tio, ken mi skribas do multe pri mia propra lando kaj por esperanta ideologio oni ne rajtus fari do? Mi ne plu ovas kompreni alian kialon, cxar alimaniere ol antauxe, mi ne plun vandalis en la lastaj du jaroj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:54, 7 sep. 2025 (UTC) :Vi almenaŭ diris, ke estus bone, ke mi ne skribu pri Finnlando? Laux mi tia esperanta ideologio ne validas al Vikipedio. Cxar mi ne plu vandalas, mi devus havi rajton redakti. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 17:57, 7 sep. 2025 (UTC) Iom plu teskto pri la lingvoinstruo de la finnlandaj bazlernejoj: La finna instruplano de la bazalernejo iĝis escepte lingv-fokusita laŭ internaciaj normoj. Dum la transiro al la nova kompleta lerneja sistemo en la 1970-aj jaroj, estis multe da opozicio al la fakto, ke, kontraŭ la deziroj de edukfakuloj, la deviga lernado de du fremdlingvoj estis enkondukita en la bazlernejo, kaj krome, neniu el tiuj lingvoj estas praktike laŭvola (praktikaj kialoj devigas la lernadon de la angla, kvankam la leĝo ne devigas ĝin en Finnlando ekster la Alando-Insuloj), kaj la praktiko ne estis adaptita en malsamaj regionoj laŭ iliaj propraj lingvokapablo-bezonoj, sed praktike al ĉiu estas instruitaj la samaj du fremdlingvoj ĉie. Ekde la fino de la 1970-aj jaroj, estis periodo de relative malmulte da diskuto pri la temo, ĝis la diskuto reviviĝis fine de la 1980-aj jaroj. Tiam ordinarigxis la iom negativa termino ''pakkoruotsi''/''tvångssvenska'' (deviga sveda) fariĝis pli ofta, rilatante al la devigo de finnaj parolantoj lerni la svedan. Denove, estis diskuto pri ĉu la deviga lernado de unu fremdlingvo en bazlernejo estus sufiĉa. Kontraste nuntempe en Finnlando, la devo lerni du fremdajn lingvojn en kompleta lernejo, same kiel en supera mezlernejo, estas sufiĉe ĝenerale akceptita. Deviga lernado de la sveda ankoraŭ vekas fortajn, grandparte emociajn, sentojn por kaj kontraŭ, kaj kontraŭuloj ankoraŭ ŝatas uzi la terminon "pakkoruotsi", sed en ĉi tiu kazo, oni ne disputas hodiaŭ pri ĉu almenaŭ unu aŭ almenaŭ du lingvoj estu lerneblaj, kiel oni disputis kiam la kompleta lerneja sistemo estis planita en la 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj kaj en la fruaj tagoj de la sistemo en la 1970-aj-90-aj jaroj. Anstataŭe, la debato en praktiko temas pri kiu lingvo estu instruata aldone al la angla, ĉu la lernantoj povu elekti la alian lingvon, kaj ĉu la praktiko estu la sama tra Finnlando. Iam ekzistis debato inter "modelo de unu lingvo" (finne ''yhden kielen malli'') kaj "modelo de du lingvoj" (finne ''kahden kielen malli''), sed nun tiuj terminoj jam ne estas ĝenerale uzataj. Anstataŭe, kontraŭuloj de deviga sveda ofte parolas pri "lingva libereco" (finne ''kielivapaus''), kio signifus specife, ke la lingvo lernenda aldone al la angla estu havebla por elekto. Komence de la 2000-aj jaroj, multaj en Orienta Finnlando esperis pri la rusa kiel alternativo al la sveda, sed la agoj de Rusio en Ukrainio negative influis la sintenojn rilate al la rusa lingvo, kaj tial ne plu estas multe da deziro lerni la rusan en Finnlando. LESTADIONISMO KAJ KONTRAUKONCIPO (ALDONU LIGILON): "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la Universitata malsanulejo de Oulu en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Cxu vi povus aldonu ligilon, ke la teksto estus: "Nuntempe en Finnlando estas tiom bonaj medicinaj kondiĉoj, ke tiaj kazoj ne estas plu, sed ekzemple laŭ iuj kuracistoj de la [[Universitata malsanulejo de Oulu]] en tiu malsanulejo ĉiujare naskas konservativaj lestadianinoj, kiuj devas esti translokigitaj de la akuŝsekcio al la intenskuracejo." Eble oni povu fari ankaux artikolon kristanismo kaj kontrauxkoncipo. Gxi povus komenci: Nuntempe en la kristanismo oni plejparte akceptas kontrauxkoncipon. Ankaux el la personale kredantaj kristanoj en multaj grupoj akceptas gxin. Alimaniere, ĝis la dua mondmilito la plejo de la personale kredantaj kristanoj difinis gxin peko. Ĝin vere forte malapogintaj gravuloj de la historio de la kristanismo estas ekzemple Auxgustino, Martin Luther, Jean Calvin kaj Lars Levi Laestadius. Plu malapogo pri kontrauxkoncipo ekzistas en la katolika eklezio kaj en iuj tiaj protestantaj grupoj, kiuj difinas sin kiel la nura vera kristana grupo: konservativa lestadianismo, okcidenta lestadianismo, amisxoj, juteritoj, menonitoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-54660-9|&#126;2025-54660-9]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-54660-9|diskuto]]) 18:32, 7 sep. 2025 (UTC) Kiam mi komencis lerni la svedan lingvon en bazlernejo, mi tute ne sciis, ke ĝin parolas nur svedoj kaj la 6%-a svedlingva malplimulto en Finnlando. Mi pensis, ke Svedio havis koloniojn tra la tuta mondo, kiel Britio kaj Francio, do estus multe da sveda lingvo ankaŭ en Afriko, Suda Ameriko, Oceanio ktp., kaj ke devigi la svedan lingvon en la lernejo tial havus sencon. == [[Lev Vigotski]] == Saluton. Tiu artikolo (de 13 sep. 2025) restis ĝermeta kaj nefinita.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:47, 15 sep. 2025 (UTC) :Koran dankon pro la atentigo. Mi volis ekkomenci tekston, sed dum la ligo al vikidatumoj konstatis ke jam estis teksto [[Lev Vigotskij]], kiu fakte pli bonas, ĉar ĉi tie juste bonas apliki latinliterigon el la rusa (kun finaĵo -ij), ne de la belorusa (kun finaĵo -i). En la teksto jam ekzistinta, tamen ankoraŭ estis aliaj kapricoj, nome ne literigi la finan konsonantaron ĝuste "tsk", fidele al la rusa formo, sed "ck" aŭ "cg", teorie eble se nur ekzistus Esperanto en la mondo, sed ne koresponda al la nacilingva nomo. Mi ankoraŭ notis diskutpaĝe, ke en la [[revuo Esperanto]] en 10 1997 ŝajne estis artikolo pri li, en kiu oni garantiite foje skribis lian nomon - sed mi neniel povis elfosi tiun numeron rete. Ĉu vi hazarde havas tiom kompletan arkivon hejme, ke vi povus el via bretaro eltiri tiun informon??? Sed la komencitan ruinon [[Lev Vigotski]] transformi al alidirektilo al la je dua rigardo trovita teksto (mi tentiĝis ekfari ĝin pro fuŝa ruĝa ligilo en la urba paĝo [[Orŝa]], kiun mi ankoraŭ ĝustigos) mi simple forgesis. Tial dankon pro la atento!! [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 06:05, 16 sep. 2025 (UTC) ::[[Vilmos Benczik]] literumis "Vygotskij". Miaj lingvaj konoj ne estas sufiĉaj por diveni kion celas la litero y. Citinformo: Benczik, Vilmos. 2010. "Komunikado kiel fonto kaj motoro de lingva evoluo". En Blanke, Detlev, kaj Lins, Ulrich (red.), ''[[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 63. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:05, 10 okt. 2025 (UTC) :::Dankon, Arbarulo, ĉiukaze pro la ekstra ekstera referenco! Pri la kaprica ideo de V. Benczik (kies motivo kompreneblas) latinliterigi literon ы per nesperanta fremda litero [[ipsilono]] laŭ mi ne ekzistas ĝeneraligita kutimo en Esperanto - se lingvo uzas latinaa alfabeton kompreneble estas kutime tiel skribi personajn kaj geografiajn nomojn en Esperanto ankaŭ se ili havas neesperantajn literojn kiel yqxäöüßéł ktp, sed se ni esperantece latinliterigas nomon el alia alfabeto, estas hezito uzi y kaj i por la du specoj de cirilaj i-oj, same kiel ni ne skribas la vorton [[Talasoterapio]] per komenca litero "Θalassoθerapeio" simple ĉar tio en esperanta vorto aspektus groteske, kvankam tio ebligus pli fidinde al la greka originalo prononci la komencajn sonojn de la du vortoj... En la angla, germana aŭ hispana kompreneble uzo de la litero [[ipsilono]] por latinigo de cirilaj vortoj estas nenia problemo, ĉar tiuj lingvoj havas la literon "y", sed ne ĉiuj lingvoj havas ĝin, interalie nia lingvo Esperanto, tute sendispute.. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 9 jan. 2026 (UTC) == Bildo de la tago == Saluton. Ofte mi trafas evidentajn erarojn en la priskribo de la Bildo de la tago en la Ĉefpaĝo, sed mi tute ne scias kiel korekti tion. Ekzemple hodiaŭ ''Albumena'' devas esti nepre ''Albuma''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 sep. 2025 (UTC) : {{re|Kani}} Se vi legas la keston supe de la paĝo kaj en mia uzantopaĝo, vi vidas ke mi momente survojas kaj almenaŭ ĝis la 6-a de oktobro (supozeble ĝis la 24-a de oktobro) malofte havas aliron al komputilo. Tial pardonpeton pro la ne tuja reago. Sed la aliro al la bildopriskribo estas relative simpla, kvankam ne klare vortumita: Klaku sub la bildo ĉefpaĝa la vortojn "Aldonu la venontan bildon", ne por aldoni venontan bildon (fakte estas sufiĉe multaj jam), sed por atingi la galerion de bildoj, tie momente estas bildo 312, antaŭ tri tagoj, kiam estis la ekzempla eraro do estis bildo 309. Tiu nun jam ne plu aŭtomate videblas, sed sufiĉas klaki sur la signaran ligilon "300-351" en la helblua kesto kaj vi tuj trovas ĝin. En tiu galerio vi klaku al "r" plus simbolo de sago en kesto kaj vi povas redakti la priskribon. La ĝustigon "albumena" al "albuma" mi jam faris ĵus, sed per tiu konsilo vi povos estonte senprobleme mem fari la adaptojn. Koran dankon pro via atento, kaj vi pravas ke ne aŭtomate klaras ke la vortoj "Aldonu la venontan bildon" gvidos al la fotopriskribo. Mi neniel kulpas pri tiu ne tute klara indiko, kaj tute ne estas komputilisto, sed nur stulta laiko kiu simple eltrovis klakante diversajn ligilojn ĝis mi trovis la vojon. Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 21:17, 1 okt. 2025 (UTC) :: Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) == [[Baziliko sankta Maria de la ĉiela altaro]] == Saluton. Vi lasis tiun artikolon malplena.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:35, 8 okt. 2025 (UTC) : Vi pravas, dankon. Jam en februaro 2024, mi delonge forgesis tiun konstruejon. Sed metante unuajn kategoriojn mi venis al la senespere fuŝita paĝo [[Baziliko Sankta Johano de Laterano]] en la sama urbo, unue devis ripari tiun kaj nun mia tempo ne plu sufiĉas por la maria baziliko. Sed nun mi atentos plenigi la malplenan paĝon dum la sekvaj du tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:15, 9 okt. 2025 (UTC) == Suomio == Cxu estas bone, ke ekzistas tiuj artikoloj: [[Grandlago de interna Finnlando]], [[Insulara komunumo (Finnlando)]]. Mi sendis mesaĝon al mia amikino asertante, ke la nomo Yrjö devenas de la finna vorto yrjö, kiu signifas vomaĵon, sed ŝi skribis, ke tio ne estas vera - la propra nomo Yrjö estis konata en la finna lingvo longe antaŭ ol la vorto ricevis la signifon de vomaĵo. Mi demandis, ĉu [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] ekzistis antaŭ tio. Ŝi respondis: "Jes. La signifo de la vorto estis misprezentita multe pli poste." Alia afero: en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni rakontu pri ecoj de finnlanda sveda. En la artikolo [[Yrjö]]] oni menciu, ke nuntempe la nomo Yrjö aperas preskaŭ kiel nomo de pensiuloj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-28110-65|&#126;2025-28110-65]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-28110-65|diskuto]]) 21:28, 10 okt. 2025 (UTC) Cxu en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] oni povus rakonti pri la afero ankaux lingvoscience - rakonti pri ecoj de tiu lingvovarianto? Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. La gramatiko estas sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribajxo, sed cxar la diverseco estas precipe en la intonacio, gxi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale gxi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne arangxis cxiuj samaj sxangxoj kiel en la svedia sveda. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj ecx por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de [[Närpes]] ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam ludeme aux insulte uzas pri la finnlanda sveda la vorton "muminspråk". Tiu term igxis en la 1990-aj jaroj, kiam en sveda televido estis pri [[mumintroloj]] animacia serio, kies svedlingva dubado estis farita en Finnlando kaj tial la vocxoj de la figuroj estis finnlandsvedlingve. ==[[Ludoviko la Germana|Ludwig der Deutsche]]== Saluton, S-ro Pusch. Ĉar vi kreis la paĝon Ludoviko la Germano, mi petas vian helpon por kompreni pli bone la historion. Ĉu en la nuna germana lingvo ne ekzistas diferenco inter Germanio (por referenci la hodiaŭan landon) kaj Ĝermanio (ŝajne por referenci la antikvan teŭtonan landon)? Do, pro tio vi tradukis, Ludoviko la Germano anstataŭ Ludoviko la Ĝermano? Mi profitas la okazon por gratuli viajn bonegajn kontribuaĵojn. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:06, 6 nov. 2025 (UTC) :{{re|Claudio Pistilli}} Estas interesa demando, kiam la ĝermanoj eknomiĝis germanoj. Sed unue responde al la baza demando, ĉu en la moderna [[germana lingvo]] ekzistas diferenco inter Germanio kaj Ĝermanio - kompreneble jes: Germanio estas "Deutschland" kaj Ĝermanio estas "Germanien", loĝata de la ĝermanoj, "Germanen". La germanlingva vikipedio baze difinas la ĝermanojn per la simpla frazo "''Das von den Germanen bewohnte Siedlungsgebiet wurde von den Römern als Germania magna bezeichnet."'' ("La setleja regiono loĝata de la ĝermanaj triboj estis nomita ''[[Germania Magna]]'' fare de la romianoj.") Do la ĝermanoj almenaŭ estis "ĝermanoj" dum ekzistis la [[okcidentromia imperio]], do ĝis la jaro [[476]]. Plej laste kiam solidiĝis la [[Karolida Imperio]] ekde 768, la germanlingva historia literaturo skribas pri germanaj triboj (ĉefe la frankoj kaj saksoj), kaj ekde 843 ankaŭ dokumentatas la [[Reĝlando Germanio]], latine ''Regnum Teutonicum'' (= germana regno, '''ne''' "''Regnum Germanicum''" = ĝermana regno). Aŭ en lingvaj dimensioj: germanoj estis tiuj eksaj ĝermanoj kiuj parolis en la [[malnovaltgermana lingvo]], kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050. El tiu esperanta teksto ankaŭ estas la klariga frazo "La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo ''theodiscus''." Do sume necesas noti, ke la ĝermanoj el nuntempa perspektivo ĉefe konatas el la okuloj de la romiaj historiistoj ([[Tacitus]] kaj kolegoj) kaj el arkeologiaj spuroj, ne el propraj originalaj dokumentoj, kaj ke ekde la jaro 786 dokumentatas la vorto „deutsch“ (germana). El tio sekvas ke la posteuloj de la antikvaj ĝermanoj en 500, 600 kaj 700 ankoraŭ estis ĝermanoj, sed en 800 kaj 900 jam estis germanoj. Tial Ludoviko nomiĝas "la Germana". Ĉu sekveblas la rezonado? Kore salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:49, 6 nov. 2025 (UTC) ::Mi dankEGas pro via bela prigermana leciono.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 22:49, 6 nov. 2025 (UTC) == Plurvikia LTA-ulo "IPA kaj Basa" == Bv protektu la paĝon [[IPA]] je nivelo "nur registritaj" kaj forbaru la vandalon [[Special:Contributions/~2025-34894-29]] por 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:09, 19 nov. 2025 (UTC) :{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 20 nov. 2025 (UTC) == Kategorio:Pages using the JsonConfig extension == [[:Kategorio:Pages using the JsonConfig extension]] bv forigu la globale malutilan paĝon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:38, 24 nov. 2025 (UTC) : {{farite}} Bone, forigi neuzatan kategorion ĉiukaze eblas, sed la diskuto en https://phabricator.wikimedia.org/T378352 aldone konvinkas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 24 nov. 2025 (UTC) == Ĉu Maksimbotaĵoj ne estas forigendaj? == Ĉu Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj ne estas forigendaj? Ekz. [[Grognardo]] kaj similaj? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:09, 2 dec. 2025 (UTC) :Ĉu vi ne forte dubas, ke oni redaktos tion iam? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:34, 2 dec. 2025 (UTC) Mi havis jam tiam nenion por diri al vi. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 07:55, 2 dec. 2025 (UTC) Mi konsentas ke la restaj "Maksimbotaĵoj pri italaj komunumoj" estas zorgiga problemaĵo en vikipedio: Ankoraŭ nun estas multaj paĝoj pri italaj komunumoj, kiuj daŭre ekde preskaŭ 20 jaroj estas bedaŭrindaj miniaturaj ĝermetoj - multegaj nun estas bonaj riĉaj paĝoj, sed tamen ankaŭ tre multaj tro malgrandaj ankoraŭ restas. Ne malatentataj, sed simple tro multaj por ke iu uzanteto unuope povus levi ĉiujn al bona nivelo, kaj tial oni eĉ ne ektuŝis ilin. Tamen la informoj en la miniaturaj ĝermetoj laŭ mi tro valoras, kaj malsaĝus radikale buĉi ĉiujn paĝojn kiuj nun ankoraŭ estas ĝermetoj, kaj poste povus atendi ĉu iam venos iu fabela patriota itala esperantisto kiu farus duan provon krei tute novajn paĝojn de nulo. Sed groteske estas, ke intertempe vikidatumoj tiom riĉas, ke per nur 1-2 homaj redaktoj eblas ene de malpli ol minuto transformi la mikroĝermeton al tute konvinka malgranda artikolo... kun ĉiuj tre detalaj informoj, kiujn volas havi la pretenda {{ŝ|informkesto urbo de Italio}}, inkluzive de supermara alteco, najbaraj komunumoj, loknomo en la itala, kristana patrono kaj eĉ komunuma festotago. Ekzemple mi ĉi-matene levis la paĝon [[Isola Sant'Antonio]] tute apud Grognardo per du permanaj redaktetoj de sume '''20 sekundoj''' de mizera ĝermo al tute bona malgranda artikolo. Tiuj 20 sekundoj estas bone investita homa tempo. SuperNabla jam ekdiskutis ĉu eblus uzi aŭtomatigon kaj proponis sian helpon en tio, sed multaj homaj redaktantoj tamen hezitas uzi roboton, kiu blinde farus sian laboron sen ke sperta redaktanto antaŭvidus la proponon antaŭ ol ĝi saviĝas. Kompreneble la vikipedio iom suferas je tio, ke multaj reaktantoj tre limigas sin preskaŭ nur al paĝoj pri iliaj hejmregionoj, redaktas nur pri Ĉeĥio, nur pri Finnlando, Litovio, iu regiono de Germanio (giorno2 fokuse pri [[Turingio]]) aŭ de Francio (ThomasGuibal pri [[Pas-de-Calais]]): Sed estas kontraŭ la sennaciisma ideo de Esperanto atendi ke pri Sardio devus okupiĝi nur sardaj esperantistoj aŭ pri Sicilio nur siciliaj. Sume mi estas kontraŭ radikala forigo de la ĝermetoj, kaj por levo de ankaŭ la restaj tekstoj de ankoraŭ malatentataj regionoj al bona kontentiga minimuma nivelo. Kaj mi scias pli bone ol iu alia ne-italo, kiom granda sume tamen estas la persona laborkvanto, eĉ kvankam la unuopan redakton eblas perfektige rapidigi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:04, 2 dec. 2025 (UTC) == Finna grupo "Amikoj de la vero" == Mi dubis, ĉu estas vere, ke [[Amikoj de la vero]] iam havis nur unu membron. Mi sendis al ĝia membro demandon, ĉu estas vere. Li jesis [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) Kaj vidu [[Jeppo]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37876-97|&#126;2025-37876-97]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37876-97|diskuto]]) 09:59, 6 dec. 2025 (UTC) :Mi intertempe kredas la aserton, post kiam en la finna vikipedio notiĝis la ekstera referenco Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo ("Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?"), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5. Kvankam mi kompreneble ne havas tiun libron, sed fideblas ke iu finno povus havi ĝin kaj povus kontroli la verecon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:16, 6 dec. 2025 (UTC) ::Mi pruntis tiun libron en biblioteko. Mi legis tie, ke jam longe al Amikoj de Vero apartenis unu membro. La libro ne estas eble tute neutrala. En la finna Vikipedio iu skribis, ke gxi havas fortan luteranan vidpunkton kaj tial gxi ne estas bona fonto. Sed cxar laux ankaux nuna membro de tiu grupo estis do, ke la grupo havis nur unu membron, mi kredas la aserton. == Jaakko I. Leinonen == Cxu mi nun rajtas redakti? Estas do longa tempo el tio, ke mi vandalis kaj skribis ne-neutrale pri la finnlanda deviga instruo de la sveda. La kalveco estus malpli problema temo ol la deviga sveda, sed nun mi provas ke je tiuj du temoj mi skribu pri nenio. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:43, 11 dec. 2025 (UTC) Cxu estas bona, ke mi al la artikolo [[Yrjö]] aldonis mencion pri tio, ke yrjö signifas vomajxon? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) Cxu en la artikolo [[Yrjö]] bone menciata, ke la nomo signifas vomaĵon kaj oni taksas, ke tiun signifon peris onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:01, 21 dec. 2025 (UTC) ==Erarnomo de [[:dosiero:Statuo de Valentiniano la 3-a.png]]== Saluton, samideano. Ĉu eblas al vi korekti la supran dosiernomon al "Statuo de Valentiniano la 1-a.png". Mi anticipe dankas. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:25, 27 dec. 2025 (UTC) :Jam {{farite|farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 29 dec. 2025 (UTC) ::Dankon Thomas, vi estas granda amiko.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:07, 8 jan. 2026 (UTC) Vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:26, 30 dec. 2025 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC) :{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being "an outstanding professional photo" can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC) == [[Rayan Hamda Barhoumi]] == Saluton ThomasPusch, Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo. Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado: https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/ https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/ https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785 https://lytcheess.fr/ https://www.imdb.com/name/nm15961728/ Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj. Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion? Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-40212|&#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC) == Artikolo de la monato == Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC) :Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC) == Finnlando == Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur. La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad. -- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC) :Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC) Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC) Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC) [[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026 Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026 == Kiu estas kristano? == Mi aldonis al la pagxo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaux bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, cxar ili estas kristanaj grupoj. Lau mia scio ili ne estas tiaj, cxar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laux la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke gxi apogas la sanktan triecan kondicion. Cxu temas laux vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Lietuvio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraux oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC) :Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome "[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]". Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome "parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]]." Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo "kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon", sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome "'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio" montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata "kristano". Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu "astestantoj de Jehovo kaj mormonoj" estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC) ==Forigo de dosiero== Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]]. Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC) {{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte "duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto". Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj. Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo "X" vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC) == persona nomo Adolf == Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf. :Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo "Adi", certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta "normala" nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, "Adi Dasler"), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj "Himmler" kaj "Goebbels" (same ankaŭ "Göring", "Mengele" ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC) Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton. == Re:Naskis v naskiĝis == Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de "n." ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo. Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro. Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC) :Mi tute konsentas kun la frazo «<span style="color:darkgreen;">la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon</span>». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC) ::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC) :::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]]. :::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon "[[16-a de marto]]" (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&target=Super+nabla&dir=prev&offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—<span style="font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em">[[user:super nabla|super n∇bl∇]]</span>([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC) ::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC) == Pentti Hirvonen == Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for? :Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC) Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22 == Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki == <div style="border:4px maroon ridge; padding:4px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Hello {{BASEPAGENAME}}, We noticed your dedicated contributions to this wiki. As an experienced editor, your leadership could help bridge the gender gap on Wikipedia. We are inviting you to '''organize the Feminism and Folklore 2026''' writing competition for your community. ;Why Organize? The campaign (1 Feb – 31 March) focuses on women’s stories, folk culture, and traditions. By setting up a local page, you help your community document their unique history. ;We have made it easy for you You do not need to do everything from scratch. The international team has prepared tools to help you: * '''Article Lists:''' Find missing topics relevant to your culture. * '''CampWiz Tool:''' Easily manage the contest and track points. ;Want to talk to us first? If you have questions or want to meet the team, you are welcome to join our Office Hours (live Q&A sessions). ''[[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|Click here to see the Office Hours schedule]]'' ;Ready to start? Please check the project page to see how simple it is to register. '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Click here to Learn More and Sign Up]]''' Thank you for your time and hard work! '''The Feminism and Folklore 2026 Team''' ---- <small>You received this message because you are a valued contributor. If you have questions, please ask on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta Talk Page]].</small> </div></div> --[[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 16:49, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26-p&oldid=29949530 --> == Forigendaĵo 2026-01 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC) :{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC) == Recenzo == @[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC) : Malbona konduto: :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...] :* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&action=history Q117305113] [vidu supre: "ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove"] :* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto) :* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo) :* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri "Susovan Sonu Roy") :* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&diff=prev&oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel "ne forigita" :* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita) :* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]] :* -> {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC) ::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC) :::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC) == Pro-drop -lingvo == Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC) :Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC) :Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC) Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC) Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio. == Pikku Kakkonen == Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC) == Sveda lingvo en Finnlando == Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko: "La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj." Respondo al mi: "Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj." [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC) :La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC) Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC) :Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam "singarda kaj konstruema agado" de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC) ::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC) :::La "fono de la mencio" estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo "Georgo". Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''"Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto"'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC) :# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804). ::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas. ::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon "yrjö" verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto. ::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC) ::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC) ::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC) :::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä :En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC) "Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando." Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio "Deviga instruo de la sveda". [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC) Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]] == MediaWiki:Linkshere == La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC) : Risko de "fuŝa ago" forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin: <pre> La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''': Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj] </pre> : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC) La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC) Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC) Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC) : Estis ERARO, lingvokodo estu "eo", ne "en". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC) Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC) == [[Rita Süssmuth]] == Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC) :Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis "ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo". Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC) == [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] == Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC) :Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC) ::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie "diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten" (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen "hochverdächtig" ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als "Kunst" verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu "WMF-Bans" zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch "den Benutzer wieder anlocken" wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC) :::Es gibt nicht "die Autoren", es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC) == Ceditaj areoj == Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC) Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC) == Yrjö == Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC) Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera? Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto == [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] == Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio "Komunumoj de Provinco Mantova" al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC) ==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj== Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, "Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?" Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin. Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon. Kaj eble vi demandas, "Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?". Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: :::::<small>"Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. :::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?"</small> Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC) ::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo / kontraukoncipo == Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC) En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] == "Ŝablono:Tradukita" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC) :La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo "ekzemplo" en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC) :: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC) ::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC) == Genetikaĵoj == Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC) == Forigendaĵo 2026-03 == Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC) == Uusimaa == Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj: * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province * https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]] Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco. Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj. La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda. En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco. En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08 == Elkorajn dankojn == Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC) : {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC) ==Kontraŭrajtaj dosieroj== [[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke "malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo". Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte "tuj" forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla "tujforigo", kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC) ::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]]. ::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC) :::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC) ::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC) == Finnlanda kaj svedia sveda == [[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC) :En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-15115-85|&#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC) La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj. En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis. Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio. == Vidu == https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC) Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj == Yrjö Karilas == Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC) Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto. En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: "Cxu vin amuzas la doloro de Lipponen?" Tuomioja respondis: "Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por mi multe pli sadisma gxuo." Zyskowicz diris: "Ho Erkki. Vi estas tute malsana." Tuomioja diris: "Eble. Sed do nirvane malsana." --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 <small>- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto "Uzanto:Urpola@global": ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&diff=30269368&oldid=30268941])</small> == Suĝoŭo (Anhujo) == Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas: * Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp. Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC) :Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas "el vikipedio" korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC) Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita? Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC) :Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-17456-00|&#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC) == Lestadianismo en Finnlando == En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2026-18014-78|&#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC) ==Artikolo de la monato== Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC) :Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC) ::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis "En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026." Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC) :::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas "Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...". Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon "04. Aprilo" tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo "Graz" mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC) ::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC) == Help == Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC) Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: "Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis." Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn. ==Du notetoj pri stilo== Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia: - La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla. - Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn" kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC) ===Kaj tria=== - Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC) {{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke "''Hary poter"'' aŭ ''"Pipi ŝtrumpolonga"'' estus stranga minuskligo de dua vorto de "persona nomo", ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto. Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj: {{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: ::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'') * Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}} -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC) :Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi "toleris" la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC) Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi "kvazaŭ propra nomo", sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC) :Laŭ mia kompreno de "propra nomo", kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], "Balta Maro", "Universitata Hospitalo de Gento" ktp. estas propraj nomoj ne "kvazaŭ propraj nomoj". Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke "propra nomo" estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC) :Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC) == Forigpeto 3 paĝoj == * [[MediaWiki:Watchdetails]] * [[MediaWiki:Wlhideshowbots]] * [[MediaWiki:Wlhideshowown]] Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC) {{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC) == Pliaj finnaj temoj == Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC) : Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP ''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben ''' Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?" Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko "vidu ankaŭ" kaj sub ĝi "[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo"? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC) :Jes, farite. TP [[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC) : La teksto estis artikola "orfo", ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola "orfo". Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC) [[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula. Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio "kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?" kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC) :Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC) Mi petas, ke vi plu unufoje legu[[sveda lingvo en Finnlando]]. Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante. https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti ==Universala Kodo de Konduto== Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC) Hello {{<includeonly>safesubst:</includeonly>PAGENAME}},<br> You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]]. You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended. Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information). :Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion. :Via konkluda aserto "«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better" ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, "funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj". :Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian "eksperimenton" pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin. :Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC) :Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne "premadas forigi" la ligilojn, sed "substrekas dubon" pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto "dubo", esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC) ==(sen titolo)== Nomi vomajxon kiel "yrjö" supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto. Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja) Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj. Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la "alia enlanda lingvo" en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. n82xzck0qx08lbbq2lmjbl2fx2hdi9s 0 101913 9350517 8857037 2026-04-10T05:54:57Z Crosstor 3176 /* Gravaj personoj */ 9350517 wikitext text/x-wiki {{Informkesto setlejo de Rumanio | Nomo = Sanislău | Speco = Komunumo | Distrikto = Satu Mare | AliajNomoj = Szaniszló ({{hu}}) | IamaHungaraDepartemento = Szatmár | latitudo-gradoj = 47 | latitudo-minutoj = 38 | latitudo-sekundoj = 17 | longitudo-gradoj = 22 | longitudo-minutoj = 19 | longitudo-sekundoj = 33 | Alto = 134 | Poŝtkodo = 447260 | Loĝantaro = 3033 | Loĝantaro-aldono = (en 2011; 3.193 en 2002) | LoĝantaroKom = {{WikidataLoĝantaro}} | LoĝantaroKom-aldono = (en {{WikidataLoĝantaroDato}} , 3 515 en 2011) | Siruta = 138672 }} '''Sanislău''' - jen rumane, prononco {{prononco|sanisləŭ}}, hungare: '''Szaniszló''', prononco [sanislo:] - estas komunumo en Rumanio sudokcidente de [[Carei]]. Apartenas al ĝi administre la vilaĝoj Horea kaj [[Marna Nouă]].<ref>[[Magyar nagylexikon]], 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.</ref> Sanislău havas fervojan stacion ĉe la linio inter [[Valea lui Mihai]] kaj [[Satu Mare]]. == Loĝantaro == En [[1910]] ĝi havis 4 822 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en [[1992]] estis 3 690 (rumanoj, 45&nbsp;% da hungaroj), kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. == Historio == Ĝia unua mencio skriba estas el [[1306]]. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1940]] kaj [[1944]] Szaniszló apartenis al [[Hungario]] (''[[Szatmár]]''). Ĝis [[2004]] apartenis al ĝi ankaŭ [[Berea]], [[Ciumești]] kaj [[Viișoara (Satu Mare)|Viișoara]]<ref>{{citaĵo el la reto | url=http://lege5.ro/Gratuit/gu3diojy/legea-nr-84-2004-pentru-infiintarea-unor-comune | titolo=Legea nr. 84/2004 pentru înființarea unor comune | titolo-aldono=(leĝo pri la fondado de komunumoj) | lingvo=ro | formato=HTML | alirdato=2015-01-30 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160131165431/http://lege5.ro/Gratuit/gu3diojy/legea-nr-84-2004-pentru-infiintarea-unor-comune | arkivdato=2016-01-31 }}</ref>. == Fontoj == {{Referencoj}} == Gravaj personoj == * Liviu Borlan (n. [[7-a de julio]] [[1936]]): komponisto, orkestrestro. * Costa Carei, familinomo ''Coriolan Coltău'' ([[9-a de decembro]] [[1909]] – [[Bukareŝto]], [[1970]]): poeto, tradukisto. * [[Károly Szentgyörgyi Jordán]] ([[Nagykároly]], [[4-a de novembro]] [[1849]] – Sanislău, [[14-a de junio]] [[1927]]): romkatolika eklezia verkisto * [[György Ferenc Vezér]], hungara paŭlana [[monaĥo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php?nev=Szatmar Administra mapo de la distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20231209045007/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php?nev=Szatmar |date=2023-12-09 }} ({{ro}} kaj {{hu}}) <gallery> Dosiero: Sanislau jud Satu Mare.svg|Situo en la distrikto Dosiero: Sanislau_SM_Center.JPG|La centro de Sanislău </gallery> {{Komunumoj de distrikto Satu Mare}} {{bibliotekoj}} {{ĝermo|Rumanio}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Sanislau}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare]] i6c3qhzft7ilk19bj4nq38wooc112iz 0 107770 9350501 9013441 2026-04-10T02:29:53Z Scip. 67770 + 9350501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |priskribo de bildo= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=IT-RM |Mapo en angulo=Centra Romo |situo sur mapo = Antikva Romo |zomo=13 }} [[Dosiero:Frigidarium 18.jpg|dekstra|eta|220px|Banejoj de Caracalla]] '''Banejoj de Caracalla''' [karakalla ~ Karakalo], estis [[banejo]]j en unu konstruaĵo de roma imperiestro [[Caracalla]] en [[Romo]]. Ĝin komencis konstruigi imperiestro [[Septimius Severus]] [[206]] p.K. kaj Caracalla inaŭguris ĝin en [[216]]. La banejo mem estas fermita per duetaĝa portriko kaj ĉambretoj. La portrikon rompas duflanke duonroda [[eksedro]], malantaŭ fermas konstruaĵaro. La banejojn limas ŝtuparo, duflanke biblioteko, akvokolektaj basenoj. En la konstruaĵo troviĝas tri banejoj (malvarma, varmeta kaj varma basenoj) unu post la alia en la NOr-SOk direkto. Duflanke de la banejoj situas samaere vestibloj, travestejoj, sporthaloj kaj promenaj koridoroj. La banejan ĝardenon ornamis skulptaĵoj kaj fontano. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Termoj de Karakalo (''Termo di Caracalla'') el la itala Ministerio pri Kulturo [https://www.beniculturali.it/luogo/terme-di-caracalla] ({{it}}) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Romiaj konstruaĵoj en Romo]] [[Kategorio:Banejoj|Karakalo]] [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Romo]] r7yh91rf5be42ao1fvduwwvs1cjc3n6 0 108476 9350308 9279644 2026-04-09T13:01:47Z Sj1mor 12103 9350308 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Salegio''' estas muzikstilo el [[Madagaskaro]]. Ĝin prezentas la unuan fojon al la esperantistaro la [[Grupo Ligilo]] per sia kanto "Granda Festo".<ref>[http://www.studio-pro.ch/Groupe_Trait_d_Union.html ''Granda Festo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070529063830/http://www.studio-pro.ch/Groupe_Trait_d_Union.html|date=2007-05-29}}.</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Madagaskaro]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Esperanto-muziko]] luxjtylz7pm9djdl66c86cpioldsgxf 0 108716 9350300 9089562 2026-04-09T13:00:05Z Sj1mor 12103 9350300 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:KLEZPO.png|eta|200px|Ukraina klezmerbando en 1925]] [[Dosiero:Amsterdam Klezmer Band Koeln 2008-2.jpg|eta|200px|[[Amsterdamo|Amsterdama]] klezmerbando]] '''Klezmero''' (el la jida כּלי־זמיר, klej = instrumento + zemer = kanto; etimologie devenas de la hebreaj vortoj k'li zemer כלי זמר, “muzik-ilo”) estas muzika tradicio kiu fontas el [[Aŝkenazo|Aŝkenaza]] kaj [[Ĥasidismo|Ĥasida]] juda kulturo. Ĉirkaŭ la 15-a jarcento naskiĝis juda nereligia muzika tradicio disvolvata de muzikistoj, kiujn oni nomis ''klejzmorim'' aŭ 'klejzmurim''. Ili konstruis la muzikstilon sur pia religia tradicio naskita jam en la Biblia tempo, kaj tiu muzika heredaĵo plu evoluas nuntempe. La klezmera repertuaro konsistas plejparte el dancokantoj por geedziĝaj kaj aliaj festoj. Ĉar la muziko havas radikojn en orient-eŭropa (Aŝkenaza) judismo, ĝiaj kantonomoj, poezio kaj terminoj tipe estas [[Jida lingvo|jidalingvaj]]. Origine, la vorto ''klezmer'' (multenombro: ''klezmorim'') estis uzata pri la muzikiloj, sed ĝi poste evoluis por signifi ankaŭ la muzikistojn. Ĉirkaŭ la mezo de la 20-a jarcento ĝi estis unuafoje uzata kiel nomo de tuta kategorio (ĝenro) de muziko. Komence de la jarcento, en libroj kaj sur diskoj, la stilo estis nomata simple ''jida muziko''. Alia nomo iam uzata estas ''Frejleĥ''- aŭ ''Frejlaĥ''-muziko (el la jida ''frejleĥ'' = feliĉa, gaja). == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=klezmer}} * [[Frey-Lech Trio]] * [[Giora Feidman]] * [[Hava Nagila]] * [[Airat Ichmouratov]] [[Kategorio:Jida kulturo]] [[Kategorio:Klezmero| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] {{Ĝermo|muziko}} {{Gamoj}} mf3ybmpwxk1nwp5k4pja0xraj40ea7d 0 113900 9350270 9043743 2026-04-09T12:53:51Z Sj1mor 12103 9350270 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Red Dog Shuffle - Colin Ross Quartet.ogv|eta|260px|Moderna bugio-koncerto]] '''Bugio'''<ref>https://bertilow.com/roko/ab.html#bugio</ref> ({{lingvoKunNomo|en|angl|'''Boogie-woogie'''}} [BUgi WUgi]) estas stilo de [[bluso]] ludita ĉefa per [[piano]], kiu naskiĝis komence de la [[20-a jarcento]] en [[Usono]]. Ĝi originis de la tiel nomata ''Barrelhouse Piano'' ([[trinkejo|trinkeja]] piano), simpla stilo, kiam Blus-muzikistoj transprenis la stilon de la [[gitaro]] al la [[piano]]. La [[harmonio]] esence similas al la [[Bluso|Blus]]-skemo. Teknike kontrastas la ludmanieroj de la manoj: La maldekstra ludas rulantan [[baso]]n, ofte ripetatan; la dekstra la blusajn [[melodio]]jn, ofte ornamitajn per tremoloj. La rapideco kompare al la Bluso estas multe pli alta kaj postulas enormajn teknikajn kapablojn. Kun la almigro de nigruloj al la nordo de Usono ankaŭ la muziko venis kun ili. Precipe en [[Chicago]] bugio dum la 20-aj jaroj de la pasinta jarcento furoris, plej multe ĉe piano-solistoj. Malofte oni ludis grupe. Multe diskonatiĝis bugio per tiel nomataj "dom-lupago-festoj". La domluanto aĉetis kelkajn botelojn da drinkaĵoj, mendis pianludiston, kaj per la gajno financis la lupagon de sia loĝejo. Fine de la [[1920-aj jaroj]] la bugi-stilo evoluis kaj pianistoj kiel ''Clearence "Pinetop" Smith, Jimmy Yancey, Pete Johnson, Albert Ammons'' kaj ''Meade Lux Lewis'' kaŭzis, ke la muziko dum la [[1930-aj jaroj|30-aj]] kaj [[1940-aj jaroj|40-aj jaroj]] estiĝis la plej populara muzikstilo en Usono. Ek de 1975 ''Axel Zwingenberger'' en [[Germanio]] repopularigis la stilon bugio. Nuntempe Axel Zwingenberger ([[Hamburgo]]), Vince Weber (Hamburgo), Frank Muschalle ([[Leer]]/[[Orientfrislando]]), Silvan Zingg (Manno/[[Tiĉino]]), kaj Martin Pyrker ([[Vieno]]) apartenas al la plej elstaraj kaj internacie konataj bugi-pianistoj en [[Eŭropo]].{{Projektoj|ReVo=bugi}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] 8juv655q31fsmiwhgy7pkk6o9xhapu8 0 128885 9350446 8800678 2026-04-09T19:57:32Z ~2026-21877-57 254950 9350446 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Autobahn 1-999.png|eta|300ra]] Jen tabelo de 219 germanaj aŭtovojoj grupigitaj laŭ la unua cifero de iliaj numeroj. Tendence eblas diri, ke la unuciferaj aŭtovojoj estas la plej gravaj kaj internacie signifaj, la duciferaj havas mezan gravecon kaj la triciferaj estas kompare malpli longaj, foje nur "urbaj aŭtovojoj". Krome aŭtovojoj kun para nombro tendence estas okcident-orientaj, kaj aŭtovojoj kun malpara nombro nord-sudaj (pli-malpli, ekzemple la ĉefa vojo A3 iras inter [[Nederlando]] kaj [[Aŭstrio]] de nordokcidento al sudoriento). La du- kaj triciferaj aŭtovojoj kun komenca cifero 1 tendence grupiĝas ĉirkaŭ la urbo [[Berlino]], kaj tiuj kun cifero 9 tendence ĉirkaŭ la urbo [[Munkeno]]. == Aŭtovojojoj 1 ĝis 143 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 1 number.svg|40ra|A1]] || [[germana aŭtovojo A1]] "Hansalinie" - "[[Hanso|hansa]] linio" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 10 number.svg|40ra|A10]] || [[germana aŭtovojo A10]] "Berliner Ring" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 100 number.svg|40ra|A100]] || [[germana aŭtovojo A100]] "Berliner Stadtring" <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 102 number.svg|40ra|A102]] || germana aŭtovojo A102 neniam ekzistis--> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 103 number.svg|40ra|A103]] || [[germana aŭtovojo A103]] "Westtangente Steglitz" <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 104 number.svg|40ra|A104]] || germana aŭtovojo A104 neniam ekzistis |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 105 number.svg|40ra|A105]] || germana aŭtovojo A105 neniam ekzistis |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 106 number.svg|40ra|A106]] || germana aŭtovojo A106 neniam ekzistis |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 107 number.svg|40ra|A107]] || germana aŭtovojo A107 neniam ekzistis --> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 11 number.svg|40ra|A11]] || [[germana aŭtovojo A11]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 111 number.svg|40ra|A111]] || [[germana aŭtovojo A111]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 113 number.svg|40ra|A113]] || [[germana aŭtovojo A113]] "Teltowkanal-Autobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 114 number.svg|40ra|A114]] || [[germana aŭtovojo A114]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 115 number.svg|40ra|A115]] || [[germana aŭtovojo A115]] "[[Avus]]" - eksa kurejo por konkursoj de [[formulo 1]]: <small>de [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] ĝis [[Nuthetal]] ({{vojo|GER|A|10}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 12 number.svg|40ra|A12]] || [[germana aŭtovojo A12]] "Autobahn der Freiheit" - "aŭtovojo de la libereco" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 13 number.svg|40ra|A13]] || [[germana aŭtovojo A13]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 14 number.svg|40ra|A14]] || [[germana aŭtovojo A14]] <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 140 number.svg|40ra|A140]] || germana aŭtovojo A140 neniam ekzistis--> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 143 number.svg|40ra|A143]] || [[germana aŭtovojo A143]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 15 number.svg|40ra|A15]] || [[germana aŭtovojo A15]] <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 16 number.svg|40ra|A16]] || germana aŭtovojo A16 neniam ekzistis--> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 17 number.svg|40ra|A17]] || [[germana aŭtovojo A17]] <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 18 number.svg|40ra|A18]] || germana aŭtovojo A18 "Lausitzautobahn" - [[luzacio|luzacia]] aŭtovojo" neniam ekzistis--> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 19 number.svg|40ra|A19]] || [[germana aŭtovojo A19]] |- | || ''Sumo: 24 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 2 ĝis 293 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 2 number.svg|40ra|A2]] || [[germana aŭtovojo A2]] "Warschauer Allee" (neserioze) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 20 number.svg|40ra|A20]] || [[germana aŭtovojo A20]] "Ostseeautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 201 number.svg|40ra|A201]] || aŭtovojo A201 ne konstruita <small>(planita de [[Grimmen]] ĝis [[Bergen auf Rügen]], nun parto de la federacia vojo {{vojo|GER|FV|96}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 205 number.svg|40ra|A205]] || aŭtovojo A205 ne konstruita <small>(planita de [[Padborg]] ĝis [[Handewitt]], nun la federacia vojo 200)</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 21 number.svg|40ra|A21]] || [[germana aŭtovojo A21]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 210 number.svg|40ra|A210]] || [[germana aŭtovojo A210]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 215 number.svg|40ra|A215]] || [[germana aŭtovojo A215]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 22 number.svg|40ra|A22]] || aŭtovojo A22 <small>"Küstenautobahn" (serioze), "Friesenstich" (neserioze) ne konstruita, planata kiel parto de plilongigata {{vojo|GER|A|20}}</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 226 number.svg|40ra|A226]] || [[germana aŭtovojo A226]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 227 number.svg|40ra|A227]] || aŭtovojo A227 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|FV|75}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 23 number.svg|40ra|A23]] || [[germana aŭtovojo A23]] "Westküstenautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 24 number.svg|40ra|A24]] || [[germana aŭtovojo A24]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 241 number.svg|40ra|A241]] || aŭtovojo A241 ne konstruita, nun parto de la aŭtovojo {{vojo|GER|A|14}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 25 number.svg|40ra|A25]] || [[germana aŭtovojo A25]] "Marschenlinie", 18 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 250 number.svg|40ra|A250]] || aŭtovojo A250 ne konstruita, nun parto de la aŭtovojo {{vojo|GER|A|39}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 252 number.svg|40ra|A252]] || aŭtovojo A252 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|FV|75}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 253 number.svg|40ra|A253]] || aŭtovojo A253 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 255 number.svg|40ra|A255]] || [[germana aŭtovojo A255]] "Abzweig Veddel", en [[Hamburgo]], 2 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 26 number.svg|40ra|A26]] || [[germana aŭtovojo A26]], [[Stade]] – [[Jork]], planatas plilongigo ĝis [[Hamburgo]], 16 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 261 number.svg|40ra|A261]] || [[germana aŭtovojo A261]] "Eckverbindung Hamburg-Harburg", en [[Hamburgo]], 9 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 263 number.svg|40ra|A263]] || aŭtovojo A263 ne konstruita, nun plaantat kiel parto de la aŭtovojo {{vojo|GER|A|21}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 27 number.svg|40ra|A27]] || [[germana aŭtovojo A27]] "Schellfischlinie" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 270 number.svg|40ra|A270]] || [[germana aŭtovojo A270]], 11 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 28 number.svg|40ra|A28]] || [[germana aŭtovojo A28]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 280 number.svg|40ra|A280]] || [[germana aŭtovojo A280]], 5 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 281 number.svg|40ra|A281]] || [[germana aŭtovojo A281]] "Eckverbindung Bremen", 11 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 282 number.svg|40ra|A282]] || aŭtovojo A282 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|FV|75}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 29 number.svg|40ra|A29]] || [[germana aŭtovojo A29]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 293 number.svg|40ra|A293]] || [[germana aŭtovojo A293]] "Stadtautobahn Oldenburg", 9 km |- | || ''Sumo: 30 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 3 ĝis 395 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 3 number.svg|40ra|A3]] || [[germana aŭtovojo A3]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 30 number.svg|40ra|A30]] || [[germana aŭtovojo A30]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 31 number.svg|40ra|A31]] || [[germana aŭtovojo A31]] "Emslandautobahn" (serioze), "Ostfriesenspieß" (neserioze) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 314 number.svg|40ra|A314]] || [[germana aŭtovojo A314]], [[Gronau]] - [[Monastero (Vestfalio)]], ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|FV|54}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 32 number.svg|40ra|A32]] || aŭtovojo A32 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 33 number.svg|40ra|A33]] || [[germana aŭtovojo A33]] "Senne-/Teutoburger-Wald-Autobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 339 number.svg|40ra|A339]] || germana aŭtovojo A339 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|A|30}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 35 number.svg|40ra|A35]] || aŭtovojo A35 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 352 number.svg|40ra|A352]] || [[germana aŭtovojo A352]] "Eckverbindung Hannover" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 36 number.svg|40ra|A36]] || [[germana aŭtovojo A36]] "Nordharzautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 369 number.svg|40ra|A369]] || [[germana aŭtovojo A369]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 37 number.svg|40ra|A37]] || [[germana aŭtovojo A37]] "Messeschnellweg Hannover" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 376 number.svg|40ra|A376]] || aŭtovojo A376 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|FV|37}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 38 number.svg|40ra|A38]] || [[germana aŭtovojo A38]] "Südharzautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 388 number.svg|40ra|A388]] || aŭtovojo 388 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|FV|27}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 39 number.svg|40ra|A39]] || [[germana aŭtovojo A39]] "Salzgitter-Autobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 391 number.svg|40ra|A391]] || [[germana aŭtovojo A391]] "Westtangente Braunschweig" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 392 number.svg|40ra|A392]] || [[germana aŭtovojo A392]] "Nordtangente Braunschweig" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 395 number.svg|40ra|A395]] || germana aŭtovojo A395 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|A|36}}, A369 kaj {{vojo|GER|FV|4}} |- | || ''Sumo: 20 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 4 ĝis 485 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 4 number.svg|40ra|A4]] || [[germana aŭtovojo A4]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 40 number.svg|40ra|A40]] || [[germana aŭtovojo A40]] "Ruhrschnellweg" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 41 number.svg|40ra|A41]] || aŭtovojo A41 ne konstruita (estis planita inter [[Dorsten]] kaj [[Sprockhövel]]) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 42 number.svg|40ra|A42]] || [[germana aŭtovojo A42]] "Emscherschnellweg" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 43 number.svg|40ra|A43]] || [[germana aŭtovojo A43]] "Münsterlandautobahn" - "aŭtovojo [[Monastera lando]]" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 430 number.svg|40ra|A430]] || aŭtovojo A430 ne konstruita, nun parto de {{vojo|GER|A|40}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 432 number.svg|40ra|A432]] || aŭtovojo A432 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 44 number.svg|40ra|A44]] || [[germana aŭtovojo A44]] "Hellweglinie" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 441 number.svg|40ra|A441]] || aŭtovojo A441 ne konstruita, nun parto de B236 |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 443 number.svg|40ra|A443]] || aŭtovojo A443 ne konstruita, nun parto de B233 |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 445 number.svg|40ra|A445]] || [[germana aŭtovojo A445]] [[Werl]] - [[Arnsberg]], 14 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 448 number.svg|40ra|A445]] || [[germana aŭtovojo A448]] [[Bochum]] - [[Dortmund]], 18 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 45 number.svg|40ra|A45]] || [[germana aŭtovojo A45]] "Sauerlandlinie" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 451 number.svg|40ra|A451]] || germana aŭtovojo A451 ne konstruita, nun parto de B256 |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 46 number.svg|40ra|A46]] || [[germana aŭtovojo A46]] "Wupperschnellweg" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 47 number.svg|40ra|A47]] || germana aŭtovojo A47 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 48 number.svg|40ra|A48]] || [[germana aŭtovojo A48]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 480 number.svg|40ra|A480]] || aŭtovojo A480 [[Wetzlar]] – [[Gießen]] transformita al parto de {{vojo|GER|A|49}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 485 number.svg|40ra|A485]] || [[germana aŭtovojo A485]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 49 number.svg|40ra|A49]] || [[germana aŭtovojo A49]] |- | || ''Sumo: 19 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 5 ĝis 573 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 5 number.svg|40ra|A5]] || [[germana aŭtovojo A5]] / "HaFraBa" ([[Hamburgo]]-[[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]]-[[Bazelo]]) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 50 number.svg|40ra|A50]] || germana aŭtovojo A50 ne konstruita (iĝis parto de la vojo {{vojo|GER|A|4}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 51 number.svg|40ra|A51]] || germana aŭtovojo A51 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 516 number.svg|40ra|A516]] || [[germana aŭtovojo A516]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 52 number.svg|40ra|A52]] || [[germana aŭtovojo A52]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 524 number.svg|40ra|A524]] || [[germana aŭtovojo A524]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 53 number.svg|40ra|A53]] || germana aŭtovojo A53 ne konstruita (iĝis parto de la vojo {{vojo|GER|A|44}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 533 number.svg|40ra|A533]] || planita aŭtovojo "A533" iĝis la vojo {{vojo|GER|A|553}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 535 number.svg|40ra|A535]] || [[germana aŭtovojo A535]] [[Velbert]] – [[Wuppertal]], 13 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 54 number.svg|40ra|A54]] || germana aŭtovojo A54 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 540 number.svg|40ra|A540]] || aŭtovojo A540 iĝis parto de la vojo {{vojo|GER|FV|59}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 542 number.svg|40ra|A542]] || [[germana aŭtovojo A542]], [[Monheim]] – [[Langenfeld]], 6 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 544 number.svg|40ra|A544]] || [[germana aŭtovojo A544]], en [[Akeno]], 5 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 545 number.svg|40ra|A545]] || germana aŭtovojo A545 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 55 number.svg|40ra|A55]] || aŭtovojo A55 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 552 number.svg|40ra|A552]] || aŭtovojo A552 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 553 number.svg|40ra|A553]] || [[germana aŭtovojo A553]] de [[Brühl]] al {{vojo|GER|A|1}} kaj {{vojo|GER|A|61}}, 13 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 555 number.svg|40ra|A555]] || [[germana aŭtovojo A555]] "Köln-Bonner Autobahn", 20 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 558 number.svg|40ra|A558]] || aŭtovojo A558 ne konstruiĝis |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 559 number.svg|40ra|A559]] || [[germana aŭtovojo A559]], 7 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 56 number.svg|40ra|A56]] || germana aŭtovojo A56 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 560 number.svg|40ra|A560]] || [[germana aŭtovojo A560]], 13 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 562 number.svg|40ra|A562]] || [[germana aŭtovojo A562]] "Bonner Südbrücke", loka urba vojo en [[Bonno]], 4 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 565 number.svg|40ra|A565]] || [[germana aŭtovojo A565]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 57 number.svg|40ra|A57]] || [[germana aŭtovojo A57]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 571 number.svg|40ra|A571]] || [[germana aŭtovojo A571]], en [[Sinzig]], 3 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 573 number.svg|40ra|A573]] || [[germana aŭtovojo A573]], en [[Bad Neuenahr-Ahrweiler]], 3 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 580 number.svg|40ra|A580]] || aŭtovojo "A580", en [[Akeno]], iĝis la {{vojo|GER|A|544}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 59 number.svg|40ra|A59]] || [[germana aŭtovojo A59]] |- | || ''Sumo: 29 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 6 ĝis 687 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 6 number.svg|40ra|A6]] || [[germana aŭtovojo A6]] "Via Carolina" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 60 number.svg|40ra|A60]] || [[germana aŭtovojo A60]] "Eifel-Autobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 602 number.svg|40ra|A602]] || [[germana aŭtovojo A602]], en [[Trier]], 10 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 61 number.svg|40ra|A61]] || [[germana aŭtovojo A61]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 610 number.svg|40ra|A610]] || aŭtovojo A610, ne konstruita (iĝis parto de la vojo {{vojo|GER|FV|41}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 62 number.svg|40ra|A62]] || [[germana aŭtovojo A62]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 620 number.svg|40ra|A620]] || [[germana aŭtovojo A620]], en [[Saarbrücken]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 621 number.svg|40ra|A621]] || aŭtovojo A621 ne konstruita (iĝis parto de la federacia vojo 269) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 623 number.svg|40ra|A623]] || [[germana aŭtovojo A623]], en [[Saarbrücken]], 10 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 63 number.svg|40ra|A63]] || [[germana aŭtovojo A63]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 64 number.svg|40ra|A64]] || [[germana aŭtovojo A64]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 643 number.svg|40ra|A643]] || [[germana aŭtovojo A643]], [[Wiesbaden]] - [[Majenco]], 8 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 647 number.svg|40ra|A647]] || aŭtovojo A647 "Königsteiner Straße"/"Taunusautobahn" ne konstruita (iĝis parto de la vojo {{vojo|GER|FV|8}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 648 number.svg|40ra|A648]] || [[germana aŭtovojo A648]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 65 number.svg|40ra|A65]] || [[germana aŭtovojo A65]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 650 number.svg|40ra|A650]] || [[germana aŭtovojo A650]], [[Bad Dürkheim]] - [[Ludwigshafen am Rhein]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 652 number.svg|40ra|A652]] || aŭtovojo A652 ne konstruita (iĝis parto de la vojoj {{vojo|GER|A|65}} {{vojo|GER|FV|10}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 653 number.svg|40ra|A653]] || aŭtovojo A653 ne konstruita (iĝis parto de la vojoj {{vojo|GER|FV|9}} kaj {{vojo|GER|FV|44}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 654 number.svg|40ra|A654]] || aŭtovojo A654 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 655 number.svg|40ra|A655]] || aŭtovojo A655 ne konstruita (iĝis parto de la vojo {{vojo|GER|FV|9}} kaj {{vojo|GER|FV|36}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 656 number.svg|40ra|A656]] || [[germana aŭtovojo A656]], [[Mannheim]] – [[Heidelberg]], 12 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 659 number.svg|40ra|A659]] || [[germana aŭtovojo A659]] , [[Weinheim]] – [[Viernheim]], 7 km, konsidereblas parto de {{vojo|GER|FV|38}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 66 number.svg|40ra|A66]] || [[germana aŭtovojo A66]] "Rhein-Main-Schnellweg" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 661 number.svg|40ra|A661]] || [[germana aŭtovojo A661]] "Taunusschnellweg" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 67 number.svg|40ra|A67]] || [[germana aŭtovojo A67]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 671 number.svg|40ra|A671]] || [[germana aŭtovojo A671]] "Süd-Main-Schnellweg", [[Wiesbaden]] - [[Ginsheim-Gustavsburg]], 12 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 672 number.svg|40ra|A672]] || [[germana aŭtovojo A672]], [[Griesheim]] – [[Darmstadt]], 2 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 680 number.svg|40ra|A680]] || aŭtovojo A680, [[Darmstadt]] – [[Dieburg]], iĝis parto de {{vojo|GER|FV|26}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 683 number.svg|40ra|A683]] || aŭtovojo A683, [[Dieburg]] – [[Hanau]], iĝis parto de {{vojo|GER|FV|45}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 687 number.svg|40ra|A687]] || aŭtovojo A687 ne konstruita, iĝis parto de federacia vojo 469) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 69 number.svg|40ra|A69]] || germana aŭtovojo A69 ne konstruita (planita de [[Schifferstadt]] ĝis [[Wörth am Rhein]]/Strasburgo, parte iĝis parto de la [[federacia vojo 9]]) |- | || ''Sumo: 31 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 7 ĝis 753 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 7 number.svg|40ra|A7]] || [[germana aŭtovojo A7]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 70 number.svg|40ra|A70]] || [[germana aŭtovojo A70]] "Maintalautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 71 number.svg|40ra|A71]] || [[germana aŭtovojo A71]] "Thüringer-Wald-Autobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 713 number.svg|40ra|A713]] || aŭtovojo A713, ne konstruita, iĝis parto de {{vojo|GER|FV|19}}) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 72 number.svg|40ra|A72]] || [[germana aŭtovojo A72]] "Vogtlandautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 720 number.svg|40ra|A720]] || aŭtovojo A720 ŝanĝita al parto de {{vojo|GER|A|72}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 722 number.svg|40ra|A722]] || aŭtovojo A722 ŝanĝita al parto de {{vojo|GER|A|72}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 73 number.svg|40ra|A73]] || [[germana aŭtovojo A73]] "Frankenschnellweg" <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 731 number.svg|40ra|A731]] || aŭtovojo A731 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 74 number.svg|40ra|A74]] || germana aŭtovojo A74 neniam ekzistis--> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 75 number.svg|40ra|A75]] || germana aŭtovojo A75 ne konstruita (planita de [[Baiersdorf]] tra Nurenbergo ĝis [[Hilpoltstein]]) <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 751 number.svg|40ra|A751]] || aŭtovojo A751 ne konstruita--> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 752 number.svg|40ra|A752]] || aŭtovojo A752 "Südwesttangente Nürnberg" ŝanĝita al parto de {{vojo|GER|FV|8}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 753 number.svg|40ra|A753]] ||aŭtovojo A753 ŝanĝita al parto de {{vojo|GER|A|73}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 77 number.svg|40ra|A77]] || germana aŭtovojo A77 ne konstruita (planita de [[Nurenbergo]] ĝis [[Donauwörth]], parte nun ero de la federacia vojo {{vojo|GER|FV|2}} |- | || ''Sumo: 15 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 8 ĝis 864 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 8 number.svg|40ra|A8]] || [[germana aŭtovojo A8]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 80 number.svg|40ra|A80]] || aŭtovojo A80 ne konstruita <small>(planita de [[Germersheim]] ĝis [[Senden (Bavario)]], parte nun ero de la federaciaj vojoj {{vojo|GER|FV|10}}, {{vojo|GER|FV|28}} kaj {{vojo|GER|FV|35}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 81 number.svg|40ra|A81]] || [[germana aŭtovojo A81]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 82 number.svg|40ra|A82]] || aŭtovojo A82 ne konstruita <small>(planita de [[Karlsruhe]] ĝis [[Stutgarto]], parte nun ero de la vojo {{vojo|GER|A|8}})</small> <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 828 number.svg|40ra|A828]] || aŭtovojo A828 ne konstruita --> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 83 number.svg|40ra|A83]] || aŭtovojo A83 ne konstruita <small>(planita de [[Germersheim]] ĝis [[Senden (Bavario)|Senden]], parte nun ero de la federacia vojo {{vojo|GER|FV|27}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 831 number.svg|40ra|A831]] || [[germana aŭtovojo A831]], en [[Stutgarto]], 2 km <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 833 number.svg|40ra|A833]] || aŭtovojo A833 ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 834 number.svg|40ra|A834]] || aŭtovojo A834 ne konstruita --> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 84 number.svg|40x40ra|A84]]|| aŭtovojo A84 ne konstruita <small>(planita de Strasburgo/[[Freudenstadt]] ĝis [[Kirchheim unter Teck]], parte nun ero de la federacia vojo {{vojo|GER|FV|28a}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 840 number.svg|40ra|A840]] || aŭtovojo A840 ne konstruita, [[Kehl]] – [[Offenburg]], iĝis parto de {{vojo|GER|FV|28}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 85 number.svg|40ra|A85]] || aŭtovojo A85 ne konstruita <small>(planita de [[Schwäbisch Hall]] ĝis [[Ravensburg]], parte nun ero de la federacia vojo {{vojo|GER|FV|14}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 86 number.svg|40ra|A86]] || aŭtovojo A86 ne konstruita <small>(planita de [[Breisach]] ĝis [[Langenau]], parte nun ero de la federaciaj vojoj {{vojo|GER|FV|31}}, 31a kaj {{vojo|GER|FV|33}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 860 number.svg|40ra|A860]] || germana aŭtovojo A860 planata kiel urbo vojo de [[Frajburgo]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 861 number.svg|40ra|A861]] || [[germana aŭtovojo A861]] ĉe [[Rheinfelden]], 4 km <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 862 number.svg|40ra|A862]] || aŭtovojo A862 ĉe Neuenburg |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 863 number.svg|40ra|A863]] || aŭtovojo A863 --> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 864 number.svg|40ra|A864]] || [[germana aŭtovojo A864]] [[Donaueschingen]] - [[Bad Dürrheim]], 6 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 87 number.svg|40ra|A87]] || aŭtovojo A87 ne konstruita <small>(planita de [[Stutgarto]] ĝis [[Aalen]], parte nun ero de la federacia vojo {{vojo|GER|FV|29}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 88 number.svg|40ra|A88]] || aŭtovojo A88 ne konstruita <small>(planita de [[Riedlingen]] ĝis [[Kirchheim unter Teck]], parte nun ero de la federacia vojo 312)</small> <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 881 number.svg|40ra|A881]] || aŭtovojo A881 ne konstruita --> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 89 number.svg|40ra|A89]] || aŭtovojo A89 ne konstruita <small>(planita de [[Ulm]] ĝis [[Friedrichshafen]], parte nun ero de la federacia vojo {{vojo|GER|FV|30}})</small> <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 895 number.svg|40ra|A895]] || aŭtovojo A895 ne konstruita --> |- | || ''Sumo: 23 aŭtovojoj'' |} == Aŭtovojoj 9 ĝis 999 == {| |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 9 number.svg|40ra|A9]] || [[germana aŭtovojo A9]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 90 number.svg|40ra|A90]] || aŭtovojo A90 ne konstruita <small>(planita de [[Aichach]] ĝis [[Bad Abbach]], parte nun ero de la vojo {{vojo|GER|A|93}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 91 number.svg|40ra|A91]] || aŭtovojo A91 ne konstruita <small>(planita de [[Feuchtwangen]] ĝis [[Füssen]], nun parto de la federaciaj vojoj {{vojo|GER|FV|2}}, {{vojo|GER|FV|17}} kaj {{vojo|GER|FV|25}})</small> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 92 number.svg|40ra|A92]] || [[germana aŭtovojo A92]] <!--|- | [[Dosiero:Bundesautobahn 921 number.svg|40ra|A921]] || aŭtovojo A921 ne konstruita--> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 922 number.svg|40ra|A922]] || aŭtovojo A922, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|92}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 93 number.svg|40ra|A93]] || [[germana aŭtovojo A93]] "Ostbayern-/Inntalautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 94 number.svg|40ra|A94]] || [[germana aŭtovojo A94]], [[Munkeno]] – [[Burghausen]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 942 number.svg|40ra|A942]] || aŭtovojo A942, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|94}} <!-- |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 944 number.svg|40ra|A944]] || aŭtovojo A944 ne konstruita --> |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 95 number.svg|40ra|A95]] || [[germana aŭtovojo A95]], [[Munkeno]] – [[Garmisch-Partenkirchen]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 952 number.svg|40ra|A952]] || [[germana aŭtovojo A952]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 96 number.svg|40ra|A96]] || [[germana aŭtovojo A96]] "Bayrische Bodenseeautobahn" (aŭstra aŭtovojo A14 - [[Lindaŭo]] - [[Memingeno]] - [[Landsbergo]] - [[Munkeno]]) |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 98 number.svg|40ra|A98]] || [[germana aŭtovojo A98]] "Hochrhein-/Voralpenautobahn" |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 980 number.svg|40ra|A980]] || [[germana aŭtovojo A980]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 985 number.svg|40ra|A985]] || aŭtovojo A985, ne konstruita, nun parto de la vojo {{vojo|GER|FV|19}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 99 number.svg|40ra|A99]] || [[germana aŭtovojo A99]] "Münchner Ring", urba vojo en [[Munkeno]] |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 990 number.svg|40ra|A990]] || aŭtovojo A990, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|9}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 991 number.svg|40ra|A991]] || aŭtovojo A991, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 992 number.svg|40ra|A992]] || aŭtovojo A992, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|94}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 993 number.svg|40ra|A993]] || aŭtovojo A993, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 994 number.svg|40ra|A994]] || aŭtovojo A994, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|8}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 995 number.svg|40ra|A995]] || [[germana aŭtovojo A995]] "Münchner Ring", urba vojo en [[Munkeno]], 11 km |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 996 number.svg|40ra|A996]] || aŭtovojo A996, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|95}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 997 number.svg|40ra|A997]] || aŭtovojo A997, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|96}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 998 number.svg|40ra|A998]] || aŭtovojo A998, urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita, nun parto de la vojo {{vojo|GER|A|8}} |- | [[Dosiero:Bundesautobahn 999 number.svg|40ra|A999]] || aŭtovojo A999], urba vojo en [[Munkeno]], ne konstruita |- | || ''Sumo: 28 aŭtovojoj'' |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.autobahnatlas-online.de/ Atlaso de germanaj aŭtovojoj] {{Eŭropaj ekspresstrataj retoj}} {{Germanaj aŭtovojoj}} [[Kategorio:Ekspresstrato]] trcb33cq1b3je5vr6rqmlwtpj5vvcf8 0 135183 9350662 8982697 2026-04-10T11:58:12Z ~2026-22039-60 254987 /* Historio */ 9350662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} {{Informkesto flugkompanio | flugkompanio = Air France | bildo = [[Dosiero:Air France Logo.svg|200px]] | IATA = AF | ICAO = AFR | voksignalo = AIRFRANS | filio_de = | fondita = 1933 | ĉefsidejo = Roissypôle ([[flughaveno Parizo-Charles-de-Gaulle]]),<br />[[Parizo]], [[Francio]] | ĉefuloj = Jean-Marc Janaillac | naboj = <div> * [[flughaveno Roissy-Charles-de-Gaulle]] * [[flughaveno Orly]] </div> | ofta_fluganto = | sidĉambro = | alianco = [[SkyTeam]] | aviadilaro = 233 | cellokoj = 204 | devizo = France is in the air. | retejo = http://www.airfrance.com }} La '''Air France''' estas la plej granda [[Francio|Franca]] [[flugkompanio]]. Ĝi estas bazata en [[Parizo]] en la [[flughaveno Roissy-Charles-de-Gaulle]]. == Historio == La flugkompanio estis fondita la {{daton|7|10|1933}} per la kunfando de la kvin ĉefaj flugkompanioj de la lando: Aéropostale, Air Orient, Air Union, CFRNA/CIDNA kaj SGTA ({{fr}} Société Générale des Transports Aériens). Unua [[prezidanto]] estis Ernest Roume (1858-1941). La {{daton|26|6|1945}} post la [[Dua mondmilito]], '''Air France''' iĝis ŝtata aerlinio. En [[2000]] la kompanio kaj tri aliaj fondis la [[flugkompania alianco|flugkompanian aliancon]] ''[[SkyTeam]]'', kies membro Air France daŭre estas. Ekde la {{dato|3|5|2004}}, la flugkompanio apartenas al la konzerno Air France-[[Koninklijke Luchtvaart Maatschappij|KLM]]. == Ciferoj == [[Dosiero:Air France Airbus A318-111 (F-GUGE).jpg|eta|[[Airbus A318]]]] * 387 [[aviadilo]]j * 1800 ĉiutagaj flugadoj al 225 destinoj en 88 landoj * 56 488 laboruloj == Listo de la prezidantoj de la flugkompanio == * Ernest Roume: [[1933]]-[[1935]] * Paul Tirard: [[1935]]-[[1938]] * Léon Pujo: [[1939]]-[[1944]] * Max Hymans: [[1948]]-[[1961]] * Joseph Roos: [[1961]]-[[1967]] * Georges Galichon: [[1967]]-[[1975]] * Pierre Giraudet: [[1975]]-[[1984]] * Marceau Long: [[1983]] - [[1987]] * Jacques Friedmann: [[1987]] - [[1988]] * Bernard Attali: [[1988]] - [[1993]] * Christian Blanc: [[1993]]-[[1997]] * Jean-Cyril Spinetta: [[1997]]-[[2009]] * Pierre-Henri Gourgeon: [[2009]]-[[2011]] * Alexandre de Juniac: [[2011]]-[[2013]] * Frédéric Gagey: [[2013]]-[[2016]] * Jean-Marc Janaillac: ekde [[2016]] == Aviadilaro de Air France == {| class="wikitable" cellpadding=2 cellspacing=2 |- bgcolor=#cccccc ! colspan=2 | AVIADILARO DE AIR FRANCE |- style="text-align:center;" ! Aviadilo !! En Servo |- style="text-align:center;" || [[Airbus A318|Airbus A318-100]] || 18 |- style="text-align:center;" || [[Airbus A319|Airbus A319-100]] || 40 |- style="text-align:center;" || [[Airbus A320|Airbus A320-200]] || 45 |- style="text-align:center;" || [[Airbus A321|Airbus A321-100]] || 5 |- style="text-align:center;" || [[Airbus A321|Airbus A321-200]] || 18 |- style="text-align:center;" || [[Airbus A330|Airbus A330-200]] || 15 |- style="text-align:center;" || [[Airbus A340|Airbus A340-300]] || 10 |- style="text-align:center;" || [[Airbus A380|Airbus A380-800]] || 10 |- style="text-align:center;" || [[Boeing 777|Boeing 777-200ER]] || 25 |- style="text-align:center;" || [[Boeing 777|Boeing 777-300ER]] || 43 |- style="text-align:center;" || [[Boeing 787|Boeing 787-9]] || 2 |- style="text-align:center;" |} == Vidu ankaŭ == * [[Atako de Entebbe]] {{projektoj}} {{SkyTeam}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Flugkompanioj]] [[Kategorio:Francaj flugkompanioj]] in9u5ae0fnyz1urupb5gcyw3crcgqxs 0 141839 9350240 7162947 2026-04-09T12:43:08Z Sj1mor 12103 9350240 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ritmenbluso''' (el la [[angla lingvo|angla]] ''rhythm and blues'' "[[ritmo]] kaj [[bluso]]"; ofte mallongigita kiel '''R&B''') estas speco de muziko kreita el bluso per aldono de forta danca ritmo en la [[1940-aj jaroj]] en [[Usono]]. Eminentaj ritmenblusaj muzikistoj inkluzivas [[Louis Jordan]], [[Ray Charles]], [[Fats Domino]], kaj [[B. B. King]]. La ritmenbluso naskis poste [[rokenrolo]]n. == Vidu ankaŭ == * [[:Kategorio:Popmuzikaj grupoj|Listo de pop-muzikaj grupoj]] <!--* [[Danca pop-muziko]]--> * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Ritmenbluso| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Usona muziko]] r4co9evfoobafxhtnks2z69fh91xgiz 0 159811 9350235 8423807 2026-04-09T12:42:33Z Sj1mor 12103 9350235 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Rai''' ({{lang-ar|راي}}) estas formo de [[Popola muziko|popola muziko]], kiu originis en [[Orano]] kaj [[Aïn Témouchent]], [[Alĝerio]] fare de [[Beduenoj|Beduenaj]] [[Paŝtisto|paŝtistoj]], mikse kun formoj de muziko el [[Hispanio]], [[Francio]], [[Tradicia afrika muziko|Afriko]] kaj de [[Araba muziko|araboj]] en la [[1930-aj jaroj]]. Kantistoj de ''rai'' estas nomata ''ĉeb'' (''ŝabab'', junulo) male al ''ŝeiĥ'' (''[[ŝejĥo]]'', malnova), nomo donita al kantistoj de ''[[ĉaabi]]''. Tiu tradicio aperis en urboj kiaj [[Orano]], [[Relizane]], [[Mostaganem]], [[Chlef]], [[Aïn Témouchent]] kaj [[Sidi-Bel-Abbès]], ĉefe inter malriĉuloj. Tradicie kantita de viroj, je la fino de la 20a jarcento kantistinoj oftiĝis. La vortumado de ''rai'' koncernis al sociaj temoj, kiaj malsanoj kaj politiko de eŭropaj kolonioj, kiu tuŝis al la indiĝenaj loĝantaroj.<ref name="autogenerated4">Gross, Joan, David McMurray, kaj Ted Swedenburg. "Arab Noise and Ramadan Nights: Raï, Rap, and Franco-Maghrebi Identities." Diaspora 3:1 (1994): 3- 39. Represita en The Anthropology of Globalization: A Reader, eld. de Jonathan Xavier kaj Renato Rosaldo,</ref> [[Ĥaled]] aŭ '''Ĉeb Ĥaled''' estas eble la plej populara alĝeria kantisto, majstro de la nacia kantadstilo ''rai''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Al Taee, Nasser. [http://www.echo.ucla.edu/Volume5-Issue1/al_taee/altaee.pdf "Running with the Rebels: Politics, Identity & Sexual Narrative in Algerian Raï"]. Alirita la 22an de Novembro 2006. * Schade-Poulsen, Marc. "The Social Significance of Raï: Men and Popular Music in Algeria". copyright 1999 University of Texas Press. ISBN 978-0-292-77740-8 * Mazouzi, Bezza. ''La musique algérienne et la question raï'', Richard-Masse, Paris, 1990. * Morgan, Andy. "Music Under Fire". 2000. In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), World Music, Vol. 1: Africa, Europe and the Middle East, pp 413–424. Rough Guides Ltd, Penguin Books. ISBN 1-85828-636-0 {{Projektoj}} [[Kategorio:Kulturo de Alĝerio]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] c0mjk3skg5k98v48ef46n2yhd1fduo5 0 196928 9350256 8896117 2026-04-09T12:50:34Z Sj1mor 12103 9350256 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Funko''' (anglalingve ''funk'') estas [[muzikstilo]] kreita en [[Usono]]. Ĝin popularigis [[James Brown]] kaj muzikistoj de sia grupo, ĉefe [[Maceo]] kaj [[Melvin Parker]]. Ĝi disiĝis tra la mondo kaj suferis kelkajn ŝanĝojn dum la jaroj. Iu el tiuj ŝanĝoj treege populariĝis en [[Brazilo]], pli specife, en la urbo [[Rio-de-Ĵanejro]]. Estas la tiel nomata [[Rio-de-Ĵanejra Funko]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Favela funko]] * [[Liphara funko]] {{Ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Funko| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] novpimzuebdmwtby01esr1jcjphly4y 0 197054 9350539 9343932 2026-04-10T07:45:23Z ~2026-22039-60 254987 /* Mortoj */ 9350539 wikitext text/x-wiki {{Futuro}} {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=2026}} '''2026''' estas [[normala jaro komenciĝanta ĵaŭde|normala jaro komenciĝanta ĵaŭde (vidu ĉi tie kalendaron)]]. Dum la jaro 2026 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == * [[1-a de januaro]]: [[Bulgario]] ekuzis [[eŭro|eŭron]] * [[3-a de januaro]]: [[Usono]] lanĉas plurajn aviadilajn atakojn sur pluraj lokoj tra norda [[Venezuelo]], kaptante la venezuelan prezidanton [[Nicolás Maduro]] kaj la prezidentedzinon [[Cilia Flores]] * [[28-a de februaro]]: Israelo kaj Usono atakis Iranon == Naskiĝoj == Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj... == Mortoj == {{Projektoj}} * [[1-a de januaro]]: [[Mohamed Harbi]], alĝeria historiisto (n. [[1933]]) * [[5-a de januaro]]: [[Ĵak Lepŭil']], franca esperantisto (n. [[1940]]) * [[6-a de januaro]]: [[Béla Tarr]], hungara reĝisoro (n. [[1955]]) * [[10-a de januaro]]: [[Erich von Däniken]], svisa aŭtoro (n. [[1935]]) * [[13-a de januaro]]: [[Scott Adams]], usona bildstriisto (n. [[1957]]) * [[19-a de januaro]]: [[Valentino Garavani]], itala mododesegnisto (n. [[1932]]) * [[24-a de januaro]]: [[Michael Parenti]], usona historiisto kaj politikologo (n. [[1933]]) * [[25-a de januaro]]: [[Lee Hae-chan]], ĉefministro de Sud-Koreio 2004-2006 (n. [[1952]]) * [[26-a de januaro]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]]) * [[30-a de januaro]]: [[Catherine O'Hara]], usona aktorino kaj scenaristino (n. [[1954]]) * [[31-a de januaro]]: [[Wolfgang Schwanzer]], germana esperantisto (n. [[1953]]) * [[11-a de februaro]]: [[Cees Nooteboom]], nederlanda verkisto (n. [[1933]]) * [[11-a de februaro]]: [[James Van Der Beek]], usona aktoro (n. [[1977]]) * [[15-a de februaro]]: [[Robert Duvall]], usona aktoro (n. [[1941]]) * [[16-a de februaro]]: [[Frederick Wiseman]], usona filmreĝisoro (n. [[1930]]) * [[17-a de februaro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (n. [[1941]]) * [[25-a de februaro]]: [[Antonio Tejero]], hispana puĉisto (n. [[1932]]) * [[28-a de februaro]]: [[Ali Ĥamenei]], prezidanto kaj plej Supera Gvidanto de Irano (n. [[1939]]) * [[5-a de marto]]: [[António Lobo Antunes]], portugala verkisto (n. [[1942]]) * [[8-a de marto]]: [[Anthony Leggett]], brit-usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1938]]) * [[8-a de marto]]: [[Radojica Petrović]], serba esperantisto (n. [[1949]]) * [[10-a de marto]]: [[Susan Haack]], usona filozofino (n. [[1945]]) * [[13-a de marto]]: [[Paul R. Ehrlich]], usona biologo kaj demografo (n. [[1932]]) * [[14-a de marto]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (n. [[1929]]) * [[15-a de marto]]: [[Len Deighton]], brita verkisto (n. [[1929]]) * [[17-a de marto]]: [[Ilia la 2-a]], patriarko de Kartvelio (n. [[1933]]) * [[19-a de marto]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (n. [[1941]]) * [[19-a de marto]]: [[Chuck Norris]], usona lukt-artisto kaj aktoro (n. [[1940]]) * [[23-a de marto]]: [[Lionel Jospin]], ĉefministro de Francio 1997-2002 (n. [[1937]]) * [[24-a de marto]]: [[Birutė Galdikas]], kanada primatologo (n. [[1946]]) * [[25-a de marto]]: [[Alexander Kluge]], germana kinoreĝisoro (n. [[1932]]) * [[9-a de aprilo]]: [[Afrika Bambaataa]], usona repisto (n. [[1957]]) 33exlde0rccloiddptw6235f68m5qjh 0 203930 9350505 9019144 2026-04-10T04:51:31Z Filozofo 3592 Alĝustigis ligon 9350505 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}Laŭ la [[helena mitologio]], '''Alalkomeneo''' estis [[Aŭtoĥtono (antikva Grekujo)|aŭtoĥtono]], tio estas, homo spontane naskiĝinta el la [[Geo|Tero]]. Laŭ la mito, aŭ li, kiu aperis apud la lago [[Cefiso]], aŭ la [[kuretoj]], aŭ la frigiaj [[koribantoj]] estis la unuaj homoj naskitaj tiamaniere. Laŭ li nomiĝas la urbon [[Alalkomenia]], en [[Beotio]], kvankam [[Paŭzanio]] asertis, ke la nomo de la urbo devenis de la same nomita filino de [[Ogigeso]], reĝo de ektenoj. Alalkomeneo iĝis konata, ĉar li vartis la diinon [[Atena]]n, ankaŭ naskiĝintan apud Cefiso, kaj establis ŝian kulton. Tial, Atena estis kromnomita ''Alalkomeneis'', kio ankaŭ signifas ''defenda povo''. El tia especiala rilato kun la saĝa diino devenis la nomoj de la edzino kaj filo de la aŭtoĥtono: [[Atenaiso]] kaj [[Glaŭkopo]] (''bluaj okuloj''), respektive. Laŭ [[Plutarĥo]], iam kiam [[Hera]] ĉagreniĝis kun [[Zeŭso]], Alalkomeneo konsilis al li fari lignan statuon spozen vestitan kaj simuli celebri nupton. Tial, Zeŭso provokos la ĵaluzon de sia edzino kaj sciigos ŝin, ke ŝi fakte amas sian edzon. [[Kategorio:Aŭtoktonoj]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Beotio]] l6luytgdkxwdaqj2utg6chhp0am7208 9350519 9350505 2026-04-10T05:57:39Z Filozofo 3592 Lingva alĝustigo 9350519 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}Laŭ la [[helena mitologio]], '''Alalkomeneo''' estis [[Aŭtoĥtono (antikva Grekujo)|aŭtoĥtono]], tio estas, homo spontane naskiĝinta el la [[Geo|Tero]]. Laŭ la mito, aŭ li, kiu aperis apud la lago [[Cefiso]], aŭ la [[kuretoj]], aŭ la frigiaj [[koribantoj]] estis la unuaj homoj naskitaj tiamaniere. Laŭ li nomiĝas la urbon [[Alalkomenia]], en [[Beotio]], kvankam [[Paŭzanio]] asertis, ke la nomo de la urbo devenis de la same nomita filino de [[Ogigeso]], reĝo de ektenoj. Alalkomeneo iĝis konata, ĉar li vartis la diinon [[Atena]]n, ankaŭ naskiĝintan apud Cefiso, kaj establis ŝian kulton. Tial, Atena estis kromnomita ''Alalkomeneis'', kio ankaŭ signifas ''defenda povo''. El tia especiala rilato kun la saĝa diino devenis la nomoj de la edzino kaj filo de la aŭtoĥtono: [[Atenaiso]] kaj [[Glaŭkopo]] (''bluaj okuloj''), respektive. Laŭ [[Plutarĥo]], iam kiam [[Hera]] ĉagreniĝis pro [[Zeŭso]], Alalkomeneo konsilis al li fari lignan statuon spozen vestitan kaj simuli celebri nupton. Tial, Zeŭso provokos la ĵaluzon de sia edzino kaj sciigos ŝin, ke ŝi fakte amas sian edzon. [[Kategorio:Aŭtoktonoj]] [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Beotio]] 94oh9x0s7fqrvzia8sr8mqfe8m996xp 3 217418 9350399 9348680 2026-04-09T17:13:03Z Arbarulo 135469 9350399 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Screenshot 20241023-125357~2.jpg|maldekstre|240ra]] {{-l}} Mi hodiaŭ atingis vikipedian "mejloŝtonon". Certe estas homoj kiuj kontribuas multe pli ol mi, sed mi tamen kontentas - interalie, ĉar mi hazarde trafis ekranfoti la ĝustan momenton... antaŭajn "mejloŝtonojn" de mi mi mem tute ne rimarkis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:48, 23 okt. 2024 (UTC) {{-l}} <hr> {{-l}} <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code> aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]]. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 12:22, 11. Okt 2007 (UTC) Bv aldoni kategoriojn pri naskiĝintoj. Tio estas duobla laboro aldoni ilin poste. Ekz. <nowiki>Kategorio:Naskiĝintoj en 1957</nowiki> {{petro}} 11:25, 28. Okt 2007 (UTC) En ordo! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:30, 28. Okt 2007 (UTC) Cetere, vi antaŭ nelonge hodiaŭ skribis en la paĝo de Vikipediisto "Narvalo": ''"Ĉu vi povus fari ion kun tiu vandalo, kiu denove komencas vandali? Li redaktis el pluraj adresoj. Vidu ankaŭ miajn kontribuojn."'' Temas pri la sviso "Didi Weidmann". Laŭ mia ĵusa rigardeto li proponas nomi svisajn urbojn kun esperanta nomo laŭ tiu esperanta nomo, kaj meti redirektigojn de la germana kaj franca nomo al la esperanta. Tio ŝjnas al mi ne tro malbona solvo en lando, kie parolatas pluraj lingvoj kaj multaj urboj havas plurajn nacilingvajn nomojn. Se li aplikas tion pri ĉiu vilaĝo aŭ montara bieneto de Svislando, temus pri troigo, sed pri granda urbo kiel "Soloturno" tia ideo almenaŭ diskuteblas. Kio ekzakte estas vandalisma pri li? Kial oni devus forbari lin per ĉiuj manieroj el vikipedio? [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 11:44, 28. Okt 2007 (UTC) == Via ĵusa poluro == Al [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]]: Dankon pri viaj ĵusaj poluretoj pri la politikista artikoloĝermo [[Pádraig Flynn]]. Mi intence ne metis ligon pri la tago de lia naskiĝo, ĉar mi supozus, ke nur vere gravaj mondaj eventoj ligu al la paĝo, kaj ne ĉiu ajn hazarda okazaĵo kiel naskiĝo de ĉiu ajn, kiu menciiĝas en Vikipedio. Pri tio, ke "irlanda politikisto" pli bone sonas ol "politikisto de Irlando", vi pravas. Mi intence skribis "politikisto de [la ŝtato] Irlando", ĉar ekzemple [[Leon Brittan]] estis politikisto reprezantante Brition sed de litova, juda deveno. Kaj imageblas ke kataluno aŭ eŭsko, kiu iĝas politikisto en Eŭropa Unio nome de la ŝtato Hispanio, tute ne volas esti nomata "hispana", sed "kataluna" respektive "eŭska"... Kaj tiel plu. Tamen ĝenerale politikisto de iu lando komprenas sin kultura ano de tiu lando, kaj tiam - kiel dirite - laŭ la tekstofluo "irlanda politikisto" pli bone sonas (sincere dirite, mi iom pigris, kaj simple enmetis la landonomon post vorteto "de", ĉar tiel ĝermeto iom pli rapide kreeblas ol per la vortumo <nowiki>[[lando kun substantiva finaĵo|lando kun adjektiva finaĵo]]</nowiki>). Mi plidiligentiĝos kaj ŝanĝos mian kutimon. La ŝablonon DEFAULTSORT mi ĝis nun vidis en malmultaj artikoloj (de la angla kaj germana vikipedio), kaj apenaŭ en la esperanta (litova, itala, ktp...). Mi supozas, ke "DEFAULTSORT:Familia nomo, persona nomo" en kategorioj aŭtomate enordigas la artikolon sub la unua litero de la familia nomo. Ĉu tio estas la senco de la ŝablono? Se jes, mi konfesas, ke la ideo estas bona. Domaĝe nur, ke kreo de eta ĝermo iĝas vere mezgranda laboro, se oni vere alcelas "perfektan ĝermon"... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 12:47, 28. Okt 2007 (UTC) == "Gravaj mondaj eventoj" ligintaj al datoj == Estimata Aidas, ne timu pri la graveco de la datoj en biografiaj artikoloj por ligi tien. Oni povas alklaki tien, kaj trovos aliajn homojn naskigitajn je la sama naskodato. Laŭ mia opinio, tia informo estas interesa! Amike salutas [[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 14:30, 28. Okt 2007 (UTC). Nu bone, en ordo. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 14:34, 28. Okt 2007 (UTC) == Nova temo: == Mi ne vidas sencon de via agado. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:54, 4. Nov 2007 (UTC) Vi supozeble volas diri: "Mi ne vidas sencon de via agado de hodiaŭ posttagmeze" (mi esperas). Mi antaŭe ne bone sciis, kie klarigi, pri kio mi pensis hodiaŭ posttagmeze, sed volonte mi tion faras nun: Delonge en multaj artikoloj estas skribite <nowiki>la [[1-a de januaro|1-an de januaro]]</nowiki> kaj simile, kiam temas pri dato, kaj <nowiki>[[angla lingvo|angle]] ...</nowiki> (=en la angla lingvo ...) kaj simile, kiam temas pri la nomo de urbo, organizaĵo aŭ similaĵo en nacia lingvo. Multe pli simple estus simple tajpi <nowiki>[[1-an de majo]]</nowiki>, kaj fidi pri redirektigo de tie al la paĝo <nowiki>[[1-a de majo]]</nowiki> (tio delonge eblas, ĉar jam dum 2005 Petro Tomasovsky instalis tiajn redirektigojn, nur ke ŝajne multaj ne konscias pri tio), kaj skribi <nowiki>[[france]] ...</nowiki> aŭ simile kaj fidi pri redirektigo al la paĝo <nowiki>[[franca lingvo]]</nowiki>: Kiam temas pri unuopa mencio de nacilingva formo, la ŝparo estas minimuma, sed se oni skribas pri ekzemple internaciaj politikaj partioj aŭ internaciaj organizaĵoj, la ŝparo dum tajpado rapide rimarkeblas. Pri iuj lingvoj, ekzemple la paĝo [[malagase]] (do "en la [[malagasa lingvo]]"), tia redirektigo jam estis farita, sed en plej multaj ne... Tiun penson en la kapo, mi hodiaŭ kreis pliajn redirektigojn de "lingva nomo en adverba formo" al la koncerna "artikolo pri tiu lingvo". Fakte la sama ideo, kiun havis Petro T. antaŭ du jaroj pri la datoj (pri kiu lastsemajne atentigis min [[Vikipediisto:Yekrats]]). Daŭre eblos tajpi <nowiki>[[estona lingvo|estone]]</nowiki> kaj simile, se oni volas, sed laŭplaĉe ankaŭ sufiĉos <nowiki>[[estone]]</nowiki>. Laŭ mi tute sence. Ĉu vi nun komprenas mian agon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:30, 4. Nov 2007 (UTC) La analogio bonas. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:41, 4. Nov 2007 (UTC) == Lingvonomoj en adverba formo == Mi ŝatas la ideon pri lingvonomoj en adverba formo kaj uzos la "mallongigojn". Cetere mi ankaŭ tute aprezis viajn artikoletojn pri politikistoj de la [[Eŭropa Komisiono|Eŭropaj Komisionoj]] [[Komisiono Thorn|Thorn]] ĝis [[Komisiono Barroso|Barroso]], pri kiuj vi laboretis ĝis antaŭ kelkaj tagoj. La laboro ankoraŭ ne estas finita. Estus bele se vi trovus tempon kompletigi ĝin. Ĉu? Sincere, [[Vikipediisto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 18:07, 5. Nov 2007 (UTC) == Artikolo pri la ruso Ĵirinovskij == Bonvolu tuj ĉesi alidirekti el rusa lingvo kaj similaj. Mi forigos ĉiujn. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 19:51, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Bone, bone... mi eĉ ne havis ŝancon meti la artikolon, al kiu la redirektigoj celu. Sed ĉu ne estas sence, ne nur skribi artikolon pri ruso sub titolo de esperanta latinliterigo, sed ankaŭ meti redirektigojn de la originala, cirila nomo (kaj supozeble ankaŭ de la ne-esperanta, angla, sed ĉie krom en Esperantujo uzata latinliterigo), por faciligi la trovon de tia artikolo??? Se vi ankoraŭ atendas minuton, la artikolo mem estos en sia loko... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:55, 11. Nov 2007 (UTC) PS: Ĉu vi ne povus kutimiĝi skribi iom pli ĝentile??? Mi aktivetas en vikipedio nur proksimume monaton, post kiam mi antaŭe nur observis paĝokreojn, kaj ankoraŭ lernas. Sed la tono de iuj el viaj notoj (kiel tiu, al kiu respondas la supra noto, sed neniel nur parolante pri notoj al mi) ŝajnas al mi tute maltaŭga... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:14, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo de ''Narvalo'':<br> Pardon min, sed mi post 3jara vikipediumado perdas la paciencon, kelkfoje alfrontante la saman problemon. Ĉar - krom Yekrats - preskaŭ neniu korektas, ofte mi devas perdi tro multan tempon por purigado de Vikipedio. Tio kelkfoje trouzas miajn nervojn. (Vi do uzis nomon malĝuste laŭ la angla transskribo kaj tion variis, tio altigis mian sangopremon.) #Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj #okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon #ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj) #pri aliaj kutimoj, problemoj demandu min, mi povas mallonge respondi [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 20:28, 11. Nov 2007 (UTC) Respondo:<br> Dankon pro via respondo, kaj pri la tri informoj: 1. ''Ekzistas ie paĝo pri rusigo de nomoj: ''En noto de vi sur la diskutpaĝo de vikipediisto ''ThomasPusch'' mi legis pri tiu paĝo, al kiu vi jen aludas, kaj mi jam aplikas ties proponojn, ekzemple dum la ĵusa esperanta latinliterigo de la rusa nomo [[Vladimir Volfoviĉ Ĵirinovski]]. * 2. ''Okaze de rusaj nomoj, ni ne uzas la patran nomon: ''Tio ŝajnas al mi iom nekutima, ĉar al mi ŝajnas ke por ruso la patra nomo apartenas al la nomo. Sed mi senprobleme povas adaptiĝi, se estas redirektigo de la plena nomo kun patra nomo al la esperanta artikolo sub mallonga nomo sen patronomo. Dankon pro la sciigo. 3. ''Ni ne uzas alidirektojn el angla, rusa kaj aliaj nomversioj (eble nur la anglan ĉe la aziaj lingvoj): ''Tion mi bedaŭras, ĉar la origina nomo en la cirila (aŭ greka aŭ alia) alfabeto ja estas la vera nomo de la "objekto" pri kiu temas artikolo. Mi tre subtenas ke la esperanta artikolo estu sub titolo de esperantlingva latinliterigo, sed mi donus redirektigojn (se konate) de la originale skribita nomo, kaj en kazo de dubo ankaŭ de anglalingva aŭ franclingva (aŭ iu ajn internacie kutima) latinliterigo al la esperante latinliterigita artikolotitolo. Redirektigoj laŭ mi neniam malhelpas, nur povas helpi trovi la deziratan celon. Ĉu ne ? ? ? ? Mi tuj ŝovos la artikolon de la (al mi malsimpatia, sed politike menciinda) s-ro Ĵirinovski al paĝotitolo "Vladimir Ĵirinovski" sen patra nomo, kaj en eblaj ontaj artikoloj pri rusoj "subpremos" la patran nomon (mi ne planas aparte multe skribi pri rusoj). Se estas iu teknika problemo pri la kazo, ke redirektigoj iĝus "tro multaj" (kion ajn tio signifas), bonvolu mallonge klarigi al mi. Sendepende de tio mi ankaŭ povas provi iom "bremsi min" pri redirektigoj, sendepende de la propra konvinko. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:11, 11. Nov 2007 (UTC) <nowiki>*</nowiki> Tamen mi ŝajne ne sufiĉe atente legis, kaj post kontrolo konkludas ke laŭ la paĝo citita ĉe ''Thomas Pusch'' vi pravas pri aserto sur la artikola diskutpaĝo, ke "la ĝusta nomo estas en eo Vladimir Ĵirinovskij" (kvankam [ekzemple pri tiu homo] la angla, franca, germana, hispana, ivrita, nederlanda, pola, portugala kaj rumana transliterigo [granda plimulto de ĉiuj lingvoj] forfaligas la ''j'' el la finaĵo kaj finigas tiajn vortojn per simpla -i aŭ -y). Nur hazarde mi post forfaligo de la patra nomo ankoraŭfoje videtis la artikolan diskutpaĝon, kaj ankoraŭ vidis vian noton. Belas se vi notas unuavice sur la '''persona diskutpaĝo''', ĉar pri ŝanĝo de la '''artikolaj''' diskutpaĝoj oni ja ne estas atentigata. Mi ne tre ŝatas la finaĵon -ij, sed konscias ke pri mia ŝato ne temas, kaj aldonos la finaĵon -ij (kiu en la "scienca latinliterigo" ene de la teksto ja jam estas konsiderata). Nun vere sufiĉu: Tiom da tempo mi neniel volis dediĉi al la dekstra ekstremisto... [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 22:25, 11. Nov 2007 (UTC) == Administranto == Kara Aidas, mi nun oficiale estas administranto, kaj deziras danki vin pro via voĉdono kaj pro via afabla komento. Ne hezitu kontakti min pro iu ajn kialo ! Amike, [[Vikipediisto:Thomas Guibal|Thomas Guibal]] 16:39, 16. Nov 2007 (UTC) == Re: Flago-de == Please check [[Vikipediista_diskuto:Malafaya#Flago-de-....svg]]. Thanks, [[Vikipediisto:Malafaya|Malafaya]] 12:38, 16. Jun 2008 (UTC) Vidu la teme ligitan diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Naciaj flagoj kun esperantaj dosieraj nomoj]]. ''Aidas'' == Iw įstatymas į lietuvišką vikipediją == Gal nereikia pačiam dėti interwiki į kiekvieną straipsnį. Siūlau susiprogramuoti botą (jei sugebėjote išmokti esperanto, tai ir botą susiprogramuoti sugebėsite :)). Manual'as kaip tai padaryti yra [[:m:Using the python wikipediabot|čia]]. Ir jums nereikės dėti interwiki nuorodų rankiniu būdu :).--[[Vikipediisto:Spaideris|Spaideris]] 17:10, 28. Feb 2009 (UTC) ... Interesa kuraĝigo, sed tamen mi ankoraŭ timas tuŝi roboton. Se io misfunkcius kaj la roboto vandalus en centoj da paĝoj, mi mortus je honto ... Aidas ==[[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco]]== Kara Aidas, mi vidis, ke vi voĉdonis por la varianto 1, mi havas la impreson, ke vi tamen ne realizis, kian konsekvencon tia rigida (superflua) regulo havos: Oni poste devus decidi aŭ por "ujo" aŭ por "io"! La rezulto estas, ke oni poste (en ĉiuj artikoloj de la vikipedio - tiel tekstas la propono) ne plu rajtus uzi au la formon "Germanio" aŭ la formon "Germanujo": Tio estus tute absurda regulo neniel pravigebla! Mi supozas, ke vi verŝajne pripensinte la konsekvencon, kiun la proponintoj de la baloto kaŝis lerte, ŝaĝos vian opinion. Persone mi favoras la kvaran opcion (pli demokrate estintus, se ni unue entute, kiel mi proponis voĉdonintus nur pri la demando ĉu entute tia regulo necesas aŭ ne, sed ŝajane tio ne estas la volo de la plimulto, do ni nun havas la kvar alternativojn, el kiuj laŭ mi la kvara estas la plej eltenebla)[[Vikipediisto:DidiWeidmann|DidiWeidmann]] 11:18, 24. Jun 2009 (UTC) == Propono rilate al la baloto == Saluton Aidas! Mi vidas, ke vi voĉdonis por la unua alternativo en la [[Vikipedio:Baloto pri landonoma unueco|baloto pri landnoma unueco]]. Nun jam alproksimiĝas la fina de la unua raŭndo de la baloto. Ĝis nun, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas unuecon en titoloj (unua, dua kaj tria alternativo). Samtempe, plejmulto voĉdonis por alternativoj, kiuj subtenas liberecon en la artikoltekstoj (tria kaj kvara alternativo). Do se estus du apartaj balotoj pri titola kaj teksta unueco, ni nun havus la rezulton, ke estus unueco en titoloj kaj libereco en tekstoj. Tamen ne estas du apartaj balotoj: Anstataŭe estas unu baloto (kun du raŭndoj), en kiu oni havas kombinitajn alternativojn. Laŭ la nuna stato de la voĉdonoj, nur la unua kaj la kvara alternativo enirus la duan raŭndon, kaj la tria alternativo, kiu reprezentas la kompromisan kombinon, kiu estus elektita se estus du apartaj balotoj, ne enirus la duan raŭndon. La kvara alternativo havas klare pli da voĉdonoj ol la unua. Do en la dua raŭndo, plej verŝajne ĝi venkus (krom se la plej multaj subtenantoj de la tria alternativo transirus al la unua, kio ne estas tre verŝajna). Se tamen la tria alternativo enirus la duan raŭndon anstataŭ la unua alternativo, ĝi certe venkus en la dua raŭndo, kaj ni havus almenaŭ unuecon en titoloj, anstataŭ neniun unuecon. Mi imagas, ke vi preferas unuecon en titoloj al neniu unueco. Pro ĉi tiuj taktikaj pripensoj, mi proponas al vi ŝanĝi vian voĉdonon al la tria alternativo, por ke ĝi povu eniri la duan raŭndon. Mi mem jam pro taktikaj pripensoj ŝanĝis mian voĉdonon de la de mi preferata (Sed bedaŭrinde malplej popular) dua alternativo al la tria alternativo. Mi esperas ke vi serioze pripensos agi simile. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 21:56, 29. Jun 2009 (UTC) == Roboto == Saluton, mi vidis, ke vi estas ŝanĝanta mane la ŝablonan parametron. Kial vi ne uzas [[Vikipedio:roboto|roboto]]n? --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 09:27, 29. Aŭg 2009 (UTC) == [[Le Déserteur (kanzono)]] == Hi Aidas, how are you? I've seen you put two pictures in this page, about this wonderful song. Sorry I don't speak Esperanto, but I would like to thank you very much. No problem, answer in Englis. Have a nice weel end [[:fr:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo FR]] [[:it:Utilisateur:Rei Momo|Rei Momo IT]] == Klement Gottwald == Saluton, vi faris korektojn en [[Klement Gottwald]]. En sekcio ''En la regno de Stalin'' estas uzita formo de Baŝkira Aŭtonomia Respubliko. Ĉu tio estas [[Baŝkirio]]? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 18:53, 11. Okt 2009 (UTC) : Mi ja ne faris grandan korekton en la entute longa artikolo, sed nur koncize aldonis la kategorion "Ministroj pri defendo". Sed mi tre forte supozas ke vi pravas kaj ĵus aldonis redirektigon de [[Baŝkira Aŭtonomia Respubliko]] al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 18:57, 11. Okt 2009 (UTC) ::Mi intertempe vidis vian alidirektilon. Ankaŭ mi povus rigardi pli bone kaj ekscii, ke oni parolas tie pri Ufa, la ĉefurbo de tiu respubliko. Dankon. [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 19:00, 11. Okt 2009 (UTC) :::Tiom senpripensa via demando tute ne estas. En multaj kazoj '''ekzistas malsamaj''' artikoloj pri la iamaj subŝtatoj de Sovetunio kaj nunaj suverenaj ŝtatoj (ekzemple [[Litova SSR]] kaj [[Litovio]]) respektive nunaj subjektoj de la Rusia Federacio. Kaj en la artikolo (fakte ĝis nun nur listo) pri [[Aŭtonomaj respublikoj de Sovetio]] antaŭvidatas estonta aparta artikolo pri la tiama ''Baŝkira ASSR''. '''Se''' tia artikolo jam estus verkita, laŭ konteksto eblus aŭ direktigi la menciojn pri Baŝkirio en artikoloj al la iama aŭ nuna subŝtato. Sed ĉar ĝi ĉiukaze ankoraŭ ne ekzistas, nun bonas la alidirektigo al [[Baŝkirio]]. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 19:19, 11. Okt 2009 (UTC) ::::Nur nun mi ekatentas, ke en la vorto "Baŝkirka Aŭtonomia Respubliko" estas tajperare troa litero "k": kompreneble temas pri "Baŝkira Aŭtonomia Respubliko". Mi korektas tiun etan tajperaron en la artikolo [[Klement Gottwald]], kaj metas bonan alidirektilon al la teksto [[Baŝkirio]]. La argumentado kompreneble validas malgraŭ la tajperara litero "k". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:11, 1 Jun. 2012 (UTC) ::::Plia sondeto montras, ke intertempe laŭdinde ekzistas artikolo [[Baŝkira ASSR]]. La alidirektilo do kompreneble celos tien. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:15, 1 Jun. 2012 (UTC) == RE:? == Saluton, mi malfaris vian kontribuon ĉar mi vidis, ke en la itala lingvo ekzistas paĝon pri Chiara Moroni, sed mi volus traduki ĝin esperante Ruĝaj ligiloj estas utilaj por adverti la redaktanto, ke se oni volas, oni povas krei paĝon. Do, mi pensas, ke estas plibone lasi la ruĝajn ligilojn. Por la ŝprucfenersto, bonvolu vidi [[Vikipedio:Aldonaĵoj/Navigadŝprucfenestroj]]. Mi malfaris vian kontribuo per aŭtomata restarigilo de tiu ilo. --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Special:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 11:23, 12. Okt 2009 (UTC) ==Monatoj== Saluton Aidas. Laŭ PMEG "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Tradicie, Fundamente kaj Zamenhofe ili estas do skribataj kun komenca majusklo. Nuntempe tamen multaj skribas ilin minuskle, kvankam oni ankoraŭ ĉiam traktas ilin kiel Monatonomoj (ĉiam sen la)." "Monatonomoj (Januaro, Februaro, Marto, Muharamo°, Ramadano, Brumero k.a.) estas normalaj propraj nomoj. Ili do normale ne havas la, tute laŭ la bazaj reguloj por tiaj nomoj (kaj estas skribataj kun komenca majusklo)" En mia lingvo (franca lingvo), monatonomoj ne estas propraj nomoj. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 17:40, 20. Okt 2009 (UTC) Mi ne tre certas, kial vi skribas tion speciale al mi... Supozeble mi ie vidis iun daton kiel [[1-a de Januaro]] (ruĝa, neniengvidanta ligilo) kaj korektetis ĝin al [[1-a de januaro]], ligilo kiu sendas al artikolo pri eventoj de la 1-a de januaro. Tio ŝajnas al mi tute senca ago, ĉar oni laŭeble evitu neniengvidantajn ligilojn, se jes ja estas artikolo pri la temo. En mia lingvouzo la vikipedie uzataj formoj de datoj kun minuskla monatonomo ŝajnas en ordo (en mia hejma lingvo, la litova, monatoj ĉiam minusklas, do mi kutimas je tio). Tamen se vi tre emociiĝas pri la majuskleco de monatonomoj, instigu diskuton en la diskutejo ĉu vi rajtas alinomigi ĉiujn 366 artikolojn pri unuopaj tagoj de la jaro de la minuskla al majuskla formo. Tiam aŭtumate kreiĝas redirektilo de la minuskla al la majuskla formo, kaj ĉiuj artikoloj kiuj uzas ligilon pri tago de la jaro en minuskla formo tamen tenas funkciantajn ligilojn. Mi mem ne volas batali tiun batalon, ĉar mi kontentas pri la minusklaj formoj, sed tamen mi ne tre protestus se ekestus tia decido. Ĉiukaze mi certas ke mi neniam skribis monatonomon kun artikolo "la", almenaŭ ne intence: Monatonomo kun "la", en tio mi plene konsentas kun MPEG, aspektus plej strange. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:38, 20. Okt 2009 (UTC) :Mi ne rimarkis ruĝajn ligilojn kaj en mia hejma lingvo ankaŭ monatoj ĉiam minusklas. Nur vi korektis kaj alioj korektis malsame kaj mi ekzamenas. Kore --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 20:53, 20. Okt 2009 (UTC) == Herman Van Rompuy == Gratulojn ke vi kreis la mankintan artikolon pri [[Herman Van Rompuy]], (nun elektita [[prezidanto de la Eŭropa Konsilio]]). Tamen mi surpiziĝas ke vi prezentis lin naskiĝinta en 1954 dum ĉiuj aliaj informiloj mencias 1947. De kie vi prenis tiun informon ? --[[Vikipediisto:ArnoLagrange|<font color="green">Arno</font> <font color="blue">Lagrange</font>]] [[Vikipediista_diskuto:ArnoLagrange|✉]] [[Speciala:Emailuser/ArnoLagrange|^@]] [[Speciala:Contributions/ArnoLagrange|₪]] 06:58, 20. Nov 2009 (UTC) Mi dankas pro la gratulo. En oktobro 2009 mi provis krei artikolojn pri ĉiuj ĉefministroj de eŭropaj ŝtatoj, pensante ke tio estas minimuma postulo rilate al la nivelo de la e-lingva vikipedio. Probable mi prenis la jam ĵus verkitan e-lingvan artikolon de alia ĉefministro, ŝanĝante ĝin al e-lingva artikolo pri Herman Van Rompuy, kaj en tiu ŝanĝo mi pretervidis korekti la naskiĝjaron. Vi tute pravas pri la naskiĝjaro 1947, mi simple ne rimarkis la senintencan eraron de mi. Dankon pro via atento! [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:57, 4. Dec 2009 (UTC) ==Historical provinces in Finland== In [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Historiska_landskap_i_Sverige_och_Finland.png this picture] the eastern border of Finland in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is not right, because now it is as it has only been after the second world war, while in Karelia the border is as it was before the war. Also the borders of historical provinces inside finland may be slightly inaccurate (see the map in [http://fi.wikipedia.org/wiki/Suomen_historialliset_maakunnat finnis wikipedia] for perhaps more precise borders; but in this more accurate map the area of [[Västerbotten]] is not shown, as well as there is not shown the area of Karelia, that was part of finland up to 1939. And to be sure this is difiucult, actually the eastern border of finland in 1809 and 1939 was not the same, so the design of the map is sure to be complicated, as well the writing of its legends ands subtitles. --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:53, 26. Nov 2009 (UTC) I am no specialist in the history of Finland and Sweden, just took the image [[:File:Svpmap blank.png]] labelled in English, and translated the label to Esperanto ([[:File:Historiaj provincoj de Svedio kaj Finnlando.png]]), German ([[:File:Historische Landschaften Schwedens und Finnlands.png]]) and Swedish ([[:File:Historiska landskap i Sverige och Finland.png]]). But it is clear to me that a "map about the historical provinces of the Swedish Kingdom including the eastern, mainly finnishspeaking provinces" has to reflect the situation of 1809 and clearly has to include Karelia. I don't doubt that your information about the border in [[Salla]] and [[Kuusamo]] is right, and also about the borders of historical provinces inside Finland. Only I don't think I am the right person to correct the inaccurate map. Being lithuanian, I'm just a neighbor, and in autumn I helped to expand the articles about historical and modern provinces in nowerdays Sweden and Finland in the Esperanto-Wikipedia, seeing the need to fill in more information there. Maybe you yourself could design the maps properly, or some other volonteer from Finland. My interest would just be to finally have identical maps labelled in english, german, esperanto, swedish and if possible finnish (or more languages if needed) - not just in english. [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 10:51, 4. Dec 2009 (UTC) == [[Vikifontaro]] == Kara amiko, ni ankoraŭ ne havas plenvaloran eo-version de la Vikifontaro. Ĉu eble vi konsentos meti sian subskribon en la liston[http://wikisource.org/wiki/Wikisource:Helpo] de partoprenontoj de la projekto? Sen tio ĝi neniam estiĝos. Antaŭdankas! --[[Vikipediisto:RG72|RG72]] 04:31, 24. Dec 2009 (UTC) == ŝablono:Politikisto == Vi ŝanĝis parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en {{ŝ|Informkesto Politikisto}}. Kial vi ne ŝanĝis la novajn parametrojn en rilataj artikoloj? [[Vikipediisto:Zuazua|Zuazua]] 20:40, 5. Feb 2010 (UTC) Kiel vi povas vidi, kontrolante mian protokolon pri redaktoj, mi lastatempe havis tre malmultan tempon por vikipediumado... Bedaŭrinde... Mi ĵus konstatis, ke ekzemple ThomasPusch dum la lastaj semajnoj ŝanĝis multajn parametrojn ''oficejo'' --> ''ofico'' en rilataj artikoloj. Permane korekti ĉiujn misajn uzojn de la parametro estas laborego, pri tio mi konsentas. Sed ĉiuokaze la uzo de "oficejo" kie ĝi uziĝis en la ''ŝablono:politikisto'' estus '''evidenta''' eraro - tutklare temas pri ofico, ne pri oficejo, eĉ se kostas penon korekti la eraron ĉie. Pri tio ankaŭ konsentas vi, ĉu? Estime, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 13:02, 9. Mar 2010 (UTC) PS: Mi bedaŭrinde tute ne havas spertojn pri robotoj ... Ĉu povus esti bona ideo taskigi roboton ŝanĝi ĉiujn "oficejo2" al "ofico2" ktp.? Klaras ke ne eblas ŝanĝi ĉiujn uzojn de la vorto oficejo al ofico en vikipediaj tekstoj, sed "oficejo + numero sen interspaco" laŭ mi aperas nur en la misa antaŭa parametro de la ŝablono... Aidas == Estona partio kaj estona ŝtato == Saluton Aidas, mi vidis, ke vi kreis artikolojn pri [[Popola Fronto de Estonio]] kaj pri [[Estona Soveta Socialisma Respubliko]]. Mi aldonis ŝablonon pri politikaj partioj kaj pri pasinta ŝtato kaj mi forigis tabelon (ne faru tion! Bv. peti al aliuloj se ekzistas jam ŝablonon!). Dankon por via verko! Kore, --<small style="background:#f00">'''★ [[Vikipediisto:Airon90|<span style="color:#000">→ A</span>]][[Speciala:Kontribuoj/Airon90|<span style="color:#f00;background:#000">ir</span>]][[Vikipediista diskuto:Airon90|<span style="color:#000">on</span>]]'''</small> 17:42, 17. Maj 2010 (UTC) Saluton Airon90, unue mi devas modeste atentigi ke ne mi verkis la artikolon pri Estona SSR, nur tiun malgrandan pri la popola fronto de Estonio. Sed tio ne gravas. Gravas diri ke mi tute konscias pri la "informkesto partio". Sed mi intence ne aplikis ĝin al tiu movado kaj al la parenca [[Popola Fronto de Latvio]]: Temis pri civitanaj iniciatoj, malmulte strukturigitaj politikemaj movadoj, laŭ la reganta maldemokrata reĝimo pli-malpli kontraŭleĝaj - laŭ mi politika partio estas organizita strukturo (en demokratio aŭ pseŭdodemokratio), kiu partoprenas balotojn, celas okupi politikajn postenojn por influi la ŝtatan evoluon, kaj havas elektitajn gvidantojn (prezidantojn, partiajn sekretariojn, estraranojn). Mi ne nomus la organizaĵon "Greenpeace" politika partio, kaj mi dubas ĉu vere eblas nomi la popolajn frontojn de Estonio kaj Latvio tiel. Tial neniu alilingva artikolo pri la movado uzas "informkeston partio", kaj laŭ mi ankaŭ la esperantlingva artikolo rezignu pri ĝi. Iuj alilingvaj artikoloj tamen grandanime ordigas la movadon en la kategorion "politikaj partioj de Estonio" respektive (se en la koncerna vikipedio ekzistas aparta kategorio) "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" - la kataluna, angla, itala kaj finna - kaj tion mi kopiis. La estona, germana, norvega kaj rusa nur enordigas ĝin en la pli ĝeneralajn kategoriojn "politiko/historio de Estonio". Mi pensas ke permeseblas la kataluna-angla-itala-finna modelo meti la artikolon en kategorion "malaperintaj politikaj partioj de Estonio" por trovi ĝin tie, kvankam ne temas pri normala politika partio. Sed la "informkesto partio" ne havas sencon: ne eblas plenumi la parametrojn adreso, politika orientiĝo, internaciaj membrecoj - preskaŭ neniun parametron. La iniciato jes fondiĝis (en 1988) kaj agis (vi skribis en Estonio, pli ĝuste estus en Estona SSR, antaŭ aŭgusto 1991), sed jam la tria informeto metita de vi en la keston malĝustas: Marju Lauristin kaj Edgar Savisaar ne estis parti"estroj", sed nur signife inistigis la fondon de la iniciato. Ni sekvu la modelojn de ĉiuj alililingvaj artikoloj kaj formetu la informkeston, kiu NE BONE aplikeblas ĉi-tie. Ĉu vi povas sekvi mian pensadon? Sincere, [[Vikipediisto:Aidas|Aidas]] 20:17, 17. Maj 2010 (UTC) == Via statistiko == Saluton, Aidas. Mi ĵus rimarkis, ke via ligilo pri statistiko ne funkcias. Anstataŭe aperas nur eraromesaĝo de iu servilo. Vi ja povus ŝanĝi al http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Aidas&lang=eo&wiki=wikipedia Sed kelkfoje povas okazi, ke la servilo bezonas longan tempon aŭ eĉ ne ĝuste respondas. Tiam ĝi estas tro uzata. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] 16:21, 11. Dec 2010 (UTC) Dankon pro la indiko. Mia ligilo estis nur iomete fuŝita. En ĝi aperis la literokombino "luxo", kiu en nia vikipedio ja iĝas "lŭo" kaj tiu transformo al ŭ fuŝas la retadreson. Tamen via adreso, '''kiam''' ĝi funkcias (unuafoje ĉe mi tute ne, duafoje tri minutojn poste tre bone), pli bonas, ĉar ĝi limigas la statistikon nur al la esperanta vikipedio kaj estas en Esperanto, dum mia ligilo notas ĉiujn lastajn redaktojn en ĉiuj vikimediaj projektoj kaj ne haveblas en Esperanto. Mi do uzos vian proponon. Dankon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 10:23, 12. Dec 2010 (UTC) == Aŭtovojoj de ... == Saluton, vi kreis plurajn kategoriojn pri aŭtovojoj kun prepozicio ''de''. Ĉu vi povus krei ilin denove kun prepozicio '''en'''? Do, ''Kategorio:Aŭtovojoj de lando'' alinomi je '''Kategorio:Aŭtovojoj en lando'''? La menciitaj aŭtovojoj troviĝas en menciitaj landoj, ĉu ne? [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] 17:34, 6. Jan 2011 (UTC) Mi samopinias kun vi! Sed mi orientiĝis laŭ la koncerna supera kategorio [[:kategorio:Aŭtovojoj|"Aŭtovojoj"]]: Tie antaŭ mia kreo de "aŭtovojoj de Kroatio" kaj "...de Bulgario" estis 5 kategorioj "aŭtovojoj de..." kaj 1 "aŭtovojoj en...". Mi simple orientiĝis laŭ la plimulto. Se ne venas forta protesto de alia flanko, mi volonte pretas renomumi la du novajn kategoriojn de "...de..." al "...en..." (kiel "riveroj en", "lagoj en..." kaj similaj geografiaj objektoj). Tamen mi esperas, ke neniu argumentos ke aŭtovojoj neniel kompareblas al geografiaj objektoj, pli al aliaj homaj konstruaĵoj kiel ekzemple urboj, kaj ke ekzistas multegaj kategorioj "urboj '''de'''...". Tamen: Mi mem volonte kunlaboras pri interkonsento ke kategorioj pri aŭtovojoj havu la prepozicion "en". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 21:47, 8. Jan 2011 (UTC) == Lingvokodoj == Tiel precizaj ni ne estas. Informoj pri retaj rimedoj malfacile povas esti akurata: ĉio tiel rapide ŝanĝiĝas multaj aferoj malaperas post nur kelkaj jaroj (aŭ monatoj). Ni nur informas en kiuj lingvoj estas retejo egale ĉu la tuta enteno estas alirebla same en ĉiuj lingvoj aŭ nur parte aŭ mikse. Plej ofte "plurlingvaj" retejoj havas nur hejmpaĝon plurlingvan kaj la ceteron unulingve -ofte nur en la angla ;-( {{alss}} 22:42, 3 Mar. 2011 (UTC) == [[Trilero]] == Saluton Aidas! Koncerne la artikolon [[Thriller]], mi proponas ke vi alinomu ĝin al: [[Trilero]] - mi efektive konstatis, ke tiu vorto jam ekuziĝis en pluraj artikoloj de Vikipedio. Post la alinomado, tiam eblos krei novan kategorion por la ĝenro "Trilero". Ĉion bonan! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] 10:49, 29 Jun. 2011 (UTC) == [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] == Saluton. Ĉu vi havas opinion pri [[Birdoj]] ? Antaŭan dankon --[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 11:37, 18 Dec. 2011 (UTC)--[[Uzanto:Pino~eowiki|pino]] 09:22, 18 Dec. 2011 (UTC) == MonmouthpediA == Saluton Aidas! Por esti pli klara pri la celo de [[:Kategorio:MonmouthpediA]], mi enmetis klarigan tabulon en ĉi tiun kategorion. Aliflanke, artikolo [[Charles Rolls]] neatendite ligas al artikolo [[Industria muzeo de Derby]], kiu partoprenis la pasintjaran konkurson [[:en:Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge|Wikipedia:GLAM/Derby/Multilingual Challenge]]! --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 08:46, 25 Apr. 2012 (UTC) == [[Buranovo]] == Espereble pretiĝos [artikoloj pri] ĉiuj vilaĝoj en Bulgario, sekve ne estos tie ruĝaj ligiloj. En Hungario estas preskaŭ 3000 vilaĝoj kaj same pr. 3000 artikoloj. Tio daŭris ĉ. 3 jarojn. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:26, 29 Maj. 2012 (UTC) Kuraĝon! Mi vidas ke artikolojn pri plej multaj provincocentraj urboj de Bulgario (kaj samtempe ankaŭ pri la provincoj de la lando) faris Thomas Pusch, en tre laŭdinda peno "plenigi la plej grandan truon" pri politika geografio de Bulgario. Li limigis sin al tio, pluiris al alia "granda truo" en vikipedio kaj ne progresis pluverki pri ĉiuj urboj kaj poste urbetoj kaj poste vilaĝoj de Bulgario... kaj mi bone komprenas lin. Lige al la artikoloj de la [[Eŭrovido-kantokonkurso 2012]], ekestis ruĝa ligilo [[Buranovo (Udmurtio)]] kaj Thomas Pusch same bluigis tiun ligilon, ankaŭ laŭdinde (eĉ pli bonvenigindas ke li lige al tio aldone ankaŭ faris ses mankajn ĝermajn artikolojn pri la [[ĉevolga federacia regiono|ĉevolga]] kaj la aliaj [[federaciaj regionoj de Rusio]], kiuj laŭ mi '''pli forte''' mankis...). Ĉiu artikolo bone verkata en vikipedio bonvenigindas, sed ne nepre helpas premi tion per kreo de ruĝaj ligiloj: Vi mem aludas al tio, ke koncentriĝo pri difinita vikipedia temaro, ekzemple "ĉiuj vilaĝoj de Hungario", ligas multan forton, kaj ja ĝis nun estas pli da vikipediaj temoj ol da vikipediistoj... Tial ĉiukaze mi ne fidas je espero ke mencio de ruĝaj ligiloj pri altajaj aŭ bulgariaj vilaĝoj "aŭtomate" kaŭzos kreon de iliaj artikoloj (despli ke pri la altajaj vilaĝoj nomataj "Buranovo" ĝis nun en ĉiuj vikipediaj lingvoj mankas sufiĉaj informoj). Se vi mem volas engaĝiĝi pri tekstoj pri urbaj kaj neurbaj komunumoj de Bulgario: Ja tekstoj pri ĉiuj vilaĝoj bonvenas ... laŭ la hodiaŭa stato estas tekstoj pri 41 bulgariaj urboj - se vi aŭ iu ajn volus duobligi la nombron al la 82 plej grandaj urboj de Bulgario, jam estus tute bone. Tradicia proverbo en Barato dialogas: "Kiel oni manĝas elefanton? - Peceton post peceto!" Vikipedio same kreskas peceton post peceto. Sed daŭre mi dirus ke oni ne inflacie dismetu ruĝajn ligilojn, pri kiuj '''eble jes eble ne iam poste ekestos artikoloj'''. Amike -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:07, 29 Maj. 2012 (UTC) [PS: Mi kopias vian kaj mian notojn al la diskutpaĝo "Buranovo", kie komenciĝis la dialogo. Ĉu?] == Dosiero:Neelie Kroes.jpg == {{Forigu|Dosiero:Neelie Kroes.jpg|petanto=Robert Weemeyer}} En la forigopeta formularo mi notis: Pri la politikistino nun ekzistas libera portreta foto en la vikimedia komunejo - eblus bone lasi kaj pluuzi tiun-ĉi foton, licensitan je "justa uzo", sed eblas ankaŭ forigi ĝin kaj uzi la komunejan foton en la artikolo pri ŝi. La alŝutinto (Aidas). == Ŝablono:Navigilo2 == Saluton, Aidas. Mi ĵus vidis, ke vi provis "korekti" ion en {{Ŝ|Navigilo2}}. Sed nun aperas fuŝoj en la ekzemploj de la dokumentado. Do kion vi celis fari en la ŝablono? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:17, 4 Jun. 2012 (UTC) :(+) Por forigi la fuŝon, mi ĵus malfaris vian aldoneton. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:33, 4 Jun. 2012 (UTC) Jes klare, en ordo. Fuŝon mi kompreneble ne celis... Aidas ::La ŝablono antaŭvidas la parametron "stilo de ĉefa titolo", uzatan ekzemple en ŝablonoj pri la konsisto de iuj naciaj futbalaj teamoj en Futbalaj Mondpokaloj kaj Eŭropaj Futbalaj Ĉampionadoj. Mi preferus ĝin per intervortaj spacoj " ", sed kutime la ŝablono uzas intervortajn substrekojn "_" - ankaŭ bone, ĉiukaze ĉie en la ŝablono estu sama solvo. Sed la nuna programigo de la parametro postulas formon "stilo_de ĉefa_titolo" - do dufoje substreko kaj unufoje meze spaco: tio estas tute mallogika. Se mi simple aldonintus la substrkon inter "de" kaj "ĉefa", necesus ankaŭ permane ŝanĝi aŭ almenaŭ kontroli la sablonouzojn (la parametro probable ne multe uziĝas, sed la ŝablono estas uzata tre multfoje, kaj mi ne havus tempon trarigardi ĉiun ŝablonouzon). Tial mi provis simple proponi alternativon, aŭ la logikan formon "stilo_de_ĉefa_titolo" kaj la tajperaran ĝis nunan formon "stilo_de ĉefa_titolo". Sed evidente mi faris tion mallerte! Domaĝas ke ĉi-tie ŝajne estas klara diferenco inter " " kaj "_", sed evidente estas diferenco. Ĉu mi bone klarigis mian problemeton? Estus tre bone se vi havus ideon pri solvo, eĉ se nur temas pri etaĵo. -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:46, 4 Jun. 2012 (UTC) ::Fakte estas dua problemo pri tiu-ĉi parametro. Komparu el miaj hodiaŭ faritaj futbalteamaj navigiloj la ekzemplon [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] (aktivigu la parametron "stilo_de ĉefa_titolo" per forpreno de la meza "_" el la ŝablonredakto) kaj la anglan variaĵon [[:en:Template:Spain squad UEFA Euro 2008]]: La angla donas ruĝan titolan fonon kaj flavajn titolajn literojn. Tiel, se estus sence, devus ankaŭ funkcii en la esperantlingva, sed tie estas ruĝa fono, malmultaj flavaj literoj kaj plej multaj bluaj, ĉar temas pri ligiloj. Principe sufiĉas subparametroj "background:" kaj "color:", se la literkoloro ŝanĝatas same por ĉiuj titolaj literoj. Ĉu estas ideo pri tio? Se "color:" ne bone funkcias, fakte pli bonas ke la tuta parametro ne funkcias kaj estas malatentata... -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:04, 4 Jun. 2012 (UTC) :::La alternativan parametron ''stilo_de_ĉefa_titolo'' mi jam aldonis al {{ŝ|Navigilo2}}. Mi jam testis ĝin. Ĝi funkcias. La nefunkciadon de la skribokoloro kaŭzas difino en iu MediaWiki-paĝo. Ĉu mi provu korekti tion, se eblas? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:23, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::Estus bone se vi povus korekti tion. Alternativo estus por konsistoj de naciaj futbalaj teamoj tute ne uzi la ŝablonon "navigilo2", sed elturniĝi sen, kiel faris la ĝis nunaj tiutipaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 (kreitaj de Mxcatania) kaj 2010 (laŭ la modelo de 2006 adaptitaj de ThomasPusch). Finfine kompreneble ĉiuj navigiloj devas aspekti samforme, alikaze aspektus ĥaose. En [[Portugala nacia teamo de futbalo]] mi nun transformis la navigilojn 2008 kaj 2012 laŭ modelo de 2006, en [[Hispana nacia teamo de futbalo]] estas la malnova modelo de 2010, kun novaj ("navigilo2") de 2008 kaj 2012. Sincere dirite: Se ne estas ideologia premo uzi la ŝablonon "navigilo2", la malnova solvo de Mxcatania kaj Thomas Pusch ŝajnas al mi tute bela kaj sufiĉa - ĝin ne eblas faldi kaj malfaldi, sed mi povas vivi sen tiu funkcio en la malmultaj koncernataj artikoloj. Aŭ ĉu vi havas sugeston kiel "permane" aldoni funkciojn "montri" kaj "kaŝi" al la malnovaj ŝablonoj pri teamkonsistoj de la Mondpokaloj 2006 kaj 2010? -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:38, 4 Jun. 2012 (UTC) (PS: Mi nun estos for de la komputilo ĝis malfruvespere, eble ĝis morgaŭ. Ne miru do, se mi ne rapide reagas.) :::::Mi jam trovis trukon, kiun mi metis en [[Uzanto:Tlustulimu/testo.css|miajn testo-formatojn]]. Sed mi ankoraŭ devos trovi solvon por la tri maldekstraj ligiloj "vdr". Se ĉio funkcias, mi devos kopii tion en [[MediaWiki:Common.css]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:35, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::Mi scivoleme atendas... :) [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:33, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::{{farita}} Bonvolu rigardi [[Ŝablono:Hispana nacia teamo - Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008]] post refreŝigo de la kaŝmemoro de via foliumilo. Se la kaplinia teksto fariĝas oranĝa, tiam ĉio estas en ordo. Ĉu mi ankoraŭ forigu la kromefikon, kiu videblas ĉe kelkaj ekzemploj de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}}? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:44, 4 Jun. 2012 (UTC) ::::::::Jes, tiel devas esti. Nun la parametro "stilo_de ĉefa_titolo" funkcias kiel ĝi devas funkcii. Dankon. Mi cetere ĉe mi ne vidas kromefikon ĉe ajna ekzemplo de la dokumentado de {{ŝ|Navigilo2}} - ĉu eble vi jam forigis ĝin, antaŭ ol mi havis ŝancon rigardi? Sendepende de la uzo en navigiloj pri konsistoj de iuj naciaj teamoj de futbalo, bonas ke la ŝablono "navigilo2" funkciu kiel oni asertas ke ĝi funkciu. Tial ĝenerale indis la riparo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:05, 4 Jun. 2012 (UTC) :::::::::Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis truketon al {{ŝ|Navigilo2}}. Se la parametroj por titolaj formatoj estas difinataj, tiam la kaplinio ricevas duan klason. Ĝi estas uzata en la koncerna formato en [[MediaWiki:Common.css]]. Mi intence ne enmetis <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difinon en la ŝablonon, por ke aliaj CSS-formatoj por navigiloj en [[MediaWiki:Common.css]] restu funkciantaj. Ia <code><nowiki>color:</nowiki></code>-difino en la ŝablono ja havus la plej altan, neniel superigeblan specifecon en CSS. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:03, 5 Jun. 2012 (UTC) == Nova sinagogo de Majenco == Pri [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco|via rekomendo]] de ĉi tiu artikolo kiel ĉefpaĝa artikolo de la semajno, bv. vidi mian apudan diskuton pri ĝia sekcio [[Diskuto:Nova_sinagogo_de_Majenco#arkitekturo|Arkitekturo]]. --[[Uzanto:Thnidu|Thnidu]] ([[Uzanto-Diskuto:Thnidu|diskuto]]) 20:56, 17 Maj. 2013 (UTC) :Mi respondis tie. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:31, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Indonezio == Saluton mi miris pri viaj 'informoj' pri IES. IES ekzistis en la 70aj jaroj, kaj la Centro aktivis ch. 2007 (temis pri privata afero, ne pri nacia au landa asocio). Nun ekzistas IEA: vidu https://www.sites.google.com/site/esperantoenindonezio/asocio kaj http://uea.org/vikio/La_Esperanto-Movado_En_Indonezio. Por pliaj informoj bv. kontakti la prezidantinon de IEA: Ilia Sumilfia Dewi: ilia.dewi@gmail.com. Dankon, [[Heidi Goes]] :Tre bone. Kiam mi vidis ke estas Esperanto-kongreso en Indonezio kaj traserĉis la reton pri informoj de indoneziaj Esperanto-asocioj la 6-an de aprilo 2013, mi ne trovis pli ol la malmulto kion mi resumis en la artikola ĝermo [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Indonezia_Esperanto-Societo&oldid=5182359 Indonezia Esperanto-Societo]. Laŭ mi klare esprimiĝis ke tiu informstato laŭ mi estis malkontentiga, kaj fakte en la lasta frazo esprimiĝis la urĝa alvoko alporti pliajn informojn, se iu havas ilin. Tial do via reago estas tre bonvena: Ke la sekvan tagon, la 7-an de aprilo 2013, en Bongor refondiĝus IEA, mi la antaŭan tagon en Eŭropo ne povis scii. Principe mi kuraĝigus vin reaktivigi vian [[:uzanto:Heidi Goes|uzantokonton en vikipedio]] (laste uzitan en novembro 2009) kaj mem aldoni informojn pri la Esperanto-vivo en Indonezio, se vi volus ankaŭ pri aliaj temoj rilate al tiu lando, kiuj aspektas al vi gravaj dum viaj renkontoj tiulandaj. Tamen, kaze ke vikipedia redaktado ŝajnas tro komplika al vi, aŭ vi ne volus malfermi plian "agadokampon" en via vivo, mi provos enplekti la informojn de viaj du ligiloj en la tekston, kaj dankas al vi ke vi reagis al la alvoko en la lasta tekstofrazo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:45, 25 Aŭg. 2013 (UTC) == Bildoj de koloroj == Saluton, Aidas. Mi dankas vin pri via zorgado de bildoj sen ĝustaj permesiloj... tamen ĉu vi certas ke tiuj bildoj pri koloroj estas konsiderataj kiel "liberaj"? Kial vi markis ilin tiel? Kore salutas [[Uzanto:Yekrats|Yekrats]] ([[Uzanto-Diskuto:Yekrats|diskuto]]) 19:50, 2 Apr. 2014 (UTC). :Mi argumentis en la koncerna [[:Dosiero-Diskuto:Kolorcirklo.JPG|diskutpaĝo de la baza dosiero]] kaj ankaŭ en [[:Dosiero-Diskuto:Blua.JPG|diskutpaĝoj de la kelkaj variaĵoj por montro de unuopa koloro]]. Sume mi forte konvinkatas ke la bildoj pri koloroj konsidereblas "liberaj". Kore salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:34, 2 Apr. 2014 (UTC) == Sergej Vitte == Saluton, Aidas. Mi ĵus aldonis la ŝablonon {{ŝ|JULGREGDATO}} al [[Sergej Vitte]], laŭ la germana artikolo [[:de:Sergei Juljewitsch Witte]]. Ĝi estas nuntempe ĉefe uzata en artikoloj pri personoj, kies naskiĝo resp. morto okazis antaŭ la ekvalidigo de la [[Gregoria kalendaro]]. Nia ŝablono enhavas eĉ aldonon kompare al sia germana "praulo", kiu ebligas aperon de la akuzativo ĉe la orda numeralo. Mi ĝojus, se vi estonte uzus la ŝablonon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:07, 9 Dec. 2015 (UTC) :Tutbone, dankon. Sed vi konscias, ĉu ne, ke mi ne aŭtoris la artikolon, nur ŝanĝetis iujn tajperaraojn ("falilio" > familio) kaj atentigis ke li estis [[baltaj germanoj|germano]] de familia nomo "Witte" kun nederlandaj familiaj radikoj, ne unuavice ruso ''Витте'' latinliterigebla "Vitte". Tial simple ne venis al mi la ideo ŝanĝi ankaŭ la naskiĝ- kaj mortodatojn al kombinita julia-gregoria kalkulo. Sed kompreneble vi pravas ke tio sencas en artikolo pri homo kiu vivis en la cara imperio. Mi klopodos memori kaj sekvan fojon meminiciate aldoni la ŝablonon, sed mi konfesas ke mi ne ofte prilaboras biografiojn pri homoj el la cara imperio... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:32, 9 Dec. 2015 (UTC) == Esperanta Vikivojaĝo == Aidas, iam vi laboretis en la [[:voy:Ĉefpaĝo|Esperanta Vikivojaĝo]]. Ĉu vi plue interesiĝas pri la projekto? Nun ĝi rapide evoluas kaj kaptas novajn homojn. Ni strebas por akiri sufiĉe aktivan komunumon por ricevi propran retejon. Ĉu vi partoprenas? Se vi ŝatus rapidan proponon, estas tie [[:voy:Germana frazlibro|Germana frazlibro]], kiu bezonas plenigon, kaj [[:voy:Helpo:Krei paĝon|eblus krei]] similan frazlibron por la litova lingvo. Amike. --[[Uzanto:KuboF|KuboF]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF|diskuto]]) 19:14, 27 mar. 2016 (UTC) == Pomo == Kara Aidas! Mi redaktis en desegnoprogramo ĉi-foton https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Pome_apples_text.jpg, tiel ne temas pri mia foto, nur apliko de liberuza foto de iu alia persono! Tiel, viaj aldonoj estas korektendaj.[[Uzanto:Narvalo|Narvalo]] ([[Uzanto-Diskuto:Narvalo|diskuto]]) 17:20, 14 jan. 2017 (UTC) :Tre bone! Dankon pro la helpa informo. Plej elegantus se vi mem metus la koncernajn informojn al la fota priskribo, post ensaluto per via vikipediista nomo. Tiam estus klara indiko ke vi mem faris la tradukon je libera uzo. Ĉu vi faros tion? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 17:24, 14 jan. 2017 (UTC) ::{{re|Narvalo|montri=ne}} Kara Narvalo! Bonvolu pardoni ke mi alkroĉiĝas al via antaŭa komunikado kun Aidas: Ĉu vi ankaŭ povus retrovi la originan fonton de [[:dosiero:Direktilojdeaviadilo.jpg|Direktilojdeaviadilo.jpg]]? Sendube estas la sama problemo, ke vi transprenis alilingvan desegnaĵon (laŭ la priskribopaĝo germanlingvan), probable bone licencigitan, kaj aldonis esperantigon, kiun vi ankaŭ intencis por libera uzo. Sed en la priskribopaĝo tio ĝis nun ne sufiĉe klare elstariĝas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:23, 14 jan. 2017 (UTC) == Request == Hello. Could you create the article [[:en:Azerbaijani Land Forces]] in Esperanto? Thank you. [[Specialaĵo:Kontribuoj/31.200.14.42|31.200.14.42]] 15:30, 24 jan. 2017 (UTC) == Trikmaŝino == Kara Aidas, mi dankas vin por la subtenanta voĉo rilate la honora insigno "Elstara artikolo" por mia artikolo Trikmaŝino.--[[Uzanto:Elkágyé|Elkágyé]] ([[Uzanto-Diskuto:Elkágyé|diskuto]]) 13:09, 13 feb. 2017 (UTC) :Nedankinde! Aidas ==Peto== Saluton. Mi ne konas litovlingvajn vikipediistojn aktivajn. Eble vi povos plenumi mian peton aŭ trovi iun kiu povos meti en la litovlingvan vikipedion artikolon aŭ almenaŭ ĝermon de verkisto [[Alonso Guerrero Pérez]]. Estas versioj en Esperanto, angla kaj hispana, kaj eble estos kelkaj en aliaj lingvoj. Mi timas, ke oni povos forigi la anglan aŭ hispanan (tiu lasta pro politika afero), kio lasus orfa la esperantlingvan version. Tiel ju pli da versioj, pli da ebloj por la restado de la versioj. Mi klopodos fari same por aliaj lingvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:22, 19 dec. 2018 (UTC) :Kara Kani, mi bedaŭrinde ne sukcesis sekvi vian peton, sed mi vidas ke nun estas sep lingvoversioj inkluzive de la hispana, do la teksto jam ne plu estas en danĝero, ĉu? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:10, 12 maj. 2019 (UTC) == Konjektado de permesilo == Mi hieraŭ rimarkis, ke vi iam konjektis la permesilon de multaj fotoj. Laŭ mi tio estas tute maltaŭga konduto. Permesilo estas kvazaŭ kontrakto, vi ne povas subskribi ĝin por aliaj personoj. Mi malfaris ĉiujn tiujn ŝanĝojn. Vidu la kategorion [[:Kategorio:Dosieroj sen kopirajta ŝablono]]. {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 16:31, 24 maj. 2019 (UTC) :{{re|Robin van der Vliet|montri=ne}} Hm, tio okazis jam antaŭ multa tempo. Mi ekzemple respuris la foton ''[[:dosiero:TautoratVera.jpg|TautoratVera.jpg]]'', en kiu mi faris tion, laŭ la vikipedia ideo principe [[Vikipedio:Supozu bonajn intencojn|supozi bonajn intencojn]]. Tiam, en januaro 2017 eble ankoraŭ eblintus premi la alŝutinton ''Illuminatus'', evidente membro de la loka E-grupo en Berlino, mem aldoni permesilon al sia foto, sed nun jam ekde oktobro 2017 li praktike malaktivas (escepte de unufoja ensaluteto en aŭgusto 2019). Vi pravas, ke bonas premi la alŝutintojn laŭeble rapide post la alŝuto provizi bonordajn permesilon, ĉar poste reatingi ilin foje malfacilas... Ĉiukaze mi komprenas kaj sekvos vian konsilon, kvankam bedaŭrante. Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:49, 23 okt. 2019 (UTC) :Ĵus mi vidis ke la alŝutinto ''Illuminatus'' ankoraŭ revenis al vikipedio dufoje en 2020 kaj kvarfoje en 2021, lastfoje en decembro de tiu jaro, antaŭ preskaŭ ses monatoj. Sed kiu scias kiam li venontfoje estos en vikipedio???? Tion mi diras tute sen akuzo, ĉar mi mem eĉ malpli ol li aktivis dum la lastaj du jaroj. Vere mi komprenas, sed sincere bedaŭras, ke ne permesatas konjekti liberan licencon, se iu esperantisto tiom penis alŝuti evidente propran foton al vikipedio. La ago mem de donaco de propa foto al vikipedio estas simbola signo ke temis pri donaco al vikipedio. Sed mi komprenas ke ne eblas tiel konjekti, kaj mem ja delonge estas pli plenkeska ol mi estis en januaro 2017. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 jun. 2022 (UTC) == Rebonvenon == Saluton, Aidas. Mi ĝojas, ke vi hodiaŭ reaperis en nia Vikipedio. - Intertempe mi aranĝis aldonon de {{ŝ|mapligilo}} al multaj informkestoj. Do, bonvolu ne miri, se informkestoj subite havas strangan keston malsupre. Ĝi nur strange aspektas, se la koncerna artikolo ankoraŭ ne havas intervikiajn ligilojn. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 21:09, 3 jun. 2022 (UTC) :Jes, temas pri la praktikaj mapoj sube en tekstoj pri geografiaj temoj, ĉu ne? Mi jam vidis kaj admiris ilin! Vera langeto al libera alternativo por "Google maps" en ĉiam pli da artikoloj! Tre bele!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) ::Jes, vere mi estis tre absorbita en mia studado... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:27, 3 jun. 2022 (UTC) == [[Hedwig Rosenbaum]] == Saluton! Estas plezuro ekkoni vin; mi estas komencanto en Vikipedio, sed mi klopodas iompostiome doni mian kontribuon. Mi skribas al vi pro la paĝo [[Hedwig Rosenbaum]]: mi volas nur rimarki, ke ĉiufoje kiam oni tradukas el aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio oni ĉiam endas enmeti referencon al la originala versio por respekti la kopirajtojn de la aŭtoroj ([https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Terms_of_Use#7._Licensing_of_Content jen versio en la angla de la kondiĉoj de uzo]): <blockquote> '''Attribution''': Attribution is an important part of these licenses. We consider it giving credit where credit is due – to authors like yourself. When you contribute text, you agree to be attributed in any of the following fashions: * Through hyperlink (where possible) </blockquote> Oni povas enmeti tiun bezonatan referencon per la ŝablono {{ŝ|tradukita}} (fine de la artikolo) aŭ per la ŝablono {{ŝ|tradukitaĵo}} (komence de la diskuto-paĝo de la artikolo). Ĝis baldaŭ, — [[Uzanto:Super nabla|Super nabla]] ([[Uzanto-Diskuto:Super nabla|diskuto]]) 20:27, 22 mar. 2023 (UTC) {{re|Super nabla}} Vi pravas ke bonas noti se oni de iu alilingva versio tradukis, ĉar sincere dirite mi jam tute ne memoras de kie mi kion prenis en la pasinta aŭtuno. Eble mi ektradukis el la franca kaj tiam enmetis pliajn frazojn el la angla aŭ la germana? Ne, mi ĵus vidis ke ŝajne estis mi kiu de la germana artikolo la 1-a de septembro 2022 je la 9-a horo tradukis al [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hedwig_Rosenbaum&oldid=1107868460 la angla artikolo vastan parton de la teksto] (sen fari noton pri tio, sed almenaŭ mi aldonis referencon pri la gazeto "Prager Tagblatt", sur kiu baziĝis miaj frazoj), kaj poste je la 13-a horo plutradukis de mia propra angla teksto al Esperanto. Mi despli ne scias kiel enmeti tian noton pri traduka fonto en anglan tekston (sed mi povas tralegi la anglan tekston metitan supre): mi dirus ke mi malofte (ne: ankoraŭ neniam) vidis tian buntan ŝablonon en teksto anglalingva, kaj pensas ke se mi donus referencon kun "hiperteksta ligilo" en la angla artikolo al la tiutempa germana teksto, mi probable nur kuraĝus tion fari en la redakta resumo, ne per tiom elstara ŝablono. Kvankam en mia kreo de la esperanta teksto eble malpli gravis ne-meto de interna referenco, se mi "nur" de '''miaj''' frazoj anglalingvaj tradukis al '''miaj''' frazoj esperantlingvaj, ĉar la atribuo ĉiukaze estas al mi. Do, mi supozas ke mi baze uzis la germanan tekston kiu estis je la 1-a de septembro 2022 kaj surbaze de ĝi unue ampleksigis la anglan kaj poste kreis esperantan tekston. Do mi vidos kiel mi povos uzi ŝablonon se mi kunkolektas frazojn el franca kaj la germana kaj de la angla tekstoj - en kazo de dubo mi uzos la alternativon meti noton en la redaktan resumon. Se mi ne forgesos tion fari, kiam venos la momento... Sed vi ĉiukaze tre atentigis min - mi nun estas multe pli konscia pri la temo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 6 apr. 2023 (UTC) :{{kom}} Ne maltrankviliĝu! Multaj redaktoroj ne uzas tiujn ŝablonojn. Kelkfoje mi estas (eĉ tro multe) respektema de la reguloj, sed mi pensas ke koni la regulojn utilas por eviti ontajn problemojn. Kaj jes, se oni volas, oni povas ankaŭ enmeti la ligilon en la resumon de la redakto: tio sufiĉas por respekti la kopirajton. En aliaj lingvaj eldonoj de Vikipedio, la ŝablono ankoraŭ tre uzatas (ekzemple, en la itala Vikipedio la administrantoj volas ke ĉiuj nepre enmetu la ŝablonon kiam oni tradukas: ni ne havas tiun striktan regulon en nia esperantlingva Vikipedio). Mi deziras al vi bonan redaktadon. Ĝis! — <span style="background-color:NavajoWhite;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:Tomato;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:IndianRed">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 13:37, 6 apr. 2023 (UTC) == Barasat == Mi ne scias kiel mi povus nun ankoraŭ forigi nur la unuajn el via redaktoj, mi nur scias kiel forigi tutan paĝon. Tiam vi provizore savu vian lastan redakton, mi forigos ĉion kaj vi povas komenci novan paĝon. Mi pretas tion fari, kvankam mi dirus ke ankaŭ en viaj unuaj versioj ne estis io problema. Cetere al mi plaĉis legi la ĵusan novan paĝon pri [[Torsten Sträter]]. Mi vidis ke vi unuafoje uzis la vikipedian tradukhelpilon. Ĉu bone funkciis? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:03, 20 apr. 2023 (UTC) :En la komputilo antaŭhieraŭ bone funkciis, per la saĝtelefono hodiaŭ malpli, sed tio certe pli estas pro tio ke mi ne kutimas tiel redakti. Salutas --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:42, 22 apr. 2023 (UTC) == Peto kunvoĉdoni == En la diskutejo pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#499 redundaj paĝoj|eble forigendaj artikoloj]] diskutiĝis la bezono havi duan roboton kun administraj rajtoj, por forigi grandan kvanton da forigendaj tekstoj aŭ ĉi tie alidirektiloj, post decido de laŭorda diskuto, ĉar normala roboto ne rajtas forigi ajnan eron kaj administrantoj sen roboto bezonus tagojn da monotona forĵeto antaŭ ol la monto estus forigita. Mi publike petis LiMr, ĉu li pretus funkciigi sian roboton por tiaj petoj, sed ankoraŭ necesas [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/LiMrBot|voĉdoni pri tio]], kaj la voĉdonon ĝis nun preskaŭ neniu atentis. Tial mi petas vin pripensi kaj kunvoĉdoni. Ĉu bone? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 21 sep. 2023 (UTC) == Diotriopo, Simbolsalato == Dankon pri la klarigo pri la (ĝena) neuzendiĝo de >. Pri "Hindua diotriopo", mia intenco ne estis kontrastigi ĝin kun "Trimurto" aŭ esprimi preferon inter ili, sed nur kun "Hinda triunuo". Do mi sentas min flatita, ke la informo kiun mi rimarkigis iel influas la diskuton, sed ne voĉdonos pri la elekto inter la bazaj strategioj esperantigi la sanskritan vorton aŭ konstrui esprimon el aliaj vortoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:20, 3 mar. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:59, 26 sep. 2024 (UTC) == 15-a de januaro == Sveikas, mi vidas ke vi hodiaŭ jam multe ordigis la tagan liston [[15-a de januaro]], sed iam finiĝis viaj redaktoj (pli-malpli ĉe la eventoj de la 1970-aj jaroj). Se vi nun ne povas pluredakti, mi povas transpreni la torĉon kaj finfari la tagan liston. Vi eble vidis ke mi hieraŭ pene tralaboris la listojn 1-a ĝis 14-a de januaro, sed se vi volas plukontribui: estas ankoraŭ amasoj da similaj listoj ekde la 16-a de januaro, en kiuj iuj anonimuloj jam heziteme korektetis (mi tre aprezas ankaŭ tion), sed tamen ankoraŭ mankas pli kuraĝa redaktado, kaj aprobado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:47, 15 jan. 2025 (UTC) :Jes, mi nun ne povas plu redakti, kaj vi eble rimarkis ke mi entute ofte devis intersavi miajn redaktojn, ĉar mia retkonekto ne stabilas. Tial mi tre volonte donas la restan paĝon al vi. Mi efektive vidis, kiom multe vi hieraŭ ordigis, kaj mi scias kiom pene estas tiu laboro, tial mi hodiaŭ tagmeze volis solidare iom kontribui. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:54, 15 jan. 2025 (UTC) == Saluton == En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas novaj proponoj kaj en [[Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj]] estas unu. Kiam vi havos tempon, eble indos interveni en kelkaj el ili.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:12, 23 jul. 2025 (UTC) ==Ligiloj== Mi volas prezenti al vi la principojn, kiuj gvidas min rilate ruĝajn ligilojn. Tamen unue mi devas scii ĉu mi ĝuste komprenas viajn supozojn. Tial mi revortumas ĉi tie kion mi komprenas aŭ konjektas el viaj lastaj mesaĝoj. Bonvolu kontroli, ĉu ĝi estas pli-malpli ĝusta kompreno de via agado. {{re|ThomasPusch}} kaj {{re|Kani}}, la diroj de Aidas almenaŭ supraĵe similas al viaj, do mi invitas ankaŭ vin klarigi, ĉu ĉi tio estas ĝusta kompreno de viaj kredoj kaj agado. Viaj opinioj pri ruĝaj ligiloj estis formitaj tuj kiam vi komencis okupiĝi pri Vikipedio. Vi pensas, ke ili estas logikaj sekvoj de la bazaj ecoj de ruĝa ligilo (Aidas diris, ke li "deduktas"). Ili ne estas rezulto de ekstera konsilo. La rezonado estis jena: *Vi rimarkis, ke ruĝa ligilo povas fariĝi blua ligilo. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo ne utilas, se ĝi ne fariĝas blua ligilo. *Tial vi supozis, ke teknika ebleco meti ruĝajn ligilojn ekzistas nur por ke oni povu anticipe fari ligilon al paĝo, kies baldaŭan kreon oni antaŭvidas (precipe ĉar oni intencas mem krei ĝin). *Tial vi supozis, ke la normala stato de vikipedia paĝo estas tute nigra kaj blua. *Tial vi supozis, ke ruĝa ligilo indikas iun urĝe solvendan problemon. *Tial vi komencis efektive uzi ruĝajn ligilojn kiel manieron atentigi pri solvendaj problemoj. Ekzemple: **Vi uzas ilin por indiki ke urĝe prioritata artikolo ne estas verkita. **Vi uzas ilin kiel lingvan kontrolilon: se iu metis ligilon kaj ĝi estas ruĝa, verŝajne la teksto de la ligilo estas lingve erara. **Eble vi uzas ilin ankaŭ por trovi aliajn problemojn, kiujn vi ankoraŭ ne menciis al mi. *La uzado de ruĝaj ligiloj por aliaj celoj malutilas al vi, ĉar ĝi malfaciligas ke vi distingu la problemajn de la senproblemaj. *Tial oni devas ne uzi ruĝajn ligilojn por aliaj celoj, kaj devas forigi ruĝajn ligilojn metitajn por aliaj celoj kiam oni trovas ilin. Kiam vi komencis apliki tiujn principojn, neniu plendis, aŭ neniu longe plendis, do vi supozis ke ili estas same memkompreneblaj al ĉiuj, kiel al vi. Ĉu? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:20, 12 jan. 2026 (UTC) :Mia nura vera supozo estas ke artikoloj kiuj de jaroj montras amason da ruĝaj ligiloj donas la impreson, ke Vikipedio estas fuŝa, ĉar mankas tiom da artikoloj. Tial endas forigi la plej multajn krampojn, kaj okaze lasi kelkajn kiuj povus esti pli facile bluigeblaj. Se vikipediisto trovas artikolon kun centoj da ruĝaj ligiloj, tiu verŝajne forfuĝos, sed se la artikolo havas malmultajn ruĝajn ligilojn, eble tiu kuraĝos bluigi kelkajn, foje simple trovante la ĝustan titolon de jam ekzistinta artikolo. Modelo povas esti anglalingva Wikipedia (alie nekomparebla laŭkvante), kie ne tiom svarmas ruĝaj ligiloj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:41, 12 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Kani}} Kaŝo de faktoj ne estas pravigo por io ajn. Se vi supozas ke jes, tio eble klarigas problemojn kiujn ni jam havis. La artikoloj efektive mankas. Se iu konkludas de tio, ke Vikipedio estas fuŝa, tio estas diskutinda, sed ĉiu havas la rajton fari konkludojn por si mem. Mi esperas ke tiu alvoko al malhonesteco estas aparta sinteno de Kani kaj neniu alia aliĝos al ĝi. ::Unu modelo por mi certe estas la anglalingva Wikipedia. Mi invitas vin ĉiujn legi ĉe [[:en:Wikipedia:Red_link]], kiel ĝi komprenas ligilojn! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:44, 12 jan. 2026 (UTC) :::Oni petis mian opinion kaj mi montris ĝin. Mi bedaŭras, ke vi komprenis ĝin kiel alvoko al malhonesteco. Kaj se vi konsideras min malhonesta, bonvolu ne miksigi min en viaj aferoj. Mi konsideras vin nek malhonesta nek ia ajn. Mi ne konas vin. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:20, 12 jan. 2026 (UTC) ::::Eble mi devus klarigi ke kiam mi uzas la vorton "malhonesta", mi celas la signifon "estiganta malverajn kredojn, aŭ intence kaŝanta verajn faktojn". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) ::::Mi centprocente samopinias kun Kani, kaj tio absolute ne rilatas al malhonesteco. Se pri temo ekzistas vikidatuma ero kaj teksto en unu alilingva vikipedia branĉo (ni prenu ekz. [[d:Q1293804]], la tre tre loka premio [[Morenhovener Lupe]] (nur en de.wiki), kies ruĝan esperantan ligilon tre defendas Arbarulo en la diskuto pri teksto [[Emil Steinberger]]), tiam tio signifas ke en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua branĉoj la temo simple ne konsideriĝas grava, kaj estus perforto inundi tiujn branĉojn per ruĝaj ligiloj de tiom maksimume loke interesa temo, kun eksplicita konvinko ke oni '''mem''' neniel volos iam ajn fari tekstojn por bluigi tiujn ruĝajn ligilojn en la angla, franca, hispana, esperanta, skotgaela aŭ keĉua, sed nur esprimas opinion ke "la «aliaj» tie devos fari tekstojn pri tiuj temoj en tiuj lingvoj". Laŭ la konvinko de Arbarulo mi farus grandan servon al Vikipedio se mi semus ruĝajn ligilojn pri tiuj temoj en la anglan, hispanan aŭ francan Vikipediojn (la skotgaelan aŭ keĉuan mi bedaŭrinde ne sufiĉe bone regas). Mi persone havus la senton ke tio estus vandalismo en la angla, franca aŭ hispana branĉoj. Eble mi povus ankoraŭ regali la litovan aŭ latvan branĉojn per tiaj kapricaj ruĝaj ligiloj, ĉar la lingvoj pli proksimas al mi kaj la branĉoj laŭ kvanto estas kompareblaj al eo-vikipedio... Ĉiukaze mi plene komprenas la opinion de Kani kaj sincere dirite ne kaptas kiel oni povus ne kompreni ĝin!!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 14:17, 17 jan. 2026 (UTC) :::::Bone, vi ne respondis tute klare ĉu mi bone komprenis vin. Sed ŝajnas almenaŭ ke mi ĝuste komprenis, ke vi supozas vian rezonadon universala kaj kunhavata ĉe aliaj vikipedioj. ::::: Ĉu do vi nun legos la politikojn [[:en:Wikipedia:Red link|de la angla vikipedio]] kaj [[fr:Aide:Liens rouges|de la franca vikipedio]], kiuj rekte ordonas krei la ligilojn, kiujn vi sentas vandalismo? Ĉu vi iam ajn kontribuis al aliaj vikipedioj, kaj ĉu viaj spertoj tie iel ajn subtenis la supozon, ke oni traktas ruĝajn ligilojn kiel vandalismon? :::::Kaj ĉu mi komprenu per via konsento al Kani, ke vi aktive volas malebligi ke la legantoj sciu, kiuj artikoloj mankas en Vikipedio? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:00, 17 jan. 2026 (UTC) ::::::Mallonge pri la lasta demando: mi ne kontraŭas ĉiujn ruĝajn ligilojn, kaj se mi havas impreson ke unu temo aparte mankas mi ne hezitas peti ĝin de aliaj uzantoj per meto de ruĝa ligilo. Mi nur pensas ekzemple ke tiam peti paĝokreojn per 2-3 ligiloj en unu paĝo pli motivigas ol se estas 28 aŭ 57 ruĝaj ligiloj, kaj se ruĝa ligilo jam estas ruĝa dum 8 aŭ 19 jaroj, tio ofte signifas ke se neniu ajn esperantlingva uzanto ŝatas investi horon de sia vivo pri ĝuste tiu temo. Se dum 8 aŭ 19 jaroj neniu nur pretus fari ĝerman artikolon de 3 simplaj frazoj, tiam eblas redukti la premon per ne-plu-meto de ruĝa ligilo: ja ĉiuj scias ke tekstojn ĉiam eblas komenci, kaj oni ne nepre bezonas havi inviton de ruĝa ligilo por ekagi. Mi provas laŭ mia povo ekfari laŭeble multajn novajn tekstojn, ankaŭ sen ke estas ruĝaj ligiloj, sed same volonte kiam estas krianta ruĝa ligilo - nur mi bonvenigas, se la ruĝaj ligiloj estas ŝpareme semitaj, ĉar mi kiel ĉiu ajn ne povas fari miraklojn... :::::::Tio nek estas tute konciza, nek vere respondas la lastan demandon. Jes aŭ ne povus sufiĉi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) PS: Kaj kompreneble, mi sentas malhoneste nur pliigi ruĝajn ligilojn sen mem kontribui ilin forigi - almenaŭ en tiom eta vikipedio kiel la esperanta, la skotgaela, keĉua, suprasoraba aŭ la saterfrisa. Sed mi disvastigos ruĝajn ligilojn pri [[d:Q1293804]] en la angla, franca kaj hispana, kaj vidos ĉu tio tie tre antaŭenigos la temon (kvankam eĉ se tio funkcios tie, ne signifas ke ĝi ankaŭ funkcios en la esperanta, litova aŭ saterfrisa branĉoj kun tre limigitaj kvantoj da aktivaj uzantoj). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 15:18, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi aprobus tian eksperimenton. Se vi faros ĝin, bonvolu rimarkigi ĝin al mi, kaj ankaŭ mi faros similan. Nur konsciu ke la demando ne estas, ĉu meto de ligiloj rapide kaŭzos kreon de artikoloj, sed ĉu meto de ligiloj rapide altiros akuzojn de vandalismo ktp. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:57, 17 jan. 2026 (UTC) :::PS: Oni rimarku ke mi jam faris plurajn artikolojn ĉe la angla, hispana, kaj latina vikipedioj. En ĉiuj mi tiel libere semis ligilojn kiel ĉi tie. Neniu rigardiĝis kiel problemo. En la latina kelkaj eĉ estas elektitaj kiel artikolo de la monato. Nur en Esperanto oni akuzas min pri vandalismo, malhonesto, kaj mi ne scias kio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:55, 17 jan. 2026 (UTC) ::Nu, mi ne atendos plendegojn kontraŭ mi pri vandalismo: mi kontribuetis al la angla aŭ hispana branĉoj ekde 2009, neniam multe, sed almenaŭ mi en tiuj 16 jaroj neniam faris ion malkonstruan, kaj ke juna litovo ne tre aktive elpaŝas en la angla aŭ hispana Vikipedioj, en lingvoj kiujn li tiam en 2009 nur lernetis en la mezlernejo, estas pli laŭdinde ol kritikinde. Ne, mi scivolemas ĉu iuj silente malfaros miajn kreojn de ruĝaj ligiloj tie, kun komento ke "ne signifa plibonigo", "ne konstrua adapto". Ni vidos! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 16:50, 17 jan. 2026 (UTC) :::Saluton, ambaŭ. Mi subtenas la eksperimenton kaj tuj ekkomencis meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio [[Morenhovener Lupe]] kaj similaj premioj franclingve al la tekstoj [[:fr:Dieter Nuhr]] (tie mi povis entute '''tri''' ruĝajn ligilojn planti nur pri profesiaj premioj kun teksto en la germana vikipedio sed sen franclingva teksto) kaj [[:fr:Volker Pispers]] (tie eĉ '''naŭ''' ruĝajn ligilojn). Sed mi tamen hodiaŭ ne multe pli ludos la ludon. Esti donacinta 12 ruĝajn ligilojn al la franca vikipedio por hodiaŭ estas sufiĉa donaco. Aidas, estas via vico komenci vian kontribuon! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:18, 17 jan. 2026 (UTC) Hm, kvankam mi entute ne jam komencis mian parton de la eksperimento, mi jam dubas ĉu la testo funkcios tiom glate. Vidu la premiitojn, en kies paĝoj eblas bone meti ruĝajn ligilojn pri la loka premio: {{teksto en skatolo - komenco|1=listo de premiitoj de „Morenhovener Lupe“ (etendigu!)}} # 1988 [[Konrad Beikircher]] # 1990 [[Hanns Dieter Hüsch]] # 1991 [[Rainer Pause]] & [[Norbert Alich]] # 1992 [[Gerhard Polt]] # 1993 [[Emil Steinberger]] # 1994 [[Erika Fuchs]] # 1995 [[Ars Vitalis]] # 1996 [[Janosch]] # 1997 [[Richard Rogler]], 1998 - # 1999 [[Erwin Grosche]] # 2000 [[Dieter Nuhr]] # 2001 eble apartigilo [[Jürgen Becker]], # 2001 [[Martin Stankowski]], # 2001 [[Hermann-Josef Beck]], # 2001 eble apartigilo [[Wolfgang Jägers]] # 2002 [[Hilde Kappes]] # 2003 [[Ludger Stratmann]] # 2004 [[Urban Priol]] # 2005 [[Piet Klocke]] # 2006 [[Andreas Giebel]] # 2007 [[Volker Pispers]] # 2008 [[Willibert Pauels]] # 2009 [[Heinrich Pachl]] # 2010 [[Jochen Malmsheimer]] # 2011 [[Marcus Jeroch]] # 2012 [[Helmut Schleich]] # 2013 [[Ulan & Bator]] # 2014 [[Bill Mockridge]] # 2015 [[Jürgen B. Hausmann]] # 2016 [[Bernhard Hoëcker]] # 2017 [[Gregor Gysi]] # 2018 [[Simone Solga]] # 2019 [[Jürgen von der Lippe]] # 2021 eble apartigilo [[Robert Griess]] # 2022 [[Franz Meurer]] # 2023 [[Wilfried Schmickler]] # 2024 [[Murzarella]] # 2025 [[Lars Redlich]] {{teksto en skatolo - fino}} En la franca branĉo estas nur 10 el 39 paĝoj, en la angla estas 18 el 39, en la hispana nur 2 el 39, la esperanta 4 el 39 kaj en la litova nur 1 el 39. Ne tiom multaj biografioj en kiuj oni povos "amase" planti ruĝajn ligilojn pri la loka kaj aliaj premioj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 18:46, 17 jan. 2026 (UTC) :Mi komencu ĉe la samaj nomoj kiel Thomas: ĉe [[:en:Volker Pispers]] mi sukcesis planti 10 ('''dek''') novajn ruĝajn ligilojn angle... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 19:06, 17 jan. 2026 (UTC) ::Ĉe la verkisto [[Janosch]] mi devis unue signife adapti vikidatumojn, kaj mi hodiaŭ ne havas multan tempon, sed tamen fine mi sukcesis planti 9 ruĝajn ligilojn hispane, 5 france kaj 2 angle, do sume 16 ('''dek ses''') kaj pri [[Gregor Gysi]] sukcesis planti 3 ruĝajn ligilojn hispane, 3 france kaj 2 angle - 8 ('''ok''')... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 13:13, 18 jan. 2026 (UTC) :::Mi ĉe [[Erika Fuchs]] ankoraŭ povis deponi 4 ruĝajn ligilojn france, 2 itale (en la hispana ne ekzistas la teksto) kaj 1 angle... ankoraŭ 7 ('''sep''') pliaj novaj ruĝaj ligiloj en alilingvaj branĉoj. Sed mi ankoraŭ dubetas ĉu la eksperimento vere valoras la kompare grandan laborinveston. Se meti 7 ruĝajn ligilojn en fremdajn branĉojn pro la antaŭa preparo de vikidatumoj kostas preskaŭ same kiom krei 7 solidajn ĝermajn artikolojn aŭ "mal-orfigi" 7 paĝojn en la esperanta branĉo, mi dubas ĉu la tempo estas tiom bone investata simple havi pli da ruĝaj ligiloj en aliaj branĉoj. Eble oni povus ĉe tekstoj pri urbetoj fari tuj 20 ruĝajn ligilojn angle, france kaj hispane pri 20 kvartaloj de la urbeto kiuj havas eron en vikidatumoj kaj havas unu tekston en la nacia lingvo de la urbeto, sed nenion havas angle, france kaj hispane, aŭ liston pri 20 pasintaj urbestroj de la loko... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:55, 18 jan. 2026 (UTC) ::::Ĉe [[:en:Dieter Nuhr]] rezultis ĉe mi 13 ('''dek tri''') novaj ruĝaj ligiloj pri premioj angle. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] 20:41, 18 jan. 2026 (UTC) :::::Miaj jamaj kontribuoj al la angla, hispana, kaj latina vikipedioj devus esti sufiĉaj por pruvi, ke viaj supozoj pri ruĝaj ligiloj ne estas supozataj tie. Por via komforto mi afiŝas ĉi tie ĉiujn tri artikolojn, kiujn mi kontribuis al la angla vikipedio ekde kiam mi serioze vikipediistiĝis en 2021, kaj la plej longajn kaj ruĝajn en la hispana kaj latina. Vi certe povas enketi plu en miaj kontribuoj se vi volas. :::::*[[:en:Oldenburg (state)]] (Tri ruĝaj ligiloj anstataŭigitaj per ligiloj al la germana vikipedio, multaj pliaj lasitaj, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:en:Leszek Surawski]] (Ĉi tiu artikolo havis verŝajne nur unu ruĝan ligilon, nome "Rajmund Andrzejczak", kaj tiu restis ruĝa tri monatojn kaj duonan kaj tiam bluiĝis.) :::::*[[:en:Solbach]] (Neniu ligilo forigita en pli ol jaro, mi ne scias ĉu iu bluiĝis.) :::::*[[:es:Estela (monumento)]] :::::*[[:es:Tianmen]] :::::*[[:es:Juraj Košút]] :::::*[[:la:Lingua Catalana]] :::::*[[:la:PHP]] :::::*[[:la:Mutatio accelerationis]] :::::Tamen oni povus supozi (sen empiriaj pruvoj) ke oni malŝatis la ligilojn, sed toleris ilin ĉar mi samtempe kontribuis enhavon. Por malpruvi tian supozon mi nun ruĝigis jam ekzistantan enhavon po 14 ligiloj en [[:en:Bhedarganj Upazila]], kaj po 1-6 ligiloj en [[:en:Ronnell Bright]], [[:en:Emperor Go-Kōmyō]], [[:en:Robert I of France]], [[:en:Giorgio Vasari]], [[:en:Lung]], [[:en:Japan Football Hall of Fame]] kaj [[:en:2023 in Brazilian music]]; [[:es:Condado de Chesterfield (Carolina del Sur)]], [[:es:Go-Kōmyō Tennō]], [[:es:Trevor Bayne]], [[:es:Roberto I de Francia]], [[:es:Giorgio Vasari]], [[:es:Pulmón]] kaj [[:es:Salón de la Fama del fútbol japonés]]; [[:la:Georgius Vasarius]] kaj [[:la:Pulmo]]. :::::Mi intencis ke ĉiuj ligiloj estu menciindaj sed neprioritataj temoj. Povas esti ke mi eraris en ambaŭ direktoj, do iuj ligiloj povus rapide bluiĝi aŭ aliaj povus esti forigitaj. Sed certe ne okazos, se mi ĝuste komprenas, ke iu ajn faros la postulon kiun oni volis fari en la Esperanta vikipedio: "forigu la ligilon ''aŭ'' verku la artikolon". En aliaj vikipedioj oni forigas ligilon nur se oni postulas, ke artikolo ne verkiĝu. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:34, 21 jan. 2026 (UTC) ::::::Dum ni atendas mi reinvitas min legi la eksplicajn regulojn ĉe [[:en:Wikipedia:Red link]] kaj [[:fr:Aide:Liens rouges]], kaj mian rigardon al la efektiva konduto de "grandlingvaj" vikipediistoj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:56, 21 jan. 2026 (UTC) ==[[Graz]]== Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:50, 26 mar. 2026 (UTC) == Neutrality == Why did you use "According to..."? in [[Gazaa genocido|this]] article When will the bias in favor of Israel end? If governmental and non-governmental human rights organizations, as well as international organizations, have confirmed the existence of genocide in Gaza, then there is indeed a genocide taking place in Gaza, perpetrated by Israel. Israel is the one objecting to this description. Israel is the state committing this genocide, and I don't believe it will ever admit to the genocide it has committed. I have never heard of a criminal surrendering to the police—unless there is immense pressure on the criminal. Israel will only admit to the atrocities if the Allies do to Israel what they did to Nazi Germany after defeating Nazi Germany and changing the regime. I believe that if this were to happen to Israel, we would see it acknowledge the atrocities. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:42, 27 mar. 2026 (UTC) :I also want to express my astonishment at the addition of the phrase "Palestinian Arab." Aren't Palestinians Arabs? I have sources that confirm this. Furthermore, the genocide that Israel is committing against the Palestinian people is not limited to Muslims there, but extends to everything in Gaza, Muslims and Christians alike. They have destroyed all the churches in Gaza, and they are not content with exterminating the people there; they are also attempting ecocide, rendering the land uninhabitable. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 17:56, 27 mar. 2026 (UTC) ::??? ::Ĉi tie estas la esperanta branĉo de Vikipedio, kie la labora lingvo estas Esperanto. Se vi povas skribi artikolajn frazojn en Esperanto, kaj hodiaŭ povis argumenti en Esperanto en redakta resumo, vi ankaŭ ĉi-tie povos skribi en tiu lingvo. Mi ne scius kio okazus se mi en la anglalingva vikipedio en teksto pri brazila urbo diskutpaĝe ekdiskutus en la litova aŭ estona aŭ rusa aŭ korea lingvoj. ::Sed tiom kiom mi komprenas pri viaj evidente ekscititaj frazoj per mia nivelo 2 de la angla: Ĉi tie ne temas pri teksto en la angla, sed en Esperanto. En Esperanto "Palestino" laŭ [[PIV]], eldono de 2020, estas [https://vortaro.net/#Palestino_kd ♜ Lando en la Proksima Oriento, kie troviĝas nun Israelo k ⁓o], do palestinanoj estas anoj, membroj, loĝantoj de tiu lando aŭ geografia areo, povas esti hejme arabe parolantaj aŭ ivrite aŭ jide aŭ ruse aŭ iuj ajn parolantaj homoj. Sed ĉi tie ne temas pri la ivrite parolantaj homoj kiuj homforkaptiĝis la 7-an de oktobro 2023, sed pri la multaj arabe parolantaj homoj de la gazaa strio, kiuj bombiĝis poste, diskuteble ĉu en batalo kontraŭ la milita organizaĵo Hamaso aŭ ĉu celite por eksplicite mortigi senarmajn civilulojn. ::Mi skribis "Institucioj de la Unuiĝintaj Nacioj asertas..." ĉar tiel estas. La UN estas renoma organizaĵo kaj asertoj de ĝi pezas. Tio ne estas kaŝo de misfaroj de la israela armeo, sed estas akuzo. ::Mi persone dubas ĉu la nespecifa akuzo de la duonfrazo "farante sistemajn agojn de seksa kaj genrobazita perforto" en la fonto [https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds] sen iuj konvinkaj ekzemploj jam sufiĉas por meti ekzakte saman akuzan duonfrazon "faradon de seksa perforto", same sen konvinkaj ekzemploj, en la esperantan tekston, ĉar tiu akuzo kontraŭ armeo estas ekstreme akuzega. Kaj mi ankaŭ ne precizigis la duonfrazon "farita de [[Israelo]] dum la milito en Gazao" al "farita de la [[israela armeo]] dum la milito en Gazao", kio ŝajnus al mi pli ĝusta kaj ankoraŭ tre akuza. Kaj mi nenie vidas en la teksto iun diferencitan agnoskon, "la aktivuloj de Hamaso krimis kaj provokis la registaron de Israelo en la mortoj kaj homforkaptoj de la 7-a de oktobro kaj poste, ili atakis al israelaj civitanoj kaj kaŝas siajn militajn centrojn rekte apud hospitaloj kaj en loĝareoj, tiel ke eblas konstati ke ili uzas senkulpajn arabajn civilulojn kiel 'ŝildoj' kontraŭ atakiĝoj, sed tio tamen ne pravigas tiel eksterproporcian suferigon kaj buĉadon de senkompare pli granda nombro de civiluloj en la gazaa strio poste". --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:08, 28 mar. 2026 (UTC) ==Universala Kodo de Konduto== Mi menciis vin en ĉi tiu peto al la Komitato de la Universala Kodo de Konduto, kiu temas pri la afero de ruĝaj ligiloj: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Redlinkphobia_imposed_without_consensus_on_Esperanto_Wikipedia]. Mi ''ne'' akuzis vin pri ajna nun daŭranta problema konduto, kaj sciigas vin nur por eviti ĉian impreson ke mi agas sekrete. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:56, 6 apr. 2026 (UTC) :Mi vidas ke vi provis kontribui al la diskuto. Ŝajne vi akcidente metis vian komenton en la redaktresumon anstataŭ la redakto. Eble vi volas korekti tion. Mi tamen avertas ke la afero kiu laŭ vi "ne povas esti" ''ja estas'' en aliaj vikipedioj. Bonvolu kontroli la faktojn. :Kvankam vi mencias anonimulojn, mi esperas ke vi tamen rimarkis, ke la plej multaj ligiloj forigitaj aŭ priĝenitaj de ThomasPusch ne estas faritaj de anonimuloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:12, 9 apr. 2026 (UTC) 5qhisi7in9ivluzb059p80gbf9unkvn 0 221650 9350601 9214454 2026-04-10T10:39:55Z Sj1mor 12103 9350601 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Antisemiticroths.jpg|eta|dekstra|250px|Kontraŭjuda propagando: judo tenas la mondon en siaj manoj.]] [[Dosiero:"Nebuď služobníkom žida"—Slovak propaganda poster.jpg|eta|dekstra|180px|[[Slovakio|Slovaka]] propaganda afiŝo de la [[dua mondmilito]] admonas legantojn ne esti “servisto de la judo”.]] '''Antisemitismo''',<ref name="PIV-2005">PIV 2005</ref><ref name="ReVo-antisemitismo">{{citaĵo el la reto|url=https://www.reta-vortaro.de/revo/art/antise.html#antise.0ismo|titolo=antisemit/o|verko=Reta Vortaro|alirdato={{daton|23|oktobro|2016}}}}</ref> alternative ankaŭ nomata '''kontraŭjudismo''',<ref>Kunmetita vorto, kies eroj ĉiukaze estas oficialaj laŭ [[PV]], [[PIV]] kaj ĉiuj aliaj esperantaj vortaroj. La serĉilo [https://www.tekstaro.com/ tekstaro.com] trovas 23 esperantajn ĵurnalismajn artikolojn inter 1997 kaj 2019, el [[Revuo Esperanto]], [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], [[Monato (revuo)|Monato]] kaj [[Le Monde diplomatique en Esperanto]]</ref> estas [[konscio|konscia]] aŭ nekonscia [[ideologio]], origine [[religio|religia]] kaj poste [[Rasismo|rasisma]], konsistanta en sistemo de [[antaŭjuĝo]]j kaj/aŭ [[diskriminacio|diskriminaciado]] kontraŭ [[hebreoj]]/[[judoj]]. La vorto ''Antisemitismus'' estis kreita en [[Germanio]] en la [[19-a jarcento]], poste aperis ekzemple en la [[Nurenbergaj leĝoj]] en la jaro 1935. La plej terura [[Kontraŭjudismo|kontraŭjuda]] okazaĵo en la historio estis la popolekstermado nomata [[holokaŭsto]], t.&nbsp;e. la mortigado de ses milionoj da judoj en la spaco de kelkaj jaroj fare de la [[naziismo|nazia]] diktatoreco en 1940-aj jaroj. La «[[fina solvo]]» de la Nazioj estis mortigi ilin ĉiujn, kaj efektive duono de la judoj de Eŭropo tiam pereis. == Antisemitismo en antikvaj epokoj == Spuroj de antisemitismo troviĝas en la [[Biblio]] mem. Oni vidu la epizodon de reĝino Ester kaj reĝo Asuero, kiu eĉ se ne tute konkrete historia certe redonas la etoson vivitan de la judaj komunumoj. Oni vidu ankaŭ la militojn kaj luktojn rakontitajn en la diversaj libroj de la [[Makabeoj]]. Historio rememorigas persekutojn kontraŭjudajn en Egiptiaj urboj kiel en [[Aleksandrio]] (pri kies antaŭsignoj parolas ankaŭ la juda filozofo [[Filo de Aleksandrio|Filono]], kaj kie en 70 pK eksplodis vera popola ribelo kontraŭ judoj kiu kaŭzis gravajn homajn perdojn en la juda komunumo), en Romo kiel rakontite de historiisto [[Suetonio]] kaj en la [[Agoj de la Apostoloj]]. Rilate la konsiston de tiu antisemitismo, la opinioj de historiistoj malsamas. [[Léon Poliakov]], en sia verko ''De l'antisionisme à l'antisémitisme'' (De anticionismo al antisemitismo) de 1969, emas minimumigi la vastecon de la fenomeno krom rilate tion kio okazis en Aleksandrio; Peter Schäfer<ref>[https://web.archive.org/web/20070404025837/http://www.princeton.edu/pr/news/98/q1/0202-schafer.html ''Peter Schäfer Appointed Perelman Professor of Judaic Studies'' (Peter Schäfer nomita profesoro pri judaj studoj)] ({{en}})</ref> skribas, ke en la antaŭkristana epoko la fenomeno de antisemitismo vigle prosperis antaŭe en la antikva Egiptio kaj poste plifirmiĝis en helenigitaj zonoj; laŭ Jasper Griffin [[:en:Jasper Griffin|Jasper Griffin]] ĉio reduktiĝas al sensignifaj epizodoj; [[:it:Martin Goodman|Martin Goodman]] opinias, ke la kontrasto inter Jerusalemo kaj Romo ne povis ne okazi.{{Mankas fonto}} === Ĉu la antaŭkristana antisemitismo influis la postan kristanan antisemitismon? === En nia epoko, antropologoj, historiistoj, psikologoj kaj sociologoj penas malkovri la kaŭzojn de la konstanta fenomeno de antisemitismo; ankaŭ rilate tion la opinioj diverĝas. Ĉiukaze, en la postkrista antisemitismo oni kalkulas precipe la akuzon pri “Dimortigo” cirkulanta inter kristanaj popoloj post la forigo de la sinagogo de hebreoj kristaniĝintaj. Se tia antaŭjuĝo povis semiĝi nivele de kristanaj popoloj, ĝi, tamen, ne estis bazita sur teologio, ĉar la krucumado de [[Kristo]] estis lia decido por obei al sia konscienco ordonanta, ke Dio estas preferenda, eĉ se homoj tion kontraŭas kaj pro tio mortigas. == Moderna antisemitismo == Nuntempe, multaj havas la impreson, ke antisemitismo denove resurfacas en la mondo, kiel rezulto de la araba-israela konflikto aŭ kiel reago al ĝi, kaj pli precize al la [[Israele okupataj teritorioj|israela okupado]] de [[Palestiniaj teritorioj|palestinaj teritorioj]] kaj la forpelo de la plejmulto de la indiĝena araba loĝantaro el la tiama [[brita mandato Palestino]]. Komencis resurfaci teorioj pri judaj aŭ tiel nomataj ''[[Cionismo|cionismaj]]'' komplotoj por regi la mondon kaj similaj. Bona ekzemplo estas la vaste kredata mito, laŭ kiu inter la viktimoj de la atenco de la [[11-a de septembro 2001]] en [[Nov-Jorko]] ne estis judoj, ĉar oni anticipe avertis ilin ne iri al la [[Ĝemelturoj]]. Fakte ja estis kelk-cento da judoj inter la viktimoj, sed tamen ĉi tiu mito estis vaste ripetita, ĉefe en islamaj landoj.{{Mankas fonto}} Eĉ disputoj kontraŭ la [[Israele okupataj teritorioj|israela okupado]] mem, anstataŭ kontraŭ la juda popolo entuta, rezultigis akuzojn pri antisemitismo, sed iuj judaj komentistoj avertas kontraŭ tio. Ekzemple, ''Jay Michaelson'' skribis por ''[[The Jewish Daily Forward]]'', ke oni tiel riskas senkreditigi legitimajn akuzojn pri antisemitismo kaj "malmultekostigi la signifon de la termino"<ref>Jay Michaelson [http://forward.com/articles/171586/the-wrong-way-to-fight-bds/?p=all "The Wrong Way To Fight BDS"]. ''[[The Jewish Daily Forward]]''. 21-a de februaro 2013.</ref> (t.e. dilui la sencon de la vorto). [[Juda bolŝevikismo]] aŭ jud-bolŝevikismo estas antisemitisma kaj kontraŭkomunisma kalumnio, kiu pretendas, ke la judoj inĝenieris la rusan revolucion kaj havis la ĉefan potencon inter la [[bolŝevikismo|bolŝevikoj]]. === Esperantujo === {{Vidu ankaŭ|Sennaciulo#Akuzo pri antisemitisma kalumnio}} En la numero de ''[[Sennaciulo]]'' el julio-aŭgusto 2016, diversaj anoj de la [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] akuzis artikolon en sia organo fare de Roger Condon, nome "Zamenhof pravis," pri antisemitisma [[kalumnio]]. Specife, ili kritikis sekcion, kiu kulpigis la [[judoj]]n pri la [[Holokaŭsto]]: {{Citaĵo|Ĉu ne la judoj mem, per siaj kolerema konduto kaj ekstremaj troigoj, startigis la nazian maŝinon, kiu tuj decidos pri ilia ekstermado en la naziaj koncentrejoj?|Roger Condon en Sennaciulo, marto-aprilo 2016, p. 7}} La membro JSR resumis la supozitan tezon de la kritikata teksto jene: "la agado de UNU judo kaj la mortigo de UNU germano (kaze ke temas pri vero, ĉar tie ne estas nomo nek citaĵo) jam justigas la postan agadon de [[Hitlero]] kaj de liaj multnombraj sekvantoj, tio estas, la rektan murdon de centoj da miloj da personoj kaj la sendon al morto de multaj milionoj en la tuta mondo."<ref name="p6">Sennaciulo, julio-aŭgosto 2016, p. 6</ref> == Difino == Laŭ la religia antisemitismo, por tiu, kiu naskiĝis judo, eblas maljudiĝi, se li forlasas la [[judismo]]n kaj akceptas alian religion (tiel, laŭ kelkaj historiistoj, faris ekzemple [[Tomás de Torquemada]], kiu mem iĝis fanatika antisemito kaj estro de la [[Hispanio|hispana]] [[inkvizicio]]). Laŭ la rasisma antisemitismo, eĉ tiu ebleco ne ekzistas. Ekzemple, al la [[nazioj]] ne gravis, ĉu homoj praktikas judismon aŭ ne, nek gravis ilia (ne)partopreno en la juda komunumo aŭ propraj opinioj pri la religio. Sufiĉis, ke eĉ unu el la geavoj estu judo.<ref>Cornelia Schmitz-Berning: ''Vokabular des Nationalsozialismus.'', 2-a reviziita kaj priverkita eldono, Berlino 2007, ISBN 978-3-11-019549-1, S. 641 (kapvorto 'Vierteljude').</ref><!-- ref>Vidu (ne eblas: ne ekzistas) ankaŭ la artikolon [[Judodevena miksrasulo (Nazia Germanio)]].</ref --><ref>Ankaŭ tial ne gravis al la nazioj, ekzemple, ke [[Lidja Zamenhof]] konvertiĝis al la [[Bahaa kredo]]; ŝi estis persekutita kaj mortigita kiel judo.</ref> == Etimologio == [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto|PIV 2005]] listas la vorton ''antisemit/o'' kun la signifo "persono malamika al la judoj", kaj la vorton "antisemit/ism/o" kiel "pensmaniero k konduto de antisemito."<ref name="PIV-2005"/> Iuj opinias, ke tiu vorto estas evitinda. La nacilingva [[germana]] vorto devenis, etimologie, de la fakto, ke la judoj origine estis [[ŝemidoj]]. "Ŝemido" indikas anojn de pragentoj, kiuj parolis [[Ŝemida lingvaro|ŝemidajn lingvojn]] (la [[araba]]n, la [[hebrea]]n, la [[amhara]]n kaj aliajn) kaj popolojn de ili devenintajn, do ĝi ne signifas nur ''hebreo''/''judo'', kaj "antisemitismo" estis inventita kiel eŭfemisma "kodvorto" por esprimi senbridan malamon al hebreoj sen rekte diri tion, kamuflante tiun ideon per "klera" vorto. Nur poste la vorto ekuziĝis ankaŭ ekster la antisemitismaj rondoj. Sed laŭ Jules Isaac la diferenco inter ''antisemitismo'' (kiu en Esperanto teorie povus iĝi ''antiŝemidismo''/''kontraŭŝemidismo'') kaj ''kontraŭjudismo'' estas malklara.<ref>Jules Isaac, ''Genèse de l'antisémitisme'' (Genezo de antisemistismo), el. Callmann-Lévy, [[1956]] ({{fr}})</ref> == Historio == Amasa forpelo de judoj laŭ reĝa ordono (al tiuj kiuj ne konsentis konvertiĝi al [[kristanismo]]): * 1016, 1350 el Krimeo * 1159, 1494 el Silezio * 1182, 1306, 1321, 1394 el Francio * 1290 el [[Reĝlando Anglio|Anglio]] kaj Kimrio * 1348, 1510, 1551 el Germanio * 1349, 1360 el [[Reĝlando Hungario|Hungario]] * 1421 el Aŭstrio * 1430 el Provenco * 1492 el [[Reĝlando Hispanio|Hispanio]], Sardinio kaj Sicilio * 1495 el Litovio * 1497 el [[Reĝlando Portugalio|Portugalio]] * 1535 el Tunisio * 1541 el [[Reĝlando de Napolo|Napolo]] * 1569, 1593 el la [[Papa Ŝtato|Papa ŝtato]] Fine de la 1800-aj jaroj: [[pogromo]]j en Rusio, ĉefe en la [[setla zono]]. === Leĝoj pri judoj en Hungario === * 1920 unua leĝo (''Numerus Clausus'') de [[Pál Teleki|Teleki Pál]] * 1928 leĝon nuligis BETHLEN pro ekstera premo * 1938 unua leĝo pri judoj * 1939 dua leĝo pri judoj * 1941 tria leĝo pri judoj * senagrigo * 1944-04-05: deviga portado (surkudrigo) de [[Flava insigno|flava stelo]] Sed krom la menciitaj, multaj leĝoj tuŝis malfavore (ekskludis) la judojn (ĉ. 22 inter 1938 kaj 1944), ĝis fino de la milito 280 leĝoj. == Vidu ankaŭ == * [[Babij Jar]] * [[Juda deicido]] * [[filosemitismo]], [[Preĝo por la Hebreoj]] * [[cionismo]], [[kontraŭcionismo]] * [[Diskriminacio]], [[Dreyfus-skandalo]] * [[Faŝismo]], [[novnaziismo]] * [[Ksenofobio]], [[setla zono]], [[Protokoloj de cionaj saĝuloj]] * [[Kristala nokto]], [[pogromo]], [[holokaŭsto]] * [[Rasigado]] * [[Senradika kosmopolitismo]] * [[Ŝemidoj]] * [[Trioblaj parentezoj]] * [[Ahasvero]] * [[Kontraŭjudismo]] kiel kontraŭo ne de judoj, sed de la [[judismo|juda religio]] * [[Benka Geto]] * ''[[Jud Süß]]'' == Bibliografio == * Hanna Zaremska, ''Chrześcijanie i Żydzi w Średniowieczu: od tolerancji do wypędzenia'' (Kristanoj kaj judoj en [[mezepoko]]: de [[toleremo]] ĝis forpelo), "Magazyn Historyczny". 6'91. p. 31-37. * Kazimierz Bartoszewicz, ''Antysemityzm w literaturze polskiej XV-XVII w.'' (Kontraŭjudismo en la [[pola literaturo]] de la 15-a ĝis 17-a jarcento), Gebethner i [[August Robert Wolff|Wolff]], [[Krakovo]] 1914, p. 143 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * http://middleeastinfo.org/library/lewis_antisemitism.html * http://www.adl.org/antisemitism_survey/survey_print.asp * http://www.guardian.co.uk/religion/Story/0,2763,1676509,00.html * http://www.antisemitism.org.il {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090825051420/http://www.antisemitism.org.il/ |date=2009-08-25 }} {{Projektoj|commonscat=Antisemitism|q=Antisemitismo|n=Kategorio:Antisemitismo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antisemitismo| ]] [[Kategorio:Historio de Eŭropo]] [[Kategorio:Judismo]] [[Kategorio:Socia psikologio]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Antaŭjuĝoj]] [[Kategorio:Rasismo]] [[Kategorio:Orientismo]] cns0zl1x9uvaoizqafgh6fjla3z6d74 0 221950 9350593 5065580 2026-04-10T10:37:03Z Sj1mor 12103 9350593 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Kiel '''proprio''' (latine: la propra; la esenca) oni nomas, diference al la [[ordinariumo]], elementojn de la [[diservo]] ŝanĝantajn ĉiun dimanĉon resp. laŭ la [[liturgia jaro]] („de tempore“). == La proprio en la romkatolika meso == La '''Proprium Missae''' en la [[liturgio]] de la romkatolika eklezio enhavas kontraŭe al [[ordinariumo]] la partojn de la [[Meso (diservo) |meso]] ŝanĝantajn laŭ la eklezia jaro kaj / aŭ okazo. Tradicie oni diferencas jene: * ''Proprium de Tempore'' : tekstoj ŝanĝantaj laŭ la postuloj de la eklezia jaro. * ''Proprium Sanctorum'' : tekstoj ŝanĝantaj laŭ la sanktulaj festoj. Al la proprio de la meso kutime apartenas jenaj eroj: # [[introito]] (enirverso) # oratio ([[tagopreĝo]]) # 1-a legado (plej ofte el la [[Malnova Testamento]]) # respondo[[psalmo]] aŭ [[gradualo]] kun verso # (je dimanĉoj kaj altfestoj 2-a legado; el la epistoloj) # (je kelkaj festoj: [[Sekvenco (himno)|sekvenco]]) # [[haleluja]] kun verso # [[evangelio|evangelia]] legado # [[ofertorio]] (oferkantado) # [[oferpreĝo]] (antaŭe: secreta) # [[prefaco (diservo)|prefaco]] # komunio (kanto okaze de la komunia disdonado) # fina preĝo ([[postkomunio]]). Introito, gradualo, sekvenco, haleluja, ofertorio kaj komunio estas la partoj, kiun povas laŭtradicie kanti ĥoro aŭ komunumo. Ili estas anstataŭeblaj per preĝejaj kantoj. Tiuj ĉi kvin (resp. ses, se ekzistas sekvenco) partoj estas la '''Proprium Missae''' laŭ eklezimuzika senco. La plej granda klasikaj muzikigoj ([[Meso (muziko)|orkestraj mesoj]]) de la meso koncernas nur la ordinario. Escepto estas la meso por mortinto, la [[Rekviemo]], kun la muzikigo kaj de la ordinariumo kaj de la proprio. En pli nova tempo ekestis ankaŭ propriaj muzikigoj. == La proprio en la protestana diservo == En la evangela-lutera liturgio la proprio kutime inkluzivas: # [[semajndiraĵo]] # [[introito]] (enirpsalmo) # [[Kollektengebet]] ([[tagopreĝo]]) # [[legado]]j: [[Malnova Testamento]], [[epistolo]], [[evangelio]] # ĉefa- aŭ [[semajnkanto]] # [[haleluja]]-(verso) # [[prediko]] # dum [[komunio]]diservoj: [[prefaco]], fina kolekto ([[dankpreĝo]] post la komunio) # la laŭsezona [[liturgia koloro]] [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Gregoria ĉanto]] h9xfg3cl4g7omsb0kfc6bg438erhkmz 0 222107 9350594 9257717 2026-04-10T10:37:16Z Sj1mor 12103 9350594 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Missale Romanum.jpg|dekstra|eta|300px|Lasta eldono de la ''Missale Romanum'' ([[2004]])]] '''Ordinariumo''' (signifas en la [[Latina lingvo|latina]]: "la regule revenanta") enhavas la neniam ŝanĝiĝantajn erojn de [[diservo]]. Ĝi diferencas de la "[[proprio]]", kiu rilatas al la pecoj ŝanĝiĝantaj laŭ la [[Liturgia jaro|eklezia jaro]]. == Ordinariumo en la romkatolika meso == === Principoj === La celebrado de la [[eŭkaristio]] havas – konsidere ĉiun historie kondiĉitan evoluon kaj ŝanĝiĝan formon – same kiel ĉiuj ritoj, fiksan sinsekvon ([[Ordo missae]]). Ĝi estas fiksita en la t.n. ordinariumo, kiu ampleksas ĉiujn fiksajn partojn de la celebrado kun plena teksto, dum kiam propraj tekstoj specife adaptitaj por ĉiu tago de la jaro ([[proprio]]) estas notitaj aliloke kaj ĉiam devas esti aparte enmetataj. De la ordinariumo la kvin fiksaj partoj [[Kyrie]], [[Gloria]], [[Credo]], [[Sanctus]] kaj [[Agnus Dei]] speciale graviĝis por la eklezimuzika praktiko. Jam frue ili estis muzikigitaj plurfoje. Per la evoluo de la [[plurvoĉeco]] en la mezepoko la fokuso de muzikaj novkreitaĵoj koncentriĝis ekde la „Messe de Nostre Dame“ de [[Guillaume de Machaut]] ([[1300]]-[[1377]]) pli kaj pli sur tiujn ĉi kvin partojn, por kiuj do same establiĝis la termino „ordinariumo“. Kvankam ankaŭ variaj aliaj partoj de la liturgio estas sama en ĉiu mescelebrado ([[Patro Nia]], [[aklamado]]j, benodiraĵoj, ...), oni ilin ne rigardas kiel ordinariumerojn. La [[Kyrie]] (κύριε ἐλέησον, „Sinjoro, kompatu“) estas ovacio jam kutima en antaŭ-kristana dio- kaj imperiestrokulto. La Kyrios-titolo estis uzata je la greka traduko de la hebreaj bibliaj libroj por la Dia nomo Jahwe. La juna eklezio aplikas ekzakte ĉi tiun titolon por la artikigo de sia konfeso pri Jesuo resurektinta: „κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς – Kyrios estas Jesuo Kristo“ (Phi 2 / 11). La [[Gloria]] enprenas la motivon de la Lk 2 / 14 priskribita laŭdo de la anĝeloj el la kristnaska historio: „Gloro estu al Dio en la alteco kaj paco surtere al la homoj bonvolaj.“ La laŭdo de la Gloria krome entenas aklamadojn („Ni laŭdas Vin, ni bondiras pri Vi, ni adoras Vin“) samkiel Kristo-alvokoj („Sinjoro de l‘ ununura Filo, Jesuo Kristo. Sinjor‘ Dio, Ŝafido Dia, Filo de l‘ Patro“). Ekde la [[6-a jarcento]] la Gloria estas elprenita el la liturgio de la tagfazoj en la celebradon de la eŭkaristio: komence nur, kiam la episkopo de Romo mem estris la meson, poste trans la episkopa meso en ĝenerale ĝis finfine en la dimanĉan kaj festotagan eŭkaristia celebrado ekster la pentotempoj. La kredokonfesado vortigita per la [[Credo]] nur post la ŝanĝo de la unua al dua jarmilo eniris la celebradon de la eŭkaristio. Ĝia origina funkcio kiel baptokonfeso per tio restis nepretervideble. Inter la multnombraj konfesformuloj la teksto de la disvastigita niceo-konstantinopola kredokonfesado montras apartajn akcentojn laŭ la doktrinaj fokusoj de la samnomaj koncilioj antikvotempaj (Dio-homesto Jesuo Kristo, Sankta Spirito). La Credo estas kantata nur je dimanĉoj kaj altfestoj. La [[altpreĝo]] de la [[komunio]] komencas per la [[prefacio]], laŭdo de Dio varianta laŭ la eklezia jaro, en kiu oni memoras pri Lia farego (Oikonomia) laŭ savhistoria perspektivo. La prefacio, kiun deklamas la episkopo aŭ sacerdoto, tuj enbuŝiĝas en la fakte de ĉiuj kuncelebrantoj kantendan aklamadon de la Sanctus: „Sankto, sankto, sankto“ (komparu [[Trisagion]]). La teksto de la Sanctus aludas la glorigadon de Dio laŭ Jes 6 / 3 samkiel Revelacio 4 / 8, krome alvokon de la Mesio (Ps 118 / 26; Mt 21 / 9: ''Benedictus''/benata …) kun la karakteriza Hosana-voko. La [[Agnus Dei]] servas kiel akompana kanto por la panrompado. Tiu ĉi faro estis por la frukristana eŭkaristio tiel esenca, ke oni nomis la tutan celebradon laŭ ĝi (komparu Agoj 2 / 42; Lk 24 / 30). La akompankanto estas ripetata tiel longe, ĝis kiam la panrompado estas finita. Fakte tamen establiĝis trifoja kantado, je kiu la tria parto estas finata per „dona nobis pacem – Donu Vian pacon“. La nomado de Jesuo Kristo kiel Di-Ŝafido troviĝas en la biblia atesto ĉe Joh 1 / 29 kaj starigas eksplicitan rilaton al la juda Pesaĥ (Ex 12). La kristana eŭkaristio havas siajn radikojn en la juda [[Pesaĥ]] aŭ pasko-festo pliamplekigitajn per la elemento de la eŭkaristio malvastasenca. [[Jesuo Kristo]] estas la pesaxh-ŝafido en la aparta, absoluta senco. === La plej gravaj partoj de la Ordinarium missae === La sekvonta reproduktado de la ordinariumtekso kaj la esperantigo egalas tion, kion oni en la [[eklezia muziko]] kutime nomas "[[Meso (muziko)|meso]]". {| class="prettytable" ! width="350" class="hintergrundfarbe6" | malnovgreke resp.. latine !! width="500" class="hintergrundfarbe6" | esperante |- | colspan="2" align="center" class="hintergrundfarbe8" | [[Kyrie]] |- | : Kyrie eleison. : Christe eleison. : Kyrie eleison. | : Sinjoro, kompatu nin. : Kristo, kompatu nin. : Sinjoro, kompatu nin. |- | colspan="2" align="center" class="hintergrundfarbe8" | [[Gloria]] |- | : Gloria in excelsis Deo : et in terra pax hominibus bonae voluntatis. : Laudamus te, : benedicimus te, : adoramus te, : glorificamus te. : Gratias agimus tibi propter magnam gloriam tuam, : Domine Deus, Rex caelestis, : Deus pater omnipotens. : Domine Fili unigenite, Iesu Christe, : Domine Deus, Agnus Dei, Filius Patris; : qui tollis peccata mundi, : miserere nobis; : qui tollis peccata mundi, : suscipe deprecationem nostram; : qui sedes ad dexteram Patris, : miserere nobis. : Quoniam Tu solus Sanctus, : Tu solus Dominus, : Tu solus Altissimus, : Iesu Christe, : cum Sancto Spiritu : in gloria Dei Patris. Amen. | : Gloro al Dio en la altoj, : kaj sur la tero paco al la homoj de Lia bonvolo. : Ni laŭdas Vin, : Ni benas Vin, : Ni adoras Vin, : Ni gloras Vin. : Ni dankas al Vi pro Via granda gloro: : Sinjoro Dio, ĉiela reĝo, : Dio Patro ĉiopova. : Sinjoro, Filo ununaskita, Jesuo Kristo. . : Sinjoro Dio, Ŝafido de Dio, Filo de l‘ Patro, : Kiu forigas la pekojn de l‘ mondo: : kompatu nin; : Kiu forigas la pekojn de l‘ mondo: : akceptu nian petegon; : Kiu sidas dekstre de l‘ Patro: : kompatu nin. : Ĉar Vi sola estas sankta, : Vi sola Sinjoro, : Vi sola Plejaltulo, : Jesuo Kristo. : Kun la Sankta Spirito : en la gloro de Dio Patro. Amen. |- | colspan="2" align="center" class="hintergrundfarbe8" | [[Credo]] |- | : Credo in unum Deum, : Patrem omnipotentem, : factorem caeli et terrae, : visibilium omnium et invisibilium. : Et in unum Dominum Iesum Christum, : Filium Dei unigenitum, : et ex Patre natum ante omnia saecula. : Deum de Deo, lumen de lumine, : Deum verum de Deo vero, : genitum, non factum, : consubstantialem Patri: : per quem omnia facta sunt. : Qui propter nos homines : et propter nostram salutem : descendit de caelis. : Et incarnatus est de Spiritu Sancto : ex Maria Virgine: : et homo factus est. : Crucifixus etiam pro nobis : sub Pontio Pilato; : passus et sepultus est, : et resurrexit tertia die : secundum Scripturas, : et ascendit in caelum, : sedet ad dexteram Patris. : Et iterum venturus est cum gloria, : judicare vivos et mortuos, : cuius regni non erit finis. : Et in Spiritum Sanctum, : Dominum et vivificantem: : qui ex Patre Filioque procedit. : Qui cum Patre et Filio, : simul adoratur et conglorificatur: : qui locutus est per prophetas. : Et unam, sanctam, catholicam : et apostolicam Ecclesiam. : Confiteor unum baptisma : in remissionem peccatorum. : Et expecto resurrectionem mortuorum, : et vitam venturi saeculi. Amen. | : Ni kredas je unu Dio, : la Patro ĉiopova, : Kreinto de la ĉielo kaj de la tero, : de ĉiuj aĵoj videblaj kaj nevideblaj. : Kaj je unu Sinjoro Jesuo Kristo, : ununaskita Filo de Dio, : kaj el la Patro generita antaŭ ĉiuj jarcentoj: : Dio el Dio, Lumo el Luno, : Dio vera el Dio vera, : generita, ne kreita, : samsubstanca kun la Patro: : per kiu ĉio estas farita. : Kiu por ni homoj kaj por nia savo : descendis de la ĉieloj. : Kaj per la Sankta Spirito : Li enkarniĝis : el Maria, la Virgulino, : kaj farixis homo. : Krucumita por ni : sub Pontio Pilato, : li mortis kaj estis entombigita. : La trian tagon Li resurektis : laŭ la Skriboj, : ascendis al la ĉielo : kaj sidas dekstre de la Patro. : Kaj Li revenos en gloro, : juĝi la vivantojn kaj mortintojn, : kaj Lia regno estos senfina. : Mi kredas je la Sankta Spirito, : Sinjoro kaj Viviganto, : kiu devenas de la Patro kaj de la Filo. : Kiu kun la Patro kaj la Filo : same estas adorata kaj glorata, : kiu parolis per la profetoj. : Kaj je unu eklezio: : sankta, katolika kaj apostola. : Mi konfesas unu bapton : por la pardono de la pekoj. : Kaj mi atendas la resurekton de la mortintoj : kaj la vivon en la estonta mondo. Amen. |- | colspan="2" align="center" class="hintergrundfarbe8" | [[Sanctus]] |- | : Sanctus, sanctus, sanctus : Dominus Deus Sabaoth. : Pleni sunt caeli et terra : gloria tua. : Hosanna in excelsis. : Benedictus : qui venit in nomine Domini. : Hosanna in excelsis. | : Sankta, sankta, sankta : estas la Sinjoro, Dio de legiaroj. : Plenas de Via gloro : la ĉielo kaj la tero. : Hosana en la altoj. : Benata, : kiu venas en la nomo de la Sinjoro. : Hosana en la altoj. |- | colspan="2" align="center" class="hintergrundfarbe8" | [[Agnus Dei]] |- | : Agnus Dei qui tollis peccata mundi, miserere nobis. : Agnus Dei qui tollis peccata mundi, miserere nobis. : Agnus Dei qui tollis peccata mundi, dona nobis pacem. | : Ŝafido de Dio, kiu forigas la pekojn de l‘ mondo, kompatu nin. : Ŝafido de Dio, kiu forigas la pekojn de l‘ mondo, kompatu nin. : Ŝafido de Dio, kiu forigas la pekojn de l‘ mondo, donu al ni la pacon. |} == Ordinariumo en la evangelia luterana diservo == === Principoj === La neŝanĝiĝantaj tekstoj de la evangelia luterana diservo estas la [[Patro Nia]], la Glor‘ al la Patro ([[Gloria patri]]), la [[Instalaj Vortoj]] en la liturgio de la [[Sankta Manĝo]] kaj la kvin liturgiaj kantoj: [[Kyrie]], [[Gloria]], [[Credo]], [[Sanctus]], [[Agnus Dei]]. Parte ankaŭ la ordinariumo akiras karakteron de proprio pro tio, ke unuopaj ordinariumeroj estas eklezijar-sezone ligitaj: * En la [[Sankta Semajno]] forfalas la Glor‘ al la Patro ([[Gloria patri]]) * La [[Gloria]] forfalas ekde la 2-a ĝis 4-a [[advento]], dum la pasiona tempo (escepte de la Sankta Ĵaŭdo) samkiel je la „Buß- und Bettag“ (en Germanio) kaj je labortagoj * La [[Haleluja]] kiel respondokanto post la [[legado]] de la [[epistolo]] forfalas je ambaŭaj dimanĉoj antaŭ la pasionotempo ([[Septuagesimae]] kaj [[Sexagesimae]]), en la pasionotempo samkiel je pentotagoj. Kutime kiel [[Credo]] oni preĝas la [[Symbolum Apostolorum]] kaj nur je altaj festotagoj la [[La Kredo Nicea]]. Tio ĉi revenas je reformo de la prusa reĝo Frederiko Vilhelmo la 3-a. === La plej gravaj tekstoj de la ordinariumo === {| class="prettytable" ! class="hintergrundfarbe6" width="600" colspan="2" | [[Kyrie]] |- |width="300" | : Kyrie eleison. : Christe eleison. : Kyrie eleison. |width="300" | : Ho, kompatu nin. : Kristo, v. : Ho Sinjor‘, kompatu nin. |- ! class="hintergrundfarbe6" colspan="2" | [[Gloria]] |- | align="center" colspan="2" | : Gloro al Di‘ en la altoj : sur la tero pac‘, al homoj la Difavoro. |- | align="center" | : Al Dio sola estu glor‘ : kaj dank‘ por lia graco, : ĉar liberiĝis nia kor‘ : de ĉiu ajn minaco. : Favore Li rigardas nin. : Nu regas granda pac‘ sen fin‘, : Konfliktoj devis ĉesi. | : Ni laŭdas Vin, ni benas Vin, : ni gloras Vin, adoras Vin : ni dankas vin pro via gloro, : Sinjor‘ ĉiela Reĝo, : Di‘, Patro ĉiopova. : Ununaskita fil‘, : Jesu‘ Kristo, Vi Plejaltulo. : Ho Di-Ŝafido, : ho Fil‘ de l‘ Patro, : Vi niajn pekojn igas for: : al ni kompatu. : Vi niajn pekojn igas for: : akceptu la preĝojn, : Kiu sidas je la dekstro de l‘ Patro: : al ni kompatu. : Ĉar Vi sola la sankta, : Vi sola Sinjoro,, : Vi sola Plejaltul‘, Jesu‘ Kristo, : kun la Sankta Spir‘ : en la glor‘ de Dio la Patro. Amen. |- ! class="hintergrundfarbe6" colspan="2" | [[Credo]] |- |width="300" class="hintergrundfarbe7" align="center" | Kredo Nicea || width="300" class="hintergrundfarbe7" align="center" | Symbolum Apostolorum |- |- : Ni kredas je unu Dio, : la Patro ĉiopova, : Kreinto de la ĉielo kaj de la tero, : de ĉiuj aĵoj videblaj kaj nevideblaj. : Kaj je unu Sinjoro Jesuo Kristo, : ununaskita Filo de Dio, : kaj el la Patro generita antaŭ ĉiuj jarcentoj: : Dio el Dio, Lumo el Luno, : Dio vera el Dio vera, : generita, ne kreita, : samsubstanca kun la Patro: : per kiu ĉio estas farita. : Kiu por ni homoj kaj por nia savo : descendis de la ĉieloj. : Kaj per la Sankta Spirito : Li enkarniĝis : el Maria, la Virgulino, : kaj fariĝis homo. : Krucumita por ni : sub Pontio Pilato, : li mortis kaj estis entombigita. : La triantagon Li resurektis : laŭ la Skriboj, : ascendis al la ĉielo : kaj sidas dekstre de la Patro. : Kaj Li revenos en gloro, : juĝi la vivantojn kaj mortintojn, : kaj Lia regno estos senfina. : Mi kredas je la Sankta Spirito, : Sinjoro kaj Viviganto, : kiu devenas de la Patro kaj de la Filo. : Kiu kun la Patro kaj la Filo : same estas adorata kaj glorata, : kiu parolis per la profetoj. : Kaj je unu eklezio: : sankta, katolika kaj apostola. : Mi konfesas unu bapton : por la pardono de la pekoj. : Kaj mi atendas la resurekton de la mortintoj : kaj la vivon en la estonta mondo. Amen. |- : Mi kredas je Dio, : la Patro ĉiopova, : Kreinto de la ĉielo kaj de la tero. : Mi kredas je Jesuo Kristo, : Filo Lia sola, Sinjoro nia,, : Kiu estis koncipita de la Sankta Spirito, : Kaj naskita de la Maria Virgulino. : Li suferis sub Pontio Pilato, : Estis krucumita, mortis, kaj estis entombigita. : Li malsupreniris en inferon. : La trian tagon li releviĝis. : Li supreniris en ĉielon, : Kaj sidiĝis dekstre de la Patro. : Li revenos por juĝi : la vivantojn kaj la mortintojn. : Mi kredas je la Sankta Spirito, : La Sankta kristana eklezio, : La komunio de la Sanktuloj, : La pardono de pekoj, : La releviĝo de la korpo, : Kaj la vivo eterna. Amen. |- ! class="hintergrundfarbe6" colspan="2" | [[Sanctus]] |- | colspan="2" | : Sanka, sankta, sankta la Eternulo Cebaot. : Plenas ĉieloj kaj la ter‘ de Lia glor‘. : Hosiana en la altoj. : Benata, kiu venas je l‘ nom‘ de l‘Sinjoro. : Hosiana en la altoj. |- ! class="hintergrundfarbe6" colspan="2" | [[Agnus Dei]] |- | colspan="2" | : Kristo, Di-Ŝafido, portas Vi la pekojn for: Vi nin kompatu. : Kristo, Di-Ŝafido, portas Vi la pekojn for: Vi nin kompatu. : Kristo, Di-Ŝafido, portas Vi la pekojn for: donu Vian pacon. Amen. |} == Fonto ==  La Sankta Biblio, [[British and Foreign Bible Society]], [[Hongkongo]] [[2003]]  Adoru. Ekumena diserva libro. Eld. de IKUE kaj KELI, Eldonejo Ponto [[2001]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Liturgio]] [[Kategorio:Gregoria ĉanto]] 5ib21ze8hg15ajuvsgu365gjqhyggrt 0 222443 9350231 8390391 2026-04-09T12:41:24Z Sj1mor 12103 9350231 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Novepoka muziko''' estas ĝenro de [[muziko]] originale ligita kun iuj [[Nova Epoko|novepokaj]] kredoj. Ĝi estas bazita sur la verkoj de diversaj eŭropaj kaj amerikaj [[elektronika muziko|elektronikaj]] kaj [[akustika muziko|akustikaj]] [[muzikisto]]j. Ĝi estas ĝenerale karakterizita kiel ĉefe instrumenta kaj melodie ripetema. Registraĵoj de natur-sonoj iufoje estas uzataj en ĉi tia muziko. Novepoka muziko estas konsiderata kiel trankviliganta kaj inspiranta, tial ĝi ofte estas uzata de aŭskultantoj dum [[jogo]], [[masaĝo]], [[meditado]], [[legado]], aŭ por krei pacan etoson. == Ekzemploj == Jen kelkaj muzikistoj kiuj estas ofte rilatigitaj al tia ĉi muziko: * [[Andreas Vollenweider]] * [[Bradley Joseph]] * [[Enya]] * [[Era]] * [[Jean-Michel Jarre]] * [[Peter Gabriel]] * [[Jean Ven Robert Hal]] * [[Ryuichi Sakamoto]] * [[Yanni]] * [[Vangelis]] * [[Rick Wakeman]] == Vidu ankaŭ == * [[Elektronika muziko]] {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Nova Epoko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] nvq76363iaxim4k9surp00hqymrxef2 0 226463 9350276 9218730 2026-04-09T12:54:58Z Sj1mor 12103 9350276 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Muzikaĵo''' estas muzika [[komponaĵo]] kies daŭro estas difinita. [[Albumo]]j, [[albumeto]]j, [[unuopaĵo]]j k.t.p. enhavas muzikaĵojn. La vorto muzikaĵo estas iom pli ĝenerala ol kanto, ĉar ĝi ankaŭ priskribas instrumentalajn komponaĵojn. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=muzik.0ajxo}} * [[Kanto]] * [[Improvizado (muziko)]] * [[Komponado (muziko)]] * [[Muzika ĝenro]] * [[Partituro]] * [[Muziko]] [[Kategorio:Muzikaj formoj]] [[Kategorio:Muzika terminologio]] {{Ĝermo|muziko}} msae0smsu6arn4n64hvev07m6n9dm6e 4 227735 9350587 9350059 2026-04-10T09:06:34Z Lingvano 730 /* Minĵetilo => Bombokanono */ 9350587 wikitext text/x-wiki __LIGILOALNOVASEKCIO__ '''Vikipedio:Alinomendaj artikoloj''' estas ejo por peti la alinomigon de artikolo, ŝablono, aŭ projekt-paĝo en Vikipedio. Bonvolu legi nian [[VP:TA|artikolon pri titol-politiko]] kaj nian [[Helpo:Alinomigi paĝon|gvidlinion por alinomi]] antaŭ ol movi paĝon aŭ peti paĝ-movadon. Ĉi tiu paĝo celas organizi la laŭeble sisteman alinomigon de artikoloj. '''Arkivo''' de proponoj ne plu aktualaj troviĝas ĉi tie: [[Vikipedio:Alinomendaj_artikoloj/Arkivo]]. Por tio ekzistas ŝablono kiel markiloj pri tia propono kaj respektivaj kategorioj. *{{Ŝ|Alinomu}}, [[:Kategorio:Alinomendaj paĝoj]], [[:Kategorio:Alinomitaj paĝoj]] Jene sekvu listigoj pri la proponitaj paĝoj. {{/Enkonduko}} == Ne plu aktivaj == Ne plu aktivajn proponojn movu al [[/Arkivo]], vidu la keston "Malnovaj diskutoj" ĉi-supre. Dankon! == Aktivaj (de 2022) == === [[Kamrimeno]] -→ [[Sinkrona rimeno]] 2022 02 19 === La alternatva propono ŝajnas pli klara. Mi kopiis ĉi-suben la iam okazintan diskuton el la diskuto-paĝo.-[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 10:39, 19 feb. 2022 (UTC) Mi kontraŭas (alinomi al dentrimeno") ĉar dentrimeno estas ĝenerala rimeno sen specifa funkcio, do meritas apartan artikolon. Ĉi tie estas celata la rimeno kiu sinkronigas la [[kamŝafto]] kun la [[krankŝafto]]. (angle: i.a. cambelt aŭ timing belt). --[[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:10, 7 feb. 2022 (UTC) :Ŝajnas prave. DidCORN devus argumenti. Male, oni devus forigi la proponon, ĉu ne?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:15, 7 feb. 2022 (UTC) ::Jes sed ĉiu rajtas esprimi sian opinion. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 23:15, 7 feb. 2022 (UTC) :::Mia argumento estas, ke tia rimeno havas [[dento]]jn kaj neniun [[kamo]]n, do la titolo estas erarema. Se oni volas distingi tiun rimenon rilate al a ĝenerala ''dentrimeno'', kial anstataŭe nomi ĝin '''[[sinkrona rimeno]]''', pli klara titolo, kiun oni trovas en la franca Vikipedio?--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 21:00, 8 feb. 2022 (UTC) ::::Kamrimemo fakte estas mallongigo por kamŝaftpropulsadentrimeno. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 11:33, 11 feb. 2022 (UTC) :::::Ne, karaulo, tia rimeno ne propulsas, SED nur helpas sinkroni la sparkilojn de ĉiu piŝto en la motoro. [[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 13:22, 1 feb. 2024 (UTC) ::::::Do kamŝaftsinkronigadentrimeno (angle:timing belt (also called a cambelt) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 14:23, 8 feb. 2024 (UTC) === [[Skalmodelo]] -→ [[Maketo]]; [[Maketo (arkitekturo)]] -→ [[Maketo]] 2022 05 01 === [[Skalmodelo]] volas esti alinomita al [[maketo]]. Maketo estas en PIV. La alinomadon povas fari nur administranto. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:06, 1 maj. 2022 (UTC) :Krome ekzistas ĉi tie paĝo [[Maketo (arkitekturo)]], kiu devus esti kunigita kun maketo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 13:37, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} Mi tute ne konsentas kunigi la du artikolojn [[Maketo]] kaj [[Maketo (arkitekturo)]], la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj, al kiuj normale rilatas ĉiu el la du.--[[Uzanto:DidCORN|DidCORN]] ([[Uzanto-Diskuto:DidCORN|diskuto]]) 20:27, 1 maj. 2022 (UTC) :{{komento}} [[Skalmodelo]] al [[Maketo]] jes; [[Maketo (arkitekturo)]] al [[Maketo]] tute ne: la du artikoloj ne temas pri la samaj aferoj. En aliaj lingvoj estas ankaŭ du malsamaj artikoloj. Povas temi pri ŝipo, aparato, teatra scenejo, ktp.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:26, 17 maj. 2022 (UTC) == Aktivaj (de 2023) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2023)}} === "Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto" → "Vikipedio:Mempatrolantoj" + "Vikipedio:Kontrolantoj" → "Vikipedio:IP-kontrolantoj" 2023 02 14 === "[[Vikipedio:Aŭtomata kontrolanto]]" → "[[Vikipedio:Mempatrolantoj]]" kaj "[[Vikipedio:Kontrolantoj]]" → "[[Vikipedio:IP-kontrolantoj]]". Vorto "kontrolanto" estas malklara. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:35, 14 feb. 2023 (UTC) === [[Kabineto]] → [[Kabineto (registaro)]] 2023 05 16 === Ĉar la aliaj artikoloj ligitaj ĉi tien temas pri registara institucio, ne pri apartigilo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:45, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Mi estas tre konfuzita. La paĝo ne aspektas kiel ordinara artikolo. Ne estas vera apartigilo, ĉar la punktoj (1), (2), (3), (4) nenion apartigas (kie estas la bluaj ligiloj?). La paĝo pli similas al paĝo de vortaro, kaj eble ne estas taŭga por VP. Mi opinias, ke indas forigi la supran parton kaj krei apartajn artikolojn pri la 4 signifoj. — <span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''Nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 15:51, 16 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} Jes, nun tiu ĉi artikolo aspektas kiel vortara, do korektenda. Mi proponas krei apartigilon surbaze de ĝi kaj la nuna artikolon dediĉi sole al la registara institucio, ĉar ĝuste tion celas ĉiuj alilingvaj versioj. Kompreneble por tio necesos ĝin alinomi laŭe. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:32, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} alinomigo kaj alifarado al enciklopedia artikolo. Artikoloj kies enhavo estas kopiita el PIV aux ReVo estas senvaloraj, eble ecx tujforigendaj. [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2021#Substanco]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 05:40, 17 maj. 2023 (UTC) :{{por}} '''[[Kabineto (registaro)]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:18, 19 maj. 2023 (UTC) :{{por}} [[Kabineto (registaro)]] [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:21, 20 maj. 2023 (UTC) :{{kom}} multaj intervikioj, tamen neutila paĝo. Vikipedio ne estas vortaro. Sama afero som [[registaro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:31, 22 maj. 2023 (UTC) :{{por}} Redifino de la origina teksto al apartigilo kaj por kreo de aparta teksto pri kabineto en senco de ministraro. Tamen mi pensas ke ĉi tie aŭdiĝas multe tro akraj kaj tro radikalaj sonoj. La teksto neniel estas "senvalora enhavo nur kopiita el PIV" - komparu la tekston en PIV kaj la tekston en Vikipedio kaj vi vidas ke jam nun la vikipedia artikolo havas multe pli da informoj. Intence la teksto citas la modelon de PIV listigi la diversajn signifojn, ĉar vikipedio kompreniĝas kiel ampleksigo de antaŭaj sciobankoj, kiel PIV, ReVo aŭ - pri certaj temoj, ne ĉi tie, [[EdE]]. Tiel estas tute sence komenci de baza difino, kaj de tiu kerno pluampleksigi la temon. Kaj pri la demando: kie estas la bluaj ligiloj? Bluaj ligiloj estas, tion scias ĉiu ĉi-tie, kiam oni faris artikolon. Mi nun faris novan artikolon [[kabineto (ĉambro)]] pri la laŭ PIV unua signifo. Ke pri la dua signifo necesus aparta artikolo, mi dubas, ĉar tiu signifo ŝajnas al mi jam esti eksmoda ekde la 19-a jarcento. Pri la tria signifo ekzistas diverslingvaj tekstoj en [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo, kiun iu en vikipedio alinventis (en PIV estis nur tri diferencigoj), mi eĉ ne scias ĉu estas iu alilingva modelo. Do pri "kabineto (registaro)" eblas gaje ekverki artikolon laŭ [[d:Q640506]], kaj pri la kvara signifo eble ankaŭ, se oni trovas bonajn alilingvajn vikipediajn aŭ ekstervikipediajn tekstojn, kiuj donas ideojn pri vortumoj, grafikaĵoj, eksteraj ligiloj kaj referencoj. Ni devos ankoraŭ decidi, kiu teksto fine havos la bazan titolonomon "kabineto", ĉar domaĝus se ĝi estus nur plugvidilo al iuj subpaĝoj. Supozeble plej sencas, ke la teksto [[Kabineto (registaro)]], kiam ĝi estos kreita kaj estas stabila, ricevos la titolonomon "kabineto" ... sed unue ĝi devas esti kreata! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:37, 11 dec. 2023 (UTC) :{{komento}} Mi plene subtenas la celon sisteme ordigi la artikolojn pri "Kabineto". :La nuna paĝo [[Kabineto (apartigilo)]] (redirektata de [[Kabineto]]) enhavas tro da informoj por simpla apartigilo; ĝi devus esti kiel: ::''Kabineto havas plurajn signifojn: ::''[[Kabineto (ĉambro)]] — malgranda, privata ĉambro, ofte por studado, laboro, aŭ konservado de valoraj objektoj. ::''[[Kabineto (registaro)]] — la ĉefa plenuma konsilio de registaro, kutime konsistanta el ministroj aŭ sekretarioj. ::''[[Kabinetpentraĵo]] — malgranda pentraĵo destinita por privata kontemplado, ofte kun detala temo kaj fajnaj artaj kvalitoj. ::''[[Kuriozaĵkabineto]] — kolekto de raraj, ekzotikaj, aŭ nekutimaj objektoj, tipa de la renesanca kaj baroka epokoj. :Pro la unua defino de la signifo "ĉambro" en PIV, mi proponas, ke la artikolo [[Kabineto (ĉambro)]] estu alinomata al simple [[Kabineto]]. En ĉi tiu nova ĉefartikolo, estus esence aldoni klaran ligilon al la simpligita apartigilo (ekz. "Por aliaj signifoj, vidu [[Kabineto (apartigilo)]]").--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:43, 13 jun. 2025 (UTC) === [[Bangka-Belitungo]] → [[Bangkao kaj Belitungo]] 2023 08 01 === La provinco konsistas el du principaj insuloj, kiel Trinidado kaj Tobago. La indonezia nomo ja neniam mencias "kaj" kiam iu areo konsistas el du principaj subareoj; ekzemple: Kuantan Singingi (reĝenco kiu havas du grandaj riverojn fluas trae: rivero Kuantan kaj rivero Singingi), kaj Parigi Moutong (reĝenco kiu konsistas el la grandaj distriktoj de Parigi kaj Moutong). Mi elektas Bangkao ĉar la nomo Bangko estas nomo de distrikto en la provinco de Jambi (Ĝambio). --[[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 14:34, 1 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Eble jes. Mi ne certas pri la esperantigo de «Bangka». Ĉu ekzistas fontoj, ekzemple, en indoneziaj retejoj de esperantistoj?—<span style="background-color:LightYel;">[[User:Super nabla|<span style="font-family:Lucida Handwriting;color:LightBlue;">'''Super '''</span><span style="font-family:Lucida Console;color:LightSkyBlue">'''nabla'''</span>]][[User talk:Super nabla|🪰]]</span> 23:47, 5 aŭg. 2023 (UTC) :{{kom}} Esperantigoj dependas de konvencio. Provincoj de Indonezio certe meritas esperantigon, sed se oni ne efektive faris tion en aliaj fontoj, Vikipedio prefere ne estu la provejo. (Kaj ĉiuokaze la esperantigo estu ''Bankao'' aŭ simile; laŭ mia kompreno, la indonezia literumo "ngk" indikas nur du konsonantojn.) [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:25, 16 aŭg. 2023 (UTC) ::{{ping|Aryabferduzi}} Ĉu vi scias, kiu estas la esperantigo de la nomo de la insuloj uzata far Indoneziaj esperanto-parolantoj? —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 22:12, 15 nov. 2023 (UTC) :::Ĝi indas esti diskutinda temo inter indonezianoj, eble en la nacia Esperanta kongreso. [[Uzanto:Aryabferduzi|Aryabferduzi]] ([[Uzanto-Diskuto:Aryabferduzi|diskuto]]) 10:05, 4 jan. 2024 (UTC) :{{komento}} En kazo de dubo prefere eĉ uzi tute indonezilingvan nomon en Esperanto, ol gaje inventi pli kaj pli esperantecajn nomojn: kun referencoj eblas ĉio, sed sen nur eblas, se ne leviĝas iu dubo. Kaj duboj jam legeblas ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:36, 29 nov. 2023 (UTC) ::Do laŭ la rezonado devos esti titolo ''Bangka Belitung'', pure indonezie, tute ne esperantlingve. Kompromise eblas konsoli, ke eblas fari el la titoloj Bangka-Belitungo kaj Bangkao kaj Belitungo alidirektilojn al la titolo ''Bangka Belitung''. Sed kontrolu: neniel pri ĉiuj provincoj en la mondo en Esperanto jam establiĝis esperantigitaj provinconomoj, kvankam por esperantlingva redaktado kompreneble pli facilas se ili estas. Cetere nur pri la insuloj Bankga ĝis nun ekzistas insula artikolo, pri la insulo [[Belitung]] ne.... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 8 nov. 2024 (UTC) === :Kategorio:Sovetiaj militistoj de la dua mondmilito → [[:Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]] 2023 10 25 === En eo-vikio estas multaj kategorioj kiuj anstataŭ '''D'''ua '''M'''ondmilito havas en sia titolo eraraj '''d'''ua '''m'''ondmilito aŭ Dua '''m'''ondmilito. Mi pretas ripri la kategoriojn kaj rilatajn al ili artikolojn. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 14:14, 25 okt. 2023 (UTC) :mi malsamopinias, uskegoj ne utilas :Dua mondmilito tamen ja malbonegas, kompare al Duamondmilito aŭ Dua Mondmilito [[Specialaĵo:Kontribuoj/2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C|2A0D:E487:46F:E701:5C6E:4112:615A:6E8C]] 15:16, 25 okt. 2023 (UTC) :: > ''uskego''<br>mi ne konas la vorton. Kaj miaj vortaroj ne konas. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 16:58, 25 okt. 2023 (UTC) ::: trovis... [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 17:00, 25 okt. 2023 (UTC) : Do, ĉar ne aperis kontraŭoj mi fermas la diskuton kaj plu aktive alinomigas kategoriojn rilatajn al Dua kaj Unua Mondmilitoj. Nun mi aktivas en kategorioj de la Dua Mundmilito. Somtempe mi preparas alinomigon en temoj ligitaj kun la Unua Mondmilito. Plue, se aperos demando, bv sinturni al mia PD (persona diskutejo). [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 06:17, 10 nov. 2023 (UTC) ::{{kom}} Kial Dua Mondmilito estas pli bona ol Dua mondmilito? Laŭ mi Dua mondmilito estas ĝuste. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 08:28, 15 nov. 2023 (UTC) === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]] → [[Kooperativa banko]] 2023 11 02 === [[Kredita Unio]] → [[Kredita unio]]: Ĉar nun ekzistanta titolo rompas [[VP:TA]]: ĝi ne estas propra nomo kaj ne estas akronimo. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 11:33, 2 nov. 2023 (UTC) {{komento}} Karaj, temas pri tre grava tipo de (plejparte neprofitcelaj, kolektive posedataj de la membroj) financaj institucioj (kaj pli demokratieca kompare kun komercaj/akciaj bankoj), por kiu mi dum pluraj jardekoj aŭdis (kaj mem uzas) la nomon '''[[kooperativa banko]]'''. La vorto "unio" puŝas la nomon tro for de ĝia vera natura senco, kaj en multaj lingvoj aperas la vorto "kooperativa". Cetere, ne estas malfacile lingve korekti tiun ĉi tekston, kiam ĝi havos akcepteblan nomon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:52, 2 nov. 2023 (UTC) : {{Komento}} mi rekomendas esplori titolojn de samtemaj artikoloj en diversaj vikioj: [https://www.wikidata.org/wiki/Q745877] [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:17, 3 : {{komento}} Multaj lingvoj enhavas en la titolo indikon, ke temas pri kooperativa institucio aŭ financa (plejparte kredita) kooperativo: rusa, belorusa, hispana, indonezia, itala, kataluna, portugala, rumana. : Aliflanke, la karakterizo "kredita" por tiuj institucioj (kvankam tradicia en multaj lingvoj) estas tro malvasta: ekzemple, en Usono, tiaj institucioj havas la saman gamon da servoj kiel ordinaraj profitcelaj bankoj; la sola diferenco estas, ke ili ne estas profitcelaj, kaj formale funkcias kiel kooperativoj (t.e. ili estas kolektiva posedaĵo de siaj membroj) kaj estas neprofitcelaj, t.e. la profito de kooperativaj bankoj re-investiĝas aŭ distribuiĝas inter la membroj, sed ne iras kiel dividendo al akciuloj. Do, "kredita kooperativo" estus tro limiga (kaj tial misgvida) termino, sed '''Kooperativa banko''' ŝajnas al mi adekvata: eĉ se evidentiĝos, ke en iuj landoj tiaj institucioj rajtas okupiĝi nur pri kreditaj servoj, tio estus en ordo, ĉar ja ekzistas ankaŭ profitcelaj bankoj, kiuj okupiĝas (aŭ okupiĝis) nur (aŭ precipe) pri kreditoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:56, 3 nov. 2023 (UTC) :{{kontraŭ|kontraŭ}} ''kooperativa banko'': Mi vidas la vorton "kredito" en pli-malpli ĉiuj el la diverslingvaj nomoj, foje en formo "kredita unio" (supozeble pro modelo de la angla lingvo), kaj ofte ankaŭ en formo "kredita kooperativo". Interesas ke ĉiuj artikoloj tiom substrekas ke la iniciato fontis en Germanlingvio (ankaŭ ol ŝtato Germanio formale estis), sed ke ĝuste germana artikolo pri la temo mankas. Tamen, vikidatumoj kaj ĉiuj tiaj bankoj en nuna Germanio konsentas ke tiulingve la nomo estas ''Kreditgenossenschaft'', do ankaŭ "kredita kooperativo". Tial, malgraŭ ke la formo "kredita kooperativo" laŭ Filozofo "estus tro limiga", ĝi ŝajnas al mi esti la sole pravigebla alternativo al la ankoraŭ pli strangaj vortoj "kredita unio" aŭ "kredita unuiĝo" - kvankam, se pli da lingvoj kiuj vere havas tiajn bankojn (en Esperantujo, klare, eĉ ne estas unu) oficiale uzus nomon ''kooperativa banko'' kaj oni povus konvinki pliajn vikipediajn lingvoversiojn adapti la titolon, tiam ĝi estus bela nomo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:51, 29 nov. 2023 (UTC) ::{{komento}} Mi voĉdonus {{por|por "kredita kooperativo"}}, se tio estus la temo de voĉdono. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:40, 3 dec. 2023 (UTC) :::Kvankam mi jam voĉdonis la 29-an de novembro, nur sen grafike klara verda pilko: mi substrekas ke mi estas {{por}} ŝanĝo al "kredita kooperativo", kiu estas pli koresponda al pluraj alilingvaj titoloj kaj laŭ mi bona kompromiso inter la angleca [[Kredita unio]] kaj bela, sed eble meminventita vorto [[Kooperativa banko]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:05, 7 dec. 2023 (UTC) ::::Kaj do? Ĉu signifas ke kiam mankas konsento nenio ŝanĝiĝas kaj restas la titolo "kredita unio", kiun ĉiu kiu kundiskutis malplej ŝatas? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:20, 19 dec. 2023 (UTC) == Aktivaj (de 2024) == {{MLL|VP:AA#Aktivaj (de 2024)}} == [[Homa spirado]] => [[Spirado]] 2024 09 20 == El pli ol cent lingvoj nur la itala nomiĝas homa. Tio malhelpas la ampleksigon de havenda artikolo, kion fakte mi jam entreprenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:54, 20 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]] restus kiel alidirektilo kaj estas ĉapitro de la havenda artikolo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:16, 20 sep. 2024 (UTC) ::Saluton, Kani. Eble vi memoras la diskutegon inter mi kaj DidCORN pri tiu temo antaŭ du jaroj. Informoj similaj al tiuj, kiujn vi nun metas en la artikolon [[Homa spirado]], jam troviĝas en nia artikolo [[Spiro]], kiu devus esti alinomita al [[Spirado]], sed ankoraŭ neniu administranto faris tion - tial la diskuto ankoraŭ troviĝas ĉi tie kiel aktiva propono. ::Mi proponis kaj faris la ŝanĝon al "[[Homa spirado]]" ĉar la artikolo en sia tiama stato temis preskaŭ nur pri homoj, kaj necesis distingi ĝin de [[Spiro]], kiu temas ankaŭ pri aliaj organismoj. Sed estas granda malkohero inter diverslingvaj vikipedioj kaj ene de ĉiu unuopa vikipedio. Kion vi volas fari al [[Spiro]]? Mi ne volus reiri al la situacio antaŭ mia interveno, nek imiti la situacion de la hispana vikipedio, kun du samtemaj artikoloj, sed verŝajne povus akcepti aliajn solvojn. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:57, 26 sep. 2024 (UTC) :::Mi nun faris rigardon al la koncernaj artikoloj en la angla, hispana, franca, kaj germana. Kvankam neniu uzas la titolon "Homa spirado", la franca kaj germana uzas "Pulma ventolo", kiu certe estas pli specifa koncepto ol spirado ĝenerale. Krome, en ĉiuj kvar vikipedioj mi trovas malkontentajn voĉojn sur diskutaj paĝoj, kiuj plendas simile kiel mi, ke la artikoltemoj en tiuj vikipedioj estas fuŝaj. En la angla [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Breathing#All_vertebrates?], germana [https://de.wikipedia.org/wiki/Diskussion:Lungenventilation#Säuger_und_andere_Tiere], kaj franca [https://fr.wikipedia.org/wiki/Discussion:Respiration#Respirons_!] oni plendas, ke pli taŭga titolo estus "Homa spirado" aŭ simile, kaj en la hispana [https://es.wikipedia.org/wiki/Discusi%C3%B3n:Respiraci%C3%B3n_(fisiolog%C3%ADa)] oni plendas, ke la artikoloj ligitaj al nia [[Homa spirado]] kaj [[Spiro]] havas la saman temon. :::Al mi ŝajnas klare, ke ni devos kunigi vian kontribuon kun la nuna enhavo de [[Spiro]] (ne de [[Homa spirado]]). La sola demando estas, en kiu artikolo kaj sub kiu titolo ni kunigu ilin. Mi bedaŭras la malŝparon de tempo. Mi kredas ke la kulpo de la situacio estas intervikia kaj metavikia, ne nia. Vere la havenda artikolo devus esti [[Spiro]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:50, 27 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} [[Homa spirado]], poste [[Spirado]], estas unu el la mil havendaj artikoloj, ekzistanta en pli ol 100 lingvoj kun enhavo de pli ol 30 000 bitokoj kaj tial en la plej alta kategorio el tri eblaj. [[Spiro]] estas ekzistanta en iom pli ol 50 lingvoj kun enhavo de pli ol 15 000 bitokoj, tio estas la duono de la alia. La diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula. La realo de du similaj artikoloj en la tuta vikia sistemo evidente ne estas nia kulpo, sed ankaŭ ne ni devas tordi la situacion. Vi plu povas labori por la artikolo [[Spiro]] kaj ni povas reteni [[Spirado]]n en la alta kategorio de la havendaj artikoloj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:11, 11 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne klare komprenas kion vi kontraŭas kiam vi diras "ne ni devas tordi la situacion." Fakte la aliaj vikioj estas tre malsamaj unu de la alia - ili ne prezentas unu saman situacion. Ĝis nun mi provis fari nur la minimuman ŝanĝon al la reala situacio de nia vikio bezonatan por ke la du artikoloj havu malsamajn temojn. Ne mi kreis [[Spiro]]. Kaj tiutempe, se gravas al vi, la rezulto estas pligrandigo de la oficiale havenda artikolo. ::Ĉu vi akceptus ekzemple kunigi la du artikolojn? Aŭ proponi ĉe Metavikio ke oni redonu la statuson "havenda" al [[Spiro]]? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :Ĉi tiu diskuto restas longe sen kontribuoj. Se ne estos interkonsento pri alia solvo, mi rekonformigos la enhavon al la titolo transmovante la novan materialon al "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:59, 31 okt. 2024 (UTC) ::Ve, vere la "diferenco inter spiro kaj spirado estas semantike nula", do spirado kaj spiro estas faktaj sinonimoj (la naturo de spiro estas ke ĝi okazas plurfoje, alikaze la organismo jam mortis), tial havi unu artikolon "spiro" kaj alian "spiro" estas iom stranga, sed havi artikolon "'''homa''' spirado", kiu temas pri "animala spirado ĉe senvertebruloj kaj ĉe vertebruloj" estas simile strange. Klaras ke ni ne povas premi ĉiujn lingvoversiojn kunfandi la du artikolojn kiuj duoble ekzistas en 50 lingvoj, kaj fari kiel la germanoj kiuj en unu el la du tute evitas la vorton spiro/spirado en la titolo kaj nomas ĝin "pulma ventilado" ankaŭ estas iom trompa, ĉar fakte "pulma ventilado" '''estas''' spirado. Kaj fari kiel faris la angloj kaj iuj aliaj lingvanoj kiuj baze diferencigas inter "spirado" kaj "spirado (fiziologio)" same strangas, ĉar ambaŭ tekstoj en ĉiuj lingvoj temas pri fiziologio. Mi nur vidas la eliron, fari kiel nun klarigas la unuaj frazoj de [[homa spirado]] (de multaj animaloj), [[spiro]] kaj [[Spiro (apartigilo)]], nome akcenti ke la unua procezo nepre bezonas pulmon kaj la dua, pli vasta koncepto ankaŭ priskribas interŝanĝon de oksigeno sen pulmo. Rezulto estus nomi la unuan tekston "pulma spirado" kaj la duan, pli vastan simple "spirado", laŭplaĉe ankaŭ sen "-ad-". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:19, 31 okt. 2024 (UTC) :::Mi povas akcepti ke "Homa spirado" fariĝu "Pulma spirado". Ankoraŭ tio necesigus ke la plejparto de la nova materialo moviĝu en la artikolon "Spiro". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:58, 1 nov. 2024 (UTC) :{{Ne farite}} laŭ la propono, sed mi ŝanĝis [[Homa spirado]] al [[Pulma spirado]] laŭ la ideo de ThomasPusch. Mi mem enplektis la novan materialon en la artikolon [[Spiro]], krom parto kiu rilatas al nehomaj pulmohavantoj kaj restas en [[Pulma spirado]]. :Mi ne povas fari la ŝanĝon de [[Spiro]] al [[Spirado]] ĉar mi ne estas administranto. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:02, 17 nov. 2024 (UTC) :{{Farite}} La paĝo estis kreita en 2016 kiel [[Spirado]]. Poste okazis pluraj alinomigoj kaj renomigoj. Estis diversaj opinioj pri kiu materialo estu en diversaj similtemaj artikoloj, kaj mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj kun la dekomenca titolo, simila al la plimulto de la aliaj lingvoj kaj kun materialo ankaŭ simila al multaj el tiuj lingvoj. Fakte mi eraris montrante ĉi tie ŝajnan kazon de alinomado, kvankam vere temis nur pri restarigo de la origina nomo. Ĉi tie okazis opinidebatoj, sed neniu klara tendenco kolektiva.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:14, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Kani}}, vi asertas ke via ŝanĝo estas restarigo de origina nomo (de 2016). Eble vi ne rimarkis ke la titolo "Spirado" origine apartenis al la artikolo kiu nun nomiĝas "[[Spiro]]", ekde ĝia kreo en 2004. Alaudo ŝanĝis "Spirado" al "Spiro" kaj kreis la duan artikolon "Spirado" ŝajne sen iu ajn konsulto aŭ interkonsiliĝo kun aliaj vikipedianoj. Do se temus pri restarigo de la originala situacio, la solvo estus kunigi la du artikolojn. Fakte mi jam proponis tion kiel eblan solvon. Ĉu vi konsentus al kunigo de la artikoloj? Se jes, ne necesos paroli pri aliaj aferoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:12, 20 nov. 2024 (UTC) ::{{re|Arbarulo}} Kunigi ambaŭ artikolojn estus lasi sen esperantlingva versio [[Spiro]], kiu povus esti alinomita al [[Spiro (fiziologio)]] same kiel estas en angla, hispana kaj aliaj lingvoj. Pri ĝia enhavo mi ne zorgos. Pro la restigado de [[Spirado]] tia kia ĝi estas mi opinias ĝin utila, estante unu el la Mil havendaj artikoloj, kun aparta rangigo en kiu Esperanto estas en tre alta konsidero.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 22 nov. 2024 (UTC) :::Mi jam rimarkigis ke la vikipedioj kiujn vi citas estas fuŝaj, kaj eĉ ne sammaniere fuŝaj. Bonvolu ne trudi iliajn fuŝojn ankaŭ al ni. Se vi ne povas klarigi kiel malsamas spirado kaj spiroj, aŭ kia spirado ne estas fiziologia - eĉ entute "ne zorgos" pri la afero - kaj tamen insistas ke la artikolo ekzistu, vi ne plu verkas enciklopedion, sed celas ion alian - prefere mi ne provu diveni kion. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) Ĉi tio estas malrespekto al Vikipedio, kian mi ĝis nun ne vidis en Alinomendaj Artikoloj. '''Kani malrespektas la bazan principon, ke ĉiu artikolo havu apartan temon.''' Tio estas principo de iu ajn enciklopedio. En Vikipedio, nia gvidpolitiko [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon]] tre klare diras, "Vi ja ne kreu artikolojn kiuj jam ekzistas (eble sub alia nomo)". Ankaŭ la unua kialo por [[Helpo:Kunigi paĝojn|kunigi paĝojn]] estas tio, ke "estas du aŭ pli da paĝoj pri ĝuste la sama temo." Se ankoraŭ neniu skribis politikon, kiu diras rekte, "ne ŝanĝu la temon de ekzistanta artikolo tiel, ke ĝi fariĝas sama kun alia," mi supozas ke neniu imagis, ke bonintenca vikipediisto provos fari tion. '''Kani malrespektas la politikon de interkonsento.''' Ni supozu momente ke neniu baza principo estas tuŝita. Tiam oni devas fari decidojn per [[Vikipedio:Interkonsento|interkonsento]]. Kiam en 2022 mi trovis la problemon de du artikoloj praktike samtitolaj (tiam ankoraŭ ne vere samtemaj), mi afiŝis proponon ĉi tie, faris interkonsenton kun DidCORN, kaj sufiĉe laboris por plenumi ĝin. Tiam nek Kani nek iu ajn alia argumentis kontraŭe aŭ entute interesiĝis pri la afero. Nun, du jarojn poste, Kani unue malrespektas tiun rezulton per radikala ŝanĝo; nur poste faras proponon por la ŝanĝo; kiam konsento al la propono ne tuj aperas, bojkotas la diskuton; kiam do mi parte (eĉ ne tute) malfaras lian unuopulan trudon, ree trudas ĝin; kaj post tio aŭdacas akuzi sur mia diskutpaĝo, ke mi estas malĝentila kaj malkunlaborema. '''Kani misuzas siajn administrajn privilegiojn por trudi sian preferon.''' En granda perspektivo tio estas la plej danĝera aspekto de ĉi tiu disputo. Kani mem anoncis, ke li protektis [[Spirado]]. Sed "Paĝoj estadas ŝlosataj nur dum certaj specialaj cirkonstancoj" ([[Vikipedio:Administrantoj]]). Tiuj cirkonstancoj ne estas tute precizigitaj, sed mi certas ke "mi protektis tiun kiel unu el la Mil havendaj artikoloj" ne estas taŭga pravigo. Aliflanke ĉesigi redaktomiliton jes estas bona kialo kaj alia administranto verŝajne rajtus apliki ĝin al ĉi tiu okazo, - sed estas malnormale kaj misuzo de privilegioj, ke administranto mem komencas redaktomiliton kaj tuj ŝlosas la paĝon en la stato preferata de li. Mi volas emfazi ke antaŭe ĉi tia konduto ''ne'' estis tipa de Kani. Tial mi ĝis nun provadis trovi ian interkonsenton, kaj ankoraŭ nun esperas ke li poste komprenos la situacion pli bone. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:22, 22 nov. 2024 (UTC) :Mi restarigis pulman spiradon kiel la temon de [[Spirado]], post transdono de la statuso "havenda artikolo" ĉe Metavikio al [[Spiro]], pro kio ne plu ekzistas eĉ malprava motivo por la samtemigo. Pro la senkonsentaj alinomigoj, nun neadministrantoj ne povas fari la interkonsentitajn alinomigojn. {{re|ThomasPusch}} aŭ alia administranto, kiam vi havos liberan momenton, mi petas ke vi faru la interkonsentitajn ŝanĝojn [[Spirado]] > [[Pulma spirado]] kaj [[Spiro]] > [[Spirado]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 9 okt. 2025 (UTC) == [[Ig-Nobel-premio]] => ? 2024 09 26 == La artikolo estas malbona kaj parta traduko de anglalingva artikolo. Kvalito de la artikolo estas aparta temo.<br> Mi opinias, ke la nomo de temo estas tre stranga anglaĵo, kiun elpensis ne esperantisto kaj la kreinto ne scias regulojn de Esperanto. -Ig estas sufikso, kiu havas tre certan sencon. Nun la nomo de artikolo havas jenan sencon: igi Nobelpremio, Nobelpremiigi. <br> Sed senco de artikola temo estas ŝerca analogo de Nobelpremio. Atentu, la temo ne estas malNobelpremio, ŝar la premio neniun maligas. Temo de la artikolo estas mokaindaj atingoj de scienculoj kaj ne nur scienculoj. La premio havas trajtojn de scienca premio, sed ĝi ne estas scienca. Nun la nomo de la artikolo ne kongruas al temo de la artikolo.<br> Mi ne scias al kia nomo necesas alinomigi, sed lasi nunan nomon estas moki Esperanton, ties regulojn kaj lingvouzadon. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:24, 26 sep. 2024 (UTC) :{{kom}} La titolo estas anglaĵo ĉar la nomo de la temo estas angla vortludo, do ne rekte tradukebla. La nuna versio havas la avantaĝon ke ĝi videbligas la aludon al la [[Nobel-premio]]j. Ebla alternativo estas konservi eĉ pli laŭvorte la anglan nomon: [[Premio Ig Nobel]] aŭ [[Ig Nobel Prize]]. Mi pensas ke la risko, ke iu interpretus ĝin kiel "Nobelpremiigo," ne estas pli granda ol la risko, ke iu interpretus Nobel-premion mem kiel premion por nobeloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:51, 26 sep. 2024 (UTC) : Al mi tre plaĉas varianto elektita en ukraina vikio: [https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%86%D0%B3%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%B2%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%8F Ігнобелівська премія]. <small>Certe ruslingva vercio multe pli plaĉas [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%BD%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F Шнобелевская премия], sed tio estas vortludo (bonega, sed rekte ne tradukebla).</small><br>Mi opinias ke en esperanto bone taŭgas '''Ignobel-premio''': :# ni bone prezentas la anglalingvan nomon :# ĝi estas memstara vorto kaj ĝin ne eblas erare miksi kun aliaj vortoj :# ĝi ne aspektas kiel mallongigo kaj neniu prononcos la nomon "Igo-Nobel-premio" :# la vorton eblas kombini kun prepozicioj, konjukcioj, akuzativo, pluralo ktp. : [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 08:03, 27 sep. 2024 (UTC) ::{{kontraŭ}} [[Ignobel-premio]] La propono estas malavantaĝa je punkto 1, ĉar ĝi unuvortigas nomon kiun la angla prezentas kiel du vortojn. Ĝi gajnas nenion je 2, ĉar kunmetaĵoj kutime ne havas strekon en Esperanto, do se iu povus interpreti "Ig-Nobel" kiel Esperantan kunmetaĵon (kion mi trovas malverŝajna), tiu povus same misinterpreti "Ignobel". Eble ĝi gajnas iomete je 3, sed mi trovas misinterpreton de "Ig-Nobel" kiel mallongigon tre malverŝajna. Ĝi gajnas nenion je 4. Pli ĝenerale, mi malkonsentas kun la ideo, ke simileco inter alilingva nomo kaj Esperanta radiko estas bona kialo por aliformigi la nomon en Vikipedio. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:04, 27 sep. 2024 (UTC) :{{komento}} Mi proponas por la premio kaj la artikolo la nomon '''[[Malnobela premio]]'''. Ĝi klare kaj precize esprimas la spiriton de la vortludo kaj estas neriproĉebla esperantigo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:04, 7 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Mi povas akcepti [[Malnobela premio]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:20, 7 okt. 2024 (UTC) :: {{Kontraŭ}} mi kontraŭas ĉar en Eo prefikso "mal-" havas strikte certan sencon kaj la premio tutcerte ne estas mala rilate al Nobelpremio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:53, 8 okt. 2024 (UTC) ::: {{komento}} Kara - la vorto "mal/nobel/a" estas regula Esperanta vorto, derivaĵo de la radiko "nobel-" ([https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&s=Nobelo&kap=1&der=1 Radiko '''nobel/''' en PIV]). La implico, ke temas pri Alfred Nobel aperas en ĝi nur kiel kalembureca ŝerca aludo, esence same kiel en la angla esprimo ''ignobel prize'' (en kiu forte kaj klare aŭdiĝas la adjektivo ''ignoble'', t.e. mal-''noble'' = malnobela, kaj, fone, vole-nevole aŭdiĝas ankaŭ ''Nobel Prize'' = Nobel-premio). Temas do pri maksimume fidela traduko de la origina angla esprimo kune kun ĝiaj konotacioj kaj ŝerca aludo. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 10:44, 8 okt. 2024 (UTC) : {{Kontraŭ}} Ĉar mi vidas, ke Ig-Nobel-premio ne estas same kiel Igi Nobel-premio, bazo de la debato; resume "Ig" en la propra nomo Ig-Nobel ne samas al sufikso "ig-" en nepropranoma vorto. Ankaŭ Nobel ne estas konfuzebla kun "nobel-". Eble "Ig-Nobel premio" povus esti solvo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:30, 11 okt. 2024 (UTC) ::{{komento}} Kara [[Uzanto:Kani|Kani]] - bedaŭrinde, la formo "Ig-Nobel premio", stranga sinsekvo de neesperantigita propra nomo ''Nobel'' kun prefikse alkroĉita Esperanta sufikso -ig- (kio formas nekompreneblan "vorton" "Ig-Nobel" aperanta en nekomprenebla gramatika funkcio -- bonvolu noti, ke ankaŭ "Nobel premio" en Esperanto estas malebla en la senco de senprobleme Esperantaj formoj kiel "Nobel-premio", "premio Nobel", "premio de Nobel" aŭ simile), kiun sekvas tute regula sed neniel rilata Esperanta substantivo "premio", estas neniel interpretebla en Esperant-lingva kunteksto... Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:32, 11 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Estas klare, ke necesas trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan, sed ne nepre bazitan sur la samaj metaforoj kiel la anglalingva aŭ ruslingva formoj. Tiu, kiu ne ŝatas la formon '''[[Malnobela premio]]''', serĉu ion alian. Ĉu eble '''[[Bobel-premio]]''', kiu sufiĉe proksime similas al "Nobel-premio" kaj baziĝas sur metaforo, kiu estas eĉ pli elvoka ol la sufiĉe arbitraj anglalingva kaj ruslingva kalemburecaj aludoj, ja kiel "premio" pro stultaĵo rilatas al nobeleco aŭ nobleco aŭ al slanga nomo de nazo, dum nomi stultan malgravaĵon bobelo aŭ stultulon bobel-kapulo estas tute nature! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:48, 11 okt. 2024 (UTC) :: {{Por}} Bobel-premio - por mi la nomo bone transdonas esencon de la premio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 07:20, 14 okt. 2024 (UTC) :{{por}} '''[[Bobel-premio]]'''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:07, 13 okt. 2024 (UTC) :Ankaŭ mi akceptas [[Bobel-premio]]. Kvankam mi ne vidas tian tutmondan gravon en la afero, ke ĝi indus je Esperantigo, tamen se ni devas Esperantigi, tiu Esperantigo estas bonega. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::Mi ne certas ke "estas klare, ke '''necesas''' trovi vortludon en Esperanto kompareble amuzan kaj trafan". Mi mem, kaj certe pli-malpli ĉiuj aliaj esperanto-parolantoj, dekomence tute ne komprenis kiun sencon havus la vorto "bobel-premio", ankaŭ se oni bone konas ambaŭ bazajn vortojn. Estas aliel, se en ĉiuj esperantaj gazetoj kaj blogoj estas amase multaj Esperantaj artikoloj pri "bobel-premioj" sub tiu nomo, eblus citi almenaŭ 5 de tiaj eksteraj esperantlingvaj referencoj, kaj pli-malpli ĉiu ke kapablas legi la lingvon jam legis la vorton ekster vikipedio. Sed dum tio ne estas, laŭ mi la titolo "malnobela premio" aŭ prefere malnobla premio" estas pli akceptebla kaj klara - "malnobela premio" tute akcepteblas, se PIV jam oficialigis duan signifon de [https://vortaro.net/#Nobelo_kd "Nobelo"=Nobel], kvankam multaj homoj daŭre pli tradukis la adjektivon "nobela" al "grafa, princa", kaj ne kiel "iel rilata al s-ro Nobel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:28, 25 okt. 2024 (UTC) :::Ankaŭ mi estas {{kontraŭ|kontraŭ}} ne tuj komprenebla [[Bobel-premio]] kaj {{kontraŭ|kontraŭ}} la origina titolo [[Ig-Nobel-premio]]="fara?? Nobel-premio" de antaŭ 20 jaroj fare de anonimulo. konsidereblus simple lasi la tuton en usona angla kaj prezenti ĝin en tri ne-ligitaj vorto kaj nepre klinitaj literoj {{lang-en|"Ig Nobel Prize"}} [{{IFA|ˈɪɡ nə͡ʊbˈɛl pɹˈa͡ɪz}}], tiel ke tute klaras ke temas pri fremdlingva koncepto kaj kampanjo. Sed mi tamen timas ke poste revenas iuj entuziasmaj esperantistoj kiuj tamen inventas iun ajn "esperantigon" por la premio. Krome la tradukoj de {{lang-en|Ig Nobel Prize}} al {{lang-fr|Prix Nobel Ig}} kaj es {{lang-es|Premio Ig Nobel}} aspektas al mi baze sensencaj en ĉiuj tri lingvoj kaj nek aspektas angla nek franca nek hispana vorto (pri aliaj lingvoj kompreneble estus same). Sume mi pensas ke la propono {{por|por}} [[mal-Nobela premio]] kun iom malbela sed necesa majusko meze de la adjektivo estas la malplej malbona solvo. Ja PIV 2020 konfirmas ke [https://vortaro.net/#Nobelo_kd Nobelo] majuskle havas duan signifon aludi al s-ro Nobel, do signifas ne nur "grafa, princa", sed ankaŭ "iel rilata al s-ro Nobel". Sed aparte al tiu diskuto pri la titolo mi eksplicite atentigas al la katastrofa ĝenerala stato de la artikolo, el lingva vidpunkto sed ankaŭ el ĝenerale teknika (Vladimir aludis tion per la frazo "Kvalito de la artikolo estas aparta temo"). Tio ne estas granda problemo kaj eblas ripari la mankojn, sed nepre necesas fari tion (tiom "aparta" de la titolo tiu kritiko ne estas: malmatura titolo de 2004 staras kun malmatura teksto)! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:58, 31 okt. 2024 (UTC) ::::'''Atentigo:''' Iel la temo ekde 2024 restis ne plene finita. Se mi bone komprenas en la propono "Bobel-premio" nun estas 3 voĉoj por kaj 2 klaraj voĉoj kontraŭ. En la propono "mal-Nobela premio" estis 4 voĉoj por kaj 1 klara voĉo kontraŭ. Kaj la origina formo "Ig-Nobel-premio" havis 1 voĉo por kaj 4 klarajn voĉojn kontraŭ. Klaras ke la voĉdono iĝis malfacile superrigardebla. Sed tamen necesas fini tiom malnovecan disputon, kaj poste movi ĝin al la arkivo, ĉar ĉi tie amasiĝas tiom da ne vere finitaj disputoj, ke la paĝo estas tro peza. Laŭ mia kompreno por la formo "mal-Nobela premio"/"malnobela premio" je rezulto 4:1 estas plej da konsento. Ĉu iu tute malkonsentus pri tiu kalkulo? Se ne mi post du pliaj tagoj, do je 18 feb. 2026, movus la paĝon al formo "mal-Nobela premio". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 03:04, 16 feb. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Italaj epokfilmoj]] => [[:Kategorio:Italaj epikfilmoj]] == La aliaj lingvoj listigas epikajn filmojn, kaj ne epokajn, eble kun la senco historiaj filmoj, sed jam ekzistas [[:Kategorio:Italaj historiaj filmoj]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:01, 11 okt. 2024 (UTC) :{{por}} la propono, kaj simile por ŝanĝi la nunajn [[:Kategorio:Epokfilmoj]], [[:Kategorio:Epokfilmoj laŭ landoj]], [[:Kategorio:Sovetiaj epokfilmoj]], [[:Kategorio:Usonaj epokfilmoj]]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:11, 13 okt. 2024 (UTC) :{{komento}} Se mi ĝuste komprenas, temas pri du iom interrilataj, sed principe malsamaj nocioj: (1) '''historiaj filmoj'''; (2) '''kinoepopeoj'''. Kiam aperos klareco, pri kiu el la du nocioj temas, oni miaopinie apliku ĝuste tiajn terminojn. Bonvolu noti, ke la vorto "'''[[epopeo]]'''" estas oficiala (1a Oficiala Aldono), sed "epiko" ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos, ĉar ĝi (miakomprene) estas pli-malpli plena sinonimo de "epopeo", kaj la Akademio kutime evitas senbezone oficialigi sinonimojn de jam oficialaj vortoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:23, 13 okt. 2024 (UTC) ::Mi subtenus ankaŭ (eĉ prefere) [[:Kategorio:Epopeaj filmoj]] aŭ simile. ::La koncernaj kategorioj ŝajne estas ligitaj al alilingvaj kategorioj, kiuj temas pri epikaj/epopeaj filmoj. Kaj mi vidis almenaŭ unu filmon de ''Star Wars'', mi kredas, kiu apartenus nur al tre vasta difino de "epoka"! Tial mi subtenas la ŝanĝon. Tamen estus plej bone, se iu kontrolus ĉu estas iu filmo en la kategorioj, kiu efektive estas pli "epoka" ol "epika", kaj se jes, transmetus ĝin en kategorion pri historiaj filmoj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:00, 14 okt. 2024 (UTC) ::: "Kategorio:E...filmoj laŭ landoj" estas en kategorio "Kategorio:E...filmoj" kaj tiu estas en supera kategorio [[:Kategorio:Eposoj]]. Tial "Kategorio:Eposaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj laŭ mi eĉ pli bonas ol "Kategorio:Epopeaj filmoj" kun variaĵoj laŭ landoj. Do {{por|por}} "Kategorio:'''Eposaj filmoj'''" kun variaĵoj laŭ landoj. Konsentite ke la vorto "epiko" ''"ne estas oficiala kaj verŝajne neniam estos"'', sed [https://vortaro.net/#eposo_kd eposo] ^{[[Zamenhof|Z]]} kaj [https://vortaro.net/#epopeo_kd epopeo] ambaŭ estas oficialaj vortoj, kun enhava nuanco, kaj mi ŝatas la vorton [[eposo]] ĉi tie '''pli''' ol la enhave '''malvastan''' nomon "epopeo" kiu nepre bezonas prikanti "heroojn, kiuj reprezentas tutan popolon aŭ tutan epokon el patruja, religia, mora vidpunkto".^{[https://vortaro.net/#epopeo_kd PIV]} Ĉu la usona komerca filmaro ''[[Star Wars]]'' ^© estis produktita el ''"patruja, religia, mora vidpunkto"'' ? ? Mi forte pridubas tion! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:12, 31 okt. 2024 (UTC) ::::Fakte, laŭ mia nebula memoro de ''Star Wars'', la heroo Luke Skywalker jes reprezentas patrujan, religian, moran vidpunkton. Eĉ se ne, la kerna malsamo inter "epopeo" kaj "eposo" estas, ke "epopeo" havas certan specon de enhavo ("rakontanta la aventurojn de herooj"), dum "eposo" estas nur forma kategorio ("La rakonta poezio, sen speciale heroa signifo"). Kaj la heroa enhavo estas la aludenda eco de la filmoj, pri kiuj temas. Certe ''Star Wars'' havas neniun apartan similecon kun neheroa rakonta poemo. Do laŭ mi "epos-" estas malpli taŭga radiko ol "epope-", kvankam pli taŭga ol "epok-". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:39, 1 nov. 2024 (UTC) :::::Mi el mia rigardado de la filma serio ankaŭ ne havas la impreson, ke "la usona komerca filmaro Star Wars © estis produktita el "patruja, religia, mora vidpunkto". Kaj ŝajnas al mi ke "epos-" simple estas pli vasta difino ol "epope-", despli ke la kategorio jam nun estas en kategorio "eposoj" (kvankam konsentite ke kategoriojn oni povas relative facile adapti). Do mia voĉodono estas por eposaj filmoj, kaj ĉiukaze kontraŭ epok/epikaj filmoj, sed pri tio, ŝajnas al mi, ĉiuj konsentas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:12, 24 nov. 2024 (UTC) ::::::Pardonu, mi devis diri ke la difinoj de "epope-" kaj "epos-" en mia komento venis de PIV. Ĉu vi havas iajn pruvojn kontraŭ ili? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 05:20, 11 jan. 2025 (UTC) == [[Afrikanso]] -> [[Afrikansa lingvo]] 2024 10 20 == Oni ŝanĝis la titolon al "Afrikanso" antaŭ kelkaj jaroj pro [https://www.vortaro.net/#afrikanso_kd ĝia artikolo en PIV,] sed 1) la formo "la afrikansa" estas multe pli ofta nomo por la lingvo ol "afrikanso", ankaŭ inter la plej grandaj kaj respektataj revuoj de Esperanto; 2) la sekva versio de PIV tre verŝajne ŝanĝos ĝian rekomendon al "afrikansa" por la lingvo kaj "afrikanso" por homo de la rilata etna grupo. Vidu pli da detaloj ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]]. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 21:33, 20 okt. 2024 (UTC) :Mi supozas ke ĉiuj aktivaj uzantoj bonvenigos la adapton de la ĝisnuna indiko de PIV 1970 ĝis 2020 de "afrikanso = lingvo de la nederlanddevenaj sudafrikanoj" al "la afrikansa", kiu respegulos la lingvouzon jam de jaroj. "La afrikansa" ŝajnas tiom normala etna lingvo kiel miloj da aliaj lingvoj, ke homoj simple ne venus al la ideo kompreni ke "Afrikanso"^{<small>©</small>} estus substantiva "markonomo" kiel Esperanto^{<small>©</small>}, Volapuko^{<small>©</small>}, Interlingvao^{<small>©</small>} aŭ Sanskrito^{<small>©</small>}. Kaj eĉ se, homoj scias ke kvankam la lingvo de Romio origine nomiĝas Latino^{<small>©</small>}, tamen eblas adjektivigi baze ĉiun substantivon, do se diri latina poezio, gramatiko, civilizacio, tiam ankaŭ eblas diri 'la latina lingvo', kaj en koncizigo forlasante la vorton lingvo oni alvenas al adjektiva formo "la latina", kiu estas la praktike uzata formo por la lingvo. Paralele, oni supozas ke tia adjektivigo eblas ankaŭ ĉe Sanskrita ("Kamasutro estas sanskrita libro"^{<small>PIV</small>}, do libro en la sanskrita), kaj same ankaŭ devus ebli aludi al "afrikansa poezio, gramatiko, literaturo" kaj analogie devus ebli ankaŭ paroli pri "la afrikansa lingvo", do koncize pri "la afrikansa". Lingvo devos esti sufiĉe ekzotika, ke oni sentos strangan senton diri, "mi flue parolas la [[volapuka]]n kaj la idan", sed pri pli modaj artefaritaj lingvoj eĉ tio eblas, "mi pli bone parolas la [[klingona]]n ol la [[navia]]n". Tial homoj simple ne atentos pri la ĝisnuna averto de PIV, ke formo afrikansa ne ekzistas, ĉar "Afrikanso" estas komerca persona nomo kaj la o estas ne disigebla parto de la nomo, kiel ekzemple en [[Macudo]] (japane 松戸市) la o estas japana kaj ne esperanta o - kie la "o" de "Afrikanso" tiam estas en la nacilingva formo ''Afrikaans''? Do ĉiu bonvenigo la novan permeson nomi la sudafrikan lingvon "la afrikansa" samkiel la antikvan romian lingvon "la latina". :'''Sed tamen''', por ŝanĝi iun vorton en vikipedia titolo, pri kiu miloj da esperanto-vortaroj avertas ke ĝi estas erara kaj ne eblas uzi ĝin, oni bezonas iun pri fortan pruvan eksteran referencon ol nur iun personan nomon en vikipedia diskutpaĝo "mi esperas ke en ĉiuj estontaj vortaroj estos tiu nova vorto", aŭ "mia amiko parolis kun la kara edzino de Bertilo, kaj ŝi diras ke li diras ke nepre en la nova PIV estos la formo 'la afrikansa'". Ni bezonos iun citeblan fonton, aŭ en retejo ekster Vikipedio, aŭ en presita bulteno, kun numeroj de la eldono kaj de la paĝo. Eĉ se oni eble produktas artikoleton aparte por esti citebla pruvo (ekzemple "La Ondo de Esperanto mallonge intervujis Sp. van der Meulen kaj M. Cramer pri la progresoj de la redaktoj por nova eldono de PIV kaj pri iuj ŝanĝoj, pri kiuj estas aparte unuanimaj proponoj en la teamo"), devos esti io kion oni devos povi citi en referenco. Ĉu iu havas krean ideon, kiel oni povos produkti tian citeblan referencon? Eĉ Wolfram Diestel en Reta Vortaro ne povas simple malfermi artikoleton "la afrikansa" kaj noti kiel referencon "tiun formom mia fratino opinias ekstreme mojosa". Se ne alporteblas iu ajn citebla referenco, tiam ni fakte devos atendi, ĝis la nova PIV estos aĉetebla, kaj ankaŭ estas rete daŭre konsultebla. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:03, 21 okt. 2024 (UTC) ::Ankaŭ mi bonvenigus ŝanĝon kun almenaŭ unu ekstera referenco. Mi ne havus altan postulon pri tia referenco, ankaŭ se Spencer skribas pli-malpli tion kion li skribis en la paĝa diskutpaĝo, sed vidigas tion en ekstera retejo, kaj tiun noton oni povas reference enplekti ĉi-tie, tio sufiĉus al mi. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 13:10, 25 okt. 2024 (UTC) :::Estas [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o nova artikolo pri "afrikanso" kaj "afrikansa"] en Reta Vortaro. Tiu estus laŭ mi la plej uzinda ekstera referenco. Alia eblo estus citi la personan retejon de Bertilo Wennergren, en kiu li rekomendas "la afrikansa" por la lingvo kaj "afrikansoj" por la popolo en [https://bertilow.com/lanlin/notoj.html#lingvoj siaj notoj pri lingvonomoj] kaj en [https://bertilow.com/piv/index.html#lande siaj kritikaj notoj pri PIV 2002 kaj 2005.] [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:04, 28 okt. 2024 (UTC) :: {{por}} ''' Afrikansa lingvo''', same kiel "la sveda". Ĉi vi emas eklerni Svedon? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:41, 25 okt. 2024 (UTC) :::Tamen, Taylor, tiom simple ne estas. Tute eblas lerni Esperanton, Latinon, Volapukon, Sanskriton kaj laŭ la nuna stato de la vortaroj ankaŭ Afrikanson. Tio aparte eblas, ĉar svedo klare estas individua homo el certa kulturo, kaj ''"esperanto, latino, volapuko, sanskrito kaj afrikanso"'' laŭ la nuna stato de la vortaroj '''ne''' estas individua homo. Do ne temas nur pri tio, per levo de tri aŭ kvin manoj ĉi tie ŝanĝi la esperantajn vortarojn, sed temas pri tio efektive ŝanĝi la vortarojn kaj, se tio ankoraŭ daŭros, almenaŭ klare kaj konvinke dokumenti argumentojn kial la esperantlingva Vikipedio malatentas la esperantlingvajn vortarojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:29, 31 okt. 2024 (UTC) ::::{{re|ThomasPusch}} Mi tute konsentas kun vi, ke "ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV" estas aĉa argumento por titolŝanĝo. Mi menciis tion nur por kontraŭi la argumenton, ke "Afrikanso" estus pli uzinda nur pro tio, ke ĝi estas en PIV; kaj tio estis menciinda, ĉar tio estas la argumento iam uzita por ŝanĝi la artikoltitolon al "Afrikanso". Mia ĉefa kialo por rekomendi titolŝanĝon estas, ke "la afrikansa" estas klare multe pli uzata en fidindaj fontoj ol "afrikanso". Kiel mi diris ĉe [[Diskuto:Afrikanso#Titolo]], en Tekstaro facile troveblas multaj citindaj artikoloj de diversaj aŭtoroj, redaktoroj kaj revuoj, kiuj povas subteni rekomendon de "la afrikansa". Multaj citaĵoj de tiaj artikoloj aperas nun kiel fontoj en [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2l.html#afrika1.0o la nova sekcio pri "afrikansa" en Reta Vortaro,] kiu espereble estas kontentiga fonto por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:55, 28 okt. 2024 (UTC) :::::Mi tute ne opinias, ke ''"ĝi estos tre verŝajne en la sekva PIV"'' estas '''aĉa''' argumento por titolŝanĝo: kun konvinka(j) referenco(j) estas '''bona''' argumento. Nur sen estas problemo. La noton en ReVo oni povas citi, bone, la du fontojn de Bertil ankaŭ kaj eblas amasigi konvenajn teksterojn el la Tekstaro, kvankam daŭre je la alia flanko pezas kvar eldonoj de PIV (1970, 2002, 2005 kaj 2020). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 28 okt. 2024 (UTC) ::::::Kial la diskuto silentiĝis? Mi estus por alinomigo jam antaŭ publikigo de la eldono de "PIV post 2020", '''SE''' estas rete alirebla skriba aprobo de la PIV-redakcio aŭ de la retejo de AdE, aŭ almenaŭ alvoko de la ĉefkunveno de la landa asocio de UEA en Sudafriko pri propono de estonta nomigo "afrikansa lingvo", ne nur "Afrikanso" en la vortprovizo de Esperanto. Sed ĉar mi tian oficialan dokumenton ankoraŭ ne vidis, la nun plej lastmomenta referenco estas el PIV 2020, kaj ĉiuj scias kion tio signifas. Tial mi estas {{kontraŭ}} alinomigo, kaj alvokas atendi ĝis kiam estos konvinka referenco por alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:57, 24 nov. 2024 (UTC) :{{Por}} "'''Afrikansa lingvo'''". {{Uzanto:Robin van der Vliet/Subskribo}} 22:32, 26 nov. 2024 (UTC) ::Bone, tiam alportu kaj metu en la paĝon konvinkajn, kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj defendas uzon de la adjektiva formo "afrikansa lingvo". Referenco kiu notas "Robin, Aidas, Spenĉjo, Taylor kaj Topu ŝatas la adjektivan formon "afrikansa lingvo", egale ke PIV de 1970 ĝis 2020 nomas la lingvon nur substantive Afrikanso." estas malserioza kaj ne konvinka ekstera referenco. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:20, 27 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Aidas}} Mi supozas, ke povus sufiĉi [https://bertilow.com/piv/index.html ĉi tiu paĝo] en la retejo de Bertilo Wennergren, ĉu ne? Ĝi diras ke 'nomi ilian lingvon “la afrikansa (lingvo)” (...) ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado.' Aliokaze, facile eblas per Tekstaro serĉi diversajn referencojn de publikaĵoj, kiuj uzas "afrikansa" ĉi tiel. Tio pruvus minimume, ke tia uzado estas akceptebla al pluraj redaktoroj. Ekzemple [https://www.monato.be/2016/011620.php ĉi tiu artikolo] el Monato, [https://tekstaro.com/t?nomo=revuo-esperanto-2008-2012&uzistreketojn=0&tipo=&sekcio=revuo-esperanto-2008-10&antauasekcio=1&postasekcio=1&id=dl1799&ignorifremdajhojn=1&uskle=1&serchesprimo=afrikans#dl1799 ĉi tiu] el Revuo Esperanto, kaj [https://esperanto-ondo.ru/Ondo/99-lode.htm#99-26 ĉi tiu] el La Ondo de Esperanto. Sed eble tio estas tro kiel originala esploro? ([[VP:OR]]) Mi ne certas. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 13:46, 30 maj. 2025 (UTC) ::::Fakte estas ankaŭ la [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#afrika1.0a artikolo pri afrikanso] en Reta Vortaro, kiu ŝajnas tre uzinda. Mi forgesis pri ĝi. Kaj ke mi fakte jam ligis al ĝi antaŭe en ĉi tiu fadeno. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 14:01, 30 maj. 2025 (UTC) :::::{{re|Aidas}} Mi ĵus metis en la paĝon kontroleblajn esperantlingvajn eksterajn referencojn, kiuj estas espereble sufiĉe konvinkaj por vi. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 00:15, 31 maj. 2025 (UTC) ::::::Mi pardonpetas ke mi plurajn tagojn ne estis en vikipedio kaj nur nun vidas la noton de antaŭ 12 tagoj. Efektive estos bone noti ĉiun vortaran, literaturan kaj gazetaran referencon pri uzo de noveca, alternativa uzo de "afrikansa lingvo" en la tekston - ankaŭ bonvole viajn citaĵojn el ''Monato'' ktp. Ni ne forgesu, ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV. La noto de Bertilo, ke "Multaj tamen preferas doni al “afrikans/o” la signifon de “ano de la nederlanddevena gento de Sud-Afriko”, kaj nomi ilian lingvon “la afrikansa”. Tio ŝajnas preferinda, kaj pli kongruas kun la praktika uzado" ankaŭ taŭgas kiel unu el pluraj referencoj, sed tio tamen estas tute subjektiva opinio de Bertilo el 2006. Bona argumento estus se li uzus sian influon en la PIV-teamo kaj laborus en la direkton oficialigi la opinion en PIV. 2006 estis longe antaŭ 2020. Do, nepre enigu la referencojn de Monato 2016, revuo Esperanto 2008 kaj La Ondo 2003 en la tekston: citi referencojn ne estas "tro da originala esploro", male. Mi tute bonvolas subteni iom avangardan aplikon de la lingvo, se kunskrapiĝis ĉiuj haveblaj referencoj, kaj se la teksto ne donas misan impreson ke jam temas pri oficiala ŝanĝo de la lingvo, sed nur ke temas pri tendenco en la gazetaro kaj neformala lingvouzo spiti la (ankoraŭ) oficialan lingvan difinon. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:33, 13 jun. 2025 (UTC) :{{re|ThomasPusch|Aidas}} Antaŭ kelkaj monatoj publikiĝis publika testa versio de la sekva eldono de PIV ĉe [https://testo.vortaro.net/ testo.vortaro.net]. Do nun iu ajn povas kontroli en la koncerna artikolo [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd ĉi tie], ke "afrikanso" estas korektita al genta signifo, kaj la lingva signifo de tiu vorto ne plu estas agnoskata en la nuna malneto de PIV, sed movita al "afrikansa". La testa versio ankoraŭ ne estas oficialigita, sed laŭ mi tamen menciinda en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 19:34, 25 mar. 2026 (UTC) :::{{re|Spenĉjo}} Tre tre bone. Se Aidas skribis "ke necesas superpezi 4 pezajn volumojn de PIV", tiam la '''5-a''' volumo de PIV estas la plej bona argumento. KUN TIUJ plej plej novaj difinoj de la kapvortoj [https://testo.vortaro.net/#afrikanso_kd «afrikanso»] kaj [https://testo.vortaro.net/#afrikansa_kd «afrikansa»], mi facile estas {{Por|POR}} ŝanĝo al "'''afrikansa lingvo'''". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 25 mar. 2026 (UTC) [[Afrikanso]] pli verŝajne estas lingvo ol homo, laŭ mi, sed la titolo de la artikolo prefere estu [[afrikansa lingvo]], ĉar tiel oni plej ofte nomas ĝin, kaj tiel certe estas ĝuste. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 08:26, 28 mar. 2026 (UTC) :Jes, sed ĉi tie ne temis pri verŝajneco aŭ kiel probable multaj homoj eble komprenos la sencon de vorto "afrikanso", sed temis pri neceso fundamentigi de iuj deziratan ŝanĝon de baza signifo de vorto en la Esperanto-vortaro kaj precipe en PIV per konvinka ekstervikipedia referenco. Tial la nova referenco estas konvinka paŝo en tiun direkton. Kun ĝi, ankaŭ mi estas {{por|por}} la alinomigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:55, 28 mar. 2026 (UTC) == Taroko (kartoj) -> Tarokoj 2025 01 13 == La artikolo, kiu antaŭe troviĝis ĉe [[Tarokoj]], nun troviĝas ĉe [[Tarokludoj]] (kio pli taŭgas por sia enhavo). Tial indas alinomi la artikolon [[Taroko (kartoj)]] por ke ĝi havu la plej ĝeneralan titolon. --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 12:02, 13 jan. 2025 (UTC) :La propono aspektas saĝa: konkretigaj aldonaĵoj inter krampoj pravigeblas nur kiam ili urĝe necesas. Mi ne vidos obstaklon kontraŭ la simpligo, do {{por|por}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:19, 3 feb. 2025 (UTC) ::Kial ne, {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:17, 3 feb. 2025 (UTC) ::{{por}} Kiel argumentite, interkrampa specifigo estas superflua. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:41, 16 feb. 2025 (UTC) {{farite}} per kvar poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 28 feb. 2025 (UTC) :La propono eksplicite signifis ŝanĝon de Taroko (kartoj) en singulara formo al Tarokoj en plurala formo. Mi esperas ke ĉiuj atentis pri tio. Mi nun akcidente dum la alinomigo unue simple forstrekis la aldonon inter krampoj kaj poste aldonis la pluralon, do movis Taroko (kartoj) > Taroko > Tarokoj. Tio estas tute bona tiel, ĉar sencas ke '''ne''' Taroko estas ruĝa ligilo kaj Taroko'''j''' estas artikolo. Fino de movado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:40, 28 feb. 2025 (UTC) == "Sulaveso" 2025 02 03 == Mi havas ankoraŭ alian temon, kiu estas pli sciigo ol invito al diskuto pri erara formo "[[Sulaveso]]", sed tamen eblas decidi kiun formon uzi anstataŭe: En la esperanta vikipedio en paĝaj titoloj, tekstoj, kategorioj kaj en vikidatumoj ekde 2010 la unuavice tute esperanto-aspekta insula pseŭdonomo "Sulaveso" estas en grandaj kvantoj uzita. Tamen, en eksteraj fontoj dokumentiĝas nur la nomoj * ''Celebeso'' - [http://vortaro.net/#Celebeso ''Celebeso'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], ankaŭ jam en PIV 1970, p. 137 - en la esperantlingva [[poŝatlaso de la mondo]], Pago 1971, mapo 40, dokumentiĝas eĉ la variaĵo'' Celebo'', sed tiu formo post 1971 ne estis uzata kaj * alternative dua esperantlingva nomo '''Sulaŭesio''' - [http://vortaro.net/#Sulaŭesio ''Sulaŭesio'' en PIV 2020 ĉe vortaro.net], en PIV 1970 ankoraŭ ne, sed jam en PIV 2002, p. 1097, kaj en PIV 2005 same. Do temas pri la pli nova vorto. En tiu vortpropono la litero "aŭ" estas en ordo, ĉar ne temas pri izolita "ŭ". Mi en Esperanto trovis neniun referencon, ke eĉ plia nova nomo, "Sulaveso", estus pravigebla, tia formo do estas '''eraro'''. Ni bedaŭrinde en 15 jaroj ne rimarkis nian eraron, sed eraro kiun oni 15 jarojn faras, per tio ne fariĝas ĝusta. Do necesas senspure forigi la malĝustan tajperaron "Sulaveso" - ĉar la tasko de vikipediaj fuŝoj ne estas "ĝustigi la vortarojn". Mi principe reflekse revenus al la unua esperanta vorto. Sed internacie estas klare, ke ĝuste en la 1970-aj jaroj la antaŭa kolonia vorto "Celebes" (portugala, poste nederlanda) anstataŭiĝis per la loka vorto "Sulawesi" (kiu ankaŭ antaŭe ĉiam estis, sed ne estis oficiala). Tion tre bone montras [https://books.google.com/ngrams/graph?content=Sulawesi%2CCelebes&year_start=1800&year_end=2020&corpus=15&smoothing=3&share=&direct_url=t1%3B%2CSulawesi%3B%2Cc0%3B.t1%3B%2CCelebes%3B%2Cc0 grafikigo pri la angla lingvouzo de ambaŭ vortoj, kiu ĝuste ŝanĝiĝis inter 1972 kaj 1976. Ĉar ni havas du formojn je elekto en PIV, ni povas decidi pri "Celebeso" aŭ pli moderna "Sulaŭesio": sed la eraro "Sulaveso" ne estas elekto! Mi tendencus ne konservative voli subteni la kolonian vorton "Celebeso", kaj tio signifas ke nur restas la alternativo ''Sulaŭesio''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 3 feb. 2025 (UTC) : Ne temas pri eraro aux "Vikipedia vortokreaĵo", sed pri esperantigo. En la tekstaro estas tri trafoj por "[[Sulaveso]]" sed NUL por "Celebeso". {{kontraŭ}} koloniisma "Celebeso", {{por}} "[[Sulaveso]]" aux "[[Sulawesi]]". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:52, 3 feb. 2025 (UTC) :: La tekstaro ne estas vortaro, nur reflektas la efektivan lingvouzon, inkluzive de eblaj inventaĵoj. Ke en la tekstaro estas nul trafoj por Celebeso, jam signifas ke ni bone ŝanĝis nian liongvouzon konforme al la indonezia kaj sekve ankaŭ angla vortuzo. Sed se la esperanta vikipedio dum 15 jaroj reklamis tute senreferencan, libere vikipedie inventitan vorton, tiam tute ne mirigas ke iuj esperantistoj influiĝas de tio kaj erare kredas ke ĉio kio estas en la esperanta vikipedio estas ĝusta (ankaŭ mi alkutimiĝis al la pseŭdovorto "Sulaveso" kaj neniam pensis pri tio serĉi fonton). Laŭ la nuna stato, ŝajnas ke ambaŭ viaj favorataj formoj, "[[Sulaveso]]" kaj "[[Sulawesi]]", ne estas esperantlingvaj. Sulawesi estas klare ''bahasa indonesia'', kaj "Sulaveso" estas eble Ido aŭ Occidental, sed ne estas eĉ unusola fidinda referenco ke ĝi estus pli ĝusta formo ol la esperanta formo "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, kaj ke ĝi oficiale anstataŭigus la formon "Sulaŭesio" en Esperanto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:05, 3 feb. 2025 (UTC) :::Mi rigardis en la tekstaro: ĉiuj 3 trafoj estas el "Le Monde diplomatique en Esperanto 2008-2010", kaj ĉi tie jam ekde marto 2007 estas la vikipedia teksto "Sulaveso" en kiu Verdulo enkondukis la novan nomon. Kiu en 2007 ankoraŭ havis nul trafojn en la tekstaro. Kiel nederlandano li sendube tre sekvis la evoluon post la nederlanda kolonia epoko de Indonezio, kaj certe tre atentis pri la politike ĝusta adapto de la antaŭa vorto Celebes al nova vorto Sulawesi en la nederlanda. Ke li ne kontrolis la vorton en vortaro estas domaĝe - sed mi eĉ ne scias ĉu li povus rigardi en kompetenta vortaro en 2007 - se mi estintus en lia loko, mi havintus mian malnovan PIV de 1970, havintus mian vortaron NL-EO-NL de Middelkoop kiu entute ne mencias iun insulon "Celebes" - kaj vortaro.com tiam ankortaŭ ne estis "en la reto"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:20, 3 feb. 2025 (UTC) :::: Eble estas problemo por mondolingvo kiam duono de oficialaj vortaristoj estas germanuloj kaj la alia duono estas rusuloj. "[[Sulaveso]]" certe ne estas Ido, sed la plej natura esperantigo de "Sulawesi". Cetere, kelkaj forte trouzas aliajn planligvojn (kiel Ido, Novial, kaj malofte eĉ Occidental) por atentigi ion kion ili ne ŝatas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:21, 3 feb. 2025 (UTC) ::::: Ne estu paranoja. La ĉefaj oficialaj vortaristoj de PIV 1970 estis [[Kunlaborintoj de PIV#Tabelo pri la lingvo-distribuo|denaskaj parolintoj de la franca (16) kaj angla (10)]], kaj en la teamo de 2021 estas [https://vortaro.net/blogo/?p=454 bunta miksaĵo ĉirkaŭ Bertil Wennergren], sed se estas iu grupo da nacilingvanoj kies teamanoj havas pli grandan procentaĵon ol en la monda loĝantaro, tiam estas la svedoj kaj nederlandanoj-flandroj. Nenio pri "duono germanuloj duono rusuloj"... Sed ĉiukaze ili juĝas aŭ provas juĝi laŭ esperantaj kriterioj, ne defendas interesojn de siaj naciaj gepatraj lingvoj, kaj ankaŭ ne ŝanĝadas la leksikon de Esperanto de jaro al jaro laŭ propra gusto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:39, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: LMS Bertilo jam vivis en Germanlando dum jardekoj, do probable alkutimiĝis al la sistemo kaj ĉesis esti svedo. Sed alinomu al "Sulaŭesio" pro neraciaj argumentoj, eble poste iu alvenos kaj postulos ke la sola ĝusta formo estu " '''Sulaŭesujo''' " pro same neraciaj kaj kontraŭ-idaj argumentoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:53, 3 feb. 2025 (UTC) :::::: Cetere, se vi ekhavas la impreson ke mi "simple ne malŝatas la plej naturan esperantigon Sulaveso", tiam vi malpravas. Mi kutimiĝis al la vikipedia vorto "Sulaveso", kaj neniam pridemandis ĝin, ĝis hodiaŭ mi unuafoje legis la tekston kaj vidis ke tie estis unua vorto Sulaveso sen referenco, tiam dua vorto Celebeso kun referenco PIV kaj tria vorto Sulaŭesio kun referenco PIV. Mi miris ĉar tri vortoj por indonezia insulo pri kies E-movadon mi ankoraŭ nenion aŭdis estas iom multe, kaj pensis ke mi plej ofte aŭdis kaj legis la unuan formon, kaj simple iu por la "plej natura esperantigo" forgesis meti la vortaran referencon. Tiam mi serĉis kaj ne trovis iun ajn vortaran referencon. En tiu situacio nur restis al mi konstati, ke ŝajne mi kaj ni ĉiuj alkutimiĝis al libera inventaĵo. Mi ne volas kondamni min ke mi ne kontrolis en la "beta-versio de reta PIV" kiu jam estis enrete ekde aprilo 2012, kaj ne volas kondamni iun alian, sed mi vere ne trovas konvinkajn eksterajn argumentojn por la vorto "Sulaveso", krom la tute nefakan argumenton ke ni ĉiuj jam alkutimiĝis al la nova vorto kaj ĝi aspektas kvazaŭ ĝi povus esti Esperanto-vorto (tial mi uzis komparon kun Ido, ne kun Volapuko aŭ la finna aŭ litova, ĉar la vortoj de tiuj lingvoj ne frape similas al Esperanto-vortoj, tiuj de Ido jes). Sed malŝpari tiom da vortoj tute ne utilas: Iu konvinku nin ĉiujn kun konvinkaj referencoj, ke Sulaveso estas la nova oficiala Esperanto-vorto por la insulo, kiu anstaŭas la malnovan-novan vorton "Sulaŭesio" oficiala ekde 2002/2005, kaj tiam tute ne necesas ŝanĝi unu vikipedian kategorion. Mi ne trovas argumenton, nur tiun ke mi kaj Taylor ŝatas la vorton "Sulaveso", kaj ke por mi tiu persona ŝato ne estas argumento. 23:01, 3 feb. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) Mi alkutimiĝis al la (ŝajne misa) formo "Sulaveso", ankoraŭ neniam vidis en Vikipedio la PIV-an formon "Sulaŭesio", kio sekve ŝajnas al mi stranga, kiel ĉio kion mi ne konas. Sed mi rigardis, nun (!), en vortaro.net, kaj Thomas pravas. Ke oni alkutimiĝis al origine fantazia inventaĵo, ne igas ĝin ĝusta. Do kontraŭ Sulaveso pro manka referenco, kaj kontraŭ Celebeso pro la kolonia konotacio en 2025. Restas nur la nekutima PIV-a vorto kun la "aŭ" en la mezo ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:12, 3 feb. 2025 (UTC) {{komento}} "'''[[Sulaveso]]'''" estas natura maniero esperantigi fremdan vorton "Sulawesi" [sulaŭési]. Komparu tion kun, ekzemple, la nekontestata esperantigo "Okinavo" (ankaŭ [https://vortaro.net/py/serchi.py?simpla=1&apa=1&s=Okinavo&kap=1&der=1 laŭ PIV]) de la fremda propra nomo "Okinawa" [okináŭa]. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]'''. -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 05:48, 4 feb. 2025 (UTC) :: Kiel mi diris, al mi tute simpatias la vorto "Sulaveso", nur mi dubas ĉu estas esperanta vorto - estas multaj vortoj en multaj lingvoj kaj ankaŭ tute belaj inventitaj vortoj, kiuj havas o-finaĵon, malhavas fremdajn literojn (wqxyöḁ), kaj tamen ne dokumentiĝis esperantaj vortoj. Kaj laŭ la "[[15-a regulo]]" de LLZ ni rajtas alinventi vortojn se ekestas koncepto pri kiu bezonatas sed ''mankas'' esperanta vorto, nur tiam. Pri la insulo jam estas malnova, koloniisma esperanta vorto "Celebeso", kaj ankaŭ nova, neimperiisma vorto, "Sulaŭesio", elektita probable en la 1970-aj jaroj, ĉiukaze inter 1970 kaj 2002, al kiu probable neniu vere alkutimiĝis, ankaŭ mi ne, sed kiu nun estas la dokumentita nova vorto por la insulo. Do ne ''mankas'' esperanta vorto, eĉ estas du je dispono. Per kiu rajto ni, manpleno da redaktantoj de komuna retejo, havas la licencon simple korekti la lingvouzon de PIV kaj ŝanĝi vorton en ĝi? Kaj se ni rajtas, ĉu iu granda ''Facebook''-grupo pri Esperanto ankaŭ havas tiun rajton? Aŭ ĉu ni rajtas per simpla guglo-serĉo decidi pri ŝanĝo de nia vortaro, aŭ per serĉo en la retejo ''tekstaro.com'' aŭ en ''google-books''? Mi ne kritikas uzon de tiuj enketiloj, kiujn ankaŭ mi uzas, sed ĉi tie temas pri la rajto simple de eta grupo da certe bonintencaj kaj diligentaj movadanoj superi la norman vortaron de Esperanto. Estus multe pli simple se estus neŭtralaj eksteraj referencoj pri propono de nova "plej natura esperantigo" aldone al la tradicia vorto kaj de nova, nekolonia vorto, ambaŭ dokumentitaj en la 20-a jarcento, la nova formo plej laste en 2002. Mi dubas ĉu '''mi''' havas la rajton en tiu situacio inventi kaj oficialigi "vorton pli belan ol tiu kiu estas skribita en PIV", kaj mi dubas ankaŭ ĉu ni ĉiuj havas la legitimon. Sed ŝajnas ke neŭtralajn eksterajn referencojn pri defendo de la bela nova vorto "Sulaveso", kiu laŭ mia nuna kompreno arbitre inventiĝis en marto 2007 kiam ni komencis vikipedian teksteton pri la insulo, ankoraŭ neniu trovis. Nur la 3 uzoj en "Le monde diplo..." el 2008-2010, post kiam nia teksteto kun la nova nomo jam estis. Aŭ ĉu iu havas legitimigan fonton? Fonton, kiu almenaŭ asertas ke estas oficiala vorto de la fina 20-a jarcento "kiu hazarde kaptiĝis en PIV 2002" kaj estas plia oficiala vorto "Sulaveso" kiu konkurencas kun la PIV-a vorto? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:32, 4 feb. 2025 (UTC) {{komento}} Laŭ [[:en:Sulawesi]], :: The name ''Sulawesi'' possibly comes from the words ''sula'' ("island") and ''besi'' ("iron")… — do, la probabla prononco estas /su.la.we.si/, ne /sul.aŭ.e.si/ (kion sugestus la misesperantigo «Sula ͡uesi»); en la vorto estas la konsonanto /w/, ne diftongo /aŭ/, kaj la silaba limo supozeble estas /la.we/. Kaj la normala esperantigo de la '''konsonanto''' /w/ estas per ''v'' (kiel en ''O.ki.na.vo, Taj.va.no'' ktp). Ankaŭ la hezito inter ''b'' kaj ''w'' (besi/wesi) apogas la konsonantan version. Cetere, guglante pri «"Sulaveson" OR "Sulaveso" kiu kaj» mi trovas ege pli multe da trafoj (ne nur Vikipediaj), ol por «"Sulaŭesion" OR "Sulaŭesio" kiu kaj». Tial {{por}} '''[[Sulaveso]]''', {{kontraŭ}} Sulaŭesio.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 15:00, 5 feb. 2025 (UTC) : Okazis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=9014570&oldid=8939651 sendiskuta alinomigo] kiu eble rilatas al problemo de esperantigo de [[Sulawesi]]. {{kontraŭ}} la ĵusa alinomigo de [[Tokorozava]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:07, 6 feb. 2025 (UTC) :La plej bona moderna fonto kiun mi trovas interrete estas [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf artikolo] de [[Heidi Goes]], kiu uzas "Celebeso". Tial mi voĉdonas {{por}} [[Celebeso]]. Se poste montriĝos ke "celebesaj" aŭ aliaj indoneziaj esperantistoj uzas alian nomon, kompreneble tiam ŝanĝo estos prava. :Mi pensas ke la afero pri "Tokorozava" ne rilatas al ĉi tiu diskuto, sed dankon al Taylor 49 pro la atentigo al la sendiskuta alinomado. Ĉu ni prefere ne sekvu niajn deklaritajn politikojn? Ĉi-kaze nek la antaŭa nek la ŝanĝita formo faras tion. Kaj se iu volas ŝanĝi la politikojn, ĉu ni ne prefere aperte diskutu? [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:29, 16 feb. 2025 (UTC) ::Kompreneble la temo pri [[Tokorozava]] estas komplete alia temo: tie temas pri [[Transskribo de la japana lingvo en Esperanton]] (kaj ŝajne la protesto de Taylor nun kaŭzis ke la teksto pri la japana urbo nun fuŝe ne estas vikidatume ligita, sed jes, komplete alia temo), ĉi tie pri esperantlingva nomo de insulo. La malnova kolonia nomo [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] ĉiukaze estas dokumentita en PIV, same kiel la nova, postkolonia formo "Sulaŭesio" de PIV, kiu estas ankoraŭ nekutima, kaj kion ŝajne ĉi tie ĉiu bojkotas (kvankam mi demandas al mi kiom arogantaj ni estas se ni simple bojkotas vorton el la norma plej referenca vortaro). Do se ni decidas fajfi pri postkolonia ĝusteco, tiam Celebeso estas bona alternativo. Ĉiukaze mi estas kontraŭ la simpla inventado de nova nomo "Sulaveso", kiom ajn bela la literaro sonas kaj kiom la trovoj en guglo-paĝoj diras - sed ni ĉiuj scias ke la trovoj en guglo-serĉoj fluas, kaj tia momenta kalkuleto ne estas vera aŭtoritata referenco. Ĉi tie, ŝajnas, estas alternativoj malnova [https://vortaro.net/#Celebeso_kd Celebeso] kaj nova [https://vortaro.net/#Sulaŭesio_kd Sulaŭesio], kaj se ni volas bojkoti la novan vorton "Sulaŭesio" de PIV 2002/2005/2020 ... rete ĝis 2025, tiam nur restas la malnova, kolonia formo Celebeso, kun referenco de 4 PIV-oj kaj de Heidi Goes kaj sendube ankoraŭ en aliaj pli malnovaj fontoj. Ĉiukaze {{kontraŭ|kontraŭ}} meminventita vorto "Sulaveso", ĉar la opinio ke tiu meminventita vorto estas "natura maniero esperantigi fremdan vorton" (mi tute dividas tiun privatan opinion) ne estas aŭtoritata skriba referenco. Ni memoru ke ni ne estas la Akademio de Esperanto ĉi tie kaj ni ne estas la redakta teamo de estonta "PIV 2030"! Tiuj grupoj povas verki referencojn, ni kiel enciklopedianoj nur povas kolekti kaj citi referencojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:22, 27 feb. 2025 (UTC) :::Mi fakte indigniĝas, ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV, kiu, eĉ se iuj ne ŝatas iun aserton en ĝi, estas la norma vortaro en Eo. Tial mi daŭre estus {{por|por}} la PIV-a postkolonia formo "Sulaŭesio", sendepende ke ekzistas alia, alilanda insulo [[Okinavo]] kiu estas sendiskuta vorto en Japanio, kun almenaŭ 3 aŭtoritataj referencoj. Sed se vi sincere decidas bojkoti la nomon "Sulaŭesio" de PIV, nomante ĝin nur "persona propono" de kelkdekpersona PIV-komitato, kun argumento ke Taylor malrespekte opinias pri kolego Wennergren kaj juĝas lin "malbonigita pro tro da jaroj ekster Svedio", kio laŭ mi estas konsternige malserioza argumentado, tiam efektive la sola alternativo estas la malnova e-lingva nomo "Celebeso". Do mi voĉdonas prefere por la postkolonia nomo "Sulaŭesio", duarange por la malnova formo "Celebeso", kaj klare protestas kontraŭ meminvento de (bela) formo "Sulaveso", pri kiu Thomas alvokis alporti aŭtoritatajn referencojn, sed evidente neniu havas ilin. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:49, 27 feb. 2025 (UTC) :{{komento}} Karaj - la formon kun silabo ''-ŭe-'' klare malebligas jena dokumento de [[Akademio de Esperanto]]: [https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/index.html "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ"]; ĝi detale klarigas la kialon kaj (implicite) aludas simplan solvon: "'''[[Sulaveso]]'''". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:40, 27 feb. 2025 (UTC) ::Nu, bedaŭrinde tio estas ruza advokata argumentado: la PIV-an formon "Sulaŭesio" kun silabo -aŭ- klare '''ebligas''' la "Deklaro pri la Esperanta litero ŭ" (de 2023): la ''«litero ŭ plej ofte aperas (A1) - kaj klare permeseblas (A2) - en la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"»''. La deklaro tute ne esprimas ion pri litero '''post''' la sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ", tie povas esti vokalo aŭ konsonanto aŭ nenio (aŭ, ankaŭ, ankoraŭ). Tial ankaŭ la argumento ke en la deklaro «implicite» jam estas la vorto «Sulaveso» tiel ne ĝustas. PIV 2002/2005/2020 do ne draste fuŝis. Necesas iu vera, ne dubinda «implicita» interpretita referenco, ĉar nia referenco ĝis nun estas "Vikipedio:Alinomendaj artikoloj", niaj propraj personaj opinioj ĉi tie, kaj socia diskutejo en vikipedio ne kalkuleblas kiel ekstervikipedia referenco. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:51, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kara kolego [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] - Mi havas la impreson, ke via repliko estas pli advokatece ruza, ol mia komento, al kiu vi respondis ;) :::Unue, la esprimo ''sonkombinoj "aŭ" kaj "eŭ"'' estas simple komunlingva maniero diri ''diftongoj "aŭ" kaj "eŭ"'', evitante fakan terminon. Estas klare, ke la literkombino "aŭe" en "Sulaŭesi" enhavas sonkombinon [wa] (Su-la-ŭe-si laŭ silabodivido sed ne Su-laŭ-e-si kun diftongo "aŭ"!), kion la akademia decido rekte malrekomendas kaj detale klarigas tian decidon. Bonvolu noti, ke tiu decido ne povis diri pli rezolute, ke la _literkombinoj_ "ŭa" kaj "ŭe" estas evitendaj, ĉar, la vortoj de la tipo "baldaŭa" (bal-daŭ-a laŭ silabado) kaj "antaŭe" estas, memkompreneble, tute akcepteblaj. Via "refuto", do, estas tre lerta, sed nevalida ;) :::Due, ja estus bone havi precedencan uzon en lingve modela fonto, sed tio ne ĉiam eblas. Tamen, ekzemple, la fonologie tre simila "Okinavo" (ne "Okinaŭo"!) tute klare montras la ĝustan vojon. :::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:10, 28 feb. 2025 (UTC) ::::Jes, la fonologie tre simila, kvankam alilingva "Okinavo" estas sendiskuta: sed tie estas pluraj fidindaj fontoj, nelaste en PIV, kaj neniu havas ion kontraŭ tiu nomo. Sed ĉi tie, damne, estas fidinda fonto, kiu postulus alian formon, kiu ĉi tie al neniu vere ŝajnas hejmeca (eĉ al Aidas ne, kvankam li daŭre pledas simple sekvi la fonton de PIV, negrave ke la vorto subjektive ŝajnas ekzotika) ... kaj estas neniu ajn vera fonto kontraŭpezanta la voĉojn de 3 PIV-oj, nur la arbitra novbapto de Verdulo en 2007 kaj argumentadoj en tiu ĉi diskuto... kaj, en vasta senco, eblus ankoraŭ konstati ke la [https://translate.google.com/?sl=fr&tl=eo&text=Sulawesi&op=translate guglo-tradukilo ŝtelis la vorton Sulaveso] el la "fidinda fonto" Vikipedio en Esperanto al sia traduka vortaro, kaj tiel suzpozeble faris ankaŭ aliaj robotaj tradukaj algoritmoj ([https://kratomdudes.com/eo/kratombutiko/verda-vejno-kratom/Verda-Sulaveso/ ekz. la jena lingva kirlaĵo]). Sed se tiel argumenti, ni denove estas ĉe la novbapto de Verdulo en 2007. Mi supozas ke se ni volas "bojkoti la voĉon de PIV" ĉi-tie, restas nur la salomona propono de Arbarulo: la pura solvo konservative ŝajnigi ke ni estas en 1975 kaj tiam la solaj alternativoj estis "Celebeso" (PIV, Parizo 1970, p. 137) kaj la unufoje uzita "Celebo" ("Poŝatlaso de la mondo", Prago 1971, mapo 40). Mi ne bone scias kion refuti, se iu junulo protestas "ke ni per 4-5 voĉoj de simplaj redaktantoj arogas al ni ĝustigi la norman vortaron PIV", ĉar la kritiko estas sekvebla. Dubindas ĉu eĉ estus konvinka iniciato verki grandan artikolon pri la "insulo Sulaveso" en la revuo ''Monato'' kun mencio ke en la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj provizore instaliĝis alternativa vortumo sed intertempe la vorto Sulaveso estas firme konstanta kaj estos la vorto en "PIV 2030". Do plej saĝos simple lasi la formon "Celebeso" el 1970 kiel titolo, kaj pri la intertempa populariĝo de la indonezia vorto ''Sulawesi'', esperante tradukebla al "Sulaŭesio" en 3 PIV-oj kaj al "Sulaveso" 3x en ''La Monde diplomatique'' ekde 2008, oni povas skribi en la teksto (simple ne atentante ke mi ne bone scias kion refuti se iu junulo protestas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:17, 28 feb. 2025 (UTC) :::::Mi ne akceptas karakterizon de PIV kiel "norma vortaro". Iuj formoj kaj multaj difinoj en ĝi ankoraŭ restas harstarige fuŝaj, sed espereble sekva eldono korektos multajn el tiuj misaĵoj. :::::Cetere, nun okazas ambicia projekto pri plivastigo kaj plibonigo de la (efektive norma, sed ne plena) Akademia Vortaro, sed la Akademio apenaŭ oficiale traktos la nomon por Sulaveso. :::::Mi konsultos kelkajn aliajn akademianojn pri la nun diskutata geografiaĵo. :::::Tio postulos iom da tempo, ĉar ĵus finiĝis elektoj de novaj membroj, kaj nun oni okupiĝas pri preparado por elektoj de la nova Estraro kaj direktoroj de sekcioj kaj komisionoj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:05, 28 feb. 2025 (UTC) :Kiel promesite: ::Kelkaj (entute naŭ) akademianoj (eksterofice) interŝanĝis opiniojn pri la propono ŝanĝi la nomon de vikipedia artikolo "[[Sulaveso]]" al "Sulaŭesio": ::1. El tiuj, sep ([[Marc Bavant]], [[Cyril Brosch]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Valentin Melnikov]], [[Carlo Minnaja]], [[Paŭlo Moĵajev]] kaj [[Alexander Shlafer]]) opinias, ke la formo kun "v" (sed ne "ŭ") estas preferinda esperantigo de la nomo de tiu indonezia insulo ("Sulawesi" [sulawési] en la indonezia kaj simile en multaj aliaj lingvoj, kiuj havas fonemon /w/). ::La decid(ig)a argumento kontraŭ la formoj "Sulaŭeso" aŭ "Sulaŭesio'' estas, ke la tradicia kaj kutima esperantigo de la fremda fonemo /w/ estas esperanta fonemo /v/ (litero "v" prononcata kiel [v]). ::2. Iom alia sepopo (Marc Bavant, Edmund Grimley Evans, [[Markos Kramer]], Valentin Melnikov, Carlo Minaja, Paŭlo Moĵajev kaj Alexander Shlafer) krome opinias, ke la tradicio de esperantigoj '''ne''' sugestas enmeton de "i" (Sulaves'''i'''o) - komparu, ekzemple: la kartvela ĉefurbo [tbilís'''i'''] iĝas en Esperanto "Tbilis'''o'''" [tiel, ekzemple, en PIV, ReVo kaj Vikipedio]; krome, tia sufikseca -i- povas krei misgvidan kaj facile eviteblan impreson, ke temas pri landonomo sed ne pri nomo de insulo. ::Tial ni forte preferas la formon "'''[[Sulaveso]]'''". ::P.S. Bonvolu noti, ke tio ĉi estas '''privata (eksterofica) opiniesprimo''' de grupo da akademianoj kiel kompetentaj lingvanoj, sed '''ne oficiala decido''' de la Akademio. :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 22:12, 5 mar. 2025 (UTC) ::Plie mi sciigas ke en la lasta numero de ''Esperanto'', Amri Wandel raportas pri vizito skribante trifoje "Sulavesi" kaj dufoje "Sulavesio". Tamen, se indonezia fonto ne haveblas, mi ankoraŭ opinias ke ni devas sekvi Heidi Goes, la eksterulon kiu plej multe kunlaboris kun la indonezia Esperanto-movado. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:59, 3 apr. 2025 (UTC) :::{{re|Arbarulo}} Kolektante ĉiaspecajn fontojn pri la diversaj formoj: kiu estis la monatonomo/numero de tiu "lasta numero de ''Esperanto''", kaj en kiu paĝo aperis la raporto de A. Wandel? Kaj la rekomendo aparte konsideri la lingvouzon de Heidi Goes ankaŭ aspektas senca: ĉu krom la [https://novajhoj.weebly.com/uploads/8/2/9/5/8295099/esperanto-movado_en_indonezio_cu_io_last.pdf citita artikolo] estas ankoraŭ ie alia loko rn kiu [[Heidi Goes]] skribas pri la insulo? Rememoru: ni ĉi tie ne voĉdonas pri personaj preferoj aŭ pri privataj rezonadoj en vikipedia(j) diskutpaĝo(j), kial aparte la vorto Sulaveso preferindas al aliaj variaĵoj. Sed temas pri trovoj de fidindaj, ekstervikipediaj referencoj, kiuj kontraŭpezus la fidindajn, ekstervikipediajn referencojn de PIV 2002, 2005 kaj 2020. Mi volonte ankaŭ konsiderus la privatan opiniosondon de ''Filozofo'' kun ses kunakademianoj, se mi havus fidindan, ekstervikipedian referencon pri ĝi. Sed referenco "vidu la diskuton en 'Vikipedio:Alinomendaj artikoloj'" laŭ mia kompreno ne nomeblas "ekstervikipedia"... Tial la diskuto tiom stagnas. Ni laŭ la vikipedia logiko ne simple povas referenci al niaj propraj privataj preferoj. Se '''estus tiel''', mi gaje kunvoĉdonus pri nova vikipedia vorto "Sulaveso" nun kaj pri samtempa malvalidigo de "PIV 2002, 2005, 2020" kaj de ĉiuj aliaj referencoj, kiuj statas iun alian. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 15 apr. 2025 (UTC) ::::PS: Ĉar la artikolo de H. Goes komenciĝas sur "paĝo 23", klaras ke estas 22 paĝoj antaŭ tio, do ne estas iu PDF-dosiero komputile farita kaj komputile alŝutíta en la reton, sed io kio jam iam estis presita. En kiu kadro ĝi publikiĝis? Kiel nomiĝis la presaĵo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:21, 15 apr. 2025 (UTC) ::::Kara [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]], ::::Jen kelkaj tiaj referencoj (eksteraj ligoj): :::: ::::*[https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0ohttps://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#sulaves.0o Artikolo "'''Sulaveso'''" en Reta Vortaro (ReVo)], kie troviĝas ekzemploj kaj pluaj referencoj; ::::*[https://eo.delachieve.com/kio-estas-insularo-malaja-arkta-kanadaj-alexander-japana-chagos-solovetsky-insularo/ Kio estas insularo?]; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/besoa_valley_sulawesi.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, Sulavesa InsuloValo Besoa, '''Sulaveso''']; ::::*[https://eo.sacredsites.com/azio/indonesia/megalitoj_de_bada_besoa_kaj_napu_valleys_sulawesi_insulo.html Megalitoj de Bada, Besoa kaj Napu-valoj, '''Sulavesa''' Insulo]; ::::*[https://nusantarafund.org/eo/publikasi/cerita/memetakan-wilayah-adat-melindungi-ruang-hidup-masyarakat-adat-lambe-allu/ Mapado de Tradicia Teritorio]; ::::*[https://glosbe.com/en/eo/Sulawesi English-Esperanto Dictionary], kun registritaj frazo-specimenoj kun la vorto "Sulaveso" en Esperanto. ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:21, 15 apr. 2025 (UTC) :::::Mi akceptas la plej multajn el la retpaĝoj, kiujn mi nur supraĵe rigardetis, kiel "fidindaj, ekstervikipediaj referencoj", kvankam retpaĝoj estas ne ĉiam konstantaj dokumentoj kaj ankaŭ ne ĉiam fidindaj fontoj. '''Nur''' "Mapado de Tradicia Teritorio" ŝajnas al mi konfuza kaj fuŝeta aŭtomata kirlaĵo, ĝin mi persone ne nomus konvinka (iom senespera paĝaro se eĉ ne eblas skribi la vorton "hejpaĝo" sen eraro). Kaj pri ReVo mi ne akcentus la "pluajn referencojn" plurale: estas unu (singulara) mizera paĝeto el reta vortareto litova-esperanta, kiu ĉe mi hodiaŭ daŭre kraŝas, kaj evidente ne ŝajnas solide programita. Sed iel ajn: ReVo pure estas bona referenco, eĉ se ties ekzemploj mizeras. Do necesus enigi la referencojn por formo "Sulaveso" en la tekston, tre bone se iu ankoraŭ trovus referencon el "plumo" de Heidi Goes, sed ankaŭ poste aldoni ion ĉiam eblas. Ĉu vi enmetos la alportitajn referencojn krom "Mapado de Tradicia Teritorio"?? Tiam oni havos plimulton da referencoj por "Sulaveso" (la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas), havus malplimulton de 3 referencoj de "PIV 2002, 2005 kaj 2020" por "Sulaŭesio" kaj bone, unu de "revuo Esperanto 2025" por "Sulavesio". Ke momente cirkulas tri alternativoj por la malnova vorto "Celebeso", oni nepre ne kaŝu, sed se estas deca kvanto referencoj por "Sulaveso", ĉio estas en ordo. Tio estis tio kio mankis ĉi tie. Vidu: mi hodiaŭ volis bluigi ruĝan ligilon pri la [[goraontala lingvo]], unu el tiuj lingvoj kiuj havas propran vikipedian projekton, kaj vere sakris kiam mi vidis la tiu lingvo aparte paroliĝas en [[Sulaveso]]... Do mi - kion fari? - laŭeble koncize menciis ĉiujn kvar variaĵojn, sen preferi unu, sed mi vere esperas ke tia danco pri referencoj nun ne ĉiam necesos kiam hazarde la insula nomo aperos en iu teksto. La aliaj lingvotekstaj ĝermoj, kiujn mi hodiaŭ bluigis, pri la [[ŝana]] kaj [[saraika]], "bonŝance" ne estis de tiu insulo kaj estis multe pli rapide fareblaj miniature... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 15 apr. 2025 (UTC) ::::::Al la referencoj por "Sulaveso" eblas aldoni ankaŭ la tri ekzemplojn el ''Le Monde Diplomatique en Esperanto'', kiujn montras ''tekstaro.com''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:12, 15 apr. 2025 (UTC) :::::::Kompreneble, ĝuste tion celis mia duonfrazo "la 3 trovoj de tekstaro.com de Taylor 49 ankaŭ kalkuleblas". Tiel mi ankaŭ faris en la artikola ĝermo [[goraontala lingvo]] de antaŭ kelkaj horoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 21:22, 15 apr. 2025 (UTC) :Heidi Goes certe kaj multe skribis pri la temo en sia granda historio de Esperanto en Indonezio, ''Movadaj insuletoj''. Bedaŭrinde mi fordonis mian ekzempleron. Tamen la enhavotabelo, kiun ŝi montras surekrane en ĉi tiu prelegofilmo ĉe sekundo 2:03:53 [https://www.youtube.com/watch?v=ne75ZuoIscQ], vortumas "Sulaveso (antaŭe Celebeso)". Tial mi nun ŝanĝas mian voĉon {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por "Sulaveso." :Se iu interesiĝas pri la aliaj menciitaj fontoj, la kompleta cito de la artikolo kiun mi antaŭe trovis estas ĉi tie [https://biblio.ugent.be/publication/5873877], kaj la artikolo de Amri Wandel estas en ''Esperanto'' Aprilo 2025, p. 92-3. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:09, 20 apr. 2025 (UTC) ::{{ne farite}} do restos la ĝisnuna titolo "Sulaveso", ĉar ĉi tie nun kolektiĝis sufiĉe da konvinkaj referencoj, kvankam ili ĝisnun en la teksto ne jam dokumentiĝas :::{{re|Filozofo|Arbarulo}} Por vere fermi la temon, ankoraŭ necesos kompletigi la referencojn pri la PIV-aj formoj "Celebeso" kaj "Sulaŭesio" en la '''artikolo''' per pluraj eksteraj referencoj de formo "Sulaveso" kiuj konvinke kolektiĝis ĉi tie, sed ankoraŭ devos eniri la vikipedian artikolon. Ĉu unu el vi pretas enplekti la eksterajn referencojn de formo "Sulaveso" en la tekston? Mi tre volus jam fini kaj arkivigi tiun temon, kiu prenis enorman spacon en tiu ĉi paĝo. PS: Dankon pro la detalaj fontoj de la 20-a de aprilo, Arbarulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:31, 27 maj. 2025 (UTC) :::PS: Fine mi volas substreki ke estis mi, kiu '''jam en aprilo 2013''', en bona fido ke la nomo "Sulaveso" estus ĝusta, faris la kvin bazajn tekstojn de la kvin landopartoj [[Okcidenta Sulaveso]], [[Suda Sulaveso]], [[Centra Sulaveso]], [[Sudorienta Sulaveso]] kaj [[Norda Sulaveso]] je tiuj nomoj - 5-foje Sulaveso. Ankaŭ en laiaj paĝokreoj mi diligente kontrubuis al vastigo de la vorto en Vikipedio. Ĝuste tial mi estis tiom ŝokita kiam mi en februaro 2025 legis ke en 3 eldonoj de PIV la nomo estas aŭ malnove Celebeso aŭ nove "Sulaŭesio", kaj ne povis trovi iun ajn referencon defende al la formo "Sulaveso". Tial mi mi vere dankemas ke nun kolektiĝis sufiĉe da referencoj por povi "superpezi" la tri pezajn volumojn de PIV. Kaj mi ne devos mem ŝanĝi ankaŭ miajn kvin tekstojn de la kvin landopartoj al varia formo. Tio nur, ĉar Taylor 49 ŝajne perceptis ke mi estus amara kaj sang-avida malamiko de la kompatinda kara vorto "Sulaveso". Ne, male: mi gaje uzis ĝin jam en kreoj de novaj tekstoj en 2013 kaj ankaŭ en aliaj kreoj de novaj tekstoj, nur ke mi ĝis 2025 neniam kontrolis la al mi ŝajne "memkompreneblan vorton" en PIV 2020 (tion en 2013 mi tute ne povis fari, ĉar tiam mi nur havis ĉe mi PIV 1970, ankoraŭ ne havis PIV 2002 kaj ne tiam PIV 2020 ankoraŭ ne alireblis)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:44, 27 maj. 2025 (UTC) == [[Kaĉo (Sebastopola municipo)]] > [[Kaĉa]] == Mi trovis paĝon en Vikipedio (fakte pri [[Vasilij Stalin (Ĝugaŝvili)]], filo de Stalin), kiu elstarigas ruĝan ligilon '''[[Kaĉa]]'''. La ruĝaj literoj informas ke e-lingva paĝo pri tiu loĝloko ne ekzistas, sed ĝi jes ekzistas, sub longeta titolo "[[Kaĉo (Sebastopola municipo)]]", iom surprize kun alia fina vokalo, kun substantiva o-finaĵo, kiu do informas ke temus pri Esperanto-vorto. Mia PIV tamen informas ke kaĉo estas nur grenkaĉo, kaj krimea loĝloko kun esperantlingva nomo "Kaĉo" ne ekzistas. Do, por malpliigi miskomprenojn inter niaj propraj paĝoj, rekomendindas nomi la loĝlokon kaj ankaŭ samnoman riveron al latinliterigita formo de la ukraina kaj rusa nomoj (nomigo laŭ la krime-tatara nomo ankaŭ belus, sed ĉar en Sovetunio granda parto de la krime-tataroj murdiĝis, nun la krime-tatara nomo supozeble malpli konatas ol la rusa kaj ukraina). '''Escepto''' kompreneble estus, se eblus noti 2-3 konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, ke la loĝlokonomo "Kaĉo" estas '''vaste uzata''' en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. PIV ne nepre estas la sola ebla referenco. Sed mi tute ne trovas tiajn konvinkajn kaj konfirmeblajn referencojn, kaj dubas ke ili troveblas. Kaj konsiderante ke la '''loko estas eĉ ne municipo''', sed nur parto de ĝi, mi forte dubas ke sencas inventi propran esperantlingvan geografian nomon. Do la loko nomiĝu Kaĉa - efektive eblus rezigni pri la longa nomo "Kaĉa (Sebastopola municipo)" kaj interkonsenti ke la titolo de la loĝloko estos simple [[Kaĉa]] kaj la rivero, kiu nun troveblas sub titolo [[Kaĉo (rivero)]] nomiĝos [[Kaĉa (rivero)]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:59, 27 feb. 2025 (UTC) :Laŭ [[esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]], kies rekomendoj ankaŭ uzeblas por "simpla esperanta latinliterigo" sen kreo de vera esperanta nomo, la transliterigo de Кача al Kaĉa estas sendube bona, kaj vere ankaŭ mi nur trovas esperantan formon de la municipo Sebastopolo en PIV (2020) kaj la "Poŝatlaso de la mondo" (1971), sed ne la municipoparton. Kompreneble la mapo 17 de la poŝatlaso bildigas tutan Krimeon en dimensio 3 x 2 cm: kiel tie povus esti iuj municipopartoj? Kaj tio ankaŭ ne necesas: [[vikipedio:Esperantigo de nomoj#NLPP en esperanta Vikipedio|"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."]] Do, sen referenco neniu esperantigo, nur latinliterigo, sekve Kaĉa. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:24, 27 feb. 2025 (UTC) ::Mi opinias tiun Vikipedian regulon malbona kaj kontraŭesperanta. Por Esperanto la morfologia asimilado same gravas kiel por la litova, kaj Vikipedio povus esti grava rimedo por evoluigi Esperantan nomaron. «Томск» iĝas «[[Tomsko]]», laŭ la lingvaĵo de la tieaj esperantistoj kaj analogie al [[:lt:Tomskas]]; sed «Барнаул», ĉiurilate egala (kaj litove egale asimilita: [[:lt:Barnaulas]]), aperas malesperante kiel [[Barnaul]]. ::@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]]: Kvankam la tataroj estas malmultenombraj en Krimeo, ili restas grava politika forto, kaj iliaj historiaj rajtoj je tiu regiono estas iel agnoskitaj; ĉiuj vikipedioj (ankaŭ la rusa) citas en siaj informkestoj la tataran nomon ''Qaçı''. Kaj eĉ en la slavaj nomoj, la radiko estas nur Кач- (Kaĉ-), la nominativa finaĵo -a aperas nur en 1 kazo el la 6 (aŭ el la 7, se kalkuli la ukrainan vokkazon).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 02:56, 28 feb. 2025 (UTC) :::Kompreneble mi nepre defendas mencion de la tatara nomo Qaçı en la informkesto kaj en la unua frazo - sendiskute. Sed povas esti nur unu baza titolo de la teksto, kaj en tuta Krimeo post la stalinaj "purigoj" de la 1940-aj jaroj en la censo de 2002 estis 57 % da ruslingvanoj, la resto plejparte ukrainlingvanoj kaj nur eta malplimulto krime-tataroj (en la armee dominita loĝloko en 2014 estis 80 % da rusoj, 14 % da ukrainoj kaj la resto aliuloj, se la informoj en wiki.ru ĝustas, kaj supozeble ĉiuj iel komprenis kaj parolis la rusan). Tial nomi la esperantan titolon "Qaçı" ŝajnus al mi iom radikala, despli ke inter la 4 literoj estas 3 ne-esperantaj. Ankaŭ mi sentas la tentiĝon inventi iun esperantan nomon kun o-finaĵo, ĉar tiam oni ne devas favorigi unu/du plimultajn lingvojn super malplimulta lingvo. Sed la baza ideo estas, ne inventi amason da novaj informoj kiuj nur disvastiĝas kaj reklamiĝas en vikipedio, sed enpreni en Esperanton nur tion kio estas iel uzata en la "vera vivo", kaj povi pruvi tion se necese per referencoj. Narvalo iam antaŭ 20 jaroj malnete diris "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton, sed nur mondgravajn urbojn, kies nomojn rekonas esperantistoj en aliaj kontinentoj ankaŭ sen rigardi en vortaron" (do Vladivostoko, Rio-de-Ĵanejro aŭ Melburno, sed ne esperantigas ĉiun kvartalon kaj ĉiujn antaŭurbojn de tiuj urbegoj). Baza ideo estas trovi esperantigon aŭ en PIV, aŭ en iu alia vortaro, aŭ en internacia ĵurnalo, la literaturo ktp, kaj mencii du aŭ pli de tiuj referencoj. Sed, sincere dirite, la loĝloko "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, kaj ne mirigas ke pri ĝi ekster Vikipedio ne estas referenco pri ĝenerale uzata esperantigo. La litova vikipedio tute ne havas tekston pri la municipoparto; se ili iam havos, ili senhezite litovigos la nomon, ĉar la litova ankoraŭ pli radikale asimiligas vortojn ol Esperanto. Sed la litova lingvo gramatike havas plurajn finaĵojn je dispono, kaj oni kutime prenas tiun finaĵon kiu plej laŭ sono similas al la origina formo. Tio ĉi tie certe estos "Kača" (lt), tutcerte ne "Qaçı" kaj ne "Качa", ĉar tiuj formoj havas ne-litovajn literojn (do la loko en la litova estos gramatike "virina nomo"). Sed mi opinias tre grave, ke la esperantistoj ne forgesas, ke vikipedio estas projekto malferma al ĉiu, kiu priskribas la mondon kaj kolektas la tutmondan sciaron, kaj oni ne ĉi tie produktas "originalajn informojn kaj subjektivajn ideojn" - konsciante ke ofte eksteraj fontoj esperantlingvaj estos malmultaj, almenaŭ tiuj aktuale tuj videblaj interrete. Tial la limoj kiom da urboj rajtas esti esperantigeblaj estas detale diskuteblaj. Sed se estas duba kazo, despli gravas ke estas referencoj (pri la titolo "[[Londono]]" eĉ ne estas vikipedia referenco, ĉar ne estas dubo pri la e-lingva vorto, kaj ĉiu ajn povas facile kontroli la ĝustecon de la o-finaĵo rete en vortaro.net kaj reta-vortaro.de). Baze mi dirus ke Narvalo pravis per sia resumo "ni ne esperantigas ĉiun ajn domaron, vilaĝon, urbeton aŭ municipoparton", kio estas koncizigo de [[VP:EN]]. Kaj kiel dirite, "Kaĉ'" ESTAS nur municipoparto, tial ne mirigas ke iuj uzantoj simple metas ruĝan ligilon [[Kaĉa]] en tekston kaj mise supozas se la literoj estas ruĝaj ke teksto ankoraŭ ne estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:49, 28 feb. 2025 (UTC) : Se (o)ni verkas ''Esperantan'' vikipedion, (o)ni prefere uzu ĝuste Esperanton, ĉu ne? La formo "Kaĉa" en la ''Esperanta'' vikipedio havas neniun avantaĝon antaŭ "Kaĉo" (tiu lasta ja estas esperantigita nomo!). Anstataŭ zorgi pri la alinomado oni prefere zorgu pri la aktualigo de la jam ekzistantaj artikoloj aŭ pri verkado de la pliaj. Ne rompu tion, kio eĉ sen via interveno tute bone funkcias! Mi havas nenion plian por aldoni. [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 11:43, 1 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}Karaj - Mi emas konsenti kun [[Uzanto:Sergio|Sergio]] kaj [[Uzanto:Mevo|Mevo]]. Krome, konsiderante, ke la origina tatara nomo estas [kaĉi] kaj la radiko de rusa kaj ukraina nomo estas [kaĉ] kun variaj fleksiaj finaĵoj, la plena esperantigo "Kaĉ/o" ŝajnas tute natura kaj pli preferinda ol la preskaŭ arbitre kripligita parta esperantigo "Kaĉa". :La argumento, ke oni evitu geografian formon "Kaĉo", ĉar ĝi estas homonima kun la komunuza vorto "kaĉo", ne estas valida (sufiĉas rememori la tute kutiman nomon de insulo kaj lando [[Kubo]]), kaj, cetere, tiurilate la formo "Kaĉa" ne estas pli homonim-imuna. :Tial mi pledas {{kontraŭ}} alinomigo, t.e. por konservo de la nomo "'''Kaĉo'''" kaj por tiu ĉi rivero en Krimeo, kaj por la tiea loknomo/municipo). :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:43, 1 mar. 2025 (UTC), esperantistiĝinta en '''[[Tomsko]]''' ('''[[tiel!]]''' ;) :: Ĉi tio fakte estas {{kontraŭ}} alinomigo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:15, 7 mar. 2025 (UTC) ::: Jes, {{kontraŭ}} alinomigo! Samtempe, mi alĝustigas mian ĉi-supran voĉdonan vortumon, kiu kaŭzis konfuzon. Dankon pro atentigo! Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:44, 7 mar. 2025 (UTC) :{{por}} daŭrigi nian ĝisnunan politikon, kiun ThomasPusch ĝuste raportis. Aliaj Esperantistoj ne Esperantigas ĉiun urbeton, do ankaŭ vikipediistoj ne Esperantigu ilin. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:33, 6 mar. 2025 (UTC) ::Mi timas ke la komparo de la municipoparto Качa aŭ Qaçı al la urbegoj Tomsko aŭ Barnaul estas iom misa, ĉar la grandecoj estas tute aliaj. Sed tamen, ankaŭ referencoj pri la esperanta urbonomo Tomsko ne facile troveblas: PIV kaj ReVo (kaj ankaŭ ĉiuj aliaj vortaroj kiujn mi havas en miaj bretaroj, sed kompreneble mi ne ĉavas ĉiujn, ne konas esperantigon "Tomsko"), la ĝis nun sola esperantlingva atlaso, [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn urbojn, sed nomas la urbon Tomsk en la mapoj 15 kaj 19 - latinlitere, sed ne esperantigite, same faras ĉiuj eldonoj de la [[Jarlibro de UEA]], kaj la retejo de la klubo ŝajne ekde 15 jaroj estas morta. Sed kun iom da peno eblas trovi arkivigon de la retejo el 2010, kie videblas la esperantigo Tomsko, kaj la serĉilo tekstaro.com montras ankaŭ trovojn en La Ondo de Esperanto - do pri Tomsko esperantigo sendube pravigeblas. Pri Barnaul mi nun ne volas ripeti la tutan serĉadon, ĉar en tiu paĝo ĝis nun neniu proponis esperantigon "Barnaŭlo", sed principe la serĉado sekvus saman vojon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:27, 12 mar. 2025 (UTC) Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo "Kaĉo"? Kompreneble ke se PIV kaj ReVo eĉ ne mencias Tomskon, ke des malpli ili mencias tiun kvartalon. Kaj ankaŭ por la ĝenerale grandaj mapoj de la "poŝatlaso" la loko multe tro etas. La Ondo de Esperanto kaj la "tekstaro" havas multajn citaĵojn pri grenkaĉo sed nenion pri loko en Krimeo... Kaj ankaŭ la vortaro de Pacjurko, ne mirinde, ne havas ajnan trovon. Ankaŭ aliaj vortaroj garantiita ne helpos, se entute, tiam iuj lokaj esperantaj gazetoj aŭ retejoj. {{re|Mevo}} Eble vi ja trovos ion. Se ne, vi malpravas: la esperantigita vikipedia artikolo neniel "multajn jarojn perfekte funkciis", sed ĝi simple ne atentiĝis kaj neniu rimarkis ke ĝi kontraŭas la esperantigon redaktopolitikon de la e-lingva vikipedio. Do, krom se alvenos konvinkaj kaj konfirmeblaj eksteraj referencoj - {{por}} alinomigo. Kompreneble la temo estas room flanka, kaj malatentata, ke oni povas ankaŭ decidi plu ignori ĝin. Sed tio malkredigos nian tutan argumentadon. Kaj ĝustas, ke plibonigo de la ekzistaj kaj kreado de novaj artikoloj bezonas nian energion, tiel ni laŭeble ne malŝparu pliajn semajnojn en diskuto pri fakte evidenta temo - sen referencoj, neniuj dubindaj esperantigoj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 23:36, 12 mar. 2025 (UTC) :Ne estas mirinde, ke neniu fidinda E-lingva fonto uzas la formon ''Kaĉo'', ĉar la loĝloko neniel estas rimarkinda mondskale. Sed mi vidas neniun kialon por preferi kriplan transskribon en la formo "Kaĉa" anstataŭ la plene esperantigitan formon "Kaĉo". Ambaŭokaze ja temos pri homonimeco. Se oni preferas muŝbugradon pri malmulte gravaj nomoj anstataŭ plibonigi la ''enhavon'' de la vikipedio - nu, mi lavas la manojn. Faru la Esperantan vikipedion nur kaĉo el diverslingvaj nomoj, mi jam delonge fajfas pri tio. Ve, mi ja memoras la tempojn, kiam E-vikipedio estis iom avangarda kaj eĉ "elita" projekto. Nun ĝi fariĝis setlejo por duonkleraj nenifarantoj, kiuj zorgas ĉefe pri ĝenado al alte kvalifikitaj aŭtoroj. Mi fajfas, amen! Pardonu min pro iom libera sincereco! Faru, kion vi volas! [[Uzanto:Mevo|Mevo]] ([[Uzanto-Diskuto:Mevo|diskuto]]) 20:00, 13 mar. 2025 (UTC) ::Viaj frazoj iel aspektas tre frustite, amarege kaj malbonhumore, pli ol konvenas pri la miniatura temo. Mi komprenas ke la duonkleraj nenifarantoj estas interalie la 30-jara litovo Aidas kaj mi, kaj la ĝenitaj alte kvalifikitaj aŭtoroj estas unuavice vi. Objektive mezuri kvalifikon de vikipedia aŭtoro estas iom malfacile, mi ĝenerale emus juĝi ke la pli aktivaj vikipediaj aŭtoroj ĝenerale estas kvalifikitaj - objektive mezuri vikipedian aktivadon aŭ nenifaradon de ĉiu ajn uzanto estas tute facile (ekz. [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Aidas aidas], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Mevo vi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/ThomasPusch mi], [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Filofozo filofozo] ktp). Per tiom malbonhumora komento eblas efike sufokigi la kunlaboremon de ĉiuj diskutantoj, kiel ankaŭ okazis ĉi tie. Tamen ne nur temas pri kolekti "{{por|verdajn}} kaj {{kontraŭ|ruĝajn}} pilkojn" ĉi tie, sed temas pri orientiĝo laŭ la vikipediaj gvidlinioj, kiujn iuj uzantoj en la unuaj jaroj de la projekto starigis ĝuste por eviti monatajn luktojn pri miniaturaj temoj. ::Do la demando de Aidas, ''"Do, kie estas la eksteraj referencoj por esperantigo 'Kaĉo'?"'', evidente respondiĝas per: ''"Neniu ĝis nun trovis iun ajn!"''. Kaj la gvidlinio [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] konstatas tute seke ''"Esperantigo de loknomo eblas, se tiu esperantigita loknomo estas vaste uzata en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro. Tion en kazo de dubo devas ebli pruvi per almenaŭ du sendependaj referencoj."'' Laŭ tiu gvidlinio fakte '''ne eblas esperantigo'''. Aŭ ĉu ni fundamente reverku la gvidliniojn [[Vikipedio:Esperantigo de nomoj]] kaj [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]]? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:57, 24 maj. 2025 (UTC) :::{{re|Sergio}} Mi certigas al vi, ke por la litovlingvaj nomformoj de Barnaulas kaj Tomskas kaj Frankfurtas kaj ĉiuj pli etaj loĝlokoj de Eŭrazio kun litovaj loknomoj facile estas fidindaj kontroleblaj litovlingvaj referencoj, minimume en la grandaj leksikonoj kiel ''Visuotinė lietuvių enciklopedija'', sed neniel nur tie. Kaj kie troveblas tiaj aŭtoritataj referencoj esperantlingve, tie esperantigoj ankaŭ bonas. Sed estas konata hobio, ke iuj Esperanto-adeptoj ekscese emas esperantigi loknomojn de tre etaj loĝlokoj (en esperanta Mezeŭropo oni nomas tion "ŝulcismo", laŭ tiurilate ekstremisma pasinta esperantisto [[Richard Schulz]]), kaj mi vere opinias la kondiĉon povi trovi du sendependajn fontojn por litovigo/esperantigo aŭ iu-ajn-lingvigo de loknomoj tre saĝa bremsilo al senbrida kreado de milionoj da dubindaj personaj kaŝnomoj por lokoj... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:46, 28 maj. 2025 (UTC) ==[[Humanismaj sciencoj]] -> [[Homaj sciencoj]] -> [[Homsciencoj]]== Saluton. Mi kredas, ke humanismaj rilatas al [[Humanismo]], kio ne estas precize la samo. Mi kredas, ke tiu artikolo devus nomiĝi [[Homaj sciencoj]], same kiel en ĉiuj aliaj lingvoj, al kiuj ĝi estas ligita. Mi scias, ke estas alia artikolo [[Homa scienco]], kun simila sed ne sama enhavo, kaj la pluralo povas savi la diferencon. Tiu artikolo kun plurala titolo ekzistis, sed nur kiel alidirektilo al Homa scienco, kaj mi nuligis ĝin por ke ĝi povu esti la nun kreita artikolo. Se finfine oni preferas reteni la dekomencan titolon, mi restarigus la nuligitan alidirektilon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:20, 3 mar. 2025 (UTC) :{{komento}}La titolo "Humanismaj sciencoj" estas ankaŭ miaopinie erara. "Homaj sciencoj" estas sendube pli taŭga, sed eble eĉ pli taŭga estus titolo "Homsciencoj", t.e. sciencoj, kies precipa intereso senpere fokusiĝas sur hom(ar)o. Mi do uzus titolon "'''[[Homsciencoj]]'''", sed en la enkonduka frazo dirus simile sl jeno: " '''[[Homsciencoj]]''' aŭ '''[[Homaj sciencoj]]''' estas ..." Mi ĵus kontrolis kaj vidas, ke la formoj "homsciencoj" kaj "homscienca" jam aperas en titoloj kaj tekstoj de multaj artikoloj. Tio konfirmas mian proponon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:41, 3 mar. 2025 (UTC) ::Jes, «homsciencoj» estas pli bona formo. Tamen ili estas ne «homaj sciencoj», sed «prihomaj sciencoj». Historie ''studia humanitatis'' estis kontrastigataj al teologio (''Studia Divinitatis''), kaj nun la angla Vikipedio avertas kontraŭ konfuzo inter [[:en:Human sciencie]](s) kaj [[:en:Humanities]], kvankam ĝi mem konfuzas ilin kun [[:en:Social science]]: ja ''history, philosophy, sociology, psychology, justice studies folkloristics…'' temas pri ''socio'', sed ial estas listigitaj sub [[:en:Human science]]. Ŝajnas ke tiuj dividoj malsamas en diversaj landoj, kaj la disdivido de angla Vikipedio ne estas racia.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:15, 4 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} [[Homaj sciencoj]] aŭ [[Homsciencoj]], senprefere, ĉar ''human-'' ne havas la bezonatan signifon. Mi rimarkigas ankaŭ ke PIV registras tiun sencon de ''humanisma'' kiel evitindan. ::Parenteze, mi pensas ke en la angla, ''social sciences'' normale estas subkategorio aŭ sinonimo de ''human sciences''. Mi ne scias ĉu ie tiuj terminoj estas ekskluda divido. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]: Jes, tiu fako lamas pri logiko, samkiel la angla ortografio. La ĉiama konflikto inter sistememo kaj internaciismo.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:30, 7 mar. 2025 (UTC) ::::Mi tre subtenus movon de "humanismaj sciencoj" al "homaj sciencoj" , sed ne feliĉas pri tio ke tiam estas du konkurencaj tekstoj "homa scienco" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj) kaj "homaj sciencoj" (vasta kategorio kun multaj subsciencoj). kaj la difinoj en grandaj naciaj lingvoj rekte kontraŭdiras sin reciproke, kaj ne eblas havi unuecan tradukon kiu kontentigos ĉiujn naciajn difinojn. Ĉiukaze ofte estas unu superkategorio, kontraste al "ekzaktaj sciencoj" (fiziko, ĥemio, geologio ktp), kaj unu historia koncepto kiu devenas el la renesanco kaj kontrastigas la fakon al teologio, tio do ne malproksimas fakte al la filozofio de "humanismo" ankaŭ el tiu epoko. Se ni konsentas ke ni serĉas kunan vorton por multaj prihomaj sciencoj, mi pledus ke ni havus unu tekston, ne du, "homa" kaj "homaj". Aŭ: iuj devus konvinke kaj simple klarigi al mi la bazan diferencon inter la titolo plurala kaj tiu singulara... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:21, 1 apr. 2025 (UTC) :::::Nun rigardinte la enhavon, mi facile konsentus al kunigo, ĉar ŝajne estas neniu koncepta distingo inter la esperantaj artikoloj --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:46, 3 apr. 2025 (UTC) ::::::{{por}} kunigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 12:20, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Homa scienco]] > [[Humanismaj studoj]] == La proponatan vortumon uzas nia kara Prezidanto Charters [https://revuoesperanto.org/novjara_parolo_2020] (mem fakulo pri la afero). Krome ĝi aperas en PIV, sed kiel ekzemplo, do sen difino. [https://vortaro.net/#humanisma_kd] Ĉi tiu propono rilatas al la tuj supra. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:04, 6 mar. 2025 (UTC) :Ial Esperanto estas aparte malfacila por lingvistoj kaj filologoj, kvankam ekzistas eminentaj esceptoj. «Humanismaj studoj» estas ĝene ambigua. Kial la priaj fakuloj ne aplikas siajn fakajn sciojn kaj ne uzas samsencan varianton senambiguan, ekz-e ion surbaze de [[:wiktionary:humaniora]]? La latinaĵo implicas aron (plurnombron; sed por Esperanto pli bone sonus "humaniaro"), do humanio → humaniisto, humaniaro … Sed Vikipedio tabuas malkaŝan kreadon de terminoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 07:27, 7 mar. 2025 (UTC) == [[Kombinaŭto]] > [[Bienaŭto]] == Kvar esprimoj estas menciitaj en la diskutopaĝo. La esprimo ''[[bienaŭto]]'' ŝajnas pli uzata ol ''[[kombinaŭto]]''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 14:06, 19 mar. 2025 (UTC) :Mi iritiĝas pri la vorto "bienaŭto", ĉar mi neniel asociigus la aŭton kun bieno, kampara vivo, agrikulturo. Laŭ mi estas simpla aŭtotipo por familioj, homoj kiuj foje havas pli da aĉetaĵoj, sportiloj aŭ valizoj - do simple aŭto por pluraj uzoj aŭ kombinitaj uzoj. Tial kombinaŭto povus esti bona vorto, se iu vortaro reklamus ĝin, sed ŝajne ne estas tiel, kombiaŭto havas vortaran referencon, sed sincere dirite ne estas Esperanta vorto: kio estus "kombio aŭ kombia"??? Pluruza aŭto malkomforte havas unu silabon pli, sed ĉiukaze donas bonan komprenon, ĉiukaze pli ol la agrikultura veturilo "bienaŭto", egale ke ĝi menciiĝas en pluraj vortaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:59, 1 apr. 2025 (UTC) ::Mi konsentas, ke la vorto ''bienaŭto'' estas arbitra, sed tio ne ĝenas min. La vorto almenaŭ klare indikas specon de aŭto. La esprimo ''pluruza aŭto'' al mi ŝajnas tute sensenca kaj eĉ ne klare indikas specon de aŭto. Pluruza manĝilo estas manĝilo, kiun oni ne forĵetas post unu uzo, ĉu ne? Kiel aŭto povus ne esti "pluruza"? Eĉ se oni komprenus "plurajn uzmanierojn", la senco restas tute enigma. Kiu aŭto ne havas plurajn uzmanierojn? Cetere, pri kiuj aŭ kiaj uzmanieroj temus? Kaj longajn kaj mallongajn distancojn? Ĉu ankaŭ tiri plugilon per ĝi? [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 10:11, 7 apr. 2025 (UTC) :::[[dosiero:sporks - 20070804.jpg|eta|160ra|{{centre|<small>forko+kulero<nowiki>=</nowiki>"forkulero"?</small>}}]] :::Pluruza manĝilo laŭ mi estas ekzemple manĝilo kiu samtempe estas forko kaj kulero, io kio aspektas kiel kulero kun pintoj antaŭe - kiel en la bildo dekstre (angle fork+spoon="spork", germane Gabel+Löffel="Göffel", esperante forko+kulero="forkulero"?). Pri la demando, pri kiuj uzmanieroj temus "kombinaŭto": temus pri pluraj ''kutimaj'' uzoj de aŭtoj. Laŭ mi tiri plugilon ''ne'' estas kutima uzo de ajna aŭto, sed transportado de homoj sur komfortaj sidlokoj kaj transporto de kargo, valizoj, mebloj, skioj aŭ multaj korbopilkoj, sakoj da ŝtonoj aŭ sablo, kestoj da boteloj aŭ da libroj, jes estus pluraj kutimaj uzoj de aŭto. :::Jes ja ''"la esprimo bienaŭto ŝajnas pli uzata - en esperantaj vortaroj kaj bildvortaroj - ol kombinaŭto"'', sed, mi pardonpetas, mi daŭre iritiĝas pri la vorto "bienaŭto". Sed mi estas nur unu el multegaj Esperanto-parolantoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:28, 24 maj. 2025 (UTC) == [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] == La artikolo mem diras, ke la proponata nomo uziĝas "pli ofte". En PIV ''ĉerkes-'' ekzistas (kvankam ĝi ne eksplice aplikiĝas al lingvo, nur al popolo), kaj ''adig-'' ne. Oni jam proponis la alinomigon ĉe "Kunigendaj artikoloj", do mi transprenas la ideon ĉi tien. Rimarku ke [[ĉerkesa lingvo]] nun estas alidirektilo al [[Abĥaz-adigea lingvaro]], kiu nomas la koncernan temon [[ĉerkesaj lingvoj]] (ŝajne estas kutimspeca disputo "ĉu lingvoj aŭ dialektoj"). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:07, 25 mar. 2025 (UTC) :Mi ne kompetentas pri la tre komplikita temo pri la Nord-Kaŭkazaj lingvoj, tamen :# la formo ''ĉerkes-''&nbsp;estas multe pli internacia (vd [[:wikidata:Q858543#sitelinks-wikipedia|la liston]]); :# la formo ''adiga'' en Esperanto estas maloportuna pro la ŝajnaj sufiksoj: ad·ig·a. :Cetere, en Ad'''ygh'''a nek '''y''' (ы) estas '''i''', nek '''gh''' (г) estas '''g'''. :Resume, mi estas {{por}} «Ĉerkesa lingv(ar)o» aŭ «Ĉerkesaj lingvoj».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:51, 26 mar. 2025 (UTC) ::{{por}} Mi ne kontraŭas al apliko ke la pli internacia kaj PIV-a radiko "ĉerkes' " ĉi tie." [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:46, 1 apr. 2025 (UTC) :::Ŝajne neniu kontraŭas, sed nur administranto povas fari la ŝanĝon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 1 maj. 2025 (UTC) ::::Mi vere lastatempe havas maltro da tempo por energie sekvi la diskutojn ĉi tie, kaj ne sufiĉe movas la diskutadojn. Bonvolu pardoni, kaj en kazo de neceso pli klare premu min al ago, per uzo de ŝablono {{ŝ|re}} aŭ noteto en mia persona diskutpaĝo. Mi nun faris la administran movon [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]] kaj ligis la rezulton al la vikidatumo [[d:Q858543]]. Tie plimulto de la paĝoj komprenas la temon plurale, do proponas titolon "Ĉerkesaj lingvoj", ne "Ĉerkesa lingvo", kiel Arbarulo ankaŭ aludis en la noto de 25 mar. 2025. Nun mi vidas ke Sergio klare voĉdonis por la plurala variaĵo, ĉu Arbarulo havis jam klaran preferon pri "Ĉerkesaj lingvoj" mi ne scias. Ĉiukaze mi, kvankam mi nun nur faris la movon laŭ la diskuta titolo [[Adiga lingvo]] > [[Ĉerkesa lingvo]], estus {{Por|Por}} plumovo al titolo "Ĉerkesaj lingvoj" plurale. Kaj kompreneble mi aldone forte estus {{Por|Por}} ioma vastigo de la mikroartikolo. Mi supozas ke plumovon al titolo "[[Ĉerkesaj lingvoj]]" plurale povas nun fari ĉiu ajn uzanto, ĉar tie estas nur vakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:31, 23 maj. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Mi havas nenion kontraŭ plurnombrigo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:45, 25 maj. 2025 (UTC) ::::::{{por}} plu-movo al ĉerkesaj lingvoj (= ĉerkesa lingvaro), kiel ankaŭ esprimis Sergio, Thomas kaj Arbarulo - la teksto kaj vikidatumoj tute ne kaŝas ke temas pri "lingva familio", kaj tiel efektive estas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:25, 28 maj. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} la plumovo al plurala termino [[ĉerkesaj lingvoj]]. En la teksto pri la pli vasta [[abĥaz-adigea lingvaro]] la ĝusta termino [[ĉerkesaj lingvoj]] jam uziĝas ekde januaro 2009, kiel komence atentigis Arbarulo. Nun, post pli ol 16 jaroj, nia teksto mem uzas la saman nomon... ! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:34, 28 maj. 2025 (UTC) == [[Neceloj]] > [[Incel]] -> [[Nevola ĉastulo]] == "Necelo" estas neologismo nelogika kaj tute ne uzata, evidente elpensita unuafoje en Novembro 2024 por tiu ĉi vikipedia artikolo. Cetere, ĝi kontraŭas la fundamentan regulon 15. ''Inselo'' ŝajnas bona alternativo, se vere necese (malpli konfuza ol ''incelo'' en ĉi kunteksto). --[[Uzanto:Kwekubo|Kwekubo]] ([[Uzanto-Diskuto:Kwekubo|diskuto]]) 15:39, 28 apr. 2025 (UTC) :{{por}} ''[[Incel]]'', laŭ la rezonoj de Kwekubo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "incelo" aŭ "inselo" ŝajnas al mi egale konfuzaj: kaj in/cel/o, kaj in/sel/o povas esti misinterpretita kiel kunmetaĵo, kio estos pardonebla, ĉar tiu ĉi koncepto estas verŝajne nur marĝene konata kaj uzata, pri kio atestas la fakto, ke, dume, praktike neniu alia lingvo vere asimilis tiun ĉi vorton: pli-malpli ĉiuj lingvoj rekte uzas aŭ laŭlitere transskribas la anglan formon. :Mi do opinias prudente simple uzi la anglalingvan formon ''incel'' kaj klare indiki tion en la teksto. Se tamen necesas uzi esperantigitan formon, mi preferus la formon incel/o kiel pli rekoneblan kaj pli konforman al la tradiciaj manieroj esperantigi la vortojn kun literon "c" en en la sama fonetika pozicio: komparu, ekzemple, "incesto", "inciti", "incidento" ktp. : :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 02:22, 19 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Provoj esperantigi tiun ĉi anglalingvaĵon per "necelo", "incelo" aŭ "inselo" egale konsternigas min. Ankaŭ "Incel" ne estas tre bela titolo, sed, ĉar tute fremdlingva, almenaŭ pli bona ol la miskomprenigaj tristaĵoj "necelo", "incelo" aŭ "inselo". Tial {{Por|Por}} la usonismo "Incel", se vere ne estas alternativo, sed ankoraŭ pli bonus laŭeble silaboŝpara vera esperanta vorto, laŭ mia kalkulo "senvola ĉastulo" (6 silaboj) plej mallongus, "kontraŭvola ĉastulo" jam estus 7, "senĉastulo" jam estus la malo. Sed kiu diras ke laŭ usonismaj mallongigoj ĉiujn esperantajn psikiatrajn konceptojn kaj simptomojn necesas premi en du silabojn? Ĉu vere monstraj vortoj sen esperantaj finaĵoj kiel "mizog" por mizogineco, "mizan" por mizantropio, "memko" por memkompato kaj "memmal" por memmalamo brile modernigos nian lingvon? Do {{Por|Por}} la usonismo "Incel", por eviti krei iun tre dubindan vorton por koncepto, pri kiu mi en neniu el miaj naciaj lingvoj iam ajn legis, kaj kio vere miapercepte estas tre flanka temo. Sed eĉ pli por vera esperanta vorto, aŭtomate komprenebla, kaj sen dubindaj kreoj de novaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:59, 23 maj. 2025 (UTC) ::"Nevola ĉastulo" estas, miaopinie, pli trafa priskribo de tiu, kiu nevole estas ĉasta. (Komparu, ekzemple la difinojn de "nevola" kaj "senvola" en PIV). Cetere, la vorto "nevola" estas ankaŭ pli mallonga. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:30, 24 maj. 2025 (UTC) :::"Nevola" ne pli mallongas parole, laŭ silaboj, nur skribe, unu literon, sed al mi "nevola ĉastulo" perfekte taŭgas. Ke PIV tiom detale difinas la vorteton [https://vortaro.net/#senvola_kdc senvola], mi hieraŭ ne kontrolis. Klaras ke la fakte subkomprenita ideo jes estas "kontraŭvola", rekte mala al la propra volo, sed tio estus tro da silaboj; kun "nevola ĉastulo" ni havus vorton kiun ĉiu esperantisto tuj komprenus, ankaŭ se oni ĝis tiam neniam aŭdis pri angla akronimo ''In-Cel''. Mi supozas ke viroj kiuj tre volas havi inon sed neniel sukcesas kaj pro tio tre amariĝas kaj frustriĝas, ne estas '''ekskluzive''' nur en Usono - ankaŭ tial fakte tutmonda nomo pli taŭgus ol uson-angla slangaĵo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 24 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} mi ŝatas la esperantisman alternativon "nevola ĉastulo" de Thomas kaj Filozofo multe pli ol usonisman fremdan slangaĵon "Incel". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:21, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} "'''[[nevola ĉastulo]]'''", se ne troviĝos pli taŭga solvo (je kio mi ne tre esperas). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 11:54, 1 jun. 2025 (UTC) :::: Do mi oficiale aliĝis al voĉdono {{por|por}} la vortumo "[[nevola ĉastulo]]", kiun mi mem kiel alternativo ekinstigis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:54, 2 jun. 2025 (UTC) ::::{{por}} "nevola ĉastulo". Tute taŭga termino. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:05, 3 jun. 2025 (UTC) {{farite}} Per ŝovo al esperanta vortumo "nevola ĉastumo" anstataŭ fremdlingva slangaĵo netrovebla en iu ajn presita esperanta vortaro, por 4 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:45, 18 jun. 2025 (UTC) :{{kom}} mi supraĵe adaptis la tekston, sed petus ke ankoraŭ aliulo reviziu la tekston, ĉar povas esti ke mi preteratentis iun adapton. Problemo ankoraŭ estis ke en la teksto aperis ruĝa ligilo [[memkompato]] - mi do ĵus faris tiun artikoleton, kaj havis okazon aldoni plian internan ligilon al la biografio pri [[Talcott Parsons]], kiu ĝis tiam nur estis ligita el kvar paĝoj, kio estas ne multo pli ol esti "[[Vikipedio:Orfo|orfa artikolo]]"... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:00, 18 jun. 2025 (UTC) ==Homaj vivetapoj== Ni daŭre havas apartajn artikolojn pri [[infano]] kaj [[infanaĝo]], malakceptinte mian proponon kunigi ilin. [[Infanaĝo]] konsistas nur el konsideroj pri la nomo mem kaj ĝia difino, dum ĉiuj signifaj informoj estas en [[infano]]. Por ĉiuj aliaj partoj de la homa vivociklo ni havas po unu artikolon, kaj ili konsistas el signifaj informoj pri la homoj mem kiuj apartenas al la aĝoklaso, kiel [[infano]] kaj malkiel [[infanaĝo]]. Tial mi proponas ŝanĝi almenaŭ: *[[Maljunaĝo]] > [[Maljunulo]] *[[Junaĝo]] > [[Junulo]]. Mi restas neŭtrala pri eventualaj aldonaj ŝanĝoj: *[[Plenkreskeco]] > [[Plenkreskulo]] ("Plenskreskeco" estas tia ĝermeto ke ĝi ne havas tute klaran temon) * [[Adolesko]] > [[Adoleskanto]] ("Adoleskanto" estas preferinda laŭ la ĉi-supra argumento, sed "Adolesko" estas preferinda laŭ la kriterio de lingva simpleco) Krome mi proponas [[Preadolesko]] > [[Antaŭadolesko]] (aŭ [[Antaŭadoleskanto]]) por forigi la superfluan prefikson ''pre-''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:55, 1 maj. 2025 (UTC) :{{por}} Mi subtenas la proponojn de [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. Sen detale studi la aferon, mi apriore opinias, ke pli bazaj kaj pli konkretaj nocioj [[infano]], [[junulo]], [[maljunulo]] ktp pli taŭgas kiel titoloj de enciklopediaj artikoloj, ol la pli abstraktaj derivitaj nocioj infanaĝo, junaĝo, maljunaĝo ktp. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 20:07, 3 maj. 2025 (UTC) ::[[Maljunaĝo]] kaj [[Preadolesko]] estas alinomitaj. Por [[Junaĝo]] necesas administranto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:54, 12 maj. 2025 (UTC) ::: Mi ne detale partoprenis en la diskuto, sed ĵus liberigas la vojon per movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]. {{re|Arbarulo}} ĉu vi tiam finfaros la enkondukon, atentante ke la pli abstraktaj vortoj ''junaĝo'' kaj ''juneco'' ankoraŭ menciiĝos en la unua frazo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:26, 21 maj. 2025 (UTC) ::::Mi ĵus revortumis la unuan frazon; bonvulu kontroli, ĉu ĝi kontentigas vin. Bedaŭrinde vi ne liberigis la vojon, kaj mi ankoraŭ ne povas alinomi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 maj. 2025 (UTC) ::::: {{re|Arbarulo}} Vi pravas ke mi iel forgesis realigi la anoncitan paŝon pri administra movo de la paĝo [[junaĝo]] al [[junulo]]... nun farita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:52, 23 maj. 2025 (UTC) :::::: {{kontraŭ}} movoj de homaj vivetapoj al uloj kiel Junaĝo -> Junulo. {{por}} artikoloj pri vivetapoj kiel [[Infaneco]] [[Junaĝo]] [[Adolesko]] [[Plenkreskeco]] [[Maljunaĝo]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:45, 23 maj. 2025 (UTC) Mi ankoraŭ ne detale partoprenas en la diskuto, sed almenaŭ ĵus statigas superrigardon. Nun ni havas: * [[bebo]] inter 0 kaj 1 jaro ([[d:Q998|d]]) <span style="color:grey">(ne bebaĝo)</span>, poste [[infaneto]] ([[d:Q1340307|d]]) inter 1 kaj 3 jaroj * [[infano]] ([[d:Q7569|d]]) ([[knabo]], [[knabino]]) kaj [[infanaĝo]] / infaneco [[d:Q276258|d]]) * [[junulo]] ([[d:Q12350071|d]]) <small>''kun antaŭadolesko kaj adolesko''</small> <span style="color:grey">(ne plu junaĝo / juneco)</span> ([[d:Q190007|d]]) * <span style="color:grey">(ne antaŭadoleskulo)</span> [[antaŭadolesko]] ([[d:Q719723|d]]) * <span style="color:grey">(ne adoleskulo, </span>[[d:Q1492760|evtl. dekkelkjarulo d]]) [[adolesko]] ([[d:Q131774|d]]) * [[plenkreskulo|<span style="color:grey">(plenkreskulo)</span>]] ([[viro]], [[virino]]) kaj [[plenkreskeco]] ([[d:Q80994|d]]) * [[maljunulo]] <span style="color:grey">(ne plu maljunaĝo / maljuneco)</span> ([[d:Q191089|d]]) kun [[maljuniĝo]] ([[d:Q332154|d]])&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:55, 24 maj. 2025 (UTC) :Unu korekteto: Ni ne havas artikolon pri "plenkreskulo", nur alidirektilon. "Viro" kaj "Virino" ja teorie estas subkategorioj de plenkreskulo, sed en la praktiko la artikoloj nun temas nur pri seksa distingo, ne aĝa. Do la sola kategorio, kie ni provas distingi inter uloj kaj aĝo, estas "Infano"/"Infanaĝo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:10, 25 maj. 2025 (UTC) ::Prave. Dankon. Sed ne nur la esperanta vikipedio provas, sed tuta vikidatumaro kun, se mi bone kalkuletis, 59 lingvoversioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 28 maj. 2025 (UTC) == teritorio Edo en Niĝerio kun samnoma etno kaj lingvo == La anoj de la afrika etno de vikidatumo [[d:Q1287326]] nun en la e-lingva vikipedio nomatas "'''[[edoj]]'''", kiuj parolas lingvon en la e-lingva vikipedio nomatan la "'''[[edoa]]'''" kaj vivas en la niĝeria subŝtato "'''[[subŝtato Edo|Edo]]'''". Tiel fakte '''ne (!) funkcias''' Esperanto: devas esti unu vortradiko, kaj aliaj vortoj deriviĝas per sufiksoj. Ke substantivo por la etno kaj adjektivo por la lingvo uzas saman radikon, estas tute en ordo (komp. litovo/litova, ĉino/ĉina, germano/germana, koreo/korea, franco/franca, japano/japana, italo/itala ktp ktp), kaj ankaŭ pravigeblus ke substantivo por la lando kaj adjektivo interalie por la lingvo uzas saman radikon (ekz. Birmo/birma, Nederlando/nederlanda, Indonezio/indonezia), sed se lingvo nomiĝas "edoa", tiam etno devas nomiĝi "edooj" kaj lando iom ekzotike "Edoio" aŭ "Edolando" '''aŭ''' la lando "Edoo" kaj etno plus diversetnaj civitanoj "edoanoj". '''Se''' la lando en Esperanto konservu la nacilingvan nomon "Edo", kiu jam havas praktikan o-finaĵon, tiam la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj", kaj la lingvo rajtas nomiĝi "eda" '''aŭ''' "edana" sed '''ne''' "edoa". Do simple devas ekesti interkonsento. Kion esprimas pri tio aŭtoritataj eksteraj referencoj? PIV, Reva Vortaro kaj supozeble ĉiuj aliaj paperaj esperanto-vortaroj tute silentas pri la temo, kaj la listo [https://bertilow.com/lanlin Landoj kaj Lingvoj] de Bertil Wennergren proponas lingvonomon [https://bertilow.com/lanlin/lingvoj.html#Eda "eda"] por la lando Edo, sekve restas ambiguo ke la etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de la areo devas esti "edanoj" (samkiel etno kaj samtempe ankaŭ la grupo de civitanoj de Nederlando estas nederlandanoj, tiu ambiguo ankaŭ tolereblas de la esperantistoj en Hago, Amsterdamo kaj Roterdamo). Ĉar mi ne trovis ajnan alian aŭtoritata ekstera referencon, mi proponas sekvi la proponon de B. Wennergren, nomi la lingvon "eda", la teritorion "Edo" kaj la etnanojn "edanoj". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:17, 21 maj. 2025 (UTC) :Sekvi Bertilon estas bona ideo. Sed li decidis nur la formon de la radiko (''ed-''), kaj silentas pri la demando, ĉu ĝi estas etna aŭ landa radiko. Mi emas kompreni ŝtatnomon Edo kiel ne-Esperantan, kiu nur hazarde finiĝas per ''-o'' - verŝajne la ŝtatoj de Niĝerio ne havas stabilajn Esperantajn nomojn. Do formale kalkulu min {{por}} [[Edoa lingvo]] > [[Eda lingvo]] kaj {{sindetena}} pri [[Edoj]] kaj [[Edo (subŝtato)]], por ne bloki vin se vi insistas, sed malkonsilanta ŝanĝon. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:03, 21 maj. 2025 (UTC) ::Bone, estu [[eda lingvo]], laŭ B. Wennergren. Klaras ke la teritorio "Edo" en Niĝerio ne estas esperanta vorto, sed kompreni la teritorion "Edo" (samkiel la malnova nomo de Tokio) kaj la etnanojn "edanoj" ŝajnas al mi malpli dubinda ol nomi la etnanojn "edoj" kaj devi elvringi el la gramatika logiko iun aŭdacan teritorion "Edio", "Edujo" aŭ "Edlando", kiu al mi persone malgraŭ ĉiu logiko aspektas neakcepteble - konsiderante ke en la loka lingvo la teritorio tiom belsone estas "Edo", ne esperante, sed aspektante pli esperantlingva ol la torditaj landonomoj, kiuj rezultas se oni aplikus hipotezon ke ed- estus la etnonomo. Sed simple lasi la etnanojn "[[edoj]]" '''kaj''' la landon "[[Edo (subŝtato)|Edo]]" laŭ mia kompreno ne funkcius. Estas kiel ankaŭ vi skribis, ke la radiko (ed-) devas esti "etna '''AŬ''' landa radiko", ne ambaŭ samtemp (!). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 24 maj. 2025 (UTC) :::Mia rekomendo ne estas ke "ed-" estu etna kaj landa radiko samtempe. Mia rekomendo estas ke ni provizore uzu ĝin kiel etnan radikon, kaj por la ŝtato uzu la oficialan nomon "Edo", kiu hazarde aspektas kiel Esperanta vorto sed ne estas Esperanta, sekve ne enhavas iun Esperantan radikon. Mi rekomendas tion parte ĉar ni havas kutimon en Vikipedio Esperantigi ĉiujn etnonomojn, inkluzive la plejmulton kiu ne ligiĝas al iu politika unuo, do "Edoj" kiel etnonomo ne aspektas strange apud aliaj artikoloj kiel [[Joruboj]], [[Igaloj]], [[Igboj]], sed "edanoj" jes. Male, federaciajn ŝtatojn kaj similajn subnaciajn entojn ni kutimas Esperantigi nur se oni jam faras tion en fontoj. Mi faras mian rekomendon ankaŭ parte ĉar mi suspektas, ke se forta Esperanto-movado iam estiĝos en Niĝerio, ĝi ja nomos la etnon "edoj" kaj la ŝtaton "Edujo"/"Edio" - ja la ŝtato kreiĝis nur en 1991, dum la etno ekzistas de antaŭ jarcentoj. Ankaŭ ĉar multaj loĝantoj de la ŝtato ne apartenas al la etno, do se "Edo" estas Esperanta nomo, tiam oni atendus ke artikolo pri "edanoj" temu pri ĉiuj ĝiaj loĝantoj, ne nur tiu etno. Sed kiel mi diris, mi restas sindetena kaj ne ĝenos vin se vi ne estos konvinkita kaj faros laŭ via plaĉo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:38, 25 maj. 2025 (UTC) ::::Mi komprenas vian ideon. Estas iom da risko, ke homoj tamen komprenos ke "edo", unu etnano, kaj "Edo", la administra teritorio, estos la sama esperanta vorto (plej laste se iam iu ekskribos pri "eda kuirarto", "eda pentrado" aŭ "eda muziko"). Pli facilas se vorto kun o-finaĵo havas klare malesperantajn literkombinojn antaŭe: "Cappuccino" kaj "Latte Macchiato", "Pernambuco" aŭ "Ribeirão Preto" pli facile rekoneblas kiel ne-esperantaj vortoj ol "Edo". Do, mi provos sekvi vian rezonadon kaj esperas ke ni ne plantos grandajn miskomprenojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:54, 27 maj. 2025 (UTC) :::::{{por}} ėda lingvo, kaj etnanoj "edoj", sendepende ke "Edo" majuskle difiniĝu kiel ne-esperanta vorto kiu "nur hazarde finiĝas per litero o, ne per o-finaĵo". Mi dubas ke neniu komprenos la vorton kiel esperanta, kaj ne fabrikos adjektivaj kaj adverbajn formojn el la "ne-esperanta vorto Edo", sed tio ne estos pleja katastrofo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 14 jun. 2025 (UTC) == Voĉdon... 2025-05-27 == * [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]] movo ne postlasante alidirektilon * [[Voĉdono]] -> [[Elekto]] konektita al [[d:Q40231]] (publika ŝtata elekto) * [[Voĉdonado]] konektita al [[d:Q189760]] neniu movo [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:59, 27 maj. 2025 (UTC) :{{por}} [[Elekto]] -> [[Elekto (apartigilo)]], ĉar ĝi fakte estas apartigilo. {{kontraŭ}} [[Voĉdono]] -> [[Elekto]], ĉar "voĉdono" estas specifa kaj vaste konata vorto, eĉ se ne tute logika, kaj "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto (ĝuste tial ĝi bezonas apartigilon). :Mi pensas ke [[Voĉdono]] devus esti kunigita kun [[Voĉdonado]] aŭ tute reverkita. La temoj estas samaj, malkiel ekz. en la angla, kie la artikolo ligita kun "Voĉdono" temas specife pri balotadoj por elekti personon, do ne traktas referendumojn kaj simile. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:25, 27 maj. 2025 (UTC) :: Nuntempaj artikoloj [[Voĉdono]] kaj [[Voĉdonado]] temas pri plejparte sama afero, dum ke artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" mankas. Do la proponita alinomigo kunportu drastan ŝanĝon de enhavo. Eble "elekto" estas tre ĝenerala, ne aparte politika vorto, sed vikipedio ne estas vortaro. Artikolo pri "elekto" aŭ "ŝtata elekto" aŭ "ĝenerala elekto" nepras, kaj vi povas proponi pli bonan titolon. Eĉ "Voĉdono (elekto)" pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:00, 28 maj. 2025 (UTC) :::{{kom}} Mi apogas "drastan ŝanĝon de la enhavo" fare de Taylor 49. Mi preferus atendi la novan enhavon antaŭ ol decidi pri novaj titoloj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:18, 31 maj. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi volas atentigi, ke en Esperanto proceduron de publika voĉdonado kiel parton de politika procezo oni kutime nomas '''elektoj''' (ĉiam plurale; ekzemple, "parlamentaj elektoj", "prezidentaj elektoj"), kio permesas ne miksi elektojn en tia senco kun la ĝenerala komunuza kaj vastasenca vorto "elekto". Tian konvencion rutine sekvas, ekzemple, zorge redaktitaj tekstoj en la rubriko '''POLITIKO''' de la magazino ''[[Monato (gazeto)|Monato]]''. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 13:34, 2 jul. 2025 (UTC) == [[Ĉukotko]] > [[Ĉukĉio]] == Kopiite el la diskutpaĝo [[diskuto:Ĉukotko]], kiu jam diras ĉion necesan: Ni jam establis ''[[ĉukĉoj]]'' kiel nomon de la popolo, ĉu do la regiono ne estu "Ĉukĉio"? Kp. "[[sameoj]]" (Samee ''sámi'') kaj "[[Sameio]]" (samee ''Sápmi''). {{por}} formo Ĉukĉio. [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:18 (UTC) :{{por}} samopinias [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 4. Jul 2005 11:21 (UTC) ::Ni bezonus almenaŭ unu plian voĉon antaŭ movi, ĉu ne? [[Vikipediisto:Bab|Bab]] 4. Jul 2005 11:28 (UTC) :::La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, esperantigas multajn geografiaĵojn, sed ne la duoninsulon. Sed ĝi en sia mapo 15 indikas la maron norde de la duoninsulo, oriente de la "Vrangela insulo", "Ĉukĉa Maro", kio estas ne-rekta subteno de la vortumo "Ĉukĉio" por la duoninsulo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 28 maj. 2025 (UTC) :::Kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#insul.CxukcxaDuon0o klarigo pri Ĉukĉa duoninsulo en] [[Reta Vortaro]] ({{eo}}) eĉ estas pli klara. Pri "Ĉukotko" mi dume trovas neniun referencon, krom retaj tekstoĉitaĵoj de la esperantlingva vikipedia teksto, kie cetere unue en 2002 la duoninsulo ricevis nomon "Chukotka", poste ĝis aŭg. 2004 "Ĉukotka", nur tiam sen iu indikita referenco sanĝiĝis la nomo al improvizita "Ĉukotko" en sep. 2004. Klaras ke pri la rusa formo Чукотка (= Ĉukotka) estas referencoj, sed ĉi tie temas pri Esperanto. {{por}} formo Ĉukĉio kun indiko de la sendube same ĝusta kaj referencita pli longa formo Ĉukĉa duoninsulo en la unua frazo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:32, 28 maj. 2025 (UTC) ::::{{por}} Ĉiukĉio kaj mencio de la pli longa alternativo "Ĉukĉa duoninsulo" en la unua frazo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:01, 14 jun. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per movo al [[Ĉukĉio]], per du malnovaj kaj du novaj voĉoj, do sume 4. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:06, 15 jun. 2025 (UTC) ::::: Cetere paralele ankoraŭ necesas movi la titolon [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] al nova kaj pli ĝusta titolo [[Ĉukĉa aŭtonoma distrikto]], kaj ankaŭ la kategoriojn [[:Kategorio:Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] kaj [[:Kategorio:Geografio de Ĉukotka aŭtonoma distrikto]]. Bonŝance ankoraŭ ne estas multaj eroj en ili... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:59, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Stranga decido. Temas ne pri administra regiono kiel [[Tatario]] aŭ [[Baŝkirio]], sed pri la duoninsulo, do fizika objekto kies limoj estas strikte difintaj kaj neŝanĝeblaj sendepende ĉu tie loĝas ĉukĉoj aŭ ne. La formo '''Ĉukotko''' estas uzata de rusiaj esperantistoj dum jardekoj: [http://esperanto.china.org.cn/2024-01/03/content_116914995.htm Vasilij Eroŝenko kaj nia epoko], [https://reu.ru/prenu/cerbe_kaj_kore_14_majo_2020.pdf Cerbe kaj kore], [https://edukado.net/upload/enhavo/dosieroj/REGo83Kolker.pdf REGO], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando], ankaŭ alilandaj esperantistoj uzas ĝin, ekzemple [https://eo.mondediplo.com/2007/09/article1298.html Le Monde diplomatique en Esperanto], [https://ikso.net/rusio-volas-konekti-asion-kun-ameriko-per-submara-fervojo/ E@I]. La enciklopedio devas sekvi la jaman lingvouzon, ne inventi ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:51, 19 dec. 2025 (UTC) ::Ankaŭ min mirigas tia iama decido. Mi ne memoras, ke iu uzus la formon "Ĉukĉio", dum "Ĉukotko" estas formo kutima kaj internacie rekonebla. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:15, 19 dec. 2025 (UTC) :: {{kom}} ĉiuj 3 referencoj en la artikolo estas fidinde mortintaj, kaj mi eble subtenus ŝovon al "Ĉukotko" ĉar tio ŝajne estas proksime al <big>Чуко́тка</big>, sed antaŭe ŝatus vidi la nomon de la duoninsulo en la loka ĉuka lingvo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:33, 19 dec. 2025 (UTC) :{{kom}} Same kiel la aliaj primitivaj popoloj, la ĉukĉoj origine havis en sia lingvo nur la vortojn priksribantajn iliajn senperajn spertojn, do videblajn montojn, riverojn kaj arbojn, sed ne la duoninsulon kiun ili neniam vidis komplete. Do ili simple neniel ĝin nomis, ĉar por ili ĝi ne ekzistis. Poste la ĉukĉa transprenis ĝian nomon el la rusa, adaptinte iom, do nun ekzemple [[Ĉukotka aŭtonoma distrikto]] en la ĉukĉa nomiĝas [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/ckt/Чукоткакэн_автономныкэн_округ Чукоткакэн автономныкэн округ] (Ĉukotkaken aŭtonomniken okrug). Do la nuna formo ''Ĉukĉio'' estas same malkutima por la rusoj, ĉukĉoj kaj esperantistoj. Tiu ĉi alinomo estis la solvo sen la problemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:34, 21 dec. 2025 (UTC) == [[Raspaĵo]] -> [[Paneroj]] -> [[Panraspaĵo]] == Raspaĵo estas io ajn raspita, ne nur pano kaj aliaj bakaĵoj. Povus temi pri fromaĝo, kokoso, karotoj, ktp, ktp. Mi proponus alinomi ĝin al {{por|"paneroj"}}, kiu estas sufiĉe internacia termino por ĉi tiu kuirarta ingredienco. (Vidu anglan "breadcrumbs", nederlandan "broodkruim", japanan "パン粉", ĉinan "麵包屑", vjetnaman "vụn bánh mì", indonezian "tepung roti", ktp.) Aliokaze eblus eventuale uzi "panraspaĵo" aŭ "raspita pano" aŭ simile. --[[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:16, 28 maj. 2025 (UTC) :{{por}} pli klara titolo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:20, 31 maj. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". "Raspaĵo" ŝajnas tute ne taŭga: estas apenaŭ imageble, ke oni raspas panon. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:25, 1 jun. 2025 (UTC) :{{por}} "paneroj". Se panon eblas raspi, tiam ĝi jam tre sekas kaj malmolas, sed mi jam vidis ion tian. Ĉiukaze paneroj estas plene trafa vorto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 2 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". Mi proponas titolon '''[[Panraspaĵo]]'''. Spenĉjo tre pravas ke "raspaĵo" ne estas bona titolo por paĝo kiu temas pri raspaĵo de pano. Problemoj kun propono "paneroj" estas du, nome plurala formo, kaj malapero de raspado per kiu la materialo estiĝas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:47, 6 jun. 2025 (UTC) : {{kontraŭ}} "paneroj". [[Panraspaĵo]] akcepteblas. Krome estas ferraspaĵo per farliloj, fromaĝraspaĵo, --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:00, 6 jun. 2025 (UTC)ktp. ::{{por}} Paneroj. Tio estas la vorto, kiun mi plurfoje aŭdis, ankaŭ legis en tekstoj, kaj PIV havas propran kapvorton "panero" kaj konfirmas mian subjektivan memoron. Mi ne komprenas kial pluralo estus problemo ĉi tie. Laŭ la naturo de la temo, unu panero nur estas minimuma malpuro, por kuireja recepto oni bezonas plurajn panerojn. Kaj do? Panraspaĵo estus teorie ebla alternativo, sed tute artefarita, teoria: kiu povus eĉ unu ekstervikipedian referencon alporti, kiu konfirmus vastan uzon de la vorto "panraspaĵo" en e-lingva literaturo kaj gazetaro? Kaj kie estas vortara kapvorto, kiu por "panero" '''jes''' ekzistas? Ankaŭ ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' konfirmas mian juĝon: pri "panero" estas 22 trafoj, pri "panraspaĵo" estas ekzakte '''nul'''. Homoj, detenu vin inventi en vikipediaj diskutoj iujn vortojn, kiuj ne estas uzataj en la reala vivo! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:01, 13 jun. 2025 (UTC) :::PS: Cetere, {{re|Crosstor}} Kio estas "farliloj"??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:06, 13 jun. 2025 (UTC) ::::Pardonu!: [[fajlilo]]. [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:58, 13 jun. 2025 (UTC) :::::{{kom}} Se ne alvenos signifaj pluaj voĉdonoj dum la sekva tago, mi morgaŭ finos la temon kun 5 voĉoj por [[Paneroj]] kaj 2 por [[Panraspaĵo]]. Aparte la referenco el PIV por panero kaj nemencio de panraspaĵo, kaj la meta-kalkulo el ''[https://tekstaro.com tekstaro.com]'' de Aidas estas konvinkaj - kio cetere ankaŭ devus plaĉi al Taylor, kiu laŭ mia percepto ege ŝatas tiajn statistikajn meta-kalkulojn el ''tekstaro.com''. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:43, 14 jun. 2025 (UTC) ::::::Dankon, Crosstor... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 20:59, 14 jun. 2025 (UTC) :::::::{{farite}} per 5 voĉoj por Paneroj kaj 2 por Panraspaĵo ŝovita al nova titolo [[paneroj]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:51, 15 jun. 2025 (UTC) ::::::::{{re|Filozofo|Verdulo|Kani|Arbarulo|Spenĉjo|Aidas|Taylor 49|Crosstor}} PS: Mi nur nun vidas la aldonan aserton "ĝi kreas la t.n. tripakumon". De kie estas la vortumo '''"tripakumo"'''? Guglo tute ne trovas la vorton, kio signifas ke kompreneble PIV kaj RetaVortaro kaj ĉiuj aliaj konsulteblaj E-vortaroj ne konas ĝin. Kiu estus la koresponda ero en vikidatumoj, do kiuj estus alilingvaj ekvivalentoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Mi tute ne imagas, pri kio temas. Mi dubas, ke mi antaŭe renkontis tiun ĉi vorton... Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:42, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Ĝis ĉi-monate, la esperanta artikolo ŝajnis esti tre proksima traduko de la ĉeĥa artikolo [[w:cs:Strouhanka|Strouhanka]], kaj "tripakumo" ŝajnas esti rekta traduko de la vorto "trojobal", kiu havas propran artikolon [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (d:Q1571226) en ĉeĥa Vikipedio. Laŭ tiu artikolo, trojobal estas nomo por la metodo kovri (pakumi?) manĝaĵon per tri tavoloj, nome faruno, ovo kaj paneroj. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 23:12, 15 jun. 2025 (UTC) :::::::::Dankon pro la enketado. Nu, laŭ la alilingvaj klarigoj de [[w:cs:Trojobal|Trojobal]] (en vikidatumoj Q1571226), temas pri tio kion PIV nomas [https://vortaro.net/#panumi_kd per simpla verbo "panumi"], tial estas tute konsekvence ke la esperanta vorto por la vikidatuma koncepto [[d:Q1571226]] ne estas "tripakumo", sed "panumaĵo". Mi sume havas suspekton, ke la vorto "tripakumo" estas propa inventaĵo de nia kolego Petr T., estas per neniu presita esperanta vortaro aŭ kuirlibro konfirmebla kaj estas klare "originala persona spontanea inventaĵo aparte por ĵus kreita vikipedia teksto". Tial mi proponas forigi la "ĉeĥismon", eĉ se iuj slovakaj vortaroj aŭ dialektaj vortaroj de la germana lingvo de Prago aŭ eble dialekta vorto de la jida el tiu urbo ankaŭ konfirmas iun tian koncepton de farunumo-ovumo-panerumo, kaj uzi la PIV-an vortradikon "panum'i/panum'o" por la kuireja proceduro: hispane "empanado", germane "panieren", itale "panatura", litove "paniravimas", nederlande "paneren", pole "panierowanie", slovene "paniranje", svede "paneringde" ktp - en ĉiuj klare videblas la latina vorto "panis" resp. esperanta "pano" kaj "paneroj", same greke пανάρισμα [panárisma], ukraine панірування [paniruvannja] kaj en aliaj nelatinaj lingvoj... Do la PIV-a propono de "panumo" perfekte akordiĝas kun la konceptoj en tute malsamaj lingvoj por la kuireja proceduro... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:36, 18 jun. 2025 (UTC) == [[Ortodoksismo]] -> [[Ortodoksa kristanismo]] == Laŭ [[ReVo]] kaj [[PIV]], ortodoksa = konforma al la tradicia doktrino [ne nepre kristana - [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]]]. Ortodoksa povas esti ne nur [[kristanismo]], sed ankaŭ [[judaismo]], [[marksismo]] ktp. Ĉu do "'''[[Ortodoksa kristanismo]]'''" ne estus pli klara, preciza, rekonebla kaj do trafa titolo? Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 04:13, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} tute prave. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:49, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}} Tute konsentas kun la argumento de Filozofo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:03, 15 jun. 2025 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) ::::: {{farite}} per kvar poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:49, 14 jul. 2025 (UTC) == Japanaj geografiaj nomoj en la Hepburnan sistemon se mankas fontoj == Saluton al ĉiuj,<br> Post ampleksa diskuto en [[Kategorio-Diskuto:Gubernioj de Japanio]], ni preskaŭ atingis interkonsenton pri normigo de japanaj geografiaj nomoj en Vikipedio.<br> Laŭ Regulo 2 de [[VP:NELATINA]] ("Uzu alilingvan akceptitan transskribon en latina alfabeto"), ni proponas, ke japanaj geografiaj nomoj sen ekzistantaj Esperanto-fontoj estu ŝanĝitaj al la japana transskriba Hepburn-sistemo.<br> Samtempe, ĉar la sekcio "Esperantigo de nomoj" en [[VP:TA]] specife postulas, ke "Nomoj de subŝtatoj ĉiam estu Esperantigitaj," ni lanĉis [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]]. Ĉi tiu projekto celas sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por japanaj regionoj kaj gubernioj, kun la ebla celo krei estontan oficialan eksteran referencon.<br> Ĉu vi konsentas pri ĉi tiu duobla aliro? Ĝi permesus al ni provizore uzi la Hepburnan kie mankas Esperanto-fontoj, dum ni aktive laboras por la longtempa Esperantigo per la menciita projekto.<br> Via opinio kaj subteno estus tre valoraj por antaŭenigi ĉi tiun gravan laboron.--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 02:04, 16 jun. 2025 (UTC) Saluton al ĉiuj. Konforme al la daŭraj diskutoj kaj la proponita [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], mi intencas komenci alinomi la artikolojn de japanaj gubernioj, komence post unu semajno, se ne aperos pliaj komentoj aŭ oponoj en ĉi tiu diskuto. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas jena: * [[Gubernio Ajĉio]] → [[Gubernio Aichi]] * [[Gubernio Akita]] * [[Gubernio Aomori]] * [[Gubernio Ĉiba]] → [[Gubernio Chiba]] * [[Gubernio Ehime]] * [[Gubernio Fukui]] * [[Gubernio Fukuoka]] * [[Gubernio Fukuŝima]] → [[Gubernio Fukuŝimo]] * [[Gubernio Gifu]] * [[Gubernio Gunma]] * [[Gubernio Hiroŝimo]] * [[Gubernio Hiogo]] → [[Gubernio Hyōgo]] * [[Gubernio Ibaraki]] * [[Gubernio Iŝikavo]] → [[Gubernio Ishikawa]] * [[Gubernio Iŭate]] → [[Gubernio Iwate]] * [[Gubernio Kagavo]] → [[Gubernio Kagawa]] * [[Gubernio Kagoŝimo]] * [[Gubernio Kanagavo]] * [[Gubernio Kioto]] * [[Gubernio Koĉi]] → [[Gubernio Kōchi]] * [[Gubernio Kumamoto]] * [[Gubernio Mie]] * [[Gubernio Mijagi]] → [[Gubernio Miyagi]] * [[Gubernio Mijazako]] * [[Gubernio Nagano]] * [[Gubernio Nagasaki]] → [[Gubernio Nagasako]] * [[Gubernio Nara]] * [[Gubernio Nigato]] → [[Gubernio Niigata]] * [[Gubernio Oitao]] → [[Gubernio Ōita]] * [[Gubernio Okajamo]] * [[Gubernio Okinavo]] * [[Gubernio Osaka]] → [[Gubernio Osako]] * [[Gubernio Saga]] * [[Gubernio Sajtama]] → [[Gubernio Saitama]] * [[Gubernio Ŝiga]] → [[Gubernio Shiga]] * [[Gubernio Ŝimane]] → [[Gubernio Shimane]] * [[Gubernio Ŝizuoka]] → [[Gubernio Ŝizuoko]] * [[Gubernio Toĉigi]] → [[Gubernio Tochigi]] * [[Gubernio Tokuŝimo]] * [[Gubernio Totoro]] * [[Gubernio Tojamo]] * [[Gubernio Vakajamo]] * [[Gubernio Jamagata]] → [[Gubernio Jamagato]] * [[Gubernio Jamaguĉi]] → [[Gubernio Yamaguchi]] * [[Gubernio Jamanaŝi]] → [[Gubernio Yamanashi]] * [[Hokajdo]] * [[Tokio]] Laŭ la principo 'Kiu silentas, tiu konsentas', mi procedos se ne estos obĵetoj antaŭ tiu tempo. --[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 11:10, 20 jun. 2025 (UTC) :{{farite}} Saluton al ĉiuj, :La unusemajna periodo por komentoj kaj oponoj pri la normigo de japanaj geografiaj nomoj pasis. Ĉar mi ricevis neniun validan opozicion al nia projekto aŭ al la portempa uzado de Hepburn-romanigo, kaj post detalaj diskutoj kiuj plifortigis nian metodologion, ni antaŭeniras. :Laŭ la Regulo 2 de [[VP:NELATINA]], mi komencas la procezon de alinomo de japanaj guberniaj artikoloj al la Hepburn-sistemo, kie mankas ekzistantaj Esperanto-fontoj. La listo de ŝanĝendaj artikoloj estas tiu jam portempa. La sama logiko de portempa normigo validas ankaŭ por malpli grandaj administraj unuoj, kiel urboj kaj urbetoj, ĉar multaj el tiuj same ne posedas establitajn Esperanto-formojn. :Ĉi tiu apliko de Hepburn estas portempa solvo por certigi tujan normigon kaj konformecon kun la nunaj Vikipediaj reguloj. Ĝi tuj korektas la nunan malkonsekvencon per oficiale agnoskita internacia normo. :Nia finfina celo, tamen, restas la plena kaj sistema Esperantigo de ĉi tiuj nomoj, kiel postulas [[VP:TA]] por subŝtatoj. Tial ni aktive laboras per nia [[Projekto:Esperantigo de japanaj regionoj kaj gubernioj]], celante sisteme esplori kaj dokumenti Esperantigojn por estonta oficiala referenco. :Esperantigi administrajn unuojn tra la mondo estas daŭra procezo. Nia esploro montras, ke unua-nivelaj administraj unuoj en landoj kiel Usono, Aŭstralio, Brazilo, Kolombio, kaj Barato estas vaste Esperantigitaj. Kvankam iuj landoj (ekz. Francio, Hungario) montras malsamajn alirojn aŭ nekompletan Esperantigon, tio nur evidentigas la vivantan naturon de Vikipedio, ne kontraŭas la celon de sistema Esperantigo de unua-nivelaj administraj unuoj de Japanio. :Dankon pro via kunlaboro kaj subteno. :--[[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 12:07, 26 jun. 2025 (UTC) == [[La Klaŭno]] == Mi proponas alinomi la artikolon «[[La Klaŭno]]» al «Opinioj de klaŭno». Prefere traduki la originalan titolon ("Ansichten eines Clowns"), ol tiun de la angla traduko ("The Clown"). - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:52, 13 jul. 2025 (UTC) :Absolute. Mi ne atendis debaton. Farite.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:43, 14 jul. 2025 (UTC) ::Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:07, 14 jul. 2025 (UTC) == (film) -> (filmo) == Anonimulo [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/78.154.163.85]] kreis plurajn artikolojn pri kinofilmoj, kun la aldono "(film)" - tiel, sen -o. Ili alinomendas al "(filmo)". (Pluraj ankaŭ bezonas poluradon kaj kategoriojn.) - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:53, 14 jul. 2025 (UTC) :Unu filmon (pri Timm Thaler) mi jam plibonigis. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 15 jul. 2025 (UTC) :: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?go=Ek&search=intitle%3A%2Ffilm%5C%29%2F&ns0=1 intitle] {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:23, 15 jul. 2025 (UTC) :::Dankon! Kaj pluan dankon ke vi ankaŭ minuskligis troan majusklecon en kelkaj titoloj! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:59, 15 jul. 2025 (UTC) ::::Dankon pro la purigo!! Mi eĉ dubas ĉu utilas havi alidirektilojn kiel [[Luno (film)]], [[Nigra Korvo (film)]] aŭ [[Timm Thaler kaj la Vendita Rido (film)]]. Neniu venus al la ideo krei alidirektilojn kiel [[Luno (película)]] hispane aŭ [[Luno (filmas)]] litove, kaj kial fari esceptojn por teknikaj aldonaĵoj en la angla lingvo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:35, 4 aŭg. 2025 (UTC) == [[Naziismo]] -> [[Nacisocialismo]] == Karaj, La vorto "naziismo" estas paŭsita gentalingva mallongigo de la normala nomo de la koncerna ideologio kaj movado naci-socialismo. Estis kompreneble, kial samtempuloj tiel mallongigis la iom longan vorton en lingvoj gentaj, kie ekzistas tradicio de tiaj mallongigoj. Por tio ekzistis ankaŭ psiĥologiaj kialoj: oni kaŝe defias opresan totalisman reĝimon, uzante (anstataŭ ĝia serioza, impona, oficiala nomo por ĝiaj timigaj adeptoj) amuzan, familiaran formon. Tamen nuntempe oni ne tiom ofte parolas pri nacisocialismo, kaj - eble pli grave! - en Esperanto ekzistas nek kutimo regule uzi apartajn malpli longajn variantojn de longaj vortoj, nek tradicio vaste uzi slangecajn kaj aparte lernendajn vortokunfandajn mallongigojn. Tiaj formoj ĝenerale ne tre bone sidas en Esperanto. Krome, "nazio" ne sonas en Esperanto same amuze kaj timodefie kiel "nazi" en la germana, kie tiaspecaj mallongigoj estas tre kutimaj diminutivaj formoj ... Aparte strange estas uzi tian mallongigon en enciklopedia artikolo, kaj eĉ pli strange estas uzi ĝin en la titolo. Tial mi proponas alinomi artikolon jene: "'''[[Nacisocialismo]]'''" kaj krom mencio de la formoj "nazio" kaj "naziismo" regule uzi la normalajn enciklopediajn formojn "nacisocialisto" kaj "nacisocialismo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:01, 25 jul. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} Laŭ mia kompreno kaj laŭ PIV, en Esperanto "nazio" ne estas mallongigo sed sendependa radiko. Kaj ĝi estas multege pli ofte uzata ol "nacisocialisto" - ne nur laŭ mia sperto, kiu certe estas malpli vasta ol tiu de Filozofo, sed ankaŭ laŭ la Tekstaro (18 trafoj por "nacisocial", kredeble kelkcent por "nazi"). :Tio tute similas al la situacio en la angla, la hispana, kaj verŝajne la plej multaj lingvoj. Oni uzas "nazi" sen ia konscio ke originale ĝi estis mallongigo, des malpli pri amuzaj aŭ timdefiaj kromsignifoj; ĝi nur estas la nomo de tiu speco de ekstrema rasismo. Estas parte simile kiel ni parolas pri "faŝismo", ne iu etimologie pli fidela *faskismo. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:15, 29 jul. 2025 (UTC) ::{{kontraŭ}} kiel prave resumigis la kontraŭajn argumentojn Arbarulo. Kaj fidu min, en la germana lingvo la vorto ''Nazi'' tute ne sonas amuze. Jes, estas iuj karesvortoj kiuj finiĝas per -i, tute ne ĉiuj, sed se vi volas asociigon de la vokalo "i" en la germana vorto ''Nazi'', ĉe mi ĝi elvokas etan germanlingvan infanon, kiu estas ŝokita per abomeno kaj naŭzo, kaj esprimas tion per elkrio "iiiiiiiiii!" - kvazaŭ ĝi rimarkus ke ĝi ĵus manĝis ion kio fakte estas plena je ŝimo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:25, 4 aŭg. 2025 (UTC) :::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:56, 19 aŭg. 2025 (UTC) ::::{{kontraŭ}} Pro diritaj argumentoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:16, 20 aŭg. 2025 (UTC) == [[Rozfrukto]] -> [[Rozbero]] == Uzanto [[Uzanto:Wolfgang Bohr|Wolfgang Bohr]] movis la artikolon de "Rozbero" al "Rozfrukto" en 2015 kun la komento "la frukto de la rozo ne estas bero, sed plurfrukto". Tamen, kiel la artikolo [[Bero]] notas, tre multaj fruktoj, kiuj botanike ne estas beroj, tamen nomiĝas beroj en komuna uzado. Ŝajne ambaŭ "rozbero" kaj "rozfrukto" troveblas en po iom da nacilingvaj-esperantaj vortaroj, sed laŭ mia esplorado, "rozbero" ŝajnas esti signife pli ofta en efektiva uzado en la reto kaj en esperanta literaturo. Ĝi troveblas ekzemple en [https://libro.ee/file.php?id=3041 la romano Ojstro de Etelo Liliano Vojniĉ,] en poemo de la poemaro Kantante Vivi ([https://www.verduloj.org/GMO_S-ulo_2010-5.pdf#page=34 citita en revuo de SAT]), en [https://www.ikue.org/cz/arkivo/a-105-1-17.pdf#page=18 gazeto de la Katolika Sekcio de ĈEA,] kaj en [https://steemit.com/rozbero/@johano/rozbero-a-tuna-festo ĉi tiu blogaĵo pri rozberoj.] Dume, ekster Vikimediaj projektoj mi trovas la vorton "rozfrukto" plejparte nur en vortaroj kaj en maŝintradukitaj retpaĝoj. "Rozfrukto" ja estas tute bona vorto menciita en kelkaj respektindaj vortaroj, do ĝi estas certe menciinda en la artikolo. Sed ŝajnas al mi, ke ni uzu la pli tradician vorton "Rozbero" en la titolo. [[Uzanto:Spenĉjo|Spenĉjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Spenĉjo|diskuto]]) 15:15, 28 jul. 2025 (UTC) : Mi respektas la trovojn, konsentas ke laŭ la vortaroj ambaŭ vortoj proksimume same amplekse uziĝas, do ambaŭ formoj devas dokumentiĝi en la teksto, kiel mem proponas Spenĉjo, sed ne estas argumento kontraŭ uzo de la vorto "Rozbero" en la titolo. Do {{por}} la ŝanĝo de la titolo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 5 aŭg. 2025 (UTC) == [[Boise (Idaho)]] -> [[Bojsio]] == Mi volas alinomi ĉi tiu artikolon, ĉar la paĝo havas neesperantnomon, kiam esperantnomo ekzistas kaj uzas ofte. Ankaŭ, aliaj usonaj urbpaĝoj ne havas subŝtatnomojn, krom urboj kiu samnomatas je aliajn urbojn. Ekzemple, [[Seatlo]], [[Novjorko]], [[San-Francisko]], [[Portlando (Oregono)]], kaj [[Portland (Majno)]]. [[Uzanto:Loffy570|Loffy570]] ([[Uzanto-Diskuto:Loffy570|diskuto]]) 22:07, 4 aŭg. 2025 (UTC) :{{re|Loffy570}} Estas en ordo diskuti, ĉu uzi "Esperanto-nomon kiu ekzistas kaj uziĝas ofte". Tamen, tiun aserton en kazo de dubo necesas pruvi per (almenaŭ) du ekstervikipediaj referencoj. Mi persone multfoje en Esperanto vidis esperantajn nomojn [[Novjorko]] kaj [[San-Francisko]], kaj neniam vidis urbonomon Bojsio, do mi esprimas dubon. Nun estas "kazo de dubo" kaj necesas pruvi ke la aserto estas vera. Bonvolu. La eksa retejo [https://web.archive.org/web/20140112074056/http://terpomuloj.org/ terpomuloj.org] laŭ la [[interreta arkivo]] senŝanĝe ekzistis [https://web.archive.org/web/20041212013742/http://www.terpomuloj.org:80/ de 2004] ĝis 2014, en 2015 ĝi jam estis morta, sed pro la senŝanĝeco eblas konstati ke ĝi estis de 2004 kaj simple videblis dum sekvaj sed jaroj. Tia unu retpaĝo de 2004, tre kredebla farita de unusola entuziasmulo, ne estas pruvo de "Esperanto-nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte"... Eĉ por la historia renkontiĝo NOREK 2004, mi ekster la arkivigita paĝo terpomuloj.org de 2004 nur trovis indikon ke ĝi okazis en urbo "Boise (Idaho)": notinde en [https://wallydutemple.com/2017/08/13/la-historio-de-norek-norda-okcidenta-esperanto-konferenco/ "historio de NOREK" de Wally du Temple] kaj la [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2004/02/00-pdf/bulteno.pdf bulteno "Esperanto USA", aprilo 2004, p. 12] (PDF, nur eta anonco, probable post la renkontiĝo ekzistis pli ampleksa raporto en tiu bulteno, sed tiun mi nun ne trovis). Sincere salutas [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 5 aŭg. 2025 (UTC) ::Mi kontestas tiun fremdan principon, truditan de tute aliprincipa ''Wikipedia''. Esperanto celas logikecon kaj sistememon. Se oni prononcas /bojsi(o)/, oni do skribu «Bojsio».--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:32, 11 aŭg. 2025 (UTC) :::Inter la lokanoj la prononco varias inter [bojsi(o)] kaj [bojzi(o)]. La origino de la vorto estas la franca vorto ''boisé(e)'' [bŭazé], kvankam ŝajnas, ke en la angla lingvo pli multaj lokanoj preferas la varianton [bójsi]. La nuraj esperantistoj el Boise, kun kiuj mi multfoje parolis (tio estis antaŭ multaj jaroj), miamemore prononcis [bójzi] (sen plena esperantigo). Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 21:33, 14 aŭg. 2025 (UTC) :::: Mi trovis la urbonomon ankoraŭ en la esperantlingva [[Poŝatlaso de la mondo]], en kiu profesiece estas multaj mapoj kun amasoj da esperantlingvaj urbonomoj, kaj la urbo bildiĝas eĉ en du vastaj dupaĝaj mapoj, 31 kaj 33, tamen '''ambaŭfoje en la formo "Boise"'''. Sed {{re|Sergio}}: Mi tute ne scias al kiu "tute aliprincipa ''Wikipedia''" vi aludas, ĉu la angla, germana, jida, kataluna, islanda, litova vikipedia kolektivo... Laŭ mia sociiĝo en esperantlingva Eŭropo, mi observis ke jam en la 1980-aj jaroj esperantlingve aperis pluraj libroj kaj artikoloj de pensiula eksa instruisto kun nomo Rikardo Ŝulco (laŭ pasporto Richard Schulz, sed per tiu nomo neniu rajtis citi lin en Esperanto), kiu ne nur esperantigis ĉiun vilaĝon, domaron, kvartalon kaj urboparteton, sed ankaŭ la nomojn de ĉiuj ajn jam mortintaj kaj nuntempaj homoj - ĉiu kiu ne sukcesis forkuri plej atletike estis esperantigita. Tiu troigo nerekoneble aliformigi ĉiujn nomojn "de ekster nia esperantista kosmo al belaj nomoj en la zamenhofa lingvo", nomoj de ĉiaj neesperantistoj kiuj ĝis la invento de nova nomo per Rikardo Ŝulco neniam havis esperantan nomon, kvazaŭ preni iun ajn telefonlibron de iu distrikta vilaĝa komunumo de okcidenta Germanio kaj simple aliformigi ĉiun nomon, estis tiom absurde radikala, kaj rezultis en tio ke multaj memdeklaritaj lingvopapoj havis diversajn ideojn ŝanĝi nacilingvajn nomojn per nur esperantaj literoj kaj ĉiuj kun o-finaĵoj, ke fine multaj esperantistoj tute nerviĝis pri tio. Despli ke la "esperantista kosmo" ne estas propra universo, sed kunvivas kun naciaj kaj regionaj lingvoj kaj kulturoj en precipe neesperantista universo. Tio, kaj ne iuj krokodilaj alilingvaj vikipediaj komunumoj, laŭ mi estas la fundo de skeptikeco pri spontaneaj kreoj de tutnovaj esperantaj nomoj, kiuj ĝis tiu sekundo ankoraŭ ne estas kutimaj. Se iu povas nur duone konvinki, ke iu nomo "Bojsio" estas "nomo kiu ekzistas kaj uziĝas ofte", tiam jam estas en ordo. Sed almenaŭ en Esperantujo ekster Usono, supozeble ekster Idaho, urbonomoj Novjorko, San-Francisko, Seatlo, Ĉikago kaj Vaŝingtono estas bonkonataj kaj vere "uziĝas ofte", sed nomoj en la [[kantono Ada]] de Idaho kiel "Bojsio", "Kuna", "Ŝtelo", aŭ imageblaj nomoj "Fotlodedejlo". "Eŭklandpako" aŭ "Kverkuja Parko", "Ŭiltenmanezo" (prononce fˈɔːt lˈɔːdədˌe͡ɪl, ˈə͡ʊklənd pˈɑːk, wˈɪltən mˈanəz aŭ internacie Fort Lauderdale, Oakland Park, Wilton Manors) en Florido simple estas malpli multe aŭditaj. Se ni forlasus la principon ke entute gravas ke iu esperanta nomo estus "multe uzata", kiel argumentis Loffy570 la 4-an de aŭgusto, sed sufiĉas ke estas iu prononco nacilingva per [[sistemo IFA]], kion oni tradukas al nomo kun esperantaj literoj, kun o-finaĵo kaj nepre akcentata je la antaŭlasta silabo, oni aŭ kreas montojn da novaj esperanto-vortoj nur en diskutpaĝoj de vikipedio, aŭ en fejsbuko, ŭatsepo ktp, kiuj eksplodigas la vortotrezoron aŭ oni kreas same multajn pseŭdo-vortojn kiuj ŝajnigas esti vortoj sed fakte ne estas. Laŭ mi estas valora principo ke ni '''ne''' simple inventas nian mondon en vikipediaj paĝoj kaj diskutejoj, sed provas laŭeble atenti, kio okazas esperantlingve en la praktika vivo de la ekstervikipedia mondo, kaj uzas nur tion kion oni ankaŭ uzas en la "vera mondo". 23:02, 30 aŭg. 2025 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) == [[Alta sacerdoto]] → Ĉefpastro == La artikolo plene ignoras la tradicion de la esperanta literaturo (kaj titole, kaj enhave). En «[[La Faraono]]», [[Londona Biblio]], «[[Pro Iŝtar]]», «[[Quo vadis?]]» ktp ktp la koncerna termino estas '''ĉefpastro'''. (Akceptebla difino troveblas [https://www.reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html#pastr.cxef0o en ReVo]; la difino en la PIV-oj estas fuŝa, malakorda kun la reala Esperanto kaj kun la uzo de PIV mem, ekz-e «'''Aaron/o''' ב Frato de Moseo k unua ĉefpastro de la hebreoj»)--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}}Kaj krome, «sacerdoto» estas nur kristanisma laŭ vortaraj difinoj, tamen la artikolo parolas pri religioj sumera kaj babilonia (kaj eĉ se ne estas menciate tie, ankaŭ amerikaj indiĝenoj havis ĉefpastrojn, ekzemple la majaj «ahau can mai» [ahaŭ kan maj]). Kelkaj lingvoj, ekz. la hispana, ja uzas «sacerdote/sacerdotisa» por ajnreligia pastro/ĉefpastro, sed Esperanto ne sekvu tiujn alilingvajn kutimojn kiel eble plej multe. --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:22, 11 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 03:58, 14 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ la argumentoj de Sergio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:22, 14 aŭg. 2025 (UTC) ::{{por}} La argumentoj sonas al mi konvinkaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:17, 20 aŭg. 2025 (UTC) : {{farite}} --[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:33, 21 aŭg. 2025 (UTC) == [[Meretrico de Babilono]] → Babela malĉastistino == «Meritrico» estas tute nekonvena: # La biblia termino estas «malĉastist(in)o», vorto pli preciza kaj memklariga. # «[[Meretrico]]» estas vorto tute marĝena en Esperanto, malpreciza (ĉu amatora ‹malĉast<u>ul</u>ino›? ĉu profesia ‹malĉast<u>ist</u>ino›? Laŭ la artikolo «[[Meretrico]]» ĝi estas jen unu, jen la alio). # La koncerna biblia termino aludas templajn amortistojn virajn aŭ inajn, ekz-e «Ne enportu pagon de '''malĉastistino''' nek de '''malĉastisto''' en la domon de la Eternulo» (Readmono 23:18). Se oni elektas «meretrico»n, kiel esprimi «malĉastisto»n? Ankaŭ «de Babilono» estas krikinda. Anstataŭ la plumpa prepoziciaĵo en Esperanto eblas uzi pli elegantan adjektivon: Babilona, Babela. Laŭ la lingvaĵo Biblia preferindas «Babela», kp «[[Babela turo]]». Ankaŭ latine oni uzas adjektivon: ''Babyloniacus fornicaria''.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 09:05, 21 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} En Esperanto la Biblio havas norman tradukon kies kvaliton neniu serioze kritikas, do estus bone ke bibliaj konceptoj kaj roluloj nomiĝu laŭ tiu traduko. Tial mi preferas "malĉastistino" kaj "Babel". Pri la elekto inter "Babela" kaj "de Babel" mi ne havas opinion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:26, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 19:58, 22 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 05:15, 23 aŭg. 2025 (UTC) :{{por}} - [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:50, 30 aŭg. 2025 (UTC) {{farite}} kun 5 poraj voĉoj kaj neniu dubema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Plinio la Maljuna]] == Estas multe da artikoloj, en kiuj oni diferencigas per «(pli) juna» / «(pli) maljuna». Min tio ĝenas, kiel insulto al racia vortuzo. La francoj estas iom pli sentivaj kaj diras [[:fr:Pline l'Ancien]] (Plinio la Malnova). Tre logike, kp «la Malnova Testamento — la Nova Testamento». Tamen anstataŭ «Plinio la Nova» (kp [[:fr:La nouvelle Héloïse|«La Nouvelle Héloïse»]]) ili paneas kaj diras «Plinio la juna» :-( Mi tamen opinias, ke la kontrastigo per «maljuna/juna» estas lingva (kaj logika) eraro, kontraŭa al la spirito de Esperanto. Logiko postulas la kontrastigon per «malnova/nova». Konkrete en la okazo pri la Plinioj eblas alia kontrastigo: «Plinio la onklo» / «Plinio la nevo» (kp «Dumas-père» / «Dumas-fils»). Tamen en multaj aliaj okazoj ne temas pri parencoj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 05:38, 24 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} "Plinio la juna" eĉ estas ekzemplo en PIV: [https://vortaro.net/#juna_kd]. Kaj laŭ mia kompreno, tio tute respektas logikon kaj Esperantan vortuzon. Homoj kaj aliaj organismoj estas (mal)junaj, ne (mal)novaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:18, 27 aŭg. 2025 (UTC) :{{kontraŭ}} alinomigo. Laŭ argumentoj de Arbarulo. Kaj mi tre esperas ke kiam '''mi''' estos vere maljuna, ke oni nomos min "maljuna" kaj ne "malnova", kvazaŭ mi estus objekto, aparato, ilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 05:59, 31 aŭg. 2025 (UTC) ::''Maljuna'' indikas la aĝon, ĝi estas relativa al onia naskiĝtempo (kaj farto). Kiam Plinio ''la Malnova'' estis infano li estis tre ''juna''; kaj Plinio ''la Nova'' mortis jam ''maljuna''. La ''antikvaj grekoj'' ne ĉiuj estis ''maljunaj grekoj'', kaj la ''modernaj grekoj'' ne ĉiuj estas ''junaj''. Ne ĉiuj lingvoj konfuzas la relativan aĝon kaj la absolutan malnovon. :: Oni povas juĝi pri noveco per la aĝoj kadre de unu sama familio: ''pli juna'' infano estas ''posta''; ido estas pli juna ol la gepatroj. Tamen tio postulas komparativon: ''pli'' (mal)juna. Kaj tio ne validas ekster la familio. :: Sinonime eblus distingi inter «la antaŭa Plinio» kaj «la posta Plinio». Kaj jen alisence, tamen ja rilate al homo (kion vi opinias malebla), en la [[Epistolo al la Efesanoj]]: ::: 22 por ke vi formetu ... ''la malnovan homon'', pereeman laŭ trompaj deziroj, ...<br> 24 kaj surmetu ''la novan homon'', kreitan laŭ Dio en justeco kaj vera sankteco. ::''Plinio la Maljuna'' estas tute mallogika kaj kontraŭa al diferenco inter ''maljuna'' kaj ''malnova'' (krom se efektive temas pri iu el la Plinioj en lia maljunaĝo).--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 06:52, 1 sep. 2025 (UTC) :Karaj - Distingado per ''absolutaj'' epitetoj "juna" kaj "maljuna" efektive povas esti misgvida aŭ almenaŭ stumbliga. :Tamen la ''relativa'' karakterizo "pli juna" kaj "pli maljuna" (aŭ "malpli juna", se temas pri du junuloj) ne havas tian evidentan problemon. :Mi vidas aperojn de tiaj formoj en iuj vikipediaj artikoloj. :Memkompreneble, oni povas disputi pri tio, ke en Esperanto oni principe povas distingi inter "pli juna" kaj "malpli maljuna", sed mi dubas, ke tia hardplitafo efiku uzeblon de la formo "Plinio la pli juna". :[[Uzanto:Sergio|Sergio]] - ĉu vi opinias ankaŭ la formon "pli juna" evitinda? :Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:42, 1 sep. 2025 (UTC) ::La du Pinioj estis kompareblaj laŭ la aĝo, ĉar ilaj vivotempoj havas komunaĵon. Sed kio pri la du Katonoj? La malnova mortis en 149 a.K., la nova naskiĝis 54 jarojn poste, en 95 a.K. Estas du disaj vivintervaloj — kiel eblas kompari iliajn «aĝojn»? La tradiciaj epitetoj estas plena absurdo, dum «nova» kaj «malnova» estas tute logikaj kaj klaraj.--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 13:59, 1 sep. 2025 (UTC) :::Jen alia analogio. Imagu ke antaŭ 3 jaroj mi amikiĝis kun 20-jarulo, kaj 2 jarojn poste, kun 60-jarulo. Evidente la unua (nun 23-jarulo) estas la pli malnova amiko, kaj la dua (61-jarulo), la pli nova amiko. Sed laŭ via logiko, la 61-jarulo estas «la pli juna amiko», kaj 23-jarulo, «la pli maluna». Aĉ!--[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 14:31, 1 sep. 2025 (UTC) ::::Kara, ::::Verdire, tiu ĉi ekzemplo ne rilatas senpere al la pridiskutata temo. "Nova amiko" kaj "malnova amiko" estas tute kutimaj, vaste uzataj esprimoj Neniu miksas la nociojn "juna amiko" kaj "nova amiko". ::::Tamen vi pravas, ke la esprimoj "nova amiko" kaj "malnova amiko" dubindigas iujn (sed ne ĉiujn!) el la obĵetoj kontraŭ tiaspeca uzado de "(mal)nova". ::::Bedaŭrinde, el la nuntempa vidpunkto ambaŭ Plinioj (kaj Katonoj) estas malnovaj, kaj ankaŭ komparado laŭ malnoveco ne sonas nature: Plinio la malpli nova kaj Plinio la pli nova? Aŭ Plinio la pli malnova kaj Plinio la malpli malnova? Ial tio sonas tre stumblige... Ĉu nur pro tio, ke tiaj esprimoj estas nekutimaj? Hm, pripensinde... ::::Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:01, 1 sep. 2025 (UTC) {{kom}} Kara {{u|Sergio}}, dankon por viaj rimarkigoj. Laŭ mia lingvosperto, esperantistoj ja kutime diras ĉi tie "juna". Supozeble ili faras tion * ĉar tio estas la ĝenerala lingvouzo en Esperanto, kaj/aŭ * ĉar ili paŭsas tion el naciaj lingvoj, kie oni same uzas "juna". Ĉu iu alia esprimo estus teorie pli logika ol "juna", tio certe estas interesa diskuto, kiu meritas havi sian lokon, sed ĝi ne tuŝas Vikipedion. Vikipedio sekvu la normalan lingvouzon, tute sendepende ĉu tiu estas "logika" aŭ ne. Ni nepre ne kreu apartan vikipedian dialekton de Esperanto. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:56, 2 sep. 2025 (UTC) == [[Fendo (gimnastiko)]] > [[Spagato]] == Saluton. Ne estas fontoj pri la traduko “fendo”, kaj la PIV enhavas la vortojn “spagato” [https://vortaro.net/#spagato_kd] aŭ “streĉangulo” [https://vortaro.net/#stre%C4%89angulo_kd] por tiu figuro. [[Uzanto:Lepticed7|Lepticed7]] ([[Uzanto-Diskuto:Lepticed7|diskuto]]) 13:26, 2 okt. 2025 (UTC) :{{por}} laŭ argumento de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:17, 3 okt. 2025 (UTC) :{{por}} [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 16:06, 12 nov. 2025 (UTC) :{{por}} [[Spagato]] estas bona vorto. Al mi persone, ambaŭ variaĵoj “fendo” kaj “streĉangulo” (pardonu, PIV) aspektas strangegaj. Redukti unu vortradikon ĉi tie nur rezultos en strangaj vortumoj. Estu spagato. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:15, 7 dec. 2025 (UTC) {{farite}} kun kvar poraj voĉoj kaj nenui duba aŭ kontraŭa - ŝanĝita al la vortumo "spagato". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:19, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Bonfarto]] > ?== La artikolo prezentas "bonfarto" kiel sinonimon de la anglalingva neologismo ''wellness'', tre nebula koncepto distingebla de ''health'' "sano" ĉefe en tio, ke ĝi havas konotacion de vivostilaj, precipe "alternativaj" metodoj. Tamen "bonfarti" en Esperanto ne havas tian konotocion, sed signifas nur tion, kion diras PIV, kiel la artikolo citas sed poste ignoras: "esti en bona stato, esti sana". Mi ne havas firman ideon pri la uzenda titolo. Kelkaj eblaj solvoj estas ''[[Wellness]]'', [[Saneco]], [[Bonvivado]], [[Sana vivostilo]], aŭ kunigi kun [[Sano]]. Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being". --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:44, 23 okt. 2025 (UTC) :Mi faris la duan artikolon [[Farto]]. Mi ne tute kontentas pri tiu titolo kaj bonvenigos alternativajn proponojn ankaŭ pri ĝi. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:59, 25 okt. 2025 (UTC) ::{{farite}} al ''[[Wellness]]''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 2 nov. 2025 (UTC) :::Mi konsentas pri distingo inter ''Wellness'' = Bonvivado kaj ''Well-being'' = Bonfarto. Ambaŭ estas io alia ol ''Health'' = sano, tial kontraŭ kunigoj. Mi ne feliĉas pri la nun anglalingva titolo, kiu povus lasi la impreson ke ne ekzistus esperanta vorto, sed se oni uzas la esperantan terminon "Bonvivado" en unua frazo kaj per alidirektilo al la teksto, estas tolereble. Tial mi malgraŭ mia ne plena entuziasmo ne kontraŭas la anglan titolon ''Wellness'' por esperanta teksto alternative al titolo Bonvivado. Kaj mi subtenas la originan planon de Arbarulo ''«Kiam la titolo "Bonfarto" estos libera, mi volas reuzi ĝin kiel titolon aŭ alidirektilon por nova artikolo tradukita el la angla "Well-being".»'' Ĝuste tiel estu! "Farto" estas iu ajn stato de vivkondiĉo, sed ''Well-being'' estas ekzakte Bonfarto kaj fine havu tiun titolon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Povo politika kreskas el tubo pafila]] --> « El la pafilo venas ŝtatpotenco » == {{por}} Ne nur pli fidela al la ĉina 槍桿子裏面出政權, sed ankaŭ ĉi tiel aperas en la esperant-lingvaj eldonoj de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ (Ruĝa Libreto). [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 14:50, 17 nov. 2025 (UTC) :Atentu, ke la senco de diraĵo ŝanĝiĝas, se oni ŝanĝas vortordon: "povo kreskas el pafilo" klarigas la fonton de povo; "el pafilo venas potenco" klarigas, kio venas el pafilo. Tiel estas en normala bonstila lingvaĵo. (Memkompreneble, oni povas celi ian alian stilon.) :Oni do elektu la vortordon konforman al la intencita senco. Al mi ŝajnas, ke Maŭ celis la unuan sencon, t.e. ke por reteni kaj kreskigi potencon necesas armiloj, aŭ, pli metaforece, "la potenco fontas el pafiltubo". :Se mia klarigo konfuzas vin, bonvolu (re)legi la elpaŝon de la Akademio pri la vortordo en Esperanto: [https://www.akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_35_2021.html ĉi tie]. :Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 15:30, 17 nov. 2025 (UTC) ::Atentu, ke neniel rilatas al vortordo. La aktuala titolo de la artikolo estis paŭsita de, preskaŭ certe, eŭropa lingvo. La citaĵo aperas en ambaŭ tekstoj eldonitaj de Fremdlinga Eldonejo kiel: « El la pafilo venas ŝtatpotenco » [[Uzanto:Pauchjo|Pauchjo]] ([[Uzanto-Diskuto:Pauchjo|diskuto]]) 17:25, 17 nov. 2025 (UTC) : {{Sindetena}} al "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]". {{Kontraŭ}} specialaj citiloj <big>«&nbsp;»</big>. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Mi fidas la kompetentecon de la tradukintoj de Maŭaj verkoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:04, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Sed atentu tion, ke en Esperanto, malkiel en la franca lingvo, oni ne lasas spacon inter citiloj kaj vortoj. Ĉu uzi citilon aŭ kursivon por la titolo, tio estas alia demando - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:32, 27 nov. 2025 (UTC) ::{{Por}} "[[El la pafilo venas ŝtatpotenco]]", fidante la esperantajn eldonojn de kaj la Elektitaj Verkoj kaj Vortoj de Maŭ. Kompreneble la interna ligilo estos sen iuj ajn citiloj, sed en teksto specialaj kaj simplaj citiloj ambaŭ estas en ordo, nu kompreneble sen spaco inter tiuj signoj kaj la titolaj vortoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:58, 7 dec. 2025 (UTC) :::{{farite}} Fine estis kvar voĉoj por ŝanĝo al "El la pafilo venas ŝtatpotenco", ĉefe ĉar en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas tiu formo. Unu voĉo sindetenis, kaj Filozofo esprimiĝis sindetene ĝis kontraŭe (mi cetere samopinias kun Filozofo ke la antaŭa formo sonas pli elegante, sed se en la Fremdlinga Eldonejo uziĝas la dua formo, ĝi preferiĝu). Ĉiukaze, estas plimulto por la ŝanĝo. Mi realigas ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Kapostacio -> ?? == NUL trafoj en tekstaro, ne en PIV, ne en ReVo. [[Kapostacio]] -> [[Mortfina stacio]] ?? [[Saka stacio]] ?? [[Unudirekta stacio]] ?? . [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:03, 17 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Mi ne sufiĉe komprenas la koncepton. Kiel povas esti, ke venas linioj el pluraj flankoj, sed trajnoj povas atingi la stacion nur de unu flanko? Ĉu do estas nur unu uzebla linio, kaj aliaj senfunkciaj? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 21 nov. 2025 (UTC) ::Laŭ mia kompreno de la ligitaj artikoloj en la germana kaj franca vikipedio, temas pri stacio, ĉe kiu finas la linioj, kiuj atingas ĝin. Do trajnoj povas atingi la stacion de pluraj direktoj, se estas pluraj linioj, sed devas poste reiri laŭ la sama linio - neniu trajno povas veni de unu direkto kaj foriri en alia. Mia rekomendo estas {{por}} alinomi al [[Finstacio]] (registrita en PIV, jen la difino [https://vortaro.net/#finstacio_kd]) kaj reverki la misgvidan tekston. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:01, 21 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} La vorto estas traduko de la hungara vorto, do mi komprenas, sed tio estas nur mia aldono.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 15:43, 21 nov. 2025 (UTC) :{{por}} Finstacio - [[Uzanto:Darkis123|Darkis123]] ([[Uzanto-Diskuto:Darkis123|diskuto]]) 21:34, 27 nov. 2025 (UTC) :::{{por}} Finstacio aspektas klara vortumo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 7 dec. 2025 (UTC) : {{kom}} Temas pri stacio kie ĉiuj trakoj finiĝas, kaj ĉiu trajno devas halti, kaj sekve almenaŭ komence vojaĝi al la kontraŭa direkto. Ofte sed ne nepre tio ankaŭ estas fino de la linio. Do ne temas pri "finstacio" laŭ la difino de PIV. La difinoj estas malbonaj, kaj pli-malpli samaj. Disponeblas malbona bildo: [[:File:Durchgangsbahnhof und Kopfbahnhof (Schema).svg]] kie tamen iomete videblas ke la por la flava linio la koncerna stacio NE estas finstacio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:38, 19 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la distingon inter "linio" kaj "trako", nek certas ke la flavaj trakoj en la bildo apartenas al unu "linio". (Mi ne vidas mencion de "linio" en la bildopriskribo.) Mi ankaŭ pensas ke "finstacio" egale taŭgas por paroli pri trakfinoj kiel pri linifinoj, se ili estas malsamaj aferoj. Tamen se tio ŝajnas konfuza al aliaj vikipediistoj "kap(o)stacio" povas resti. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:56, 19 dec. 2025 (UTC) == [[Sep fratinoj (ŝtatoj)]] -> [[Nordorienta Barato]] == Tiu eble popola metaforo ne aperas en aliaj lingvoj. Pri geografie preciza estus [[Nordorienta Barato]]. La nuna titolo povus resti en la redakto kiel alternativa nomo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:20, 18 nov. 2025 (UTC) : {{por}} alinomigo al [[Nordorienta Barato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:00, 19 nov. 2025 (UTC) :{{kom}} Se oni faros tion, oni verŝajne devos reverki la artikoleton por inkludi Sikimon, kiu laŭ aliaj vikipedioj estas la oka ŝtato de la regiono Nordorienta Barato. Alternative, oni povas ŝanĝi la intervikiojn de la nuna artikolo ligante ĝin al [[:d:Q2920148]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:27, 21 nov. 2025 (UTC) : {{farite}}.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:30, 1 dec. 2025 (UTC) : Sed, la teksto devas ankoraŭ adaptiĝeti laŭ la supra propono de Arbarulo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:42, 7 dec. 2025 (UTC) == [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinfestivalo]] -> [[Donostia Internacia Kinofestivalo]] == Laŭ la origina nomo (hispane Festival Internacional de Cine de San Sebastián, eŭske Donostia Zinemaldia, angle San Sebastian International Film Festival) anstataŭ la anglalingva nomo, troe misuzata eĉ en esperanta Vikipedio. Laŭ mi Kinfestivalo estas pli facile prononcebla kaj pli ĝusta traduko, ĉar en pluraj lingvoj eble filmo kaj kino estas sinonimaj, sed ne en Esperanto. Kaj en tiaj festivaloj ĉefa afero estas prezento de filmoj, sed ankaŭ gazetaraj kunsidoj, solena fotado, intervjuoj, premioj, ceremonioj ktp. Mi bedaŭras, ke la tendenco estis nur ripeti la anglalingvecan internaciecon, eĉ kiam la originala nomo de la festivalo estas "de kino" kaj ne "de filmoj". Tiurilate oni povas vidi en PIV tion, kio estas filmo kaj kio estas kino.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:56, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Fakte "filmarto" kaj "kino" jes estas sinonimoj, kaj logike la lingvo ne bezonas du radikojn, do pri logiko ni ne insistu. Kaj evidentas ĉe la Tekstaro ke ambaŭ esprimoj ("filmfestivalo" kaj "kinfestivalo") estas tre oftaj en praktiko. Tamen veras ke ''cine'' en la hispana pli ekvivalentas al "kino" aŭ "filmarto" ol rekte "filmo", do tio estas malforta apogo por "Kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:44, 21 nov. 2025 (UTC) :{{sindetena}} Mi jam la 21-an de novembro komentis en maniero simila kiel iom poste faris Arbarulo, sed iel mia komputilo restartis sin kaj mi missupozis ke mia redakto ankoraŭ estis savita. Tial mi ne emas reskribi mian pledon nun, sed simple aliĝas al la noto de Arbarulo. Mi ne favorus anstataŭi ĉiujn ajn uzojn de "filmfestivalo" en Esperanto per "kinfestivalo", sed tio ankaŭ ne estas la propono. Sed en la hispana nomo klare estas la vorto "cine", en la eŭska klare la vorto "zine", kaj en tiu kazo permesi al si la ekzaktecon traduki tion al esperanta vortero "kin'" estas plene en ordo. Klaras ke la intervjuoj, premioj, ceremonioj, komuna fotado, babilado kaj manĝado en tiuj festivaloj plene temas pri filmoj, tial "filmfestivalo" neniel estas malpli ĝusta, sed ankaŭ ne pli ĝusta ol la alternativo "kinfestivalo". Laŭ mi estas plene en ordo libere elekti inter la du sinonimoj laŭ pli bona redono de la nacilingva titolo. Nur ni atentu ke ne ekestos du kategorioj, kaj du artikoloj kiuj volus harfende distingi kio enhave estus la diferenco inter "filmfestivalo" kaj "kinfestivalo", kaj inter "eko" kaj "komenco" ktp. Ne estas diferenco - tion klarigas la vorto [[sinonimo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:49, 7 dec. 2025 (UTC) :{{komento}} Mi ne havas firman preferon. Tamen, se oni decidos transiri al la radiko ''kin''-, mi preferus la (pli facile prononceblan kaj internaciae rekoneblan) formon "kinofestivalo". Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 17:25, 19 dec. 2025 (UTC) ::Sed: Je 18:33, 1 dec. 2025 Kani jam movis la paĝon Donostia Internacia Kinfestivalo. Mi atentigas ke Arbarulo kaj mi nur voĉdonis por "kinfestivalo" por hispanlingvaj eventoj, ne por ĝenerala anstataŭigo de ĉiu uzo de la vorto "filmfestivalo" per "kin(o)festivalo". Mi facile subtenus ankaŭ la same post la alinomigo alvenintan proponon de Filozofo pri aldono de centra vokalo kaj formo "kinofestivalo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:00, 8 feb. 2026 (UTC) == [[HEC Paris en Kataro]] -> HEC Paris, Doha == Nova nomo de la lernejo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&#126;2025-37808-99|&#126;2025-37808-99]] ([[Uzanto-Diskuto:&#126;2025-37808-99|diskuto]]) 08:03, 2 dec. 2025 (UTC) :{{re|Dominik}} Ĉu vi volus rigardi la proponon? Vi estis la origina metinto de la paĝo, kaj jam iom estas en la temo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:50, 7 dec. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025 12 13 {{kom}} Anonimulo kun alia IP-adreso la 13-an de decembro 2025 simple ĉe [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon#Helpo_pri_renomado_de_paĝo]] petis pri renomigo, kaj {{re|Stefangrotz}} simple estis tiom afabla kaj faris la alinomigon, eĉ ne konsciante pri la peto ĉi-tie kaj la ne jam reago de Dominik je 2025-12-13. Ĉi tie ne estas problemo: mi rekontrolis en la oficiala retejo, tie klare videblas la nova nomo. Mi eĉ trovis novan emblemon en la komunejo, povis interŝanĝi tion kaj povis ankaŭ interŝanĝi plurajn menciojn en la teksto. Tion mi fakte pensis ke Dominik povus fari - sed povas okazi ke oni foje nur supraĵe registras "pingan" notiĝon kaj poste forgesas ĝin. Mi povintus ankoraŭ noti noton en la diskutpaĝo de la tiama paĝo "HEC Paris en Kataro" je 2025-12-07, kvankam mi dubas ke oni 100-procente vidus mian noton tie, atentigante pri la komencita diskuto ĉi tie, kaj mi povintus fari al mi privatan noton postkontroli post semajno, do 2025-12-14, ĉu Dominik jam solvis la problemon, aŭ laste Stefangrotz povus ankaŭ aŭtomate pensi pri tio kontroli, se temas pri alinomigo por anonimulo, ĉu hazarde en la koncerna diskutpaĝo, do ĉi tie, estas diskuto pri la alinomigo. Tamen ĉi tie ne estas konflikto. Sed same ankaŭ iu anonimulo, se en VP:AA estas plimulto kontraŭ alinomigo, povus per simila maniero simple demandi en [[Vikipedio:Mi_bezonas_helpon]] aŭ povas rekte alskribi iun afablan administranton kun peto fari alinomigon anstataŭ li. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 8 feb. 2026 (UTC) ==[[Stikado]] -> [[Fortranĉado (kultivado)]] aŭ [[Fortranĉaĵo (kultivado)]]== Mian atenton tiris al la temo artikolo ĵus aperigita de Heidi Goes en ''Esperantista Vegetarano'', kiu tekstas "Multaj herboj povas esti disvastigitaj per fortranĉaĵoj." Mi taksas ke derivaĵo "fortranĉ-" estas facile komprenebla kompare al pli arbitra, verŝajne malvaste konata radiko "stik-". En la Tekstaro mi trovas neniun ekzemplon de "fortranĉ-" en ĉi tiu senco, sed ankaŭ nur unu ekzemplon de "stik-". Ĉiuokaze, mi pensas ke ambaŭ terminoj devas menciiĝi en la artikolo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:34, 20 dec. 2025 (UTC) :{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:54, 28 dec. 2025 (UTC) == [[Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Deportado de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forŝovo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] --> [[Forpelo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] == En ĉiuj aliaj similaj kazoj estas uzata la vorto ''deportado'', ne stranga inventaĵo ''ellandigo''. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:04, 22 dec. 2025 (UTC) [[Dosiero:Alchimowicz Deportees.jpg|thumb|''Deportitoj en Siberion'' de Kazimierz Alchimowicz (1894), c Nacia muzeo en [[Varsovio]], bildiganta suferon de polaj siberiaj forpelitoj.]] :{{por}} -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 16:26, 22 dec. 2025 (UTC) :forte {{kontraŭ}} la paĝo ne estas finita. La vorto "ellandigo" ne estas inventaĵo. Same ni povas diri elvagoniĝi, entramiĝi ktp. Germanoj kaj ĉeĥoj perceptas tiun ĉi parton de la komuna historio diverse. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:41, 22 dec. 2025 (UTC) :aldono: Germanoj estis forpelitaj, forŝovitaj el la ĉeĥa vidpunkto de tiama epoko. Same hodiaŭ oni povas ellandigi fremdulon el ŝtato el diversaj kaŭzoj. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 16:52, 22 dec. 2025 (UTC) ::Ne gravas kiu kaj kiel traktas la historiajn eventojn. La germanoj en Ĉeĥoslovakio estis deportitaj, do forpelitaj el sia patrujo, same kiel en ĉiuj landoj de Orienta Eŭropo. La sola ŝtato ne forpelinta siajn germanojn estis Sovetunio, sed eĉ tie ili spertis internan deportadon, kiu en la sovetia, rusia kaj internacia historiografio estas nomata ĝuste tiel — deportado de la germanoj de Volgio. Same nomiĝas en Esperanto-Vikipedio [[Deporto de la ĉeĉenoj kaj inguŝoj]] kaj [[Deportado de krime-tataroj]] (kavnkam ĉiuj ĉi etnaj grupoj estis post kelkaj jaroj rehabilititaj kaj revenis hejmen). Oni povas diskuti, ĉu tio estis ago prava aŭ malprava, sed ne pri tio ĉu tio estis deportado aŭ ne. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 23 dec. 2025 (UTC) :::Bonvolu kompari la nomo de tiu paĝo kun aliaj lingvo. Angle [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]], [[:en:Expulsion of Germans from Czechoslovakia]], [[:de:Vertreibung der Deutschen aus der Tschechoslowakei]]. Ĉu vi vidas tie vorton bazita de vorto deportado, deportation? Nur la rusa uzas titolon de paĝo [[:ru:Депортация немцев из Чехословакии]]. Ŝajnas, ke vi volas akomodigi ĝin laŭ la rusa. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 09:16, 23 dec. 2025 (UTC) ::::Bonvolu kompari la nomon de tiu ĉi paĝo kun la nomoj de la aliaj paĝoj dediĉitaj al la similaj okazaĵoj. Deportado estas deportado, kaj oni ne provu maski la perfortan agon per mildaj ŝajnigaĵoj. La germanoj, kies prauloj dum jarcentoj loĝis en tiu ĉi regiono, estis perforte forpelitaj — sen posedaĵoj, rajto reveni aŭ procesi, ofte batitaj, foje murditaj. Kial translokado de ĉeĉenoj ene de Sovetunio kun reveno post kelkaj jaroj al la sama regiono kun kompleta restarigo de ties rajtoj estas deportado dum elpelo de la germanoj el Ĉeĥoslovakio — por eterne, sen iuj ajn rajtoj — estas ''ellandigo''? Ŝajnas ke vi volas akomodigi ĝin al la ĉeĥa politika tradicio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:42, 23 dec. 2025 (UTC) :::::RG72, vi redatis tiun paĝon je la ''14:08, 27 okt. 2018 RG72 diskuto kontribuoj 7 634 bitokoj +234 →Referencoj malfari [aŭtomate patrolita]''. Vidu la historion de redaktoj. Redaktis ĝin ankaŭ pluraj redaktintoj, neniu klopodis ŝanĝi la titolon, kaj subite vi post tiom da jaroj klopodas alinomi ĝin. Kial? Ellasu politikon el Vikipedio. Ni ne komparu nekompareblan. Vi ne ŝanĝos historion nur tial, ke iu nomo ne plaĉas al vi. Sovetunio ne estis Ĉeĥoslovakio kaj Ĉehoslovakio ne estis Sovetunio. Nur por via imago. La vorto Sudetio estis en tiu tempo malpermesita vorto en Ĉeĥoslovakio kaj fakte en la tempo de la socialisma Ĉeĥoslovakio. Ĝi malperis el mapoj, el oficoj... Mi ne volas kvereli kun vi pri tiu historia tempo. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 06:27, 24 dec. 2025 (UTC) ::::::Pardonon sed vi prezentis eĉ ne unu argumenton validan en scienca diskuto kiuj sole akcepteblas kiam temas pri la '''enciklopedio'''. Ne gravas kiu kaj kiam redaktis la artikolon, al kiu (mal)plaĉas iuj vortoj kaj certe neniu diras ke Sovetunio estis Ĉeĥoslovakio, Angolo estas Haitio, urso estas ĝirafo ktp. La afero estas ekstreme simpla: Ĉeĥoslavio faris rilate siajn germanojn tion kio en Esperanto nomiĝas '''deportado'''. La enciklopedio fajfas pri ĉeĥaj politikaj tradicioj, historio de redaktoj kaj personaj (mal)plaĉoj. Ĝi estas scienca verko kaj nur sciencaj argumentoj estas konsiderindaj. Ĝis nun vi ne prezentis ilin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:42, 30 dec. 2025 (UTC) Kvankam tio estis amasa deportado, tiu historia periodo, tiu deportado ricevis tiam nomon '''Ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio''', ĉeĥe [[:cs:Vysídlení Němců z Československa]]. Se vi deziras, vi povas traduki la titolon en Esperanton. Aŭ aldonu la paĝon en kategorion pri deportadoj. Krome, estas ĉi tie paĝo [[Forpelo de germanoj (1944–1950)]], do nenia "deportado de germanoj" en la titolo. Estas ĉi tie [[Forpelo de ĉeĥoj el Sudetio en la jaro 1938]], do nenia deportado en la titolo. Ĉio havas sian nomon. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:25, 30 dec. 2025 (UTC) :Ripete: Ni verkas ne la ĉeĥan enciklopedion en la ĉeĥa, sed Esperanto-enciklopedion en Esperanto, do por ni gravas ne ĉheĥa terminaro, sed sole Esperanto-terminaro kaj ĝi estu maksimume unueca. Ĉeĥaj historiistoj povus nomi deportadon ''ellandigo'', mortigadon — ''malvivigo'' ktp, sed ni sekvu ne tiun ĉi Orwell-lingvaĵon, sed normalan lingvaĵon de la historia kaj jura sciencoj. Se provizora translokado de krimeaj tataroj, ĉeĉenoj, kalmukoj kaj volgaj tataroj ene de ilia ŝtato meritas nomiĝi ''deportado'', do certe ankaŭ porĉiama forpelado de la ĉeĥaj germanoj ekster ilia ŝtato nomiĝu tiel. Dura lex sed lex. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:38, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} Mi konstatas, ke la tuta debato estas inter ruso kaj ĉeĥo, kio sugestas, ke la naciaj influoj forte movas ilin al diskuto. Laŭ mi, ambaŭ titoloj eblus kaj tial ili devas aperi en la enkonduko, tamen mi apogas la proponon ĉar ŝajnas, ke ellandigo estus tro milda esprimo ([[eŭfemismo]]) por tio kio okazis antaŭ multaj jardekoj kaj pri kio nuntempaj homoj devus rigarde dedistance.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:12, 31 dec. 2025 (UTC) ::Mi samopinias krom la rimarko ke temas pri la diskuto inter ruso kaj ĉeĥo, ĉar mi diskutas sole kiel sciencisto kunverkanta la enciklopedion, do mi insistias sole pri unueco de la terminaro. Ni ne pritaksas ĉi tie ĉu deportado de la germanoj el Ĉeĥoslovakio estis justa aŭ maljusta (en Orienta Eŭropo ĉiuj ŝtatoj faris tion — krom Sovetunio. Ni sole konstatas la nekontesteblan fakton ke ili estis deportitaj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:18, 31 dec. 2025 (UTC) ::: Vi "kiel sciencisto" evidente denove malpravas. La bolŝevisma Sovetunio (pro kapricoj de ĝia diktatoro Jozefo Stalino) kaj larĝskale genocidumis kaj larĝskale amasdeportis dum la Dua Mondomilito kaj alitempe. Ĝi deportis interalie finnlingvanojn de Karelio, pollingvanojn kaj germanlingvanojn de okcidenta Pollando kaj Königsberg, kaj diversajn ulojn inklusive ruslingvanoj al Siberio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 31 dec. 2025 (UTC) ::::Kiel ne-sciencisto vi komplete perdiĝis en la diskuto. Supre mi plurfoje menciis deportadon de volgaj germanoj en Sovetunio kaj diris ke se tiu ĉi translokado de etna grupo ene de la ŝtato meritas nomiĝi deportado, do ankaŭ porĉiama forpelo de etna grupo ekster ĝia patrujo nomiĝu tiel. Mi aldonu ke la germanoj deportitaj al Siberio jam post kelkaj jaroj estis komplete restarigitaj je siaj rajtoj kaj denove iĝis plenrajtaj civitanoj. Guberniestro de mia [[Tjumena provinco]] estas Aleksandr Moor, prezidanto de la provinca departemento pri edukado estas Rajder, prezidanto de Sberbanko estas Gref, prezidanto de Gazpromo estas Miller, ktp.[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:58, 1 jan. 2026 (UTC) : {{kontraŭ}} "ellandigo" kaj {{kontraŭ}} "deportado" pro malĝusta uzo afikso <code>-ad-</code>. {{por}} "'''amasforpelo'''" aŭ "'''forpelo'''" por '''ĉiuj''' artikoloj pri tiaspecaj temoj. :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BEe%5Dllandigo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "ellandigo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BFf%5Dorpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "forpelo" 4 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BAa%5Dmasforpelo%2F&title=Special:Search&ns0=1 "amasforpelo" 0 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deporto%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deporto" 1...2 trafoj] :* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%2F%5BDd%5Deportado%2F&title=Special:Search&ns0=1 "deportado" 2...4 trafoj] : [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:13, 4 jan. 2026 (UTC) Tralegu la unuan alineon de tiu paĝo. Vi faras el tiu alinomado loterion. Oni povas skribi diverse tiun liston de "trafoj". [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:35, 4 jan. 2026 (UTC) ::{{por}} unueca lingvaĵo. Debatoj pri la (mal)justeco de tiaj aferoj esprimiĝu kun konvena grado de nuanco en la artikola enhavo. Tio ne estas la tasko de la titolo. Kaj precipe {{por}} "forpelo" laŭ la propono de Taylor 49, ĉar tiu vorto jam estas uzata en Esperanto por la bezonata signifo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:35, 9 jan. 2026 (UTC) ::: {{farite}} tri poraj voĉoj (krom mia kaj voĉo de la proponinto), unu kontraŭa. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:37, 2 feb. 2026 (UTC) ::::Do kvin poraj voĉoj. Se mi vidintus la diskutojn ĝustatempe, mi ankaŭ voĉdonintus por la ŝovo al termino "forpelo" (aŭ deportado). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:50, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Germanaj baltoj]] => [[Baltaj germanoj]] == Temas ĝuste pri germanoj, kies prauloj konkeris Baltion antaŭ multaj jarcentoj, do aplikeblas la sama modelo kiel kaze [[Volgaj germanoj]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:37, 30 dec. 2025 (UTC) :{{por}}Pro la menciitaj kialoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:08, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}} En la germana lingvo, kiel la unua frazo ĝuste indikas, estas ĉiukaze ambaŭ formoj, pli ofte ''Deutsch-Balten'' (germanaj baltoj), malpli ofte ''Baltendeutsche'' (baltaj germanoj). Kion mi aŭdis kaj legis pri la grupiĝo (en Darmstadt estas la centra kulturejo por la Baltaj germanoj), la koncernuloj kiuj mem preferis formon evivalentan al "Germanaj baltoj" volis indiki ke ili unuavice estas baltoj, kaj nur flanke estas germanlingvaj. Do ili en 1918 ne volis konfrontiĝi kun tronaciigitaj estonoj aŭ latvoj kiuj krius "Iru hejmen", ĉar ilia hejmlando kaj tiu de la prapatroj efektive estis inter Talino kaj Rigo, ne en Akeno, Kolonjo aŭ Treviro, de Talino pli-malpli 2000 kilometrojn for. Inter la baltiaj lingvoj ankaŭ estas ambaŭ formoj, en la estona (Baltisakslased) kaj litova (Baltvokiečiai, baltaj germanoj) oni preferas la novan formon, en la latva (Vācbaltieši, germanaj baltoj) la malnovan. Do nenio kontraŭ prefero de la nova formo, kvankam kompreneble devos resti alidirektilo, ĉar la formo germanaj baltoj signife disvastiĝis dum la lastaj jaroj en vikipedio kaj en la komunejo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:10, 8 feb. 2026 (UTC) == Ŝablono:Informkesto programaro -> Ŝablono:Informkesto programo == [[Ŝablono:Informkesto programaro]] -> [[Ŝablono:Informkesto programo]]. La paĝo [[7-Zip]] fanfaronas per: :> 7-Zip estas libera programo kaj ne :> 7-Zip estas libera programaro 7-ZIP estas programo. '''Kune''' 7-ZIP, WingRAR, GIMP kaj InkScape estas programaro. La afikso -ar- malĝustas en la kunteksto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:34, 31 dec. 2025 (UTC) :{{por}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 1 jan. 2026 (UTC) :{{por}} Mi ne scias ĉu ne estus eblecoj uzi ankaŭ ŝablonon "informkesto programaro", sed ĉiukaze la pli ofta kazo estas uzi ĝin por unuopa programo, kaj la ekzemplo de Taylor tre konvinke bildigas tion. Sed eĉ se estus (aŭ iam ekestus) iuj paĝoj pri programaroj, por kiuj ni ne volus uzi informkeston "programoj", tio tamen ne estas problemo. Estas ŝablonoj "informkesto monto" KAJ "informkesto montaro", "informkesto insulo" KAJ "informkesto insularo", do ankaŭ ĉi tie en kazo de neceso povas ekesti dua ŝablono, se ĝi urĝe bezonatos. Sed la alinomigo nun sendube utilas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:30, 8 feb. 2026 (UTC) : {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 8 feb. 2026 (UTC) == [[Oktopieduloj]] => [[Polpoj]] aŭ [[Polpo]], [[Polpo]] => [[Oktopodo]] == En 2018 [[Uzanto:Rdelre]] alinomis la artikolon pri ordo Octopoda de [[Polpo]] al [[Oktopieduloj]] kaj kreis novan artikolon sub la titolo [[Polpo]] pri genro ''Octopus''. Mi trovas neniun spuron de interkonsultiĝo pri tiu ŝanĝo. Kaj en PIV mi trovas neniun spuron, ke iu ajn vorto "oktopiedulo" ekzistas. Male, ĝi uzas "oktopodo" por ''Octopus'' kaj oni povas konkludi de la difino ke "polpoj" estas Octopoda. En la Tekstaro evidentas, ke "polpo" estas la sola vorto uzata en komuna lingvaĵo. Ankaŭ tio apogas la ideon, ke "polpo" signifas Octopoda, ĉar ordinaraj homoj kutime scias distingi Octopoda de aliaj bestoj sed ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj Octopoda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 13:56, 4 jan. 2026 (UTC) :Dankon, [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]]. :Verdire, la komento ke ordinaraj homoj kutime ne scias distingi ''Octopus'' de aliaj ''Octopoda'' ne plene veras. Se vi montrus al ordinara homo la foton de [[Argonaŭto (biologio)|argonaŭto]], ano de ''Octopoda'' kun konko, li dirus ke ĝi ne estas polpo, kvankam la artikolo priskribas ĝin kiel "pelaga polpo". --- Aldone, enciklopedioj ne pritraktas nur aĵojn konatajn de ordinaraj homoj. :Vi tamen pravas, ke "Oktopieduloj" ne estis bona elekto (mi ne plu memoras, post 7 jaroj, kial mi uzis ĝin). "Oktopod-o", kvankam neoficiala, estas simila al aliaj sciencaj radikoj bazitaj sur internaciaj sciencaj nomoj, do estas kialoj por subteni ĝin. Ankaŭ la kunmetaĵo "Okpieduloj" estus uzebla. Estas nur ia problemo, ĉar ambaŭ povas rilati kaj al ''Octopoda'' kaj al ''Octopus''. :Pri via propono uzi "Polpoj" (aŭ "Polpo") pri ''Octopoda'' kaj "Oktopodo" pri ''Octopus'', mi konsentas. Mi favoras [[Polpoj]] pri la ordo. Pri la genro ''Octopus'' mi sugestas - kiel en aliaj vikipediaj artikoloj (ekzemple [[Hirundo (genro)]], [[Lotuso (genro)]]) - aldoni la vorton "genro" por klareco: [[Oktopodo (genro)]] aŭ [[Okpiedulo (genro)]]. --[[Uzanto:Rdelre|Rdelre]] ([[Uzanto-Diskuto:Rdelre|diskuto]]) 11:10, 5 jan. 2026 (UTC) ::{{re|Rdelre}} Mi dankas vian komprenon pri la plej gravaj aferoj, kaj ankaŭ la informon pri argonaŭtoj. Ankaŭ mi ne estus rekoninta ilin kiel polpojn. Ĉiam estas io nova por lerni! ::En kiu senco "oktopodo" povas rilati al Octopoda? Laŭ mia kompreno nia sola bona fonto estas PIV, kaj tio senambigue diras, ke ĝi signifas ''Octopus'' [https://vortaro.net/#oktopodo_kd]. Normale laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]] aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon. Aŭ ĉu iu alia vikipediisto opinias, ke ĉi tie estas motivo por escepto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:20, 9 jan. 2026 (UTC) :::{{farite}} --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:41, 21 jan. 2026 (UTC) ::::Kvankam jam tro malfrue, mi konsentas pri la ŝanĝoj, kaj aparte tre subtenas la gvidlinion ke "aldono inter krampoj uziĝas nur kiam pluraj artikoloj havus saman titolon". Ĉio iris bone ĉi tie, kvankam ne pliaj homoj kundiskutis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 8 feb. 2026 (UTC) == Turo de la Pucelo > Virgulina turo == La titolo [[Virgulina turo]] (facile komprenebla esperanta vorto) ekde jaroj gvidas al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] (tute ne komprenebla pseŭdoesperanta titolo). En tio kompreneble la vorto pucelo estas la dubinda - [https://vortaro.net/#pucelo_kd PIV en ĉiuj ĝisnunaj eldonoj de 1970-2020] ne konas ĝin, kaj [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#NeoGlo ReVo nur indikas ke estu neoficiala neologismo, tre malofta, en senco de "juna virgulino"] (cetere vikipedio kaj vikivortaro same '''ne''' havas la vorton, krom en tiu ĉi titolo, sed tio ne estas forta argumento, ĉar ĉiu povas ĉiusekunde krei eron - tamen ĝis nun neniu faris). En tio ne estas klara, kio estus "aparte juna": ĉu ne plenkreska, do ĝis 17 jarojn aĝa, aŭ ĉu antaŭ la unua menstruo, individue ekde la 9-a ĝis 14-a jaro, aŭ ĉu antaŭ la lerneja aĝo, 5- ĝis 6-jara??? Ĉar mi same ne trovas ĝin en iu du-lingva Esperanto-vortaro, tiuj demandoj eĉ ne estas facile respondeblaj, kaj eĉ se, ankoraŭ estas la demando kiaj aĝoj de junulinoj aŭ infanoj la 12-jarcenta turo en Bakuo celus. Laŭ mia kompreno virgulino estus simple virino kun neŝirita himeno, kiu do garantiite ne jam amoris - se estus simple tiu difino por "pucelo", tiam la aldona vorto tute ne havus sencon - tiam oni tuj povus uzi la kutiman vorton virgulino. Se ĉiuj tiuj demandoj ne estas klaraj, tiam probable pro tio ke oni tiom "tre malofte" uzas la neologismon. Kaj la strangaj vortokreoj en tio ankoraŭ ne finiĝis. En vikidatumoj ankoraŭ indikiĝas "alternativa nomo": "Turo de la Pucelino", tio estas vortokreo tute absurda: Se laŭ ReVo pucel'o estas aparte juna virg'ul'in'o, tiam pucel'in'o estas aparte juna virg'ul'in'-in'o - tiu kombino plene ne konvinkas. Plie en la alilingvaj formoj de la vikipedia titolo pri la turo kiujn mi komprenas mi vidas nur ekvivalentojn al simpla vorto "virgulino". La uzanto Petr Tomasovsky en sia diskutpaĝo solene informis, ke ekde aŭgusto 2025 li ne plu partoprenas en Vikipedio. Konsiderante kiom malfacile estis ekhavi iuspecan interkonsenton kun li, kiam li ankoraŭ partoprenis, tio eble eĉ estas bona memvola decido. Sed eĉ se li ankoraŭ estus, iu juĝo de li "mi ŝatas la vorton pucelino kaj mi volas propagandi ĝin, laŭ mi ReVo malpravas kaj PIV entute nekompetentas" ankoraŭ ne estus aŭtoritata referenco. Sume mi volas proponi entute forpreni la alidirektilon de la titolo [[Virgulina turo]] al la definitiva artikola titolo [[Turo de la Pucelo]] - kaj uzi la normaluzan unuan titolon kiel titolo de la teksto pri la malnova turo en Bakuo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:09, 8 feb. 2026 (UTC) :Forte {{por}} "pucelo" estas stranga, neesperanta vorto kaj neuzenda. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:38, 4 mar. 2026 (UTC) == [[Komunlingva nomo]] => [[Ordinara nomo]] == Saluton. En 2010 mi kreis tiun artikolon kun la titolo Komunlingva nomo. Pasis jaroj kaj en 2020 Moonbri movis paĝon Komuna nomo al Ordinara nomo: Esperanta "'komuna" ne samsignifas kun angla "common", franca "commun" ktp. Laŭ mi, li tion faris ege prave. Tamen en 2023 Sergio movis paĝon Ordinara nomo al Komunlingva nomo: La tradicia termino Esperanta. Kvankam tiu alia titolo ne estas erara, ordinara plej taŭgas (en PIV Konforma al la ĉiutaga uzado, al la kutimo; ne diferencanta de la plimulto el la okazoj), tio estas male al la [[scienca nomo]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:03, 23 feb. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Estus pli bone, se Sergio estus bonorde proponinta kaj diskutinta sian alinomadon. Tamen ĉi tiu propono ne donas kialojn por dubi lian pravigon "tradicia termino Esperanta". Kaj eĉ laŭ la logika flanko, "komunlingva" ŝajnas pli bona - jes, ĝi estas pli ordinara ol scienca nomo, sed nur precize en tiu senco, ke ĝi estas en lingvo komuna al fakuloj kaj nefakuloj anstataŭ kvazaŭlatina sciencfaka kodo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:29, 11 mar. 2026 (UTC) == Kondensilo -> Kapacitilo == @[[User:DidCORN]] -- [[Kondensilo]] -> [[Kapacitilo]] ĉar '''Kapacitilo''' provizas [[Kapacitanco|kapacitancon]], ne [[Kondensado]]n. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:56, 25 feb. 2026 (UTC) == Fabeloj de H.C. Andersen == Estas propono alinomi jenajn fabelojn al jenaj titoloj kiujn Zamenhof elektis por siaj klasikaj tradukoj: * [[La novaj vestoj de la Imperiestro]] => [[La novaj vestoj de la reĝo]] {{farite}} * [[La marvirineto]] => [[La virineto de maro]] Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:34, 4 mar. 2026 (UTC) :Estas po unu voĉo {{por}} la alinomado en respondaj diskutpaĝoj, kaj estas neniu kontraŭa voĉo. Do entute la opinio estas (iom) pozitiva. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:59, 11 mar. 2026 (UTC) Ankoraŭ pliaj: * [[La knabineto kun la alumetoj]] => [[Knabineto kun alumetoj]], vidu [https://www.steloj.de/esperanto/fabeloj2/alumetoj.html jen] {{farite}} * [[La tindrujo]]/[[La fajrilo]] => [[Fajrilo (Andersen)|Fajrilo]] {{farite}} * [[La princino sur pizo]] => [[Reĝidino sur pizo]] {{farite}} * [[La malbela anasido]] => [[Malbela anasido]] {{farite}} [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:05, 16 mar. 2026 (UTC) :Necesas trarigardi la zamenhofajn tradukojn. Eble troviĝas pli da alinomendaj artikoloj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:35, 16 mar. 2026 (UTC) :Resume {{por|por}} la ekzakta kopiado de la fabelotitoloj kiujn uzis Zamenhof. Pri la [[La novaj vestoj de la reĝo]] tio kreas bizaran situacion ke en la dana kaj pli malpli ĉiuj eŭropaj lingvoj estos "imperiestro", dum ĉe ni kaprice "reĝo", sed la fabeloj tradukitaj de Zamenhof ne estas sekretoj, kaj estas bone unuece uzi ekzakte tiujn titolojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:55, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} titoloj de kanonaj esperantaj tradukoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:10, 26 mar. 2026 (UTC) :{{por}} zamenhofa formo de titoloj. Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 00:43, 28 mar. 2026 (UTC) == Kategorio:Vikipedio:Vikipedio == [[:Kategorio:Vikipedio:Vikipedio]] -> [[:Kategorio:Administrado de Vikipedio]] aŭ [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] Jam proponite sur [[Kategorio-Diskuto:Vikipedio:Vikipedio]] @[[User:Salatonbv]] Pluroblaj nomspacaj prefiksoj estas fuŝaĵo kaj konfuzigaĵo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:49, 4 mar. 2026 (UTC) :{{por}} [[:Kategorio:Vikipedia administrado]] akorde kun aliaj vikipedioj ([[d:Q2944611]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:14, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Transbajkalo]] => [[Transbajkalio]] == Pli korekta nomo de la regiono, fiksita en la [https://rueo.ru/sercxo/Забайкалье Kondratjev-vortaro]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:23, 15 mar. 2026 (UTC) :{{re|RG72}} Mi komprenas la argumenton, sed klaras ke ambaŭ tekstoj jam havas enhavojn, kompreneble tre similajn, sed laŭ vikidatumoj tamen distingitajn. La unua nun estas malformala geografia regiono sen fiksaj limoj, la dua estas federacia subjekto de Rusia Federacio kun tre konkretaj limoj kaj difiniĝo. Ne eblas simple movi la nunan tekston al dua titolo, ĉar tie jam estas teksto. Krome atentindas ke la koncerna kategorio pri la federacia subjekto tute bizare havas tutalian nomon, "Zabajkala regiono". Ĉu la geografia regiono iĝu "Transbajkalio" kaj la subjekto iĝu "Transbajkala regiono" (kun samnoma kategorio), aŭ kio estus via propono?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:10, 24 mar. 2026 (UTC) ::Se ni sekvu la jaman lingvotradicion, ni alinomu la duan artikolon al "Transbajkala regiono". La unua artikolo temas pri regiono geografia, la dua celas federacian subjekton, do administran regionon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:46, 24 mar. 2026 (UTC) :::Tiam {{por}} la nun klara propono. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:49, 24 mar. 2026 (UTC) == [[:Kategorio:Orkestrestroj]] => [[:Kategorio:Dirigentoj]] == Nun estas du kategorioj pri la sama afero. Mi proponas meti ĉiujn respektivajn artikolojn sub la dua kiel plej konvena. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:48, 18 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:30, 23 mar. 2026 (UTC) :{{por}}--[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Amike, [[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 12:12, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Vizelo]] => [[Neĝmustelo]] == '''Neĝmustelo''' troviĝas interalie en la granda germana-Esperanta vortaro de Erich-Dieter Krause, kaj Carl Støp-Bowitz uzis ĝin en sia IKU-prelego en 1991. Same kiel ''vizelo'' ĝi mankas en PIV, sed malkiel ''vizelo'' ĝi estas kumetaĵo, kies senco estas facile divenebla, ĉar '''neĝmustelo''' estas rekta traduko de la scienca nomo ''Mustela nivalis''. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 21:27, 21 mar. 2026 (UTC) :{{por}} fidante la enketon de la proponinto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:02, 24 mar. 2026 (UTC) :{{por}} Kunmetita vorto ĉiam estas pli saĝa ol tute novinventita vorto ne en vortaroj, se ĝiaj elementoj estas bone kompreneblaj, kaj [https://vortaro.net/#neĝo_kd neĝo] kaj [https://vortaro.net/#mustelo_kd mustelo] sendube estas, eĉ se oni eble devas biologie lerneti kio ekzakte estas musteloj. Kompare la vorto vizelo nur kompreneblas se oni hazarde konas similan formon en iu nacia lingvo - tia neologismo estas tolerebla se ĉiuj Esperanto-vortaroj klarigas pri kio temas, sed ĉi tie ne nur PIV kaj Reta Vortaro malkonas tian vorton, mi ankaŭ ne trovis alian vortaron kiu konus la vorton. Krome la argumentoj pri fontoj de Krause kaj Støp-Bowitz estas aldona pluso por "neĝmustelo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:53, 24 mar. 2026 (UTC) '''Farite''', ĉar neniu kontraŭis kaj pasis jam unu semajno. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 22:08, 28 mar. 2026 (UTC) == [[Irana milito de 2026]] => [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]] == La artikolo estas neriproĉebla, sed la titolo estas tia en kelkaj lingvoj, dum en aliaj pli ĝuste estas [[Milito de Usono kaj Israelo kontraŭ Irano]], ĉar la nuna titolo ŝajnigus, ke estas milito '''de''' Irano, kaj fakte la milito ne estas jam nur '''en''' Irano.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 14:35, 23 mar. 2026 (UTC) :{{sindetena}} Mi kreis la artikolon kaj elektis la titolon cele al simpleco, kaj konsiderante ke la plejparto de la milito okazas en Irano kaj pri Irano. Sed mi komprenas ke la proponita titolo estas pli proksima al kompleteco, kaj ke tio povas esti aparte dezirinda en dolora temo kiel milito. Do mi ne konvinkiĝis apogi la ŝanĝon, sed ne malfeliĉos, se oni interkonsentos fari ĝin. Verŝajne iu nomo poste fariĝos norma en fidindaj fontoj, kaj tiam ĉiuokaze necesos repensi nian elekton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:13, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi komprenas deziron subtreki ke temis pri atako kontraŭ Irano, sed ĝenerale ni ne nomas la artikolojn tiel. Kutime je la nomo estas uzataj loko de milito, ekzemple [[Afgana milito (1979-1989)]], [[Iraka milito]] ktp) aŭ milita kaŭzo ([[Opia milito]] ks). La sola escepto estas [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]], sed tiu ĉi titolo estas tutevidente propaganda kaj ŝanĝenda al neŭtrala ''Rusia-Ukraina milito'' aŭ io simila, ĉar pli frua milito en la sama lando nomiĝas [[Donbasa Milito]]. Do ni sekvu la jaman tradicion kaj la agresan karakteron de la uson-israela atako montru en la artikolo mem. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:49, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi havas la impreson ke la milito de Rusio en Ukrainio estis aŭ estas iom aparta, sed ne volas revarmigi la poton ĉi tie kie temas pri alia milito. Sed "Irana milito de 2026" '''ne''' diras ke temus pri milito de Irano, sed pri milito de 2026 kiu iel rilatas al Irano. Kaj tio ĝustas. Mi ĝojos se tiun militon oni ne devos renomi en 2027 "Irana milito ekde 2026", sed por la momento la titolo ŝajnas al mi bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:56, 24 mar. 2026 (UTC) ::{{kom}} La milito en Ukrainio ŝajnas io aparta nur danke al amasa cerbolava propagando kaj totala blokado kaj/aŭ marĝenigo de alternativaj informfontoj, faritaj de regantaj elitoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Plejparto de la mondo ekster tiu ĉi areo traktas ĝin ĝuste kiel unu el multaj konfliktoj inter okcidentaj ŝtatoj, batalantaj pri povo kaj nacia sekureco, kaj pro tio ili ne konsideras ĝin iel rilata al si, do daŭrigas rilatojn kun ambaŭ flankoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:44, 24 mar. 2026 (UTC) :{{kontraŭ}}1. La militon (kaj ties tuton ekde 1979, kaj la nunan, espereble finan, fazon) provokis ekstremisma konduto de la irana reĝimo, ne la landoj, kiuj estas viktimoj de ĝiaj atakoj. 2. Nun (fine de marto de la jaro 2026-a) jam 30 landoj rezistas la atakojn de la irana reĝimo. Do, la milito estas ĝuste ''irana'' el ĉiuj vidpunktoj. Amike, -[[Uzanto:Filozofo|Filozofo]] ([[Uzanto-Diskuto:Filozofo|diskuto]]) 14:29, 26 mar. 2026 (UTC) == Ĉu la ĉefurbo de Kataro estas Daŭho aŭ "Doho"? == La milito kompreneble influas ĉiujn ŝtatojn ĉe la Persa Golfo, ankaŭ Kataron, kaj tial mi ĵus konsciiĝis pri strangaĵo kiu ĉe ni jam ekzistas ekde februaro 2007, kaj certe multaj jam miris pri ĝi, sed mi nur ĵus ekmiris: La ĉefurbo de Kataro ĉe ni nomiĝas "Doho aŭ [[Daŭho]] aŭ Dohao". La tekston ekfaris anonimulo en 2007 je la titolo "Doho", kiu tiam estis tre aŭdaca elekto, sed intertempe post 2007 "produktis" kelkajn ekzemplojn favore al tiu formo. Pri "'''Daŭho'''" la ekstervikipediaj referencoj estas senkompare plej konvinkaj: * La [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago ([[:dosiero:Ormuza markolo en PdlM 1971.png|vidu!]]), * la poŝkalendaro de [[Monato (gazeto)|''Monato'']] el Antverpeno (jam citita en la unua versio de la vikipedia teksto de feb. 2007) * kaj ankaŭ [https://vortaro.net/#Da%C5%ADho_kd NPIV (vidu!)] en la eldono de 2020, en presita formo kaj ankaŭ rete, uzas por ĝi la nomon ''Daŭho'' * [[Monato (gazeto)|''Monato'']] ankaŭ en artikoloj uzas la formon "Daŭho", ekz. en la teksto [https://www.monato.be/2013/011003.php Evgeni Georgiev: "Gravas agoj, ne paroladoj" de 2013] * [[Reta Vortaro]] salomone [https://reta-vortaro.de/revo/art/doh.html# listigas] ĉiujn formojn "Daŭho", "Doho" kaj "Dohao". "'''Doho'''" laŭdire estas uzata en la socialisma [[Monda Asembleo Socia]] fondita en 2005 ('''sen''' ekstervikipedia referenco, nur estas aserto) kaj en ''[[Le Monde diplomatique en Esperanto]]'': ankaŭ pri tio en la vikipedia teksto ĝis nun ankaŭ mankis ĉia referenco, sed [[Reta Vortaro]] notas du ekzemplojn, [https://tekstaro.com/t?nomo=mondediplo-2008&sekcio=MondeDiplo-1604 de majo 2010] kaj [https://eo.mondediplo.com/article2674.html de oktobro 2018]. :<small>Ankoraŭ mi povus citi [https://europeantimes.news/eo/2025/11/not-just-dreams-but-rights-social-justice-in-focus-at-doha-summit/ artikolon "Ne nur revoj, sed rajtoj: Socia justeco en fokuso ĉe la pintkunveno de Doho" de novembro 2025] en la retgazeto ''The European Times'' (gazeto ŝajne ankoraŭ tute nekonata en wiki.eo, ĉu? Eĉ vikidatumoj ŝajne ne konas ĝin, krom [[:d:Q99003875|jen miniatura aludo]]), sed ĉar jam ekde februaro 2007 wiki.eo propagande reklamas la formon "Doho" kaj la artikolo estas nur de novembro 2025, dubindas ĉu ne la skribinto, eble estis eĉ AI-algoritmo, apogiĝis je Vikipedio.</small> Pri la teorie inventebla formo "'''Dohao'''" ĝis nun mankis en Vikipedio ĉia ekstervikipedia referenco. [[Reta Vortaro]] pri tiu formo notas du dubindajn pruvojn: la artikolo [[:n:Norvega atleto gajnis la oran medalon ĉe la Atletika Monda Ĉampioneco en Dohao|«Norvega atleto gajnis la oran medalon ... en Dohao»]] de oktobro 2019 el '''[[vikinovaĵoj]]''' kiel ekstervikipedia referenco estas '''senutila''', ĉar tute ne "ekstervikipedia" (ĝi eble nur spegulas la privatan preferon de la uzanto "Chaetodipus" el 2019) kaj [http://www.china.org.cn/95e/world/news211.htm laŭdira artikolo "Ĉina delegacio ĉeestos la ministran konferencon de MKO en Dohao"] el "China Interreta Informa Centro" estas bedaŭrinde rete tute fuŝita retpaĝo. Sume la referencoj pri "Daŭho" daŭre estas plej konvinkaj, kvankam eblas konstati penojn enkonduki novan formon "Doho" ekde 2007. Eble la ekfaro de la vikipedia teksto [[Doho]] en 2007 estas jam frukto de tiu nova kampanjo, aŭ eble ĝi estas bazo de la modo, ĉar "normalaj esperantistoj" kompreneble tre orientiĝas laŭ la Vikipedio en Esperanto kaj konsideras ĝin valida informfonto. Sume mi estus por apliko de la origina kaj daŭre plej konvinka formo "Daŭho" en wiki.eo. Same en 2020 pledis jam {{re|Wierzbowski|Susomoinhos}} sed ili ne komencis disputon ĉi tie, nur notis sian proteston en la artikola diskutpaĝo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:17, 24 mar. 2026 (UTC) La [[Esperanto-rusa vortaro de Kondratjev]] tekstas: Daŭho [https://rueo.ru/sercxo/доха] [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:47, 24 mar. 2026 (UTC) :Mi ne volas prisilenti, ke kolego Moldur post atenta serĉado ankoraŭ trovis unu validan referencon por la tria alternativo, "Dohao": https://bertilow.com/lanlin/azio.html - Mi ne bone komprenas, kial ankaŭ Bertilo Wennergren kontribuas pri tri nomoj de unu urbo, kiu en la unua eldono de PIV en 1970 ankoraŭ estis tute forgesita. Sed bone, nun kiam la referenco estas konata, oni povas kunkonsideri ĝin. Sed tamen, restas nur 1 valida referenco por "Dohao", du artikoletoj el ''Le Monde diplo'' por "Doho", kaj ĉiuj aliaj referencoj ĝis nun por "Daŭho". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 24 mar. 2026 (UTC) == [[Minĵetilo]] => [[Bombokanono]] == [https://vortaro.net/#bombokanono_kd PIV]: '''bombokanono'''. Mallongtuba kanono, kiu pafas preskaŭ vertikale, donante al la bombo malfortan startrapidecon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:41, 9 apr. 2026 (UTC) {{por}} Jes, ''[[bombokanono]]'' ŝajnas pli bona ol ''[[minĵetilo]]'', sed la afero estas pli komplikita, ĉar Vikipedio havas ankaŭ artikolon kun la fuŝa titolo ''[[Mortero (armilo)]]'', kaj al mi ne estas klare, ĉu ''[[haŭbizo]]'' estas speco de [[bombokanono]], aŭ io aparta. [[Uzanto:Lingvano|Lingvano]] ([[Uzanto-Diskuto:Lingvano|diskuto]]) 09:05, 10 apr. 2026 (UTC) 4wy88ivc8ejl4o7baatof5vczm5kqlx 0 229645 9350333 8514598 2026-04-09T13:07:08Z Sj1mor 12103 9350333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |priskribo=Béla Markó en 2010 }} '''MARKÓ Béla''' estas hungarlingva poeto, redaktoro, tradukisto kaj politikisto. Li estis naskita la {{daton|8|septembro|1951}} en [[Târgu Secuiesc]]. == Biografio == Béla Markó abiturientiĝis en sia naskiĝurbo en 1970 kaj akiris diplomon de hungara-franca fako de la [[Universitato de Kluĵo]] en 1974. De 1974 ĝis 1976 li instruis la francan en ĝenerala lernejo de [[Marosszentanna]]. Poste iĝis redaktoro de la hungarlingva literatura gazeto ''[[Igaz Szó]] (Vera Vorto).'' De decembro 1989 li estas ĉefredaktoro de la literatura revuo ''[[Látó]],'' kiu ĉiusemajne eldoniĝas en [[Târgu Mureș]]. Post la [[rumana revolucio en 1989]] li aktiviĝis en la politika kampo. Li estas membra de hungara kaj rumana verkistaj asocioj kaj ĝenerala sekretario de ''[[Romániai Magyar PEN Club]].'' De 1990 li estas membro de la rumana [[senato (Rumanio)|senato]] kiel reprezentanto de la [[Demokratia Unuiĝo de Hungaroj en Rumanio]]; de 1992 ĝis 2011 li estis prezidanto de tiu partio. De 2004 ĝis 2007 li estis vicĉefministro; en tiu ofico li okupiĝis pri la eŭropa integriĝo de Rumanio kaj pri lernejoj kaj kulturo. == Premioj == * A Marosvásárhelyi Írói Egyesület díja 1974, 1982 * A Ro. Írószövetség díja 1980 * Füst Milán-jutalom 1990 * Déry Tibor-jutalom 1991 * JA-díj 1994 * A Bethlen Gábor Alapítvány díja 1996 * A Magyar Köztársaság Nagykeresztje 2004. == Verkoj == === Poemvolumoj === * ''A szavak városában'' (Forrás, 1974); * ''Sárgaréz évszak'' (Kv. 1977); * ''Lepkecsontváz'' (1980); * ''Az örök halasztás'' (1982); * ''Szarkatelefon'' (gyermekversek, 1983); * ''Talanítás'' (1984); * ''Friss hó a kövön'' (szonettek, 1987); * ''Mindenki autóbusza'' (száz szonett, Bp. 1989); * ''Égő évek'' (1989); * ''Tücsöknóta'' (gyermekversek, 1990); * ''Ellenszélben'' (Bp. 1991); * ''Kiűzetés a számítógépből'' (versek, 1991); * ''Kannibál idő''. Válogatott és új versek, 1993; * ''Érintések''. Új versek, 1994; * ''Karikázó idő''. Versek kisfiúknak, kislányoknak, v., Lakitelek, 1996. * ''Szétszedett világ''. Egybegyűjtött versek, 1967-1995. Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2000. * ''Ha varázsló lennék''(Gyermekversek). Pallas-Akadémia Kiadó, Csíkszereda, 2000. * ''Szerelmes szonettkoszorú'', Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2002. * ''Költők koszorúja'' Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2002. * ''Balkáni fohász''. Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2003. * ''Ki lakik a kertünkben?'', porinfanaj poemoj, 2008. * ''Balázs kertje'' (porinfanaj poemoj) Bookart Kiadó, Csíkszereda, 2009. * ''Tulajdonképpen minden", Bookart Kiadó, Csíkszereda, 2010. * ''Út a hegyek közt'' 99 hajkuoj, Csíkszereda, 2010. === Eseoj, taglibroj === * "Az erdélyi macska. Szépliteratúrai utazások 1978-1994". Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 1999. === Prelegoj, intervjuoj === * "A felsőoktatás és intézményrendszere jövőépítésünk szolgálatában", 2000. * "A feledékeny Európa" (Beszédek, előadások, interjúk 1990-1999), Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2000. * "Önállóságra ítélve" (Beszédek, előadások, interjúk, 1999-2002). Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2002. * "A magyar dilemma" (Előadások, tanulmányok, beszédek, interjúk 2002-2004). Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2004. * "A lábujjhegyre állt ország". Markó Bélával beszélget Ágoston Hugó. Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2006. === Verkoj en tradukaĵoj === * "Despre natura metaforelor". (versek román nyelven) Versuri trad. şi pref. de Paul Drumaru. Editura Kriterion, Bucureşti, Biblioteca Kriterion sorozat, 1989. * "Timp canibal. (versek román nyelven) Komp-Press Kiadó, Kolozsvár, 1997. * "Notes on a happy pear tree". (versek angol nyelven)[Feljegyzés egy boldog körtefáról] Transl. by Sylvia Csiffary. Pont Kiadó, Budapest, 1999. * "Comme un échiquier fermé". (versek francia nyelven) Béla Markó poèmes trad. par Lorand Gaspar et Sarah Clair postf. et choix établi par János Lackfi. Éditions Ibolya Virág, Paris, 2000. * "Condamnaţi la reconciliere". (interjúkötet román nyelven) fordította : Paul Drumaru, Curtea Veche, 2006. === Lernolibroj === * "Olvassuk együtt". (versmagyarázatok) Albatrosz kiadó, Bukarest, 1989. * "Magyar irodalom: XX. századi magyar irodalom tankönyv a XI. osztály számára". Editura Didactică şi Pedagogică, Bucureşti, 1998. == Memuaro == * ''Egy irredenta hétköznapjai'' (dosiero de securitate de la aŭtoro inter aprilo [[1986]] kaj decembro [[1989]], 2009. == En Esperanto == * ''Du poemoj'': ''Komuna deklaro''; ''La granda komuna ŝako'' (trad. [[József E. Nagy|Jozefo E. Nagy]]), aperis en [[BA23]]. == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/03600/03628/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Markó, Béla}} [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]] [[Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj]] j402rqpg070mas1puoxq6g6bwm7w5pu 0 233333 9350604 9282667 2026-04-10T10:41:34Z Sj1mor 12103 9350604 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Religion_collage_(large).jpg|eta|Religiaj praktikoj proksime ligos al la mondkoncepto de religio.|400x400ra]] '''Mondkoncepto''', '''mondorigardo''' aŭ '''mondbildo''' (en la germana ''Weltanschauung''<ref>[http://www.etymonline.com/index.php? Interreta Etimologia Vortaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151205085150/http://www.etymonline.com/index.php |date=2015-12-05 }}, Etymonline.com</ref>, en la angla ''worldview'', hispane ''Cosmovisión''. japane 世界観) estas relative daŭra grupo de opinioj temantaj pri ĉirkaŭa mondo, inspirintaj diversajn sferojn de [[kulturo]], ĉefe [[scienco]], [[arto]], [[religio]] kaj [[filozofio]]. La mondokoncepto ĉefe diferencas [[civilizo]]jn unujn disde aliaj. Laŭlonge de la historio la mondokonceptoj variis ĉefe pro influo de la progresoj en [[scienco]]. == Trajtoj == Dum la belga filozofo [[Leo Apostel]] kaj liaj sekvantoj asertas, ke individuoj povas konstrui mondkoncepton, aliaj verkistoj rigardas mondkoncepton kiel ion, kio funkcias je komunuma nivelo aŭ senkonscie. Ekzemple, se ies mondkoncepto estas determinata de ties lingvo, laŭ la hipotezo Sapir-Whorf, oni devus lerni aŭ elpensi novan lingvon por konstrui novan mondkoncepton. Laŭ la Leo Apostel, mondkoncepto estas [[ontologio]], aŭ priskriba modelo de la mondo. Ĝi devas konsisti el jenaj ses elementoj: # Klarigo de la mondo # Estonta scienco, kiu respondas la demandon, "Kien ni iras?" # Valoroj kaj respondoj al etikaj demandoj: "Kion ni faru?" # Metodaro aŭ agoteorio: "Kiel ni atingu niajn celojn?" # Teorio de scio : "Kio estas vera kaj malvera?" # Etiologio: kunmetita mondkoncepto devas reflekti siajn proprajn "konstruelementojn" == Klasifiko de kulturaj mondkonceptoj == Roland Muller sugestis, ke el ĉiuj kulturoj tra la mondo la kultura mondkoncepto povas esti dividita en tri apartajn mondkonceptojn (kulpeco-senkupeco, honoro-malhonoro, timo-maltimo)<ref>(en) Muller, Roland (2001). ''Honor and Shame'' (Honoro kaj Honto''),'' Xlibris; 1-a eldono. ISBN <bdi>0738843164</bdi>.</ref> == Lingva mondkoncepto == La kreinto de la ideo, ke lingvo kaj mondkoncepto estas neapartigeblaj, estas la [[Prusio|prusa]] [[Filologio|filologo]] [[Wilhelm von Humboldt]] (1767-1835). Von Humboldt argumentis, ke lingvo estas parto de la kreiva aventuro de la homaro. Kulturaj kaj lingvaj komunumoj disvolviĝas samtempe kaj ne povas disvolvi unu sen la alia. Kontraste al lingva determinismo, kiu rigardas lingvon kiel limon, kadron aŭ malliberejon, Humboldt diris, ke parolado estas eneca kaj implicite kreema. Homoj okupas sian lokon en parolado kaj daŭre ŝanĝas lingvon kaj pensadon per siaj kreivaj konversacioj. En la studo '''Lingva mondkoncepto en plurlingvaj grupoj kiel indikilo de la disvolviĝo de kolektiva identeco - la kazo de Esperanto''<nowiki/>', [[Ida Stria]] venas al la konkludo ke 'la lingva mondkoncepto estas lingva interpretado de la realeco kaj ke ĝi estis kreita en komunika komunumo nedisigebla de sia kulturo. La tasko de la etnolingvistiko estas rekonstrui ne nur rigardojn pri la mondo, sed ankaŭ de ĝia socia identeco. Esperantistoj estas sendube plurlingva, libervola diasporo. Montrante ke esperantistoj povas fidi je etnolingvaj datumoj por la statuso de stabila lingva komunumo, pri la serĉado de homogena kultura mondkoncepto, kiu asertas sian komunuman identecon. En tiu studo, du pilotaj studoj estas prezentitaj, kiuj sugestas ke aktivaj esperantistoj prezentas koheran mondkoncepton<ref>(en, resumo en pl) Ida Stria, ''Linguistic worldview in multilingual groups as an indicator of developing a communal identity: The case of Esperanto'', Etnolingwistyka, 2018, Universitato de Varsovio, ORCID: 0000-0002-7715-0758, academia.edu </ref>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Hipotezo de Sapir-Whorf]] {{Projektoj|ReVo=koncep.mond0o}} [[Kategorio:Filozofio]] [[Kategorio:Psikologio]] 9o0m2f731brbmqmweqwek84q0r89byb 0 234875 9350275 9304675 2026-04-09T12:54:49Z Sj1mor 12103 9350275 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Grün_-_Chamber_Music_Concert.jpg|eta|Green- Ĉambra Muzika Koncerto]] [[Dosiero:Allegrakwartet.jpg|eta|La ''Allegra'' [[Arĉa kvarteto|Arĉa Kvarteto]] en la [[Concertgebouw]] en [[Amsterdamo]]]] La '''Ĉambra muziko''' estas formo de [[klasika muziko]], skribita por malgranda grupo de muzikiloj, kiuj tradicie povias esti enmetitaj en palaca salono. Estas du detaloj kiuj permesas karakterigi logike verkon de ĉambra muziko kaj estas jenaj: * 1) ĉiu muzikisto ludas malsaman parton kaj * 2) ne estas [[dirigento]]; la muzikistoj devas esti lokigitaj maniere, ke ili povu rigardi unu la alian, por atingi la plej taŭgan kunordigon. Oni ne inkludas la verkojn por solaj muzikiloj (tio forflankigas ĉiun verkaron por sola piano kaj komponaĵojn kiel la sonatoj kaj verkoj por violino aŭ la suitoj por violoncelo, de Bach). La vorto "ĉambro" implicas, ke la muziko povas esti ludata en vera ĉambro, ĉe intima etoso. En [[itala]] ''da cámera'' signifas ‘por ĉambro’. Krome ĝi povas signifi: * diferenca disde ''da chiesa'' (‘por preĝejo’) * muziko por eta kunsido, ekzakte kiel estas vere la muziko de ĉambro. [[Ĉambrorkestro]] estas eta [[orkestro]], kaj pro tio kun eblo ludi muzikon ene de eta salono; ne nepre estas korda orkestro, ĉar povas esti ankaŭ [[blovinstrumento]]j. Teorie ne estas maksimuma limo pri nombro de instrumentoj, sed, praktike, la plej parto de la [[komponaĵo]]j uzas el du ĝis kvin. Estas multaj [[instrumento|instrumentaj]] kombinaĵoj. Ofte la [[korda kvarteto]] estas konsiderata kiel la plej grava. Aliaj oftaj grupoj de ĉambro estas la korda trio, la trio kun piano, la kvinteto kun piano kaj la [[korda kvinteto]]. Malpli oftaj estas la [[blovinstrumento]]j kaj la [[Latuna blovinstrumento|latunaj blovinstrumentoj]]. Kelkaj komponistoj verkis por miksitaj grupoj de blovinstrumento kaj [[kordinstrumento]]j kaj kelkaj verkis por solaj blovinstrumentoj, sed —kun la escepto de la [[korno (muzikinstrumento)|korno]], la latunaj blovinstrumentoj apenaŭ estis uzitaj. Tion kaŭzis eble ties ĉiopova sonforto, maltaŭga por la intimeca atmosfero de la [[ĝenro]]. == Historio == [[Dosiero:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|232x232px|eta|Mozart, aŭtoro de kordaj kvartetoj]][[Dosiero:Beethoven.jpg|eta|dekstra|180ra|Ludwig VAN BEETHOVEN, plikompleksigis la ĉambran muzikon]] La esprimo aplikeblas al instrumentaj ludadoj, kaj pro tio la [[Madrigalo (muziko)|madrigalo]] de la periodo [[Renesanca muziko|renesanca]] de la 1500-aj jaroj estas konsidereblaj ĉambra muziko. La formo [[Baroka muziko|baroka]] plej grava de tiu tipo estas la trio sonata. En la periodo [[Klasika epoko (eŭropa muziko)|klasika]] oni disvolvigis novajn formojn, el kiuj la plej grava estis la korda kvarteto. Tiuj verkoj estis komponitaj ĝenerale por [[amatoro]]j, kaj oni supozis, ke ne estos ludataj publike. Multaj de tiuj kordaj kvartetoj de [[Joseph Haydn]] aŭ [[Wolfgang Amadeus Mozart]], ekzemple, estis verkitaj por esti ludataj kiel distro kaj private, por korda kvarteto el kiu ili mem estis parto. [[Ludwig van Beethoven]] estas unu el la komponistoj, kies verkoj migrigis la ĉambran muzikon al koncertejoj. Kiel siaj antaŭuloj, dekomence li verkis muzikon de ĉambro por komencantoj, kiel la ''Septeto'' de 1800, sed liaj lastaj kordaj kvartetoj estas verkoj tre kompleksaj kaj ege malfacilaj por komencantoj. Krome, en tiuj verkoj Beethoven alvenis al limo de [[harmonio]] akceptebla siatempe (ĉirkaŭ [[1820]]), kaj estas konsiderataj liaj plej profundaj verkoj. Sekve la ekzemplon de Beethoven, en la periodo [[Romantisma muziko|romantisma]], multaj komponistoj verkis verkojn por ĉambraj grupoj profesiaj. == Ludado == Multaj klasikaj muzikistoj ĝuas per ludado de ĉambra muziko. En la plej parto de la kazoj la ĉambra muziko ne necesas dirigenton, kaj pro tio ĉiu ludisto havas grandan artan liberecon. kvankam la verkaro ne estas taŭga por komencantoj, estas pecoj kiuj troviĝas ene de la rango de teknikaj kaj artaj kapabloj de la plej seriozaj amatoroj. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=muzik.cxambro0o}} * [[Ĉambra muzikistaro]] * [[Dueto]] * [[Trio (muzika formo)|Triteto]] * [[Kvarteto]] * [[Romantika trio]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Klasika muziko]] [[Kategorio:Ĉambromuziko| ]] 7vqf13d35rekkgxlbnczmzr127oc1oz 0 240708 9350260 8156070 2026-04-09T12:51:36Z Sj1mor 12103 9350260 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ethereal Wave''' (etera ondo), '''Heavenly Voices''' (ĉielaj voĉoj), aŭ eĉ '''Fairy Voices''' ([[Feo|feaj]] voĉoj) estas [[Angla lingvo|anglodevenaj]] terminoj kiu signas muzikan ĝenron. Proksima de [[gotika muziko]], [[novklasika muziko]] aŭ [[media muziko]], ĝi estas karakterizata de tre malrapida aŭ eĉ foresta [[ritmo]], lirikaj [[ĥoro]]j plejofte [[Virino|virinaj]] kun [[Mezepoka muziko|mezepokaj]] kaj tradiciaj iloj asociitaj kun pli modernaj [[Muzikinstrumento|instrumentoj]] ([[sintezilo]]j, ktp...). La tekstoj kutime temas pri [[Mitologio|mitologiaj]] legendoj aŭ mezepoka [[folkloro]] kaj povas enhavi [[Spiriteco|spiritajn]] kaj mistikajn referencojn. == Originoj == Oni ŝuldas la ekfloro de etera muziko al la brita sendependa [[muzikeldonejo]] [[4AD]], kiu fariĝis la esprimilo de muzikgrupoj kiel [[Cocteau Twins]] unue, kaj poste [[Dead Can Dance]] aŭ [[Lush]] en plena post-[[Punko|punka]] krizo. Ceteraj muzikeldonejoj sekvis Crammed (Belgio), Hyperium (Germanio), Prikosnovénie (Francio), Tess, aŭ Projekt (Usono) kaj ebligis al multajn artistojn muzikumi kaj esti eldonitaj en iliaj propraj landoj. La termino ''Heavenly Voices'' (ĉielaj voĉoj) krome devenas de la kompilaĵoj de la eldonejo Hyperium. == Kelkaj artistoj == * [[Ashram (muzikgrupo)]] * [[Am'Ganesha'n]] * [[Artesia (muzikgrupo)|Artesia]] * [[Ataraxia]] * [[Bel Canto]] * [[Black Tape for a Blue Girl]] * [[Cocteau Twins]] * [[Collection D'Arnell-Andrea]] * [[Camerata Mediolanense]] * [[Dark Sanctuary]] * [[Dead Can Dance]] * [[Lisa Gerrard]] * [[Flëur]] * [[Hexperos]] * [[Irfan]] * [[Keltia (muzikgrupo)]] * [[Louisa John-Krol]] * [[Love is Colder than Death]] * [[Qntal]] * [[Rajna]] * [[This Mortal Coil]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Etera ondo]] [[Kategorio:Gotika subkulturo]] [[de:Dark Wave#Ethereal]] grkbi0f8kwwp000lbydpag3rm1etfco 0 241733 9350261 8342537 2026-04-09T12:51:45Z Sj1mor 12103 9350261 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Malluma ondo''' ('''''Dark Wave''''' en la [[angla lingvo|angla]]) signas tiun lavangon de malvarma kaj malluma muziko kiu ekesprimiĝis en [[Germanio]] ĉirkaŭ la tempo kiam defalis la [[ferkurteno]]. Ĝi ne estas vera muzikĝenro - ĝi fakte konsistas el pluraj ĝenroj - sed muzike respegulas spiritostaton ĉe iu kulturo (kiel [[punko]] antaŭe furoris en [[Anglio]]) kiu ĝis tiam ne multnaskis gotikajn artistojn. La malluma ondo pli-malpli komenciĝis en [[1986]], per la renomiĝo de la muzikgrupo ''Calling Dead Red Roses'' al ''Girls Under Glass''. Okaze de tiu nommodifo, ankaŭ iel ŝanĝiĝis la "muzikrecepto" de iliaj kanzonoj. La ondo kulminis dum la [[1990-oj]] kun interalie [[Das Ich]], [[Project Pitchfork]], [[Deine Lakaien]] aŭ [[Sopor Æternus]] kaj pluvivas en la [[2000-oj]] kun pli kaj pli da elektronika enmeto (t.n. ''Elektronika mallumo''). Notindas ke ĝi ne restos ekskluzive germana kaj baldaŭ disvastiĝas al la tuta Eŭropo. La influoj de tiuj artistoj estas diversaj; ili precipe inspiriĝis de pasintaj prestiĝuloj kiel [[Einstürzende Neubauten]] aŭ [[Kraftwerk]], kaj ne hezitas miksi la ĝenrojn : [[malvarma ondo]], [[elektronika muziko|elektroniko]], [[popmuziko]], [[gotika muziko|gotiko]], [[tekno]], [[mezepoka muziko]], [[klasika muziko]]... La plej maldecaj miksaĵoj fariĝas la regulo. Ĝi estis ankaŭ reago al najbaraj muzikĝenroj kiuj ne necese plaĉis al la [[gotika movado|gotika publiko]]: [[Electronic Body Music]] (Elektronika Korpa Muziko) el Belgio kiu estis iele kruda kaj perfortema por kelkaj romantikuloj, la pasinta [[malvarma ondo]] emis al popmuziko kaj [[industria muziko]] pli kaj pli [[Rokmuziko|rokiĝis]]. Malluma ondo kutimigis publikon al agresemaj elektronikaj sonoj, pli-malpli melodiaj kaj sufiĉe elektronikaj. == Nekompleta listo de artistoj == * [[Angelzoom]] * [[Girls Under Glass]] (ekde 1986) * [[Love Like Blood]] (ekde 1988) * [[Das Ich]] * [[The Breath of Life]] (Belgio) * [[Goethes Erben]] * [[Project Pitchfork]] * [[Sopor Aeternus]] * [[The Merlons of Nehemiah]] * [[Garden of Delight]] * [[The Eternal Afflict]] * [[Calva Y Nada]] * [[Deine Lakaien]] * [[Madre del Vizio]] * [[Weltenbrand]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Gotika subkulturo]] 11gatvgu5ouov29sgie59u50f231cpp 0 244409 9350608 9301721 2026-04-10T10:42:20Z Sj1mor 12103 9350608 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Afekcio''' laŭ [[PIV]] estas # ŝanĝiĝo en la animstato de ekzistaĵo, # subita ŝanĝiĝo en la [[animo|anima]] ekvilibro, pli-malpli forta sentoskuo, kaj # grupo da malsanoj kun la baza simptomo de tiaj fortaj ŝanĝiĝoj en la animstato ([[afekciaj malsanoj]]). Baze do temas pri "kvazaŭ-hazardaj", subite okazantaj ŝanĝoj de animstatoj, kiuj esprimiĝas korpe, per [[konscio|konsciaj]] kaj [[nekonscio|nekonsciaj]] signoj. Rideto ekzemple ĝenerale estas esprimo de la afekcio [[simpatio]], ruĝiĝo (aparte de la vangoj) ofte esprimo de la afekcio [[honto]], kaj forta tensiiĝo de multaj korpaj muskoloj respektive la preteco detrui ion en la ĉirkaŭaĵo povas esti esprimo por la afekcio [[furiozo]]. == Atentu == ...ne konfuzi la vorton kun la termino [[afekto]]. == Vidu ankaŭ == * [[Emocio]] * [[Afekciinstruo]] * [[Koncepto]] * [[Sigmund Freud]] * ''[[Etiko (Spinozo)|Etiko]]'' de [[Baruĥ Spinozo]] {{Projektoj|ReVo=afekci.0o}} {{Ĝermo|psikologio}} [[Kategorio:Konduto]] [[Kategorio:Emocioj]] li7i4k008jfs1nnw68bvryiq5la9fo3 0 246577 9350622 9279967 2026-04-10T10:46:44Z Sj1mor 12103 9350622 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}{{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio=Historia regiono |lando = Rusia imperio |lando1 = Pollando |lando2 = Litovio |lando3 = Belorusio |lando4 = Moldavio |lando5 = Ukrainio |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Map showing percentage of Jews in the Pale of Settlement and Congress Poland, c. 1905.png |mapo priskribo=Situo de la setla zono |regiono-ISO = RU |mapo1 lokumilo = iso |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |zomo = 8 |areo_kodo = |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro denseco = auto }} La '''setla zono''' ({{lang-ru|черта оседлости}}) estas historia esprimo pri tiu areo, sur kiu la [[judoj]] rajtis setli ene de la [[Rusia Imperio]]. Tiu areo estas grandparte iama parto de [[Pollando-Litovio]], tiam okcidenta rando de la rusa imperio. Ĝin konsistigis okcidentaj rusaj [[gubernio]]j, kreitaj post [[dispartigoj de Pollando-Litovio]], ankaŭ sud-okcidentaj gubernioj apud la [[Nigra Maro]]. == Historio == La setliĝan zonon starigis [[caro|carino]] [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]] per [[ukazo]] el la 23-a de decembro 1791, dezirante haltigi [[migrado]]n de polaj judoj sur indiĝenajn rusajn teritoriojn. Ĉiuj [[judoj]] estis per tio [[ekziligo|ekziligitaj]] de [[Rusio]]. La carino diris, ke la judoj rajtas vivi, labori nur sur difinitaj areoj. La deklaro ankaŭ difinis administre la judajn getojn. La ellason modifis en [[1835]] [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a]] de Rusio kaj eldonis permesojn por pluaj specifaj distriktoj, reguligi mem la setlon de la judoj. Ĝis fino de la [[19-a jarcento]], ĝis ĉ. 90 % de la rusaj kaj polaj judoj vivis en segregitaj setlejoj. Fine de la 19-a jarcento temis pri preskaŭ kvin milionoj da homoj, proksimume 12 procentaĵoj de la tuta loĝantaro de la teritorio. [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] de Rusio mildigis kelkajn antaŭskribojn. Post tio, precipe la riĉaj judoj rajtis liberiĝi el la setlejaj, laboraj devoj. [[Aleksandro la 3-a (Rusio)|Aleksandro la 3-a]] (1881-1894) denove limigis movliberecon de la judoj en la [[majaj leĝoj]]. La leĝoj estis eksterleĝigitaj de la [[Portempa Registaro de Rusio]] post venko de la rusa [[februara revolucio]] de [[1917]]. Post okupo de la iama setla zono fare de la [[Wehrmacht|armeo]] de [[Nazia Germanio]] en [[1941]], la judoj estis neniigitaj en la [[naziismo|naziisma]] [[genocido]] nomata [[holokaŭsto]]. == Signifo == Tia senprecedenca koncentriĝo de la juda loĝantaro sur difinita teritorio, dum samtempa malpermeso de ĝia migrado al [[vilaĝo]]j, kaŭzis kreskon de [[nacieco|naciecaj]] kaj [[konfesio|konfesiaj]] antagonismoj en troloĝataj urbetoj de la antaŭa [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]. En natura maniero tio kaŭzis [[mizero]]n kaj senton de daŭranta minaco, ĉar laŭvicaj ondoj de la migrado de judoj el orientaj gubernioj, t.e. de [[litoviaj judoj]] al [[Kongresa Pollando]] (kiam [[rusoj]] malgrandigis la setlan zonon), kaŭzis eksplodon de nekonata pli frue [[kontraŭjudismo]]. Verŝajne tia esti celo de rusaj regopovoj, kiuj volis frme malfortigi la volon de rezisto flanke de [[poloj]] kaj [[judoj]], per artefarita estigo de la pola-juda antagonismo. == Vidu ankaŭ == * [[Geto]] * [[Juda kvartalo]] * [[Kontraŭpolismo]] * [[Majaj leĝoj]] * [[Pogromo]] * [[Ŝtejtel]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://yannayspitzer.net/2012/07/22/a-new-map-of-jewish-communities-in-the-russian-empire/ Jewish Communities in the Pale of Settlement] kun la mapo [[Kategorio:Juro en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Judoj kaj judismo en Rusio]] [[Kategorio:Antisemitismo en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Antisemitismo]] [[Kategorio:Iamaj judaj komunumoj]] [[Kategorio:Juda historio en Pollando]] [[Kategorio:Politiko de la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Kulturspacoj]] [[Kategorio:Socio de la Rusia Imperio]] gx0g5kn7gv4nbj1cy5uki7dnq1myg15 0 248468 9350567 8164851 2026-04-10T08:33:03Z Sj1mor 12103 9350567 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''The Elephant Man''''' (''La elefantulo'') estas [[Usono|usona]] filmo de [[David Lynch]] aperinta en [[1980]]. Temas pri [[biografio|biografia]] filmo libere bazita sur la vivo de la [[19-a jarcento|19a-jarcenta]] [[Britujo|brita]] misforma famulo [[Joseph Merrick]] (nomata ''John Merrick'' en la filmo). Ĝi estis produktita en la [[Studioj Shepperton]]. == Resuma intrigo == D-ro Frederic Treves ( Anthony Hopkins ) estas kuracisto en hospitalo en Londono. Li alvenas al loko kie troviĝas [[Monstro|monstroj]] de naturaj [[Distordo|distordoj]] - [[siamaj ĝemeloj]], nanoj kaj [[Feto|fetoj]] deformitaj prezervitaj en [[formalino]] kaj pli. La stelulo de la prezento estas la "Elefanta Homo" posedata fare de Bates ( Freddie G. Vance ) kiu, kontraŭ pago, malfermas ekranon kaj permesas observi viron tute misformitan en korpo kaj vizaĝo, tial konata kiel la "Elefanta Homo". Treves estas interesita pri la fenomeno kaj kontraŭ pago, Bates konsentas sendi Merrick al la hospitalo por studado dum mallonga tempo. La hospitaldirektoro ( [[John Gielgud]] ) kaj la ĉefflegistino ( Wendy Hiller ) kontraŭas la enhospitaligon de Merrick en la hospitalo. Treves provas paroli kun Merrick kiu silentas la tutan tempon sed post la klopodoj de Treves li finfine ekparolas. Treves instruas al li plurajn [[Verso|versojn]] el [[Psalmo 23]] por ke li pruvu al la manaĝero, ke li ne estas prokrastita. Li tiam prezentas lin al la kuracistoj kiel interesan kuracistan kazon. Kiam la manaĝero alvenas, li deklamas la versojn kiujn Treves instruis al li, sed daŭras plu kaj ĝi montriĝas ke li ankaŭ scias kiel legi. Merrick revenas al Bates, kiu vipas lin forte por la malfrua reveno. Merrick kolapsas kaj Treves kiu estis sciigita pri tio alvenas kaj prenas lin reen al la hospitalo. Merrick resaniĝas kaj lia kondiĉo pliboniĝas, sed la membroj de la ĉefestraro de la hospitalo postulas ke li estu transdonita al alia loko ĉar ekzistas neniu kuraco por li. La aŭdo de Merrick kaj lia traktado estas publikigitaj en ĉiuj gazetoj kaj faras impreson sur [[Reĝino Viktoria]]. Ŝi sendas sian bofilinon princinon Alexandra kun letero en kiu ŝi petas al la hospitalo daŭri zorgi pri Merrick kaj ĉiuj estraranoj tial voĉdonas lasi lin en la hospitalo. Baldaŭ Merrick iĝas famulo kaj la membroj de alta socio konkuras, kiu povas inviti lin al sia domo por teo kvankam ili forkuras de lia vido. Treves alportas Merrick al sia domo kaj prezentas lin al sia edzino ( Hannah Gordon ) kiu traktas lin kiel homon kaj li malfermiĝas al ŝi kaj montras al ŝi la bildon de sia patrino. Alia famulo, kiu interesiĝas pri li, estas la aktorino Madge Kendall ( Anne Bancroft) kiu vizitas lin kaj interesiĝas pri lia sano. La nokta domzorgisto ( Michael Elpik ) de la hospitalo decidas fari monon de Merrick. Li invitas homojn por mono por spekti Merrick. Inter la gastoj estas sinjoro Bates. Ili fitraktas Merrick kaj la pinto de la fitraktado estas kiam la domzorgisto tiras spegulon el sia poŝo kaj lasas Merrick rigardi sian distorditan vizaĝon. Merrick kolapsas, homoj disiĝas krom Bates kiu kidnapas lin. Li translokiĝas lin kun la [[cirko]], ekster Londono kaj daŭre fitraktas lin. Kun la helpo de la cirkhomoj, Merrick estas kontrabandita al Londono. Kiam li eliras de la trajno kun sia vizaĝo kovrita, knaboj komencas ĉikani lin kaj kuri post li. Baldaŭ granda homamaso kolektas kaj unu el ili deprenas la kovron kaj rivelas la vizaĝon de Merrick konata de la gazetoj kiel la Elefanto-homo. Merrick provas forkuri sed la homamaso postkuras lin. Kiam li atingas la baraĵan muron li turnas sin al la publiko kaj krias kun sia tuta forto la plej faman frazon en la filmo: "Mi ne estas [[besto]]... mi ne estas la [[elefanto]]... mi estas [[homo]]..." kaj svenas. Policano kiu alvenas al la sceno, identigas lin kaj alportas lin reen al la hospitalo. D-ro Treves renkontiĝas kun li kaj pardonpetas pro ne sufiĉe prizorgi lin. Merrick, kiu suferas de severa [[Kronika obstrukca pneŭmonopatio|kronika obstrukca pulmomalsano]], estas elĉerpita, sed kun la helpo de Treves kaj la flegistinoj, li iom resaniĝas. Treves kondukas lin al [[Teatro|teatra]] prezento kie li sidas en honorbudo kun Princino Alexandra. Fine La teatraĵo-aktorino Kendall eliras kaj prezentas Merrick al la publiko kaj li ricevas ovacion. Merrick revenas al sia ĉambro, finas konstrui modelon de preĝejo kaj volas dormi kuŝante kiel homo. Li forigas la kusenojn, kuŝas surdorse kaj sinkas en dormon, el kiu li ne vekiĝas. == Teĥnikaĵoj == * Titolo: ''The Elephant Man'' * Reĝisoro: [[David Lynch]] * Formato: nigra-blanka filmo == Rolularo == * [[John Hurt]] * [[Anthony Hopkins]] * [[Anne Bancroft]] * [[John Gielgud]] * [[Wendy Hiller]] * [[Michael Elphick]] * [[Hannah Gordon]] * [[Freddie Jones]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo Kino}} * [http://www.imdb.com/title/tt0080678/ The Elephant Man en IMDb] [[Kategorio:Usonaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj de David Lynch]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1980]] iajtcf3gyzudlzvz4aldoc4r6o527ht 0 252222 9350284 9311735 2026-04-09T12:56:44Z Sj1mor 12103 9350284 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''pasakaljo''' ([[Hispana lingvo|hisp]] ''pasar una calle'' „laŭiri straton“) origine estas hispana [[popoldanco]]. En la 16-a jarcento la danco alvenis en Francio kaj Italio, kie li estis prezentata kiel baleto. p La muzika formo de la pasakaljo estas [[Kontrapunkto|kontrapunkta]] [[variacio]]. La temo estas plejofte kvar- aŭ kvintakta ostinata basmelodio, sur kio evoluas la variacioj. Male al la parenca formo de la [[ĉakono]] la pasakaljo plejparte aperas en [[Minora gamo|minortonaloj]]. La verŝajne plej fama pasakaljo de la barokepoko estas la ''[[Pasakaljo c-minora (Bach)|pasakaljo en c-minoro por orgeno]]'' ([[Bach-Werke-Verzeichnis|BWV]] 582) de [[Johann Sebastian Bach]]. Ankaŭ la ''Crucifixus'' en la meso en b-minoro estas laŭforme pasakaljo sen finala fugo. Ekde la epoko de la malfrua [[romantikisma muziko|romantikismo]] komponistoj sub la influo de la orgenverkaro de Bach denove komponis orgenpasakaljojn (ofte kun finala fugo). Ankaŭ [[Novklasikismo (muziko)|novklasikismaj]] komponistoj uzis ĉi tiun formon. Eminentaj ekzemploj: * [[Johann Nepomuk David]]: ''Antaŭludo kaj pasakaljo pri „Wach auf, wach auf du deutsches Land“'' * [[Sigfrid Karg-Elert]]: ''Pasakaljo kaj fugo pri B-A-C-H'' op.&nbsp;150 * [[Flor Peeters]]: ''Pasakaljo kaj fugo'' e-minoro op.&nbsp;42 * [[Max Reger]]: ''Antaŭludo, pasakaljo kaj fugo'' e-minoro op.&nbsp;127 * [[Georg Schumann (Komponist)|Georg Schumann]]: '' Pasakaljo kaj finalo pri B-A-C-H'' op.&nbsp;39, Verlag F. E. C. Leuckart, Leipzig 1905 (Erstdruck) * [[Richard Wetz]]: '' Pasakaljo kaj fugo'' d-minoro op.&nbsp;55 Elstaraj pasakaljo-komponaĵoj de la 20-a jarcento devenas ankaŭ de [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]], kiu verkis kelkajn malrapidajn movimentojn de grandaj verkoj (2-a pianosonato, 8-a simfonio, 2-a pianotrio, 1-a violonkonĉerto) laŭ tiu ĉi formo. Al la plej famaj orkestropasakaljoj ankaŭ apartenas la ''Pasakaljo d-Moll op. 1'' de [[Anton Webern]] kaj la pasakaljo en la 4-a movimento de la [[Kvara Simfonio de Brahms|4-a simfonio]] de [[Johannes Brahms]]. == Interpretado == Pri la interpretado de la pasakaljo informas historiaj fontoj. La francaj teoriistoj estas unuopinia. [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]] difinas la tempon de la pasakaljo kiel „pli malrapida ol en kutimaj ĉakonoj“. [[Sébastien de Brossard|Brossard]] kaj [[Jean-Philippe Rameau|Rameau]]/[[Jean Baptiste le Rond d'Alembert|d'Alembert]] konsentas, tamen kun la aldono „pli mola“. Precizajn indikojn liveras [[Michel l'Affilard|l'Affilard]] en siaj „Principoj“. Laŭ li la tempo de la ĉakono estas ♩&nbsp;=&nbsp;156&nbsp;[[Beats per minute|MM]]. Liaj indikoj pri la pasakaljo estas klare pli malrapidaj kaj estas ♩&nbsp;=&nbsp;106&nbsp;MM. La germanaj teoriistoj ne samopinias pri la tempo. [[Johann Gottfried Walther|Walther]] rimarkas pri la pasakaljo, „ke ĝi kutime pasas pli malrapida ol la ĉakono“. [[Johann Joachim Quantz|Quantz]] tamen postulas, ke la pasakaljon oni ludu „preskaŭ iomete pli rapide“ ol la ĉakonon, kies tempon li indikas kiel ♩&nbsp;=&nbsp;160. [[Daniel Gottlob Türk|Türk]] en 1789 jene kunigas la kontraŭajn opiniojn: „La pasakaljo estas iomete malrapide, aŭ kiel aliaj volas, preskaŭ iomete rapide ludata ol la ĉakono“. == Eksteraj ligiloj == * http://www.mutopiaproject.org/cgibin/piece-info.cgi?id=741 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080505102557/http://www.mutopiaproject.org/cgibin/piece-info.cgi?id=741 |date=2008-05-05 }} J. S. Bachs Passacaglia c-Moll] beim [[Mutopia-Projekt]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Muzikaj formoj]] b8jiroxrceetruvchxheib60ieq7s4i 0 252794 9350263 9322029 2026-04-09T12:52:06Z Sj1mor 12103 9350263 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=muzika ĝenro|junulara subkulturo|Emoo}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Jimmy Eat World - 20-04-2005.jpg|eta|[[Jimmy Eat World]] en [[2005]].]] '''Emoo''' (el [[emocio]], aŭ emocia punko) estas ĝenro de [[punko|punka muziko]]. La termino priskribas ankaŭ stilon de [[vestado]] {{Mankas fonto|kaj ankaŭ malfeliĉan kaj [[melankolio|melankolian]] mensostaton}}. Kiel ''emouloj'' estas markantaj membroj de "emoa sceno" kaj personoj enfalantaj en apartenantan [[stereotipo]]n. La stilo emoo estas fare de komunikiloj prezentata en kunigo kun ''sekura'' [[memvundanta konduto]], kliniĝo al morto kaj mallumo, [[ekscentrismo|ekscentrisma]] vestado kaj pasia amo al emoaj bandoj, kiel ekz. [[My Chemical Romance]] kaj [[Embrace]]. == Emo-stilaj kantistoj == * [[Jena Lee]] - franca kantistino {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Punko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] ceqax3zlnpow91w3m71jse8mm0qeomw 0 257431 9350533 8733208 2026-04-10T07:33:35Z ~2026-22039-60 254987 /* Biografio */ 9350533 wikitext text/x-wiki <!-- NOTO AL REDAKTANTOJ: ----------------KIM PEEK NE ESTAS AŬTISMULO--------------------- bv ne aldoni kategoriojn rilatajn al aŭtismo - ĉi teme bv legi la diskuton ĉe anglalingva artikolo http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Kim_Pee --> {{Informkesto homo | nomo = Kim Peek | dosiero = Kim Peek, diagnosed with Savant syndrome.jpg | priskribo = Kim Peek, escepta erudiciulo<br /> ''<small>kun afabla permeso de Darold A. Treffert, M.D. kaj de Wisconsin Medical Society''</small> | grandeco de dosiero = 180px |background = | dato de naskiĝo = [[11-a de novembro]] [[1951]] | loko de naskiĝo = [[Salt Lake City]], [[Utah]], [[Usono]] | dato de morto = [[19-a de decembro]] [[2009]] | loko de morto = }} '''Kim Peek''' (la {{daton|11|novembro|1951}}, [[Salt Lake City]] — la {{daton|19|decembro|2009}}) estis [[Erudicio-sindromo|escepta erudiciulo]] kun {{alilingve|fr|eidetika memoro|mémoire eidetique}}. La ĉefrolo de la filmo ''{{alilingve|en|Rain Man}}'' estas inspirita de li. == Biografio == Li naskiĝis kun {{alilingve|fr|makrocefalio|macrrocéphalie}} damaĝita [[cerbeto]], sen [[kaloza korpo]] nek {{alilingve|en|antaŭa komisuro|Anterior commissure}}, sed kun [[eidetika memoro]]<ref>'''eidetika''': el la greka 'eidos'=bildo. Eidetika bildo estas bildo ege preciza el halucina precizeco. Eidetikuloj estas homoj kiuj sentas tiajn bildojn. {{de}}: eidetisch (1913) {{fr}}: éidétique (1925) {{en}}: eidetic </ref> kaj iaj nekapabloj verŝajne ligitaj kun liaj denaskaj nenormalaĵoj. Tamen iuj scienculoj alte taksas lian memorkapblon asertante ke malgraŭ malĉeesto de kaloza korpo, liaj neŭronoj interkonektiĝas. Oni diras ke Kim Peek suferis pro [[Sciegula simptomaro]]. Malgraŭ ĉio, li kapablis, laŭ sia patro Fran, memori informojn ekkiam li aĝis 16 monatojn. Infano li enmemorigis plenajn librojn nur legante ilin unufoje. Kiam finlegitajn li ordigis ilin inversitajn sur breto por ne legi ilin duan fojon. Li ekagis tiamaniere dum li ne jam kapablis marŝi. Li ekmarŝis kiam 4-jara. [[Dosiero:Peek2.jpg|eta|maldekstra|Kim Peek kaj lia patro Fran. <br />''<small>kun afabla permeso de Darold A. Treffert, M.D. kaj de Wisconsin Medical Society''</small>]] Li laboris en dumtaga centro por handikapuloj de 1969. Li memorigis impresan kvanton da informoj. Temoj estas diversaj: [[historio]], [[literaturo]] [[geografio]], [[nombroj]]/[[aritmetiko]], [[sporto]]j, [[muziko]] kaj [[dato]]j. Li kapablis legi je rapideco de po unu paĝo en 10 sekundoj (tio estas ĉ. unu libro en unu horo) kaj precize memoras pli ol 98 %. Li kapablis legi samtempe du paĝojn : dekstra okulo legante dekstran paĝon dum maldekstra okulo la maldekstran paĝon. Liaj kuracistoj komparas lin kun rettraserĉilo. Li memoras la tutan entenon de ĉ. 12 000 libroj. Li ankaŭ kapablis mense kalkuli komplikajn kalkulojn; ekzemple li mense pretigis pagpaĝojn por salajruloj de la dumtaga centro. De 2002 li ekzercis sian talenton por [[piano]]ludi. Tiu deziro subite aperis, dum li antaŭe montris neniun muzikan talenton, kvankam li kapablis memori tutajn sinfoniojn dum pluraj jardekoj. Li ankaŭ kapablis komenti la muzikaĵon kiun li estas ludanta, kompari diversajn muzikaĵojn kun tiuj kiujn li iam aŭdis kaj aŭskultante distingi kiu instrumento ludas kiun parton kaj ŝategas diveni kiu komponis nove aŭditan muzikaĵon nur komparante kun miloj da specimenoj kiujn li memorigis. Tamen li havis iajn malkapablojn kiaj butonumi ĉemizon kaj malfacile plenumas movajn taskojn de la ĉiutago, kiaj lavbrosi siajn dentojn, surmeti ŝuojn, verŝajne pro sia mankanta cerbeto. Inteligentotestoj montris ke li estas sub averaĝa nivelo pri ĝeneralaj temoj sed tre super en apartaj fakoj. Oni de tio konkludis ke tiaj testoj ne taŭgas por taksi la kapablojn de Peek. Lia patro sciigis ke lia sento pri humuro disvolviĝis de 2004, kaj ke liaj kapabloj kunligi informojn kiujn li memoris pruvas kreokapablon. Li tamen daŭre sentis malfacilaĵojn en iuj abstraktaj kampoj, kiaj kapti la signifon de proverbo aŭ de metaforo. En [[1984]], la [[Scenaro|scenaroverkisto]] [[Barry Morrow]] renkontis Peek-on en {{alilingve|en |Arlington |Arlington, Texas}} en [[Teksaso]]. Tio estis unu el inspirfontoj por la sukcesega filmo {{alilingve|en|Rain Man}} (1988). [[Dustin Hoffman]] (kiu rolas la personon Raymond en la filmo) ankaŭ renkontis Peek-on kaj aŭtismulojn por penetriĝi de ilia aparteco. Sekve de la apero de la filmo Peek ofte estis invitita en televidaj elsendoj en Usono. Tiu petado al li plikreskigis sian memestimon. En [[2004]], esploristoj de [[NASA]] tutan aron da testoj pri Peek, inter kiuj {{alilingve|fr|tomografio|tomographie}} kaj {{alilingve|fr|Nuklea Magenta Resonanco|Résonance magnétique nucléaire}}. Ili deziris konstati la evoluon de lia cerbo post la antaŭaj esploroj de 1988. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- NOTO AL REDAKTANTOJ: ----------------KIM PEEK NE ESTAS AŬTISMULO--------------------- bv ne aldoni kategoriojn rialtajn al aŭtismo - ĉi teme bv legi la diskuton ĉe anglalingva artikolo http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Kim_Pee --> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peek, Kim}} [[Kategorio:Eidetika memoro]] [[Kategorio:Usonanoj]] 1l2huvhk6wwkdxxk8mftahywsh9qtyk 0 266738 9350296 8239393 2026-04-09T12:58:37Z Sj1mor 12103 9350296 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:IndustrialRecords.png|eta|dekstra|Emblemo de [[Industrial Records]]]] '''Industria muziko''' estas [[muzika ĝenro]] tre proksima al [[elektronika muziko|elektroniko]] kaj [[punko]] en ĝia esprimiĝo, sed ĝi radikas en [[brumuziko]], improviza, eksperimenta kaj [[konkreta muziko]]j. == Esprimdeveno == La esprimo devenas de la [[muzikeldonejo]] ''Industrial Records'', kreita en [[1976]] en [[Britio]] de [[Genesis P-Orridge]], [[Cosey Fanni Tutti]], [[Chris Carter]], and [[Peter Christopherson]] kiu formos plurajn industriajn grupojn kiel ĉefe [[Throbbing Gristle]]. La frazon «industria muziko por industria popolo», posta slogano de tiu eldonejo kaj de la movado, eltrovis usona artisto kaj komponisto [[Monte Cazazza]]. == Historio == Kvankam la esprimo devenas de Britio, industria muziko estas tuteŭropa fenomeno, kiu tiom originis en [[Orienta Eŭropo]] kiom ĝi disvolviĝis en diversaj landoj tutmonde, aparte [[Germanio]]. Oni ĝenerale konsentas pri la komenco de la industria «filozofo» ĉe la [[Italio|italaj]] [[futurismo|futuristoj]] komence de la [[20-a jarcento]]. ''L'arte dei Rumori'' (L'arto de bruoj) [[manifesto]] de [[Luigi Russolo]] (1885-1947) verkita en [[1913]] grave influis bruismon kaj industrian muzikon. Poste, la sonaj eksperimentadoj de usona [[John Cage]] aŭ de francaj [[Pierre Schaeffer]], [[Pierre Henry]] kaj [[Pierre Boulez]], inventistoj de [[konkreta muziko]] kaj [[elektrakustika muziko]], estos evidentaj referencoj. Dum la [[1970-oj]], industrio estas pli kaj pli influata de [[Karlheinz Stockhausen]] aŭ [[Steve Reich]], patroj de ripetada kaj minimumista muzikoj, kaj kreskas inter la libera [[ĵazo]] de interalie [[Henry Cow]] kaj la punka eksplodo. En Germanio, grupoj kiel [[Amon Düül]], [[Faust (muzikgrupo)]], la komenco de [[Kraftwerk]] kaj de [[Tangerine Dream]] pavos la vojon por [[Einstürzende Neubauten]], kulta grupo kiu vere difinas la industrian muzikon. [[Sozialistisches Patientenkollektiv]], pli fama sub la mallongigo SPK, formita en [[Aŭstralio]] kaj poste migrante Eŭropen, estas ankaŭ notinda grupo de la industria ondo. En Britio, paralele de [[Throbbing Gristle]], [[Cabaret Voltaire]] ankaŭ estos fundamenta industria muzikgrupo. == Filozofio == Industrio signis novan generacion de muziko, alprenante malhumanigitan kaj mekanikan sonon reference al la malvarma kaj malmilda atmosfero de urboj. Ĉerpante kaj radikante en brumuziko - aŭ bruismo - kies celo estis redifinon de muziko, ĝi sin fordonas al senĉesaj eksperimentoj, malstrukturigante kaj restrukturigante la sonaron, aldonante uzinajn, maŝinajn, aŭtovojajn flanksonojn por emfazi senperan kaj senesperan, iome mizantropan atmosferon. Nur post tiu «sona migrado» kiu malproksimiĝas de «agrikultura» kaj romantisma ŝablono de muziko, industria muziko revenos al melodia kaj racia strukturo, sen tamen forlasi urban frenezemon kiu estas samsorta kiel tiu de [[punko]], kaj elektronikan eksperimentadon. == Dua industria ondo == Jen listo de industriaj grupoj formita dum la [[1980-aj]]: [[Laibach (muzika grupo)|Laibach]], [[Test Dept]], [[Nurse With Wound]], [[Hafler Trio]], [[Nocturnal Emissions]], [[Coil]], [[Vivenza]], [[Étant Donnés]], [[Die Form]], [[Zoviet France]], [[Pacific 231]], [[Blackhouse]], [[P16 D4]], [[Asmus Tietchens]], [[Lustmord]], [[Cranioclast]], [[Esplendor Geométrico]], [[Merzbow]], [[Art&Technique]], [[KMFDM]], Minamata, Nox, Denier du Culte, Le Syndicat, Muslimgauze, Current 93, Controlled Bleeding, Hunting Lodge, Les Tambours du Bronx... == Vidu ankaŭ == * [[Listo de performistoj de industria muziko laŭ subĝenro]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Industria muziko| ]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] 8303e74k1ka3fum3ynhatofcw10qkya 0 268502 9350274 7840127 2026-04-09T12:54:39Z Sj1mor 12103 9350274 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Arĉkvinteto''' estas [[Ĉambromuziko|ĉambromuzika]] ensemblo konsista el kvin [[arĉinstrumento]]j. La plej ofta kombino estas du [[violono]]j, du [[vjolo]]j kaj unu [[violonĉelo]] aŭ pli malofte du violonoj, unu vjolo kaj du violonĉeloj (ekz. ĉe [[Luigi Boccherini]], [[Franz Schubert]]). Eksterordinara estas arĉkvintetoj kun unu [[kontrabaso]]. Gravajn komponaĵojn por la kombino de du vjoloj verkis [[Wolfgang Amadeus Mozart]], kiu finis la plejmultajn el siaj [[Arĉa kvarteto|kvartetcikloj]] per po unu kvinteto. Famaj arĉkvintetoj kun la sama muzikistaro devenas de [[Ludwig van Beethoven]], [[Louis Spohr]], [[Anton Bruckner]], [[Johannes Brahms]] kaj [[Antonín Dvořák]] (de ĉilasta ankaŭ unu verko kun kontrabaso). La verŝajne plej fama arĉkvinteto estas la arĉkvinteto C-maĵoro D 956 (op. posth. 163) de [[Franz Schubert]], en kombino de du violonoj, unu vjolo kaj du violonĉeloj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĉambromuziko|!Arĉkvinteto]] [[Kategorio:Klasika muziko]] p4gxl57fz8k5ppwez22hsk9hewszfnc 0 269745 9350570 8857720 2026-04-10T08:33:41Z Sj1mor 12103 9350570 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Felix August Bernhard DRAESEKE''' (n. [[7-an de oktobro]] [[1835]] en [[Coburg]]; m. [[26-an de februaro]] [[1913]] en [[Dresdeno]]) estis [[Germanio|germana]] [[komponisto]]. En la germanlingvaj regionoj li apartenis al la plej gravaj reprezentantoj de la siatempa muziko. Elirante de la [[novgermana skolo]] li evoluigis memstaran komponstilon orientitan je klasikaj idealoj kaj alordigendan al la komenca [[malfrua romantismo]]. Draeseke ankaŭ renomiĝis kiel muzikpedagogo kaj muzikverkisto. == Verkoj (elekto) == === Operoj === * ''König Sigurd'' (1856-1858); verko sen verknumero (vsv) 2. Granda opero, preludo kaj 3 aktoj. [[Libreto]]: Felix Draeseke (laŭ [[Emanuel Geibel]]). Unua prezentado (parta rezentado?) 1867 Meiningen * ''Dietrich von Bern'' (1877; vsv 12). Granda opero en tri partoj. Libreto: Felix Draeseke. Unua prezentado 1879? ** Neubearbeitung: ''Herrat'' (1885; vsv 13). Granda opero en 3 aktoj. Libreto: Felix Draeseke. Unua prezentado 1892 Dresdeno * ''Der Waldschatzhauser'' (vsv 17; 1882). popolteatraĵo kun muziko (opero). Libreto: Felix Draeseke (laŭ [[Wilhelm Hauff]]). * ''Gudrun'' (1884; WoO 14). Granda opero en tri aktoj. Libreto: Felix Draeseke. Unua prezentado 1884 Hanovro * ''Bertran de Born'' (1894; vsv 22). Granda opero en tri scenoj. Libreto: Felix Draeseke. Unua prezentado (uverturo) 1901 Dresdeno * ''Fischer und Kalif'' (1895; vsv 24). Komika opero unuscena kun danco. Libreto: Felix Draeseke. Unua prezentado 1905 Prago * ''Merlin'' (1905; vsv 30). Opero en tri scenoj, libreto: Felix Draeseke (laŭ [[Karl Leberecht Immermann]], ''Mythe''). Unua prezentado 1913 Gotha und Coburg === Ĥorkomponaĵoj === ==== Sakralaj verkoj ==== * Rekviemo b-minoro op. 22 por solovoĉoj, ĥoro kaj orkestro (1883) * Psalmo 93 op. 56 por ina aŭ infana ĥoro akapela (1889) * [[Psalmo 23]] op. 59 por ina aŭ infana ĥoro akapela (1889) * Granda meso f_#-minoro op. 60 por solovoĉoj, ĥoro kaj orkestro (1890) * ''Christus. Ein Mysterium in einem Vorspiele und drei Oratorien'' (1899): ** Vorspiel: ''Die Geburt des Herrn'' op. 70 ** 1. Oratorium: ''Christi Weihe'' op. 71 ** 2. Oratorium: ''Christus der Prophet'' op. 72 ** 3. Oratorium: ''Tod und Sieg des Herrn'' op. 73 * Psalmo 57 vsv 31 por baritono, virĥoro kaj orkestro (1907) * Granda meso a-minoro op. 85 por miksita ĥoro akapela (1909) * Rekviemo e-minoro vsv 35 por kvin kantvoĉoj akapela (1910) ==== Profanaj verkoj ==== * ''Germania an ihre Kinder'' vsv 3a, kantato por soprano, virĥoro kaj orkestro (laŭ [[Heinrich von Kleist]]; 1859) * ''Der Schwur im Rütli'' vsv 9, kantat por oprano, virĥoro kaj orkestro (1869) * ''Parzengesang'' vsv 33 por aldo kaj orkestro (laŭ [[Johann Wolfgang von Goethe]]; 1907) === Orkestroverkoj === * ''Julius Caesar'' vsv 6, simfonia poemo (1860) * ''Frithjof'' vsv 7, simfonia poemo (1865) * Simfonio n-o 1 G-dur op. 12 (1872) * Simfonio n-o 2 F-Dur op. 25 (1876) * Violonkonĉerto e-minoro vsv 15 (1881; konserviĝina nur kiel versio por violono kaj piano) * Pianokonĉerto E_b-maĵoro op. 36 (1886) * Simfonio n-o 3 C-maĵora op. 40 ''„Symphonia Tragica“'' (1886) * ''Das Leben ein Traum'' op. 45, simfonia preludo laŭ [[Pedro Calderón de la Barca]] (1888) * Serenado D-maĵora op. 49 (1888) * ''Penthesilea'' op. 50, simfonia preludo laŭ Heinrich von Kleist (1888) * ''Akademische Festouvertüre'' op. 63 (1889) * ''Der Thuner See'' vsv 27, simfonia poemo (1903) * ''Der Traum ein Leben'' vsv 29, simfonia preludo laŭ [[Franz Grillparzer]] (1904) * Simfonio n-o G-maĵora vsv 38 – ''Symphonia Comica'' (1912) === Ĉambromuziko === * Balado por violonĉelo kaj piano b-minora op. 7 (1867) * Arĉkvarteto n-o 1 c-minora op. 27 (1880) * Arĉkvarteto n-o 2 e-minora op. 35 (1886) * Klarnetosonato B_b-maĵora op. 38 (1887; ankaŭ versio kiel violonsonato) * Kvinteto por piano, korno, violono, vjolo kaj violonĉelo B_b-maĵora op. 48 (1888) * Violonĉelsonato D-maĵora op. 51 (1890) * Sonato por aldvjolo kaj piano n-o 1 c-minora vsv 21 (1892) * Arĉkvarteto n-o 3 c_#-minora op. 66 (1895) * Kvinteto por 2 violonoj, vjolo, vjolego kaj violonĉelo A-maĵora vsv 25 – „Stelzner-Quintett“'' (1897) * Sceno por violono kaj piano op. 69 (1899) * Arĉkvinteto por 2 violonoj, vjolo kaj 2 violonĉeloj F-maĵora op. 77 (1901) * Sonato por aldvjolo kaj piano 2 F-maĵora vsv 26 (1902) * Suito por 2 violonoj op. 86 (1911) * Eta suito por angla korno kaj piano op. 87 (1911) === Pianomuziko === * ''Sonata quasi fantasia]'' por piano op. 6 (1867) * Fantazio pri temoj el ''La dame blanche'' de [[François-Adrien Boieldieu]] , op. 8 (1866) * 6 fugoj op. 15 (1876) * ''Miniaturoj'' op. 23 (1883) * ''Rückblicke'' op. 43 (1888) === Lidoj === * Entute 96 lidj por kantvoĉo kaj piano, inter ili: ** ''Helges Treue'', balado laŭ [[Moritz von Strachwitz]] op. 1 ** ''Ritter Olaf'', balado laŭ [[Heinrich Heine]] op. 19 * ''Der Mönch von Bonifazio'', melodramo laŭ [[Conrad Ferdinand Meyer]] op. 74 === Literaturaj verkoj === * ''Der Dichter und der Componist'' (1856) * ''[[Richard Wagner]], der Componist'' (1856) * ''[[Franz Liszt]]’s neun symphonische Dichtungen'' (1857) * ''Liszt’s Dante-Symphonie'' (1860) * ''[[Peter Cornelius (Komponist)|Peter Cornelius]] und seine hinterlassenen Werke'' (1874) * ''Anweisung zum kunstgerechten Modulieren'' (1875) * ''Kirchenmusikalische Zeitfragen'' (1883) * ''Die Lehre von der Harmonia in lustige Reimlein gebracht'' (1883) * ''Der gebundene Styl'' (1902) * ''Die Konfusion in der Musik. Ein Mahnruf'' (1906) * ''Lebenserinnerungen'' (zwischen 1908 und 1911 notita de Frida Draeseke; malpublikita) == Literaturo == * Krueck, Alan H.: ''The Symphonies of Felix Draeseke. A Study in Consideration of Developments in Symphonic Form in the Second Half of the Nineteenth Century'', Zürich, 1967. * Loos, Helmut u.a. (Hsg.): Schriftenreihe der Internationalen Draeseke-Gesellschaft. Gudrun Schröder Verlag, Bonn, 1987-2007. ** Band I: ''Felix Draeseke. Schriften 1855-1861'' ** Band II: ''Draeseke und Liszt - Draesekes Liedschaffen'' ** Band III: ''Felix Draeseke. Chronik seines Lebens'' ** Band IV: ''Die Konfusion in der Musik. Felix Draesekes Kampfschrift von 1906 und ihre Folgen'' ** Band V: ''Zum Schaffen von Felix Draeseke: Instrumentalwerke und geistliche Musik'' ** Band VI: ''Deutsche Oper zwischen Wagner und Strauss'' ** Band VII: ''Felix Draeseke. Musikgeschichtliche Vorlesungen'' * Roeder, Erich: ''Felix Draeseke. Der Lebens- und Leidensweg eines Deutschen Meisters''. 2 Bände, Berlin/Dresden, 1932/37. == Eksteraj ligiloj == * {{PND|118907735}} * [http://www.draeseke.org/indexde.htm Internationale Draeseke Gesellschaft] * [http://www.klassika.info/Komponisten/Draeseke/ Draeseke bei Klassika] * [http://www.musikmph.de/rare_music/composers/a_e/draeseke_felix/1.html?nr=1 Ausführliche Artikel über Draeseke und einige seiner Hauptwerke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140221235934/http://www.musikmph.de/rare_music/composers/a_e/draeseke_felix/1.html?nr=1 |date=2014-02-21 }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Draeseke, Felix}} [[Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj]] [[Kategorio:Romantikaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj operkomponistoj]] [[Kategorio:Germanaj muzikpedagogoj]] s6f0p2cs8a529m20lrjear5lcilra0o 0 270489 9350598 9321410 2026-04-10T10:39:05Z Sj1mor 12103 9350598 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kontraŭcionismo''' estas opozicio al [[cionismo]], la internacia politika movado subtena al iama rekreo kaj subteno de pluekzisto de la [[Nacio|nacia]] [[Judoj|juda]] ŝtato ([[Israelo]]) en la loko de historia patrujo de la [[hebreoj|hebrea]] popolo. Kontraŭcionismo povas sin manifesti politike, religie, [[Antisemitismo|antisemitisme]] kaj/aŭ milite/perforte; tial la metodoj de aplikado de tiu tendenco estas jen pli, jen malpli (kontraŭ)leĝaj, pli humanaj kaj pli malhumanaj. Kutime oni supozas, ke ''Kontraŭcionismo'' estas kontraŭjuda politika sinteno, havata de nejudoj, sed male ĝi povas esti sinteno de juda movado, kiu ne akceptas la modernan kreadon de la israela [[ŝtato]] aŭ eĉ konsideras ĝin kiel agado kontraŭ la deziroj de [[Dio]]. == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=cion.kontraux0ismo}} *[[Bojkoto, Malinvesto, kaj Sankciumoj]] *[[Duŝtata solvo]] *[[Norman Finkelstein]] {{Ĝermo|politiko}} [[Kategorio:Politikaj movadoj]] [[Kategorio:Judoj]] [[Kategorio:Ismoj]] cejn66i1xa0wf7oxdp38kgup4qwuhtm 0 275208 9350323 8485596 2026-04-09T13:04:37Z Sj1mor 12103 9350323 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Vagator, Goa, India, Goa trance party.jpg|eta]] '''Trenco''' estas stilo de [[elektronika muziko]] kiu estiĝis en la 1990-aj jaroj. Trenco estas kombinaĵo de multaj formoj de muziko kiel [[tekno]] kaj [[haŭzo]]. == Grupoj == * [[Rank 1]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://forum.ah.fm/ * http://www.di.fm/ [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] p3yyxk0zvz8obp3vt8ugd70plovnp9d 0 276828 9350222 9349827 2026-04-09T12:18:10Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:The Deposition by Caravaggio.jpg]] → [[File:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg]] → File replacement: Updating from an old and lower-quality version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 9350222 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--[[Dosiero:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|eta|140ra|maldekstre|<center>portreto de Caravaggio fare de ''Ottavio Leoni'']]--> [[Dosiero:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|eta|maldekstre|''"Abraham oferas Isaakon"'' de [[Caravaggio]].]] '''Michelangelo Merisi''' (laŭ la hejmloko de sia familio kutime mallonge nomata ''[[Caravaggio]]'', plennome esperantigite ''Mikelanĝelo Merisi da Karavaĝo''; naskiĝis la [[29-an de septembro]] [[1571]] en [[Milano]], [[Lombardio]]; mortis la [[18-an de julio]] [[1610]] en ''Porto Ercole'', parto de la komunumo [[Monte Argentario]] piede de samnoma monto) estis [[italio|itala]] [[pentristo]] de la frua [[baroko|baroka epoko]]. Li famiĝis per aparta realismo en siaj pentraĵoj, kaj de aĵoj kaj de homoj, fizike kaj emocie. Kune kun lia dumviva kolego kaj konkurento [[Annibale Carracci]] kaj pro sia drameca uzado de la lumo, li estas konsiderita la fondinto de la [[Romo|roma]] skolo de baroka pentrado.<ref> Vincenzio Fanti (1767). [https://books.google.es/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein (itale).] Trattner. p. 21. </ref><ref>[https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291 "Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio".] Gettyimages.it. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref><ref>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312 "Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)".] Getty.edu. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref> Caravaggio uzis fizikan observadon kun spektakla uzado de ''[[chiaroscuro]]'' kio iĝis konata kiel [[tenebrismo]]. Li faris el tiu tekniko la dominantan stilan elementon, malheligante ombrojn kaj metante aĵojn en brilaj lokoj. Caravaggio forte esprimis krudajn momentojn kaj scenojn, ofte montrante violentajn luktojn, torturojn kaj mortojn. Li laboris rapide, uzante vivajn modelojn, sen uzado de desegnoj kaj laborante rekte sur la tolo. Lia influo sur la nova Baroka stilo kiu aperis el Manierismo estis tre forte. Tiu influo estas videbla rekte aŭ nerekte en la verkaro de [[Petro Paŭlo Rubens]], [[José de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]] kaj [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]], kaj la artistoj de la venonta generacio kiuj estis sub liaj influoj estis nomitaj "Caravaggisti" aŭ "Caravagesques", same kiel tenebristoj aŭ "tenebrosi" ("ombristoj"). == Gravaj verkoj == <gallery> Dosiero:Michelangelo Caravaggio 025.jpg|<center>ripozo dum la fuĝo al Egiptio (ĉ. 1595) Dosiero:1596 Caravaggio, The Lute Player New York.jpg|<center>la [[liutisto]] (1596) Dosiero:Medusa by Carvaggio.jpg|<center>[[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] (1598) Dosiero:David and Goliath by Caravaggio.jpg|<center>Davido kun la kapo de [[Goliato]] (1600) Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|<center>[[Amoro venkas ĉion]] (''Amor Vincit Omnia'', 1602/3) Dosiero:1602-3 Caravaggio,Supper at Emmaus National Gallery, London.jpg|<center>La vespermanĝo en Emaus (1602/3) Dosiero:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|<center>[[Sankta Mateo]] kaj la [[anĝelo]], 2-a versio (1602) Dosiero:1606 Caravaggio, Ecce Homo Palazzo Bianco, Genoa.jpg|<center>Ecce Homo ("Jen homo", [[Pontio Pilato]] pledas por Jesuo, 1606) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 066b.jpg|<center>[[rozario|rozaria]] [[Sankta Maria|Maria]](1606-1607) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 007.jpg|<center>[[Bakĥo]] Dosiero:Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|<center>la morto de [[Sankta Maria|Maria]] Dosiero:The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg|<center>la nekredema [[Sankta Tomaso|Tomaso]] Dosiero:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|<center>la entombigo de Jesuo Dosiero:Michelangelo Caravaggio 038.jpg|<center>la [[krucumado|krucumo]] de [[Simono Petro]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 019.jpg|<center>''Canestra di frutta'' (korbo da fruktoj) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 055.jpg|<center>sankta familio kun [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|<center>la sankta [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 021.jpg|<center>la senkapigo de [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|<center>[[Maria Magdalena]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 065.jpg|<center>[[Narciso]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wga.hu/html/c/caravagg reta ekspozicio de ĉiuj verkoj (itale kaj angle)] * [http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm vivo kaj verko (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102201709/http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm |date=2012-01-02 }} * [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html historio kaj mito: la morto de Caravaggios en Porto Ercole (germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html kaj itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} {{Ĝermo|arto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caravaggio, Michelangelo Merisi da}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] 7a5n7pt8v2s0v3zgmtvfix4p83srxft 9350363 9350222 2026-04-09T15:28:41Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 025.jpg]] → [[File:Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 9350363 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--[[Dosiero:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|eta|140ra|maldekstre|<center>portreto de Caravaggio fare de ''Ottavio Leoni'']]--> [[Dosiero:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|eta|maldekstre|''"Abraham oferas Isaakon"'' de [[Caravaggio]].]] '''Michelangelo Merisi''' (laŭ la hejmloko de sia familio kutime mallonge nomata ''[[Caravaggio]]'', plennome esperantigite ''Mikelanĝelo Merisi da Karavaĝo''; naskiĝis la [[29-an de septembro]] [[1571]] en [[Milano]], [[Lombardio]]; mortis la [[18-an de julio]] [[1610]] en ''Porto Ercole'', parto de la komunumo [[Monte Argentario]] piede de samnoma monto) estis [[italio|itala]] [[pentristo]] de la frua [[baroko|baroka epoko]]. Li famiĝis per aparta realismo en siaj pentraĵoj, kaj de aĵoj kaj de homoj, fizike kaj emocie. Kune kun lia dumviva kolego kaj konkurento [[Annibale Carracci]] kaj pro sia drameca uzado de la lumo, li estas konsiderita la fondinto de la [[Romo|roma]] skolo de baroka pentrado.<ref> Vincenzio Fanti (1767). [https://books.google.es/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein (itale).] Trattner. p. 21. </ref><ref>[https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291 "Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio".] Gettyimages.it. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref><ref>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312 "Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)".] Getty.edu. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref> Caravaggio uzis fizikan observadon kun spektakla uzado de ''[[chiaroscuro]]'' kio iĝis konata kiel [[tenebrismo]]. Li faris el tiu tekniko la dominantan stilan elementon, malheligante ombrojn kaj metante aĵojn en brilaj lokoj. Caravaggio forte esprimis krudajn momentojn kaj scenojn, ofte montrante violentajn luktojn, torturojn kaj mortojn. Li laboris rapide, uzante vivajn modelojn, sen uzado de desegnoj kaj laborante rekte sur la tolo. Lia influo sur la nova Baroka stilo kiu aperis el Manierismo estis tre forte. Tiu influo estas videbla rekte aŭ nerekte en la verkaro de [[Petro Paŭlo Rubens]], [[José de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]] kaj [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]], kaj la artistoj de la venonta generacio kiuj estis sub liaj influoj estis nomitaj "Caravaggisti" aŭ "Caravagesques", same kiel tenebristoj aŭ "tenebrosi" ("ombristoj"). == Gravaj verkoj == <gallery> Dosiero:Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|<center>ripozo dum la fuĝo al Egiptio (ĉ. 1595) Dosiero:1596 Caravaggio, The Lute Player New York.jpg|<center>la [[liutisto]] (1596) Dosiero:Medusa by Carvaggio.jpg|<center>[[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] (1598) Dosiero:David and Goliath by Caravaggio.jpg|<center>Davido kun la kapo de [[Goliato]] (1600) Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|<center>[[Amoro venkas ĉion]] (''Amor Vincit Omnia'', 1602/3) Dosiero:1602-3 Caravaggio,Supper at Emmaus National Gallery, London.jpg|<center>La vespermanĝo en Emaus (1602/3) Dosiero:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|<center>[[Sankta Mateo]] kaj la [[anĝelo]], 2-a versio (1602) Dosiero:1606 Caravaggio, Ecce Homo Palazzo Bianco, Genoa.jpg|<center>Ecce Homo ("Jen homo", [[Pontio Pilato]] pledas por Jesuo, 1606) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 066b.jpg|<center>[[rozario|rozaria]] [[Sankta Maria|Maria]](1606-1607) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 007.jpg|<center>[[Bakĥo]] Dosiero:Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|<center>la morto de [[Sankta Maria|Maria]] Dosiero:The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg|<center>la nekredema [[Sankta Tomaso|Tomaso]] Dosiero:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|<center>la entombigo de Jesuo Dosiero:Michelangelo Caravaggio 038.jpg|<center>la [[krucumado|krucumo]] de [[Simono Petro]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 019.jpg|<center>''Canestra di frutta'' (korbo da fruktoj) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 055.jpg|<center>sankta familio kun [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|<center>la sankta [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 021.jpg|<center>la senkapigo de [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|<center>[[Maria Magdalena]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 065.jpg|<center>[[Narciso]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wga.hu/html/c/caravagg reta ekspozicio de ĉiuj verkoj (itale kaj angle)] * [http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm vivo kaj verko (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102201709/http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm |date=2012-01-02 }} * [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html historio kaj mito: la morto de Caravaggios en Porto Ercole (germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html kaj itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} {{Ĝermo|arto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caravaggio, Michelangelo Merisi da}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] d9y7uwte8tsf9ot990ddtowaywc7i9m 9350370 9350363 2026-04-09T16:30:11Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 007.jpg]] → [[File:Baco, por Caravaggio.jpg]] → File replacement: Updating from an old version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 9350370 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} <!--[[Dosiero:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|eta|140ra|maldekstre|<center>portreto de Caravaggio fare de ''Ottavio Leoni'']]--> [[Dosiero:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|eta|maldekstre|''"Abraham oferas Isaakon"'' de [[Caravaggio]].]] '''Michelangelo Merisi''' (laŭ la hejmloko de sia familio kutime mallonge nomata ''[[Caravaggio]]'', plennome esperantigite ''Mikelanĝelo Merisi da Karavaĝo''; naskiĝis la [[29-an de septembro]] [[1571]] en [[Milano]], [[Lombardio]]; mortis la [[18-an de julio]] [[1610]] en ''Porto Ercole'', parto de la komunumo [[Monte Argentario]] piede de samnoma monto) estis [[italio|itala]] [[pentristo]] de la frua [[baroko|baroka epoko]]. Li famiĝis per aparta realismo en siaj pentraĵoj, kaj de aĵoj kaj de homoj, fizike kaj emocie. Kune kun lia dumviva kolego kaj konkurento [[Annibale Carracci]] kaj pro sia drameca uzado de la lumo, li estas konsiderita la fondinto de la [[Romo|roma]] skolo de baroka pentrado.<ref> Vincenzio Fanti (1767). [https://books.google.es/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein (itale).] Trattner. p. 21. </ref><ref>[https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291 "Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio".] Gettyimages.it. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref><ref>[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312 "Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)".] Getty.edu. Alirita la 29an de septembro de 2019. </ref> Caravaggio uzis fizikan observadon kun spektakla uzado de ''[[chiaroscuro]]'' kio iĝis konata kiel [[tenebrismo]]. Li faris el tiu tekniko la dominantan stilan elementon, malheligante ombrojn kaj metante aĵojn en brilaj lokoj. Caravaggio forte esprimis krudajn momentojn kaj scenojn, ofte montrante violentajn luktojn, torturojn kaj mortojn. Li laboris rapide, uzante vivajn modelojn, sen uzado de desegnoj kaj laborante rekte sur la tolo. Lia influo sur la nova Baroka stilo kiu aperis el Manierismo estis tre forte. Tiu influo estas videbla rekte aŭ nerekte en la verkaro de [[Petro Paŭlo Rubens]], [[José de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]] kaj [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]], kaj la artistoj de la venonta generacio kiuj estis sub liaj influoj estis nomitaj "Caravaggisti" aŭ "Caravagesques", same kiel tenebristoj aŭ "tenebrosi" ("ombristoj"). == Gravaj verkoj == <gallery> Dosiero:Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|<center>ripozo dum la fuĝo al Egiptio (ĉ. 1595) Dosiero:1596 Caravaggio, The Lute Player New York.jpg|<center>la [[liutisto]] (1596) Dosiero:Medusa by Carvaggio.jpg|<center>[[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] (1598) Dosiero:David and Goliath by Caravaggio.jpg|<center>Davido kun la kapo de [[Goliato]] (1600) Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|<center>[[Amoro venkas ĉion]] (''Amor Vincit Omnia'', 1602/3) Dosiero:1602-3 Caravaggio,Supper at Emmaus National Gallery, London.jpg|<center>La vespermanĝo en Emaus (1602/3) Dosiero:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|<center>[[Sankta Mateo]] kaj la [[anĝelo]], 2-a versio (1602) Dosiero:1606 Caravaggio, Ecce Homo Palazzo Bianco, Genoa.jpg|<center>Ecce Homo ("Jen homo", [[Pontio Pilato]] pledas por Jesuo, 1606) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 066b.jpg|<center>[[rozario|rozaria]] [[Sankta Maria|Maria]](1606-1607) Dosiero:Baco, por Caravaggio.jpg|<center>[[Bakĥo]] Dosiero:Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|<center>la morto de [[Sankta Maria|Maria]] Dosiero:The Incredulity of Saint Thomas by Caravaggio.jpg|<center>la nekredema [[Sankta Tomaso|Tomaso]] Dosiero:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|<center>la entombigo de Jesuo Dosiero:Michelangelo Caravaggio 038.jpg|<center>la [[krucumado|krucumo]] de [[Simono Petro]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 019.jpg|<center>''Canestra di frutta'' (korbo da fruktoj) Dosiero:Michelangelo Caravaggio 055.jpg|<center>sankta familio kun [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|<center>la sankta [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 021.jpg|<center>la senkapigo de [[Johano la Baptisto]] Dosiero:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|<center>[[Maria Magdalena]] Dosiero:Michelangelo Caravaggio 065.jpg|<center>[[Narciso]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.wga.hu/html/c/caravagg reta ekspozicio de ĉiuj verkoj (itale kaj angle)] * [http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm vivo kaj verko (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102201709/http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm |date=2012-01-02 }} * [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html historio kaj mito: la morto de Caravaggios en Porto Ercole (germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html kaj itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} {{Ĝermo|arto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Caravaggio, Michelangelo Merisi da}} [[Kategorio:Italaj pentristoj]] [[Kategorio:Barokaj pentristoj]] c9xtx8kg2d4s0b6v5984xav6d5vm2ww 0 279566 9350591 9198696 2026-04-10T10:34:49Z Sj1mor 12103 9350591 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} {{Informkesto muslima klerulo | <!-- Scroll down to edit this page --> <!-- Philosopher Category --> rangulo = [[Islama scienco|Muslima sciencisto]]| erao = [[Islama Orepoko]]| koloro = #cef2e0 | <!-- Images --> dosiero =Alhazen (122459248).jpg | priskribo de dosiero = | subskribo = | <!-- Information --> nomo = '''{{Unicode|Abū ‘Alī al-Ḥasan ibn al-Ḥasan ibn al-Haytham}}'''| titolo = '''Ibn al-Haytham''' kaj '''Alhacen'''| naskiĝo = 965 [[Komuna Erao|CE]]<ref name=Britannica/> (354 [[Islama kalendaro|AH]])<ref>{{citation|author=[[Charles M. Falco]]|titolo=Ibn al-Haytham and the Origins of Computerized Image Analysis|publisher=International Conference on Computer Engineering & Systems (ICCES)|date=November 27–29, 2007|url=http://www.optics.arizona.edu/SSD/art-optics/papers/IEEECairo.pdf|accessdate=2010-01-30|alirdato=2010-09-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110726022317/http://www.optics.arizona.edu/SSD/art-optics/papers/IEEECairo.pdf|arkivdato=2011-07-26|title=Arkivita kopio|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726022317/http://www.optics.arizona.edu/SSD/art-optics/papers/IEEECairo.pdf|archivedate=2011-07-26}}</ref> | morto = ĉ. 1040 CE<ref name=Britannica/> (430 AH)<ref>{{citation|title=Al-Mubashshir ibn Fâtik. Prolegomena to an Abortive Edition|author=[[Franz Rosenthal]]|journal=Oriens|volume=13|year=1960-1961|pages=132–158 [136–7] |publisher=[[Brill Publishers]]|url=http://www.jstor.org/stable/1580309|accessdate=2010-01-30}}</ref> | Regiono = [[Basra]] nuntempe en [[Irako]], parto de [[Buyid Persia]] en pasinteco<ref name=Britannica>{{Harv|Lorch|2008}}</ref> | ĉefaj interesoj = [[Anatomio]], [[Astronomio]], [[Inĝenierarto]], [[Matematiko]], [[Mekaniko]], [[Medicino]], [[Optiko]], [[Oftalmologio]], [[Filozofio]], [[Fiziko]], [[Psikologio]], [[Scienco]] | notinda ideo = Pioniro en optiko, [[scienca metodo]], [[Eksperimento|eksperimenta scienco]], [[eksperimenta fiziko]], [[eksperimenta psikologio]], [[vida perceptado]], [[analitika geometrio]], non-[[Ptolemea astronomio]], [[ĉiela mekaniko]] | influoj = [[Aristotelo]], [[Eŭklido]], [[Ptolemeo]], [[Galen]], [[Muhammad]], [[Banū Mūsā]], [[Thabit ibn Qurra]], [[al-Kindi]], [[Ibn Sahl]], [[Abū Sahl al-Qūhī|al-Qūhī]] | influitoj = [[Omar Ĥajam]], [[al-Khazini]], [[Ibn-Ruŝd|Averroes]], [[Roger Bacon]], [[Vitelono]], [[John Pecham|Pecham]], [[Farisi]], [[Theodoric de Freiberg|Theodoric]], [[Gersonides]], [[Alfonso]], [[Georg von Peuerbach|von Peuerbach]], [[Taqi al-Din Muhammad ibn Ma'ruf|Taqi al-Din]], [[Friedrich Risner|Risner]], [[Christopher Clavius|Clavius]], [[Kepler]], [[John Wallis]], [[Giovanni Girolamo Saccheri|Saccheri]] | verkoj = ''[[Book of Optics]]'', ''Doubts Concerning Ptolemy'', ''On the Configuration of the World'', ''The Model of the Motions'', ''Treatise on Light'', ''Treatise on Place'' | tradicia skolo = [[Sunaismo]] | }} '''Abu Ali al-Hasan Ibn Al-Haitham''' ({{Lang-ar|أبو علي الحسن بن الهيثم}}, [[Latinigita|latinigite]] '''Alhazen''', naskiĝis ĉirkaŭ la jaro [[965]] probable en [[Basra]]; mortis dum [[1039]] aŭ eble 1040 en [[Kairo]]), estis signifa [[persa]] [[matematikisto]], [[optikisto]] kaj [[astronomo]]. Alhazen estis grava en la [[Historio de la scienco|historio de la scienca metodo]], partikulare en sia alproksimiĝo al eksperimentado,<ref>{{harvnb|Toomer|1964}}</ref> kaj estis menciita kiel la "unua vera [[sciencisto]] de la mondo". <ref>{{harvnb|Al-Khalili|2009}}</ref> Origine vokita al la rezidejo de la egipta kalifo ''[[Al-Hakim bi-Amr Allah|Al-Hakim]]'' en [[Kairo]] cele al la [[inundo|reguligo]] de la rivero [[Nilo]], li tie avancis ĝis la rango de [[veziro]]. Sed potenco kaj kariero ne tiom altiris lin kiom la sciencoj, sed ĉar li timis la koleron de la kalifo, se li publike anoncus ne plu oferti siajn servojn al la reganto, li ŝajnigis esti [[psika malsano|psike malsana]], por fini sian oficistan karieron. Sekve li rajtis dediĉi sin al la sciencoj en la de Al-Hakim fondita ''domo de la saĝeco''. Post la morto de Al-Hakim dum la jaro [[1021]] li saniĝis en ŝajne mirakla maniero. En siaj multnombraj matematikaj verkoj li okupiĝis pri problemoj de [[geometrio]]. Plej grandan signifon tamen havis liaj [[optiko|optikaj]] [[Eksperimento|eksperimentoj]]: la plej multaj sciencistoj de la [[antikva epoko]], inter ili [[Eŭklido]] kaj [[Ptolemeo]], supozis ke tiel nomataj "vidaj radioj", kiuj eliru de la homa [[okulo]], sondis la ĉirkaŭaĵon kaj tiel kreis la vidan impreson en la [[cerbo]], simile al [[blindulo]], kiu per sia [[bastono]] sondas la ĉirkaŭaĵon. [[Aristotelo]] kontraŭe opiniis, ke lumo ekzistu sendepende de la [[homa okulo]], ke ĝi eliru de luma fonto, reflektiĝu ĉe iuj objektoj kaj de tie trovu sian vojon al la okulo. Alhazen iris novan vojon por respondi al la demando, analizante la anatomian konstruon de la okulo. Li ekkomprenis la signifon de la [[lenso]] en la okulo kaj en sciencaj eksperimentoj malpravigis la teorion pri "vidaj radioj". Krome li fajnigis kaj ampleksigis la teoriojn de Ptolemeo pri la [[refrakto]] kaj [[reflekto]] de lumo, aparte li komprenis kaj priskribis la taŭgecon de [[Volbo|volbaj]] [[Vitro|vitraj]] surfacoj por la optika pligrandigo. Helpe de tiuj scioj li formis vitrajn legohelpilojn. Sekve li konsideriĝas la inventinto de la [[lupeo]] kaj probable per siaj laboroj inspiris la anglan [[Monaĥo|monaĥon]] kaj scienciston [[Roger Bacon]] al la malkovro de la [[okulvitroj]]. Ankoraŭ nuntempe lia nomo ligatas al problemo de optiko, nome la ''alhazena problemo'': li solvis la taskon, en sfera spegulo elkalkuli la punkton, de kiu objekto de difinita distanco estas projekciita al difinita bildo, pere de ekvacio de kvara grado. Surbaze de liaj malkovroj optikaj, Alhazen malkovris ke la "refrakta [[leĝo de Snell]]" ankaŭ validas por la [[atmosfero (tero)|atmosfero de la tero]]. Li konstatis ke la [[luno]] ĉe la [[horizonto]] ŝajne aspektas pli grande ol ĉe la [[zenito]], kvankam ne eblus ke ĝi ĉiutage fakte tiom ŝanĝus sian grandecon - li do malkovris ke la ŝajna grandecodiferenco estis percepta trompo. Krome Alhazen elkalkulis la altecon de la atmosfero el la observo de [[sunsubiro]]j. Plie Alhazen meritiĝis pri la [[filozofio de scienco]]: Kiel unua li sisteme aplikis la [[indukta logiko|induktan]]-[[eksperimento|eksperimentan]] sciencan labormanieron, laŭ kiu unue okazu eksperimentoj respektive observoj de [[Fenomeno|fenomenoj]] kaj nur poste kreiĝu [[Teorio|teorioj]], kiuj povus klarigi la fenomenojn. Ĝis tiam estis la kutimo bazigi sciojn nur per logika [[dedukto]] kaj fari eksperimentojn, se entute, nur por pli facila demonstro de la teorioj. Lia verko ''Kitāb al-Manāzir'' ("libro pri vidado") en latina traduko (sub la titoloj ''Perspectiva'' aŭ ''De aspectibus'') influis optikajn kaj ankaŭ filozofiajn teoriojn en la kristana, [[mezepoka Eŭropo]] ekde la fino de la [[13-a jarcento]]. Aparte la verkoj de [[Roger Bacon]] kaj de [[Vitelono]] estis forte influitaj de la konceptoj de Alhazen. == Influo en Eŭropo == De la mezo de la dektria jarcento, la optiko, kiel formulita de Alhazen, ankaŭ fariĝis konata en Eŭropo ekzemple en la verkoj de la fama flandra pentristo [[Jan van Eyck|Jan Van Eyck]]<ref>(nederlanda) Maximiliaan P.J. Martens, ''[https://klara.be/video/van-eyck-aflevering-4-een-optische-revolutie Van Eyck, een optische revolutie] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200808005350/https://klara.be/video/van-eyck-aflevering-4-een-optische-revolutie |date=2020-08-08 }}'' (Van Eyck, optika revolucio), Klara.be, la 27-an de februaro 2020.</ref>. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Haytham.html Biografio anglalingva pri Alhazen] [http://www.optiker.at/archiv/museum/alhazen/alhazen.htm Artikolo germanlingva pri li] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081211124933/http://www.optiker.at/archiv/museum/alhazen/alhazen.htm |date=2008-12-11 }} [http://imgbase-scd-ulp.u-strasbg.fr/displayimage.php?album=44&pos=0 Lia verko "opticae thesaurus" ("tezaŭro de optiko", latinlingve, eldono de 1572, 771 paĝoj), komplete skanite en la retejo de la universitatoj de Strasburgo] == Referencoj == {{Referencoj}}<br />{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Arabaj astronomoj]] [[Kategorio:Arabaj kuracistoj]] [[Kategorio:Arabaj matematikistoj]] [[Kategorio:Arabaj fizikistoj]] [[Kategorio:Optikistoj]] [[Kategorio:Islamaj filozofoj]] [[Kategorio:Filozofoj de scienco]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 965]] [[Kategorio:Mortintoj en 1039]] [[Kategorio:Persoj]] efkf1xxhylyasb5n1cb0t4wtbm9ced1 0 280092 9350302 8720148 2026-04-09T13:00:22Z Sj1mor 12103 9350302 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}}{{Informkesto organizaĵo}} '''Antifolko''' aŭ '''Kontraŭ-folko''' estas [[muzika ĝenro|muzika ĝenrero]], kiu prenas karakterizaĵojn el la [[Popolkanto|Popolkantoj]] de la [[1960-aj jaroj]]. Ankoraŭ ekzistas gravan debaton pri la difino kaj la karakterizaĵoj de ĉi tiu ĝenraro, ĉar ĝi varias de artisto al artisto. Tamen, estas sufiĉe akceptita, ke la muziko inkline sonas, kvazaŭ kruda aŭ eksperimenta. == Novjorka Kontraŭ-folko == La kantaŭtoro Lach, fondis la ''Forton'', noktoklubo ĉe la Suba Orienta Flanko de [[Novjorko]], poste ol folkklubo malakceptis lin dirante, ke lia muziko estis ''tro [[punk|punka]]''. Lach fondis la Novjorkan Kontraŭ-folkan Festivalon je la sama semajno ol la Novjorka Folka Festivalo okazis. La folka festivalo ne plu okazas, sed la de Lach ankoraŭ daŭras kreskante.<ref name="light">[http://travel.nytimes.com/2006/08/11/arts/music/11folk.html How Does It Feel, Antifolkies, to Have a Home, Not Be Unknown?], Alan Light, ''[[The New York Times]]'', Aŭgusto 11, 2006.</ref> La originala ''Forto'' fermiĝis en [[1985]] kaj translikiĝis de lok'al loko ĝis, finfine, ĝi restis en la malantaŭa ĉambro de la ''Sidewalk Café'' en [[1993]]. == Artistoj de la Kontraŭ-folka movado == === Usone === * [[Beck]] * [[Regina Spektor]] * [[Ani DiFranco]] * [[Cindy Lee Berryhill]] * [[Paleface]] * [[Kirk Kelly]] * [[Joie/Dead Blonde Girlfriend]] * [[Hamell on Trial]] * [[Diane Cluck]] * [[Jeffrey Lewis]] * [[Major Matt Mason USA]] * [[Dufus]] * [[Soft Black]] * [[Adam Green]] * [[Brenda Kahn]] === Anglie === * [[Kate Nash]] * [[Dan Treacy]] * [[JJ Crash]] * [[Lucy Joplin]] * [[Paul Hawkins]] * [[Emmy the Great]] == Fontindiko == {{Referencoj}} === Retarktikoloj === * [http://www.morningstaronline.co.uk/index2.php/free/culture/arts/chancers_or_troubadours ''Morning Star'' artikolo pri Antifolko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070311010736/http://www.morningstaronline.co.uk/index2.php/free/culture/arts/chancers_or_troubadours |date=2007-03-11 }} * [http://www.timeout.com/london/features/1971.html ''Time Out London'' pri Antifolko] * [http://blogs.villagevoice.com/music/archives/2007/08/hugs_and_kisses_5.php ''Village Voice'' artikolo pri Britia Antifolko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080110180859/http://blogs.villagevoice.com/music/archives/2007/08/hugs_and_kisses_5.php |date=2008-01-10 }} * [http://festivals.musicomh.com/swn-2007-1_1107.htm musicomh.com's Recenzo de Antifolka nokto en Sŵn Fest', Kardifo 2007] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071121061737/http://festivals.musicomh.com/swn-2007-1_1107.htm |date=2007-11-21 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=3qK4Aq8m_xA Antifolka Documentfilmo] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj|Kontraŭ-folko]] icn2p5d05ngilu6knkwd1xtbassj8y3 0 280163 9350606 8427573 2026-04-10T10:41:57Z Sj1mor 12103 9350606 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Bigoteco''', aŭ bigotismo, el kiu bigoto aŭ bigotulo (piaĉulo [[La bona lingvo|bonlingvisme]]), koncernas (en Italio) religiecajn praktikojn pli eksteraspekte praktikitajn ol interne sentitajn. Se en religiaj praktikoj iu kondutas strange aŭ neoportune aŭ afektdevote, tiu jam eniris bigotismon. Tiu psika kondiĉo, tial, rekte kontraŭas al [[devoteco]] kaj karakteriziĝas per io nereligia aŭ banaliganta religion. Foje ĝi estas asimilita al io troeca, tial bigoteco identiĝus kun tro da religiemo. Tamen religiemo similas al sano: samekiel rilate sanon neniu fartas tro bone, tiel ankaŭ rilate devotecon neniu povas ekscesi pro tro da religiemo, ĉiu male povas devii el vera religieco per strangaĵoj kaj superstiĉoj aŭ sensencaĵoj aŭ maloportunaĵoj: tial ne konfuzenda bigotismo kun tro da religiemo aŭ devoteco. Se al bigoteco aldoniĝas ŝajnigo kaj trompa aŭ vanta afektado por akiri estimon de virtulo, tiam bigoteco konkretiĝas al [[hipokriteco]]. Foje per bigotismo oni kvalifikas personon nur pro lia fideleco al siaj kredo aŭ laŭnorma praktikado. Ĉi-kaze la vorto estas erare uzata kaj, foje, eĉ ŝateca. Bona literatura figuro de ulino trafita de bigotismo emerĝas en "[[La Gefianĉoj]]" (ĉapitro 37) de [[Alessandro Manzoni]] en Donna Prassede (Damo Prassede), kiu religipretekste kaj senrajte kaj senprudente invadas la alies vivon per malprudentaj kaj hazardaj juĝoj kaj konsiloj nur ŝajne moralaj, nome moralismecaj. En pentraĵoj kaj literuraĵoj figuro de bigotulo priskribiĝas la frato de la [[perdita filo]] (vidu la verkon de [[Rembranto]] "Reveno de Perdita Filo"). Sed, eĉ pli efike tiu ulo enkarnas egoiston. Foje estas indikata kiel emblemo de bigotismo [[Simono la Magiisto]] ([[Agoj de la Apostoloj|Apost]] 8, V 9-25). Sed tiu ulo konkretigas pli la figuron de hipokritulo kaj profitanto de religio ol de afekciito je bigotismo. == Proverbo == Ekzistas [[proverbo]] en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]] kiu rilatas al bigoteco<ref>[http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php Lernu] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |date=2011-12-25 }}</ref>: * {{citaĵo|''En buŝo Biblio, en koro malpio.''}} ==Literaturo== "La Gefianĉoj" (''I Promessi Sposi'') elitaligita de [[Battista Cadei]], FEI, 2006 == Vidi ankaŭ == * [[Devotismo]] * [[Pieco]] ==Referencoj== {{referencoj}} [[Kategorio:Religia etiko]] [[Kategorio:Psikologio]] lylcon06kvzm0nv9skid4vdreqc032y 0 283181 9350289 8916536 2026-04-09T12:57:13Z Sj1mor 12103 9350289 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Pianokonĉerto''' estas [[konĉerto]], en kiu la soloinstrumento [[piano]] kontraŭstaras [[orkestro]]n. Plej malfrue en 1721 [[Johann Sebastian Bach]] disigis en sia Brandenburga konĉerto n-o 5 la [[klaviceno]]n el sia kutima [[ĝeneralbaso|ĝeneralbasa]] rolo kaj disponigis al ĝi ampleksajn soloajn pasaĝojn. Poste Bach translaboris ankoraŭ pluajn konĉertojn por aliaj soloinstrumentoj en klavicenkonĉertojn. Ene de malmultaj jardekoj por la komponistoj (ekz. la filoj de Bach, [[Georg Friedrich Händel]], [[Johann Adolph Hasse]], la fratoj Graun kaj multaj aliaj) soloa rolo de klavarinstrumento jam estis ĉiutagaĵo – por la je la fino de la 18-a jarcento venkanta [[prapiano|piano]] ili ekde la komenco skribis solokonĉertoj. Ekde la [[baroko]] ĝis la [[modernismo]] la pianokonĉerto estas trovebla en ĉiuj epokoj. Je tio ĝi orientiĝis kutime laŭ la [[muzika formo|muzikaj formoj]] de la respektivaj epokoj. En la [[baroka muziko]] la klavicenkonĉerto laŭas la tiam kutiman tripartan formon. Ekzistas nuntempe interpretistoj, kiuj realigas barokajn klavicenkonĉertojn sur moderna piano. La pianokonĉerto de la [[viena klasikismo]] orientiĝis laŭforme kutime je la [[simfonio]]/[[sonata formo]]. [[Joseph Haydn|Haydn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] kaj [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] skribis tiajn konĉertojn, kiujn karakterizas alterna ludado kun la celo de kuna muzikado. Ofte je la fino de la unua movimento [[Kadenco (konĉerto)|kadenco]] donas al la [[Soloisto (muzikisto)|soloisto]] eblecon, elmontri siajn pianistajn kapablojn malakompanate. Kadencoj je la komenco estis improvizataj, poste pli kaj pli fiksitaj de la komponistoj; en la koncertado ofte venkis kadencoj de famaj interpretistoj. Pianokonĉertoj el la [[romantisma muziko|romantismo]] ofte deflankiĝas de la fiksaj formoj de la klasikisma pianokonĉerto. Ĉar la [[19-a jarcento]] generis multajn virtuozajn pianistojn, kiuj deziris pli bonan prezentadon de sia povo, la pezocentro de la alterna ludo inter orkestro kaj soloisto forŝoviĝis favore la soloistojn. En la soloista parto la orkestro esence prezentas nur sinretenan akompanaĵon. Karakterizaj ekzemploj por tio estas la pianokonĉertoj de [[Frédéric Chopin]], kiujn oni povus ankaŭ ludi komplete sen orkestro, se la pianisto transprenus la orkestroparton transskribitan en pianoversion. La pianokonĉerto kiel memstara muzika formo konserviĝis ĝis en la modernismo, krome tamen ankaŭ ekestis aliaj formoj, kiuj same intencas la koncertadon de piano kaj orkestro sen estis pianokonĉerto proprasence. Ekzemplaj por tio estas la „Wanderer-Fantasie (laŭ [[Franz Schubert]])“ de [[Franz Liszt]], „Simfoniaj variacioj por piano kaj orkestro“ de [[César Franck]] aŭ „Blusa rapsodio“ de [[George Gershwin]]. {{Projektoj}} [[Kategorio:Pianokonĉertoj| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Muzikaj formoj]] am937zdo8waggg315jj9ox6865w4g6s 0 286428 9350251 8175445 2026-04-09T12:49:31Z Sj1mor 12103 9350251 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Filka muziko''' aŭ '''filko''' estas la (preskaŭ tute amatora kaj plejparte kanta) [[muziko]] de la [[sciencfikcia-fervorularo]]. Origine ĝi okazis dum kunvenoj de sciencfikciaj kluboj, [[sciencfikciaj kongresoj]], ktp. La stiloj de filko mem varias de [[popolkanto]]j ĝis [[rok-muziko]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|sciencfikcio}} [[Kategorio:Filka muziko| ]] [[Kategorio:Sciencfikcio]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] 42rb4txonzhig9hwf3i52dxdhoyom5k 0 288469 9350347 9104638 2026-04-09T13:30:09Z Sj1mor 12103 9350347 wikitext text/x-wiki {{Polurinda}} '''Baleto''' estas formaligita formo de [[danco]]. Ĝiaj fontoj estas en [[kortumo]]j de la [[Itala Renesanco]] de la [[15-a jarcento]], ĝi estis plu ellaborita en [[Francio]] kaj [[Rusio]] kiel formo de [[koncerta danco]], kaj pli lastatempe en [[Usono]]. La plej bone sciata baleto estas tiu ellaborita plu en la [[franca kortumo|franca kortego]] de la tempo de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] en la [[17-a jarcento]]. Ĉi tio estas reflektita en la franca vortoprovizo de baleto. Sinsekve, post [[1850]], baleto fanfaris en [[Danio]] kaj [[Rusio]] de kie ĝi revenis al Okcidenta Eŭropo kaj sinsekve al la tuta mondo. Baleto disvastiĝis el Eŭropo al aliaj nacioj kaj partoj de la mondo: [[Reĝa Dana Baleto]]; la [[Imperia Rusia Baleto]] de la [[Rusia Imperio]]; la [[Novjorka Baleto]] kaj [[Amerika Baleta Teatro]]; la Baleto de San Francisco (Kalifornio) kiu estas rimarkinda ĉar estis la unua profesia amerika baleta kompanio kaj ankaŭ pro plenumado de multaj baletoj je iliaj unuaj fojoj en Usono; la [[Aŭstralia Baleto]]; [[Nacia Baleto de Kanado]]; lastatempe la Nacia Baleta Akademio & Fido de Barato (Delhia Baleto) en [[Nov-Delhio]], [[Barato]]. En la [[20-a jarcento]] baleto daŭre ellaboriĝis kaj forte influis pli larĝan terenon de [[koncerta danco]]. La [[etimologio]] de la vorto "baleto" reflektas ĝian historion. La vorto ''baleto'' venas de [[franca lingvo]]. La franca vorto laŭvice havas siajn fontojn en [[itala lingvo|itala]] ''balletto'', [[diminutivo]] (malpligrandiĝa formo de vorto) de ''ballo'' (danco). La fonto finfine estas de la [[latina lingvo|latina]] ''ballere'', kies signifo estas ''danci''. == Baleto en Italio - 'ballo' de la komenco == Je la fino de la [[mezepoko]] estis novigita intereso en aĵoj de [[antikva Grekio]], ĉi tiu intereso al la ''klasika'' pasinteco gvidis al la [[Renesanco]]. Dum la Renesanco en socio aperis fokusado je apartaj personoj anstataŭ la tuto. Kiel rezulto, dum ĉi tiu tempo la viraj kaj inaj dancistoj iĝis konsiderataj kiel ''idealaj'' viro kaj virino. La plej elstaraj plibonigoj en [[dancordigado]] dum la Renesanco estis faritaj en la [[urbo-ŝtato]]j situaj en la moderna [[Italio]]. Baleto devenis en la Renesancaj kortumoj kiel evoluo de kortuma majesta spektaklado en Italio, kie aristokrataj edziĝofestoj estis malavaraj celebradoj. Kortumaj muzikistoj kaj dancistoj kunlaboris por provizi ellaboritan distraĵon por ili. Baleto estis plu formita per la franca ''ballet de cour'', kiu konsistis el sociaj dancoj plenumataj per la [[nobelaro]] kun muziko, paroladoj, strofoj, kantoj, dekoracioj kaj kostumoj. Baleto de la Renesanco estis multe pli malriĉa ol la formoj de teatra distraĵo sciataj nun. [[Baleta jupo|Baletaj jupoj]], [[baletaj ŝuoj]] kaj [[surfingrado]] estis ankoraŭ ne uzataj. La dancordigo estis adaptita de paŝoj de [[kortuma danco|kortumaj dancoj]]. Plenumistoj kostumiĝis laŭ modernaj kortumaj fasonoj de la epokoj. Por virinoj ĉi tio signifis pezajn vestadon de formalaj kostumoj kiuj kovris iliajn [[kruro]]jn al la [[maleolo]]j kaj pezajn ŝuojn. Por viroj ĉi tio signifis plenajn [[peruko]]jn kaj [[gatjo]]jn. Frua baleto estis komunigita, kun la spektantoj partoprenintaj la dancojn je la fino. [[Dosiero:Ballet 1582.png|eta|Gravuraĵo de la unua sceno de la [[Ballet Comique de la Reine]].]] Dum la [[15-a jarcento]] estis nur kelkaj homoj kiuj estas konsiderataj kiel la plej fruaj dancaj majstroj. Nun oni scias nur pri tiuj el ili kiu skribis pri dancoj, ĉar la laboroj de la aliaj estas perditaj. [[Domenico da Piacenza]] (aŭ Domenico da Ferrara) estis unu el la unuaj dancaj majstroj. Kune kun liaj studantoj [[Antonio Cornazzano]] kaj [[Guglielmo Ebreo]], li estis trejnita en dancoj kaj respondeca por instruado de la arto al nobelaro. Da Piacenza restigis unu laboron: ''De arte saltandi et choreus ducendi'' (Pri la arto de dancado kaj kondukado de dancoj), kiu estis farita kune kun liaj studantoj. Domenico estas verŝajne la plej bone sciata danca majstro de la epoko ĉar li priskribis multon el tio kion li faris. En sia ''De arte saltandi et choreus ducendi'' Domenico uzis la vorton ''ballo'' anstataŭ la vorto ''danza'', kvankam ambaŭ vortoj havas signifon "danco" en itala lingvo. Tiel la dancoj kiujn li ordigis iĝis sciatajn kiel ''baletti'' aŭ ''balli'' ([[pluralo]]), ''balletto'' ([[singularo]]). Ŝajne la elekto de la vorto farita de Domenico gvidis al uzo de la vorto "baleto" en la nuna senco. La kortumaj spektakloj de la epoko estis mirigaj. En unu spektaklo ĉiuj aparatoj de la scenejoj estis farita de [[Leonardo da Vinci]]. En [[1489]] en [[Tortone]], Italio dum bankedo gvidata de Bergonzio di Botta danco nomata kiel ''entrée'', ekigis ĉiun parton de la manĝado. Iuj konsideras ĉi tion kiel la unua baleto. En la [[16-a jarcento]] estis gigantaj montradoj, nomataj kiel ''spectaculi'' en norda Italio. Ili enhavis ne nur dancadon, sed ankaŭ [[ĉevalrajdado|ĉevalrajdajn]] demonstraciojn kaj batalojn. De ĉi tio venis la vorto ''spectacle'' ("[[spektaklo]]"), uzata en la franca lingvo por paroladoj pri baleto. Kiam [[Katerino de Mediĉo]], itala aristokrato kun intereso en la artoj, geedziĝis kun la franca krona heredanto [[Henriko la 2-a (Francio)|Henriko la 2-a]], ŝi alportis sian entuziasmon por dancoj al [[Francio]] kaj provizis financan subtenon. Distraĵoj farataj de ŝi subtenis la celojn de kortuma politiko kaj kutime estis organizitaj ĉirkaŭ [[mitologio|mitologiaj]] temoj. Katerino de Mediĉo okazigis gigantajn ''spectaculi''-ojn por ĉiuj specoj de eventoj kiel la "Reĝina Patrino" de Francio. Unu el la pli rimarkindaj estas ''Le Ballet des Polonais'' (La [[Pollando|Pola]] Baleto), kiu okazis pro la vizito de [[Pollando|pollandaj]] ambasadoroj en [[1573]]. Eble la unua tradicia baleto, farita kaj montrita estis [[Ballet Comique de la Reine]] ([[1581]]) de [[Balthasar de Beaujoyeulx]] kaj ĝi estis [[baleto comique]] ([[baleta dramo]]). Ĝin spektis dekmil spektantoj kaj ĝi daŭris ekde 22:00 ĝis 3:00. Tiam baleto inkluzivis ne nur dancojn. Ĝi estis nomata kiel ''baleto-comique'' (''comique'' signifas "[[dramo]]" sed ne "[[komedio]]") ĉar ĝi inkluzivis erojn de parolado kaj [[dramo]], kaj ĉi tio estas ankaŭ kaŭzo de tio ke ĝi daŭris tiel longe. En la sama jaro, la eldonaĵo de ''Il Ballarino'' de [[Fabritio Caroso]], teknika manlibro pri [[kortuma dancado]], ambaŭ spektakla kaj socia, helpis statigi ke [[Italio]] estu centro de teknika baleta evoluo. Baleto pliboniĝis kaj iĝis pli danca kaj malpli parola dum la sekvaj 50 jaroj. Ĝi iĝis okazata ne nur en kortumo sed ankaŭ ofertita al pagantaj spektantoj. Dum ĉi tiu tempo, la nobelaro, inkluzivante de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], plenumadis en la baleto rolojn de diversa graveco inter la heroo kaj la plej suba feĉo, donante prestiĝon al la bildigo de [[malvirto|malvirtaj]] partoj de trupo. En [[1584]] aperis ''Teatro d'Olympico'' kun [[antaŭscenejo|antaŭsceneja]] [[arko (arkitekturo)|arka]] scenejo en [[Verona]], Italio. En [[1588]] aperis la unua franca libro pri dancoj ''Orchésographie'' verkita de Thoinot Arbeau. En ĝi estis priskribo de la [[elturniĝo]]. == 17-a jarcento – Francio kaj kortumaj dancoj == Baleto ellaborita kiel aparta, spektaklo-fokusita arto formiĝis en [[Francio]] dum la regado de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]], kiu estis pasia pri dancoj kaj igis ĉeson de malboniĝo de dancaj normoj kiu komenciĝis en la [[17-a jarcento]]. Kiam Ludoviko la 14-a estis kronita, lia intereso al dancoj estis forte subtenata kaj kuraĝigata per naskita en Italio [[kardinalo]] [[Jules Mazarin]] (antaŭe Mazarini), kiu helpis al Ludoviko la 14-a. La juna reĝo faris sian baletan debuton kiel knabo. Jules Mazarin akcelis italan influon al la franca spektaklo. La dancordigisto kiun li prenis el Italio estis itala komponisto Giovanni Baptista Lulli ([[1632]] - [[1687]]), kiu estis rebaptita kiel [[Jean-Baptiste Lully]] por laboro en Francio. Lully iĝis unuon el la reĝaj favorataj dancistoj kaj konkuris la reĝon kiel la plej bona dancisto en Francio. Subtenata kaj admirita de Ludoviko la 14-a, Lully ofte metis la reĝon en siajn baletojn. La titolo de ''Suna Reĝo'' por Ludoviko devenis de lia rolo en ''Le Ballet de la Nuit'' ([[1653]]) de Lully. En [[1661]] Ludoviko la 14-a fondis la [[Académie Royale de Danse]] en ĉambro de la [[Luvro]]. Ĝi estis monda la unua baleta lernejo. Ĝi evoluis en kompanion sciatan poste kiel la [[Pariza Opera Baleto]]. Jean-Baptiste Lully, servanta en la franca kortumo, estris la ''Académie Royale de Danse'' per fera mano. Li ludis gravan rolon en fondado de la ĝenerala direkto kiun baleto devus sekvi dum la venonta jarcento. Ĉefa kontribuo de Lully al baleto estis lia nuancado de komponaĵoj. Lia komprenado de movado kaj dancoj permesis al li verki aparte por baleto, kun melodia frazigo kiu konvenis al fizikaj movadoj. Lully ankaŭ kunlaboris kun la franca [[dramisto]] [[Molière]]. Kune, ili prenis italan teatran stilon, la ''commedia dell'arte'', kaj adaptis ĝin en sian laboron por francaj spektantoj, kreante la ''[[comédie-ballet]]''. Inter iliaj plej grandaj produktoj estis ''[[Le Bourgeois Gentilhomme]]'' ([[1670]]). [[Pierre Beauchamps]] ([[1636]] - [[1705]]), la alia kortuma dancisto kaj dancordigisto, ankaŭ laboris kun ili dancordigante interaktojn en la dramaj partoj. Pierre Beauchamps estis instruisto de dancoj de Ludoviko la 14-a. Pierre Beauchamps komencis krei terminaron por dancado. La plej fruaj referencoj al la kvin bazaj [[pozicioj de piedoj en baleto]] aperis en liaj skribadoj. Beauchamps eble estis nomata kiel "intendanto de la reĝaj baletoj" en la Académie Royale de Danse. Li estas nun unu el la plej famaj el la ''patroj'' de baleto. La kvin pozicioj de baleto kaj la [[elturniĝo]] kiu estas en ĉiu el ili povas esti eksplikita ankaŭ per tio ke baleto evoluis el la kortuma dancado. En la kortuma dancado partoprenis la nobelaro, kaj ĉiuj viroj el la nobelaro estis instruitaj [[skermado|skermi]], kaj iu manieroj el skermado estis uzataj en dancado. Ankaŭ la elturniĝo estas uzata ankaŭ en skermado, kaj la pozicioj de baleto estas similaj al pozicioj en skermado. Elturniĝo donas pli bonan kapablon moviĝi en ajna direkto. La unua baleta lernejo estis en Francio. La terminaro de baleto kristaliĝis tie. Preskaŭ ĉiu movo en baleto estas priskribita per franca vorto aŭ frazo. La rezulto de la komuna terminaro estas tio ke dancistoj devas lerni la francajn nomojn por la paŝoj kaj movoj; la avantaĝo estas tio ke ili povas preni baletan klason ie en la mondo kaj, sendepende de tio kiel nekomprenebla estas la cetera konversacio, la terminaro estos tamen en la franca kaj pro tio komprenebla. Dancistoj eĉ deziras bonan ŝancon en la franca. Aktoroj deziras unu al la alia bonan ŝancon antaŭ spektaklo per diraĵo "Rompi kruron!", dancistoj diras "Merde!", francan fivorton. En [[1669]] Ludoviko la 14-a fondis la [[Académie Royale de Musique]] por ke Lully ĝin estru. En [[1670]] la fizikaj kapabloj de Ludoviko la 14-a malpliboniĝis ĝis tiu grado ke li ĉesis dancadon, permesante al la aliaj, pli bonaj dancistoj preni ĉefajn rolojn. Poste en vivo, Lully iĝis la unua surscenigisto de teatro de la Académie Royale de Musique kiam ĝia tereno estis elvolvita por inkluzivi dancojn. Jean-Baptiste Lully kunigis italan kaj francan baletojn por krei heredaĵon kiu devus difini la estonton de la baleto. En [[1672]] Lully fondis dancan akademion en la Académie Royale de Musique. Ĉi tiu danca kompanio travivas ĝis nun kiel la baleto de la [[Pariza Opero]]. Ĝi estas la plej malnova kontinue funkcianta baleta kompanio en la mondo. Seriozeco de Lully en la studoj de dancoj gvidis al la evoluo de profesiaj dancistoj, kiuj tiel iĝis malsamaj de kortumanoj kiuj povis danci. Krome, en la baleto dancado estis de du malsamaj stiloj - majesta noblo-stila atribuata al kortuma baleto, kaj virtuoza, antaŭe ebla nur por profesiaj artistoj. Ĝis [[1681]] en plenumado de baleto partoprenis preskaŭ nur viroj. Tiam, en 1681 Lully surscenigis ''Le Triomphe de l'Amour''. Mademoiselle de Lafontaine (Mlle LaFontaine), ([[1665]] - [[1738]]) estis unu el kvar baletistinoj en la spektaklo; nun oni ne scias kiuj estis la aliaj tri baletistinoj. Ekde tiu tempo, Mlle Lafontaine estas nomata kiel la "Reĝino de Danco". Mlle LaFontaine estis la unua profesia ina dancisto. Louis Pécourt ([[1655]] - [[1729]]) estis la unua kondukanta profesia virdancisto. En [[1687]] Lully ricevis vundon per hazarda enpikado en lian piedon de lia tempo-markanta bastono kaj pro tio mortis. En ĉi tiu tempo, baleto estis normale plenumata en la samaj produktoj kiel opero, en teatra formo sciata kiel ''opéra-ballet''. La muzika akademio kiun Lully estris kreis la normon de la ''opéra-ballet''. Popolo deziris dancoj same aŭ pli multe ol la muzikon. Komponisto de unu ''opéra-ballet'' ''L'Europe Galante'' ([[1697]]), sugestis fari ĝin pli popularan per plilongigo de la dancoj kaj malplilongigo de la jupoj de inaj dancistoj, kiuj estis tiam jam sufiĉe komunaj. == 18-a jarcento – evoluo kiel arta formo == [[Dosiero:Marie-taglioni-in-zephire.jpg|eta|dekstra|[[Marie Taglioni]], pioniro de [[surfingrado]].]] Reformoj estis faritaj en baleta komponaĵo de komponistoj kiel [[Christoph Gluck]]. Fine, baleto estis dividita en tri formalajn teknikojn ''sérieux'' (serioza), ''demi-caractère'' (duon-karaktera) kaj ''comique'' (komedia). Baleto ankaŭ komencis esti esprimita en operoj kiel interaktaj komponaj spektakloj. En [[1700]] estis publikigita libro ''Choréographie, ou l'art de décrire la danse'' de Raoul Auger Feuillet. La vorto ''choréographie'' en nomo de la libro estas derivita de la grekaj ''khorea'' (danci), kaj ''graphein'' (skribi). De ĉi tiu vorto devenis la vortoj kun signifo "[[dancordigo]]" en multaj lingvoj. Ĉi tiu libro priskribis dancadon en ambaŭ scenejo kaj dancejo kaj provis krei dancopriskribon similan al muziko. Kvankam ĉi tiu skribmaniero estis neniam finita kaj normigita, ĝi estas la sistemo kiu estas ankoraŭ en uzo nun ĉar de neniu la alia sistemo estis ellaborita. En 1700 estis jam uzataj multaj vortoj por priskribi movojn de baleto, kiuj vortoj estas komunaj ankaŭ nun, ekzemple ''[[cabriole]]'', ''[[chassé]]'', ''[[entrechat]]'', ''[[jeté]]'', ''[[pirouette]]'', ''[[sissone]]''. En [[1713]] la Pariza opero fondis sian propran dancan lernejon, kiu instruis teknikon surbaze de verkoj de Feuillet. En 1713 La Académie Royale de Danse estis aligita al la opero. En [[1725]] libro ''La Danca Majstro'' estis publikigita de Pierre Rameau ([[1674]] - [[1748]]), antaŭa danca majstro de la reĝino de [[Hispanio]]. En la libro Rameau formale donas la kvin poziciojn de piedoj unuafoje. Dum ĉi tiu tempo francaj dancoj fokusiĝis je eleganteco kaj italaj dancoj fokusiĝis je la [[akrobatado|akrobateco]]. Ankaŭ, en Francio la dancaj partoj de la ''opéra-ballet'' daŭrigis la rakonton, dum en Italio dancoj estis simple enmetataj por ke la spektantoj ne aŭskultu la kantadon tro longe seninterrompe. Iuj elstaraj virdancistoj de la tempo estis Michel Blondy ([[1677]] - [[1747]]) kaj Claude Balon ([[1676]] - [[1739]]). La familinomo de la lasta eble igis uzon de la termino ''ballon'' por kvalito de saltado. Virinoj estis ankoraŭ en malpli gravaj postenoj ol viroj en baleto en ĉi tiu tempo, ĉar ili startis danci poste kaj devis vesti pezajn kostumojn. Iuj el la elstaraj inaj dancistoj estis Marie-Thérèse de Subligny ([[1666]] - [[1735]]) kaj Françoise Prévost ([[1680]] - [[1741]]); ili iĝis sciatajn kiel franciaj reĝinoj de danco, ĉar ili atingis siajn maksimumajn kapablojn, kaj ili dancis simile al Blondy kaj Balon. Prévost ekpretendis al famo per dancordigado de solo ''Les charactès de la Danse'' prezentanta kelkajn romancojn, en kiu ŝi ludis ambaŭ partojn. Du ŝiaj lernantoj, Marie Sallé ([[1701]] - [[1756]]) kaj Marie-Anne de Cupis de Carmargo ([[1710]] - [[1770]]), aŭ La Carmargo kiel ŝi estis konata, plenumis ĉi tiun pecon. Marie Carmargo debutis en [[1726]]. Ŝia konkuranto Marie Sallé debutis en [[1727]]. En [[1733]] Marie Sallé kreis sian ''Pygmalion'', vestante nur [[tuniko]]n. Carmargo faradis puran dancadon. En la solo, ŝi koncentriĝis je la saltoj kaj ellaboris la ''batadantajn'' paŝoj ''[[batterie]]''. Sallé iĝis fama pro sia nekredebla kapablo montradi karakteron. Pro ĉi tio ŝi konvertis sian instruistan solon enen de ''duet'', kio donis eblecon interagi kun kunulo. Ambaŭ La Carmargo kaj Sallé kontribuis al malplilongigo de la baletistina kostumo per plenumado en pli mallongaj jupoj, tamen ili estis nur apenaŭe pli supre de la maleoloj. En siaj pli mallongaj jupoj, la baletistinoj devis vesti ankaŭ ''calçons de précaution'' (''précaution'' estas en la franca "prevento", "singardo"), por ke la spektantoj ne vidu ion laŭ la epoko malkonvenan. En [[1735]] Rameau faris ''opéra-ballet'' ''Les Indes Galantes'', bazita sur temo de kvar romancoj en malsamaj ekzotikaj situoj. En ĝi la dancistoj certe faris baleton, ĉar la danceja kaj baleta dancaj formoj estis jam agnoskitaj kiel apartaj. La [[elturniĝo]] estis konsiderata tiam grava en baleto, tiam baleto postulis preskaŭ platan elturniĝon. Kvankam elturniĝo estis dezirinda ankaŭ en danceja dancado, fakte en la okazo ĝi tute ne estis necesa. En [[1738]] Jean-Baptiste Landé fondis la Imperian Baletan Lernejon en [[Sankt-Peterburgo]], [[Rusio]], nun konatan kiel [[Baleta Akademio de Vaganova]]. Ĝi estas monda la dua plej malnova baleta akademio. En [[1739]] Barbara Campanini ([[1721]] - [[1799]]) venis el Italio en [[Parizo]]n kaj iĝis fame konata kiel ''La Barbarina''. Dum La Carmargo povis bonege fari ''[[entrechat-quatre]]'', kio estas salto en kiu la kruroj krucas unu la alian, aŭ batas, dufoje, La Barbarina povis fari ''[[entrechat-huit]]'', kio estas salto kun kvar batoj. Post proksimume [[1735]] en [[Anglio]] ekaperis multe pli granda atento al baleto. Tiam angla danca majstro John Weaver ([[1673]] - [[1760]]) kreis ''[[ballet d'action]]'' ([[baleto de ago]]), kio estas baleto sen parolado. La tuta rakonto estis montrata per danco kaj pantomimo. Lia plej ambicia projekto estis ''La Amoj de Marso kaj Venuso'', en kiu partoprenis Louis Dupré ([[1697]] - [[1774]]), John Weaver kaj en Anglio la unua baletistino Hester Santlow ([[1690]] - [[1773]]). Kvankam ''La Amoj de Marso kaj Venuso'' estis bone pritaksita, ĝi estis forgesita kaj Weaver ne ricevis agnoskon tiel kiel li meritis. Baleto de ago devus verŝajne morti kun Weaver. Sed italo Gaspero Angiolili ([[1731]] - [[1803]]) kaj franca sviso [[Jean-Georges Noverre]] ([[1727]] - [[1810]]), lernanto de Louis Dupré, nomata kiel la "[[Shakespeare]] de Baleto", kaptis la ideon de la baleto de ago por si. En [[1758]] Jean-Georges Noverre faras sian unuan baleton en [[Liono]] kaj skribas siajn teoriojn pri dancoj. En [[1760]] Jean-Georges Noverre publikigis sian libron ''Lettres sur la danse et les ballets'' (''Leteroj pri la danco kaj baletoj''), kiu fokusiĝis sur ellaborado de la [[baleto de ago]], en kiu la movadoj de la dancistoj estas dizajnitaj por esprimi signifon kaj asisti en la rakonto. Ĉi tiu produktodona libro estas grava, pro ĝi la [[18-a jarcento]] estis periodo de antaŭenigo en la teknikaj normoj de baleto kaj la periodo kiam baleto iĝis serioza drama arta formo kune kun [[opero]]. Por ke ĉiuj agoj sur la sceno estu kiel eblas pli verecaj, Noverre kiel la ĉefa maniero elektis [[pantomimo]]n. Al mezo de la 18-a jarcento multaj princaj kortumoj tra Eŭropo penis esti similaj al [[Versailles]]. Operaj teatroj estis malfermataj en multaj lokoj. Dancistoj kaj instruistoj de dancoj facile trovadis por si laboron. Dum ĉi tiu tempo, virinoj ludis akcesoran rolon kiel dancistoj, ĉar ili estis kun [[ringego]]j, [[krinolino]]j, [[korseto]]j, [[peruko]]j kaj altaj [[kalkanumo]]j. Pro la gigantaj kostumoj vestitaj sur la baletistinoj de tiu epoko, por ili estis malfacile danci, kaj ĉar ili vestis [[ledo|ledajn]] [[masko]]jn, por ili estis malfacile agi. Noverre kontribuis al ŝanĝo de la tradicia kostumo de baletistinoj kaj en [[1763]] li surscenigis ''Jason kaj Medea'' senmaske. Esprimoj de la vizaĝoj de la dancistoj estis videblaj kaj la ege esprimkapabla spektaklo iam draste impresadis la spektantojn. En [[1772]] Maximilien Gardel ĉesas uzi sian maskon. En [[1780]] en [[Filadelfio]] ([[Pensilvanio]]) elpaŝas John Durang, la unua amerika virdancisto. En [[1783]] [[Katerina la 2-a (Rusio)]] kreas la Imperian [[opero|operan]] kaj [[baleto|baletan]] teatron en Sankt-Peterburgo, kun malfermo de la konstruaĵo [[Bolŝoj-Kamennij-Teatro]]. Dum la dua duono de la 18-a jarcento la Pariza Opero estis dominita per virdancistoj kiel la itala-franca virtuozo Gaëtan Vestris, lernanto de Louis Dupré, kaj lia filo Auguste Vestris, fama por liaj saltoj. Sed ankaŭ virinoj pliboniĝis en teknika scipovo, kiel ekzemple la germano-naskiĝinta Anne Heinel, la unua ina dancisto kiu faris duopan ''[[pirouette]]''. En [[1789]] ''Le Ballet de la Paille'' estis surscenigita en [[Bordeaux]] de unu el la baletistinoj de la tempo, Maria-Madeleine de Crespé ([[1760]] - [[1796]]), kaj ŝia edzo Jean Dauberval ([[1742]] - [[1806]]) (dancoordigo). Jean Dauberval estis lernanto de Jean-Georges Noverre. ''Le Ballet de la Paille'' estis unu el la unuaj baletoj pri popolo de meza klaso. La baleto temis pri patrino penanta aranĝi profitan geedziĝon por sia filino. Ĉi tiu baleto estas nun konata kiel ''La Fille Mal Gardée''. Ĝi estas la plej malnova baleto en nuna repertuaro. Je ĉi tiu tempo la [[Franca revolucio]] komenciĝis kaj invitis al Dauberval resti en Bordeaux. Tie li instruis al naskiĝinta kaj trejnita en Italio Salvatore Viganò ([[1769]] - [[1821]]) kaj al sia edzino. Krom tio ke Viganò estis baleta dancisto, li estis ankaŭ aklamita muzikisto, poeto kaj aktoro. Oni diris ke lia teatra genio estis sur la sama nivelo kiel de Shakespeare. Por Viganò [[Beethoven]] verkis sian solan baletan muzikon ''La Estuloj de Prometeo''. Kun la [[Franca revolucio]] venis revolucio de fasono en baleto, kio videblas de desegnadoj de Viganò kaj lia edzino. Kostumoj de Viganò estis multe pli malpezaj ol la antaŭaj. Lia edzino vestis malpezajn fluantajn kostumojn kun tranĉo simila al la [[Franca Imperia linio]], kaj ambaŭ dancistoj uzis molajn flekseblajn piedvestojn. En [[1790-aj jaroj]] oni ĉesis uzi ŝuojn kun kalkanumoj en baleto. Ĉe viroj, aperintaj ĉirkaŭtiritaj [[pantalono]]j ĝis genuoj kaj [[ŝtrumpo]]j ebligis vidi figuron de la dancisto. Pli malpezaj vestoj plifaciligis plenumadon de ''pirouette'' kaj saltaj movoj. En [[1791]] la unua amerika baleta kompanio ludis en [[Charleston (Suda Karolino)]], [[Usono]]. == Antaŭ-romantika epoko == En komenco de la [[19-a jarcento]] baleto estis en traira fazo de evoluo, kiu estas nomata kiel [[antaŭ-romantika]]. Dum la antaŭ-romantika epoko la virdancistoj atingis sian kulminon. Itala dancordigisto [[Carlo Blasis]] ([[1797]] (aŭ [[1795]] aŭ [[1803]] laŭ diversaj fontoj de la informo) - [[1878]]), unu el studantoj de Viganò, instruis la sekvan generacion de dancistoj antaŭeniĝi preter la antaŭa generacio, kaj li publikigis siajn rezultojn en manlibroj en Italio kaj poste en Anglio priskribante la pli fajnajn aferojn de baleto. En [[1820]] Carlo Blasis skribis ''Rudimenta traktato pri la teorio kaj praktiko de la arto de dancado''. La danca tekniko de la komenco de la 19-a jarcento estis priskribita en lia ''La Kodo de Terpsiĥoro'' ([[1830]]). Oni opinias ke li estas inventinto de la ''[[attitude]]'', derivita de fama laboro de la flandra skulptisto [[Giambologna]], statuo de la dio [[Merkuro]] balanciĝanta malpeze sur piedfingroj de la maldekstra piedo. Dum la antaŭ-romantika epoko baleta dancistoj unue startis danci sur finoj de siaj piedfingroj, aŭ [[surfingre]]. La plej frua bildo de virino dancanta surfingre estas litografaĵo de Fanny Bias surfingre en [[1821]], kaj eble Geneviève Gosselin dancis surfingre en [[1815]]. Tamen, la ina dancisto kiu estas tradicie konsiderata kiel la unua dancanta surfingre estas la italo Marie Taglioni ([[1804]] - [[1884]]), kaj oni scias ke ŝi estis surfingre kiam havis aĝon de 18 jaroj. Tamen antaŭ ŝi surfingrado estis nur [[artifiko]], kaj por ŝi surfingrado estis jam rimedo de arta esprimado. En [[1828]] Marie Taglioni debutis en la Pariza Opero. == Baleto en fino de la 19-a jarcento kaj la 20-a jarcento == La [[19-a jarcento]] estis periodo de grandaj sociaj ŝanĝoj, kio estis reflektita en baleto per ŝovo for de la aristokrataj sensokapabloj, kiuj dominis pli frue, al [[romantika baleto]]. [[Romantikismo]] estis reago kontraŭ formalaj limigoj kaj la mekaniko de industriigo. La menso de epoko gvidis dancordigistojn al verkado de romantikaj baletoj, kiuj aspektis kiel malpezaj, aeraj kaj liberaj, kio devus agi kiel kontrasto al la malpligrandigista scienco kiu, en la vortoj de Poe, "gvidis la [[driado]]jn el la arbaroj". Ĉi tiuj kvazaŭ nerealaj baletoj estis montrintaj virinojn kiel delikataj neteraj estaĵoj, aeraj estuloj kiuj povas esti levitaj senpene kaj preskaŭ aspektas kiel flosantaj en la aero. Baletistinoj komencis vesti kostumojn de [[paŝtelo|paŝtelaj]] koloroj, fluantaj jupoj kiu baris la krurojn. La rakontoj turniĝis ĉirkaŭ hororaj folkloraj spiritoj. Baletistinoj [[Geneviève Gosselin]], [[Marie Taglioni]] kaj [[Fanny Elssler]] eksperimentis kun novaj teknikoj kiel [[surfingrado]] kiu donis la elstarecon kiel la idealan scenan figuron. Profesiaj libredistoj komencis konstrui la rakontojn en baletoj. Instruistoj simile al [[Carlo Blasis]] kodigis baletan teknikon en la bazan formon kiu estas ankoraŭ uzata nun. La [[surfingrebligaj ŝuoj]] estis inventitaj por subteni surfingran laboron. En [[1832]] Filippo Taglioni ([[1777]] - [[1871]]), patro de Marie Taglioni, dancordigis baleton ''La Sylphide'' por ke ŝi ĝin plenumi. Marie Taglioni dancis la parton de la Sylphide, supernatura estulo kiu estas amita kaj neatenteme detruita de karnulo. La dancordigo uzis la surfingran dancadon por emfazi supernaturan helecon kaj nesubstancecon. La Sylphide kuraĝis multajn ŝanĝojn en la baletoj de la epoko en temo, stilo, tekniko, kaj kostumo. En ''La Sylphide'' Taglioni vestis [[sonorilo]]-forman kostumon kun adaptita [[barto|barta]] [[korsaĵo]]. Sur ĉi tiu bazo la romantika [[baleta jupo]] estis konstruita kvindek jarojn poste. La Sylphide startis la romantikan periodon, ĝi estas unu el la unuaj gravaj baletoj kaj unu el la plej malnovaj romantikaj baletoj ankoraŭ dancataj nun. La romantika epoko plimalpli komenciĝis kun la surscenigo de ''Giselle, ou Les Wilis'' (aŭ simple ''Giselle'') en la Pariza Opero en [[1841]], dancordigita de Jean Coralli kaj Jules Perrot ([[1810]] - [[1892]]). La muziko estis komponita de [[Adolphe Adam]]. La rolo de Giselle estis ludita de Carlotta Grisi ([[1819]] - [[1899]]), nova baletistino de Italio. ''Giselle'' kontrastis la homan kaj supernaturan mondojn, kaj en ĝia dua ago la [[fantomo|fantomaj]] spiritoj nomataj kiel ''wilita'' vestis la blankajn baletajn jupojn popularigitajn en ''La Sylphide''. La romantika baleto ne estis limigita, tamen, al la supernaturaj estaĵoj. En [[1845]] en [[Her Majesty's Theatre]] en [[Londono]] ''Pas de Quatre'' estis dancordigita de Jules Perrot. Dum la relative nova scipovo de dancado surfingre pliboniĝis, la virinaj dancistoj iĝis pli rimarkeblaj en la romantika epoko. Nur malmultaj viroj estis rimarkindaj en baleto dum ĉi tiu tempo. Iu el la viroj estis Jules Perrot, dancordiganto de ''Pas de Quatre'', Lucien Petipa ([[1815]] - [[1898]]) kiu scipovis esti virtuoza kunulo, Arthur Saint Léon ([[1821]] - [[1870]]) kiu estis ne nur bonega dancisto sed ankaŭ bonega violonisto. En [[Rusio]] kaj [[Danio]], tamen, viroj pliboniĝis kune kun virinoj, dum baleto en tiuj landoj estis subtenata de la kortumoj. La dano kiu faris iujn el la plej grandajn konsekvencojn sur baleto estis Auguste Bournonville. Post trejnado en Danio kaj Parizo, kaj poste dancado kun la baleto de la Pariza Opero, Bournonville revenis al Danio. Tie en [[1836]] li faris la propran version de ''La Sylphide'', kun nova dancordigo kaj nova muziko; 16-jaraĝa Lucille Grahn ludis rolon de Sylphide. === Rusio === Dum Francio estis sukcesa en frua baleto, aliaj landoj kaj kulturoj baldaŭ adoptis la artan formon, plej rimarkinde [[Rusio]]. Rusio havas agnoskitan tradicion de baleto, kaj [[rusia baleto]] havas grandan gravecon en entuta historio de la lando. Post [[1850]], baleto komencis malgrandiĝi en Parizo. Baleto ankoraŭ estis populara, sed estis konsiderata kiel plejparte montrado kun partopreno de belaj virinoj. En Londono baleto preskaŭ foriris de scenejoj de operaj teatroj, kaj estis plejparte en [[podio]]. Sed ĝi fanfaris en [[Danio]] kaj [[Rusio]] danke al majstroj kiel [[August Bournonville]], [[Jules Perrot]], [[Arthur Saint-Léon]], [[Enrico Cecchetti]] kaj [[Marius Petipa]]. En la fino de la [[19-a jarcento]], [[orientismo (ideologio)|orientismo]] estis en modo. [[Koloniismo]] alportis scion de aziaj kaj afrikaj kulturoj, kiu tamen malformiĝis pro misinformiĝo kaj fantazio. La Oriento estis ofte perceptata kiel malproksima loko kie ĉio estas ebla, kiel kvazaŭ ĝi estas malavara, ekzotika kaj dekadenca. Francio je kelkaj jarcentoj antaŭ ĉi tiu epoko importis multajn talantojn el Italio. Simile al tio Rusio importis dancistojn el Francio. Iam ankaŭ bonaj propraj rusiaj dancistoj plenumadis por spektantoj en [[Sankt-Peterburgo]]. Unu el la pli rimarkindaj inaj dancistoj estis Maria Danilova, kiu dancis bonege surfingre, kaj estas memorita kiel "rusia Taglioni". Ŝi mortis je la aĝo de 17 jaroj en [[1810]]. En [[1842]] Christian Johansson ([[1817]] - [[1903]]) akompanis Marie Taglioni al Rusio kaj restis tie, poste li iĝis unuo el plej grandaj instruistoj de Rusio. ''Giselle'' estis la unuan fojon plenumita en Rusio je unu jaro post ĝia premiero en Parizo kun Elena Andrejanova ([[1819]] - [[1857]]) en rolo de Giselle. Ŝi dancis kun Christian Johansson kaj [[Marius Petipa]] ([[1818]] - [[1910]]) (frato de Lucien Petipa), du el la plej grandaj figuroj en rusia baleto. En [[1848]] Fanny Elssler kaj Jules Perrot venis en Rusion. Perrot restis tie por 10 jaroj kiel ĉefo de la sankt-peterburga Imperia Rusia Baleto (nun [[Mariinskij-Baleto]]). En [[1852]] [[Lev Ivanov]] ([[1834]] - [[1901]]), la unua naskiĝinta en Rusio inventisto, diplomiĝis de la Imperia Baleta Lernejo (nun [[Baleta Akademio de Vaganova]]). En [[1859]] Arthur Saint-Leon iĝas ĉefo de la sankt-peterburga Imperia Rusia Baleto (nun [[Mariinskij-Baleto]]) anstataŭ Perrot. Marius Petipa estis ankoraŭ kondukanta dancisto de la sankt-peterburga baleto en [[1862]] kiam li kreis sian unuan plur-agan baleton ''[[La Filino de Faraono]]'' por la cara imperia teatro. Ĝi estis nekredebla fantazio kiu inkluzivis [[Egiptio|egiptajn]] aĵojn, inter ili vekantaj [[mumio]]j kaj venenaj serpentoj. Ĉi tiu baleto gvidis al apero de aliaj baletoj kaj eble al tio kio en la mondo estas konsiderata kiel [[klasika baleto]]. En [[1869]] Marius Petipa iĝas ĉefa surscenigisto de la sankt-peterburga Imperia Rusia Baleto (nun [[Mariinskij-Baleto]]) anstataŭ Arthur Saint-Leon kaj estis diktatoro por pluaj 30 jaroj. Petipa kreis multajn pluragajn kaj unuagajn baletojn por surscenigo sur la imperiaj scenejoj de Rusio. En 1869 li iris al Moskvo kaj kreis ''[[Donkiĥoto]]'' por la baleto de la [[Bolŝoj-teatro]] en Moskvo. Tie estis pli ol unu Bolŝoj-Teatro, [[Bolŝoj-teatro]] en Moskvo kaj [[Bolŝoj-Teatro (Sankt-Peterburgo)|Bolŝoj Teatro]] en Sankt-Peterburgo, ĉi tio okazis ĉar la vorto Bolŝoj estas de signifo "granda" en la [[rusa lingvo]]. Tiam Arthur Saint-Leon revenis al Parizo kaj dancordigis ''Coppelia'', la lastan gravan baleton je la Pariza Opero. La [[Francia-Prusia Milito]] kaj la sieĝo de Parizo kaŭzis la morton de baleto en la okcidenta Eŭropo. En [[1877]] Petipa kreis ''[[La Bayadère]]'' (''[[La Bajadero]]'') por la Bolŝoj-Teatro en Sankt-Peterburgo. En [[1877]] estis la unua surscenigo de ''Cignolago'', baleto tiel populara ke ĝia nomo estas prezento de la [[klasika baleto]]. ''Cignolago'' kun la unua muziko de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] estis la unua de la "granda trio" de rusia baleto. Originale farita per aŭstra Wenzel Reisinger ([[1827]] - [[1892]]), ''Cignolago'' estis reprilaborita de multaj, inter ili Joseph Hansen ([[1842]] - [[1907]]), kaj de Petipa en [[1895]]. Dum la 1880-aj jaroj Petipa rescenigis en Rusio du baletojn kiuj estis tre sukcesaj en Parizo. La unua estis ''Giselle'', kaj la dua estis ''Coppélia'' de Saint-Léon (originale prezentita en 1870). En [[1889]] Petipa kreis baleton ''[[La Amuleto (baleto)|La Amuleto]]''. En [[1890]] [[Enrico Cecchetti]] ([[1850]] - [[1928]]) iĝas danciston kaj baletestron en la Imperia Baleta Lernejo. Li naskiĝis en [[Romo]] (Italio), ambaŭ liaj gepatroj estis dancistoj, li lernis ĉe ili. Li lernis ankaŭ ĉe Giovanni Lepri ([[1850]] - [[1860]]), kiu estis lernanto de Carlo Blasis. En [[1890]] la Itala baletistino Carlotta Brianza ([[1867]] - [[1930]]) estis elektita de Petipa por la titola rolo en nova baleto ''Spjaŝĉaja Krasavica'' (ruse, laŭvorte "[[dormanta belulino]]") aŭ ''La belle au Bois Dormant'' (france) aŭ ''[[Dornorozeta Baleto|Dornorozeto]]''. Ĉi tiu baleto estas la dua de la rusia "granda trio" kaj estas unu el la grandaj klasikaj baletaj majstroverkoj. En [[1892]] (kvankam la jaro estas malfermita al iu debato inter historiistoj) Petipa kun dizajnisto Ivan Vsevoloĵskij kaj asistanta baletestro [[Lev Ivanov]] kreis ''[[La Nuksrompilo]]''. Ĉi tiu baleto estas la tria el la rusia "granda tri". Ĝi estis bazita sur dolĉigita franca rerakonto de la rakonto de [[E. T. A. Hoffmann]]. ''La Nuksrompilo'' havas gigantan popularecon en centoj de malsamaj versioj kiel ''[[kristnaska baleto]]''. La unua montrado de ''La Nuksrompilo'' okazis en [[Mariinskij-Teatro]] en la [[18-a de decembro]] (la 6-a de decembro laŭ la tiam uzata en Rusio [[julia kalendaro]]) de 1892. Petipa estas plej bone memorata pro siaj kunlaboroj kun [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]]. Petipa uzis muzikon de Ĉajkovskij por sia dancordigo de ''[[La Nuksrompilo]]'' ([[1892]]), ''[[Dornorozeta Baleto|Dornorozeto]]'' ([[1890]]), kaj la definitiva revivigo de ''[[Cignolago]]'' (1895, kun [[Lev Ivanov]]). Ĉi tiuj laboroj estis ĉiuj faritaj surbaze de eŭropa folkloro. En [[1890-aj jaroj]] baleto iĝas malgranda arto en la okcidenta Eŭropo kaj ne ekzistas en Ameriko. Tri homoj, ĉiuj el Rusio sed ne ĉiuj rusoj, aperis sur la sceno je proksimume la sama tempo kaj kreis nova intereson en baleto en tuta Eŭropo kaj Ameriko: Enrico Cecchetti, [[Sergej Djagilev]] ([[1872]] - [[1929]]), kaj [[Agrippina Vaganova]] ([[1879]] - [[1951]]). La klasika [[baleta jupo]] komencis aperi en ĉi tiu tempo. Ĝi konsistis el mallonga, malmola jupo subtenata per tavoloj de malmola ŝtofo aŭ tulo kiu permesis la akrobatan krurolaboron, kombinita kun larĝa vestokojno kiu servis por konservi modestecon. En [[1895]] Petipa redancordigis ''Cignolago'' inkluzivante gravajn dancordigajn aldonojn. Unu el tiuj aldonoj estis la 32 ''[[fouetté]]'' turnoj en la ''[[coda de pas de deux]]'' de la danceja sceno. En [[1898]] Petipa dancordigis sian lastan baleton kun ĉiu restanta povo. ''Raymonda'' estis tri-aga baleto kun muziko de Aleksandr Glazunov. Simila en stilo al la baletoj de Ĉajkovskij, ''Raymonda'' estas tre malfacila sekvado ĉar ĝi havas grandan diversecon de dancoj, pli grandan ol tio kion montras ĝia grafika prezenta linio. En komenco de la [[20-a jarcento]], popolo komencis laciĝi de ideoj kaj principoj de baleto de Petipa kaj serĉis por freŝaj ideoj. Rusia baleto estis jam pli fama ol la franca baleto kaj multaj rusiaj dancistoj estis internacie famaj. Verŝajne la plej rimarkinda baletistino de ĉi tiu tempo estis Anna Pavlova ([[1881]] - [[1931]]), kiu estas konata pro dancado de ''La Mortanta Cigno'' ([[1907]]). En 1907 [[Miĥail Fokin]] (aŭ [[Michel Fokine]]) ([[1880]] - [[1942]]) startis puŝi la regulojn de kostumo en la Imperia Teatro. Li sensis ke la aspekto de ''malfermita ombrelo'' je kiu ĉiuj virinoj vestiĝis estis teda kaj pornografia. En lia baleto de greka stila ''Eunice'' li faris aspekton ke la dancistoj estas nudpiedaj. Havi nudajn piedojn aŭ krurojn estis kontraŭ la reguloj de la Imperia Teatro, pro ĉi tio piedfingroj estis pentritaj sur ŝuoj de la dancistoj. Krome li uzis seriozan muzikon anstataŭ danca muziko. En [[1909]] [[Sergej Djagilev]] alportis baleton reen al [[Parizo]] kiam li malfermis sian kompanion [[Rusaj Baletoj]]. Inter dancistoj de Rusaj Baletoj estis la plej bonaj junaj rusiaj dancistoj - [[Anna Pavlova]], [[Tamara Karsavina]], [[Adolf Bolm]] ([[1884]] - [[1951]]), [[Vaclav Niĵinskij]] ([[1889]] - [[1950]]), [[Vera Karalli]]. La Ballet Russes malfermiĝis en Parizo en la [[19-a de majo]] de 1909 kaj gajnis senpere sukceson. La virdancistoj, inter ili Vaclav Niĵinskij, estis aparte admiritaj ĉar bonaj virdancistoj preskaŭ malaperis en Parizo. La kompanio estis farita el dancistoj de la rusia ekzila komunumo en Parizo post la [[rusia revolucio de 1917]]. La rusia revolucio malebligis por Djagilev revenon en Rusion. Rusaj Baletoj elpaŝadis plejparte en okcidenta Eŭropo, sed iam ankaŭ en [[Norda Ameriko]] kaj [[Suda Ameriko]]. Por 20 jaroj Sergej Djagilev estis la estro de baleto en okcidenta Eŭropo kaj en Ameriko. Post unu sezono kun Rusaj Baletoj, Anna Pavlova fondis sian propran kompanion kiu baziĝis en Londono kaj multe vojaĝis tra la mondo, estante ankaŭ en tiuj lokoj kien Rusaj Baletoj ne venis. Anna Pavlova venis en multajn diversgrandajn urbojn de Usono. Ŝi neniam fondis baletan lernejon aŭ baletan kompanion en Usono, sed ŝi inspiris danci multajn knabinojn. Rusaj Baletoj startis kun fortaj rusiaj signaj laboroj. Tamen, la unua montrita baleto estis ''Le Pavillon d'Armide'' kaj ĝi havis fortan francan influon. En plenumado de ''Le Pavillon d'Armide'' kaj en Sankt-Peterburg kaj en Parizo partoprenis Vaclav Niĵinskij, kiu estas sciata kiel unu el la plej bonaj saltantoj de ĉiuj tempoj. Rusaj Baletoj prezentis en Parizo ankaŭ baleton antaŭe sciatan kiel ''Ĉopiniana'', ĉar la tuta ĝia muziko estis de Ĉopin. Sed ĝi estis renomita al ''Les Sylphides'' por franca publiko. Ĝi estis malsama de ''La Sylphide'', sed al ĝi estis donita simila nomo ĉar la spektantoj de Parizo antaŭnelonge vidis ''La Sylphide''. Djagilev kaj komponisto [[Igor Stravinskij]] kombinis iliajn talentojn por konduki rusian folkloron al vivo en ''[[La Fajrobirdo]]'' kaj ''[[Petruŝka]]''. Dum la sekvaj kelkaj jaroj, la Rusaj Baletoj plenumis multajn baletojn kiuj pro tio famiĝis, inter ili ''Ŝehrazad'' ([[1910]]), ''La Fajrobirdo'' (1910), ''Petruŝka'' (''Petroucha'') ([[1911]]). Miĥail Fokin komenciĝis sian karieron en Sankt-Peterburgo kaj poste moviĝis al Parizo kaj laboris kun Djagilev kaj la Rusaj Baletoj. Enrico Cecchetti estis unu el la plenumistoj en Petruŝka, ludanta pantomiman parton ĉar li estis jam de ne tre bonaj fizikaj kapabloj. Cecchetti estas konata pro dancado de roloj de la meĉita feo ''Carbosse'' kaj de la ''blua birdo'' en ''Dornorozeto'' de Petipa de 1890. Poste li estis fama kiel la kreanto de la [[maniero de Cecchetti]] de instruado de baleto. En [[1913]] Niĵinskij kreis novan baleton ''Le Sacre du Printemps'' (''[[La Rito de Printempo]]''). Ĝi estis la plej kontraŭa laboro de la Rusaj Baletoj. Ĉi tiu baleto estis farita ĉe la samnoma muziko de Stravinskij. La baleta moderna muziko kaj temo de homa oferado impresas spektantojn tiel ke multaj el ili tumultis. Multaj usonanoj asocias ''La Rito de Printempo'' kun la dinosaŭra epizodo en ''[[Fantasia]]'' de [[Walt Disney]]. La lasta grava produkto de la Rusaj Baletoj en Parizo estis en 1921 kaj 1922, kiam Djagilev rescenigis version de ''Dornorozeto'' de Petipa de 1890. Ĝia montrado dum kvar monatoj ne redonis la financan elspezon de la montrado, kaj do ĝi estis fakte malsukceso. Tamen, Dornorozeto reekbruligis intereson de la eŭropaj spektantoj al vespere-longa baleto. En [[1933]] post morto de Sergej Djagilev, René Blum kaj aliaj fondis la Ballet Russe de [[Montekarlo]] kaj portis plu la tradicion de baleto. Poste Blum estis murdita je [[Auschwitz]] de la nazioj. Post la Rusia revolucia baleto en Rusio estis savita de [[Anatolij Lunaĉarskij]], la unua popola komisaro pri klerigado. Post Lunaĉarskij, la komisaroj permesis baleton se ĝi estis helo kaj plialtiga. Rusia baleto daŭris sian evoluon dum [[Sovetunio|Sovetunia]] epoko. En la lando restis malgranda kvanto de talentaj homoj post la revolucio, sed ĝi estis sufiĉa por fari la novan generacion. Post stagno en la [[1920-aj jaroj]], en mezo de la [[1930-aj jaroj]] la nova generacio de dancistoj kaj dancordigistoj aperis sur la scenoj. Dum la 1930-aj jaroj en Sankt-Peterburgo (tiam Leningrad) [[Agrippina Vaganova]] estis arta surscenigisto de la ĝis tiam Imperia Rusia Baleto, kaj ŝi startis restigi sian spurojn. En 1935 la baleta kompanio estis renomita al la Kirov-Baleto (nun [[Mariinskij-Baleto]]). Estante arta surscenigisto, Vaganova plenumis la ŝtatajn regulojn kaj ŝanĝis la finon de ''Cignolago'' el tragika al plialtiga. La teknika perfekteco kaj precizeco de danco estis akcelita kaj postulita de Agrippina Vaganova, kiu estis instruita de Petipa kaj Cecchetti kaj gvidis la ĝis tiam Imperia Baleta Lernejo, renomitan kiel la Leningrada Ŝtata Dancordiga Instituto, kiu estis lernejo kiu preparis dancistojn por Mariinskij-Baleto. En [[1957]], je ses jaroj post morto de Vaganova, la soveta registaro renomis la Leningradan Ŝtatan Dancordigan Instituton laŭ ŝia nomo kiel la [[Baleta Akademio de Vaganova]]. Kiam la Mariinskij-Baleto komencis vojaĝi al la okcidenta Eŭropo, Vaganova jam estis mortinta. La [[maniero de Vaganova]] de instruado de baleto estas sciata de ŝia libro, ''Fundamentoj de la klasika danco'', kiu estis tradukita en aliajn lingvojn. Baleto estis populara ĉe la publiko. Ambaŭ la moskva [[Bolŝoj-Baleto]] kaj la sankt-peterburga [[Mariinskij-Baleto]] kompanioj estis aktivaj. Ideologia premo altrudis la kreadon de multaj [[socialisma realismo|socialismaj realismaj]] aĵoj, la plejparto de kiuj faris malgrandan efekton sur la publiko kaj estis forprenitaj el la repertuaro de ambaŭ kompanioj poste. Iuj aĵoj de tiu epoko, tamen, estis rimarkindaj. La ''[[Romeo kaj Julieto]]'' de [[Sergej Prokofjev]] kaj [[Leonid Lavrovskij]] estas majstroverko. La ''[[Flamoj de Parizo]]'', kvankam ĝi montras ĉiujn kulpojn de socialisma realisma arto, pioniris la aktivan uzon de la korpo de baleto en la spektaklo kaj postulis svenigantan artismon. Ankaŭ la baleta versio de la poemo ''[[Baĥĉisaraja fontano (Puŝkin)|Baĥĉisaraja fontano]]'' de [[Aleksandr Puŝkin]] kun muziko de [[Boris Asafjev]] kaj dancordigo per [[Rostislav Zaĥarov]] estis furora. La konata baleto ''Cindrulino'', por kiu Prokofjev provizis la muzikon, estas ankaŭ la produkto de la sovetia baleto. Dum la sovetia epoko, ĉi tiuj aĵoj estis plejparte nekonataj ekster [[Sovetunio]] kaj poste ekster la [[Orienta Bloko]]. Tamen, post la kolapso de Sovetunio ili ekhavis pli grandan konon. Rusiaj kompanioj, aparte post la [[Dua mondmilito]] faris multajn turneojn ĉie en la mondo, kio revivigis baleton en la okcidenta Eŭropo kaj faris ĝin formon de distraĵo agnoskitan de la ĝenerala publiko. Ekzemple la nordamerika premiero de ''Baĥĉisaraja fontano'' de [[1999]] de la Mariinskij-Baleto en [[Novjorko]] estis elstara sukceso. La sovetia epoko de la rusia baleto metis multan emfazon sur tekniko, artismo kaj forteco. Ĝi postulis fortecon kutime pli supre de la normo de modernaj okcidentaj dancistoj. La talento de iuj baletistinoj kiel [[Galina Ulanova]] aŭ [[Natalja Dudinskaya]] kaj dancordigistoj kiel [[Pjotr Gusev]] povas nur esti mirita dum rigardado de malnovaj filmoj. Tre influa persono de [[Britio|britia]] baleto estas [[Margot Fonteyn]]. Ŝi estas dancisto kaj estis en la fokuso de monda atento por preskaŭ 30 jaroj. Ŝi estis agnoskita de la reĝino [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a]] per la titolo Damo Margot Fonteyn. Ŝia nomo estas agnoskita eĉ de iuj ekster la danca mondo. En [[1961]] kiam Fonteyn estis proksima al foriro el dancado, la monda atento moviĝis al la rusia [[Rudolf Nurejev]] ([[1938]] - [[1993]]). Post kiam Nurejev diplomiĝis de la Baleta Akademio de Vaganova li dancis kun la Mariinskij-Baleto, li estis rimarkita kaj estis konsiderata kiel la "venonta Niĵinskij" en la mondo. Nurejev estis ankaŭ rimarkita de la ŝtata sekureca polico kiel donanta tro grandan atenton al la okcidento. Kiam la Mariinskij komencis organizi vojaĝojn al Parizo kaj Londono, lia nepublika malobservo de sovetaj idealoj preskaŭ malebligis por li la vojaĝon. Tiam, kiam la registaro vokis lin reen al Sovetunio meze de la vojaĝo, li anstataŭe serĉis politikan azilon en Francio. Post la fuĝo, Nurejev dancis kun Margot Fonteyn kiel kunulo kun multaj kompanioj tra la tuta mondo, inkluzivante la Nacian Baleton de Kanado kaj la Aŭstralian Baleton. Ili du estis sciataj kiel "Rudi kaj Margot". Bedaŭrinde por Nurejev, lia espero por asocio kun Balanchine neniam plenumiĝis. === Usono === Sekve de la movo de la Rusaj Baletoj al Francio, baleto komencis havi pli larĝan influon, aparte en [[Usono]]. En [[1910]] estas fondita la unua Baleta kompanio en Ameriko, Ĉikaga Opera Baleto. En [[1929]] startis La Koncerta Grupo de Aleksander Dorothy, poste ĝi iĝis la [[Atlanta (Georgio)|Atlanta]] Civita Baleto. En [[1933]]: La Baleto de [[San Francisco (Kalifornio)|San Francisco]] estis fondita de Adolph Bolm. De Parizo, post malkonsentoj kun Sergej Djagilev, Fokin iris al Svedio kaj de tie al Usono kaj finaranĝiĝis en [[Novjorko]]. Li kredis ke tradicia baleto ofertas malmulte pli multan ol ĉarmoaspekta kaj atleta elmontro. Por Fokine ĉi tio estis ne sufiĉa. Aldone al teknika artismo li postulis dramon, esprimon kaj historian aŭtentecon. Laŭ li, dancordigisto devas esplori la periodon kaj kulturan ĉirkaŭtekston kaj malakcepti la tradician baletan jupon en favoro de preciza perioda kostumado. Fokin dancordigis ''[[Ŝehrazad]]'' kaj ''[[Kleopatro]]''. Li ankaŭ reprilaboris ''[[Petruŝka]]'' kaj ''[[La Fajrobirdo]]''. Unu el liaj plej famaj laboroj estis ''[[La Mortanta Cigno]]'', plenumita de [[Anna Pavlova]]. Krom ŝiaj talentoj kiel baletistino, Pavlova havis la teatrajn kapablojn por verigi la vizion de Fokine de baleto kiel dramo. Juna dancisto kaj dancordigisto kun la Rusaj Baletoj estis [[Georgij Melitonovitĉ Balanĉivadze]] ([[1904]] - [[1983]]), kies nomo estis poste francigita kiel [[George Balanchine]]. Li dancordigis kelkajn laborojn de la Rusaj Baletoj, la plej fama el kiuj estas ''Apollon Musagète'' (poste ''Apollon'') ([[1928]]), kiu estas klasikaĵo de la novklasikisma baleto. Ĝi estas unu-akta baleto de [[grekio|greka]] aspekto. Post morto de Sergej Djagilev, Balanchine foriris de la Rusaj Baletoj kaj sole ekvojaĝis por mallonga tempo, finante kiel ĉefo de la danca kompanio Ballets 1933, tamen la kompanio fermiĝis. Balanchine estis invitita veni al Ameriko de Lincoln Kirstein ([[1907]] - [[1995]]). Kirstein sciis preskaŭ nenion pri baleto, kaj Balanchine sciis preskaŭ nenion pri Ameriko, escepte de tio ke en ĝi aperas virinoj similaj al [[Ginger Rogers]]. Li decidis preni la oferton kaj fondi baleton en Ameriko. Tiam Kirstein startis listigi la deziratajn baletojn por vidi ilin en Ameriko, la unua ero de la listo estis ''Pocahontas''. En [[1933]] aŭ [[1934]] Kirstein kaj Balanchine fondis la Lernejon de Amerika Baleto en [[Hartford]], [[Konetikuto]], kiu donis sia unuan spektaklon, la novan aĵon nomatan kiel ''Serenade'' (''[[Serenado]]'') en la sama jaro. Balanchine ellaboris stato-de-la-artan teknikon en Usono per malfermo de lernejo en [[Ĉikago]]. En [[1934]] la Lernejo de Amerika Baleto moviĝas al [[Novjorko]] kio estis pli grave. Balanchine adaptis baleton al la novaj mediumoj, [[filmo]]j kaj [[televido]]. Fruktodona laboranto, Balanchine redancordigis klasikaĵojn kiel ''Cignolago'' kaj ''La dormanta belulino'' kaj ankaŭ kreis la novajn baletojn. Li produktis originalajn ekzegezojn de la dramoj de [[William Shakespeare]] - [[Romeo kaj Julieto]], [[La Bonhumora Vidvo]] kaj [[Sonĝo de Somermeza Nokto]]. En [[Gemoj]] Balanchine rompis la rakontan tradicion kaj dramigis temon anstataŭ grafika prezento. Barbara Karinska estis Rusia elmigrinto kaj scipova kudristino kiu kunlaboris kun Balanchine por altigi la arton de kostuma dizajno de akcesora rolo al grava parto de baleta spektaklo. Ŝi prezentis la [[dekliva tranĉo|deklivan tranĉon]] kaj plisimpligis klasikan baletan jupon kiu permesis al la dancisto plian liberecon de movado. Kun skrupula atento al detaloj, ŝi dekoris baletajn jupojn per [[perlolaboro]], [[brodado]], [[kroĉetado]] kaj [[almunta ornamo]]. Danke al Balanchine, baleto venis al Ameriko. Nun, parte danke al Balanchine, baleto estas unu el la plej bone konservitaj dancoj en la mondo. En Ameriko estas populara miskoncepto ke baleto venis de Rusio. Lincolno Kirstein publikigis eseon "Blast at Ballet" ("Skandalo en baleto") en kiu li penas korekti ĉi tiun miskoncepton. En [[1934]] la Amerika Baleta Kompanio debutis. En [[1934]] la Baleta Kompanio de Catherine Littlefield iĝis La [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfia]] Baleto. En [[1937]] onta [[La Amerika Baleta Teatro]] startas kiel la Baleto de Miĥail Mordkin. En [[1939]] la Baleta Teatro estis formita de Richard Pleasant ([[1906]] - [[1961]]), direktanto, Lucia Chase ([[1897]] - [[1986]]) kaj Miĥail Mordkin. Ĉi tiu kompanio estas ankoraŭ funkcianta nun kiel la ''American Ballet Theatre'' (Amerika Baleta Teatro) kaj estas unu el la plej prestiĝaj kompanioj sur la kontinento. Antony Tudor, angla dancisto kaj dancordigisto venis kaj startis labori kun la Baleta Teatro. Verŝajne la plej fama aĵo kiun li dancordigis estas ''Fancy Free'' (''Revo Libera'') pri maristoj en Novjorko. Ankaŭ Balanchine rescenigis kelkaj aĵojn por la Baleta Teatro. En [[1936]] Baleta Karavano debutis. En [[1946]] Balanchine kaj Kirstein formis la Baletan Socion. Ĉar la kostumoj por la premiera spektaklo estis tre mallarĝaj, ili ne estis uzitaj kaj la dancistoj dancis en tio kio povis nomiĝi provludaj kostumoj. Ĉi tiu aspekto iĝis komuna en baletoj de Balanchine kaj permesis al la spektantoj vidi la plenan dancon. La Baleta Socio kaptis atenton de la surscenigisto de Novjorka Urba Centra Teatro kiu invitis Baletan Socion labori flanke de la Novjorka Opero en la Teatro. En [[1948]] Baleta Socio iĝas La [[Novjorka Baleto]] ([[The New York City Ballet]], NYCB). Kun baletistino [[Maria Tallchief]] ([[1925]] - 2013) kaj Jerome Robbins, kiuj ambaŭ venis de la Baleta Teatro, ili surscenigis ''Fajrobirdo'' ([[1949]]) kaj ''Cignolago'' ([[1951]]). Je ĉi tiu tempo la Baleta Teatro estis sur kaduka organizaĵo kaj kelkaj el ĝiaj dancistoj kaj Antony Tudor reiris al NYCB. En [[1954]] Joffrey Baleto donas la unua koncerto en la 92-a Strato. Kiam la Baleta Teatro, ekde [[1956]] nomata kiel la Amerika Baleta Teatro (ABT), iĝis pli stabila denove Antony Tudor kaj iuj el la dancistoj revenis al ĝi, sed iuj restis kun la NYCB. De tie la du kompanioj iris je iliaj malsamaj vojoj. La NYCB prezentis tute novajn aĵojn aŭ riparitajn malnovajn aĵojn, dum la ABT prezentis bilancajn kvantojn de klasikaj kaj modernaj baletoj. La ABT uzis famekonatajn nomojn, inter ili Eric Bruhn ([[1928]] - [[1986]]) kaj Rudolf Nurejev, por allogi spektantojn. George Balanchine estas respondeca por la ''korpo de Balanchine'', kio estas tio ke la baletaj dancistoj aspektas kiel ege sveltaj. Ĉi tio gvidis al multaj manĝantaj afekcioj de baletistinoj kaj kandidatoj je baletistino. Kontribuo de Balanchine al baleto en Ameriko estis enorma, kiel estas lia influo, kiu daŭras. En [[1969]] startis la unua Kompanio de Eliot Feld. En [[1971]] Danca Teatro de Harlemo faris la unuan koncerton je la Guggenheim Muzeo en Novjorko. == [[Novklasikisma baleto]] == [[Dosiero:New York State Theater by David Shankbone.jpg|eta|[[Novjorka Ŝtata Teatro]], hejmo de la [[Novjorka Baleto]]]] [[George Balanchine]] estas ofte konsiderata kiel la unua pioniro de tio kio estas nun konata kiel [[novklasikismo|novklasikisma]] baleto, stilo de danco inter klasika baleto kaj hodiaŭa moderna baleto. Tim Scholl, aŭtoro de ''De Petipa al Balanchine'', konsideras ''Apolono'' ([[1928]]) de George Balanchine kiel la unua novklasikisma baleto. ''Apolono'' prezentis revenon al formo en respondo al abstraktaj baletoj de Sergej Djagilev. ''Apolono'' kaj aliaj laboroj estas ankoraŭ plenumataj hodiaŭ, precipe de la [[Novjorka Baleto]]. == Moderna baleto == Unu dancisto kiu trejniĝis kun Balanchine kaj absorbis multon de ĉi tiu novklasikisma stilo estis [[Miĥail Bariŝnikov]]. Sekve de rendevuo de Miĥail Bariŝnikov kiel arta surscenigisto de [[Amerika Baleta Teatro]] en [[1980]], li laboris kun diversaj modernaj dancordigistoj, plej rimarkinde [[Twyla Tharp]]. Tharp dancordigis ''Puŝo Venas Al Ŝovi'' por ABT kaj Bariŝnikov en [[1976]]; en [[1986]] ŝi kreis ''En La Supra Ĉambro'' por sia propra kompanio. Ambaŭ ĉi tiuj aĵoj estis konsiderataj kiel novdizajna por ilia uzo de klare modernaj movadoj kombinitaj kun la uzo de surfingrebligaj ŝuoj kaj klasike-trejnitaj dancistoj - por ilia uzo de "moderna baleto". Tharp ankaŭ laboris kun la [[Joffrey Baleto]] kompanio, fondita en [[1957]] de [[Robert Joffrey]]. Ŝi dancordigis ''Deuce Coupe'' por ili en [[1973]], uzante [[pop-muziko]]n kaj mikson de moderna kaj baleta teknikoj. La Joffrey Baleto daŭre plenumis multajn modernajn aĵojn, multajn dancordigitajn de kunfondinto [[Gerald Arpino]]. Estas multaj eksplicite modernaj baletaj kompanioj kaj dancordigistoj. Tradicie klasikaj kompanioj, kiel la [[Mariinskij-Baleto]] kaj la [[Pariza Opera Baleto]], ankaŭ ofte plenumadas modernajn laborojn. == Evoluo de baleta maniero == {{Ĉefartikolo|Baleta tekniko}} La plej rimarkindaj baletaj manieroj estas nomitaj post iliaj kreintoj. Ekzemple, du dominantaj sistemoj de Rusio estas konataj kiel la [[maniero de Vaganova]] post [[Agrippina Vaganova]], kaj la [[maniero de Legat]] post [[Nikolaj Legat]]. La konata [[maniero de Cecchetti]] estas bazita sur tekniko ellaborita kaj instruita de la itala dancisto [[Enrico Cecchetti]] ([[1850]] - [[1928]]). Alia eŭropa sistemo, bazita sur la instruadaj manieroj de la franco Auguste Vestris, estis ellaborita en Kopenhago de [[August Bournonville]] ([[1805]] - [[1879]]). La sistemo estas instruita precipe kiel tradicio en Danio, la lando de Bournonville. == Vidu ankaŭ == * [[Glosaro de baleto]] * [[Baleta muziko]] * [[Historio de danco]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.michaelminn.net/andros/index.php Andros pri Baleto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090813045230/http://michaelminn.net/andros/index.php |date=2009-08-13 }} * [http://www.balletsanjose.org/video.htm Baletaj Videooj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090723080853/http://www.balletsanjose.org/video.htm |date=2009-07-23 }} * [http://www.metmuseum.org/toah/hd/balt/hd_balt.htm La Baleto] * {{Cito |URL=http://www.chron.com/cgi-bin/auth/story/content/chronicle/ae/books/9798/05/03/greskovicch1.html |Titolo=BALLET 101: A Complete Guide to Learning and Loving the Ballet by Robert Greskovic - BALLET 101: Plena gvidlibro por lerno kaj amo de la baleto de Robert Greskovic}} * [http://www.dancer.com/tom-parsons/faq_2.html Baleto - moderna respondaro - Parto 2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100102064044/http://www.dancer.com/tom-parsons/faq_2.html |date=2010-01-02 }} * [http://balanchine.org/01/index.html George Balanchine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071113123111/http://balanchine.org/01/index.html |date=2007-11-13 }} * [https://web.archive.org/web/20081016053157/http://balet.by.ru/ballet/about.htm Historio de baleto] * [http://revolution.allbest.ru/culture/00040826_0.html Historio de baleto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090201035658/http://revolution.allbest.ru/culture/00040826_0.html |date=2009-02-01 }} * [http://tantsymira.ru/ballet_history.html Historio de danco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090503100309/http://tantsymira.ru/ballet_history.html |date=2009-05-03 }} * [http://www.italcult.ru/culture_6.php Historio de baleto en Italio] * [http://biblioteka.teatr-obraz.ru/node/6967 Historio de baleto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090923213043/http://biblioteka.teatr-obraz.ru/node/6967 |date=2009-09-23 }} * [http://www.ccs.neu.edu/home/yiannis/dance/history.html Historio de baleto] * [http://www.tiptoedancewear.com/ballet-history/ Historio de baleto kun pli detala priskribo de historio de kostumo kaj ŝuoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090605114548/http://www.tiptoedancewear.com/ballet-history/ |date=2009-06-05 }} * [http://artsedge.kennedy-center.org/exploring/ballet/history.html Historio de baleto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090317101500/http://artsedge.kennedy-center.org/exploring/ballet/history.html |date=2009-03-17 }} * [http://www.the-ballet.com/history.php Historio de baleto] {{Metaŝablono en artikolo|Cito}} [[Kategorio:Danco]] [[Kategorio:Historio de arto]] 7982dtn8vdtp8qoe36f59h3k06yx609 0 290771 9350255 7920605 2026-04-09T12:50:28Z Sj1mor 12103 9350255 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Dancmuziko''' estas [[muziko]], per kiu oni povas danci resp. kiu estas komponita por certa [[danco]]. Kion oni ekzakte rigardas kiel dancmuziko, dependas de sociaj, kulturaj kaj personaj faktoroj. Al la demando, kion oni nomu dancmuziko, oni respondas malsame depende de tempohistoriaj kaj ne malofte ankaŭ de politikaj evoluoj. Ofte moderna dancmuziko similas al la trancaj [[ritmo (muziko)|ritmoj]] de ''"primitivaj"'' kulturoj. Foje observeblas intermikso kaj etna influado inter originala [[popolmuziko]] kaj aktuala dancmuziko, ekz. ''bhangrao'' aŭ afrikdevena muziko. Ĉirilate oni ankaŭ diras [[mondmuziko]]. Sub dancmuziko nuntempe plejparte oni komprenas societajn dancojn, kiuj subdividiĝas en [[salona danco|salondancoj]] kaj [[latinamerikaj dancoj]] kun la apartenaj muzikstiloj, kaj al kiuj oni ankaŭ kalkulas [[rokenrolo]]n, [[bugio]]n kaj [[diskofokso]]n, folkloraj dancoj, popoldancoj, tradiciaj dancoj, usonaj linidancoj, muzetdancoj ktp. La plejmultajn modernajn muzikstilojn, kiujn oni nuntempe dancas en [[diskludejo]]j – kiel grandparto de la [[rokmuziko]], [[hiphopo]] kaj [[elektronika dancmuziko]] ([[tekno]], [[haŭzo]] ktp.) - oni kutime ne nomas dancmuziko malplivastasenca, kvankam ili plenumas la ĉisupran difinon. Krom tio ekzistas ekde la frua [[20-a jarcento]] ĉiam denove enmodaj kaj societfestaj dancoj, kiuj kiel [[modo]]aperaĵo dumtempe estas ege popularaj kaj poste plejofte eniras forgeson. En la dudeka jarcento populariĝis kaj nun pli famas la tradiciaj dancoj, kiuj origine venas de la kamparo, kaj profesiaj muzikistoj specialiĝis en komponado de dancoj por balo de tradiciaj dancoj. Ankaŭ ekzistas festivaloj, ekz. en Francujo la "[[:fr:Grand_Bal_de_l'Europe|Grand Bal de l'Europe"]]" en Gennetines. El la vidpunkto de dancosporto ekzistas kompletigaj kvalitorekoniloj por dancmuziko, ĝuste se tiun ludas vive bando: * La muzikon oni ludu klare, kaj la ritmo de la respektiva danco estu klare ekkonebla. * La muziko observu fiksan tempoinstrukcion mezuritan en [[Batoj por minuto|BPM]]. * La takto estu bone perceptebla ankaŭ por mallertaj dancantoj. Oni devas trovi kompromison inter klareco kaj ritma libereco, ĉar iuj lertaj dancantoj preferas muzikon, en kiu la takto ne altrudiĝas, tiel ke la danco estas interpretata pli libere kaj per tio ankaŭ pli malmodeste dum aliaj lertaj dancistoj postulas precizan interpreton kun malpli da improvizaĵoj, kiuj ĝenas la dancadon. == Famaj dancmuzikistoj == * Charly Hosenseidl (m. 2008) * [[Groove Coverage]] == Vidu ankaŭ == * [[danco]] * [[salona danco]] * [[baleto]] * [[Listo de plej vendantaj muzikistoj]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dancmuziko| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] orhlr7g4vu6l500ajugpdse6hb0lci1 0 291771 9350466 9349905 2026-04-09T21:48:57Z SpinnerLaserzthe2nd 177959 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Eschenbach.png]] → [[File:CHE Eschenbach LU COA.svg]] 9350466 wikitext text/x-wiki {{Informkesto distrikto de Svislando |nomo=Hochdorf |blazono=[[Dosiero:Pic Hochdorf.png|eta|120px|center|<small>Blazono de Hochdorf</small>]] |bildo=[[Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 179.JPG|eta|center|285px|Lago de Baldegg vidita de Stäfligen]] |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Hochdorf 2009.png|center|eta|285px|<small>Mapo de la distrikto Hochdorf</small>]] |kantono=Lucerno |ĉefloko=[[Hochdorf LU|Hochdorf]] |loĝantaro=64108 |loĝantaro-jaro=2007-12-31 |areo=183,95 |denseco=348,51 |kodo=0302 }} La '''distrikto Hochdorf''' (germane '''Amt Hochdorf''') estas administra unuo de [[Kantono Lucerno]]. Ĝi havis 64108 loĝantojn la 31-an de decembro [[2007]]. Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo [[Hochdorf LU|Hochdorf]]. == Geografio == La distrikto Hochdorf situas en la [[Svisa Mezlando]]. Ĝi estas la nordorienta parto de [[Kantono Lucerno]] kaj etendiĝas en la lucerna parto de la tiel nomita valo ''Seetal'', kiu ricevis sian nomon de la [[Lago de Baldegg]] kaj la [[Lago de Hallwil]]. La sudan limon de la distrikto formas la rivero [[Reuss]]. La distrikto kovras areon de 183,95&nbsp;km². La plej granda komunumo de la distrikto estas la urbo [[Emmen]], kiu fakte apartenas al la [[aglomeraĵo]] de Lucerno. == Najbaraj distriktoj == La distrikto Hochdorf limas en nordo al la distriktoj [[distrikto Kulm|Kulm]] kaj [[distrikto Lencburgo|Lenzburgo]] (ambaŭ en [[Kantono Argovio]]) , en oriento al la [[distrikto Muri]] ([[Kantono Argovio]]), en sudo al la [[distrikto Lucerno]], kaj en okcidento al la [[distrikto Sursee]]. == Trafiko == Tra la distrikto Hochdorf pasas la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Lencburgo]] al [[Lucerno]], kiu estas konata sub la nomo Seetal-Fervojo. Tra la suda parto de la distrikto pasas la nacia [[aŭtoŝoseo]] [[CH-A14|A14]] de [[Lucerno]] al [[Zugo]]. En sudokcidento en Emmen troviĝas la aŭtoŝosekruco de [[CH-A2|A2]] kun [[CH-14|A14]]. == Historio == Hochdorf estis de [[1386]] ĝis [[1418]] lucerna [[vokto|voktejo]]. Ek de [[1418]] ĝi estis parto de la kamparvoktejo [[Rothenburg]], la tiel nomita ekstera voktejo. Post la fino de la [[Helveta Respubliko]] en la jaro [[1803]] la interna kaj ekstera distriktoj Rothenburg estis kunigitaj al la nuna lucerna distrikto Hochdorf. == Komunumoj de la distrikto Hochdorf == La distrikto Hochdorf konsistas el 14 komunumoj (stato de la 1-a de januaro [[2009]]). Jen la aktuala listo: <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| cellpadding="3" cellspacing="0" border="1" style="border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Blazono ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Nomo ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Loĝantoj<br /><small>(2007-12-31)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Areo<br />en km² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | [[Komunumkodo]] |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Aesch.png|30px|Aesch]] || [[Aesch LU|Aesch]] || align="center" | 957 || align="right" | 5.80 | align="center" | 1021 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Altwis COA.png|30px|Altwis]] || [[Altwis]] || align="center" | 352 || align="right" | 2.93 | align="center" | 1022 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Ballwil.png|30px|Ballwil]] || [[Ballwil]] || align="center" | 2395 || align="right" | 8.77 | align="center" | 1023 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Emmen.png|30px|Emmen]] || [[Emmen LU|Emmen]] || align="center" | 27'205 || align="right" | 20.37 | align="center" | 1024 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Ermensee.png|30px|Ermensee]] || [[Ermensee]] || align="center" | 810 || align="right" | 5.69 | align="center" | 1025 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Eschenbach LU COA.svg|30px|Eschenbach]] || [[Eschenbach LU|Eschenbach]] || align="center" | 3409 || align="right" | 13.21 | align="center" | 1026 |- | align="center" | [[Dosiero:Coat of arms of Hitzkirch.svg|30px|Hitzkirch]] || [[Hitzkirch]] || align="center" | 4589 || align="right" | 28.30 | align="center" | 1030 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Hochdorf.png|30px|Hochdorf]] || '''[[Hochdorf LU|Hochdorf]]''' || align="center" | 8246 || align="right" | 10.31 | align="center" | 1031 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Hohenrain.png|30px|Hohenrain]] || [[Hohenrain]] || align="center" | 2359 || align="right" | 23.52 | align="center" | 1032 |- | align="center" | [[Dosiero:Coat of arms of Inwil LU.svg|30px|Inwil]] || [[Inwil LU|Inwil]] || align="center" | 2127 || align="right" | 10.32 | align="center" | 1033 |- | align="center" | [[Dosiero:Coat of arms of Rain LU.svg|30px|Rain]] || [[Rain LU|Rain]] || align="center" | 2214 || align="right" | 9.42 | align="center" | 1037 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Roemerswil.png|30px|Römerswil]] || [[Römerswil LU|Römerswil]] || align="center" | 1565 || align="right" | 17.39 | align="center" | 1039 |- | align="center" | [[Dosiero:CHE Rothenburg COA.svg|30px|Rothenburg]] || [[Rothenburg LU|Rothenburg]] || align="center" | 7032 || align="right" | 15.50 | align="center" | 1040 |- | align="center" | [[Dosiero:Pic Schongau.png|30px|Schongau]] || [[Schongau LU|Schongau]] || align="center" | 848 || align="right" | 12.43 | align="center" | 1041 |- style="background-color:#EFEFEF;" | | '''Totale''' (14) || align="center" | 64'108 || align="right" | 183.95 | align="center" | 0302 |} </div> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.lu.ch/index/gemeinden/aemter/amt_hochdorf.htm La distrikto Hochdorf en la retejo de Kantono Lucerno] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090605004933/http://www.lu.ch/index/gemeinden/aemter/amt_hochdorf.htm |date=2009-06-05 }} * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D11151.php La distrikto Hochorf en la Historia Leksikono de Svislando] {{Komunejokat|Hochdorf (district)|Distrikto Hochdorf}} {{Navigilo:Distriktoj de Kantono Lucerno}} {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Hochdorf}} [[Kategorio:Hochdorf (distrikto)|!]] kzusl6z6gloufsvqnmaagsbtlh5cm4r 0 294180 9350465 9138112 2026-04-09T21:47:21Z SpinnerLaserzthe2nd 177959 ([[c:GR|GR]]) [[File:CHE Eschenbach (Luzern) COA.png]] → [[File:CHE Eschenbach LU COA.svg]] 9350465 wikitext text/x-wiki {{AliajSignifoj|teksto=La mallongigo [[LU]] en Eschenbach LU staras por la svisa [[Kantono Lucerno]]. Por aliaj signifoj de la nomo vidu sub '''[[Eschenbach]]'''}} {{Informkesto komunumo en Svislando |nomo=Eschenbach |blazono=[[Dosiero:CHE Eschenbach LU COA.svg|120ra|centre|<small>Blazono de Eschenbach</small>]] |priskribo de blazono=Blazono de Eschenbach |bildo=[[Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 335.JPG|285ra|centre|<small>Eschenbach</small>]] |priskribo de bildo=Eschenbach |kantono=Lucerno |distrikto=[[Hochdorf (distrikto)|Hochdorf]] |koord={{Koordinatoj gms|47|7|59|N|8|19|12|E}} |loĝantoj=3439 |areo=13,19 |alteco=473 |poŝtkodo=6274 |kodo=1026 |mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Eschenbach LU 2009.png|285ra|centre|<small>Mapo de Eschenbach</small>]] |priskribo de mapo=Mapo de Eschenbach}} '''Eschenbach''' estas komunumo en la [[distrikto Hochdorf]] en [[Kantono Lucerno]], [[Svislando]]. Ĝi havis 3439 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. == Geografio == Eschenbach situas 9 kilometrojn norde de la kantonĉefurbo [[Lucerno]] sur la akvodislimo inter la [[Reuss|Reuss-Valo]] kaj la valo ''Seetal''. == Najbaraj komunumoj == La komunumo Eschenbach limas en nordo al [[Hochdorf LU|Hochdorf]], en nordoriento al [[Ballwil]], en oriento al [[Inwil LU]], en sudo al [[Buchrain LU|Buchrain]] kaj [[Emmen LU|Emmen]], en sudokcidento al [[Rain LU|Rain]], kaj en okcidento al [[Rothenburg LU|Rothenburg]]. == Trafiko == La [[Eschenbach LU (stacidomo)|stacidomo]] de Eschenbach situas ĉe la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Lencburgo]] al [[Lucerno]], tio estas la tiel nomita ''[[Seetal-Fervojo]]''. La plej proksima alveturejo al la nacia [[svisa aŭtovojo A2]] troviĝas en [[Emmen|Emmen-Sudo]] en distanco de 8 km kaj al [[CH-A14|A14]] en [[Gisikon]] en distanco de 7 km. == Historio == La unua dokumenta mencio de Eschenbach datiĝas el la jaro [[924]] kiel ''Eskinpah'' kaj ''Essinpahc''. La vilaĝo Eschenbach estis ĝis la jaro [[1309]] servuto de la ''Baronoj de Eschenbach''. Ĉar Walter la 4-a partoprenis en la komploto por mudi la reĝon Albrecht, la [[Habsburgoj]] konfiskis lian posedaĵon kaj Eschenbach tiam apartenis ĝis la jaro [[1385]] al la habsburga distrikto Rothenburg. En 1385 la distrikto Rothenburg estis konkerita de la urbo [[Lucerno]] kaj fariĝis lucerna [[vokto|voktejo]] ĝis la [[Helveta Revolucio]] en la jaro [[1798]]. Eschenbach apartenis nun al helveta distrikto Hochdorf, el kiu fariĝis en la jaro [[1803]] la nuna [[Kantono Lucerno|lucerna]] [[distrikto Hochdorf]]. == Vidindaĵoj == La plej signifaj vidindaĵoj en Eschenbach estas la baroka katolika preĝejo kaj la [[cistercianoj|cistercianina]] [[Monaĥejo Eschenbach]] kun ĝia monaĥeja preĝejo kaj la gastodomo kun la sunhorloĝo. == Vidu ankaŭ == * [[Eschenbach LU (stacidomo)]] * Aliaj lokoj kun la nomo [[Eschenbach]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eschenbach-luzern.ch Oficiala retejo de la komunumo Eschenbach] * [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D597.php Eschenbach en la Historia Leksikono de Svislando] * [http://www.lu.ch/download/fd/afs/pdf/jbkt/profile/gp_1026.pdf Profilo de la komunumo en la retejo de la kantono]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Komunejokat|Eschenbach LU|Eschenbach}} == Bildoj == <gallery> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 346.JPG|<small>Katolika preĝejo de Eschenbach</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 359.JPG|<small>La katolika preĝejo de interne</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 348.JPG|<small>Gastodomo de la monaĥejo kun sunhorloĝo</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 388.JPG|<small>Monaĥeja preĝejo</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 380.JPG|<small>Interno de la monaĥeja preĝejo</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 354.JPG|<small>Arkadoj de la monaĥejo</small> Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 344.JPG|<small>[[Eschenbach LU (stacidomo)|Stacidomo]] de la [[Seetal-Fervojo]]</small> </gallery> <br /> {{Navigilo:Komunumoj de la distrikto Hochdorf}} gk8npzczy7ylteqy8bkpjcnklqa6ixh 0 305167 9350384 8936686 2026-04-09T16:48:00Z RG72 11847 9350384 wikitext text/x-wiki {{apartigilo}} '''Kio estas Esperanto?''' estas nomo de kelkaj propagandiloj: *'''Что такое Эсперанто?''' (Kio estas Esperanto) estis varbilo-informfolio eldonita en 1913 kaj 1914 en urbo [[Astraĥano]] ([[Rusio]]). La eldoninto estas [[Astraĥana societo de esperantistoj]]. Temas pri varbilo por ruslingvanoj. En la varbilo estas informoj pri e-organizaĵo, kongresoj, literaturo ktp. <gallery> Dosiero:Ruslingva E Varbilo 1914 1a.jpg|<!--thumb|maldekstra|180px|--> Dosiero:Ruslingva E Varbilo 1914 2a.jpg|<!--thumb|maldekstra|180px|--> </gallery> *[[Sylla Chaves]]. '''Kio estas Esperanto? '''. Eld. [[Fundação Getúlio Vargas]] kaj [[Brazila Esperanto-Ligo]], Rio de Janeiro, 1983. Temas pri varbilo por portugallingvanoj. En la varbilo estas ''afiŝo-kurso'' (gramatiko kaj vortareto en unu granda paĝo) kun vinila disko. La verko baziĝis en [[Ĉefeĉ-ŝlosilo]]. {{citaĵo|La afiŝo, alloge presita, faldigas plurfoje. Ĝi havas, en 24 "pagoj ", en la portugala, informojn pri Esperanto, la historion de la lingvo, gramatikon, iujn ekzercojn, vortojn de paroladoj kaj kantoj en la disko, bildojn de libro-eldonaĵoj, komen tojn de famuloj pri universala lingvo. Oni miras, kiel oni povis meti tiom da informoj sur la afiŝon. La vortoj en la disko estas tre klaraj, inkluzive de tiuj en la tri kantoj; eĉ homo, kiu ne aŭdis Esperanton antaŭe, povas sekvi ilin legante la [[teksto]]n. Oni ne lernos la lingvon de ĉi tiu "afiŝo-disko-kurso”, sed kiel enkondukilo ĝi estas tre bona. La aŭtoroj pretas helpi aliajn landajn organizaĵojn, se ili -volos uzi ĉi tiun elegantan enkondukilon en ne-portugala lingvo. |[[Amador Díaz]]. [[BEL Informas]] - Numero 06, Junio (1983)}} [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1913]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1914]] [[Kategorio:Esperanto en la Rusia Imperio]] 6qlgg0ifq449yyjcu1a2vbqgglehc6r 0 305598 9350232 9253400 2026-04-09T12:41:36Z Sj1mor 12103 9350232 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Nuntempa ritmenbluso''', en iuj naciaj lingvoj [[angle]] nomata ''Contemporary R&B'' respektive plennome ''Contemporary Rhythm and Blues'', estas [[popmuziko|popmuzika]] ĝenro naskiĝinta komence de la [[1980-aj jaroj]] en [[Norda Ameriko]], kiu revivigas elementojn de la popmuzika ĝenro [[ritmenbluso]] el la [[1940-aj jaroj]]. Tamen ankaŭ rimarkeblas influoj de la popmuzikaj ĝenroj [[soulo]], [[funko]], [[dancmuziko]], kaj ekde [[1986]] ankaŭ [[hiphopo]]. La stilo iusence sekvis la "[[diskoteko|diskotekan]] muzikon" de ĉirkaŭ la jaro [[1980]]. Multaj nuntempaj ritmenblusaj muzikistoj, kvankam kompreneble ne ĉiuj, estas usonanoj de etne afrika deveno. La tiuspeca popmuziko havas poluritan stilon perfektigitan por studia produktado de kompaktdiskoj, ritmojn ofte el [[drumomaŝino]], foje uzas [[saksofono]]n por doni al la muziko iom [[ĵazo|ĵazan]] elementon, kaj profesiecan aranĝadon de kantado. Elementoj de elektronika muziko kaj de [[hiphopo|hiphopaj]] ritmoj fine de la 1990-aj jaroj plimultiĝis, kvankam la nebridita krudeco de muzikaj ritmoj en hiphopo estas multe pli "malsovaĝigita" kaj moligita en nuntempa ritmenbluso. Pluraj kantistoj de nuntempa ritmenbluso en sia kantado aparte akcentas la uzon de [[melismo]], kiun popularigis popmuzikaj kantistoj kiel [[Stevie Wonder]], [[Beyonce Knowles]] kaj [[Mariah Carey]]. {{Projektoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] 6a99nvuswg8025oiaj68blkmb85fen7 0 308236 9350565 9115564 2026-04-10T08:29:07Z Sj1mor 12103 9350565 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Ravenna — The Good Shepherd mosaic.jpg|eta|dekstra|Mozaiko de la Bona Paŝtisto en [[Ravenna]]. ]] [[Dosiero:Champaigne shepherd.jpg|eta|dekstra|Le Bon-Pasteur de [[Philippe de Champaigne]]]] '''Bona Paŝtisto''' estas esprimo troviĝanta en la [[Evangelio laŭ Johano]] (10,1-21). En ĝi [[Jesuo Kristo|Jesuo]] mem sin bildigas kiel la [[paŝtisto]] kiu donas sian vivon por la [[Ŝafo|ŝafoj]]. Tiu evangelia ero, karakteriza en la johana evangelio, havas eĥojn en la aliaj evangelioj, aparte en la [[parabolo pri la perdiĝinta ŝafo]] ([[Evangelio laŭ Mateo|Mateo]] 18,12-14 kaj [[Evangelio laŭ Luko|Luko]] 15,1-7). Ĉu [[Paraboloj de Jesuo|parabolo]] aŭ [[alegorio]] tiu johana ero? lingvistaj bibliistoj diskutas. Fakte, la disvolviĝo de la [[perikopo]] multe foras el la evangeliaj paraboloj. Ene de la frazaro Jesuo sin identigas ankaŭ kiel la [[pordo]] de la ŝafoj kaj tio induktas ĝin klasigi kiel [[alegorio]]n aŭ kiel [[metaforo]]n. Cetere ĝi multe similas al la perikopo de [[Vito|vitaĵo]] kaj [[Ribo|riboj]] kiu certe estas alegorio (Joh 15,1-8). Startante el tiuj evangeliaĵoj Jesuo estas tiel nomata en la kristana kulturo kaj liturgio kaj reprezentata en arto (Vidu ekz. [[Krucumita Kristo en arto]]). Jam en la [[Malnova Testamento]] la sama sintagmo estis uzata por karakterizi [[Javeo|Javeon]]. Ekzemple, en la [[psalmo 23]] [[Dio]] estas difinita [[paŝtisto]] por la [[Izraelidoj|izraela popolo]]; la samo en la libroj de [[Jeĥezkel]] (34,12) kaj [[Jesaja]] (40,11). == Komento pri la esprimo "Bona Paŝtisto" == La koncepto de bona paŝtisto de Johano esprimas jenajn temojn: Jesuo distingiĝas el fremda paŝtisto pro jeno: * li eniras tra la pordo de porŝafa ĉirkaŭbaraĵo * la gardisto al li malfermas kaj la ŝafoj aŭskultas lian voĉon * li alvokas la ŝafojn unuopnome kaj ilin kondukas foren marŝante antaŭ ili * la ŝafoj ne sekvas fremdulon kaj forfuĝas el li ĉar ili ne konas lian voĉon * Jesuo estas la pordo de la ŝafoj kaj kiu pasas tra ĝi estos savita * ŝtelisto, male, alvenas por ŝteli, mortigi kaj detrui * laŭpagulo, kiam venas la lupo, forlasas la ŝafojn ĉar li ne amas ilin * ĉio tio okazas pro tio ke ''“mi konas miajn ŝafojn kaj miaj ŝafoj konas min, same kiel la Patro konas min kaj mi konas la Patron, kaj mi oferas mian vivon por la ŝafoj”'' (10,14-15) Oni vidu ke temas pri aparta paŝtisto ĉar ne eblas pensi ke ordinara paŝtisto akceptu perdi sian vivon por savi sian ŝafon. En la esprimo faras distingon la termino “bona”, el kiu elstaras la eksterordinareco. == Paralelo en antikvaj literaturoj == En la mitologio de la antikva [[Egiptujo]] ŝajnas ke alkalkuleblas "bona" paŝtisto la dio [[Anubi]] estaĵo [[antropomorfismo|antropomorfa]] hundakapa, ĉar en iuj bildoj ĝi estas prezentata kun ŝafo surŝultre. Tiu figurado de reganto aŭ reĝo kiel paŝtisto troviĝas jam en greka verkisto [[Ksenofonto]] En la Iliado [[Homero]] epitetas Agamenonon kiel paŝtiston de popoloj. La paŝtisto, en la mondo greka-latina estas protagonisto de la bukolika poezio. Facile memoras kiu hazarde studis sur la egoglo de Virgilio: “Tityre, tu potulae recubas sub tegmine fagi/ silvestren tenui Muzan meditaris avena” ''(Titiro, vi etendita subombre de fago modulas silvestran poezion sur la leĝera fluto''. Kaj poste, en [[Italio]] ekzemple, tiu figuro transdoniĝis en la [[Arkadio]], kiel simbolo de vivo ekstere de la homa tumulta maso: pri tio [[antonomazie]] poetas [[Torquato Tasso]] en la arbareca poemo [[Aminta]] kaj en la [[Gerusalemme Liberata]]. Sed tiuj paŝtistoj serĉas “otiun” [http://it.wikipedia.org/wiki/Ozio] aŭ la vivon trankvilan kaj sanan... Male, ne pro tio la evangelia paŝtisto fariĝas bona. Por pli taŭge enkadrigi la historion de la koncepto, utilas scii ke la paŝtistaro, je la tempoj de Jesuo, estis la socia kategorio malpli ŝatata, se ne vere malŝatata, ĉe la eruditoj pri la sanktaj leĝoj, pro ĝia malproksimo el la komuna socia kunvivado. Kategorio malŝatata, sed ĝuste pro tio ŝatata de evangeliisto Luko, kiu igas la paŝtistojn (la lastajn) la unuaj aplaŭdantoj al Jesuo en la naskgroto. == La bona paŝtisto en la arto == Ĝis la kvara jarcento la unika [[Ikonografio]] pri Jesuo estis tiu de la Bona Paŝtisto, portanta surŝultre la perdiĝintan ŝafon. Tio konstateblas en pentraĵoj en [[katakombo]]j (de [[Sankta Kalisto]] kaj [[Sankta Dominitila]]) kaj en la arto paleokristana. La temo inspiris kaj inspiras pentrarton, skulptarton, muzikarton, literaturarton... kiel oni povas vidi monografiojn de kristanaj simboloj. Oni vidu, ekzemple, la temon en pentrarto de [[Bartolomé Esteban Murillo]]. == Diversaj uzoj de la nomo Bona Paŝtisto == Multaj preĝejoj estas konsekritaj al la Bona Paŝtisto, kaj ankaŭ lokoj kaj placoj. Unu liturgia [[dimanĉo]] estas spefice nomata “dimanĉo de la Bona Paŝtisto” kiu celebriĝas en la kvara postpaska dimanĉo. Ankaŭ diversaj aktivaĵoj kaj asocioj per nomo programo stilo kaj celo ligiĝas al simbolnomo de Bona Paŝtisto, kiel Fratinoj de Jesuo Bona Paŝtisto, Filinoj de la Bona Paŝtisto, Kongregacio de la Bona Paŝtisto, Katedralo de la Bona Paŝtisto... == Bibliografio == * I símboli cristiani, Cinisello Balsamo: Edizioni San Paolo, 2004 * Enciklopedio Katolika * Michael Fischer u.a. (Hrsg.), Das Motiv des Guten Hirten in Theologie, Literatur und Musik. Mainzer hymnologische Studien 5. Francke, Tübingen u.a. 2002 ISBN 3-7720-2915-9 * [[Mircea Eliade|Eliade, Mircea]], ''Historia de las creencias e ideas religiosas''. Barcelona, 2005. ISBN 84-473-3841-X * [[Jacob Burckhardt]], ''Historia de la cultura griega''. Barcelona, 2005. ISBN 8457338371 {{Commons|Category:Good Shepherd}} [[Kategorio:Jesuo en arto]] [[Kategorio:Nova Testamento]] ra88jf1xdcxcn9i9jyxiw64zbp7avps 0 309815 9350313 7274299 2026-04-09T13:02:40Z Sj1mor 12103 9350313 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Simfonikantato''' estas nomo por [[muziko|muzikaj]] verkoj, kiuj kombinas la [[formo (muziko)|formon]] de la [[simfonio]] kun tiu de la [[kantato]] ([[kantado|soloa]] kaj/aŭ [[ĥormuziko|ĥorkantado]]), precipe en la [[romantisma muziko]]. Famaj ekzemploj por simfonikantatoj estas: * [[Ludwig van Beethoven]]: [[9-a simfonio (Beethoven)|9-a simfonio]] kun la finalĥoraĵo ''[[Odo al la ĝojo]]'' * [[Felix Mendelssohn Bartholdy]]: [[2-a simfonio (Mendelssohn)|2-a simfonio]] „laŭdokanto“ * [[Asger Hamerik]]: 7-a simfonio * [[Gustav Mahler]]: [[2-a simfonio (Mahler)|2-a]], [[3-a simfonio (Mahler)|3-a]], [[4-a simfonio (Mahler)|4-a]] kaj [[8-a simfonio (Mahler)|8-a simfonio]] samkiel [[Das Lied von der Erde]] (La kanto pri la tero) * [[Aleksandr Skrjabin]]: [[1-a simfonio (Skrjabin)|1-a simfonio]] * [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]]: [[2-a simfonio (Ŝostakoviĉ)|2. („Al la oktobro“)]], [[3-a simfonio (Ŝostakoviĉ)|3. („Al la 1-a de majo“)]], [[13-a simfonio (Ŝostakoviĉ)|13. („Babij Jar“)]] kaj [[14-a simfonio (Ŝostakoviĉ)|14-a simfonio]] * [[Igor Stravinski]]: [[Psalmosimfonio (Stravinski)|psalmosimfonio]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] ii8t6a06r8ll2685lrn0es987t4jwqc 0 309816 9350233 6651162 2026-04-09T12:42:04Z Sj1mor 12103 9350233 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Orkestrolido''' estas [[Ĝenro (muziko)|muzika ĝenro]], kiu ekestis dum la [[malfruromantikismo]]. Ensemblo: Orkestro kaj kantvoĉo. Ĉefaj reprezentantoj estas: *[[Richard Strauss]] (liaj [[Vier letzte Lieder]]) *[[Gustav Mahler]] ([[Des Knaben Wunderhorn (Mahler)|Des Knaben Wundernhorn]]; [[Lieder eines fahrenden Gesellen]]; [[Kindertotenlieder (Mahler)|Kindertotenlieder]]). {{Unua}} [[Kategorio:Klasika muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Lidoj|!orkestrolido]] mys8rlt49zfrqtxn95117vccbnvccrc 0 314571 9350237 9050857 2026-04-09T12:42:54Z Sj1mor 12103 9350237 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Requiem_(Verdi)_Titelblatt_(1874).jpg|eta|La kovrilpaĝo de la Rekviemo de Vardi, eldonita de Recordi (1874)]] '''Rekviemo''' estas [[Meso (diservo)|diservo]] por mortintoj ([[Latina lingvo|lat.]]: ''missa pro defunctis''). La nocio signifas kaj la [[liturgio]]n de la [[Meso (diservo)|diservo]] ĉe [[funebro]]solenaĵo de la [[katolika eklezio]] kaj ankaŭ [[eklezia muziko|eklezimuzika]] komponaĵo por la memorigo pri mortintoj. La nomo Rekviemo devenas de la frazo, kiu malfermas la [[Meso (diservo)|meson]]: „''Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis“'' kaj ĝia signifo estas Eterna ''ripozo'' donu al ili, ho Sinjoro, kaj eterna lumo brilu sur ilin. == La rekviemo en la katolika liturgio == La [[proprio]] de la rekviemo estis difinita sekve de la [[Koncilio de Trento]] (1545) kaj malmulte ŝanĝita per la katolika konstitucio ''[[Sacrosanctum Concilium]]'' de la [[Dua Vatikana Koncilio]]. La liturgia sinsekvo de rekviemo similas al tiu de la meso dum [[labortago]]j en pentotempoj ([[advento]], [[karesmo]]). Mankas la [[gloria]], antaŭvidata por ĝojaj kaj solenaj okazoj, kaj la [[Symbolum Apostolorum|kredo]] de la [[dimanĉo]]j kaj festoj. La [[Haleluja]] estas anstataŭata per [[trakto]], al kiu pli frue aliĝis la [[Sekvenco (himno)|sekvenco]] ''dies irae''. Nuntempe ''dies irae'' ne plu estas ero de la rekviemo, tamen ankoraŭ rajtas esti kantata. La sinsekvo de rekviemo ekster la [[karesmo]] nun aspektas jene: * [[Introitus]]: ''Requiem aeternam dona eis, Domine''. * [[Kyrie]] * [[Graduale]]: ''Requiem aeternam dona eis, Domine''. * [[Tractus]]: ''[[Absolve domine]]'' * [[Offertorium]]: ''[[Domine Jesu Christe]]'' * [[Sanctus]] kaj [[Benedictus]] * [[Agnus Dei]] * [[Communio (Liturgie)|Communio]]: ''[[Lux aeterna]]'' Ankaŭ en la teksto de la [[Agnus Dei]] antaŭ la liturgia reformo de 1970 oni faris ŝanĝon kompare kun la normala [[proprio]]. Anstataŭ la dufojan ''miserere nobis'' kaj la ''dona nobis pacem'' oni kantis en la rekviemo trifoje ''Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, dona eis requiem'', je la tria fojo oni aldonis konfirme en ĉi tiu linio ''sempiternam''. Argumentita estis ĉi tiu variigo per la ideo, ke la gracefiko de la rekviemo alvenu nure al la mortintoj, pro kio la preĝo ne sin dediĉas al la preĝantoj mem („Kompatu ''nin''“), sed al la mortintoj („Donu al ''ili''“). Ankaŭ aliaj devioj (ekz. la forfalo de la fina beno) estis tiamaniere argumentita. Nuntempe oni kantas la Agnus Dei ankaŭ en rekviemo en la kutima versio. En la enira sekvenco ''Requiem aeternam dona eis, Domine'' esprimiĝas la intencita karaktero de la rekviemo, la petego de la ankoraŭ vivantaj por la animsavo de la mortintoj. Kiel unua peco de la muzika [[proprio]] la ''Introitus'' plejofte estis muzikigita far la komponistoj, male al la [[Sekvenco (himno)|sekvenco]], kiu pro variaj kaŭzoj (tempo, amplekso) foje estas mallongigata aŭ komplete forfalas. {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Originala teksto (latina) || Tradukita teksto |- |<poem> '''Introitus''' Requiem aeternam dona eis, Domine: et lux perpetua luceat eis. Te decet hymnus, Deus, in Sion, et tibi redetur votum in Jerusalem: exaudi orationem meam, ad te omnis caro veniet. Requiem aeternam dona eis Domine … </poem> |<poem> Sinjoro, donu al ili eternan ripozon, kaj la eterna lumo lumu al ili. Al vi decas laŭdo, Sinjoro, sur Siono, Al vi oni plenumas votojn en Jerusalemo. Elaŭdu mian preĝon; al vi venas ĉiu karno. Sinjoro, donu al ili eternan ripozon … </poem> |} == La rekviemo en la muziko == [[Dosiero:K626 Requiem Dies Irae.jpg|eta|350ra|Manskribaĵo de [[Rekviemo (Mozart)|rekviemo]] KV 626 de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: Komenco de la ''Dies Irae'']] En malnovaj komponaĵoj pri rekviemo la apartenaj neakompanataj kaj unuvoĉaj [[gregoria ĉanto|gregoriaj ĉantoj]] estas la bazo de la komponaĵo, ekz. ankaŭ ĉe [[Alessandro Scarlatti]] kaj eĉ [[Wolfgang Amadeus Mozart]] (citado de la ''tonus peregrinus'' en la unua movimento (''Requiem aeternam'') pri la teksto ''Te decet Hymnus deus in Sion'' (sopransoloo). La rekviemo de [[Maurice Duruflé]] baziĝas sur gregoriaj melodioj. Kutime tradiciaj rekviemaj muzikigoj konsistas el jena tradicia movimenta sinsekvo: * [[Introitus]]: ''Requiem aeternam dona eis, Domine''. * [[Kyrie]] * [[Sekvenco (himno)|Sekvenco]]: ''[[Dies irae]]'' * [[Ofertorio]]: ''[[Domine Jesu Christe]]'' * [[Sanctus]] kaj [[Benedictus]] * [[Agnus Dei]] * [[Communio (liturgio)|Communio]]: ''[[Lux aeterna]]'' La sekvenco ofte estas subdividata en plurajn movimentojn. Kiel apartaĵo de la franca rito estas aldonata ''Pie Jesu'' (lasta duonverso de ''Dies Irae'') kiel memstara movimento (antaŭ [[Agnus Dei]] aŭ inter [[Sanctus]] kaj [[Benedictus]]), parte ellasante la sekvencon (ekz. [[Gabriel Fauré]], [[Maurice Duruflé]], sed ankaŭ – kvankam ne franco – [[John Rutter]]), parte aldone (ekz. [[Marc-Antoine Charpentier]]), per kio la teksto estas dufoje muzikigita). {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Originala teksto (latina) || Tradukita teksto |- |<poem> '''Pie Jesu''' Pie Jesu, Domine dona eis requiem, requiem sempiternam. </poem> |<poem> Bona Jesuo, Sinjoro, donu al ili ripozon, eternan ripozon. </poem> |} Multaj komponistoj, ĉefe [[Giuseppe Verdi]], krome muzikigis la [[responsorio]]n ''Libera me'' el la liturgio de la eklezia entombiga solenaĵo kiel parto de la ekzekvoj. {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Originala teksto (latina) || Tradukita teksto |- |<poem> '''Libera me''' Libera me, Domine, de morte aeterna, in die illa tremenda, quando coeli movendi sunt et terra, dum veneris judicare saeculum per ignem. Tremens factus sum ego, et timeo, dum discussio venerit, atque ventura ira. Dies illa, dies irae, calamitatis et miseriae, dies magna et amara valde. Dum veneris judicare saeculum per ignem. Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis. </poem> |<poem> Savu min, Sinjoro, de la eterna morto je tiu tago de teruro, kiam ĉielo kaj tero ŝanceliĝas, ĉar vi venos juĝi la mondon per fajro. Tremado venas sur min kaj timo, ĉar proksimiĝas la bilancado kaj la minaca kolero. Ho tiu tago, tago de kolero, de malfeliĉego, de mizero, ho tago, tiel granda kaj tiel amara, ĉar vi venos juĝi la mondon per fajro. Sinjoro, donu al ili la eternan silenton, kaj la eterna lumo lumu al ili. </poem> |} Multaj komponistoj muzikigis je la fino, ankaŭ el la ekzekvoj, la [[himno]]n ''[[In paradisum]]''. == Esperanto == En 1931 la poeto [[Kálmán Kalocsay|Kalman Kalocsay]] verkis tradukon de la [[Preĝo|preĝa]] kaj rekviema ceremonio de hungara teksto de la 12-a jarcento en la formo de hipoteza antikva Esperanto, kiu ŝajne similas al meza etapo inter la latina kaj Esperanto. Li jam havis la ideon kaj proponis verki en stilo de 'Antikvan Esperanton', nuntempe konata kiel [[Arcaicam Esperantom]], por doni la ŝajnon de antikveco kaj heredaĵa impono. == Rekviemo-muzikigoj == Dum kiam en la epoko de [[viena klasikismo]] la rekviemo nepre havis la funkcion de muzika akompano de la [[diservo]] (ekz. ĉe Mozart, [[Joseph Martin Kraus]], [[François-Joseph Gossec]], [[Michael Haydn]], [[Luigi Cherubini]]), la muzikigo komencis pli kaj pli malligiĝi de ekleziaj ligoj. Jam la monumenta grandensembla [[rekviemo (Berlioz)|rekviemo de Hector Berlioz]] estas koncipita prefere por la koncertejo. Laŭ ĉi tiu tradicio kompreniĝas ankaŭ analogaj komponaĵoj de [[Louis Théodore Gouvy]], [[Antonín Dvořák]], Giuseppe Verdi kaj [[Charles Villiers Stanford]], en kiuj la orkestro transprenas pli kaj pli gravan rolon. Troviĝas tamen ankaŭ pli malgrande okupitaj verkoj el ĉi tiu tempo, kiu ankoraŭ celas la uzadon en preĝejo, ekz. de [[Anton Bruckner]], [[Franz Liszt]], [[Camille Saint-Saëns]] kaj [[Josef Gabriel Rheinberger]]. Perante inter ĉi tiuj polusoj staras [[Felix Draeseke]], kiu kreis kaj po unu simfonian kaj ankaŭ [[akapela muziko|akapelan]] rekviemojn. La [[Ein deutsches Requiem|Germana rekviemo]] de la protestanto [[Johannes Brahms]] uzas libere elektitajn tekstojn el la lutera [[biblio]], ne el la katolika [[liturgio]]. Ekde la epoko de la [[malfruromantismo]] la nombro de rekviemkomponaĵoj ŝrumpas konsiderinde. La graveco de la teksto cedas je multaj muzikigoj favore al la pli kaj pli simfonia traktado de granda orkestrado, ekz. ĉe [[Max Reger]] kaj [[Richard Wetz]]. Ĉi tiuj verkoj estas nure koncipitaj kiel koncertmuziko kaj estas ankaŭ nur uzeblaj kiel tia. Aliaj akcentas la tekston kaj denove donas al siaj verkoj liturgian karakteron (ekz. Gabriel Fauré kaj Maurice Duruflé, kiuj ambaŭ ellasas [[Dies Irae]]). En la moderna muziko ekde ĉ. 1950 la rekviemo kiel muzikĝenro ludas nur submetitan rolon. Tamen ankaŭ tiuepoke komponistoj skribis elstarajn verkojn, ekz. [[Benjamin Britten]], kiu en sia arbitreca muzikigo kombinas la liturgian tekston kun poemoj de la angla poeto [[Wilfred Owen]]. Pluajn gravajn komponaĵojn kreis post la dua mondmilito i.a. [[Boris Blacher]], [[György Ligeti]], [[John Rutter]], [[Sofia Gubaidulina]] aŭ [[Krzysztof Penderecki]]. Pli kaj pli aperas komponaĵoj sen teksto kun la titolo ''Rekviemo'', kiel tiu de [[Hans Werner Henze]], kiu estas verkita laŭforme de naŭ sakralaj konĉertoj por solopiano, konĉerta trumpeto kaj granda ĉambrorkestro. == Listo de gravaj muzikigoj de rekviemo == === Muzikigoj de la latina rekviemteksto === * Officium Defunctorum [[Tomás Luis de Victoria|(de Victoria)]] * Messe de Requiem ([[Jehan Alain]]), por kvar miksitaj voĉoj (JA 125, 1938) * Rekviemo ([[Kurt Atterberg]]), op. 8 por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro (1914) * [[Rekviemo (Berlioz)|Grande Messe des Morts op. 5 (Berlioz)]] * Rekviemo ([[Nikolaus Betscher]]) * Requiem f-minora à 15 ([[Heinrich Ignaz Franz Biber]]) * Rekviemo ([[Boris Blacher]]) - 1958 * [[Rekviemo d-minora (Bruckner)]] * Rekviemo ([[André Campra]]) * [[Rekviemo c-minora (Cherubini)|Rekviemo en c-minoro (Cherubini)]] por miksita ĥoro kaj orkestro * [[Rekviemo d-minora (Cherubini)|Rekviemo en d-minoro (Cherubini)]] por virĥoro kaj orkestro * Rekviemo b-minora op. 22 por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro ([[Felix Draeseke]], 1883) * Rekviemo e-minora sen verknumero 35 por kvin knatvoĉoj akapela (Felix Draeseke, 1910) * [[Rekviemo (Duruflé)]] * Rekviemo [[Antonín Dvořák|(Dvořák)]] * [[Rekviemo (Fauré)]] * Rekviemo ([[François-Joseph Fétis]]) * Rekviemo ([[Louis Théodore Gouvy|Gouvy]]) * Rekviemo ''Grande Messe des Morts'' ([[François-Joseph Gossec]]) * Rekviemo C-maĵora ([[Johann Adolph Hasse]]) * Rekviemo ([[Michael Haydn]]) * Rekviemo ([[Paul Huber]], op. 32, 1956) * Rekviemo – Messa di Pace ([[Volker David Kirchner]]) * Rekviemo op. 12 ([[Markus Koch (komponisto)|Markus Koch]]) * [[Rekviemo (Kraus)]] * Rekviemo ([[György Ligeti|Ligeti]]) * Requiem pour quatuor vocal solo, choeur mixte, orchestre et grand orgue 1971-72 ([[Frank Martin]]) * [[Rekviemo (Mozart)]] * Rekviemo ([[Siegfried Naumann]]), op.61 * Rekviemo ([[Franz Nekes]]) * Rekviemo b♭-minora op. 60 ([[Josef Gabriel Rheinberger]]) por ĥoro kaj granda orkestro * Rekviemo E♭-maĵora op. 84 ([[Josef Gabriel Rheinberger]]) por ĥoro akapela * Rekviemo d-minora op. 194 ([[Josef Gabriel Rheinberger]]) por ĥoro kaj orgeno * Missa pro defunctis (rekviemo) de [[Johannes Ockeghem]] * Rekviemo ([[Carlo Pedini]], ekestinte 2000 - 2003) por miksita ĥoro, infanĥoro, orgeno kaj arĉinstrumentoj * Pola rekviemo ([[Krzysztof Penderecki]]) * Rekviemo ([[Giovanni Benedetto Platti]]) * Rekviemo ([[Günter Raphael]]), op. 20, 1927/28 * Rekviemo op. 54 ([[Camille Saint-Saëns|Saint-Saëns]]) * Rekviemo c-minora ([[Antonio Salieri]]) * Rekviemo ([[Robert Schumann]]) * Rekviemo [[Alfred Schnittke|(Schnittke)]] * Rekviemo Canticles [[Igor Fjodorowitsch Strawinski|(Strawinsky)]] * Rekviemo [[Franz von Suppé|(Suppé)]] * Missa da Requiem ([[Heinrich Sutermeister]]), 1953 * Rekviemo ([[Erich Urbanner]]) por kantsoloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro el 1982-83 * [[Messa per Rossini]] 13 italaj komponistoj, instigitaj de Verdi, lia kontribuaĵo ''Libera me'' * [[Messa di Requiem (Verdi)]] * [[Rekviemo (Webber)]] * Rekviemo b-minora op. 50 ([[Richard Wetz]]) * Rekviemo c-minora ZWV 45 ([[Jan Dismas Zelenka]]) * Missa pro defuctis (Rekviemo) [[Dr. Hristo Tsanoff, DM]] (2011) === Muzikigoj de la latina rekviemteksto kaj aliaj tekstoj === * [[War Requiem]] (1962, [[Benjamin Britten]], poemoj de [[Wilfred Owen]]) * [[Rekviemo (Rutter)]] (1985, [[Psalm 130]] kaj [[Psalm 23]]) * Rekviemo (2005, [[Karl Jenkins]], japanaj [[hajko]]j) === Muzikigoj de aliaj tekstoj === ==== Biblio ==== * [[Musikalische Exequien]] (1636, [[Heinrich Schütz]]) * [[Ein deutsches Requiem]] (1868, [[Johannes Brahms]], ''nach Worten der Heiligen Schrift'') ==== Friedich Hebbel ==== * Rekviemo laŭ [[Friedrich Hebbel]] por okvoĉa miksita ĥoro (1907) de [[Siegmund von Hausegger]] * Rekviemo (1915, [[Max Reger]], teksto de Friedrich Hebbel: ''Seele, vergiss sie nicht'') ==== Aliaj tekstoj ==== * Berlina rekviemo (1929, [[Kurt Weill]], teksto de [[Bertolt Brecht]]) * ''When Lilacs Last in the Dooryard Bloom’d - Ein Requiem für die, die wir lieben'' (1946, [[Paul Hindemith]] laŭ tekstoj de [[Walt Whitman]]) * [[Joseph Haas]] Totenmesse (1947, op. 101, in deutscher Sprache nach Texten von E. Wiechert, por parolvoĉoj, infana, virina, vira samkiel miksita ĥoro kun orkestro) * Requiem chorale für Soli, Chor und Orchester op. 48 (1956), [[Johann Nepomuk David]] * Requiem für [[Lumumba]] de [[Paul Dessau]] (1961-1963, Teksto: [[Karl Mickel]]) * Requiem für einen jungen Dichter (1969, [[Bernd Alois Zimmermann]]) * Deutsche Totenmesse (1972, [[Cesar Bresgen]]) * Requiem für ein ungeborenes Kind (1990, [[Thomas Fortmann]]) * Rekviemo (2005 de [[Stefan Hippe]]) por soprano, miksita ĥoro kaj orkestro. tekstoj: de [[Alejandra Pizarnik]] kaj el la [[malnova testamento]] === Sentekstaj muzikaĵoj === * Sinfonia da Requiem op. 20 [[Benjamin Britten|(Britten)]] * Rekviemo (1990-1992), 9 sakralaj konĉertoj por piano sola, konĉerta trumpeto kaj granda ĉambrorkestro [[Hans Werner Henze]] * Rekviemo-transformigoj. Prologo al rekvviemo de Wolfgang Amadeus Mozart für Orchester (1992) de [[Wolfram Graf]] * Die vier letzten Dinge (Quasi una Sinfonia da Requiem) de [[Horst Lohse]] (1996/97) por orgeno kaj granda orkestro * Pianokonĉerto n-o 2 (Requiem) [[Michel Meynaud|(Meynaud)]] * Rekviemo por fagoto kaj arĉorkestro, op.63 (2001) von [[Hanno Haag]] * A Requiem in Our Time, por latunblova ensemlbo ([[Einojuhani Rautavaara|Rautavaara]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rekviemo (Mozart)]] * [[Rekviemo (Verdi)]] * [[Ein deutsches Requiem]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=rekvie}} * [http://www.requiemsurvey.org/ Alphabetisches Verzeichnis von über 2000 Komponisten des Requiem] * [http://requiemonline.tripod.com/ Online Guide to Requiem] [[Kategorio:Rekviemoj| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Eklezia muziko]] [[Kategorio:Gregoria ĉanto]] 26rksfllysxjl4wuueqgaufx276l84b 9350578 9350237 2026-04-10T08:38:06Z Sj1mor 12103 9350578 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Requiem_(Verdi)_Titelblatt_(1874).jpg|eta|La kovrilpaĝo de la Rekviemo de Vardi, eldonita de Recordi (1874)]] '''Rekviemo''' estas [[Meso (diservo)|diservo]] por mortintoj ([[Latina lingvo|lat.]]: ''missa pro defunctis''). La nocio signifas kaj la [[liturgio]]n de la [[Meso (diservo)|diservo]] ĉe [[funebro]]solenaĵo de la [[katolika eklezio]] kaj ankaŭ [[eklezia muziko|eklezimuzika]] komponaĵo por la memorigo pri mortintoj. La nomo Rekviemo devenas de la frazo, kiu malfermas la [[Meso (diservo)|meson]]: „''Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis“'' kaj ĝia signifo estas Eterna ''ripozo'' donu al ili, ho Sinjoro, kaj eterna lumo brilu sur ilin. == La rekviemo en la katolika liturgio == La [[proprio]] de la rekviemo estis difinita sekve de la [[Koncilio de Trento]] (1545) kaj malmulte ŝanĝita per la katolika konstitucio ''[[Sacrosanctum Concilium]]'' de la [[Dua Vatikana Koncilio]]. La liturgia sinsekvo de rekviemo similas al tiu de la meso dum [[labortago]]j en pentotempoj ([[advento]], [[karesmo]]). Mankas la [[gloria]], antaŭvidata por ĝojaj kaj solenaj okazoj, kaj la [[Symbolum Apostolorum|kredo]] de la [[dimanĉo]]j kaj festoj. La [[Haleluja]] estas anstataŭata per [[trakto]], al kiu pli frue aliĝis la [[Sekvenco (himno)|sekvenco]] ''dies irae''. Nuntempe ''dies irae'' ne plu estas ero de la rekviemo, tamen ankoraŭ rajtas esti kantata. La sinsekvo de rekviemo ekster la [[karesmo]] nun aspektas jene: * [[Introitus]]: ''Requiem aeternam dona eis, Domine''. * [[Kyrie]] * [[Graduale]]: ''Requiem aeternam dona eis, Domine''. * [[Tractus]]: ''[[Absolve domine]]'' * [[Offertorium]]: ''[[Domine Jesu Christe]]'' * [[Sanctus]] kaj [[Benedictus]] * [[Agnus Dei]] * [[Communio (Liturgie)|Communio]]: ''[[Lux aeterna]]'' Ankaŭ en la teksto de la [[Agnus Dei]] antaŭ la liturgia reformo de 1970 oni faris ŝanĝon kompare kun la normala [[proprio]]. Anstataŭ la dufojan ''miserere nobis'' kaj la ''dona nobis pacem'' oni kantis en la rekviemo trifoje ''Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, dona eis requiem'', je la tria fojo oni aldonis konfirme en ĉi tiu linio ''sempiternam''. Argumentita estis ĉi tiu variigo per la ideo, ke la gracefiko de la rekviemo alvenu nure al la mortintoj, pro kio la preĝo ne sin dediĉas al la preĝantoj mem („Kompatu ''nin''“), sed al la mortintoj („Donu al ''ili''“). Ankaŭ aliaj devioj (ekz. la forfalo de la fina beno) estis tiamaniere argumentita. Nuntempe oni kantas la Agnus Dei ankaŭ en rekviemo en la kutima versio. En la enira sekvenco ''Requiem aeternam dona eis, Domine'' esprimiĝas la intencita karaktero de la rekviemo, la petego de la ankoraŭ vivantaj por la animsavo de la mortintoj. Kiel unua peco de la muzika [[proprio]] la ''Introitus'' plejofte estis muzikigita far la komponistoj, male al la [[Sekvenco (himno)|sekvenco]], kiu pro variaj kaŭzoj (tempo, amplekso) foje estas mallongigata aŭ komplete forfalas. {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Originala teksto (latina) || Tradukita teksto |- |<poem> '''Introitus''' Requiem aeternam dona eis, Domine: et lux perpetua luceat eis. Te decet hymnus, Deus, in Sion, et tibi redetur votum in Jerusalem: exaudi orationem meam, ad te omnis caro veniet. Requiem aeternam dona eis Domine … </poem> |<poem> Sinjoro, donu al ili eternan ripozon, kaj la eterna lumo lumu al ili. Al vi decas laŭdo, Sinjoro, sur Siono, Al vi oni plenumas votojn en Jerusalemo. Elaŭdu mian preĝon; al vi venas ĉiu karno. Sinjoro, donu al ili eternan ripozon … </poem> |} == La rekviemo en la muziko == [[Dosiero:K626 Requiem Dies Irae.jpg|eta|350ra|Manskribaĵo de [[Rekviemo (Mozart)|rekviemo]] KV 626 de [[Wolfgang Amadeus Mozart]]: Komenco de la ''Dies Irae'']] En malnovaj komponaĵoj pri rekviemo la apartenaj neakompanataj kaj unuvoĉaj [[gregoria ĉanto|gregoriaj ĉantoj]] estas la bazo de la komponaĵo, ekz. ankaŭ ĉe [[Alessandro Scarlatti]] kaj eĉ [[Wolfgang Amadeus Mozart]] (citado de la ''tonus peregrinus'' en la unua movimento (''Requiem aeternam'') pri la teksto ''Te decet Hymnus deus in Sion'' (sopransoloo). La rekviemo de [[Maurice Duruflé]] baziĝas sur gregoriaj melodioj. Kutime tradiciaj rekviemaj muzikigoj konsistas el jena tradicia movimenta sinsekvo: * [[Introitus]]: ''Requiem aeternam dona eis, Domine''. * [[Kyrie]] * [[Sekvenco (himno)|Sekvenco]]: ''[[Dies irae]]'' * [[Ofertorio]]: ''[[Domine Jesu Christe]]'' * [[Sanctus]] kaj [[Benedictus]] * [[Agnus Dei]] * [[Communio (liturgio)|Communio]]: ''[[Lux aeterna]]'' La sekvenco ofte estas subdividata en plurajn movimentojn. Kiel apartaĵo de la franca rito estas aldonata ''Pie Jesu'' (lasta duonverso de ''Dies Irae'') kiel memstara movimento (antaŭ [[Agnus Dei]] aŭ inter [[Sanctus]] kaj [[Benedictus]]), parte ellasante la sekvencon (ekz. [[Gabriel Fauré]], [[Maurice Duruflé]], sed ankaŭ – kvankam ne franco – [[John Rutter]]), parte aldone (ekz. [[Marc-Antoine Charpentier]]), per kio la teksto estas dufoje muzikigita). {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Originala teksto (latina) || Tradukita teksto |- |<poem> '''Pie Jesu''' Pie Jesu, Domine dona eis requiem, requiem sempiternam. </poem> |<poem> Bona Jesuo, Sinjoro, donu al ili ripozon, eternan ripozon. </poem> |} Multaj komponistoj, ĉefe [[Giuseppe Verdi]], krome muzikigis la [[responsorio]]n ''Libera me'' el la liturgio de la eklezia entombiga solenaĵo kiel parto de la ekzekvoj. {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Originala teksto (latina) || Tradukita teksto |- |<poem> '''Libera me''' Libera me, Domine, de morte aeterna, in die illa tremenda, quando coeli movendi sunt et terra, dum veneris judicare saeculum per ignem. Tremens factus sum ego, et timeo, dum discussio venerit, atque ventura ira. Dies illa, dies irae, calamitatis et miseriae, dies magna et amara valde. Dum veneris judicare saeculum per ignem. Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis. </poem> |<poem> Savu min, Sinjoro, de la eterna morto je tiu tago de teruro, kiam ĉielo kaj tero ŝanceliĝas, ĉar vi venos juĝi la mondon per fajro. Tremado venas sur min kaj timo, ĉar proksimiĝas la bilancado kaj la minaca kolero. Ho tiu tago, tago de kolero, de malfeliĉego, de mizero, ho tago, tiel granda kaj tiel amara, ĉar vi venos juĝi la mondon per fajro. Sinjoro, donu al ili la eternan silenton, kaj la eterna lumo lumu al ili. </poem> |} Multaj komponistoj muzikigis je la fino, ankaŭ el la ekzekvoj, la [[himno]]n ''[[In paradisum]]''. == Esperanto == En 1931 la poeto [[Kálmán Kalocsay|Kalman Kalocsay]] verkis tradukon de la [[Preĝo|preĝa]] kaj rekviema ceremonio de hungara teksto de la 12-a jarcento en la formo de hipoteza antikva Esperanto, kiu ŝajne similas al meza etapo inter la latina kaj Esperanto. Li jam havis la ideon kaj proponis verki en stilo de 'Antikvan Esperanton', nuntempe konata kiel [[Arcaicam Esperantom]], por doni la ŝajnon de antikveco kaj heredaĵa impono. == Rekviemo-muzikigoj == Dum kiam en la epoko de [[viena klasikismo]] la rekviemo nepre havis la funkcion de muzika akompano de la [[diservo]] (ekz. ĉe Mozart, [[Joseph Martin Kraus]], [[François-Joseph Gossec]], [[Michael Haydn]], [[Luigi Cherubini]]), la muzikigo komencis pli kaj pli malligiĝi de ekleziaj ligoj. Jam la monumenta grandensembla [[rekviemo (Berlioz)|rekviemo de Hector Berlioz]] estas koncipita prefere por la koncertejo. Laŭ ĉi tiu tradicio kompreniĝas ankaŭ analogaj komponaĵoj de [[Louis Théodore Gouvy]], [[Antonín Dvořák]], Giuseppe Verdi kaj [[Charles Villiers Stanford]], en kiuj la orkestro transprenas pli kaj pli gravan rolon. Troviĝas tamen ankaŭ pli malgrande okupitaj verkoj el ĉi tiu tempo, kiu ankoraŭ celas la uzadon en preĝejo, ekz. de [[Anton Bruckner]], [[Franz Liszt]], [[Camille Saint-Saëns]] kaj [[Josef Gabriel Rheinberger]]. Perante inter ĉi tiuj polusoj staras [[Felix Draeseke]], kiu kreis kaj po unu simfonian kaj ankaŭ [[akapela muziko|akapelan]] rekviemojn. La [[Ein deutsches Requiem|Germana rekviemo]] de la protestanto [[Johannes Brahms]] uzas libere elektitajn tekstojn el la lutera [[biblio]], ne el la katolika [[liturgio]]. Ekde la epoko de la [[malfruromantismo]] la nombro de rekviemkomponaĵoj ŝrumpas konsiderinde. La graveco de la teksto cedas je multaj muzikigoj favore al la pli kaj pli simfonia traktado de granda orkestrado, ekz. ĉe [[Max Reger]] kaj [[Richard Wetz]]. Ĉi tiuj verkoj estas nure koncipitaj kiel koncertmuziko kaj estas ankaŭ nur uzeblaj kiel tia. Aliaj akcentas la tekston kaj denove donas al siaj verkoj liturgian karakteron (ekz. Gabriel Fauré kaj Maurice Duruflé, kiuj ambaŭ ellasas [[Dies Irae]]). En la moderna muziko ekde ĉ. 1950 la rekviemo kiel muzikĝenro ludas nur submetitan rolon. Tamen ankaŭ tiuepoke komponistoj skribis elstarajn verkojn, ekz. [[Benjamin Britten]], kiu en sia arbitreca muzikigo kombinas la liturgian tekston kun poemoj de la angla poeto [[Wilfred Owen]]. Pluajn gravajn komponaĵojn kreis post la dua mondmilito i.a. [[Boris Blacher]], [[György Ligeti]], [[John Rutter]], [[Sofia Gubaidulina]] aŭ [[Krzysztof Penderecki]]. Pli kaj pli aperas komponaĵoj sen teksto kun la titolo ''Rekviemo'', kiel tiu de [[Hans Werner Henze]], kiu estas verkita laŭforme de naŭ sakralaj konĉertoj por solopiano, konĉerta trumpeto kaj granda ĉambrorkestro. == Listo de gravaj muzikigoj de rekviemo == === Muzikigoj de la latina rekviemteksto === * Officium Defunctorum [[Tomás Luis de Victoria|(de Victoria)]] * Messe de Requiem ([[Jehan Alain]]), por kvar miksitaj voĉoj (JA 125, 1938) * Rekviemo ([[Kurt Atterberg]]), op. 8 por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro (1914) * [[Rekviemo (Berlioz)|Grande Messe des Morts op. 5 (Berlioz)]] * Rekviemo ([[Nikolaus Betscher]]) * Requiem f-minora à 15 ([[Heinrich Ignaz Franz Biber]]) * Rekviemo ([[Boris Blacher]]) - 1958 * [[Rekviemo d-minora (Bruckner)]] * Rekviemo ([[André Campra]]) * [[Rekviemo c-minora (Cherubini)|Rekviemo en c-minoro (Cherubini)]] por miksita ĥoro kaj orkestro * [[Rekviemo d-minora (Cherubini)|Rekviemo en d-minoro (Cherubini)]] por virĥoro kaj orkestro * Rekviemo b-minora op. 22 por kantsoloistoj, ĥoro kaj orkestro ([[Felix Draeseke]], 1883) * Rekviemo e-minora sen verknumero 35 por kvin knatvoĉoj akapela (Felix Draeseke, 1910) * [[Rekviemo (Duruflé)]] * Rekviemo [[Antonín Dvořák|(Dvořák)]] * [[Rekviemo (Fauré)]] * Rekviemo ([[François-Joseph Fétis]]) * Rekviemo ([[Louis Théodore Gouvy|Gouvy]]) * Rekviemo ''Grande Messe des Morts'' ([[François-Joseph Gossec]]) * Rekviemo C-maĵora ([[Johann Adolph Hasse]]) * Rekviemo ([[Michael Haydn]]) * Rekviemo ([[Paul Huber]], op. 32, 1956) * Rekviemo – Messa di Pace ([[Volker David Kirchner]]) * Rekviemo op. 12 ([[Markus Koch (komponisto)|Markus Koch]]) * [[Rekviemo (Kraus)]] * Rekviemo ([[György Ligeti|Ligeti]]) * Requiem pour quatuor vocal solo, choeur mixte, orchestre et grand orgue 1971-72 ([[Frank Martin]]) * [[Rekviemo (Mozart)]] * Rekviemo ([[Siegfried Naumann]]), op.61 * Rekviemo ([[Franz Nekes]]) * Rekviemo b♭-minora op. 60 ([[Josef Gabriel Rheinberger]]) por ĥoro kaj granda orkestro * Rekviemo E♭-maĵora op. 84 ([[Josef Gabriel Rheinberger]]) por ĥoro akapela * Rekviemo d-minora op. 194 ([[Josef Gabriel Rheinberger]]) por ĥoro kaj orgeno * Missa pro defunctis (rekviemo) de [[Johannes Ockeghem]] * Rekviemo ([[Carlo Pedini]], ekestinte 2000 - 2003) por miksita ĥoro, infanĥoro, orgeno kaj arĉinstrumentoj * Pola rekviemo ([[Krzysztof Penderecki]]) * Rekviemo ([[Giovanni Benedetto Platti]]) * Rekviemo ([[Günter Raphael]]), op. 20, 1927/28 * Rekviemo op. 54 ([[Camille Saint-Saëns|Saint-Saëns]]) * Rekviemo c-minora ([[Antonio Salieri]]) * Rekviemo ([[Robert Schumann]]) * Rekviemo [[Alfred Schnittke|(Schnittke)]] * Rekviemo Canticles [[Igor Fjodorowitsch Strawinski|(Strawinsky)]] * Rekviemo [[Franz von Suppé|(Suppé)]] * Missa da Requiem ([[Heinrich Sutermeister]]), 1953 * Rekviemo ([[Erich Urbanner]]) por kantsoloistoj, miksita ĥoro kaj orkestro el 1982-83 * [[Messa per Rossini]] 13 italaj komponistoj, instigitaj de Verdi, lia kontribuaĵo ''Libera me'' * [[Messa di Requiem (Verdi)]] * [[Rekviemo (Webber)]] * Rekviemo b-minora op. 50 ([[Richard Wetz]]) * Rekviemo c-minora ZWV 45 ([[Jan Dismas Zelenka]]) * Missa pro defuctis (Rekviemo) [[Dr. Hristo Tsanoff, DM]] (2011) === Muzikigoj de la latina rekviemteksto kaj aliaj tekstoj === * [[War Requiem]] (1962, [[Benjamin Britten]], poemoj de [[Wilfred Owen]]) * [[Rekviemo (Rutter)]] (1985, [[Psalmo 130]] kaj [[Psalmo 23]]) * Rekviemo (2005, [[Karl Jenkins]], japanaj [[hajko]]j) === Muzikigoj de aliaj tekstoj === ==== Biblio ==== * [[Musikalische Exequien]] (1636, [[Heinrich Schütz]]) * [[Ein deutsches Requiem]] (1868, [[Johannes Brahms]], ''nach Worten der Heiligen Schrift'') ==== Friedich Hebbel ==== * Rekviemo laŭ [[Friedrich Hebbel]] por okvoĉa miksita ĥoro (1907) de [[Siegmund von Hausegger]] * Rekviemo (1915, [[Max Reger]], teksto de Friedrich Hebbel: ''Seele, vergiss sie nicht'') ==== Aliaj tekstoj ==== * Berlina rekviemo (1929, [[Kurt Weill]], teksto de [[Bertolt Brecht]]) * ''When Lilacs Last in the Dooryard Bloom’d - Ein Requiem für die, die wir lieben'' (1946, [[Paul Hindemith]] laŭ tekstoj de [[Walt Whitman]]) * [[Joseph Haas]] Totenmesse (1947, op. 101, in deutscher Sprache nach Texten von E. Wiechert, por parolvoĉoj, infana, virina, vira samkiel miksita ĥoro kun orkestro) * Requiem chorale für Soli, Chor und Orchester op. 48 (1956), [[Johann Nepomuk David]] * Requiem für [[Lumumba]] de [[Paul Dessau]] (1961-1963, Teksto: [[Karl Mickel]]) * Requiem für einen jungen Dichter (1969, [[Bernd Alois Zimmermann]]) * Deutsche Totenmesse (1972, [[Cesar Bresgen]]) * Requiem für ein ungeborenes Kind (1990, [[Thomas Fortmann]]) * Rekviemo (2005 de [[Stefan Hippe]]) por soprano, miksita ĥoro kaj orkestro. tekstoj: de [[Alejandra Pizarnik]] kaj el la [[malnova testamento]] === Sentekstaj muzikaĵoj === * Sinfonia da Requiem op. 20 [[Benjamin Britten|(Britten)]] * Rekviemo (1990-1992), 9 sakralaj konĉertoj por piano sola, konĉerta trumpeto kaj granda ĉambrorkestro [[Hans Werner Henze]] * Rekviemo-transformigoj. Prologo al rekvviemo de Wolfgang Amadeus Mozart für Orchester (1992) de [[Wolfram Graf]] * Die vier letzten Dinge (Quasi una Sinfonia da Requiem) de [[Horst Lohse]] (1996/97) por orgeno kaj granda orkestro * Pianokonĉerto n-o 2 (Requiem) [[Michel Meynaud|(Meynaud)]] * Rekviemo por fagoto kaj arĉorkestro, op.63 (2001) von [[Hanno Haag]] * A Requiem in Our Time, por latunblova ensemlbo ([[Einojuhani Rautavaara|Rautavaara]]) == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Rekviemo (Mozart)]] * [[Rekviemo (Verdi)]] * [[Ein deutsches Requiem]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=rekvie}} * [http://www.requiemsurvey.org/ Alphabetisches Verzeichnis von über 2000 Komponisten des Requiem] * [http://requiemonline.tripod.com/ Online Guide to Requiem] [[Kategorio:Rekviemoj| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Eklezia muziko]] [[Kategorio:Gregoria ĉanto]] niz7s878q9f7r5ei6n9ci7dobojmvbh 0 315513 9350633 9285003 2026-04-10T10:56:44Z Sj1mor 12103 9350633 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''kvara [[krucmilito]]''' estis anoncita de papo [[Inocento la 3-a]] la morgaŭon de lia elektiĝo al pontifika seĝo en [[1198]]. Ĝi devis esti direktita kontraŭ la [[islamano]]j de [[Palestino]], sed reale solviĝis en la disrabo de [[Konstantinopolo]] efektigita de la krucmilita armeo konkludiĝanta el divido de la [[bizanca imperio]] kaj al la konstituiĝo de la [[Latina imperio]]. Nur eta parto de krucmilitistoj provis atingi [[Palestino]]n.<br /> La krucmilitistan armeon konstituis soldatnombro: 15.000-16.000 krucmilitistoj, 13.000 venecianoj, 40-70 “navi tonde” (rondaj ŝipoj). 60 galeasoj, 100-100 servaj ŝipetoj, sennombraj malpligrandaj ŝipoj: entute 200-230 ŝipoj. == La antaŭfaktoj == [[Dosiero:Gustave dore crusades dandolo preaching the crusade.jpg|eta|maldekstra|upright=1.4|La doĝo [[Enrico Dandolo]] predikas la partoprenon al la krucmilito en la [[Baziliko Sankta Marko en Venecio]], ĉizaĵo de [[Gustave Doré]].]][[Dosiero:ConquestOfConstantinopleByTheCrusadersIn1204.jpg|eta|eta|Konkero de [[Konstantinopolo]].]] Post la fiasko de la [[tria krucmilito]] en Eŭropo tre malmulte da intereso ekzistis por la ripetado de la aventuro. [[Jerusalemo]] estis regata de la dinastio [[Kurdoj|kurda-islama]] de la [[Ajubidoj]] kiuj domini en [[Sirio]] kaj [[Egiptio]], escepte de iuj urboj ĉe la marrando kontrolitaj de la kristana [[Jerusalema Reĝlando]]. La tria krucmilito estis ankaŭ establinta la [[regno de Kipro|regnon de Kipro]].<br /> La kava krucmilito estis predikita kaj anoncita de papo [[Inocento la 3-a]] elektita la 8-an de januaro de [[1198]]. La papo eligis [[encikliko]]n per kiu incitis la katolikaron al la rekonkero de Jerusalmeo. La reago de la eŭropaj ŝtatoj ne estis ĝuste entuziasma. [[Germanio]] estis polemikanta kontraŭ la papado, [[Francio]] kaj [[Anglio]] bataladis unu el siaj militoj kaj la [[Maraj Respublikoj]] hezitis pro tio ke iliaj interesoj estis ligitaj ĝuste al la komercoj kun la Oriento.<br /> Por eviti [[ekskomuniko]]n, la [[Venecia respubliko]] petis de la papo dspenson de la partopreno ĉar, ĝi asertis, la ĉeso de la komercoj estus ĝia ruino. <ref >Alvise Zorzi, ''La Repubblica del Leone – Storia di Venezia'', Rusconi Libri S.P.A, dua eldono, 1980</ref>. Fine, tamen, la armeo estis formita kaj organizita de la grafo [[Tebaldo la 3-a de Ĉampano]] en [[1199]]. La krucmilito, tamen, pro la morto de [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo Korleona]] kaj de la [[interdikto]] lanĉita sur Francio, ĉar la reĝo estis repudiinta sian edzinon [[Ingeburge de Danio]]. La franca nobelaro elektis kiel sian ĉefon la grafon Teobaldo de Ĉampano kiu tamen mortis (marto [[1201]]; estis [[Bonifaco la 1-a (Monferrato)]] la okupanto de lia posteno: la strategio estus ŝtorme okupi Egiption laŭ iama plano de Korleona Rikardo. <ref>[http://www.newadvent.org/cathen/04543c.htm Catholic Ecyclopedia - Le crociate]</ref> Oni rezignis la projekton enŝipiĝi en [[Ĝenovo]] aŭ en [[Marsejlo]], kaj preferis akcepti la proponojn de Venecio: oni interkonsenti pri la kosto de 85.000 imperiaj arĝentaj markoj. Sed la nombro de kavaliroj kaj soldatoj ne limiĝis al la nombro establita (20.000 infanterianoj, 4,500 kavalerianoj kun iliaj ĉevaloj, kaj 9.000 ŝildistoj): al veneciaj teritorioj daŭrigis amasiĝi partontojn. Venecio devis provizi aliajn ŝipojn kun aliaj diversaj kostoj. == La disrabado de Zara == [[Dosiero:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg|upright=1.4|eta|Pentraĵo de [[Eugène Delacroix]] kiu imagas la eniron de la krucmilitistoj en [[Konstantinopolo]].]] La venecia historiisto kaj verkisto [[Alvise Zorzi]] asertas ke la konkero de [[Zara]] (hodiaŭ Zadar, en [[Kroatio]]) ne estis interkonsentita jam dekomence, sed estis, se tiel diri, nur latenta. La propono reakiri Zaran prenis konkretan formon dumvojaĝe<ref>Alvise Zorzi, La Repubblica del Leone – Storia di Venezia, Rusconi Libri S.P.A, Seconda edizione, 1980</ref> La okan de oktobro, aŭ novembro [[1202]] (laŭ la historiisto [[Steven Runciman]]) la granda floto prenis la maron. Goffredo de Villehardouin transdonas ke neniam estis vidita floto pli bela. Ĝi haltiĝis en [[Triesto]] kaj poste en [[Muggia]] (surmara landeto majbare de Triesto), kie la venecianoj altrudis submetiĝan deklaron. Atinginte Zaran (tiam sub la egido de la [[Hungara Reĝlando]], la dekan de novembro, la krucmilitistoj ne estis ĝoje ricevitaj, male la popolo reziste reagis. Post kvintaga ŝieĝo, la urbo estis ŝturme okupita kaj disrabita. Ĉar la vintro alproksimiĝis oni decidis travintri en Zara. Kiam estis informita pri la okupo kaj sanga disrabado de Zara, la papo hororis: male al liaj ordonoj la krucmilitoj aŭdacis sturmi kristanan urbon. Pro tio li decidis ekskomuniki la ĉefojn de la krucmilita armeo. Sed la diversaj baronoj deklaris ke mem estis devigitaj de Venecio al la malfeliĉa ago; la papo tiam nuligis la ekskomunikon kiu restis sur la venecianoj. La doĝe Dandolo sukcese penis por ke la krucmilito daŭru. == Aleksio la 4-a == Fakte intertempe, la krucmilitistoj estis ricevintaj en Zara ambasadoran mesaĝon de la [[Bizanca imperio|bizanca]] princo [[Aleksio la 4-a]] filo de la imperiestro [[Isako la 2-a Anĝelo]], detronigita, blindigita kaj enprizonigita fare de lia frato Aleksio la 3-a Anĝelo. Aleksio (la 4-a) estis sukcesinta forfuĝi en [[1202]] kaj rifuĝiĝi ĉe sia fratino en Germanio, edzino de [[Filipo de Ŝvabio]]. Antaŭe Aleksio estis kontaktinta Venecion. La propono de la bizanca princo estis “obteni kunlaboradon de la krucmilitistoj por rehavigi al si la tronon interŝanĝe kun la milita helpo de (10.000 soldatoj) krom mono kaj proviantoj al krucmilitistoj, kaj la reunuiĝo de la du Eklezioj, kaj favoraj komercaj kontraktoj kun Venecio. .<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/08013a.htm Catholic Ecyclopedia]</ref> Al Venecio li promesis pagi la sumon kiun la baronoj devus alfronti por vivteni 500 kavalerianoj kiuj devintus restadi en la Sankta Tero. La papo, allogita de la perspektivo de la reunuiĝo de la du Eklezioj, sin lasis konvinki, abolis la ekskomunikon kaj konsentis por la daŭrigo de la milita entrepreno kaj por la detronigo de la uzurpanto Aleksio la 3-a. Doĝo Dandolo ne sukcesis persvadi ĉiujn krucmilitistoj pri la seriozeco de la proponitaj eventoj: iuj grupoj ne akceptis ataki alian kristanan urbon, kaj velŝipis en la direkto de la Sirio. La 25-an de aprilo de [[1203]] Aleksio atingis Zaran kaj kelkajn tagojn poste la floto movis en la direkton de Konstantinopolo. Oni antaŭe haltadis momente en [[Duraso]] kie Aleksio estis reproklamita imperiestro, kaj denove en [[Korfuo]]. Fine la 24-an de junio Konstantinopolo estis ekvidita. Kurmilitisoj sukcesis alteriĝi ĉe [[Galata (Istanbulo)|Galata]] kaj rompi la ĉenon kiu defendis la [[Ora Korno|Oran Kornon]] en eniri la urbon. == Unua invado de Konstantinopolo == [[Dosiero:Gustave dore crusades entry of the crusaders into constantinople.jpg|eta|maldekstra|250px|La eniro de la krucmilitistoj en Konstantinopolon. Ĉizaĵo de [[Gustave Doré]].]] Aleksio kredigis al la krucmilitistoj kaj venecianoj ke ili estus ricevitaj kun ĝojo flanke de la popolo, male ili trovis la pordegojn baritaj kaj en la muregoj amason armita. La sepan de julio post kelkaj tagoj de batalo, venecianoj sukcesis krei breĉon en la muregoj kaj eniris la urbon. Aleksio la 3-a, dume, estis trudpreninta ĉion ebla de la imperia trezoro kaj estis forfuĝinta kondukante kun si la filinon.<br /> Izako la 2-a estis liberigita kaj sin deklaris preta honori la promesojn faritajn de la filo al la krucmilitistoj kiun li nomis kunreganto (1-a de aŭgusto de [[1203]]), kun solena ceremonio en [[Hagia Sofia|Preĝejo Sankta Sofia]] kaj en ĉeesto de la tuta krucmilista baronaro. Sed ne facilis respekti la sindevigojn: la kasoj estis malplenaj, la unuiĝo de la du Eklezioj estis kontraŭata de la ekleziuloj, novaj impostoj ribeligis la popolon, sekvestroj de publikaj valoraĵoj pli malamikigis la civitanojn, dum la krucmilista armeo surkampiĝis ekstere de la muregoj kaj atendis decidon; Aleksio provis prokrasti kaj silentigi la krucmilitistajn komandantojn per regaloj kiuj kreskigis ilian avidecon. Dume la latina soldataro bezonis proviantojn kaj organizis rabekspediciojn kaj por sin defendi de la koleriĝinta popolo ili uzis pli da forto, eĉ bruligante urban erojn. Regantoj eĉ provis, sensukcese, bruligi la venecian ŝiparon. Fine okazis ribelo gvidata de [[Aleksio la 5-a]] kuzeno de Aleksio la 4-a, kaj apoginto de [[Aleksio la 3-a]]. Aleksiol a 4-a estis kaptita kaj strangolita. Izako la 2-a mistere mortis tujpost. Kaj ascendis al la trono Aleksio la 5-a kiu rifuzis iun ajn pagon al la krucmilitistoj kaj al venecianoj kaj altrudis al ili forlasi “sian” urbon kaj “siajn” regataĵojn. == Dua kapto de Konstantinopolo == [[Dosiero:Gustave dore crusades mourzoufle parleying with dandolo.jpg|eta|maldekstra|[[Gustave Doré]]: Enrico Dandolo parlamentas kun Aleksio la 4-a.]] [[Dosiero:Gustave dore crusades the crusaders war machinery.jpg|eta|upright=1.4|La atako al la muregoj de Konstantinopolo. Ĉizaĵo de [[Gustave Doré]].]] La krucmilitistoj, tamen, ne havis minimuman intencon retiriĝi kaj eĉ nutris restadi sed ne senprede; kaj decidis anstataŭigi la novan registaron kiu perfidis… kaj akurate pretigis planojn por la konkero de la urbo kaj dekretis ke la nova imperiestro estos [[Bonifaco la 1-a de Monferrato]], kvankam, laŭ venecianoj, tro ligita al la genovanoj. Tiam oni decidis ke komisio de ses elektitaj krucmilitistoj kaj ses venecianoj estus elektintaj novan imperiestron post la konkero de la urbo. Se la elektito estus krucmilitisto, al la veneciano estus asignita la ŝanĝo de [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio|Pastriarko de Konstantinopolo]] kaj inverse. Al la imperiestro apartenus la imperia palaco, la [[Blaĥerna palaco]], kvarono de la urbo kaj kvarono de la regno. La krucmilitistoj kaj venecianoj estus dividintaj inter si la ceterajn tri kvararonojn. La rabakiro estus dividita laŭ egalere. Tia kontrakto, konata kiel ''[[Partitio Terrarum Imperii Romaniae]]'' (dispartigo de la teritorioj de la Romana Imperio), estis subskribita en marto de [[1204]]. Antaŭvidinte krucmilitistan atakon, Aleksio la 5-a igis plifortigitaj la muregojn kaj organizis la defendon. La unua krucmilitista atako estis senbridigita la 9-an de aprilo sed estis retropuŝita kaj kaŭzis nur fortajn perdojn. La 2-an de aprilo kaj tiufoje la venecianoj uzis ruzaĵon. Ili estis konstruintaj platformojn sur la supro de la ŝiparboj, poste ilin estis klinintaj ĝis tuŝi la muregojn. La venecia Pietro Alberti unua saltis sur la muregojn de malamika turo sed estis tuj mortigita, sed la sekva ondo sukcesis penetri la urbon. Aleksio la 5-a rifuĝiĝis kun iuj armeanoj en la imperia palaco el kiu sukcese provis fuĝi. Tion konstatinte, la konstantinopolitanoj, elektis imperiestron [[Konstanteno la 11-a Lascaris]], kiu rifuĝiĝis al Niceo. La postan tagon komenciĝis la granda prirabado en kiu, kiel transdonite de kronikistoj, la krucmilitaj kavaliroj donis ekzemplon de la plej neimagebla kaj malhumana barbaraĵo iam ajn aŭdita ĝis tiam. Ĉiuj preĝejoj senvestitaj je valoraĵoj, murtapiŝoj rompitaj, ikonoj frakasitaj… Ankaŭ la baziliko de Sankta Sofia estis tute nudigita… tio kion ne eblis deporti estis frakasita. Virinoj perfortitaj, la loĝantaro torturita… monaĥinoj strupitaj… [[Dosiero:Venice - St. Marc's Basilica 10.jpg|eta|maldekstra|upright=1.4|Kopio de la bronzaj ĉevaloj sur la fasado de la Baziliko de Sankta Marko, en Venecio.]] La 4-a krucmilito “konkeris” Konstantinopopolon, establante Latinan Imperion. En ĝi estis kreita la ŝarĝo de la latina Patriarko de Konstantinopolo kiu anstataŭu la antaŭan bizancan ekumenan Patriarkon Johanon, intertempe, forfuĝigitan. La infero daŭrigis 14 tagojn! Fine. la ĉefoj de la krucmilitaj armeoj ordonis ke ĉesu ĉiu rabado kaj ke ĉiuj rabaĵoj estu kolektitaj en tri preĝejoj. Laŭakorde, la rabaĵoj devis esti dividitas tiel: tri oktavoj al la krumilitistoj, tri oktavoj al la venecianoj (kiuj portis en patrujon la kvar bronzajn ĉevalojn nun ornamantajn la fasadon de la [[Baziliko Sankta Marko en Venecio]]; la ceteraĵo estis destinita al la estonta imperiestro. Ankaŭ se la [[Kvara Laterana koncilio]] rekonis la paŝtitan oficon de la latina patriarko de Konstantinopolo, la senfundamenta latino imperio estis, en [[1261]] nuligita per la konkero de la urbo flanke de la bizanca armeo; la bizanca patriarko reprenis sian sidejon kaj funkcion kaj tiu latina reprenis la vojon al Italio. Tiel finiĝis la kvara krucmilito kiu, establita por batali la [[saracenoj]]n okupantajn la sanktajn lokojn, agresis kaj disrabis kristanajn landojn. La sulko inter [[Katolikismo|Katolikoj]] kaj [[Ortodoksismo|ortodoksuloj]] estis destinita plilargiĝi kaj pliprofundiĝi laŭlonge de la estontaj jarcentoj ĝis la evento [[Dua Vatikana koncilio]] kiu vidis, kiel observantoj, membrojn de Ortodoksaj Eklezioj, aparte de la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio]]. == Konsekvencoj == [[Dosiero:Baudouin de Constantinople.JPG|eta|upright=1.4|Monumento dediĉita al [[Baldovino la 1-a de Konstantinopolo]] en [[Mons (Belgio)|Mons]] en [[Hainaut]].]] La unua konsekvenco estis “dekreti la malgloran kaj sekonsideran finon de la orienta romia imperio, kaj la detruo de granda parto de la arta heredaĵaro kaj klasika-helenisma kulturfonto konservita en tiu urbo. Post la disrabo okazis la divido de la disrabaĵaro, kiu iuj historiistoj kalkulas per la cifero de ĉirkaŭ 900.000 imperiaj arĝentaj markoj. Laŭ Jean Richard, ''The Crusades, c.1071-c.1291'', p. 251, hodiaŭ egalvaloraj al multaj centoj de milionoj da [[eŭro]], sendepen de la detruo de nekontaj artaĵoj. Poste oni transiris al la elekto de la imperiestro de la [[latina imperio]]. La sorto falis sur la belga grafo [[Fiandrio|Baldovino la 9-a de Fiandrio]]. Ero de la regno, tamen, estis asignita al Venecio, la okcidenta marlimo de Grekio, la tuta Peloponezo, la teritorioj ĝis la [[Marmora Maro]]. == Reago de la papo == Fine la informo pri la hororaĵoj kaj barbaraĵoj plenumitaj de la venecianoj kaj krucmilitistoj atingis [[Inocento la 3-a|Inocenton la 3-an]]. Hororigite, li sendis leterojn al Konstantinopolo mallaŭdante kaj kondamnante senrezerve, sed tio ne ŝanĝis la situacion <ref>Philip Hughes, "Innocent III & the Latin East", ''History of the Church'', Sheed & Ward, 1948, vol. 2, p. 372</ref>. Lia ĉagreno kreskis kiam li informiĝis ke sia papa legato [[Pietro di San Marcello]], estis liberiginta la krucmiistojn el la promeso batali por liberigi Jerusalemon kaj redoni ties sanktajn lokojn al la kristanraro.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fordham.edu/halsall/source/1204innocent.asp |titolo=Medieval Sourcebook: Pope Innocent III: Reprimand of Papal Legate |alirdato=2018-05-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140814182300/http://www.fordham.edu/halsall/source/1204innocent.asp |arkivdato=2014-08-14 }}</ref>. La krucmilito de li predikata kaj anoncita kaj altrudita estis transŝanĝita al interkristana milito! Kaj enirigis fatalan kontraston inter la du Eklezioj. En [[1964]], papo [[Paŭlo la 6-a]] kaj la [[Konstantinopola Ortodoksa Eklezio| Konstantinopola Ekumena Patriarko]]. Atenagora, interŝanĝis reciprokajn salutojn kaj, post naŭ jarcentoj, abolis la reciprokajn [[ekskomuniko]]jn. La kvaran de majo [[2001]] papo [[Johano Paŭlo la 2-aI]], vizitanta [[Ateno]]n, pardonpetis al [[Christodoulos]], ortodoksa ĉefepiskopo de [[Ateno]] kaj de la tuta [[Grekio]], pri la disrabo de Konstantinopolo. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Angold, Michael ''The Fourth Crusade: Event and Context''. Harlow: Longman, 2003. * Joseph Gill, "Innocent III and the Greeks: aggressor or apostle?" in Derek Baker, ed., ''Relations between East and West in the Middle Ages'' (Edimburgi, 1971) pp. 95-108 * Harris, Jonathan ''Byzantium and the Crusades''. London: Hambledon, 2003. * Gherardo Ortalli, Giorgio Ravegnani, Peter Schreiner, edd., ''Quarta Crociata: Venezia, Bisanzio, Impero Latino''. Venetiis: Istituto Veneto di Scienze, Lettere ed Arte, 2006. 2 voll. * Phillips, Jonathan ''The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople'' London: Pimlico, 2005 * Queller, Donald E. ''The Latin Conquest of Constantinople''. New York: Wiley, 1971 * [[Stephanus Runciman|Steven Runciman]], ''A History of the Crusades'' (Cantabrigiae: Cambridge University Press, 1952–1955) vol. 3 * [[Goffredo di Villehardouin]], ''La conquista di Costantinopoli'', introduzione, traduzione e note di Fausta Garavini, Torino 1962 * [[Niceta Coniata]], ''La conquista di Costantinopoli durante la 4. crociata'', traduzione di Fabrizio Conca, Milano 1981 * ''La caduta di Costantinopoli, 1204: fonti bizantine e occidentali sulla Quarta crociata'', testi presentati in occasione del Convegno "Venezia, la Quarta crociata, l'impero latino d'Oriente" (Venezia 4 maggio 2004) Venezia: Dipartimento di studi storici, Universita Ca Foscari, 2004 * Niccolo Zorzi, ''Per la storiografia sulla quarta crociata: il De bello constantinopolitano di Paolo Ramusio e la Constantinopolis belgica di Pierre d'Outreman'', in: ''Quarta crociata: Venezia, Bisanzio, Impero latino'', a cura di G. Ortalli, G. Ravegnani, P. Schreiner, Venezia: Istituto veneto di scienze lettere ed Arti, 2006, pp.&nbsp;684–746 * Donald E. Queller and Thomas F. Madden, ''The Fourth Crusade: the conquest of Constantinople'' with an essay on primary sources by Alfred J. Andrea, Philadelphia: University of Pennsylvania press, 2000 * Anna Maria Nada Patrone, ''La quarta crociata e l'Impero latino di Romania, 1198-1261'' Giappichelli, Torino 1972 * Alvise Zorzi, ''La Repubblica del Leone'', Milano, Rusconi, 1980 (2ª ed.). * Steven Runciman, ''Storia delle Crociate'', Torino, Einaudi, 1966 (4ª ed.). Trad. it. dell'originale ''A History of the Crusades'', Londra, Cambridge University Press, 1951. == Vidu ankaŭ == * [[Krucmilitoj]] * [[Konstantinopolo]] * [[Latina imperio]] * [[Muregoj de Konstantinopolo]] * [[Aleksio la 5-a la Dukasa]] * [[Inocento la 3-a]] * [[Johano Paŭlo la 2-a]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.associazioneclaramaffei.org/claraCMS/articolo.jsp?id=0_0&sub=0&art=0 La kvara krucmilito kaj la konkero de Konstantinopolo] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kvara krucmilito| ]] [[Kategorio:Bizancaj militoj]] [[Kategorio:Krucmilitoj|#4]] [[Kategorio:Venecio]] cneu37oser2qd1qenaxtbmjq4oc6huv 0 316315 9350576 9252358 2026-04-10T08:37:41Z Sj1mor 12103 9350576 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[1110]] }} '''Rikardo de Sankta Viktoro''' estis unu el la plej influaj majstroj el la Sankta [[Viktora Skolo]] de [[Parizo]] kaj estis taksata unu el la plej elstaraj [[Mistikismo|mistikaj]] teologoj. Li naskiĝis en [[Skotio]] ĉirkaŭ la jaro 1110 kaj forpasis la [[10an de marto]] [[1173]] en [[Parizo]]. Li ankaŭ regis la [[monaĥejo]]n de Sankta Viktoro en Parizo ekde 1162 ĝis 1173, nome ĝis la morto. == Skiza pensado == Rikardo estis lerneja disĉiplo de [[Hugo de Sankta Viktoro]], kies imitis kaj plidisvolvis sciencajn esplorprincipojn kaj metodojn. En lia plej grava verko «De Trinitate» (Pri la Triunuo), li pruve emas atingi la esencajn elementojn de la triunua doktrino per procezo de spekulativaj rezonadoj. Ĉiuj liaj rezonadaj aŭ esploraj konkludoj albordiĝas al mistikaj elanoj. Tiu mistika sinteno-esploro poste tre influos la pensadon de [[Sankta Bonaventuro]] el [[Bagnoregio]] (Italio). Pro liaj kompleksaj verkoj, la posteuloj lin epitetis per kromnomo "Magnus Contemplator" (La granda kontemplanto). En la [[Dia Komedio]] de [[Dante]] ([[Paradizo]], X, 130), la poeto lin glorige lokigas inter la teologoj kaj doktoroj de la eklezio kune kun [[Isidoro de Sevilo]] kaj [[Bede (historiisto)|Beda la respekteginda]]. == Rikardaj verkoj == De Rikardo al oni alvenis tridektri verkoj, nun publikigitaj en la ''[[Patrologia Latina]]'' de [[Jacques Paul Migne|Migne]], listigitaj de la eldonistoj laŭ tri grupoj: Ekzegezaj Skriboj, Teologiai Skriboj, Diversaj Skribaĵoj. Tamen aliaj kritikistoj ilin dividas laŭ diversaj vidpunktoj. Ĉi-tie oni sekvas la jenan klasifikon: == Verkoj pri la Interna vivo (mistikismo kaj asketismo) == [[Dosiero:Richardi Parisiensis Opera.tif|eta|Opera, 1650]] Rilate tiun temon listigeblas dekses verkoj: * ''De præparatione animi ad contemplationem, liber dictus Benjamin minor'' (Pri preparado de la animo al la kontemplado, libro dirita Minora Benjameno). La objekto elĉerpas el la Psalmo 67 (68), 28: estas temate pri asketa moralo, alegorio de la biblia teksto kiu parolas pri la biblia [[Lia]] kaj [[Raĥel]], la du edzinoj de [[Jakobo]] kaj pri iliaj dektri gefiloj. Tie estas atribuata al ĉiu el ili aparta signifo en la perfektiga marŝo de la homa spirito por atingi la [[Kontemplo|kontempladon]] pri Dio.<ref>''La preparazione dell'anima alla contemplazione'', BENIAMINO MINORE, Riccardo di San Vittore a cura di Claudio Nardini''.''</ref> * ''De gratia contemplatoris, seu Benjamin major'' (Pri la graco de kontemplado aŭ pri Benjameno majora). La subtitolo estas eltirita el la Psalmo 131 (132), 8 ''(Leviĝu, ho Eternulo, en viajn ripozejojn, Vi kaj la kesto de via potenco).'' La teksto estas multe pli longa, do estas ''majora''. Ĝi temas pri la kontemplado: estas la [[saĝo]] kiu kontentigas dum la perfekteco de la saĝo estas la kontemplado. Inter la ĉi-temaj verkoj de Rikardo, tiu ĉi estas la plej studita kaj citita.<ref>''apporto immenso alla preparazione intellettuale dell'estasi.'' Bréhier, p. 516.</ref> * ''Allegoriae tabernaculis fœderis'' (Alegorioj pri la tabernaklo de la interligo). Apendico de la antaŭa verko, ĝin resumas alegoriante pri la kesto de la interligo: Nia Tebarnaklo Interna), al kiu nin enkondukas la ekstera tabernaklo, estas la [[Racio]]. * ''Tractatus de quatuor gradibus violentæ caritatis'' (Esploro pri la kvar gradoj de la «perforta» karitato). Rezultas priskribo pri la kontempla preĝo, kaj poezia kaj profunda. * ''In Cantica corticorum explicatio'' (Ekspliko pri la Alta Kanto). Konsideroj pri la doktrino inspirita el la papo [[Gregorio la 1-a]] kaj moralaj instruoj. * ''Mysticaæ adnotationes in psalmos'' (Primistikaj komentoj pri la [[psalmo 23]] (24)). Temas pri doktrino homilie prezentata. * ''Expositio cantici Habacuc'' (Komento pri kanto de [[Ĥabakuk|Habakuko]]). Doktrinaj notoj. * ''De exterminatione mali et promotione boni'' (Eksterminado de la malbono kaj promovo de la bono). Esploro pri mistika moralo, en kiu estas ekzamenataj la virtoj necesaj por purigi la animon, kie oni insistas sur la valoro de la kontemplado. (Tiu teksto necerte estas atribuata al Rikardo). * ''De conditione interioris homoris'' ( Esploro pri la interna stato de la homo). Parolado pri la interna vivo bazita sur la ekspliko pri la sonĝo de [[Nebukadnecar la 2-a]] raportita en la libro de la profeto Danielo [[Danielo (profeto)]]. * ''De missione Spiritus Sancti'' (Misio de la Sankta Spirito). Homelio, okaze de [[Pentekosto]], pri la biblia enhavo de 1, 8 de la [[Libro de la Saĝo]]. * ''De comparatione Christi ad florem Mariæ ad virgam'' (Komparante Kriston al floro kaj Marian al flortigo). Mallonga resumo pri la ideoj de [[Sankta Hieronimo]] rilate ĉi-temon.. * ''De sacrificio David prophetæ'' (Pri la ofero de profeto [[Davido]]). Libreto pritraktanta la oferon de Davido laŭ la raporto de la psalmo 70 (71) enkompare kun tiu de [[Abrahamo]] * ''De differentia sacrificii Abrahæ a sacrificio beatæ Mariæ virginis'' (Pri la malsameco de la ofero de Abrahamo el la ofero de la [[Dipatrino|beata Virga Maria]]). Prediko en la tiama liturgia tago de la Puriĝo de Maria. * ''Tratatus de meditandis plagis quæ circa mundi finem evenient'' (Esploro pri la meditendaj plagoj kiuj antaŭvenos la lastajn tagojn de la [[Mondofino|mondofinon]]). * ''De gemino paschate'' (La duobla pasko). Du predikoj okaze de la dimanĉo de la palmoj (pasko de la floroj), kaj paska dimanĉo (pasko de la fruktoj). == Priteologiaj verkoj == Dek eseoj: * ''De Trinitate'' (Pri la Triunuo). Rikardo inspirigas el eseoj de sia kunfrato "Arkardo el Sankta Viktoro", aparte rilate la metodon kaj la kontemplan dialektikon. La laŭraciaj argumentadoj estas uzataj por servi al la pravigo de la [[dogmo]]j kaj por la komprenigo pri la mistero. * ''De tribus appropriatis personis in Trinitate'' (Pri la propraĵoj de la tri personoj en la Triunuo). Rikardo priskribas la karakteriĵojn de unuopa persona de la [[Triunuo]]: unueco kaj potenco, la Patro; egaleco kaj saĝeco, la Filo; konkordo inter la du unuaj Personoj kaj la bono, la Sankta Spirito. (Temas, certe, pri analogioj). * ''De Liber de Verbo incarnato'' (Libri pri la enkarniĝinta Verbo). Rikardo montras la neceson de la enkarniĝo apogite surspure de la ekzegezo pri la profeto [[Jesaja]]. * ''Quomodo Spiritus Santus est amor Patris et Filii'' (Pri kiamaniero la Sankta Spirito estas amo de la Patro kaj Filo). Libreto eseanta pri la senco de la amo de la Patro por la Filo tra la Sankta Spirito kaj la amo de la Filo por la Patro kun la Sankta Spirito. * ''De superexcellenti baptismo Christi'' (Pri la superelstaranto bapto de Kristo). Mallonga libreto, dediĉita al parenco de Rikardo, proponanta konsiderojn pri la bapto de Kristo. Lia estas nur la prologo, dum la cetero estas atribuata al ''Gautier el Sankta Viktoro'', lia monaĥa kunfrato. * ''De statu interioris hominis'' (Migne, PL t. 196, kol. 1115-1160) (Pri la interna stato de la homo). Tiu ĉi eseo prezentas la rompiĝon de la homo post la falo: malforteco, nescio kaj karna voluptemo, evidentigitaj de la pekoj; pigro, eraremo, malbonecemo. Al kiuj Rikardo kontraŭmetas la diajn ordonojn kaj la asketajn ekzercojn. Tiu verko trovis, ĉe la sinsekvaj generacioj, grandan sukceson kaj ĉe la doktoj kaj ĉe la popoloj. * ''De potestate ligandi et solvendi'' (Pri la povo ligi kaj malligi). Verkareto pri la du formoj de peko (aga kaj pensa). * ''De judiciaria potestate in finali et universali judicio'' (Pri la juĝa povo en la fina kaj tutmonda juĝo). La apostoloj, tiam, liveros, dum la fina juĝo, ratifikon por ĉiuj homoj. * ''Tratatus de spiritu blasphemiæ'' (Disertacio pri blasfemia spirito). Tiu eseo provas respondi pri la problemo de la blasfemia kaj peko kontraŭ la Sankta Spirito; sed la solvo prezentiĝas konfuza. * ''De differencia peccati mortalis et venialis'' (pri la malsameco inter la mortopuna peko kaj veniala peko). Malmulta paĝaro por solvi problemon: homo kulpa pri mortopuna peko puniĝas per eterna kondamno, sed homo kiu akumulas venialajn pekojn, ĉu tie puno estos pliigata? Ankaŭ ĉi-rilate la respondo ŝanceliĝas. == Priekzegezaj verkoj == Sep verkoj kiuj ne estas la plej ennovigaj inter la Rikardaj verkoj: * ''Expositio difficultatum suborientium in expositione taberculi fœderis'' (Pri malfacilaĵoj prezentiĝantaj dum la priskribo de la tabernaklo de la interligo). La verko grupigas tri malpli interesajn temojn: topologia situo de la tabernaklo de la antikva interligo; priskribo pri la templo de Salomono, kaj kronologio de la Reĝoj de la tiamaj Israellando kaj Judlando. * ''Declarationes nonnullarum difficultatum Scripturæ'' (Precizigoj pri nemalmultaj malfacilaĵoj en la Skribo). La tekstaro estas kunaĵo de pripensoj pri la animoj puraj kaj malpuraj de la Malnova Testamento kaj pri pasaĵo de [[Sankta Paŭlo]] (1 Kor 5,7. «forforigu la malnovan fermentaĵon, por ke vi estu nova maso»). * ''In visionem Ezechielis'' (Koncerne la viziojn de [[Jeĥezkelo]]). Ampleksa pritraktaĵo pri la vizioj de la profeto Jeĥezkiel kie estas disvolvitaj priliteraj eksplikoj pri la bestoj, stratoj kaj establaĵoj (de la nova Templo) priskribitaj de la profeto. La teksto estas akompanata de figuroj kaj planaj skemoj. * ''Explicatio aliquorum passum difficilium Apostoli'' (Ekspliko pri iuj malfacilaj pasaĵoj de la instruoj de la apostolo). Rikardo provas kohere interpreti la sencon de leĝoj por la sanktiĝo de kristano. * ''In Apocalypsim Joannis'' (Pri la Apokalipso). Jen la priekzegeza verko pli vasta de Rikardo: disvolviĝinta laŭ sep volumoj pritraktantaj ĉiun viziojn de la [[Apokalipso]]. Tiu komentario privilegias la parafrazojn aludantajn mistikon en la Johanaj vizioj. * ''De Emmanuele'' (Pri la Emanuelo). Polemika eseo kiu rifuzas alian eseon pri la sama temo rilate la saman tekston de Jesaja. Pri la diskutata esprimo de Jesaja «Jen la vergino konceptos» de Jesaja 7,14, Majstro [[Andreo el Sankta Viktoro]] kontraŭis la interpreton de Hieronimo laŭ kiu tiam la profeto vere aludis al la koncipo de la patrino de Jesuo. Laŭ Andreo la profeto poetas pri la edzino de la reĝo. Rikardo rifuzas tiun interpreton de sia konfrata Viktorano. * ''Quomodo Christus ponitur in signum populorum'' (Kiamaniere Kristo estas signo por ĉiuj popoloj). Mallonga sermoneca verketo pri la Jesaja teksto (11,10): ''«En tiu tempo al la radiko de Jiŝaj, kiu staros kiel standardo por la popoloj, celados la nacioj, kaj lia ripozejo estos honoro».'' == Diversaĵoj == * ''Liber excerptionum'' (Libro pri la citaĵoj). Enkonduko al la Sanktaj Skriboj per kolekto de eltiraĵoj el aŭtoroj lin antaŭintajn. * "Alegoria komentario pri la [[Agoj de la Apostoloj]], kiu laŭ longa tempo estis atribuita la [[Fulberto el Chartres]] (Migne, PL, t. 141, col. 277-306). == Apokrifaĵoj == * ''Tractatus de gradibus caritatis'' (Eseo pri la kvar gradoj de la karitato). De nekonta aŭtoro, ĝi temas pri la kvar kvalitoj de la kontempla amo. == Tradukoj == Diversajn Rikardajn verkojn oni pasigis al diversaj lingvoj: itala, franca, hispana, portugala, germana, angla... Ankoraŭ neniu al la esperanta. == Notindaj studoj == * V. Sorge, ''«Ratio» et «contemplatio» nel pensiero di Riccardo di San Vittore'', Napoli 1881 * C. Nardini, ''«Affectio» e «ratio» nell'itinerario mistico del «Beniamin minor» di Riccardo di San Vittore'', Perugia 1987 * Ph. Schaff, ''History of the Christian Church, vol. V: The Middle Ages A.D. 1049-1249'', 1996 ISBN 1-56563-196-X == Referencoj == {{Referencoj}} * h. Schaff, ''History of the Christian Church, vol. V: The Middle Ages A.D. 1049-1249'', 1996 ISBN 1-56563-196-X * {{en}}''The Catholic Encyclopedia'', ''Volum XIII'': [http://www.newadvent.org/cathen/13045c.htm "Richard of St. Victor''], Robert Appleton Company, (1912). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Viktora Skolo]] [[Kategorio:Benediktana Ordeno]] [[Kategorio:Kristanaj teologoj]] [[Kategorio:Skotaj teologoj]] [[Kategorio:Skotaj filozofoj]] [[Kategorio:Ekzegezo]] na0lecvy7kcaazexrzyqc3hynz5uqzt 0 317692 9350221 9035098 2026-04-09T12:15:51Z RG72 11847 9350221 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:COSSACKS PORTRAITS(1820) p025 (R) DON COSSACKS.jpg|eta|Kozako kun baŝliko]] '''Baŝliko''' estas rusa ĉapo simila al [[kapuĉo]], kiu havas du longajn pintojn, kiujn oni volvas ĉirkaŭ la kolo. Ĝi estas tradicia vestaĵo de [[irano|iranaj]] popoloj, [[turkoj]] kaj [[kozakoj]] kaj estis farita el [[ledo]], [[lano]] aŭ [[felo]]. Ekzistas variaĵoj, laŭ kiuj baŝlikoj estas vintraj aŭ someraj, popola vestaĵo, militista vestaĵo, riĉe ornamitaj ktp. En modernaj tempoj baŝlikoj fariĝis laŭmodaj en Rusujo post la [[1830-aj jaroj]] post la partopreno de la [[Baŝkirio|baŝkira]] kavalerio en la milito kontraŭ [[Napoleono Bonaparto]]. Ek de 1862 ili estis parto de la uniformo de la kozakoj kaj pli poste de aliaj partoj de la rusa armeo. La milita baŝliko estis farita el flava kamela lano. Baŝlikoj de oficiroj surhavis oran aŭ arĝentan strion. En la rusa armeo oni uzis ĝin ĝis [[1917]], kiam ĝi estiĝis signo de la uniformo de la [[Blanka Armeo]]. ==Bildaro== {{Projektoj|ReVo=basxlik}} <gallery> Dosiero:Казаки_оренбургского_войска.jpg|Baŝliko de la rusa armeo en la [[19-a jarcento]]. </gallery> [[Kategorio:Kapvestoj]] [[Kategorio:Vestoj]] [[Kategorio:Rusaj vestoj]] [[Kategorio:Turkaj vestoj]] nua3m1yfhc3klqudja6ewlanjh0rhgk 0 326684 9350613 9282979 2026-04-10T10:43:06Z Sj1mor 12103 9350613 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Societal_attitudes_towards_homosexuality_2013.svg|eta|469x469ra|Projekto Pew Global Attitudes 2013. Procento de respondantoj, kiuj jesis la demandon "Ĉu samseksemo estu akceptita en la socio?" 81 ĝis 90% 71 ĝis 80% 61 ĝis 70% 51 ĝis 60% 41 ĝis 50% 31 ĝis 40% 21 ĝis 30% 11 ĝis 20% 1 ĝis 10% neniuj datumoj]] '''Homofobio''' (aŭ kelkfoje '''gejfobio''') povas difiniĝi kiel timego kaj senracia kontraŭeco rilate [[samseksemo]]n kaj [[gejo]]jn, [[Samseksemulino|lesbaninojn]], [[Ambaŭseksemo|ambaŭseksemulojn]] kaj [[transseksulo]]jn ([[GLAT]]), bazitaj sur [[antaŭjuĝo]]j aŭ [[diskriminacio]]j kaj simila al [[rasismo]], [[ksenofobio]], [[kontraŭjudismo]] kaj [[seksismo]]<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do;jsessionid=26DB1FA2AAE5EB3D72C57A2E92FB9884.node2?type=TA&language=IT&reference=P6-TA-2006-0018. Rezolucio de la Eŭropa Parlamento pri omofobio en Eŭropo]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, aprobita en Strasburgo Merkrede la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[2006]].</ref>. Per tiu termino "homofobio", do, oni substrekas ĝeneralan kunaĵon de sentoj, pensoj kaj sintenoj kontraŭaj al samseksemo kaj al personoj diverse seksorientitaj<ref>"Homofobio sin manifestas en la publika kaj privata sferoj diversforme, kiel paroladoj trempitaj en malamo kaj instigoj al diskriminacio, malŝato, [[vorta perforto]], psikologia kaj fizika, persekutoj kaj eĉ mortigo, diskriminacioj spite de la principo de egalrajteco, arbitraj limigoj kun justiĝoj per motivoj je publika ordo, religia libero kaj rajtoj al konscienca obĵeto", Rezolucio de la Eŭropa Parlamento de la [[18-a de januaro]] [[2006]], paragrafo 2.</ref>. Tiu ĝenerala difino, tamen, entenas kaj ekscitas, laŭ interesitoj pri tiu nocio, malsamajn reagojn foje kontraŭajn inter si. == Difinoj == La diversaj difinoj proponitaj pri homofobio povas esti sintezitaj laŭ tri precipaj perspektivoj: "antaŭjuĝa" difino, "[[diskriminacio|diskriminacia]]" difino, "psikopatologia" difino<ref>Tiu sekcio devenas el la esploraj konkludoj de V.Lingiardi:''Verso una diagnosi di omofobia?'', ĉe Rizzo D. (zorge de di), ''Omosapiens. Studi e ricerche sull’orientamento sessuale'', Carocci, 2006 e ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale'', Il Saggiatore, Milano 2007</ref>: * La antaŭaŭjuĝa difino konsideras homofobio kiun ajn negativan juĝon rilate samseksemon kaj nekomunajn seksorientigon. En tiu difino estas konsiderata homofobiaj ankaŭ ĉiuj konvinkoj personaj kaj sociaj kontraŭaj al samseksemo ktp, ekzemple: la konvinko ke samseksemo estas patologia, kontraŭmorala, kontraŭnatura, socie danĝera; la ne-akcepto aŭ malaprobo pri sintenoj kaj kondutoj de samseksemuloj kaj ties sociaj kaj juraj revenĝoj. Ne inkluzivas en tiu difino la amplekso de persekutoj kaj perfortoj kun la diversorientitaj seksemuloj <ref>Polito S., ''Omofobia: un concetto ambiguo delle scienze sociali'', reta artikolo ĉe [http://www.culturagay.it/cg/saggio.php?id=313 Culturagay]; Olatunji, B. O., Cisler, J. M., Deacon, B, Connolly, K., & Lohr, J M., ''The Disgust Propensity and Sensitivity Scale-Revised: Psychometric properties and specificity in relation to anxiety disorder symptoms'', en "Journal of Anxiety Disorders", XXI(2007), 7,918-930 T. Anatrella, voĉoj ''Omosessualità e omofobia'', in AA.VV., ''Lexicon'', LEV, Città del Vativano 2003, p. 686</ref>. * La "diskriminacia" difino konsideras homofobio ĉiujn sintenojn rekondukeblajn al seksismo kiuj lezas la rajtojn kaj la dignecon de homoj samseksemaj pro ties seksorientiĝo. Eniras tiun difinon la diskriminacioj en laborlokoj, en la institucioj, en la kulturo, la fizike kaj psikologie perfortaj agoj (batoj, insultoj, darŝadoj). Tiu difino inkluzivas ankaŭ la sentojn kaj juĝojn kontraŭaj, kiu estas la bazo - ne necese tamen kondukantaj al perforto.<ref> [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2006-0018+0+DOC+XML+V0//IT Risoluzione del Parlamento europeo sull'omofobia in Europa del 18-01-2006]; pri ligo inter seksismo-homofobio vidu ankaŭ Lingiardi V., ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale'', Il Saggiatore, Milano 2007</ref>. * la "psikopatologia" difino konsideras homofobio [[fobio]]n, nome kiel kontraŭracia kaj persista timego kaj repuŝo rilate ulojn diversseksemajn kiu endanĝerigas la psikologian konduton de la persono tuŝita per tiuj menssintenoj. Tiu diagnoza juĝado metus homofobion ene de la kategorio de psikaj perturboj pro anksio kaj ĝin eniras ene de la etikedo de specifa fobio (specifa fobio).<ref>Por la specifaj diagnozaj kriterioj pri la anksieca perturbo (inter kiuj tamen ne estas indikita homofobio) oni vidu American Psychiatric Association, ''DSM-IV-TR. Manuale diagnostico e statistico dei disturbi mentali - Text Revision'', Masson, 2002</ref>. Malsame de la unuaj du difinoj, homofobio de specifa fobio ne estus frukto de konscia negativa juĝo kontraŭ la samseksemo kaj aliaj nekomunaj formoj de seksemo, sed rezulto de neracia dinamismo ligita al la personaj vivtravivaĵoj de la oponanto. Tiu difino, kvankam pli parenca kun la origina signifo de la vorto, ĝis nun ne estas subtenata de faka literaturo sufiĉa por ĝin enirigi en la porpsikodiagnozaj manlibroj<ref>{{it}} Lingiardi V., ''Verso una diagnosi di omofobia?'', in Rizzo D. (a cura di), ''Omosapiens. Studi e ricerche sull’orientamento sessuale'', Carocci, 2006, pp. 69-72</ref>. Tiu difino kolizias - laŭ prisocie spertuloj - kun la nemalvasta rifuzo de samseksemo kaj ĝiaj publikaj ekzaltadoj, ekzemple. Ĉu ĉiuj psike - kaj des pli nekonscie - malsanaj tiuj kiun pro moralaj, aŭ religiaj aŭ sociaj, motivoj rifuzas kaj kondamnas samseksemon kaj engaĝiĝas defendi - respektante leĝojn - el ĝi siajn protektitojn? == Etimologio == Ŝajne, la unua uzo de la vorto "homofobio" en Esperanto estas de [[Boris Kotzin]] en artikolo ''La Nova Perspektivo en Rusujo'' publikita en [[La Ondo de Esperanto]] kaj [[La Brita Esperantisto]] - <ref>Numero 153, Septembro (1917), pĝ 78</ref> pri la Rusa [[Februara revolucio]]: {{citaĵo|[...] ĉu favora estos la nova perspektivo por Esperanto ? Nur jese estas respondebla la supre dirita demando. Kun suspekto observis la “administracio” nian movadon kaj ĝia suspektemo—simile al [[Glavo de Damoklo|Damokla glavo]] konstante minacis nin. Akcelante ŝovinismon kaj “homofobion,” agante sub la tradicia devizo : “dividu kaj regu,” persekutante ĉiun progreseman ideon, [...]}} La senco de la vorto (interkrampe en la originalo) ne estas klara. Tre eble tie "homo" estas la Esperanta radiko kaj verŝajne "homofobio" en tiu artikolo signifus "malamo al homoj", kvankam cara regimo ankaŭ tute ne estis tolerema al samseksemo. Laŭ moderna senco, ''homofobio'' devenas de [[antikva greka|grekaj]] ''homos'' (samo) kaj ''fobos'' (timo). Litere, tio signifas "timo pri la samo", tamen la ĉi tie "homos" devenas el la angla kaj estas uzata rilate samseksemon. La angla lingvo emas mallongigoj de vortoj, do en tiu lingvo "homossexual" (samseksemulo) estas mallongita al "homo", ĉefe ĉar "homo" ne estas viva radiko kiel en la greka kaj en latinidaj lingvoj. En la angla, la termino estas [[neologismo]] kreita de la [[klinika psikologio|klinika psikologo]] [[George Weinberg]], el tio lingvo, ĝi estis adaptita al plej parto de okcidentaj lingvoj kaj ankaŭ al Esperanto. Iam uzatis ankaŭ la termino ''homoerotofobio'' == Karakterizo == [[Dosiero:Stop omofobia.jpg|eta|Manifesto kontraŭ homofobio]] Taksita kiel "timo fobia kaj neracia", homofobio ne estas enmetita en iun ajn psikologian manlibron pritraktante psikologian diagnozistikon, kaj do eratas pensi ke ĝi estus kuracebla [[fobio]], same kiel male la nomo ŝajnas supozigi. Homofobio ne estas ligita al politika kredo aŭ al kultura nivelo, sed prefere al ekvilibra nivelo de unuopulo. Estis, fakte, konstatite ke inklinas al homofobio "aŭtoritatemaj uloj", rigidaj kaj malcertaj, kiuj sin sentas minacataj de la "neegalulo al ili" (kompreneble, ne nur samseksema). Gravaj niveloj de homofobio estis notitaj ankaŭ en personoj luktantaj kontraŭ latentan kaj subpremitan samseksemon<ref>AA. VV., {{it}} Razzisti e solidali. L’immigrazione e le radici sociali dell’intolleranza, a cura di E. Pugliese, Ediesse Roma 1993</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wam.umd.edu/%7Ehannahk/bulletin.pdf |titolo=Political Conservatism as Motivated Social Cognition |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080511181319/http://www.wam.umd.edu/~hannahk/bulletin.pdf |arkivdato=2008-05-11 }}</ref>. Laŭ tiu senco homofobio povas trovi nutron kaj precipe leĝigon el ideologiaj, religiaj aŭ politikaj kondamnoj. En homofobio eblas inkluzivi ankaŭ timon pri propra samseksemo aŭ aliaj nekomunaj seksemoj, kaj aparte timon juĝiĝi samseksema, kun konsekvencaj sintenoj celantaj eviti, ekzemple, samseksemulojn kaj la situaciojn al ili asociitajn. Ekstreme, homofobio povas esti emo justigi aŭ ekskuzi perfortaĵon aŭ diskriminaciojn, flankenmeton kaj persekuton kontraŭ personoj pro iliaj realaj kaj supozitaj samseksemo aŭ ambaŭseksemo ktp. == Timo konsideriĝi samseksema == Eble homofobio interplektiĝas kun la timo aspekti samseksema kaj nenormoseksema. Tiu timo, diras [[Erich Fromm]] kaj aliaj psikologoj, pli oftas en viroj ol en virinoj ĉar, laŭ la preskaŭ onia kulturo pri samseksemo, masklo estus konsiderita "virineculo", kaj mem sin sentas malhonore markita kaj humiligita ene de la grupo kaj en la reganta [[Seksismo|seksisma]] sinteno. Oni, male, malhonorigas virineculon kaj plejestimas masklaĉon<ref>Fromm E. (1940), {{it}} ''Mutamento nel concetto di omosessualità''in: Fromm E., ''Amore, sessualità e matriarcato, Mondadori, Milano 1997'', p.194</ref>. La timo esti konsiderita samseksema regas la mensojn de la "normalaj [[Aliseksemo|heteroseksuloj]]" (aliseksemulo) ĉar ĝuste tia teruro konstituas la menson de la "normala aliseksulo". Estas ĝuste tiu teruro por la "abomenindaj" samseksemaj pasioj, produktita kaj fortigita de la "socio", la fonto de homofobio. Sen tiu teruro homofobio ne ekzistas. Homofobio kunportas ne nur la timon antaŭ tiuj kiuj estas malestime konsideritaj, se ankaŭ la timon esti konsiderita "egala al...", kaj do pelas kaŝi sian staton rilate seksemon. <ref>Thomas, Calvin, ed. (2000). "Straight with a Twist", ''Straight with a Twist: Queer Theory and the Subject of Heterosexuality'', p.27. University of Illinois Press. ISBN 0-252-06813-0.</ref> Sed tiu teorio trovas reziston ĉe nemalmultaj psikologoj kaj scienculoj pri moralo, laŭ kiu estas vere ke la timo aspekti sekse perversule povas generi homofobion, sed la lasta de tiuj timoj havas sian fonton en normoj moralaj kaj sociaj komune akceptitaj. == Homofobio eninternigita == {{Ĉefartikolo|Homofobio eninternigita}} Homofobio eninternigita konsistas en la akcepto, fare de samseksemuloj, de ĉiuj "antaŭjuĝoj" kaj negativaj etikedoj kaj diskriminaciaj sintenoj rilate samseksemon ktp. Tia internigo de la antaŭjuĝo okazas plejofte nivele de nekonscio kaj povas krei problemojn rilate sian seksorientigon ĝis ĝin kontrasti kaj kondamni en si kaj en aliaj. Homofobio eninternigita povas ankaŭ signifi, kaj laŭ fakuloj tion sperte konstatite, sinteno de tiu kiu kolorigas je homofobio ĉiujn malkonsentojn devenantaj el moralaj aŭ religiaj aŭ liberopiniaj konvinkoj, kaj kritikojn al la diversseksulo. Tiu eninternigo povas sugesti kaj favori novan diskriminacion! <ref> {{it}}"Omofobia - il pregiudizio, la discriminazione istituzionalizzata, l’omofobia interiorizzata". Atti della due giorni organizzata dal gruppo "La scala di Giacobbe", 20-21 novembre 2004</ref> == Konsekvencoj de homofobio == [[Dosiero:20051129 northlake-il5.jpg|eta|Protesta manifestacio de la [[Baptista Eklezio de Vestboro]]; grupo indentigita far [[Anti-Defamation League]] kiel "perforte homofobia"<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/special_reports/wbc/default.asp |titolo=Anti-Defamation League on the Westboro Baptist Church |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070308113420/http://www.adl.org/special_reports/wbc/default.asp |arkivdato=2007-03-08 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.adl.org/special_reports/wbc/wbc_on_gays.asp |titolo=Anti-homosexual quotes from WBC on ADL's website. |alirdato=2010-06-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070607222947/http://www.adl.org/special_reports/wbc/wbc_on_gays.asp |arkivdato=2007-06-07 }}</ref>.]] Homofobio povas fariĝi kaŭzo de epizodoj de [[bravulaĉo]], varispecaj perfortoj kiel [[Mobbing|mobingo]] kaj diskriminacioj eĉ en la institucioj. Tio estas demonstrata en nemaloftaj okazaĵoj. Tiujn “krimoj“ estas jam punataj de la ŝtataj leĝoj, sed diversseksemuloj pri tio volus specifan leĝon kaj jam en diversaj ŝtatoj tio realiĝis diversforme. == Leĝaj kaj juraj aspektoj == [[Dosiero:Froci al muro.JPG|eta|Kazo de homofobia vandalismo en [[Italio]]]] Kadre de leĝoj jam faritaj kaj farendaj, en diversaj landoj, precipe [[Eŭropo|eŭropaj]], oni antaŭvidas leĝajn instrumentojn, je karakterizo civila kaj puna, celantaj kontrasti homofobion specife intencitan kiel diskriminacion pro seksorientiĝo. Evidentiĝu ke la ekzistantaj leĝsistemoj multfoje konservas distingita la aspekton de la diskriminacio el la normoj celantaj sankcii specifmaniere agojn kaj sintenojn eksplicite homofobiajn, nome ekscitantaj al malamo aŭ malŝato por diversseksemuloj. Aliaj kondamnas kaj punas homofobion kiel krimon sendepende de la motivo (moralaj, religiaj aŭ alispecaj) de la rifuzo kaj malaprobo de sekssintenoj kaj sekskondutoj. Oni vidas (kaj tion substrekas pensuloj pri socia kaj politikaj kaj moralaj kaj religiaj konceptoj) ke leĝoj kontraŭ homofobio marŝas inter du ekstremoj facile transpaseblaj: inter la tasko protekti la diversseksemulojn kaj respekti la liberan opinion kaj la rajton esprimi sian opinion; inter la rajto havi konsideron kaj estimon en la socio kaj respekti la alies moralajn principojn kaj pensesprimojn. Nome: kial esprimi sian opinion kontraŭan al samseksemo kaj tion indiki kiel mismoralaĵon estus homofobio? Kiel ne vidi en sendistinga krimigo kontraŭ homofobio aspektojn de venĝa homofobio? Kial estus juste kaj objektive difini homofobia tiun kiu, respektante la homajn rajtojn laŭleĝajn, malestimigas kaj taksigas deviaj certajn seksorientiĝojn kaj seksorientigojn? Kristanaj pensuloj substrekas ke neekvilibra kontraŭhomofobia leĝo povus indiki punindaj publike anoncantojn de la seksaj principioj de la Biblio aŭ de la katekismoj de la diversaj kristanaj eklezioj. == Kontraŭhomofobiaj leĝoj en diversaj landoj == [[Dosiero:Gayposter.jpg|eta|"Forigu malamon", kampanjo kontraŭ homofobio (Nederlando)]] {{...}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Henry E. Adams, Ph.D., Lester W. Wright, Jr., Ph.D. and Bethany A. Lohr, ''Is Homophobia Associated With Homosexual Arousal?'', in Journal of Abnormal Psychology, vol. 105, n. 3, pp. 440-445. {{en}} * Lingiardi, V. (2007), ''Citizen gay. Famiglie, diritti negati e salute mentale, Il Saggiatore, Milano ISBN {{it}} * Paolo Pedote, Giuseppe Lo Presti, ''[http://www.culturagay.it/cg/schedaLibro.php?id=699 Omofobia. Il pregiudizio anti-omosessuale dalla Bibbia ai nostri giorni]'', Stampa alternativa, Roma 2003. {{it}} * Borrillo D. (2001) con postfazione di Stefano Fabeni (2009) ''Omofobia. Storia e critica di un pregiudizio", Edizioni Dedalo, Bari ISBN 978-88-220-5513-2 {{it}}'' * Quaranta, P. (2008) (a cura di), ''Omosessualità e Vangelo'', Gabrielli editori, Verona {{it}} * Regis F. (2008), ''L'amore forte'', Editori Riuniti University Press, Roma, ISBN 88-359-6077-0, ISBN 978-88-359-6077-5 {{it}} * Kantor M. (1998), ''Homophobia: Description, Development, and Dynamics of Gay Bashing'', Praeger, New York. {{en}} == Vidu ankaŭ == * [[Aliseksemismo]] * [[Gejo]] * [[Fobio]] * [[Internacia tago kontraŭ homofobio, transfobio kaj bifobio]] * [[Diskriminacio]] * [[Samseksemo kaj religioj]] * [[Samseksemo kaj katolikismo]] * [[Seksa orientiĝo]] * [[Libera penso]] * [[Principoj de Jogjakarto]] * [[Deklaro de Naŝvilo]] == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Homophobia|n=Kategorio:Homofobio|q=Homofobio|ReVo=homofo}} * [https://archive.is/20121212224439/www.coe.int/t/dc/files/themes/homophobie/default_IT.asp Lukto kontraŭ homofobio: por egaleco en malsameco] {{it}} * [http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do;jsessionid=26DB1FA2AAE5EB3D72C57A2E92FB9884.node2?type=TA&language=IT&reference=P6-TA-2006-0018 Rezolucio de la Eŭropa Parlamento pri omofobio en Eŭropo], aprobita la [[18-a de januaro|18-an de januaro]] [[2006]] {{it}} * [http://rci.rutgers.edu/~lcrew/pubd/homophobicimagination.html Rictor Norton] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060413090420/http://www.rci.rutgers.edu/~lcrew/pubd/homophobicimagination.html |date=2006-04-13 }}, ''The homophobic imagination''. {{En}} * [http://andrejkoymasky.com/mem.html The Memorial hall] - por memori mortintoj "pro" samseksemo {{En}} * [http://fra.europa.eu/fraWebsite/products/publications_reports/pub_cr_homophobia_p2_0309_en.htm Homophobia and Discrimination on Grounds of Sexual Orientation and Gender Identity in the EU Member States] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100325235943/http://fra.europa.eu/fraWebsite/products/publications_reports/pub_cr_homophobia_p2_0309_en.htm |date=2010-03-25 }} {{en}} * [http://www.arcigay.it/dossier-omofobia-italia-2008 Datumoj pri homofobio en 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416025125/http://www.arcigay.it/dossier-omofobia-italia-2008 |date=2009-04-16 }} farita de [[Arcigay]] {{it}} * [http://www.ilga.org/ ILGA] - retejo de [[Internacia Asocio de Lesbaninoj kaj Gejoj]]-personoj {{En}} [[Kategorio:Homofobio| ]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Sociaj problemoj]] 91ie10jcwveapyv6cqucsozrlnbsr65 0 330167 9350320 9180065 2026-04-09T13:04:11Z Sj1mor 12103 9350320 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Tekno-muziko'''<ref>laŭ etimologio mallonge por "teknologia muziko", kio tamen plennome estus misgvida nomo, ĉar muziko tre diversmaniere povas esti produktata iusence per "teknologio"</ref> - en multaj lingvoj laŭ anglalingva modelo nomata ''Techno'' [{{IPA|ˈtɛknoʊ}}] - estas stilaro de [[elektronika muziko]]. La termino ne estas tutprecize difinita kaj kutime karakterizas plurajn, inter si proksime parencajn stilojn de elektronika muziko. Ĉirkaŭ la fenomeno de tekno-muziko evoluiĝis propra junulara kulturo; kaj krom en specifaj tekno-muzikaj dancejoj la muzika stilo publike videbliĝas aparte en publikaj strataj tekno-muzikaj paradoj kiel la ''"[[Loveparade]]"'' en [[Germanio]], en kiuj granda nombro da junuloj surstrate celebras la muzikan stilon. == Stilaj trajtoj == La stilaro de tekno-muziko celas sintetike produktitan, unuavide tre ritme orientitan, modernan dancan muzikon. Karakteriza estas kvarbata (4/4) takto, en kiu ĉiu el la kvar batoj estas akcentata per elektronika tamburego, kaj aldonaj aktencetoj per elektronikaj [[cimbalo]]j en la paraj okonaj takteroj. Povas aldoniĝi cimbalaj akcentoj sur ĉiuj deksesonaj takteroj, kaj akcentoj per manfrapoj je ĉiu dua kvarona taktero. Akordoj laŭ la muzika [[harmoniscienco]] kutime ne havas gravan rolon, sed ofte la muzikistoj eksperimentas per unuopaj tonoj, sonoj kaj ties [[kunsonado]]. La komponaĵoj baziĝas je tiel nomataj "ripetaj aranĝaĵoj" - la ripetoj tamen variiĝas per aldono de sonaj efikoj, sonaroj kaj unuopaj perkutaj ritmoj, kaj tiel ŝtupe plifortiĝas ĝis kulmino fine de la komponaĵo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=tekn|ReVo titolo=Tekno}} * [http://www.techno.de/news/specials/technokultur/history-of-techno/techno.html historio de Tekno-muziko (germane)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.technoguide.de gvidilo pri de Tekno-muziko (same germane)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090917022536/http://www.technoguide.de/ |date=2009-09-17 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] [[Kategorio:Dancmuziko]] 9n5yvo89jqol3y5b4kt9k1u9xliefc1 0 333906 9350566 9252352 2026-04-10T08:30:18Z Sj1mor 12103 9350566 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:2007-08-22_Nozyk_Synagogue_1295.jpg|eta]] Por '''nomoj de Dio en la Biblio''' oni intencu la alvokojn aŭ difinajn esprimojn per kiuj la bibliaj verkistoj personigis Dion, kaj por [[Biblio]] oni intencu la Malnovan Testamenton kaj la Novan kun la diversaj aldonoj ĉe la diversaj kristanaj konfesioj. == [[Judismo]] == En la juda religio la vokmanieroj per kiuj oni referencas al Dio estas ankaŭ necesaj por la komprenado pri la manieroj per kiuj Dio rilatas al la mondo, al la homoj kaj al la kreaĵaro. La juda ekzegezo establas multajn regulojn ankaŭ rilate la eldiron pri ili en la [[hebrea lingvo]] enprofundiĝante en ĉiun ilian aspekton ankaŭ per la helpo de la [[Gematrio]] (studo pri numerologia kvanto kaj senco de la vortoj hebree skribitaj kaj estas unu el la analizaj metodoj uzita de la [[Kabalo]]. Temas do pri intelektula ludo foje celante al [[mistiko]]). Multaj [[Rabeno|rabenoj]] sugestas, kiel cetere ankaŭ la kristana kulturo kaj diversaj paganaj religioj (vidu artikolon [[Pseŭdo-Dinizo la Areopagano]], [http://www.aseq.it/?p=12738''De Divinis Nominibus'' (Pri la Diaj Nomoj)]; Platono, Kratilo [http://www.ludanto.org/] en Religiaj Verkoj), instigas ke la ĉeesto de diversaj nomoj ŝuldiĝas ankaŭ al la neebleco, por la homo, kompreni la tutecon kaj esencon de Dio: la homo procedas laŭ scimaniero kies naturo estas aplikebla al multoflankeco de la aĵoj komprenante pri ili ĉiufoje aspektojn mankoplene ankaŭ se ĉian antaŭenigante; kompreni aŭ koncepti la dian esencon egalus kompreni la dian tutecon en unika esenca manifestacio de unusola penso, afero eblas nur per la multoflanka kiu permesas partajn aspektojn kaj atributojn de Dio, inter kiuj precipas ĉiukaze la unikeco kaj senŝanĝo de Dio, la [[kreado]], nia bezono de preĝo kaj sanktiĝo, nia nekapablo atingi la definitivan savon sen lia helpo, lia regado de la historio, la celo de la kreado ktp. Ĉio tio ne eblas en unika ago kaj koncepto kaj des malpli per unika difino. Diversaj majstroj fakte instruas, en judismo, ke, kiam individuo provus koncepti kaj intelekte percepti la Dian Esencon, havus la senton alveni al «nenio» de la penso mem: la koncepto mem perdus sian objekton kvazaŭ brakumante sin mem en mallumo. La percepto pri «nenio», tra kiu pri tio englitas la homa menso, respondas al abnegacio kaj nuliĝo antaŭ Dio spertita antaŭ la Grandiozeco de Dio. Tion signifas la vortoj de la profeto: «Fakte, miaj pensoj ne similas al viaj pensoj, nek viaj vojoj ne estas viaj vojoj ... Mia Saĝo ne estas via Saĝo» (Jesaja 59) == Listo de la nomoj de Dio == Sepdek estas, almenaŭ, nombro de la precipaj nomoj de Dio. Kiel jam dirite, la noma plureco dependas ankaŭ el la fakto ke la Dia propra nomo konsiderindas neesprimebla. Tial la [[Biblia Tetragramo]] estas unu el la tipaj kazoj de ''qere-ketiv'', malsameco inter la eldira formo kaj skriba formo. Ili aperas en la [[Torao]], en [[Talmudo]] kaj en multaj preĝtekstoj aŭ studtekstoj, [[Torao|Sefer Torah]], sur [[Tefillin]] kaj pergamenoj de la [[Mezuzzah|Mezuzot]] kaj amuletoj kompilitoj en maloftaj okazaĵoj de hebreaj Majstroj por kreskigi la konojn spiritajn, neniam magiajn, rilate tion. * La '''[[Biblia Tetragramo]]''' (en la [[Hebrea lingvo|hebrea lingvo]] י*ה*ו*ה), kies prononco, koncedita nur al ĉefpastro en la tago de [[Kippur]] kaj laŭ [[Halaka]] absolute malpermesita, estus, laŭ iuj teorioj, Javeo aŭ Jehovo, konsideriĝas en la hebrea tradicio la propra nomo de Dio. Ĝi estas formita je kvar konsonantoj; oni ĝin skribas iumaniere kaj legas alimaniere, unu el tiuj alimanieroj estas '''HaShem''' (tio estas: "La Nomo") kaj, inter la eblaj alilingvaj tradukoj, la plej komuna estas «Dio» aŭ (en la esperantigita Biblio de Zamenhof) "Eternulo" Tamen kelkaj alilingvaj biblioj elektas ankaŭ «Tiu, kiu estas». * Alvokoj al Dio pere de pronomaj formuloj kiel: '''Hu''': ''Li Mem''; '''Atta''': ''Vi''. * '''Anokì''': ''Mi''; '''Ani''': ''Mi''; '''Hineni''': ''Jen Mi''. * ''''Ilaah 'al kol-hilain''': ''Elstarulo de la elstaruloj''. * ''''Ilat ha'ilot''': ''Kaŭzo de ĉiuj kaŭzoj''. * ''''Olam''': ''Mondo''. * '''[[Adonaj]]''': ''Sinjoro''. * Ofte asociita al tiu troviĝas '''Tzevaoth''' aŭ '''Sabaoth''': ''Sinjoro de la taĉmentoj'' aŭ ''Sinjoro de la armeoj'' (estis la maniero por enbati la ĉiopovon de Dio) super ĉio reference al la hebreoj, al la multegoj de [[Anĝelo|Anĝeloj]] aŭ ankaŭ de bestoj, fiŝoj, flugbestoj <ref>Pri la «Sinjoro de la armeoj» poetas la [[psalmo 23]]: «... la Sinjoro forta kaj potenca, la Sinjoro potenca en batalo. [...] Kiu estas tiu reĝo de la gloro? La Sinjoro de la armeoj». La esprimo, fakte, estas uzata ankaŭ de Hanna, la malfekunda generonta Samuelon, petanta filon. Ĉar la esprimo, senigita el sia antropologia origino, ŝajnas bildigi Dion perforta, oni provis traduke interpreti per «Dio arbitracianto de la militoj, kaj la traduko al la itala de la liturgia ''Sanctus'' oni rifuĝiĝis en «Dio dell’universo» (Dio de la universo). </ref> * '''A-donai (aŭ Adonai) E-lokeinu vE-lokei avoteinu''': ''Eternulo nia Dio kaj Dio de niaj patrioj». * '''A-don 'al kolla''': ''Mastro de ĉio''. * ' ''A-don 'Olam''': interpretenda per «Kreinto de la mondo». * '''A-don haniflaot''': ''Sinjoro de la mirindaĵoj''. * '''A-don kol-hanneshamot''': ''Sinjoro de la animoj''. * '''Avinu Malkeinu''': ''Nia Patro, Nia Reĝo''. * '''Ba'al milchamot''': ''Arbitracianto de la militoj''. * '''Bet le'Olam''': ''Rezidejo de la mondo'': "''Dio estas la rezidejo de la mondo, sed la mondo ne estas Lia rezidejo''". * '''Boré''': ''Kreinto''. * '''Boré refuot''': ''Faranto sanigojn''. * '''Chakkim''': ''Saĝulo''. * '''Chai ha-Chaiym''': ''Vivo de la vivo''. * '''Chai olamìm''': ''Kiu vivas por ĉiam'', ''Kiu donas la vivon al la mondoj''. * '''Chassid''': ''Gracoplenulo''. Tiu nomo esprimas la diajn manierojn de la amo, de la ĝentileco, de la grandiozeco ankaŭ en la rilatoj kun la homo kaj de la homo kun sia proksimularo. * '''Deòt ha-Shem''': «La Eternulo estas Dio de la scio». * '''Echad''' signifas la «Unuulo», la dia unikeco. * '''Ehyeh Asher Ehyeh''', tradukebla «Mi estas Kiu estos», esprimas la senŝanĝecon de Dio ankaŭ se antaŭ la alekzistiĝo de la kreaĵaro pri kiu Li sin gloras kaj tra kiu Li amuziĝas kvazaŭ io metafore aldoniĝus al Sia esenco ĉiukaze perfekta kaj sen iu ajn neceso de ŝanĝiĝo. Tiu nomo estas ankaŭ tradukita «Mi estas Tiu Kiu estas» * '''Ein Sof''' pensigas al «Senlimulo», la senmezura Potenco. * '''[[El (diaĵo)|E-l]]''' konstituas la semantikan vorteron, kiu estas enŝovita en multajn vortojn indikantajn nomojn de entaĵoj spiritaj. El si mem ĝi indikas Dion. ‘El’ estas la precipa diaĵo de [[Kanaano|Kanaananoj]] kaj estas nomata toro aŭ bovido kaj pentrita kune kun tiuj du bestoj. * '''E-l Chai''' tio estas ''Dio vivanta''. * '''E-l da'ot''': ''Dio de la scio'' (vidu la duan de [[Samuelo (biblia)]]). * '''E-lion''': ''La Plejaltulo''. * '''E-lionim vetachtonim''': ''kiu subtenas la partojn superan kaj malsuperan de la mondo''. * '''E-l Melech Neeman''': ''Dio, Reĝo, Lojalulo'', estas la epiteto en kiu estas asociitaj la vortoj de la sama radiko ‘Emunah’ kiu signifas «fidon». * '''E-loha''' signifas Dion kaj estas singolara formo de la antaŭa. Oni povas diri ke Li estis la 'E-loha de [[Abrahamo]], la 'E-loha de [[Isaak|Isaako]], la 'E-loha de [[Jakobo]]. Tiu formo fariĝis nepropra kiam fariĝis komuna al popolo, ĉar se Dio estas «mia Dio», Li ne povus esti ankaŭ Dio de aliaulo. Ĝi devenas de ‘El’, la precipa diaĵo de la kanaananoj. Etimologie ĝi havas kunligojn, historiajn, geografiajn, prononcajn kaj radikajn kun la vorto ‘Allah’ (Eloha povas esti eldirita ‘Alah’). Allah estas la nomo per kiu arabaj kristanoj kaj islamanoj nomas Dion (Alaho). * '''E-lohei Israel''': ''Dio de Izraelo''. * '''[[Elohim|E-lohim]]''' signifas Diojn, pluralo de E-loha (Dio), estas probabla restaĵo de politeistaj religioj de la Kanaana kaj restinta ĉe hebreoj de la norda izraela regno. La hebrea ordono ''hyeh lecha elohim acherim al panay'' estas tradukita, kaj estis ĉiam interpretita kaj sentita, «Ne ekzistu ĉe vi aliaj dioj antaŭ Mi». * '''Emet''', Vero, estas ofte uzata kune kun E-lokim en la signifo de «Dio estas vera», sed estas ankaŭ tradukita per «Dio estas Vero». * '''Goalenu''': ''Nia Elaĉentanto''/''Nia Liberiganto''. * '''HaKadosh BaruchHu''': ''la Sanktulo kaj Benito'', aŭ ''La Sanktulo, Benita Li estu''. * '''Iah''' estas mallongigo de la Tetrgramo: estas skribite ke tiu nomo estas kompleta. * '''Kedosh Israel''': ''Sanktulo de Izraelo''. * '''Kol''' signifas la ''Tuto'', la pleneco de la Esto. * '''Melekh Ha-'Olam''': ''Reĝo de la mondo'' sed intencita kiel Eternulo * '''Melekh Chay veQayam''': ''Reĝo vivanta kaj ekzistanta''. * '''Melekh Malkhei''': ''Reĝo de la Reĝoj''. Plue '''Melekh Malkhei Melakhim''', ''Reĝo de la reĝoj de la reĝoj''. * '''Makom''', ''loko'', indikas ke la Sinjoro estas la loko de ĉio. * '''Moshi'einu''': ''Nia Savanto''. * '''Norà''': ''Terorulo''. * '''Norà tehillot''': ''tro terura por akcepti laŭdon''. * '''Pashtut''', ''la Simpleco'', indikas ankaŭ la flankon pli puran kaj simplan kiam la homo ligiĝas al Dio per la fido. * '''Rachamanan''' aŭ '''Harachaman''': hebree kaj aramee signifas «La Plejklementan» aŭ «la Plejmizerikordan». * '''Ribbon 'almin''': ''Sinjoro de la Mondoj''. * '''Ribbon Kol-hamma'asim''': ''Mastro de ĉiuj aferoj''. * '''Ribbonò shel 'Olam''': ''Mastro de la Mondo''. * '''Setima 'al kol-setimin''': ''Kaŝitulo de la kaŝituloj''. * '''Shadday''' aŭ '''El Shaddai'' antikva nomo de la [[Patriarko|Patriarka]] epoko<ref>V. [[Genezo]]n 28; 35,11; 43,14; 48,3; 49,25.</ref> kaj kutime intencita «Ĉiopova». Necertas ĝia signifo: iuj en ĝi perceptas «Kiu diris sufiĉe la Sian Mondon; aliaj ĝin vidas kiel akrostikon. La nomo Shadday estas ofte asociita al mencio pri la Dia Mizerikordo tiel ke la kompleta esprimo estas ''E-l Shadday''. * Ankaŭ '''Shabbat''' kaj '''Shalom''', ''[[Shabbat|Sabato]]'' kaj ''Paco'', enkalkuliĝas inter la nomoj de Dio. * '''Shekhinah''': estas termino kiu indikas aspekton, nome la Dia Ĉeesto, kiu okaziĝas aparte en la Templo, pliprecize en la [[Tabernaklo]], de Jerusaslemo. * '''Sibbat hasibbot''': ''Tiu el kiu originas ĉiuj efikoj''. * '''Zaddik''' signifas ''La Justulo estas la fundamento de la mondo: ĝi referencas kaj al la Sinjoro kaj al iuj homoj. * '''Zore'a zedaqot''': ''Semanto de justeco''. * '''Zurì veGoalì''': ''Mia riĉo kaj mia eleĉentinto''. * ... (La listo, sendube, povas etendiĝi laŭvole. Oni diras ke hebreaj spiritaj majstroj engutas ke la tuta Torao mem estas dia nomo). == [[Kristanismo]] == '''Sinjoro''' estas la titolo per kiu plejofte inter [[Kristianismo|kristanoj]] oni referencas al Dio tradukante la kristanan Biblion. Per tiu vorto kutime estas tradukita la Tetragramo kaj la greka esprimo [[κύριος]] kaj el la greka tradukita Malnova Testamento de la [[Septuaginto]] kaj el la originala greka de la [[Nova Testamento]]. == El la Malnova Testamento == (Legita laŭ la hebrea maniero, ĝenerale) La termino «Sinjoro» en la Malnova Testamento: * referencas al Dio mem (''[[Adonaj]]''); {{Citaĵo|Aŭskultu, [[Izraelo]] (hebree: ''[[Shema]], Israel''), la Sinjoro estas nia Dio, la Sinjoro estas unika ([[Readmono]]n 6,4-9; 11, 13-21 kaj [[Nombroj]] 15, 37-41)}} * estas la Sinjoro mem kiu sin difinas en la unua el la ordonoj skribitaj de [[Moseo]]: {{Citaĵo|Mi estas la Sinjoro via Dio (Readmono 5,6)}} Sinjoro de la taĉmentoj: {{citaĵo| Sed David diris al la Filiŝto: Vi iras kontraŭ min kun glavo, lanco, kaj ŝildo; kaj mi iras kontraŭ vin en la nomo de la Eternulo Cebaot, la Dio de la militistaro de Izrael, kiun vi malhonoris. ([[Samuelo|Samuel]] 17,45)}} == El la Nova Testamento == La termino «Sinjoro» en la Nova Testamento: Multfojojn ĝi referencas al Dio kaj estas tradukita per Sinjoro ankaŭ la ''κύριος''.<ref> [[Evangelio laŭ Mateo|Mateo]] 1,20</ref>. Kaj, en la optiko [[Sankta Triunuo|triunueca]] de la Nova Testamento, la termino «Dio» estas referencata al [[Dio Patro]]. * aparta gravo akiras kiam oni referencas al la persono de la [[Filo de Dio|Filo]], nome [[Jesuo Kristo]], la dua persono de Sanktega Triunuo. Ekzemploj pri la uzo de la signifa vorto «Sinjoro» troviĝas: {{Citaĵo|Kaj pro kio okazas al mi ĉi tio, ke la patrino de mia Sinjoro venas al mi?|[[Elizabeta]] al [[Dipatrino|Maria, patrino de Jesuo]], en la Evangelio de Luko 1,43}} Okazas precipe en la leteroj de [[Sankta Paŭlo|Paŭlo el Tarso]] ke eblas trovi la plej eksplicitajn referencojn al Jesuo kiel Sinjoro; ekzemplo estu la komenco de la [[Epistolo al la Filipianoj]], en la fama «himno de la humiliga seniĝo»: {{Citaĵo|... kaj ĉiu lango konfesu, ke “Jesuo Kristo estas Sinjoro”, al la gloro de Dio, la Patro..'' (2,11)}} {{Citaĵo| ''Ho Sinjoro kaj nia Dio, ni Vin dankas per la granda sacerdoto kaj protektanto de niaj animoj Jesuo Kristo, per kiu estu al vi la gloro kaj la grandeco, nun kaj de generacio al generacio kaj en la jarcentoj de la jarcentoj. Amen''“. (Letero al la Korintanoj, ĉapitro 59)}} == Kristana teologo kaj novplatonisma filozofo == La verkaro de [[Pseŭdo-Dionizo la Arepagano]] konsistas el: * ''Pri la diaj nomoj'' (Περὶ θείων ὀνομάτων); * ''la ĉiela hierarkio'' (Περὶ τῆς οὐρανίου ἱεραρχίας); * ''La eklezia hierarkio'' (Περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱεραρχίας); * ''La mistika teologio'' (Περὶ μυστικῆς θεολογίας). == Bibliografio == L. Strack, P. Billerbeck - Kommentar zum Neuen Testament aus Talmud und Midrasch, München 1922-1928 (I, 172 per Samajim; I, 443 por la teologia pasivo; I, 862 per Samajim; II, 221 por la dianima pluralo; II 302-333 pri la pronunco de la dia nomo, precipe 308-313). G. Kittel, G. Friedrich - Grande Lessico del Nuovo Testamento (Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament, Stuttgart) (I, 264-265 per hagios; IV, 393-398 per theos; VIII, 753-755 per onoma; 1425, 1433-1434, 1458-60, per ouranos). J. Jeremias - Teologia del Nuovo Testamento, Brescia 1972 (el la germana, Göttingen 1971) 17-22 pri la pasivo teologia kaj ĉirkaŭlokucio de la dia nomo. M. McNamara - I Targum e il Nuovo Testamento, Bologna 1978 (el la angla 1972) 111-115. J. Longton, R.F. Poswick - Dizionario Enciclopedico della Bibbia (ed. it. a cura di R. Penna), Borla-Città Nuova, Roma 1995 (or. fr. 1987). P. Rossano, G. Ravasi, A. Ghirlanda, ''Nuovo Dizionario di Teologia Biblica'', Paoline Milano 1996. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Adonaj]] * [[Biblia Tetragramo]] * [[Elohim]] * [[Javeo]] * [[Kabalo]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Nomoj de Dio en la Biblio| ]] mv5afpvha69tj57ilz2ib48gzq710vc 0 336276 9350285 6739130 2026-04-09T12:56:52Z Sj1mor 12103 9350285 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Muzika '''pasiono''' estas la muzikigo de la [[biblio|biblia]] [[pasiono]]-teksto, kiel ĝi estas fiksita en unu el la [[evangelio]]j. == Historio kaj liturgia loko == La prezentado de la pasionhistorio laŭ la kvar evangelioj okazis en la mezepoka kaj poste romkatolika eklezio dum la [[Sankta Semajno]] laŭ [[Liturgio|liturgia]] ordo <ref>[[Friedrich Blume (Musikwissenschaftler)|Friedrich Blume]], Geschichte der evangelischen Kirchenmusik, Kassel 1965, S. 114</ref>, kiu poste en la evangela tradicio ankaŭ povis esti malkompaktigita kaj pli kaj pli komencis koncentriĝi sur la Sanktan Vendredon: {| class="wikitable sortable" width="100%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Tago !! Pasiono-evangelio en la mezepoka kaj katolika eklezio<ref>[[Siegfried Hermelink]], Art. ''Passion'', in [[Religion in Geschichte und Gegenwart|RGG]], 3. Auflage, Bd. 5, Tübingen 1961, Sp. 137</ref>!! Pasiono-evangelio en la [[Dresdeno|dresdena]] kastelopreĝejo ĉe Heinrich Schütz <ref>Kurt Gudewill im Vorwort der Gesamtausgabe Heinrich Schütz, Neue Gesamtausgabe sämtlicher Werke, Bd. 2, hrsg. von [[Bruno Grusnick]], Kassel 1957 und [[Otto Brodde]], Heinrich Schütz. Weg und Werk, Kassel 1979, 2. Aufl., S. 258, ISBN 3761801599; Brodde bezieht sich auf die vorhandenen Dresdner Hoftagebücher der Schützzeit</ref>!! Pasionoj ĉe Johann Sebastian Bach en Lepsiko |- |''Judica'' (5-a dimanĉo de la Karesmo) | |Evangelio laŭ Mateo - [[Matthäus-Passion (Schütz)|Mateopasiono]] (1666) | |- |[[Palmodimanĉo]] (6-a dimanĉo de la Karesmo) |Evangelio laŭ Mateo |Evangelio laŭ Lukaso - [[Lukas-Passion (Schütz)|Lukaspasiono]] (1653) |- |Mardo en la Sankta Semajno |Evangelio laŭ Marko | | |- |Merkredo en la Sankta Semajno |Evangelio laŭ Lukaso | |- |[[Sankta Vendredo]] |Evangelio laŭ Johano |Evangelio laŭ Johano - [[Johannes-Passion (Schütz)|Johanopasiono]] (1666) |[[Matthäuspassion (Bach)|Mateopasiono]] (1729), [[Markuspassion (Bach)|Markopasiono]] (1731) kaj [[Johannespassion (Bach)|Johanopasiono]] (1724) |} [[Dosiero:Cantate Domino.jpg|eta|220px|Tri kantantaj klerikoj (proksimume 1400). Tiel oni imagu la prezentopraktikan kantadon de pasionoj.]] La tradicio de prezentado de biblia pasiono estis institucio kadre de la pasionliturgio, kiu komencis kaj estas dokumentita jam en la 5-a jarcento. Komence nur unu kleriko recitis la evangelion sur la pasiontono antaŭvidata por tio. Plej malfrue en la 13-a jarcento oni disdonis la liturgian pasionrecitadon sur pluraj personoj. Kutime tri klerikoj dividis inter si la recitadon: malalta voĉo prezentis la vortojn de Kristo ("vox christi"), mezalta voĉo la rolon de la rakontanto resp. evangeliisto ("vox evangelista") kaj alta voĉo finfine la ceterajn personojn, kiuj nomiĝas laŭ la latina ''solilokventoj'' (solodeklamantoj). Ankaŭ la ĥoroj de la apostoloj, judoj, ĉefpastroj, servistinoj, malsinceraj atestantoj kaj soldatoj - laŭ la latina ''turba'' (aro, homamaso) - apartenas al tio. Manskribaĵo el Modena de la malfrua 15-a jarcento surmontras je pasionoj la diferencigon en virajn kaj virinajn rolojn<ref>Kurt von Fischer, Die Passionshistorien von Heinrich Schütz, in: Heinrich Schütz in seiner Zeit, hrsg. von Walter Blankenburg, Wege der Forschung, Bd. 614, Darmstadt 1985, S. 143 ISBN 3534086694 </ref>: {| class="wikitable sortable" width="60%" |- class="hintergrundfarbe5" ! Voĉregistro !! biblia rolo !! prezentata far <ref>Ulrich Michels, dtv-Atlas Musik, München 2008, S. 139, ISBN 3423085991</ref> |- |f |Kristo |[[pastro]] |- |c' |evangeliisto |[[diakono]] |- |f' |''solilokvento'' / ''turba'' |subdiakono |- |c - c' - e' |trivoĉa ''turba''-ĥoro (unuan fojon en Füssen, proksimume 1450) | |- |f |Judaso (vira voĉregistro, unuafoje Modena, fine de la 15-a jarcento) | |- |f' |servistino (virina voĉregistro, unuafoje Modena, fine de la 15-a jarcento)<ref>Matthäus- und Johannespassion, Handschrift aus Modena, in: [[Hans Joachim Moser]], Die mehrstimmige Vertonung des Evangeliums, Leipzig o.J. (1931), verbesserter und ergänzter Nachdruck Hildesheim 1968</ref> | |} En la 15-a jarcento al la komenco de la prezentado paŝas enkonduko (''introitus'', ''praefatio''), sed ankaŭ finala dankpreĝo (''conclusio'', ''gratiarum agimus''). Ĉi tiu plej malnova speco de liturgia pasiono konserviĝis ĝis en la 19-a jarcento<ref>Siegfried Hermelink, Art. ''Passion'', in [[Religion in Geschichte und Gegenwart|RGG]], 3. Auflage, Bd. 5, Tübingen 1961, Sp. 137</ref>. Jam en antaŭreformacia tempo estas observeblaj muzikaj pliampleksigoj kaj pliriĉigoj de la liturgia prezentado, kiuj transpaŝas la kutiman pasionotonon kaj ĝiajn formulojn el la [[gregoria ĉanto]]. Precipe la ''turbae'' estis kompletigitaj per plurvoĉaj realigaĵoj por distingigi ilin de la kantadoj de la unuopaj personoj. Ekde la mezo de la 15-a jarcento la voĉoj de la tri realigantaj pastroj kuntrafiĝis en la kvint-kvart-vespero. La du figuroj de la "malsinceraj atestantoj" komencas kanti duvoĉe. Ĉi tiun praktikon ankaŭ [[Martin Luther]] plejparte tiel transprenis en la [[Reformacio|reformacia epoko]] por la evangelaj diservoj. Martin Luther tamen volis limigi la prezentadon de ĉiuj kvar pasionoj dumpase de la tempo sur du aŭ unu. Luther ankaŭ admonis, "ke oni ne kantu la pasionojn ne je la labortagoj de la Sankta Semajno, ĉar temas pri labortagoj"<ref>Martin Luther, ''Formula missae. Eine Weise, christliche Messe zu halten und zum Tisch Gottes zu gehen'' (1524), zitiert nach Otto Brodde, Heinrich Schütz. Weg und Werk, Kassel 1979, 2. Aufl., S. 259</ref>. Por atingi pluan striktigon, [[Johann Bugenhagen]] kreis en 1526 tiel nomatan ''pasionharmoniaĵon'', do eltiraĵo el tekstkompilaĵo, nomata ankaŭ ''evangeliharmoniaĵo''<ref>Friedrich Blume, Geschichte der evangelischen Kirchenmusik, Kassel 1965, S. 115</ref>. Poste [[Johann Walter]] komisiite far Luther adaptis la tradician kantmanieron al la germana lingvo. Ne individuan komponadon, sed nur la transformadon de la malnova latina pasiono en la germanan lingvon intencis la reformaciaj teologoj kaj muzikistoj. [[Kurt von Fischer]] konstatis, ke "ankoraŭ en la 16-a kaj frua 17-a jarcentoj la pasionaj muzikigoj de evangela kaj katolika deveno preskaŭ ne estas dise rigardeblaj kaj kompreneblaj. En la liturgiaj pasionoj de ambaŭ konfesioj ĉiam la komuna - oni hodiaŭ povus diri: la ekumena - havis decidan gravecon"<ref>Kurt von Fischer, Die Passionshistorien von Heinrich Schütz, in: Heinrich Schütz in seiner Zeit, hrsg. von Walter Blankenburg, Wege der Forschung, Bd. 614, Darmstadt 1985, S. 140 ISBN 3534086694 </ref>. == Distingoj kaj tipoj == === Ĥoralpasionoj kaj responsoria pasiono === Sekve de la reformacio ekestis la tipo de protestanta '''ĥoralpasiono''' per tio, ke ekzemple la ĥoraĵoj de la pasiono de Walter estis nov-priverkataj (ekz. far [[Jakob Meiland]] 1567, 1568 kaj 1570). Tamen ĉi tiun ĥoralpasionon nun oni prefere nomas '''responsoria pasiono'''. Pluaj nomoj estas '''drama pasiono''', sed ankaŭ '''scena pasiono'''<ref>Ulrich Michels, dtv-Atlas Musik, München 2008, S. 139, ISBN 3423085991</ref>. Rigarde la pasionojn de Heinrich Schütz [[Otto Brodde]] diras ankaŭ pri la tipo de '''recitativa pasiono'''<ref>Otto Brodde, Heinrich Schütz. Weg und Werk, Kassel 1979, 2. Aufl., S. 268</ref>: La pasionoj de Schütz estas "ne nur kulmino de la recitativa pasiono, sed samtempe fina punkto de ĝia historio. La recitativaj pasionoj ekestintaj post Schütz estas tiel klare kopiecaj, ke ili ne estas komparebla kun liaj". Por diferencigi: La responsoria pasiono kaj la recitativa pasiono malsamas en tio, ke la unu tipo estas ligita al la gregoria ĉanto, al la tiel nomata ''pasiontono'', dum kiam la tipo kreita far Heinrich Schütz jam plejparte liberiĝis de la devigoj de la gregoria ĉanto kaj formis liberajn [[recitativo]]jn<ref>Otto Brodde, ''Heinrich Schütz. Weg und Werk,'' Kassel 1979, 2. Aufl., S. 312</ref>. "Entute, la unuvoĉeco de Schütz estas organika sintezo el ĥoralaj elementoj kaj libere inventita recitativa melodiaro, absolute [[Diatona gamo|diatona]] unuvoĉeco, kiu kontraŭas al ĉiu modeleca kaj formula konduto, finfine muzike transformita metamorfozo de la parolmelodio"<ref>Otto Brodde, ''Heinrich Schütz. Weg und Werk,'' Kassel 1979, 2. Aufl., S. 260</ref>. Kutime oni tiam distingas inter responsoriaj resp. [[Moteto|motetaj]] pasionoj, kiuj nure muzikigas la netan biblian tekston, kaj "oratoriaj", de Günter Massenkeil iom pli akre nomata "koncerta", kiuj povas enhavi parentezojn de aliaj tekstoj ([[ĥoralo]]j k.a.) aŭ instrumentajn partojn. La responsoriaj pasionoj de Johann Walter estis disvastigitaj en la mezgermana spaco tamen dum la tuta 17-a jarcento kaj foje eĉ multe pli poste. Ekzemple lia pasiono estas menciita en Lepsiko en 1716, en Merseburg eĉ ankoraŭ en 1741<ref>Otto Brodde, ''Heinrich Schütz. Weg und Werk,'' Kassel 1979, 2. Aufl., S. 258</ref>. === Figura pasiono kaj moteta pasiono === El la ĥoralpasiono evoluis la tipo de '''trakomponita pasiono''', en kiu la tuta teksto de la pasiono estas plurvoĉe, kvazaŭ motetece trakomponita<ref>Friedrich Blume, Geschichte der evangelischen Kirchenmusik, Kassel 1965, S. 116</ref>. Tio signifas: ankaŭ la voĉo de Kristo kaj de la evangeliisto eksonas plurvoĉe. Escepte enkondukon kaj finalan kantaĵon tamen nur la biblia teksto estas aŭdebla. La unua pruvo de ĉi tiu formo devenas de [[Longeval]]. Aliaj aŭtoroj diras je ĉi tiu tipo pri '''figura pasiono''', kiu ankaŭ proksimas al '''pasionomoteto''' <ref>Dieter Haberl, Hauptgattungen der mehrstimmigen vokalen und instrumental begleiteten Kirchenmusik, in: Basiswissen Kirchenmusik, Bd. 22, Stuttgart 2009, S. 27, ISBN 9783899481235</ref>. Krome enkondukiĝis la nocio '''moteta pasiono'''<ref>z.B. Ulrich Michels, dtv-Atlas Musik, München 2008, S. 139</ref>. La florepoko de la trakomponita pasiono tamen daŭris nur mallonge kaj troviĝas fakte nur en la epoko de la [[kontraŭreformacio]]. Germanaj protestantaj pasionoj tiatipaj devenas de Joachim a Burck, Leonhard Lechner kaj Christoph Demantius. === Oratoria pasiono === [[Dosiero:Johannespassion Leugnung Anfang.png|eta|maldekstra|400px|Eltiraĵo el la Johano-pasiono de Johann Sebastian Bach; jen la dialogo inter Petro kaj la servistino, kunligita per la rakonto de la evangeliisto]] El la koncerta pasiono evoluis la '''oratoria pasiono''', do [[oratorio]], kiu laŭkomponas la biblian pasionhistorion, sed je tio ankaŭ interplektas eksterbibliajn tekstelementojn aŭ sakralan lirikon. Tio jam estas observebla ekz. ĉe Thomas Selle en 1642. Selle enigis en sian Johano-pasionon interludojn, kiuj havas kontemplan funkcion. Krome li aldonas instrumentojn. Johann Sebastiani siaflanke aldonas "por veki pli grandan devotecon variajn versojn el la kutimaj ekleziaj himnoj" en la Mateo-pasionon, kiun li komponis en 1672, nome plurvoĉajn movimentojn de [[Johann Eccard]]<ref>Johann Sebastiani, zitiert nach Otto Brodde, ''Heinrich Schütz. Weg und Werk,'' Kassel 1979, 2. Aufl., S. 268</ref>. Lernanto de Schütz Johann Theile enmetis je 1673 en sian Mateo-pasionon instrumentajn [[ritornelo]]jn kaj kantariojn<ref>Otto Brodde, ''Heinrich Schütz. Weg und Werk,'' Kassel 1979, 2. Aufl., S. 268</ref>. La oratoria pasiono do entute distingiĝas per liberaj enigaĵoj, kiuj interrompas la fluon de la biblia teksto. distingiloj estas la [[recitativo|sekorecitativo]] por la evangeliisto kaj la solilokventoj, aliras la kontinuo-orgeno (plejofte portebla orgeno) kaj la arĉbaso<ref>Ulrich Michel, dtv-Atlas der Musik, München 2008, S. 139</ref>. En la akompanrecitativo tamen la vortoj de Kristo ekz. en la Mateo-pasiono de Bach, sed ankaŭ jam ĉe Johann Theile kaj en la Mateo-pasiono de Johann Valentin Meder, ricevas por distingado arĉakompanaĵon. Kontemplaj dakapo-arioj, sed ankaŭ ariozo same kiel ĥoraĵoj kaj ĥoraloj baziĝantaj sur libera poeziaĵo pliriĉigas la verkon. Tiu ĉi tipo estas ĉefe alordigebla al la epoko de la lutera ortodoksismo. === Pasiona oratorio === [[Dosiero:Barthold Heinrich Brockes.jpg|eta|220px|''Barthold Heinrich Brockes''. Li verkis la tekstan bazon de famaj ''pasionaj oratorioj'' por Johann Caspar Bachofen, Georg Friedrich Händel, Reinhard Keiser, Johann Mattheson, Gottfried Heinrich Stölzel kaj Georg Philipp Telemann.]] La '''pasiona oratorio''' tamen jam etendiĝas en la epokon de la [[pietismo]]. Kutime en la pasiona oratorio ne plu aperas biblia teksto, sed ankoraŭ nur libera poeziaĵo pri la pasiono de Jesuo<ref>Ulrich Michels, dtv-Atlas Musik, München 2008, S. 139</ref>. Kiel tekstopoeto elpaŝis [[Barthold Heinrich Brockes]], kiu inspiris multajn komponistojn al pasionaj oratorioj. [[Carl Heinrich Graun]] unuafoje en 1755 prezentis sian pasionan oratorion ''Der Tod Jesu'' ĉe [[Kantakademio je Berlino]]. La verko daŭre konserviĝis en la koncertprogramoj. La Kantakademio dum jardekoj prezentis la verkon kiel sanktvendreda muziko, ĝis kiam ĝi post la remalkovro de la pasionoj de Bach estis anstataŭata per tiuj. === Interŝtupoj === Inter ĉiuj grupoj tamen ekzistas limaj kaj transiraj formoj<ref>Friedrich Blume, Geschichte der evangelischen Kirchenmusik, Kassel 1965, S. 114</ref>. Ankaŭ ne ĉiam estas facile transigi la diferencigojn de la muzikscienco, kiu ĉefe servis por la klarigo kaj enordigo de verkoj el la 15-a ĝis 18-a jarcentoj, sur la verkojn de la 20-a kaj 21-a jarcentoj. == Verkoj == === Ekzemploj por responsoriaj pasionoj === * [[Latina lingvo|latinaj]]: ** [[Claudin de Sermisy]] (1490-1562) (1535) ** [[Cypriano de Rore]] (1515-1565) (1557) ** [[Jachet de Mantua]] (1483-1559) (1567) ** [[Orlando di Lasso]] (1530-1594): ''Markopasiono'' (1582), ''Lukaspasiono'' (1582), ''Mateopasiono'' (1575), ''Johanopasiono'' (1575) ** [[Tomás Luis de Victoria]] (1548-1611): ''Mateopasiono'' (1585) ** [[Thomas Mancinus]] (1550-1612): ''Celler Passion'' (proksimume 1590) ** [[Giovanni Matteo Asola]] (1532-1609): (1595) ** [[William Byrd]] (1540-1623): ''Johanopasiono'' (1607) * [[Germana lingvo|germanaj]]: ** [[Johann Walter]] (1496-1570): ''Matthäus-Passion'', ''Johannes-Passion'' (ambaŭ proksimume 1530) ** [[Antonius Scandellus]] (1517-1580): ''Johannespassion'' (1570 aŭ pli frue) ** [[Jakobus Gallus]] (1500-1559) ** [[Bartholomäus Gesius]] (1562-1613): ''Johannespassion'' (1588) ** [[Samuel Besler]] (1574-1625): Passion (1612) === Ekzemploj por motetaj pasionoj === * germanaj: ** [[Joachim a Burck]] verkis ''Johanospasionon'', en kiu unuafoje la germana pasionoteksto estis trakomponita plurvoĉa, same kiel pasionon laŭ evangelio-harmoniaĵo (kompilaĵo de ĉiuj vivodatoj el la kvar ĉefaj evangelioj) ** [[Leonhard Lechner]]: ''Johannes-Passion'' (1593) ** [[Christoph Demantius]]: ''Johannes-Passion'' (1631) === Pasionhistorioj de Heinrich Schütz === [[Heinrich Schütz]] distingiĝas per tio, ke li verkis '''pasiono-[[Historio (muziko)|historiojn]]''', kiuj escepte enkondukon kaj finalon ne toleras interrompon de la biblia teksto. * Heinrich Schütz: ''[[Matthäus-Passion (Schütz)|Matthäus-Passion]]'' (1666), ''[[Lukas-Passion (Schütz)|Lukas-Passion]]'' (um 1653), ''[[Johannes-Passion (Schütz)|Johannes-Passion]]'' (1665/66) - tamen Schütz nomas ĉiujn tri komponaĵojn [[Historio (muziko)|historio]]<ref>siehe z.B. Faksimile in: Heinrich Schütz, Neue Ausgabe sämtlicher Werke, Bd. 2, hrsg. vom Bruno Grusnick, Kassel 1957</ref>, laŭvorte: ''"Historio de la pasiono kaj morto de ... Jesuo Kristo ..."''. === Ekzemploj por oratoriaj pasionoj === * [[Thomas Selle]]: ''Matthäus-Passion'' (1642) * [[Christian Flor]]: ''Passionsoratorium'' (1667) * [[Johann Sebastiani]]: ''Das Leyden und Sterben unseres HERRN und Heylandes Jesu Christi nach dem heiligen Matthæo''. Königsberg (1672) * [[Johann Theile]]: ''Matthäuspassion'', Lübeck (1673) * [[Johann Sebastian Bach]]: ''[[Johannespassion (J. S. Bach)|Johannespassion]]'' (1724), ''[[Matthäuspassion (J. S. Bach)|Matthäuspassion]]'' (1727/29), ''[[Markus-Passion (J. S. Bach)|Markus-Passion]]'' (1731, Musik verschollen), ''[[Lukas-Passion (Bach)|Lukas-Passion]]'' (1730, Musik verschollen) * [[Georg Philipp Telemann]]: multaj pasionoj laŭ Marko, Lukaso, Johano kaj Mateo * [[Gottfried August Homilius]]: li verkis dek pasionojn (unu presita en 1775 ĉe Breitkopf & Härtel en Lepsiko kun la titolo „Ein Lämlein geht und trägt die Schuld“) === Ekzemploj por pasionoratorioj kaj miksformoj === * ''Der für die Sünden der Welt gemarterte und sterbende Jesus'' („[[Barthold Heinrich Brockes|Brockes]]-pasiono“, muzikigita far [[Reinhard Keiser|Keiser]] 1712, [[Georg Philipp Telemann|Telemann]] 1716, [[Johann Mattheson|Mattheson]] 1718, [[Georg Friedrich Händel|Händel]] 1719, [[Johann Friedrich Fasch|Fasch]] 1723, [[Gottfried Heinrich Stölzel|Stölzel]] 1725, [[Johann Caspar Bachofen|Bachofen]] 1759). * [[Carl Heinrich Graun]] , ''Der Tod Jesu'' (1755) * [[Carl Philipp Emanuel Bach]], ''Die letzten Leiden des Erlösers'' * [[Ludwig van Beethoven]], ''Christus am Ölberge'' (1803) * [[Carl Loewe]]: ''Das Sühnopfer des neuen Bundes'' (pasionoratorio, 1847) === Ekzemploj por modernaj pasionoj de la 20-a kaj 21-a jarcentoj === * [[Kurt Thomas (komponisto)|Kurt Thomas]]: ''Markus-Passion'' (1927) * [[Hugo Distler]]: ''[[Choralpassion (Distler)|Choralpassion]]'' laŭ la kvar evangelioj de la sanktaj libroj, op. 7, por 5-voĉa miksita ĥoro kaj 2 ĉefkantantoj, kiuj rolas la evangeliston kaj Jesuon (1932/1933) * [[Frank Martin]]: ''Golgotha'', laŭ vortoj de la bibli kaj Aŭgusteno, por 5 solokantistoj, miksita ĥoro, orgeno kaj orkestro (1945-1948) * [[Wolfgang Schoor]]: ''Die Passion nach Markus und Worten verschiedener Dichter'' por sopran-, ald-. tenor-, bariton- kaj basosoloistoj, miksita ĥoro, ĉambrorkestro, klaviceno kaj orgeno (1949). Tekstoj: evangelio, liturgio de la horoj, profeto Jesaja, H. P. Bergler-Schroer, Lilo Ebel, Paul Gerhardt, Gottfried Hasenkamp, Johann Heermann, Hertha Jaegerschmid, Wolfgang Schoor, Friedrich Wilhelm Weber (1949) * [[Ernst Pepping]]: ''Passionsbericht des Matthäus'' (1951) * [[Krzysztof Penderecki]]: ''[[Lukas-Passion (Penderecki)|Lukas-Passion]]'' (1962-65) * [[Paul Ernst Ruppel]]: ''Golgata'' por solotenoro, miksita ĥoro, trombono kaj baso * [[Hans-Peter Braun]]: Du bibliaj scenoj ''Gethsemane - Pfingsten'' por orgeno (1977) * [[Klaus Michael Miehling|Klaus Miehling]]: ''Passio secundum Marcum'' por solokantistoj, ĥoro kaj barokorkestro (1980/2006) - ''Judas-Passion'' (2005, tekstselekto far Matthias Uhlich) * [[Mikis Theodorakis]]: ''Kata Saddukaion Pathi'' (Sadukeo-pasiono; teksto: Michalis Katsaros) por tenoro, baritono, baso, ĥoro kaj orkestro (1981–82) * [[Arvo Pärt]]: ''Passio Domini nostri Jesu Christi secundum Joannem'' por solokantistoj, miksita ĥoro, instrumentkvarteto kaj orgeno (1982) * [[Anton Reinthaler]] kreis kvar pasionoj: ''Leidensgeschichte nach Johannes'', ''Leidensgeschichte nach Lukas'', ''Leidensgeschichte nach Markus'' kaj la ''Leidensgeschichte nach Matthäus'' * [[Sofia Gubaidulina]]: ''Paisono laŭ Johano'' (ruslingva, 2000) * [[Wolfgang Rihm]]: ''Deus passus'' laŭ selektaj tekstoj el la evangelio laŭ Lukaso (2000) * [[Johannes Matthias Michel]], ''Kreuzigung'' (2001). Pasionsceno por baritono, deklamanto, ĥoro kaj orkestro * [[Peter Michael Braun]]: ''Passus est et resurrexit'' por miksita ĥoro, granda orgeno kaj orkestro (2005) * [[Winfried Nowak]]: ''Johannespassion'' (2007) === Ekzemploj por pasiono en stilo de duonopero === La pasiono estas ankaŭ prezentebla per la stilrimedoj de [[duonopero]]: * [[Andrew Lloyd Webber]], ''Jesus Christ Superstar'' (1971) === Pasiono por infanoj === Plej ofte el religio-pedagogia intereso muzika priverkado de la pasionotemo okazas ankaŭ en infantaŭga formo: * [[Margret Birkenfeld]] verkis en 1993 infanpasionon: ''Kommt und seht: Das Grab ist leer - Kleine Passion für Kinder''. == Parencaj ĝenroj == * [[Oratorio]] * [[Historio (muziko)]] == Literaturo == * Günther Massenkeil: ''Oratorium und Passion''. 2 Bände. Laaber, Laaber 1998/99, ISBN 3-89007-133-3, ISBN 3-89007-481-2 * Kurt von Fischer: ''Die Passion. Musik zwischen Kunst und Kirche.'' Bärenreiter/Metzler, Kassel u.a. 1997, ISBN 3-476-01530-0 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Pasionoj (muziko)| ]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĥoraj komponaĵoj]] [[Kategorio:Oratorioj]] [[Kategorio:Eklezia muziko]] qulf6uhjxnncga8nlw56s76h19uou0r 0 338111 9350286 9078247 2026-04-09T12:56:59Z Sj1mor 12103 9350286 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} la nocio '''Pastoralo''' ([[latina lingvo|lat.:]] ''pastor'' = „paŝtisto“) signifas en la muziko * pleje trivoĉa muzikformo de la mezepoka sakrala muziko * operĝenro ĉefe de la 17-a kaj 18-a jarcentoj, kiu evoluis el la paŝtistoteatraĵo en teatron, en kies agado troviĝas kamparaj, kontemplaj motivoj, ekz. la muziko de paŝtistoj sur ŝalmo aŭ idiliaj amhistorioj, * pastoralo en instrumenta muziko (vd. supren) * kaj aparte la [[6-a simfonio (Beethoven)|6-a simfonio]] de Beethoven. == Instrumenta pastoralo == La instrumenta pastoralo estis ofta ĝenro en la epoko de [[baroko]] – kiel memstara komponaĵo, pli ofte tamen kiel unuopa movimento, ekz. en konĉerto. La ĝenro devenas de la [[kristnasko|kristnaska]] muzikado de la ''Pifferari'', italaj paŝtistoj, kiu dum la kristnaska tempo en Romo muzikis antaŭ [[Dipatrino kun Infano|bildoj de Dipatrino]]. Pastoraloj plejofte estas en 12/8-[[Takto (muziko)|takto]] kaj tipe komponitaj en la tonalo F-maĵoro. Karakterize estas ankaŭ [[pedaltono]]j, do longaj bastonoj kiel aludo je la paŝtistaj muzikiloj [[sakŝalmo]] kaj [[vjelo]]. Tiajn komponaĵojn oni nomas „pastoralo“, „siĉiliano“ aŭ „pifa“, je kio la titolo ''„siĉiliano“'' kutime ligiĝas kun punktita baza ritmo. Instrumentaj pastoraloj troviĝas ankaŭ en la verkoj de multaj barokaj komponistoj. Famaj ekzemploj estas: * Finalmovimento de konĉerto op. 6 n-ro 8 (g-minora) de [[Arcangelo Corelli]] kun la subtitolo ''fatto per la notte di Natale'' („por la kristnaska nokto“). * La instrumenta enkonduko al la 2-a parto de la [[Weihnachts-Oratorium (Bach)#Parto 2: „Und es waren Hirten in derselben Gegend“|kristnask-oratorio]] de [[Johann Sebastian Bach]]; jam [[Albert Schweitzer]] jen vidis – certe ne malprave – la muzikadon de la paŝtistoj kun la anĝeloj. * La ''pifa'' (12-a movimento) en la oratorio [[Mesio (oratorio)|Messias]] de [[Georg Friedrich Händel]]. * La finalmovimento de la printempo-konĉerto el ''La printempo'' de [[La kvar sezonoj]] de [[Antonio Vivaldi]] ne estas tipa pastoralo, sed klare tiun-ĉi aludas. Krome menciendas konĉertmovimentoj de [[Giuseppe Manfredini]] kaj [[Francesco Geminiani]]. Ankaŭ Johann Sebastian Bach verkis memstaran pastoralon kiel orgenpeco (BWV 590); la verko interese estas kvarmovimenta, sed nur la unua movimento klare surmontras la priskribitajn ecojn. Ankaŭ en la epoko post la baroko troviĝas komponaĵoj en la pastorala stilo, ekzemple ĉe [[Sigfrid Karg-Elert]] (2 pecoj por violono kaj orgeno op. 48b) aŭ [[Max Reger]] (dek du pecoj op. 59). {{Projektoj|ReVo=pastor1}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] {{Tradukitaĵo|de|Pastorale|revizio=79863283|enmetrevizio=3207087}} h2fk65e2vc78gkh0diu1apkg16u7jt3 0 338572 9350520 7677865 2026-04-10T05:58:32Z Filozofo 3592 Alĝustigis ligon 9350520 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}Laŭ la [[helena mitologio]], '''Piteo''' estis reĝo de [[Trezeno]], en [[Argolando]] ([[Peloponezo]]).[[Dosiero:Themis Aigeus Antikensammlung Berlin F2538 n2.jpg|eta|[[Egeo (mitologio)|Egeo]] konsultas la [[Orakolo de Delfo|orakolon de Delfo]] aŭ [[Temiso]]n, kies respondon nur Piteo kapablis kompreni. Vazo el [[Vulci]] ([[440 a.K.|440]]-[[430 a.K.]]).]]Li estis filo de la gereĝoj [[Pelopso]] kaj [[Dio (mitologio)|Dio]] aŭ [[Hipodamio#Hipodamio, edzino de Pelopso|Hipodamio]], kaj alvenis el [[Pisatis]] ([[Elido]]) al la regiono por regi ĝin kune kun [[Etio]] kaj [[Trezeno (mitologio)|Trezeno]], almenaŭ laŭnome, tial kial la landon fakte regis ĉiuj la filoj de Pelopso. Post la morto de la aliaj du, Piteo unuigis la vilaĝojn [[Anteo]] kaj [[Hipereo]], fondante tiel novan urbon, kiun li nomigis Trezeno, honore al sia ĵusmortinta frato. Lia filino [[Etro]] (kiun oni nomis ''[[Piteiso]]'' honore al li<ref>Ovidio. ''Pri heroinoj'', 10.31.</ref>) estis la patrino, kun [[Egeo (mitologio)|Egeo]], de la [[Atiko|atika]] heroo [[Tezeo]], de kiu Piteo iĝis instruisto ĝis kiam la knabo estis plenkreskulo kaj decidis koni sian patron<ref>[[Paŭzanio]]. ''Priskribo de Grekio'', 2.30.8.</ref><ref>Skolastiko pri [[Pindaro]].'' Ol''. 1.44.</ref>. Fakte, estis Piteo tiu, kiu ebligis tiun rilaton, tial kial li ebriigis Egeon kaj enirigis sian filinon en lian ĉambron, ĉar nur li komprenis la antaŭdiraĵon de la [[Orakolo de Delfo]], kiu asertis ke Egeo restus sen idoj ''ĝis kiam la vin-saketo malfermiĝos''<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]. ''Mitologia biblioteko'', 3.15.</ref>. Poste, kiam Tezeo edziĝis al [[Fedro]], Piteo volonte gastigis [[Hipolito (mitologio)|Hipolito]]n en sia domo<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 1.22.2.</ref>. Piteo havis alian filinon, krom Etro, nomita [[Henioko]]. Ŝi edziniĝis al [[Kaneto]], kaj estis la patrino de [[Scirono]] aŭ de [[Siniso]]<ref>[[Plutarĥo]]. ''Pri Tebo'', 25, 4-5.</ref>. Laŭ la rakontoj, Piteo estis saĝa homo, la nura kiu kapablis interpreti la antaŭdiraĵon pri Egeo, tute nekompreneblaj por la aliaj<ref>[[Ovidio]]. ''Metamorfozoj'', 8.622.</ref>. Fakte, li estis tiel bona oratoro, ke li eĉ skribis manlibron pri parol-arto. Laŭ [[Paŭzanio]], la tombejo kaj la trono kie Piteo juĝadis ankoraŭ viziteblis, multajn jarojn post lia morto<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 2.31.3</ref>. {{Antaŭuloj-Posteuloj |POSTENO=Mitaj reĝoj de [[Trezeno]] |ANTAŬULO=[[Hiperenoro]] kaj [[Antaso]] |TEMPO='''Piteo''' |POSTEULO=[[Tezeo]] }} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Argolando]] czv5i5e100k70ubdzhqkg9qd9r5rai4 9350523 9350520 2026-04-10T06:07:00Z Filozofo 3592 Lingva plibonigo 9350523 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}Laŭ la [[helena mitologio]], '''Piteo''' estis reĝo de [[Trezeno]], en [[Argolando]] ([[Peloponezo]]).[[Dosiero:Themis Aigeus Antikensammlung Berlin F2538 n2.jpg|eta|[[Egeo (mitologio)|Egeo]] konsultas la [[Orakolo de Delfo|orakolon de Delfo]] aŭ [[Temiso]]n, kies respondon nur Piteo kapablis kompreni. Vazo el [[Vulci]] ([[440 a.K.|440]]-[[430 a.K.]]).]]Li estis filo de la gereĝoj [[Pelopso]] kaj [[Dio (mitologio)|Dio]] aŭ [[Hipodamio#Hipodamio, edzino de Pelopso|Hipodamio]], kaj alvenis el [[Pisatis]] ([[Elido]]) al la regiono por regi ĝin kune kun [[Etio]] kaj [[Trezeno (mitologio)|Trezeno]], almenaŭ laŭnome, ĉar la landon fakte regis ĉiuj filoj de Pelopso. Post la morto de la aliaj du, Piteo unuigis la vilaĝojn [[Anteo]] kaj [[Hipereo]], fondante tiel novan urbon, kiun li nomigis Trezeno, honore al sia ĵusmortinta frato. Lia filino [[Etro]] (kiun oni nomis ''[[Piteiso]]'' honore al li<ref>Ovidio. ''Pri heroinoj'', 10.31.</ref>) estis la patrino, kun [[Egeo (mitologio)|Egeo]], de la [[Atiko|atika]] heroo [[Tezeo]], de kiu Piteo iĝis instruisto ĝis kiam la knabo estis plenkreskulo kaj decidis koni sian patron<ref>[[Paŭzanio]]. ''Priskribo de Grekio'', 2.30.8.</ref><ref>Skolastiko pri [[Pindaro]].'' Ol''. 1.44.</ref>. Fakte, estis Piteo tiu, kiu ebligis tiun rilaton, tial kial li ebriigis Egeon kaj enirigis sian filinon en lian ĉambron, ĉar nur li komprenis la antaŭdiraĵon de la [[Orakolo de Delfo]], kiu asertis ke Egeo restus sen idoj ''ĝis kiam la vin-saketo malfermiĝos''<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]. ''Mitologia biblioteko'', 3.15.</ref>. Poste, kiam Tezeo edziĝis al [[Fedro]], Piteo volonte gastigis [[Hipolito (mitologio)|Hipolito]]n en sia domo<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 1.22.2.</ref>. Piteo havis alian filinon, krom Etro, nomita [[Henioko]]. Ŝi edziniĝis al [[Kaneto]], kaj estis la patrino de [[Scirono]] aŭ de [[Siniso]]<ref>[[Plutarĥo]]. ''Pri Tebo'', 25, 4-5.</ref>. Laŭ la rakontoj, Piteo estis saĝa homo, la nura kiu kapablis interpreti la antaŭdiraĵon pri Egeo, tute nekompreneblaj por la aliaj<ref>[[Ovidio]]. ''Metamorfozoj'', 8.622.</ref>. Fakte, li estis tiel bona oratoro, ke li eĉ skribis manlibron pri parol-arto. Laŭ [[Paŭzanio]], la tombejo kaj la trono kie Piteo juĝadis ankoraŭ viziteblis, multajn jarojn post lia morto<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 2.31.3</ref>. {{Antaŭuloj-Posteuloj |POSTENO=Mitaj reĝoj de [[Trezeno]] |ANTAŬULO=[[Hiperenoro]] kaj [[Antaso]] |TEMPO='''Piteo''' |POSTEULO=[[Tezeo]] }} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Argolando]] s2fsf3g0jkehlqv356w4ucxcg98d0un 9350549 9350523 2026-04-10T08:01:24Z Filozofo 3592 Lingvaj plibonigoj 9350549 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo}}Laŭ la [[helena mitologio]], '''Piteo''' estis reĝo de [[Trezeno]], en [[Argolando]] ([[Peloponezo]]).[[Dosiero:Themis Aigeus Antikensammlung Berlin F2538 n2.jpg|eta|[[Egeo (mitologio)|Egeo]] konsultas la [[Orakolo de Delfo|orakolon de Delfo]] aŭ [[Temiso]]n, kies respondon nur Piteo kapablis kompreni. Vazo el [[Vulci]] ([[440 a.K.|440]]-[[430 a.K.]]).]]Li estis filo de la gereĝoj [[Pelopso]] kaj [[Dio (mitologio)|Dio]] aŭ [[Hipodamio#Hipodamio, edzino de Pelopso|Hipodamio]], kaj alvenis el [[Pisatis]] ([[Elido]]) al la regiono por regi ĝin kune kun [[Etio]] kaj [[Trezeno (mitologio)|Trezeno]], almenaŭ laŭnome, ĉar la landon fakte regis ĉiuj filoj de Pelopso. Post la morto de la aliaj du, Piteo unuigis la vilaĝojn [[Anteo]] kaj [[Hipereo]], fondante tiel novan urbon, kiun li nomigis Trezeno, honore al sia ĵusmortinta frato. Lia filino [[Etro]] (kiun oni nomis ''[[Piteiso]]'' honore al li<ref>Ovidio. ''Pri heroinoj'', 10.31.</ref>) estis la patrino, kun [[Egeo (mitologio)|Egeo]], de la [[Atiko|atika]] heroo [[Tezeo]], de kiu Piteo iĝis instruisto ĝis kiam la knabo estis plenkreskulo kaj decidis koni sian patron<ref>[[Paŭzanio]]. ''Priskribo de Grekio'', 2.30.8.</ref><ref>Skolastiko pri [[Pindaro]].'' Ol''. 1.44.</ref>. Fakte, ĝuste Piteo ebligis tiun rilaton, ebriiginte Egeon kaj enlasinte ties filinon en lian ĉambron, ĉar nur li komprenis la antaŭdiraĵon de la [[Orakolo de Delfo]], kiu asertis ke Egeo restus sen idoj ''ĝis kiam la vin-saketo malfermiĝos''<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]. ''Mitologia biblioteko'', 3.15.</ref>. Poste, kiam Tezeo edziĝis al [[Fedro]], Piteo volonte gastigis [[Hipolito (mitologio)|Hipolito]]n en sia domo<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 1.22.2.</ref>. Piteo havis alian filinon, krom Etro, nomita [[Henioko]]. Ŝi edziniĝis al [[Kaneto]] kaj estis la patrino de [[Scirono]] aŭ de [[Siniso]]<ref>[[Plutarĥo]]. ''Pri Tebo'', 25, 4-5.</ref>. Laŭ la rakontoj, Piteo estis saĝa homo, la nura kiu kapablis interpreti la antaŭdiraĵon pri Egeo, tute nekompreneblaj por la aliaj<ref>[[Ovidio]]. ''Metamorfozoj'', 8.622.</ref>. Fakte, li estis tiel bona oratoro, ke li eĉ skribis manlibron pri parol-arto. Laŭ [[Paŭzanio]], la tombejo kaj la trono kie Piteo juĝadis ankoraŭ viziteblis, multajn jarojn post lia morto<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 2.31.3</ref>. {{Antaŭuloj-Posteuloj |POSTENO=Mitaj reĝoj de [[Trezeno]] |ANTAŬULO=[[Hiperenoro]] kaj [[Antaso]] |TEMPO='''Piteo''' |POSTEULO=[[Tezeo]] }} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Mitaj reĝoj de Argolando]] gxhuvlupm2daplkhxwjfadjt9ijkmq2 0 352465 9350299 8724834 2026-04-09T12:59:47Z Sj1mor 12103 9350299 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Acadiana Louisiana region map.svg|eta|dekstra|250px|La 'Kaĵuno korlando' en Luiziano]] '''Kaĵunmuziko''' estas muzikstilo parenca al la [[bluso]], kiu retroiras ĝis la [[18-a jarcento]]. La muziko ekestis en la france parolanta parto de [[Luiziano]] en [[Usono]] el miksaĵo de popolmuziko de la [[kaĵuno]]j kaj la muziko de la nigra loĝantaro. La kaĵunmuziko estas kantata en la [[kaĵun-franca lingvo]]; la origina instrumentaro estis ĉefe la [[violono]], la [[akordiono]] aŭ diatona akordiono kaj la [[triangulo (muzikilo)|triangulo]] ('tit fer aŭ: eta fero), instrumentoj kiuj estas sufiĉe raraj en la tradicia bluso. Ĉe la hodiaŭaj grupoj (plejofte tri muzikistoj) plejofte ĉeestas [[gitaristo]]. La kaĵunmuziko ludata de [[kreolo]]j ankaŭ nomiĝas angle '''zydeco''' kaj france '''zarico''' ([[Zideko]]). Alia tipa instrumento estas la [[Lavtabulo (instrumento)|lavtabulo]]. [[Dosiero:Cajun instruments.jpg|eta|desktre|250px|Tradiciaj kaĵunmuzikiloj]] == Konataj kaĵungrupoj == * Jamie Bergeron and the Kickin' Cajuns * Acadian Cajun Band * Wayne Toups * The Balfa Brothers * Nathan Abshire * Lionel Leleux and Don Montoucet * Michael Doucet and Beausoleil * Don Fontenots et les Amis de la Louisiane * Octa Clark, Hector Duhon and The Dixie Ramblers * [[Clifton Chenier]] kaj lia Red Hot Louisiana Band. (''urban-zydeco'') == Vidu ankaŭ == * [[Luiziana bluso]] * [[Novorleana bluso]] * [[Novorleano-ĵazo]] == Eksteraj ligiloj == {{Commons|Category:Cajun musicians}} * http://www.cajunlyrics.com * http://www.downtowncajunband.nl/sitewillem/cajuncompany.htm * http://www.lsue.edu/acadgate/music/musicmain.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061205032450/http://lsue.edu/acadgate/music/musicmain.htm |date=2006-12-05 }} * http://www.youtube.com/watch?v=2bOGi2iOmuk&feature=related * http://www.youtube.com/watch?v=ubSCPBkTyWY&feature=related * http://www.youtube.com/watch?v=fO1-zrvdqXw&feature=related [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Popolmuzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Rok-muziko]] [[Kategorio:Muzikaj formoj]] [[Kategorio:Usona muziko]] [[Kategorio:Luiziano]] f0w92piinizubm0gmfs5xjutroknh4c 0 353254 9350319 9257847 2026-04-09T13:04:00Z Sj1mor 12103 9350319 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Svingo''' estas stilo de la [[ĵazo]], kiu radikis en la tempo de la [[1920-aj]] ĝis [[1930-aj]] en [[Usono]]. Tie elformiĝis el antaŭaj stiloj, ekz. [[diksilando]]- kaj [[ĉikago-ĵazo]] nova stilo, kiu finfine deduktis sian grandan popularecon el sia [[svingo (danco)|dancebleco]] kaj sia plensoneco. Dum la svingepoko distrado kaj arto plejmulte interproksimiĝis; la ĵazo faris kompromisojn por populariĝi kaj konservis siajn apartaĵojn.<ref>Zit. nach W. Friedwald, S. 7.</ref> La disvastigo de svingo estas nesepareble ligita kun la ekesto de la [[ĵazbandego]], ofte ankaŭ nomata ĵazorkestro, kio deduktigas sur la grandeco de la ensemblo. Se ĝi tiam muzikensembloj de grandeco inter trioj ĝis oktetoj estis kutimaj, nun la ĵazbandego prezentis veran [[novaĵo (tekniko)|novaĵon]]. Ĝia grandeco rezultigis ŝanĝojn en la maniero de muzikado, sed ankaŭ vastan [[paletro]]n da novaj muzikaj eblecoj. == Historio == La svingo validas kiel la verŝajne plej populara stilo de [[ĵazo]], kiu ekestis fine de la [[1920-aj]] jaroj kaj kulminis inter 1935 kaj 1940. Ĝin evoluigis origine nigrusonanoj, tamen baldaŭ blankusonanoj kopiis ĝin, surmerkatigis ĝin kaj finfine superregis je ĝi. La svingepoko ligiĝis nesepareble kun la muzikensemblo tipa por ĝi, la [[ĵazbandego]]. La ĵazbandego devenas laŭ okupo de la klasika, sepkapa [[novorleano-ĵazo|novorleano-ĵazbando]], je kio oni la tri blovinstrumentojn de la bando ([[trombono]], [[klarneto]] kaj [[trumpeto]] resp. [[korneto]]) nun okupis plurfoje. Pluajn influojn sur la ĵazbandego havis ankaŭ la aparte en la finiĝanta 19-a kaj komencanta 20-a jarcentoj en la [[sudaj ŝtatoj de Usono]] ŝatataj latunblovinstrumentaj bandoj. Kiel fondinto de la "pra-ĵazbandego" tamen validas la novjorka pianisto kaj [[aranĝisto]] [[Fletcher Henderson]], kiu kiel unua elprovis la pluropan okupadon de la blovinstrumentoj, je kio lia "bandego" disponis pri unu trombono, du trumpetoj, unu aldsaksofono kaj unu tenorsaksofono, unu klarneto samkiel la [[ritmosekcio]]. La klasika okupo de ĵazbandego (vd. malsupren) venkis nur ekde prosk. 1930. La ĵazbandego kiel muzikistaro havis sian trarompon fine de la [[1920-aj]] jaroj. Por ĝia preskaŭ kometeca supreniĝo troveblas simpla klarigo el la kondiĉoj de la epoko: Post la [[Granda Depresio|Monda Ekonomia Krizo]] de oktobro 1929 multaj pli malgrandaj ensembloj estis devigata malfondiĝi. La nun senlaboraj muzikistoj do kuniĝis al "pli ekonomiema" bandego, por denove povi perlabori siajn vivtenojn. Tio estis la naskiĝhoro de la ĵazbandego. For de la centroj de la muzika kaj sondiska industrio en tuta Usono la tiel nomataj ''[[teritoria bando|teritoriaj bandoj]]'' estis respondecaj por la disvastigo kaj popularigo de svingo en tuta Usono. Plejofte ili havis mezgrandan urbon kiel bazon, ĉirkaŭ kiuj ili priludis la "teritorion" per koncertoj por nur unu vespero, je kio inter ĉi tiuj unuopaj prezentejoj povis esti distanco de pluraj cent kilometroj. Ĉi tiuj bandoj havis la eblecon ludi por regionaj kaj foje por transregionaj radiostacioj. Ĉi tiu aspekto de la evoluo de svingo preskaŭ ne estas dokumentita perdiske, ĉar ĉi tiuj bandoj ofte ne havis eblecoj por surdiskigi. Nur en [[Kansasurba ĵazo|Kansasurbo]] formiĝis pro bonaj laborkondiĉoj centro, en kiu la ''teritoriaj bandoj'' povis surdiskigi sian svingmuzikon kaj per tio atentigi pri si sur nacia kampo kaj tutmonde. == Bandego == [[Dosiero:Jimmy dorsey.jpg|eta|Jimmy Dorsey en la filmo ''The Fabulous Dorseys'' (1947)]] La [[ĵazbandego]] ampleksas laŭ klasika okupado en la svingepoko 17 muzikistojn same kiel la bandestron. Karakteriza estas la interna subdivido de la bandego en tri sekciojn resp. grupojn: * La ''lignoblovista sekcio'' konsistas el unu [[baritonsaksofono]] (bs), du [[tenorsaksofono]]j (ts) kaj du [[aldosaksofono]]j (as). * La ''latunblovista sekcio'' konsistas el pokaze kvar [[trumpeto]]j (tp) kaj [[trombono]]j (tb). * La ritmogrupo estas komprenebla kiel "motoro" de la bando: [[piano]] (p), [[kontrabaso]] (b), [[frapinstrumentaro]] (dm) kaj parte [[gitaro]] (g) formas ĉi tiun grupon, je kiu la gitaro anstataŭas la [[banĝo]]n, la kontrabaso la [[tubjo]]n resp. la [[suzafono]]n de la malnova novorleana ĵazbando. La pliampleksigo de la ensemblo per [[transversa fluto|transversaj flutoj]] kaj [[klarneto]]j tiam kiel nun estis tre populara. Orkestraj instrumentoj kiel kornoj, tubjoj kaj arĉinstrumentoj tamen ne povis venki je la kompletigo de la instrumenta spektro. La grandeco de la nova formacio de ja ĝis 17 muzikistoj sekvigis neeviteble ŝanĝon en la maniero de muzikado. Kiel ĉefa diferenco al la muziko de [[diksilando]]-, novorleano- aŭ ankaŭ [[ĉikago-ĵazo|ĉikagoĵazo]]-bandoj establiĝis la notita [[Aranĝo (muziko)|aranĝaĵo]] laŭforme de [[partituro]], ĉar alimaniere la kunludado de tiel granda aro da muzikistoj ne nepre pasas harmonie. El tio rezultis certa limigo de la individua libereco de la ĵazmuzikistoj, kiuj ĝis tiam estis alkutimiĝinta al la [[Improvizado (muziko)|improvizado]] laŭ kelkaj baziĝaj harmonioj. Spacon por improvizado nun proponis nur diversaj solooj ene de programero. Krome la notita aranĝaĵo postulis de la muzikisto konojn pri la notoj. La nun traaranĝitaj pecoj nun permesis konsiderindan elkonstruon de la harmonia bazo, tiel ke pli komplikaj harmonioj kaj harmoniosinsekvoj estis realigeblaj. Pro la ĉi tie nomitaj kialoj evidentiĝas, kial ankaŭ ĝis nun malantaŭ ĉiu sukcesa ĵazbandego staras profilita aranĝisto. Pro la subdivido en diversajn sekciojn por la instrumentgrupoj ekestis malsamaj taskoj: En la ludpraktiko la saksofonoj transprenas ofte la melodivoĉon, pro kio oni ofte nomas la lignoblovistan grupon ankaŭ nomas ''melodisekcio''. Populara estas ankaŭ dispartigo de la melodio inter lignaj kaj latunaj blovinstrumentoj. Trombonoj formas la harmonian bazon. Klarnetoj kaj transversaj flutoj funkcias ofte kiel soloinstrumentoj. Tasko de la trumpetoj estas la enigado de t.n. ''vokoj'', ritmaj, mallongaj enĵetaĵoj en la pokazan harmonion, kiuj kune kun taŭga frapinstrumentisto konsistigas parton de la bandegaj [[ritmomodelo]]j. La piano havas en bandego pli melodiajn taskojn ol kiel estis en novorlean-ĵaza bando, kie ĝi unuarange formis harmonian sontapiŝon por la solooj de la aliaj instrumentoj. <br /> Entute la karaktero de svingo distingiĝas per pli granda harmonio je la [[intonacio]], kontraste al la muziko de diksilanda resp. novorleana ĵazo, en kiu ĉefe la ritmo staris en la malfono kaj preciza intonacio ne havas tiom da graveco. Kion la unuopa muzikisto de novorleana bando ludis unuope kaj improvize, nun estis transigita per aranĝaĵo al pluraj muzikistoj kiel [[tonmetado|tonmetaĵo]], t. e., la ĉefa melodio ricevis aldonate plurajn subigitajn voĉojn. Tio ne sekvis la regulojn de eŭropa [[harmoniscienco]], sed laŭis la principojn de afrika [[polifonio]] - tion oni ankaŭ nomas paralelmetaĵo. El tio sekvas la alstrebata idealo, ke la sekcio formita el kvar aŭ kvin muzikistoj, sonu kiel ununura instrumento, do sone egala kaj precize intonaciita. == Muzikaj ecoj == ''Vidu ankaŭ [[Svingo (ritmo)]]'' La plej grava ludmaniero tamen, kiu donis ankaŭ sian nomon al la stilo svingo meze de la [[1930-aj]] jaroj, estas ritma-dinamika movoformo de ĵazo nome ''svingo'', kiu ekestas per la kontrasto de sentata pulso (la bazaj batoj en ĉiu taktspeco) kaj malgrandegaj ritmaj deflankiĝoj de la instrumentaj ekludadoj. En traira [[Interpulso|interpulsa]] ludado de kompletaj melodipasaĵoj la aperaĵo ''svingo'' ricevas apartan superregon. Tion klarigu jena ekzemplo: La klasika, ankaŭ ofte de la frapinstrumentisto markata ritma svingoskemo estas kvaronnoto sekvata de du (laŭformaj) okonaj notoj, je kio denove sekvas kvarono ktp. Se la bando ludus la du okonojn ''rektaj'', do fakte duone longaj kiel la kvarono (kiel ja ankaŭ plejofte notite), tio ne estus svingo. Fakte oni ludas la unuan okonon iomete pli longa ol la duan, kio siaflanke ankaŭ dependas de la [[tempoindiko (muziko)|tempo]], kaj generas tiel risortecan ritmosenton. Metrike ĉi tiuj ''sving-okonoj'' tiam estas proks. identaj kun okonotrioletoj, pro kio oni ankaŭ nomas la aperaĵon svingo ankaŭ "trioletosento". Tamen oni preskaŭ ne trovus svingo-sonregistraĵo, je kiu ili vere estas identaj kun trioletoj, ĉar la triumaj okonoj nepre povas ankaŭ forŝoviĝi direkten al punktigitaj okonoj kun sesdekonoj (depende de la peco). La muzika realigo de ĉi tiu fakto same kiel la interpulsa akcentado, do la minimuma forŝovado de melodiakcentoj kompare kun la baza pulso, estas unualinie tasko de la frapinstrumentisto sur lia [[tambureto|knartamburo]]. Samtempe li markas je la bandega svingo la pulson, do la bazan baton, per sia bastamburo. La supre priskribita ritmofiguro de kvaronnoto kun la sekvaj du okonoj estas plejofte ludata pli malpli kontinue per cimbalo kiel ostinato. Laŭ ritma vidpunkto la baso estas la plej grava instrumento de bando. Kiel ''tempotenanto'' ĝi havas la taskon fiksi la tempon kaj krei solidan, bazan ritmon, plejofte karakterizitan per kvaronnotoj sur la pulsoj, sur kies bazo la resto de la bando povas apogiĝi. La svinga ludmaniero, antaŭe nur uzata por reliefigo de certaj melodiaj pasaĵoj, nun fariĝis stilkriterio. Apartan famon akiris la ''All American Rhythm Section'' (tut-usona ritmo sekcio) de [[Count Basie]], pianisto devena de la [[kansasurba ĵazo|kansasurba svingo]], kun [[Freddie Green]] ĉe gitaro, [[Walter Page]] ĉe baso kaj [[Jo Jones]] ĉe frapinstrumetaro. Disvastiĝis en svingo ankaŭ la procedo nomata "[[voko kaj respondo]]": Unu instrumento ludas kaj alia respondas je tio. == Efekto == [[Dosiero:Benny Goodman rehearsal NYWTS.jpg|eta|[[Benny Goodman]] kaj bando.]] Kiel unua blankula bando de ĉi tiu stilo la [[Casa Loma Orchestra]] komencis ekde la fino de la dudekaj jaroj kun la popularigo de svingo. Ĉi tiu stilo de ĵazo fariĝis ekde meze de la tridekaj jaroj amas-aperaĵo, ne laste pro la spektaklaj sukcesoj de la bando de klarnetisto [[Benny Goodman]]. Svingo aparte allogis la tiutempan junularon, tiel ke el svingo evoluis aro da [[Svingo (danco)|dancmodoj]]. Decidan influon sur la triumfon de svingo havis la radio, komence en Usono, kie radiospektaklo - organizita kiel varbkampanjo de la ''National Biscuit Company'' - kun tri bandoj de diversaj stiloj, inter ili ankaŭ la orkestro de Goodman, ĉiusemajne estis dissendata tutlande fare de la radiostacioj de [[National Broadcasting Company]] inter decembro de 1934 kaj majo de 1935. Ankaŭ la radiostacioj en Eŭropo kontribuis al la triumfo de svingo. Nur post la Dua Mondmilito aparte ĝisatingis Germanujo kaj Aŭstrujo, kie la ĵazo dum la nazia epoko estis malpermesita en la radio kiel "degenerita muziko", kaj anoj de la ''Swingjugend'' (svingojunularo) devis atendi fortegajn punojn. Perantoj de ĉi tiu nova muzikstilo estis ĉefe la usonaj trupoj en Exuropo. Jen menciindas [[Glenn Miller]], kiu en 1937 fondis sian unua ĵazbandegon kun tipa "Glenn-Miller-sono" (kvar saksofonoj kaj gvida klarneto) kaj baldaŭ ĝuis grandan popularecon. Ekestis furoraĵoj kiel ''[[In the Mood]]'', aŭ ankaŭ ''Moonlight Serenade'', ''American Patrol'', ''[[Chattanooga Choo Choo]]'', ''Tuxedo Junction'' aŭ ''Little Brown Jug''. Glenn Miller aniĝis la aerarmeon kaj transprenis en 1942 la direktadon de la aerarmea bando. En 1944 Miller pereis dum provizflugo sur la Manika Markolo. Lia sukcesa orkestro tamen transvivis sub la gvidado de [[Tex Beneke]]. [[Dosiero:Count Basie in Rhythm and Blues Revue.jpg|eta|maldekstra|220ra|Count Basie en la filmo pri la revuo ''Rhythm and Blues Revue'']] Al la plej sukcesaj svingorkestroj de ĉi tiu erao apartenis * la [[Charlie Barnet|Charlie Barnet Orchestra]] * la [[Count Basie Orchestra]], * la [[Les Brown|Les Brown Orchestra]] * la [[Duke Ellington Orchestra]], * la orkestro de la fratoj [[Tommy Dorsey|Tommy]] kaj [[Jimmy Dorsey]], * la [[Shep Fields]] Rippling Rhythm Orchestra, * la [[Benny Goodman|Benny Goodman Orchestra]], * la [[Lionel Hampton|Lionel Hampton Orchestra]], * la [[Woody Herman|Woody Herman Orchestra]]. * la [[Harry James|Harry James Orchestra]] * la [[Hal Kemp|Hal Kemp Orchestra]], * la [[Gene Krupa|Gene Krupa Orchestra]], * la [[Jimmie Lunceford|Jimmie Lunceford Orchestra]] * la [[Artie Shaw|Artie Shaw Orchestra]] kaj * la orkestro de [[Chick Webb]] kun [[Ella Fitzgerald]]. Dumpase de la tempo svingo elformis duoblan karakteron. Bandoj kiel tiu de [[Larry Clinton]], [[Guy Lombardo]] aŭ [[Tommy Tucker (ĵazbandestro)|Tommy Tucker]] prezentis svingon kiel populara dancmuziko, aliaflanke tamen ankaŭ okazis nure koncertaj prezentadoj. Sian triumfon svingo tamen travivis kiel dancmuziko, kaj ĝi atingis neniam antaŭe ekzistantan popularecon. El tio dekuktiĝis ankaŭ la komerca adaptiĝo al la gusto de la amaspubliko. Do oni verkis ĉe ''Tin Pan Alley'', novjorka muzikisto-strato, amase svingpecojn por la vasta publiko. Ĉi tiu "amasproduktado" kaj la kreska komercigo de svingmuziko aparte fare de blankulaj bandoj (ekz. Glenn Miller) forigis ĉi tiun stilon de ĵazo klare de ĝiaj afrikusonaj radikoj. Al tio kontraŭagis la muzikistoj de la sekvontaj stiloj de ĵazo, [[bibopo]] (ekde 1940) kaj [[malpasia ĵazo]] (ekde 1949/50). En spontanmuzikadoj kaj koncertoj ili liberigis - komence nelibervole subtenate de la bojkoto, kiun la muzikisto-sindikatoj proklamis kontraŭ la diskeldonejoj - la ĵazon de ĝia uzfunkcio kiel dancmuziko. Nuntempe svingo ĝuas denove kreskan popularecon. La tradicion de la ĵazbandegoj daŭrigis en la 50-aj jaroj [[Stan Kenton]], [[Maynard Ferguson]] kaj poste orkestroj kiel ''[[Mel Lewis]]/[[Thad Jones]] Big Band'', ''Rhythm Combination and Brass'' de [[Peter Herbolzheimer]] aŭ la ''[[Kenny Clarke/Francy Boland Big Band]]''. Kiel ankaŭ en la 70-aj jaroj novaj orkestroj fondiĝis kun junaj muzikistoj. La [[Pasadena Roof Orchestra]], fondita en la 1970-aj jaroj, fariĝis pro sia alta muzika kvalito intertempe same mita kiel ĝiaj antaŭuloj el la 20-aj kaj 30-aj jaroj. == La bandetoj == <!-- Neben den Bigbands gab es in der Swingära eine große Anzahl bedeutender kleinerer Ensemble; deren Aufschwung kam mit dem Aufkommen der [[Jukebox]], eines Geräts, das nicht nur die [[Plattenindustrie]], sondern auch den Jazz stark verändern sollte. Gefragt waren nun nicht nur Vokalisten des [[Jazzgesang]]s, sondern auch die Studiobands, die nun unzählige Tanzmusik- und Jazzplatten einspielten.<ref>Vgl. Friedwald, S. 96.</ref> Im Mittelpunkt standen singende Instrumentalisten wie [[Red Allen]], [[Lionel Hampton]], [[Wingy Manone]], [[Louis Prima]], [[Fats Waller]] oder in England [[Nat Gonella]] ebenso die bekannten Bandsängerinnen, darunter der „''Newcomer''“ [[Billie Holiday]]. Neben Formationen in mittlerer Größe (insbesondere [[Nonett]] und [[Dezett|Tentett]]) waren es vor allem die aus dem Kern der großen Swing-Orchester gebildeten ''Smalls Bands'' (auch: ''Small Groups''). Diese kleineren [[Jazz-Combo|Combos]] waren es schließlich auch, die die Tradition nach dem Ende der meisten großen Bigbands in den 1950er Jahren weiterführten. --> [[Dosiero:Lionelhampton.jpg|eta|Lionel Hampton en 1977 dum koncerto en [[Akeno]]]] <!-- Wichtige Formationen waren *die Combo von Benny Goodman mit [[Teddy Wilson]], [[Lionel Hampton]] und [[Gene Krupa]] Mitte bis Ende der 30er,. *die zusammenfassend ''Duke's Men'' genannten Ensembles aus Musikern des [[Duke Ellington Orchestra]], wie etwa ''[[Barney Bigard]] & his Jazzopators'', das ''[[Johnny Hodges]] and his Orchestra'', ''[[Rex Stewart]] and his 52nd Street Stompers'' oder ''[[Cootie Williams]] & His Rug Cutters'', die von 1935 bis 1939 aufnahmen, *das ''The Biggest Little Band'' genannte Sextett des Bassisten [[John Kirby]], die 1937 im ''[[Jazzclubs der 52nd Street|Onxy Club]] auftrat, *Die gemeinsamen Combo-Projekte der Musiker des [[Count Basie Orchestra]] unter der Sammelbezeichnung ''Basie Bunch'', etwa von [[Jo Jones]] (''Jo Jones Special''), [[Buck Clayton]] (''Bucking the Blues'') und [[Joe Newman]], Anfang der 50er für [[John Hammond]] aufgenommen, *die Bands unter der Leitung von [[Lester Young]] (''[[The Complete Aladdin Sessions]]'') in den 1940er Jahren und nicht zuletzt *das [[Quintette du Hot Club de France]] und die diversen Bands von [[Coleman Hawkins]] und [[Benny Carter]], von denen besonders ihre gemeinsamen Sessions mit [[Django Reinhardt]] in Paris 1937 bzw. 1938 hervorzuheben sind, *die ''Gramercy Five'' von [[Artie Shaw]], eine weitere „Band in the Band“, deren besondere Klangfarbe durch [[Johnny Guarnieri]]s im Jazz bis dahin unübliche Verwendung eines [[Cembalo]]s entstand. In den 1940ern bis 1950ern bildeten sich auch einige Klavier-Gitarre-Bass Formationen, die teils stilbildend waren wie das [[Nat King Cole]] Trio und das [[Art Tatum]] Trio mit [[Slam Stewart]] am Bass und [[Tiny Grimes]] als Gitarristen, später [[Everett Barksdale]]. --> == Gravaj sondiskaroj == '''La soloistoj de svingo''' * [[Benny Carter]]: ''1940-1941'' (Classics) * [[Coleman Hawkins]]: ''The Complete Coleman Hawkins'' (Mercury, 1944) * [[Billie Holiday]]: ''The Quintessential Billie Holiday, Volume 4 1937'' (Columbia, 1937) * [[Johnny Hodges]]: ''Everybody Knows Johnny Hodges'' (Impulse!, 1964) * [[Teddy Wilson]]: ''1937, 1938'' (Classics) * [[Lester Young]]: ''[[The Complete Aladdin Sessions]]'' (Blue Note, 1942-47) '''La bandegoj''' * [[Count Basie Orchestra]]: ''The Original American Decca Recordings'' (MCA GRP 1937-39) * [[Duke Ellington Orchestra]]: ''The Duke At Fargo 1940'' (Storyville, 1940) * Duke Ellington: ''Black, Brown and Beige'' (RCA, 1944-46) * Benny Goodman: ''[[The Famous Carnegie Hall Concert 1938]]'' (Columbia, 1938) * [[Lionel Hampton]]: ''1937-1938, 1938-1939, 1939-1940'' (Classics) '''La bandetoj'''. * ''The Basie Bunch: Too Marvelous for Words''/''Cool Too'' (Vanguard, 1954-1958) * Benny Carter/Oscar Peterson/Ray Brown u.a.: ''3,4,5 - The Verve Small Group Sessions'' * ''The Duke's Men: Small Groups Vol. I & II'' (Columbia, 1935-1939) * ''John Kirby 1938-1939'' (Classics) == Fontoj == * Will Friedwald: ''Swinging Voices of America - Ein Kompendium großer Stimmen''. Hannibal, St. Andrä-Wördern, 1992. ISBN 3-85445-075-3 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Muziko}} === Rimarkoj/fontindikoj === {{Referencoj}} {{Tradukitaĵo|de|Swing (Musikrichtung)|revizio=83729217|enmetrevizio=3444429}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Stiloj de ĵazo]] ka75mieq85bhyg2w1ukwq1n7kbqb7yi 0 354522 9350361 9349839 2026-04-09T14:48:37Z Crosstor 3176 /* Ĉinio (Popola Respubliko) */ 9350361 wikitext text/x-wiki Tiu ĉi artikolo estas aparta parto de [[grandurbo]], kie pri ĝeneralaĵoj kaj pri la aliaj [[kontinento]]j estas informoj. ''Memoru, ke grandaj urboj konsistas el [[milionurbo]]j, [[metropolo]]j (inter 1 miliono kaj 500mil) kaj grandurboj (inter 500mil kaj 100mil)!'' [[Dosiero:Panoramic View of East Kabul City.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kabulo]] [[Dosiero:Dhaka skyline1.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Dako]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Kolkato]] [[Dosiero:Jakarta Skyline Part 2.jpg|eta|400ra|Nubskrapuloj en Ĝakarto]] [[Dosiero:Singapore port panorama.jpg|eta|400ra|Larĝa panoramo de Singapuro]] == Grandaj urboj de [[Azio]] laŭ landoj == Notoj: * Vi trovas informojn pri [[Azia Rusio|Azia parto de Rusio]] [[grandurbo|ĉi tie]]!. * Tie vi trovas Kaŭkazajn landojn, [[Turkio]]n kaj [[Kipro]], spite tion, ke ili ofte estas menciitaj Eŭropaj landoj. * [[Brunejo]], [[Butano]], [[Orienta Timoro]], [[Aŝmora kaj Kartia Insuloj]], [[Kokosinsuloj]] kaj [[Kristnaskinsulo]] ne havas grandajn urbojn. === [[Afganio]] === En Afganio estas la ĉefurbo [[Kabulo]] la unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Kandaharo]], [[Mazar-e Ŝarif]], [[Herat]], [[Ĝalalabad]] kaj [[Kunduz]]. === [[Armenio]] === [[Dosiero:Yerevan Mount Ararat.jpg|eta|300ra|Erevano kaj Ararat]] En Armenio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Erevano]]. Estas 2 grandurboj: [[Gjumri]] kaj [[Vanadzor]]. === [[Azerio]] === En Azerio estas unusola milionurbo (kaj samtempe ankaŭ metropolo): [[Bakuo]]. Estas 2 grandurboj: [[Ganĝa]] kaj [[Sumgait]]. === [[Bangladeŝo]] === En Bangladeŝo estas 4 milionurboj: [[Dako]], [[Ĉitagongo]], [[Narajanganĝ]] kaj [[Gazipur]]. Metropoloj estas [[Kulno]] kaj [[Raĝŝaho]]. Grandurboj estas [[Silheto]], [[Tongi]], [[Rangpur]], [[Majmansing]], [[Ĝesor]], [[Koks Bazar]], [[Komilla]], [[Dinaĝpur]], [[Navabganĝ]], [[Bogra]], [[Brahmanbaria]], [[Tangail]], [[Siraĝganĝ]], [[Naogaon]], [[Feni Sadar]], [[Pabna]] kaj [[Ĉandpur]]. === Barato === [[Dosiero:India map mod.png|eta|250ra|Mapo de Barato]] [[Dosiero:Skyline at Rajiv Chowk.JPG|eta|{{centre|Delhio}}]] [[Dosiero:Mumbai 03-2016 10 skyline of Lotus Colony.jpg|eta|{{centre|Mumbajo}}]] [[Dosiero:Chowringheeskyline2.jpg|eta|{{centre|Kolkato}}]] [[Dosiero:The Legislative House ( Vidhana Soudha) building of Karnataka. 04.jpg|eta|{{centre|Leĝdona konstruaĵo en Bengaluro}}]] [[Barato]] estas la plej popola lando de la mondo. Komence de la historio jam urboj formiĝis. Nuntempe daŭriĝas pligrandiĝo de urboj. Milionurboj estas [[Mumbajo]], [[Delhio]], [[Bengaluro]], [[Hajderabado]], [[Ahmadabado]], [[Ĉenajo]], [[Kolkato]], [[Surat]], [[Puneo]], [[Ĝajpuro]], [[Laknaŭo]], [[Kanpur]], [[Nagpur]], [[Indaur]], [[Thane]], [[Bhopal]], [[Visakhapatnam]], [[Pimpri-Ĉinĉvad]], [[Patnao]], [[Vadodara]], [[Gaziabad]], [[Ludhiana]], [[Agra (Barato)]], [[Nasiko]], [[Ranĉi]], [[Faridabado]], [[Merath]], [[Raĝkot]], [[Kaljan-Dombivali]], [[Vasai-Virar]], [[Varanasio]], [[Srinagar]], [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)]], [[Dhanbad]], [[Gurgaono]], [[Amritsar]], [[Novmumbajo]], [[Allahabad]], [[Haora]], [[Gvalior]], [[Ĝabalpur]], [[Koimbatore]], [[Vijajaŭada]], [[Ĝodhpur]], [[Salem (Barato)]], [[Maduraj]], [[Rajpuro]] kaj [[Kota (Raĝastano)]]. Metropoloj estas [[Ĉandigarh]], [[Guvahati]], [[Solapur]], [[Hubli-Dharwad]], [[Majsur]], [[Tiruĉirapali]], [[Barejli]], [[Aligarh]], [[Tiruppur]], [[Moradabad]], [[Ĝalanĝar]], [[Bhubaneŝvar]], [[Varangal]], [[Mira-Bhajandar]], [[Ĝalgaon]], [[Guntur]], [[Thiruvananthapuram]], [[Bhivandi]], [[Saharanpur]], [[Gorakhpur]], [[Bikaner]], [[Amravati]], [[Noida]], [[Ĝamŝedpur]], [[Bhilai]], [[Kataka]], [[Firozabad]], [[Koĉi (Barato)]], [[Nellore]], [[Bhavnagar]], [[Dehradun]], [[Durgapur]], [[Bidhannagar]], [[Asansol]], [[Rourkela]], [[Nanded]], [[Kolhapur]], [[Aĝmer]], [[Akola]], [[Gulbarga]], [[Ĝamnagar]], [[Uĝĝen]], [[Loni]], [[Siliguri]], [[Ĝansi]], [[Dankuni]], [[Ulhasnagar]], [[Ĝamu]], [[Sangli]] kaj [[Mangaloro]]. Grandurboj estas ĝis 200mil: [[Maheŝtala]], [[Erode]], [[Belagavi]], [[Kurnul]], [[Bhivadi]], [[Ambattur]], [[Raĝamahendravaram]], [[Tirunelveli]], [[Malegaon]], [[Gaja (Barato)]], [[Udaipur]], [[Kakinada]], [[Davangere]], [[Kozhikode]], [[Rajpur Sonarpur]], [[Bokaro]], [[Suda Dumdum]], [[Ballari]], [[Patiala]],. [[Velor]], [[Korba]], [[Belagavi]], [[Ahmednagar]], [[Anand]], [[Kolamo]], [[Panihati]], [[Latur]], [[Morbi]], [[Brahmapur]], [[Bhatpara]], [[Dule]], [[Barasat]], [[Muzaffarnagar]], [[Bagalpur]], [[Bhilvara]], [[Tumakuru]], [[Mathura]], [[Ŝivamogga]], [[Vijayapura]], [[Muzaffarpur]], [[Gandhidham]], [[Kamarati]], [[Rohtak]], [[Ĉandrapur]], [[Panvel]], [[Hisar]], [[Ŝahĝahanpur]], [[Balli]], [[Nov-Delhio]], [[Trissur]], [[Singrauli]], [[Nizamabad]], [[Panipat]], [[Parbani]], [[Kulti]], [[Bilaspur]], [[Nallasopara]], [[Parbani]], [[Karur]], [[Bordoman]], [[Rampur (Utar-Pradeŝo)]], [[Darbhanga]], [[Ajzolo]], [[Etavah]], [[Noihati]], [[Raĝamahendravaram]], [[Devas]], [[Satna]], [[Kurnul]], [[Mau]], [[Icalkaranĝi]], [[Ĝalna]], [[Sonipat]], [[Durg]], [[Hapur]], [[Tirupati]], [[Oĵukaraj]], [[Gandhinagaro]], [[Batinda]], [[Borahonogur]], [[Rourkela]], [[Avadi]], [[Kadapa (urbo)]], [[Ĝunagad]], [[Malda]], [[Navsari]], [[Sagar]], [[Karimnagar]], [[Serampore]], [[Bharatpur (Barato)]], [[Anantapuramu]], [[Vizianagaram]], [[Bihar Ŝarif]], [[Khammam]], [[Faruĥabad]], [[Sri Ganganagar]], [[Ratlam]], [[Ramagundam]], [[Nangloj Ĝat]], [[Norda Dumdum]], [[Rajĉur]], [[Holdia]], [[Serilingampalli]], [[Arrah]], [[Uluberia]], [[Dhanbad]], [[Bidar]], [[Hosapete]], [[Imfalo]], [[Pali (Raĝastano)]], [[Sikandrabad]], [[Mirzapur]], [[Karnal]], [[Puduĉeri]], [[Purnia]], [[Loni]], [[Jamunanagar]], [[Rourkela]], [[Mango (Barato)]], [[Bulandŝahr]], [[Gurgaon]], [[Tanĝavur]], [[Kannur]], [[Mehsana]], [[Munger]], [[Thoothukudi]], [[Navghar-Manikpur]], [[Sultan Pur Majra]], [[Nagerkoil]], [[Agartala]], [[Ĉapra]], [[Bhalswa Jahangir Pur]], [[Sikar]], [[Baruĉ]], [[Buĝ]], [[Vapi]], [[Kanĉipuram]], [[Panĉkula]], [[Biŭani]], [[Kriŝnaraĝapura]], [[Ambernat]], [[Begusaraj]], [[Nadiad]], [[Valsad]], [[Katihar]], [[Ŝimla]], [[Sambal]], [[Burhanpur]], [[Mahadevapura]], [[Sirsa]], [[Surendranagar-Dudreĝ]], [[Ambikapur]], [[Eluru]], [[Dindigul]], [[Mahbubnagar]], [[Rajbareli]], [[Katni]], [[Baharampuro]], [[Borahonogur]], [[Kirari Suleman Nagar]], [[Sikundarabad]], [[Ongole]], [[Ĝunagad]], [[Ĉandanagar]], [[Ĉapra]], [[Morena]], [[Ĥargopur]] kaj [[Kandva]]. [[Ambala]], [[Ranipet]], [[Sivakasi]], [[Reva]], [[Tonk (Raĝastano)]], [[Dholpur]], [[Deogar]]. Aliaj urbegoj ĝis cent mil laŭ alfabeta ordo: [[Abohar]], [[Adilabad]], [[Adoni (Barato)]], [[Alapula]], [[Amaravatio]], [[Amreli]], [[Amroha]], [[Ankleŝvar]], [[Arrah]], [[Aŭrangabad (Biharo)]], [[Azamgarh]], [[Badajun]], [[Badlapur]], [[Bagaha]], [[Bagalkot]], [[Bahrajĉ]], [[Balasore]], [[Ballia]], [[Balurghat]], [[Banda]], [[Bangaon]], [[Bankura]], [[Bansvara]], [[Barabanki]], [[Barakpur]], [[Baran (Barato)]], [[Baraut]], [[Barmer]], [[Barnala]], [[Barŝi]], [[Basirhat]], [[Basti]], [[Beavar]], [[Bettiah]], [[Betul]], [[Bhadrak]], [[Bhadravati (Karnatako)]], [[Bhind]], [[Biŭani]], [[Bongaigan]], [[Botad]], [[Bulandŝahr]], [[Bundi]], [[Busaval]], [[Ĉatarpur]], [[Ĉikkamagaluru]], [[Ĉilakaluripet]], [[Ĉindvara]], [[Ĉirmiri]], [[Ĉitorgar]], [[Ĉitradurga]], [[Ĉittur]], [[Ĉuru (Raĝastano)]], [[Dahod]], [[Damoh]], [[Dehri]], [[Dharmavaram (Sri Sathya Sai)]], [[Deoria]], [[Dibrugar]], [[Dimapur]], [[Dindori]], [[Disa]], [[Etah]], [[Fatehpur]], [[Gangavati]], [[Gadag-Betigeri]], [[Gangapur (Savai Madhopur)]], [[Ghazipur]], [[Giridih]], [[Godhra]], [[Gondal]], [[Gondija]], [[Gudivada]], [[Guna]], [[Guntakal]], [[Gurdaspur]], [[Ĝagdalpur]], [[Ĝalpajguri]], [[Ĝasdan]], [[Ĝaŭnpur]], [[Ĝehanabad]], [[Ĝetpur]], [[Ĝind]], [[Ĝorhat]], [[Ĝunĝunu]], [[Habra]], [[Hanumangarh]], [[Hardoj]], [[Hassan (Barato)]], [[Hathras]], [[Hazaribag]], [[Hindaun]], [[Hindupur]], [[Hingangat]], [[Hosur]], [[Hugli-Ĉuĉura]], [[Ĥambat]], [[Ĥeda (urbo)]], [[Ĥorda]], [[Itarsi]], [[Jagtial]], [[Kalol]], [[Karaikudi]], [[Kaddalor]], [[Kadiri]], [[Kajthal]], [[Kaljani]], [[Kargone]], [[Kapurthala]], [[Kasganĝ]], [[Kiŝangarh]], [[Khurĝa]], [[Kiŝanganĝ]], [[Kolar]], [[Kriŝnanagar (Okcidenta Bengalio)]], [[Kurukŝetr]], [[Lakhimpur]], [[Lakhisaraj]], [[Lalitpur (Barato)]], [[Mahuva]], [[Madanapalle]], [[Maksi]], [[Mandsaur]], [[Mandya]], [[Mangalagiri]], [[Medininagar]], [[Midnapore]], [[Mirialguda]], [[Modinagar]], [[Modomgram]], [[Motihari]], [[Mugalsarai]], [[Nabadvip]], [[Nagaŭr]], [[Nagoan]], [[Nalgonda]], [[Nandurbar]], [[Narasaraopet]], [[Narmadapuram]], [[Narnaul]], [[Navada]], [[Neyveli]], [[Nimaĉ]], [[Oraj]], [[Osmanabad]], [[Palakad]], [[Palval]], [[Patan (Guĝarato)]], [[Pathankot]], [[Pilibhit]], [[Pithampur]], [[Pollaĉi]], [[Proddatur]], [[Pudukkottai]], [[Purulia]], [[Raĝapalajam]], [[Rajganĝ]], [[Rajgarh]], [[Rajnandgaon]], [[Ranibennur]], [[Robertsonpet]], [[Saharsa]], [[Sahibzada Ajit Singh Nagar]], [[Sambalpur]], [[Sasaram]], [[Satara]], [[Savai Madhopur]], [[Seoni]], [[Serampore]], [[Siddipet]], [[Silĉar]], [[Sitamarhi]], [[Sitapur]], [[Sivan]], [[Sri Muktsar Sahib]], [[Srikakulam]], [[Sultanpur]], [[Surjapet]], [[Ŝamli]], [[Manĉerial]], [[Ŝantipur (Okcidenta Bengalio)]], [[Ŝikohabad]], [[Ŝilongo]], [[Ŝivpuri]], [[Tadepalligudem]], [[Tadipatri]], [[Tenali]], [[Tezpur]], [[Tinsukia]], [[Udgir]], [[Udupi]], [[Unnao]], [[Utturpara Kotrong]], [[Veraval]], [[Vidiŝa]] kaj aldoniĝas laŭ duba informo [[Komarapalayam]]. === [[Barejno]] === En Barejno la ĉefurbo [[Manamo]] estas la plej granda urbo, kiel grandurbo. === [[Birmo]] (Mjanmao) === En Mjanmao estas 2 milionurboj: [[Ranguno]] (iama ĉefurbo) kaj [[Mandalay]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nepjido]] (aktuala ĉefurbo), [[Taunĝi]], [[Bago]], [[Molamjajn]], [[Mjiĉina]], [[Moniva]], [[Laŝio]], [[Patejn]], [[Pjin U Lin]], [[Pji]], [[Kalej]], [[Mjejk]], [[Mjavadi]], [[Mejktila]], [[Taungu]], [[Sitŭe]], [[Davej]]. === [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinio (Popola Respubliko)]] === [[Dosiero:Pudong Skyline, Shanghai, PRC.jpg|eta|Panoramo de Ŝanhajo]] [[Dosiero:Beijing cbd.jpg|eta|Komerca centro de Pekino]] En Ĉinio jam dum la historiaj tempoj grandaj urboj formiĝis. Nuntempe Ĉinio havis eksplodecan urban kresko, ĉar kiuj loĝis en kamparaj lokoj, venis al la urboj por laborpostenoj. La rezulto estas granda nombro de la urboj kun grandegaj loĝantaroj. Ĉefe en la 20-a jarcento oni kreis nivelojn. En nivelo povas esti multaj urboj kaj vilaĝoj, eĉ industriaj zonoj aŭ aliaj areoj. * En la unua nivelo estas 4 [[Administra divido de Ĉinio|provincnivelaj]] [[milionurbo]]j: [[Ŝanhajo]], [[Pekino]], [[Tjanĝino]], [[Ĉongĉingo]]. * En la dua nivelo estas 15 subprovincnivelaj milionurboj (laŭ loĝantarnombro): [[Ĉengduo]], [[Kantono (Ĉinio)]], [[Ŝenĝeno]], [[Ĝengĝoŭo]], [[Vuhano]], [[Ŝjiano]], [[Hangĝoŭo]], [[Ĉingdaŭo]], [[Harbino]], [[Ningbo]], [[Nankino]], [[Ĝinano]], [[Ŝenjango]], [[Ĉangĉuno]], [[Dalian]], [[Sjamen]]. * En la tria nivelo estas prefektujnivelaj urbegoj (laŭ loĝantarnombro) milionurboj: [[Suĝou]], [[Baodin]], [[Ŝiĝjaĝvango]], [[Linji]], [[Donguan]], [[Ĉangŝao]], [[Nanjan]], [[Venĝou]], [[Foŝan]], [[Handan]], [[Vejfang]], [[Hefejo]], [[Ŝuĝoŭo]], [[Ĝoukou]], [[Ganĝou]], [[Hece]], [[Ĉjuanĝoŭ]], [[Naningo]], [[Kunmingo]], [[Ĝjining]], [[Fuĝoŭo]], [[Fujan]], [[Ŝancjo]], [[Nantong]], [[Tangŝan]], [[Vuŝi]], [[Canĝou]], [[Ŝjiintaj]], [[Jantaj]], [[Lŭojan]], [[Ĉinhua]], [[Ĝumadian]], [[Ĝanczjan]], [[Bicje]], [[Janĉengo]], [[Hengjang]], [[Tajĝou (Ĝjangsuo)]], [[Czunji]], [[Ŝaojan]], [[Ŝanĵao]], [[Nanĉano]], [[Ŝjinŝjan]], [[Ŝjinjango]], [[Maoming]], [[Hujĝou]], [[Gŭijango]], [[Liaoĉeng]], [[Huangan]], [[Julin (Gvanŝio)]], [[Ĉuĉin]], [[Deĝoŭ]], [[Nanĉon]], [[Ĉejan]], [[Ŝantou]], [[Anjan]], [[Tajan]], [[Langfang]], [[Kaŝing]], [[Daĝou]], [[Suĝou (Anhujo)]], [[Tajuano]], [[Jonĝou]], [[Ĉande]], [[Ĉangĝoŭo]], [[Ŝaosing]], [[Ksiangjang]], [[Ĉinĝou]], [[Ĝaotong]], [[Ĝanĝou]], [[Juejang]], [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]], [[Boĝou]], [[Pindinŝan]], [[Suĉjan]], [[Ŝjanjango]], [[Gujlin]], [[Mjanjan]], [[Kajfen]], [[Ĝjanmen]], [[Junĉen]], [[Cibo]], [[Vejnan]], [[Ĉenĝou]], [[Jiŭjiang]], [[Lienjunan]], [[Jibin]], [[Hŭajhŭa]], [[Janĉĵou]], [[Huajan]], [[Tajĝou (Ĝeĝjango)]], [[Ĝian (Ĝjangŝjio)]], [[Ĝonŝan]], [[Luan]], [[Suĉang]], [[Lanĝoŭo]], [[Gujgan]], [[Sjaogan]], [[Luĝoŭ]], [[Hengŝui]], [[Anĉin]], [[Ljuĝou]], [[Ĝanjakou]], [[Ĝaoĉin]], [[Ĉiĉihar]], [[Urumĉio]], [[Ĉifen]], [[Ĉuĝou]], [[Linfen]], [[Cinjuan (Gŭangdongo)]], [[Binĝou]], [[Ĝuĝou]], [[Mejĝou]], [[Ĉaoĝuan]], [[Jijang]], [[Loudi]], [[Pujang]], [[Jiĉang]], [[Sujhua]], [[Vuĥu]], [[Julin (Ŝenŝjio)]], [[Ĝilino]], [[Fuĝou]], [[Bajse]], [[Cjaoĉo]], [[Dejang]], [[Hoĥoto]], [[Heĉi]], [[Lulian]], [[Cinĝun]], [[Huĝou]], [[Ĉengde]], [[Anŝan]], [[Baoji]], [[Cinĝou]], [[Tunĵen]], [[Bengbu]], [[Gŭan En]], [[Hanĵong]], [[Putjen]], [[Ĉĵencjan]], [[Ŝijan]], [[Ĉanĝi]], [[Leŝan]], [[Ninte]], [[Nejĝjan]], [[Cinhuandao]], [[Datong]], [[Hŭajnan]], [[Ljupanŝuj]], [[Tianŝui]], [[Ĵiĝao]], [[Mejŝan]], [[Vejhaj]], [[Hajkoŭo]], [[Tunljao]], [[Ĉaojan]], [[Jinĉŭano]], [[Ŝaoguan]], [[Hejuan]], [[Vuĝou]], [[Sujnin]], [[Daĉin]], [[Ŝanvej]], [[Sjantan]], [[Longjen]], [[Baĝun]], [[Baŭtoŭo]], [[Ĝjinĝou]], [[Ŝjinĝou]], [[Ŝjienin]], [[Janĉian]], [[Ĉinmen]], [[Ĉaoĝou]], [[Dinsi]], [[Liŝuj]], [[Sjuanĉen]], [[Ankang]], [[Zigong]], [[Sanmin]], [[Anŝun]], [[Huangŝi]], [[Ŝjinino]], [[Ĝuhaj]], [[Huludao]], [[Baoŝan]], [[Lonan (Gansuo)]], [[Puer]], [[Telin]], [[Junfu]], [[Loha]], [[Inkou]], [[Ĉijan]], [[Gvanjuen]], [[Mudancjan]], [[Janan]], [[Cjuĝou]], [[Lincan]], [[Sunjuan]], [[Juŝji]], [[Hulunbuir]], [[Ĉinĉen]], [[Dunjin]], [[Dandong]], [[Cinjan]], [[Maanŝan]], [[Gjamusi]], [[Ordos (urbo)]], [[Ĉunzo]], [[Lajbin]], [[Sujĝou]], [[Ŝanlo]], [[Sanmensja]], [[Heĝou]], [[Huajbej]], [[Fuŝuno]], [[Beihai]], [[Pinlian]], [[Siping]], [[Tonghua]], [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]], [[Ulanĉab]], [[Fusin]], [[Ĉindeĝen]], [[Ljaojan]], [[Sjuĉĵou]], [[Hopi]], [[Bajĉen]], [[Bajanur]], [[Ĝaĉaĉi]], [[Bajin]], [[Ĉiŝji]], [[Uvej (Gansuo)]], [[Ja'an]], [[Panĝjin]], [[Uĝun]], [[Hajdun]], [[Ĉiĝou]], [[Huangŝan (urbo)]], [[Bensi]], [[Jancjuan]], [[Tongling]], [[Heihe]], [[Lijiang]], [[Panĝihua]], [[Ŝuanjaŝan]], [[Ŝjinju]], [[Ĝoŭŝan]], [[Jintan (Ĝjangŝjio)]], [[Gujan]], [[Ĝanje]], [[Eĝou]], [[Ĝunvej]], [[Cjuĉuan]], [[Fanĉengan]], [[Sanja]] ** metropoloj: [[Liaojuan]], [[Danĝou]], [[Hegang]], [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]], [[Lasao]], [[Ŝigace]], [[Ĉamdo]], [[Ŝicujŝan]], [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]], [[Turfan]], [[Citajhe]], [[Hami]], [[Uhaj]], [[Nagĉu]] ** urbegoj: [[Karamaj]], [[Ĉinĉan]], [[Ŝanan]], [[Jajugan]], [[Njinĉi]] ** sola urbeto: [[Sanŝa]] ** prefektujnivelaj aŭtonomioj: [[Gannan]], [[Hajŝji]], [[Daŝjinganlin]], [[Enŝi Tucja kaj Miao]]. ** subprefektujnivelaj urboj: [[Tianmen]], [[Ŝjantao]], * En la kvara nivelo estas distriktonivelaj urbegoj: [[Hunĉun]], [[Jujao]], [[Juŝu]], [[Ĵongĉeng]], [[Ĉijuan]], [[Ljangĝou]], [[Lonan (Ĝjangŝjio)]], [[Manĝur]], [[Taĉeng]], [[Dongtaj]], [[Cjujfu]], [[Ĝian' (Ĝilinio)]], [[Golmud]], [[Taojuan (Ĉande)]], [[Enŝi]], * Sennivelaj milionurboj estas [[Kovlun]], [[Centralo (Honkongo)]]. * Sennivelaj metropoloj estas [[Ŝa Tin]], * Sennivelaj urbegoj estas [[Juen Long]], * Sennivelaj distriktoj estas [[Ĝangdian]], * Aliaj [[Binhai]], [[Ŝihezi]], [[Tseung Kvan O]], [[Huaijin]], [[Ŝaŝi]], [[Ŝeung Ŝui]], [[Tuen Mun]], [[Makao]], [[Sai Kung]], [[Luanĉeng]], <!--Grandurboj estas [[Jiaŝjing]], [[Kvaj Ĉung]], [[Jiŝji]], [[Ŝjuanhua]], [[Jangjiang]], [[Luĉjiao]], [[Aksu (urbo)]], [[Jangquan]], [[Suĉeng]], [[Dongĉang]], [[Ŝangrao]], [[Anĉjing]], [[Taj Po]], [[Janji]], [[Ĝongŝan]], [[Mianĉang]], [[Tieling]], [[Ŝiŝi]], [[Dongjing]], [[Jinŝji]], [[Kaŝgar (urbo)]], [[Jining]], [[Jingĉeng]], [[Tsuen Van]], [[Laohekou]], [[Hulan Ergi]], [[Jiujiang]], [[Riĝao]], [[Haibovan]], [[Vafangdian]], [[Huanggang]], [[Ŝjiantao]], [[Hangu]], [[Juci]], [[Kujtun]], [[Ĉangji]], [[Ranghulu]], [[Hailar]], [[Tongĉuan]], [[Vuŝjue]], [[Jinĝou]], [[Huiĉeng]], [[Mentougou]], [[Humen]], [[Guangjuan]], [[Donghaj]], [[Ŝiaolan]], [[Linŝjia]], [[Kaijuan (Junano)]], [[Ĉjianjiang (Hubejo)]], (ĝis 200mil).--> === [[Filipinoj]] === En Filipinoj estas 4 milionurboj: [[Kezonurbo]], [[Manilo]] (ĉefurbo), [[Kalukano]] kaj [[Davao (urbo)]]. [[Dosiero:Katipunan Avenue.jpg|eta|Avenuo en Kezonurbo]] [[Dosiero:Roxas Boulevard skyline with Navy (Manila; 01-01-2020).jpg|eta|Manilo]] [[Dosiero:Ph general map.svg|eta|350ra|Mapo pri Filipinoj]] Metropoloj estas [[Cebuurbo]], [[Zamboanga]], [[Antipolo]], [[Pasig]], [[Taguig]], [[Valenzuela (Filipinoj)]], [[Dasmariñas]], [[Cagayan de Oro]], [[Paranjako]], [[Las Piñas]], [[General Santos]], [[Makatio]], [[Bacolod]], [[Muntinlupo]], [[Bakoro]] kaj [[San Jose del Monte]]. Grandurboj estas (laŭ Filipina klasifiko (vidu:[[Listo_de_urboj_de_la_Filipinoj]]) * unuaklasaj [[Marikina]], [[Iloilo (urbo)]], [[Pasay]], [[Calamba]], [[Angeles]], [[Lapu-Lapu]], [[Imuso]] * duaklasaj [[Mandaluyong]], [[Rodriguez (urbego)]], [[Malabon]], [[Mandaue]], [[Santa Rosa (Laguna)]], [[Baguio]], [[Iligan]], [[Tarlakurbo]], [[Butuan]], [[Biñan]], [[Lipa (Filipinoj)]], [[Batangas]], [[San Pedro (Filipinoj)]], [[Cainta]] * triaklasaj [[Taytay (Rizalo)]], [[San Fernando (Filipinoj)]], [[Cabanatuan]], [[Kotabato (urbo)]], [[Navotas]], [[Binangonan]], [[San Pablo (Filipinoj)]], [[Lucena (Filipinoj)]], [[San Mateo (Rizalo)]], [[Olongapo]], [[Malolos]], [[Tagum]], [[Santa Maria (Bulakano)]], [[General Trias]], [[Tacloban]], [[Puerto Princesa]], [[Cabuyao]] * kvaraklasaj [[Mabalacat]], [[Silang]], [[Meycauayan]], [[Legazpi (Albajo)]], [[Talisay (Cebu)]], [[Ormoc]], [[Maravi]], [[Tanza]], [[Kabankalan]], [[Calbayog]], [[Valencia (Bukidnon)]], [[San Carlos (Pangasinano)]], [[Pagadian]], [[Naga (Sudaj Kamarinoj)]], [[Marilao]], [[Bago (Filipinoj)]], [[Panabo]], [[Toledo (Filipinoj)]], [[Sorsogon (urbo)]], [[Santo Tomas (Batangoj)]], [[Tanauan]], [[Koronadalo]], [[Dagupan]], [[Roxas (Kapiso)]], [[Digos]], [[Malaybalay]], [[Lubao]] * kvinaklasaj [[Meksikurbo (Filipinoj)]], [[Cadiz (Filipinoj)]], [[Sagay]], [[Jolo (urbo)]], [[San Miguel (Bulakano)]], [[Baliuag]], [[General Mariano Alvarez]], [[Concepcion (Tarlako)]], [[Surigao]], [[Polomolok]], [[Ilagan]], [[San Carlos (Okcidenta Negroso)]], [[Tuguegarao]], [[Sariaya]], [[Hagonoy (Bulakano)]], [[Santiago (Isabelo)]], [[San Juan (Manila Metropolo)]], [[Tabaco]], [[Midsayap]], [[Ozamiz]], [[Malasiqui]], [[Pikit]], [[San Jose (Nova Ekijo)]], [[Capas]], [[Mati (urbo)]], [[Urdaneta]], [[Silay]], [[San Jose (Okcidenta Mindoro)]], [[Arayat]], [[Kidapavan]], [[Calapan]], [[Dumaguete]], [[San Fernando (La-Unio)]], [[Cauayan (Isabelo)]], [[Nasugbu]], [[Dipolog]], [[Santo Tomas (Norda Dabao)]], [[Gingoog]], [[Daraga]], [[Bayavan]], [[Danao (urbo)]], [[Malita]], [[Candelaria (Kezono)]], [[Bocaue]], [[Norzagaray]], [[Talavera (Filipinoj)]], [[Kaviturbo]], [[Guagua]], [[Floridablanca (Filipinoj)]], [[Bayambang]], [[Porac]], [[Mariveles]], [[Glan (urbo)]], [[Baybay]], [[Laoag]], [[Himamaylan]], [[Santa Cruz (Laguno)]], [[Minglanilla (Filipinoj)]], [[Ligao]], [[Carcar]], [[Trece Martires]], [[La Trinidad (Filipinoj)]], [[Tabuk (Filipinoj)]], [[Lingayen]], [[Mangaldan]], [[Dinalupihan]], [[Calumpit]], [[Plaridel]], [[San Ildefonso (Filipinoj)]], [[Gapan]], [[Guimba]], [[Apalit]], [[Candaba]], [[Magalang]], [[Subic]], [[Rosario (Batangoj)]], [[San Juan (Batangoj)]], [[Naic]], [[Rosario (Kavito)]], [[Los Baños (Laguno)]], [[Angono]], [[Tanay (Filipinoj)]], [[Naujan]], [[Daet]], [[Labo]], [[Libmanan]], [[Bulan (Filipinoj)]], [[Tagbilaran]], [[Consolacion]], [[Liloan (Cebu)]], [[Naga (Cebu)]], [[Catbalogan]], [[Manolo Fortich]], [[Maramag]], [[ Keson (Bukidnon)]], [[Samal (Norda Davao)]], [[Talisay (Okcidenta Negroso)]], [[Cauayan (Okcidenta Negroso)]], [[Malungon]], [[Isabela (Basilano)]], [[Bayugan]] kaj [[Bongao]]. === [[Indonezio]] === En Indonezio 14 milionurboj troviĝas: [[Ĝakarto]] (ĉefurbo), [[Surabajo]], [[Medano]], [[Bandungo]], [[Bekasi]], [[Depok]], [[Tangerang]], [[Semarang]], [[Palembang]], [[Makassar]], [[Suda Tangerang]], [[Bandar Lampung]], [[Batam]] kaj [[Bogor]]. Metropoloj estas [[Pekanbaru]], [[Padango]], [[Malang]], [[Samarinda]], [[Tasikmalaya]], [[Balikpapan]], [[Banjarmasin]], [[Pontianak]], [[Serang]], [[Denpasar]], [[Jambi (urbo)]], [[Surakarta]] kaj [[Cimahi]]. [[Dosiero:Bandung Pasupati Skyline.jpg|eta|300ra|Bandungo kun ponto]] Grandurboj estas [[Manado]], [[Kupango]], [[Cilegon]], [[Mataram]], [[Jayapura]], [[Bengkulu]], [[Yogyakarta]], [[Paluo]], [[Ambon]], [[Sukabumi]], [[Kendari]], [[Cirebon]], [[Dumai]], [[Pekalongan]], [[Palangka Raya]], [[Binjai]], [[Kediri]], [[Sorong]], [[Tegal]], [[Pematangsiantar]], [[Banjarbaru]], [[Banda Aceh]], [[Tarakan]], [[Probolinggo]], [[Singkavang]], [[Lubuklinggau]], [[Tanjung Pinang]], [[Bitung]], [[Padangsidempuan]], [[Pangkal Pinang]], [[Batu]], [[Pasuruan (urbo)]], [[Ternato (urbo)]], [[Banjar (Javo)]], [[Gorontalo]], [[Madiun (urbo)]], [[Prabumulih]], [[Salatiga]], [[Lhokseumave]], [[Langsa]], [[Palopo]], [[Bontang]], [[Tanjungbalai]], [[Tebing Tinggi]], [[Metro (urbo)]], [[Baubau]], [[Bima]], [[Parepare]], [[Blitar (urbo)]], [[Pagar Alam]], [[Pajakumbuh]], [[Gunungsitoli]], [[Mojokerto (urbo)]], [[Kotamobagu]], [[Magelang]], [[Bukittinggi]], [[Tidore]], [[Mamuju]] kaj [[Tomohon]]. [[Dosiero:Baghdad Red zone.jpg|eta|Panoramo en Bagdado]] === [[Irako]] === En Irako jam komence de la [[historio]] formiĝis urboj, ekzemple [[Ninivo]], [[Ur]], [[Nippur]]. En tiu lando estas 3 milonurboj: [[Bagdado]], [[Basra]] kaj [[Mosulo]]. Metropoloj estas [[Arbil]], [[Sulejmanijo]], [[Kirkuk]], [[Naĝaf]]. Grandurboj estas [[Karbalo]], [[Nasirija]], [[Amara (urbo)]], [[Divanija]], [[Kut (Irako)]], [[Hilla]], [[Ramadi]], [[Faluĝa]], [[Tal Afar]], [[Samaro (Irako)]], [[Samava]], [[Bakuba]], [[Dahuk]], [[Kufa]], [[Zubajr]], [[Umm-Kasr]], [[Fao (Irako)]], [[Harta (Irako)]], [[Abu Ĥasib]] kaj [[Zaho]]. === [[Irano]] === [[Dosiero:Bright Sunshine in Tehran, 2011 Spring - panoramio (1).jpg|eta|Panoramo de Teherano]] En Irano estas 8 milionurboj: [[Teherano]] (ĉefurbo), [[Maŝhado]], [[Esfahano]], [[Karaĝo]], [[Ŝirazo]], [[Tabrizo]], [[Ĥomo]] kaj [[Ahvazo]]. Metropoloj estas [[Kermanŝaho]], [[Urmijo]], [[Raŝto]], [[Zahedano]], [[Hamadan (urbo)]], [[Kermano]], [[Jazdo]], [[Ardabilo]], [[Bandar Abaso]] kaj [[Arako (Irano)]]. Grandurboj estas [[Islamŝahr]], [[Kazvino]], [[Zanĝano (urbo)]], [[Khoramabado]], [[Sanandaĝo]], [[Malard]], [[Gods]], [[Kaŝano]], [[Gurgano]], [[Golestan]], [[Sario (urbo)]], [[Ŝahrijar]], [[Dezful]], [[Ĥomejniŝahr]], [[Boruĝerd]], [[Nejŝaburo]], [[Sabzevar]], [[Naĝafabad]], [[Amol]], [[Babol]], [[Varamin]], [[Abadano]], [[Pakdaŝt]], [[Khoj]], [[Saveh]], [[Boĝnurdo]], [[Khaemŝahr]], [[Buŝehro]], [[Kharĉak]], [[Sirĝan]], [[Birĝando]], [[Ilamo]], [[Bukan]], [[Maragha]], [[Malajer]], [[Ŝahrekordo]], [[Mahŝahr]], [[Semnano (urbo)]], [[Rafsanĝan]], [[Mehabad & Piranshahr]], [[Gonbade Kabus]], [[Ŝahinŝahr]], [[Ŝahrud]], [[Sakezo]], [[Marvdaŝt]], [[Zabol]], [[Torbate Hejdarije]], [[Koramŝahr]], [[Andimeŝk]], [[Marand]], [[Ŝahreza]], [[Miandoab]], [[Izeh]], [[Bandar-e Anzali]], [[Ĝahrom]], [[Ĝiroft]], [[Marivan]], [[Kamalŝahr]], [[Jasuĝo]], [[Nazarabad]], [[Behbahan]], [[Bam (Irano)]], [[Fasa]], [[Kuĉano]], [[Masĝed Solejman]], [[Mohamedŝahr]], [[Dorud]], [[Borazĝan]], [[Fardis]], [[Nasimŝahr]], [[Andiŝe]], [[Iranŝahr]], [[Bane]], [[Ĉahbaharo]], [[Robatkarim]], [[Kaŝmaro]], [[Ŝuŝtar]], [[Lahiĝan]], [[Ahar]], [[Rej]] kaj [[Torbate Ĝam]]. (Datenoj el 2016.) === [[Israelo]] (kun disputitaj areoj) === En Israelo estas unusola metropolo: [[Jerusalemo]]. Grandurboj estas [[Tel-Avivo]], [[Haifa]], [[Riŝon-Le-Ciono]], [[Aŝdod]], [[Petaĥ Tikva]], [[Be'er Ŝeba]], [[Netanja]], [[Holon]], [[Bnei Brak]], [[Ramat Gan]], [[Bat Jam]], [[Aŝkelon]] kaj [[Reĥovot]]. En [[Gaza sektoro]] metropolo estas [[Gaza-urbo]]. Grandurboj estas (laŭ aboco) [[Ĝabalija]], [[Ĥan Junis]] kaj [[Rafah]]. En [[Cisjordanio]] grandurboj estas (laŭ aboco) [[Bet-Leĥem]], [[Hebron]], [[Jenin]], [[Nablus]], [[Ramallah]] (kvazaŭ ĉefurbo) kaj [[Tulkarm]]. === [[Japanio]] === [[Dosiero:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|eta|300ra|Panoramo en Tokio]] [[Dosiero:Yokohama MinatoMirai21.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Jokohamo]] [[Dosiero:Osaka umeda08n3200.jpg|eta|300ra|Nubskrapuloj en Osako]] En Japanio la grandaj urboj havas specialajn [[statuso]]jn: [[speciala urbo]] kaj [[kerna urbo]] (aŭ [[Granda Urbo kun Esceptoj|aldifinita urbo]]), akirante kvalifikon per enketo de kabineto. Ĉi tie laŭ la internacia kutimo ankaŭ [[Tokio]] estas urbo, tamen ĝi jam estas la plej granda [[aglomeraĵo]] de la mondo konsistanta el diversaj (sub)urboj. En Japanio 13 milionurboj troviĝas: Tokio, [[Jokohamo]], [[Osako]], [[Nagojo]], [[Sapporo]], [[Kobeo]], [[Kioto]], [[Fukuoka]], [[Kaŭasako (urbo)]], [[Sajtama]], [[Hiroŝimo]], [[Jono (urbo)]], [[Sendajo]] kaj [[Kitakjuŝu]]. Metropoloj estas [[Ĉiba]], [[Sakaj]], [[Ŝizuoka (urbo)]], [[Kumamoto (urbo)]], [[Okajama (urbo)]], [[Hamamacu]], [[Haĉioĝi]], [[Niigata (urbo)]], [[Sagamihara]], [[Kagoŝima]], [[Funabaŝi]], [[Himeĝi]], [[Macujamo]], [[Higaŝi-Osaka]], [[Kaŭguĉi]]. Grandurboj estas [[Macudo]], [[Kuraŝiki]], [[Iĉikaŭa]], [[Niŝinomija]], [[Amagasaki]], [[Oita (urbo)]], [[Fukujama]], [[Ucunomija]], [[Nagasako]], [[Kanazaŭa (urbo)]], [[Jokosuka]], [[Tojama]], [[Takamacu]], [[Gifu]], [[Tojota (urbo)]], [[Maĉida]], [[Hirakata]], [[Fuĝisava]], [[Tojonaka (urbo)]], [[Kaŝiva]], [[Nagano]], [[Vakajamo]], [[Tojohaŝi]], [[Iĉinomija]], [[Nara (urbo)]], [[Mijazaki (urbo)]], [[Okazaki]], [[Asahikaŭa]], [[Iŭaki]], [[Sujta]], [[Takacuki]], [[Takasaki]], [[Korijama]], [[Tokorozava]], [[Kavagoe]], [[Koĉi]], [[Akita]], [[Ocu]], [[Maebaŝi]], [[Koŝigaja]], [[Naha]], [[Aomori (urbo)]], [[Kurume]], [[Jokkaiĉi]], [[Morioka]], [[Kasugai]], [[Hakodate]], [[Akaŝi]], [[Fukuŝima]], [[Ŝimonoseki]], [[Tsu]], [[Nagaoka]], [[Iĉihara]], [[Jao]], [[Fukui (urbo)]], [[Ibaraki (urbo)]], [[Tokuŝima]], [[Kakogava]], [[Mito (Ibaraki)]], [[Hiratsuka]], [[Sasebo]], [[Jamagata]], [[Kure]], [[Fuĉu]], [[Haĉinohe]], [[Nejagaŭa]], [[Kasukabe]], [[Fuĝi (urbo)]], [[Soka]], [[Ĉigasaki]], [[Macumoto (Nagano)]], [[Acugi]], [[Jamato (Kanagavo)]], [[Ageo]], [[Takarazuka]], [[Ĉofu]], [[Ota (Gunma)]], [[Ĝoecu]], [[Numazu]], [[Saga (Saga)]], [[Isesaki]], [[Tottori]], [[Kiŝivada]], [[Cukuba]], [[Kofu]], [[Hitaĉi]], [[Odaŭara]], [[Macue]], [[Suzuka]], [[Itami]], [[Jamaguĉi]], [[Kumagaja]], [[Kuŝiro]], [[Niŝitokio]], [[Uĝi]], [[Hirosaki]], [[Higaŝihiroŝima]], [[Kodajra]], [[Takaoka (urbego)]], [[Ĉofu (urbo)]], [[Jaĉijo]], [[Ube (Jamaguĉi)]], [[Izumi (Osako)]], [[Mitaka]], [[Hino (Tokio)]], [[Imabari]], [[Tomakomai]], [[Taĉikaŭa]], [[Sakura]], [[Kamakura]], [[Mijakonoĝo]], [[Ivata]], [[Obihiro]], [[Anĝo]], [[Macusaka]], [[Hadano]], [[Iŝinomaki]], [[Ueda]], [[Ogaki]], [[Ojama (Toĉigi)]], [[Aŝikaga]], [[Naraŝino]], [[Sajama]], [[Kavaniŝi]], [[Urajasu]], [[Hitaĉinaka]], [[Niiza]], [[Nagarejama]], [[Ŝunan]], [[Noda]], [[Onomiĉi]], [[Ivakuni]], [[Jonago]], [[Iruma]], [[Moriguĉi]], [[Komaki]], [[Fukaja]], [[Izumo (Ŝimane)]], [[Tama (Tokio)]], [[Koga (Ibaraki)]], [[Higaŝimurajama]], [[Kakamigahara]], [[Cuĉiura]], [[Isahaja]], [[Curuoka]], [[Ome (Japanio)]], [[Otaru]], [[Karija]], [[Kuŭana]], [[Osaki (urbo)]], [[Musaŝino (urbo)]], [[Tojokava]], [[Inazava]], [[Jacuŝiro]], [[Ise (urbo)]], [[Izuka]], [[Seto (Ajĉio)]], [[Kadoma]], [[Aizuŭakamacu]], [[Abiko]], [[Karacu]], [[Omuta]], [[Nobeoka]], [[Oŝu]], [[Kitami]], [[Fuĝieda]], [[Misato]], [[Zama]], [[Kirju]], [[Kiriŝima (Kagoŝima)]], [[Macubara]], [[Minoo (urbo)]], [[Beppu (Oitao)]], [[Dajto]] [[Okinava (urbo)]], [[Iĉinoseki]], [[Ebecu]], [[Kaŝihara]], [[Asaka]], [[Niihama]], [[Sano (Toĉigi)]], [[Tondabajaŝi]], [[Ebina]], [[Kisarazu]], [[Fuĝinomija]], [[Kusacu (urbo)]], [[Narita]], [[Jaizu]], [[Konosu]], [[Habikino]], [[Kakegaŭa]], [[Kokubunĝi]], [[Kaŭaĉinagano]], [[Hofu]], [[Higaŝiomi]], [[Toda]], [[Handa]], [[Hacukaiĉi]], [[Higaŝikurume]], [[Nasuŝiobara]], [[Taĝimi]], [[Koganei]], [[Ikoma]], [[Sanda]], [[Uruma]], [[Saijo]], [[Ĉikusej]], [[Miŝima (Ŝizuoka)]], [[Toride]], [[Akiŝima]], [[Marugame]], [[Hikone]], [[Hakusan]], [[Komacu (Iŝikaŭa)]], [[Iida]], [[Kasuga]], [[Urasoe]], [[Hanamaki]], [[Fuĝimi]], [[Ŝibata]], [[Tokai]], [[Niŝio]], [[Kanuma]], [[Kamagaja]], [[Sacumasendai]], [[Fuĝimino]], [[Ikeda (Osaka)]], [[Iga]], [[Sajĝo]], [[Onoĝo]], [[Ĉikuŝino]] kaj [[Isehara]]. Iamaj urbegoj estas (laŭ aboco) [[Amasio]], [[Cujama]], [[Jokote]], [[Kanoja]], [[Mihara]], [[Sakata]], [[Saku]] kaj [[Sanĝo]]. === [[Jemeno]] === En Jemeno estas 2 milionurboj: [[Sana'a]] kaj [[Taiz]]. Metropoloj estas [[Al-Hudaida]] kaj [[Adeno]]. Grandurboj estas [[Ibb]], [[Dhamar]] kaj [[al-Mukalla]]. === [[Jordanio]] === [[Dosiero:Amman downTown.jpg|eta|300ra|Interna urboparto de Amano]] En Jordanio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Amano]]. Ne estas metropoloj. Grandurboj estas [[Zarkao (urbo)]], [[Irbid]], [[Rusaifa]], [[Kuvejsima]], [[Vadi as-Sir]] kaj [[Tila al-Ali]]. === [[Kamboĝo]] === En Kamboĝo estas nur la ĉefurbo [[Pnom-Peno]] milionurbo. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Sianukurbo]], [[Battambang]], [[Siem Reap]], [[Sisophon]] kaj [[Kratie]]. === [[Kartvelio]] === En Kartvelio estas unusola milionurbo: la ĉefurbo [[Tbiliso]]. [[Batumo]] kaj [[Rustavi]] estas grandurboj. === [[Kataro (lando)|Kataro]] === En Kataro la unusola milionurbo estas la ĉefurbo [[Doho]], unusola metropololo estas [[Rajan]], grandurbo ne estas. === [[Kazaĥio]] === En Kazaĥujo estas unusola milionurbo: la iama ĉefurbo [[Almato]]. Metropoloj estas [[Astano]] kaj [[Ŝimkento]]. Grandurboj estas [[Karagando]], [[Aktobe]], [[Taraz]], [[Pavlodar]], [[Oskemen]], [[Semej]], [[Kostanaj]], [[Oral]], [[Petropavlo]], [[Kizilordo]], [[Temirtau]], [[Aktau]], [[Atirau]], [[Turkistan]], [[Kokŝetau]], [[Ekibastuz]], [[Taldikorgano]] kaj [[Rudnij]]. === Kipro === En Kipro estas 2 grandurboj: la ĉefurbo [[Nikozio]], kiu estas politike dividita kaj [[Limassol]]. === [[Kirgizio]] === [[Dosiero:Bischkek.jpg|eta|300ra|Ĉefplaco de Biŝkeko]] En Kirgizujo unusola metropolo estas la ĉefurbo [[Biŝkeko]] kaj unusola grandurbo estas [[Oŝ]]. === [[Kuvajto]] === En Kuvajto la ĉefurbo [[Kuvajturbo]] estas milionurbo, krome 3 grandurboj troviĝas: [[Ĝelib al-Ŝujak]], [[Salmija]] kaj [[Havali]]. === [[Laoso]] === En Laoso la unusola grandurbo estas [[Vjentiano]]. === [[Libano]] === En Libano estas unusola milionurbo: [[Bejruto]]. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Tripolo (Libano)]], [[Cidono]] kaj [[Tiro (urbo)]]. === [[Malajzio]] === [[Dosiero:Old Market Square, Kuala Lumpur.jpg|eta|300ra|Komerca strato en Kuala-Lumpuro]] En Malajzio [[Subang Jaya]] kaj [[Kuala-Lumpuro]] estas milionurboj. Metropoloj estas [[Klang]], [[Johor Bahru]], [[Ipoh]], [[Ampang]], [[Kuching]], [[Petaling Jaya]], [[Bharu]], [[Shah Alam]] kaj [[Kinabalu (urbo)|Kinabalu]]. Grandurboj estas [[Sandakan]], [[Seremban]], [[Kuantan]], [[Kajang]], [[Tawau]], [[Kuala Terengganu]], [[Selayang]], [[Miri]], [[Sungai Petani]], [[Alor Setar]], [[Bukit Mertajam]], [[Taiping]], [[Sibu]], [[Malako]], [[Kulim]], [[Skudai]], [[Kluang]], [[Penang]], [[Batu Pahat]], [[Bintulu]], [[Pasir Gudang]], [[Sungai Ara]], [[Gelugor]], [[Muar (urbo)]], [[Air Itam]], [[Lahad Datu]] kaj [[Butterworth]]. === [[Maldivoj]] === En Maldivoj la ĉefurbo [[Maleo (Maldivoj)]] estas la unusola grandurbo. === Mongolio === [[Dosiero:Bogd Khan Uul Mount view from Ulan Bator, Mongolia.JPG|eta|<center>Urboparto de Ulaanbaataro]] En [[Mongolio]] unusola milionurbo estas: [[Ulaanbaataro]], kiu estas la ĉefurbo. [[Erdenet]] estas urbego. === [[Nepalo]] === En Nepalo estas unusola metropolo: [[Katmanduo]]. Grandurboj estas [[Pokhara]], [[Lalitpur]], [[Biratnagar]], [[Birganj]], [[Dharan]] kaj [[Bharatpur (Nepala urbo)]]. === [[Nord-Koreio]] === En Nord-Koreio estas po unu milionurbo kaj metropolo. Ili estas laŭvice [[Pjongjango]] kaj [[Hamhungo]]. Grandurboj estas [[Horjong]], [[Nampo]], [[Hungnam]], [[Kesongo]], [[Vonsano]], [[Ĉongĵino]], [[Sinviĵuo]], [[Heĝu]], [[Kangje]], [[Kimĉekurbo]], [[Sarivon]], [[Sinpho]], [[Songnim]], [[Pjongsong]], [[Hesano]], [[Keĉhon]] kaj [[Tanĉhon]]. === [[Omano]] === En Omano estas metropolo la ĉefurbo [[Maskato]]. Grandurboj estas [[Sib (urbo)]], [[Salala (Omano)]], [[Matrah]], [[Baŭŝar]], [[Suhar]], [[Suvajk]] kaj [[Ibri]]. === [[Pakistano]] === [[Dosiero:Karachi sky line.jpg|eta|La malnova ĉefurbo Karaĉio en Pakistano]] En Pakistano 10 milionurboj troviĝas: [[Karaĉio]], [[Lahore]], [[Fajsalabado]], [[Ravalpindio]], [[Guĝranvalo]], [[Peŝavaro]], [[Multano]], [[Hajderabado (Pakistano)|Hajderabado]], [[Islamabado]] kaj [[Kveta]]. La 4 metropoloj estas [[Bahavalpur]], [[Sargodha]], [[Sialkot]] kaj [[Sukur (Pakistano)]]. Grandurboj estas [[Larkana]], [[Ŝejĥupura]], [[Rahim Jar Ĥan]], [[Ĝang]], [[Dera Gazi Ĥano]], [[Guĝrat]], [[Sahival]], [[Vah (urbo)]], [[Mardan]], [[Kasur]], [[Okara]], [[Mingora]], [[Navabŝah]], [[Ĉiniot]], [[Kotri]], [[Kamoke]], [[Hafizabad]], [[Sadikabad (Pakistana Panĝabo)]], [[Mirpur Ĥas]], [[Burevala]], [[Kohat]], [[Ĥaniual]], [[Dera Ismail Ĥan]], [[Turbat]], [[Muzafargaro]], [[Abotabad]], [[Mandi Bahaudin]], [[Ŝikarpur]], [[Ĝakobabad]], [[Ĝelum (urbo)]], [[Ĥanpur]], [[Ĥairpur]], [[Ĥuzdar]], [[Pakpatan]], [[Hub (Pakistano)]], [[Daska]], [[Goĝra]], [[Dadu]], [[Muridke]], [[Bahaŭalnagar]], [[Samundri]], [[Tando Alahjar]], [[Tando Adam]], [[Ĝaranvala]], [[Ĉiŝtian]], [[Atok (Pakistano)]], [[Vehari]], [[Kot Abdul Malik]], [[Ferozevala]], [[Ĉakval]], [[Guĝranvalo]], [[Kamalia]], [[Umerkot]], [[Orienta Ahmedpur]], [[Kot Adu]], [[Vazirabad]], [[Mansehra]], [[Lejah]], [[Svabi]], [[Ĉaman]], [[Taksila]], [[Noŝera]], [[Ĥuŝab]], [[Ŝahdadkot]], [[Mianvali]], [[Kabal (Pakistano)]], [[Lodhran]], [[Hasilpur]], [[Ĉarsada]], [[Bhakar]], [[Badin]], [[Arifvala]], [[Gotki]], [[Sambrial]], [[Ĝatoi]], [[Harunabad]], [[Daharki]], [[Naroval]], [[Tando Muhamad Ĥan]], [[Kamber Ali Ĥan]], [[Mirpur Matelo]], [[Kandĥot]] kaj [[Bhalval]]. === [[Sauda Arabio]] === En Sauda Arabio 6 milionurboj troviĝas: [[Rijado]] (ĉefurbo), [[Ĝido]], [[Mekao]], [[Medino]], [[Hofufo]] kaj [[Taif]]. Metropoloj estas [[Dammam]], [[Burajda]], [[Ĥubar]], [[Tabuk]], [[Katif]], [[Ĥamis Muŝajt]]. Grandurboj estas [[Hail]], [[Hafar-el-Batin]], [[Ĝubajl]], [[Ĥarĝ]], [[Abha]], [[Naĝran]], [[Janbu]], [[Kunfuda]], [[Arar]], [[Unajza]], [[Sakaka]], [[Mubaraz]], [[Ĝajzano]], [[Dahran]], [[Kurejet]], [[Rass]] kaj [[Baha]]. Urbegokandidatoj estas [[Ŝarura]] kaj [[Muzamija]]. === [[Singapuro]] === [[Dosiero:Singapore skyline night 1.jpg|eta|300ra|Vespera panoramo de Singapuro]] Singapuro mem estas [[urboŝtato]], samtempe milionurbo. === [[Sirio]] === En Sirio grandaj urboj formiĝis jam dum la bibliaj tempoj. Nun estas 2 milionurboj: [[Halepo]] kaj la ĉefurbo [[Damasko]]. Unusola metropolo estas [[Hims]]. Grandurboj estas [[Hama]], [[Latakio]], [[Dair az-Zaur]], [[Ar-Raka]], [[El-Bab]], [[Idlib]], [[Duma]], [[Safira]] kaj [[Salamija]]. === [[Srilanko]] === En Srilanko estas unusola metropolo, la ĉefurbo [[Kolombo (urbo)]]. Grandurboj estas [[Dehivala-Maunt Lavinia]], [[Moratuva]], [[Ĝafna]], [[Negombo]], [[Ĉavakaĉeri]], [[Sri Jayawardenapura Kotte]], [[Trinkomali]], [[Kandi (Srilanko)]], [[Kalmunai]] kaj [[Point Pedro]]. === [[Sud-Koreio]] === [[Dosiero:서울 N tower 082.JPG|eta|<center>Seulo]] En Sud-Koreio estas 10 milionurboj en [[2017]]: [[Seulo]] (ĉefurbo), [[Pusano]], [[Inĉon]], [[Teguo]], [[Deĝon]], [[Kŭangĵuo]], [[Suvon]], [[Ulsan]], [[Ĉangvon]] kaj [[Gojang]]. Metropoloj estas [[Jongin]], [[Songnam]], [[Buĉon]], [[Ĉonĝuo]], [[Ansan]], [[Ĝonĝu]], [[Ĉonano]], [[Namjanĝu]], [[Huason]], [[Anjang]], [[Kimhe]] kaj [[Pohan]]. Grandaj urboj estas [[Pjongtek]], [[Ĉeĝu (urbo)]], [[Sihun]], [[Ujĝonbu]], [[Kumi]], [[Paĝu]], [[Gimpo]], [[Ĉinĝu]], [[Kvanmjon]], [[Vonĝu]], [[Asan]], [[Kvanĝu]], [[Iksan]], [[Jansan]], [[Kunsan]], [[Kunpho]], [[Ĉunĉon]], [[Kjonsan]], [[Josu]], [[Sunĉon]], [[Kjonĝu]], [[Koĝe]], [[Mokpo]], [[Kanin]], [[Osan]], [[Ĉunĝu]], [[Iĉono]], [[Janĝu]], [[Seĝon (urbo)]], [[Anson]], [[Kuri]], [[Sosan]], [[Andon]], [[Tanĝin]], [[Poĉon]], [[Uivan]], [[Hanam]], [[Sogvipo]], [[Kvanjan]], [[Kimĉon]], [[Tonjon]], [[Ĉeĉon]], [[Nonsan]], [[Konĝu]], [[Saĉon]], [[Ĉongup]], [[Joĝu]], [[Jonĝu]], [[Mirjan]], [[Naĝu]], [[Porjon]], [[Sanĝu]] kaj [[Jonĉon]]. === [[Taĝikio]] === En Taĝikio estas po unu metropolo kaj grandurbo. Ili estas laŭvice: la ĉefurbo [[Duŝanbeo]] kaj [[Ĥuĝand]]. === [[Tajlando]] === [[Dosiero:Sukhumvit panorama A.JPG|eta|<center>Bankoko]] En Tajlando la ĉefurbo [[Bangkoko]] estas unusola milionurbo. Metropoloj ne estas. Grandurboj estas [[Nonthaburi]], [[Nakhonratĉasima]], [[Ĉiang Maj]], [[Hatjaj]], [[Udontani]], [[Pak Kret]], [[Ĉaofraja Surasak]], [[Khonken]], [[Ubonratĉathani]], [[Nakhonsithamarat]], [[Nakhonsavan]], [[Nakhonpathom]] kaj [[Pataja]]. === [[Tajvano]] === En Tajvano estas 6 milionurboj: [[Novtajpeo]], [[Tajĉungo]], [[Tajpeo]], [[Taojuano]], [[Tajnano]] kaj [[Kaosjungo]]. Metropoloj mankas. Grandurboj estas [[Hsinĉu]], [[Ĉilun]], [[Ĉjaji]], [[Ĉanghua]], [[Ping Tung (Tajvano)|Ping Tung]], [[Ĵubej]], [[Juanlin]], [[Douliu]], [[Tajtung]], [[Hualjan]], [[Toufen]], kaj [[Nantou]]. === [[Turkio]] === [[Dosiero:Istanbul - Beyoglu amb el Bòsfor al fons.JPG|eta|300ra|Panoramo de Istanbulo]] Laŭ stato en 2015 [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_in_Turkey] en Turkio estas 7 milionurboj: [[Istanbulo]] (parte en Eŭropo), [[Ankaro]], [[İzmir]], [[Bursa]], [[Adana]], [[Gaziantep]] kaj [[Konya]]. Metropoloj estas [[Antalya]], [[Kayseri]], [[Mersin]], [[Eskişehir]], [[Diyarbakır]] kaj [[Samsun]]. Grandurboj estas [[Denizli]], [[Şanlıurfa]], [[Adapazarı]], [[Malatya]], [[Kahramanmaraş]], [[Erzurum]], [[Van]], [[Batman]], [[Elazığ]], [[İzmit]], [[Manisa]], [[Sivas]], [[Gebze]], [[Balıkesir]], [[Tarsus]], [[Kütahya]], [[Trabzon]], [[Çorum]], [[Çorlu]], [[Adıyaman]], [[Osmaniye]], [[Kirikkale]], [[Antakya]], [[Aydın]], [[İskenderun]], [[Uşak]], [[Aksaray]], [[Afyonkarahisar]], [[Isparta]], [[İnegöl]], [[Tekirdağ]], [[Edirne]], [[Darıca]], [[Ordu]], [[Karaman]], [[Gölcük]], [[Siirt]], [[Körfez]], [[Kızıltepe]], [[Düzce]], [[Tokat]], [[Bolu]], [[Derince]], [[Turgutlu]], [[Bandırma]], [[Nazilli]], [[Kırşehir]], [[Niğde]], [[Zonguldak]], [[Ceyhan]], [[Karabük]], [[Siverek]], [[Akhisar]], [[Lüleburgaz]], [[Amasio]], [[Yozgat]], [[Cizre]], [[Ödemiş]], [[Kâhta]], [[Midyat]] kaj [[Ereğli]]. === [[Turkmenio]] === En Turkmenio estas la ĉefurbo [[Aŝgabato]] metropolo. Grandurboj estas [[Türkmenabat]], [[Daşoguz]] kaj [[Mary (Turkmenio)]]. === [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] === En Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj estas unusola milionurbo: [[Dubajurbo]]. 2 metropoloj estas: [[Abu-Dabio]], [[Ŝarĵo]] kaj [[El-Ajn]]. Grandurboj estas [[Aĵmano (urbo)|Aĵmano]] kaj [[Ras-al-Ĥajmo]]. === [[Uzbekio]] === [[Dosiero:Vue de l'Aqua-Park - Tachkent.jpg|eta|300ra|Aerfoto de Taŝkento]] En Uzbekio estas unusola milionurbo: [[Taŝkento]]. Metropolo ne estas. Grandurboj estas [[Namangano]], [[Andiĝono]], [[Samarkando]], [[Nukus]], [[Buĥara]], [[Karŝio]], [[Kokando]], [[Fergano]], [[Margilan]], [[Navojo]], [[Ĝizaĥo]], [[Urgenĉo]], [[Termezo]], [[Ĉirĉik]], [[Angren]], [[Bekabad]], [[Olmalik]] kaj [[Hoĝejli]]. === Vjetnamujo === En [[Vjetnamio]] 2 milionurboj estas: [[Ho-Chi-Minh-urbo]] kaj [[Hanojo]]. Unusola metropolo estas [[Hai Phong]]. Grandurboj estas [[Da Nang]], [[Biên Hòa]], [[Huế]], [[Nha Trang]], [[Cần Thơ]], [[Rạch Giá]], [[Vũng Tàu]], [[Qui Nhơn]], [[Nam Định]], [[Phan Thiết]] kaj [[Long Xuyên]], [[Buôn Ma Thuột]]. [[Kategorio:Urboj de Azio| ]] 01s3luex00jlboy1lnci2yvzdlo7zj8 0 355599 9350303 8910524 2026-04-09T13:00:40Z Sj1mor 12103 9350303 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Laborkanto''' estas grupkanto kantata dum la [[laboro]]. Ofte alternas [[ĥoro]] kaj [[Kantoro|ĉefkantanto]]. Laborkantoj devas samtempigi la laborprocedon kaj plifaciligi fortostreĉan, unutonan laboron. Ili do estas ofte adaptitaj al la [[ritmo (muziko)|ritmo]] de movo dum la laboro. Vojrompa por la [[laborscienco|laborsociologio]] estis la plurfoje eldonita studo "''Arbeit und Rhythmus''" de [[Karl Bücher]] el 1904, kiu ankaŭ abundas je ekzemploj por malsamaj laboroj ĝis ree en la antikveco (mueli, treni, hisi velon ktp.). La aparta socia strukturo de [[sklaveco]] naskis en Usono nigrulajn laborkantojn, kiuj ege influis muzikajn genrojn kiel [[bluso]] kaj [[ĵazo]]. == Famaj ekzemploj == Fama germana laborkanto estas ''Hamborger Veermaster''. Tutmonde famiĝis la [[Jamajko|jamajka]] ''Banana Boat Song'' - („''Come Mr. Tallyman, Tally Me Banana''...“) fare de [[Harry Belafonte]]. En [[Rusio]] famas la kanto ''Dubinuŝka'' ({{ru}} ''Дубинушка'', {{eo}} ''Bastonegenjo''), kiun plenumadis dum laboro vilaĝanoj kaj [[Haŭlado|haŭlistoj]]. == Vidu ankaŭ == *[[Protesta kanto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://northbysouth.kenyon.edu/2002/Music/Pages/worksongs.htm Laborkantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110829051538/http://northbysouth.kenyon.edu/2002/Music/Pages/worksongs.htm |date=2011-08-29 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/ftvhtml/ftvhome.html Now What a Time: Blues, Gospel, and the Fort Valley Music Festivals, 1938-1943] {{Portalo Muziko}} [[Kategorio:Kantado]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Sociologio de la laboro]] [[Kategorio:Laboro|Kanto]] p30c1vjjnyelqj7tu0kltxtf9d1ftzq 9350376 9350303 2026-04-09T16:39:24Z RG72 11847 /* Eksteraj ligiloj */ 9350376 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Laborkanto''' estas grupkanto kantata dum la [[laboro]]. Ofte alternas [[ĥoro]] kaj [[Kantoro|ĉefkantanto]]. Laborkantoj devas samtempigi la laborprocedon kaj plifaciligi fortostreĉan, unutonan laboron. Ili do estas ofte adaptitaj al la [[ritmo (muziko)|ritmo]] de movo dum la laboro. Vojrompa por la [[laborscienco|laborsociologio]] estis la plurfoje eldonita studo "''Arbeit und Rhythmus''" de [[Karl Bücher]] el 1904, kiu ankaŭ abundas je ekzemploj por malsamaj laboroj ĝis ree en la antikveco (mueli, treni, hisi velon ktp.). La aparta socia strukturo de [[sklaveco]] naskis en Usono nigrulajn laborkantojn, kiuj ege influis muzikajn genrojn kiel [[bluso]] kaj [[ĵazo]]. == Famaj ekzemploj == Fama germana laborkanto estas ''Hamborger Veermaster''. Tutmonde famiĝis la [[Jamajko|jamajka]] ''Banana Boat Song'' - („''Come Mr. Tallyman, Tally Me Banana''...“) fare de [[Harry Belafonte]]. En [[Rusio]] famas la kanto ''Dubinuŝka'' ({{ru}} ''Дубинушка'', {{eo}} ''Bastonegenjo''), kiun plenumadis dum laboro vilaĝanoj kaj [[Haŭlado|haŭlistoj]]. == Vidu ankaŭ == *[[Protesta kanto]] == Eksteraj ligiloj == * [http://northbysouth.kenyon.edu/2002/Music/Pages/worksongs.htm Laborkantoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110829051538/http://northbysouth.kenyon.edu/2002/Music/Pages/worksongs.htm |date=2011-08-29 }} * [http://memory.loc.gov/ammem/ftvhtml/ftvhome.html Now What a Time: Blues, Gospel, and the Fort Valley Music Festivals, 1938-1943] {{Portalo Muziko}} [[Kategorio:Kantoj laŭ temoj]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Sociologio de la laboro]] [[Kategorio:Laboro|Kanto]] jic5ysxzenrvbjfhonlef1yomj7z5ke 0 355955 9350306 8373159 2026-04-09T13:01:08Z Sj1mor 12103 9350306 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Band photo.jpg|eta|283x283px|Brita latunbando]] '''Latunbando''' estas [[blovmuziko|blovmuzika ensemblo]], kiu evoluis en [[Britio|Britujo]] ekde proks. [[1830]]; en la lasta jardekoj ankaŭ en kelkaj eŭropaj landoj ekestis latunbandoj. En Nordameriko Aŭstralio la britstilaj latunbandoj travivis propran evoluon. [[Latuno|Latunbando]] estas mallongiga arnomo, kiu inkluzivas ĉiujn [[latuna blovinstrumento|latunajn blovinstrumentojn]]. == Historio kaj socia pozicio == Latunbandoj ekestis en la karbominaj regionoj. Por multaj laboristoj de la frua industriiga epoko la kunmuzikado kun kolegoj estis distraĵo. Krome oni supozis, ke la streĉado de la [[pulmo]]j vere intensa je ĉi tiu muzikspeco antaŭmalhelpas laborkaŭzitajn silikozojn. Ankaŭ la fabrikposedantoj subvenciis latunbandojn. Tiel formiĝis fabrikbandoj, kiuj allogis laboristojn kaj servis kiel varbado por la propraj produktaĵoj. Ankoraŭ nun ekzistas en Britujo kelknombro de fabrik-apartenaj latunbandoj kun pli ol 150-jara tradicio. Krom industriejoj ankaŭ [[Savarmeo]] grave rolis je la evoluo de latunbandoj: Ekde [[1880]] ĉiuj oficiroj kaj soldatoj devis ellerni blovinstrumenton, kaj tiamaniere jam ses jarojn poste ekzistis proks. 400 bandoj de la Savarmeo. Paralele al la evoluo en industriejo kaj Savarmeo precipe en la tempo inter [[1860]] kaj [[1880]] ankaŭ formiĝis privataj latunbandoj, tiel ke proks. [[1890]] la nombro de ĉiuj bandoj nur en Anglujo situus inter 15.000 ĝis 20.000. Per la konkursoj ĉiujare okazantaj ekde [[1850]] en malsamaj ligoj ne nur teniĝis aŭ pliboniĝis la muzika nivelo, sed je tiaj okazoj la muzikantoj konatiĝis kun aliaj kolegoj kaj povis eliri la ĉiutagecon. Por la konkursoj ekzistas striktaj reguloj, kiuj ne nur validas por la bandoj, sed ankaŭ por la juĝantaro. Ĉi-lasta sidas dum la prezentadoj en apartaĵo, por ke ili ne povu ekkoni, kiu bando ĵus ludas. == Instrumentaro == La fruaj fabrikbandoj kaj antaŭuloj de latunbandoj havis ne nur latunajn sed ankaŭ lignajn blovinstrumentojn. Post kiam la brita [[armemuziko]] formiĝis laŭ [[Prusio|prusa]] modelo en nurlatunaj bandoj, tio ankaŭ influis la civilbandojn. Tiun evoluon instigis ankaŭ la enkonduko de valvoj je latunblovinstrumentoj, kiuj ebligis la kromatan ludadon. La jam frue ekestanta konkursado postulis unuecigon de la reguloj, sed ankaŭ de la instrumentado. Je la komenciĝo de la nova jarcento bando rajtis havi maksimume 24 membrojn. La nun kutima instrumentado de latunbando estas jena: * sopran-[[korneto]] (en E♭) * kvar solokornetoj (en B♭) * ''repiano''-korneto (en B♭) * du 2-aj kornetoj (en B♭) * du 3-aj kornetoj (en B♭) * [[flugilkorno]] (en B♭) * tri kornoj (en E♭) * du [[baritonkorno|baritonoj]] (en B♭) * du [[eŭfono]]j (en B♭) * du [[trombono]]j (en B♭) * bastrombono (en C) * du [[tubjo]]j (en E♭) * du tubjoj (en B♭) * tri frapinstrumentistoj Latunbanda literaturo laŭtradicie estas transponita (escepte la bastrombonon) kaj notita en violonklefo. == Repertuaro == La ''latunbandoj'' ludis je la komenco precipe aranĝaĵoj de konataj temoj el [[opero]]j. Aliaflanke jam ege frue oni komponis pecojn aparte por latunbandoj, ekz. la ''Tydfil Ouverture'' de [[Joseph Parry]], kiu ankoraŭ nuntempe estas ludata. Karakterizaj tamen estas priverkadoj de popularaj melodioj el [[opero]]j kaj [[opereto]]j, ekz. el ''[[Il Trovatore]]'' ([[1857]]) aŭ ''[[Les vêpres siciliennes|I Vespri siciliani]]'' ([[1880]]) de [[Giuseppe Verdi|Verdi]] aŭ de [[Giacomo Meyerbeer|Meyerbeer]] ''[[Le prophète|Le Prophète]]'' ([[1869]]). Ofte ankaŭ variaj melodioj de komponistoj estis priverkataj en unu peco ''("[[kvodlibeto]] ")''. Komence de la 20-a jarcento ankaŭ renomaj komponistoj verkis pecojn por latunbandoj. La filmo ''Brassed Off'' ([[1996]]) de [[Mark Herman]] portretis ''latunbandon'' antaŭ la fono de la ĉesigo de karbominado en [[Anglio|Anglujo]] kaj la daŭra senlaboreco kaŭzita per tio. == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Brass bands|Brass bands}} [[Kategorio:Orkestroj]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Laborista kulturo]] {{Portalo Muziko}} 62dl51tqhzhlr9z02vqm0hq4z70tr05 0 357927 9350327 8637549 2026-04-09T13:05:57Z Sj1mor 12103 9350327 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Dona Francisquita.jpg|eta|240ra|Kovrilpaĝo de la eldono de ''Doña Francisquita'']] La '''zarzuelo''' estas formo de [[muziko]] teatra aŭ muzika [[teatro]] aperinta en [[Hispanio]], kaj kiu enhavas kaj partojn instrumentajn, partojn voĉajn (solooj, duetoj, korusoj...) kaj partojn parolatajn. La nomo devenas de la [[Palaco de la Zarzuelo]], nomo de la ĉasdomo proksima al [[Madrido]] kie oni instaligis teatron kiu gastigis la unuajn ludojn de tiu ĝenro. Fakte temas pri speciala muzika formo kiu disvolviĝis komence de la [[17-a jarcento|17a jarcento]] kiel pli populara formo de [[opero]]. Inter la ĉefaj komponistoj ene de ĉi tiu ĝenro troviĝis [[Francisco Asenjo Barbieri]], [[Ruperto Chapí]], [[Federico Chueca]] kaj [[Tomás Bretón]]. Ĉar ĝi estis populara ĉefe fine de la 19a jarcento kaj komenco de la 20a jarcento, ĝi iĝis populara ankaŭ en [[Kubo]] ([[Gonzalo Roig]]) kaj [[Filipinoj]], dekomence kolonioj de la [[Hispana Imperio]]. == Zarzuelistoj == * [[Francisco Asenjo Barbieri]] * [[Tomás Bretón]] * [[Ruperto Chapí]] * [[Federico Chueca]] * [[Gonzalo Roig]] == Vidu ankaŭ == * [[Zarzuela (Cuenca)]] * [[Sarsuela]] == Bibliografio == * [http://www.zarzuela.net/cd/book/newbooks.htm Christopher Webber, ''The Zarzuela Companion'']. Scarecrow Press, 2002, ISBN 0-8108-4447-8 * Roger Alier y Xosé Aviñoa, ''El libro de la zarzuela''. Ediciones Daimon. Barcelona, 1982, ISBN 84-231-2677-3 * Antoni Pizà, ''Antoni Literes : Introducció a la seva obra''. Edicions Documenta Balear, Palma de Mallorca, 2002, ISBN 84-95694-50-6 * Cincotta, Vincent J, ''Zarzuela — The Spanish Lyric Theatre''. [[University of Wollongong Press]], 2005 (reviziita eld.), ISBN 0-86418-700-9, pp.&nbsp;766 * Berenguer González, Ramón T. ''[http://soundclick.com/share?songid=6191627 “Gigantes y Cabezudos” Mp3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190701231249/http://soundclick.com/share?songid=6191627 |date=2019-07-01 }}'' . ''Publicado con el permiso del propietario de la versión.'' ISWC T-0425363558 {{Projektoj}} [[Kategorio:Hispana muziko]] [[Kategorio:Hispana teatro]] [[Kategorio:Kulturo de la Filipinoj]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] ror16y13xtk7wkyzpggmax2y8lu6k0u 0 363201 9350253 9117958 2026-04-09T12:49:57Z Sj1mor 12103 9350253 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Fonmuziko''' estas muziko aŭdata por malstreĉiĝo. Ekestinta en la [[1940-aj]] jaroj en [[Usono]], ekzistas apartaj [[radiofonio|radiostacioj]], kiuj dissendas nur fonmuzikon. Ĝia bendlarĝo etendiĝas ekde popularaj [[klasika muziko|klasikaĵoj]] trans [[popolmuziko]] (ekz. [[kontreo|blankusona popolmuziko]]), [[popmuziko]] ĝis mildaĉa [[ĵazo]]. Kutime estas [[instrumenta muziko]] sen kantado de [[muzikisto]]j konataj kiel [[soloo|soloistoj]] resp. instrumentistoj. Tipe por fonmuziko estas la uzado de fluantaj arĉinstrumentaj aranĝaĵoj ("arĉinstrumenta saŭco") kaj instrumentaj interpretaĵoj de famaj furorkantoj. Fonmuziko estas ankaŭ ilo por celata, sed apenaŭ sentebla influado en certaj medioj ekz. [[lifto|hoteloliftoj]] (pro tio la karakteriza nomo „liftmuziko“), [[ĉiovendejo|vardomoj]] kaj [[vendejaro]]j kaj meritas pro tio sian fifamon. == Literaturo == * ''Elevator Music'' de Joseph Lanza * ''MusicHound Lounge'', eldonita de Steve Knopper {{Projektoj|ReVo=muzik.fon0o}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] 2upa9byyruveud9uikkxw89zds84dpp 0 365610 9350326 5826823 2026-04-09T13:05:20Z Sj1mor 12103 9350326 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Vodevilbluso''' aŭ ankaŭ „klasika bluso“ estas [[bluso]]stilo de la 10-aj kaj fruaj 20-a jaroj de la 20-a jarcento, orientiĝanta je [[ĵazo]]. Ĝi ekestis precipe en la medio de urbaj [[vodevilo]]-teatrejoj kaj [[Menestrelo|menestrelaj spektakloj]]. „klasikan bluson“ plejparte kantis virinojn akompanatajn de ĵazorkestro. La nigrula bandestro kaj komponisto [[W.C. Handy]] estis unu el la unuaj, kiuj notis kaj aranĝis bluson laŭ la „klasika“ stilo. Al liaj plej famaj komponaĵoj apartenas „Memphis Blues“ (1912) kaj „St.-Louis-Blues“ (1914). Vodevilblusoj estis la unuaj bluskantoj surdiskigitaj por komerca merkato sur [[ŝelakdisko]]j. La plej fruan ĝis nun konatan registraĵon de bluso, „Crazy Blues“, faris Mamie Smith la 10-an de aŭgusto 1920 en Novjorko. Ĝia sukceso ĉe nigrulaj aĉetintoj instigis la sondisko-eldonejojn registri pluajn bluskantistinojn kaj per tio ekigi la eraon de „klasika bluso“. La erao de vodevilbluso daŭris ĝis proksimume la mezo de la 20-aj jaroj. Ĉar intertempe la publika gusto estis ŝanĝinta al deltobluso, la nombro de venditaj „klasikaj“ blusregistraĵoj malpliiĝis. Tio konsekvencis, ke ĉiam malpli virinoj estis registrataj en bluso. Do la virinoj cedis sian regantan pozicion en bluso al novaj, viraj steluloj. Al la grandaj steluloj de vodevilbluso apartenas Alberta Hunter, Ma Rainey, [[Bessie Smith]], Mamie Smith, Victoria Spivey, Lucille Hegamin, Coot Grant aŭ Lucille Brogan. [[Kategorio:Bluso-stiloj]] [[Kategorio:Stiloj de ĵazo]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] kw4lm0jpwitvlmgl0lo00b85kpkw4g7 0 369692 9350562 7161706 2026-04-10T08:27:27Z Akul59 155376 dosiero 9350562 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Valaská Dubová | devena_nomo = | alia_nomo = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Oláhdubova''}} | alia_nomo1 = | kategorio = municipo <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Valaská Dubová GCh2.jpg | dosiero_priskribo = Valaská Dubová <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Valaská Dubová | moto = | kromnomo = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Slovakio | lando_flago = 1 | regiono = Regiono Žilina | distrikto = Distrikto Ružomberok | histregiono = Supra Hungarujo | histregiono1 = <!-- *** Familio *** --> | parenco = Liptov | ŝoseo = | limo = | parto = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | konstruaĵo = | rivero = [[Likavka (rojo)|Likavka]] | montaro = | orogenezo = Chočské vrchy <!-- *** Situo *** --> | situo = Valaská Dubová | leviĝo = 662 | lat_d = 49 | lat_m = 08 | lat_s = 31 | lat_NS = N | long_d = 19 | long_m = 17 | long_s = 33 | long_EW = E | koordinatoj_ne_en_titolo = true | plej_alta = [[Veľký Choč]] | plej_alta_leviĝo = 1611 | plej_malalta = | plej_malalta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 12.789 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 777 | loĝantaro_dato = 31.12.2008 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1323 | establita_tipo = Unua skribmencio | gvidantaro = | gvidantaro_tipo = | gvidantaro_noto = | ĉefulo = | ĉefulo_partio = | ĉefulo_tipo = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 034 96 | areo_kodo = +421-44 | areo_kodo_tipo = | kodo = RK | kodo_tipo = Aŭtokodoj | kodo1 = 511102 | kodo1_tipo = NUTS <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo enkadre de Slovakio | mapo_lokumilo = Slovakio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Regiono Žilina | mapo1_lokumilo = Regiono Žilina | mapo2 = | mapo2_priskribo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.valaskadubova.sk/ www.valaskadubova.sk] | commons = Valaská Dubová | portalo = Slovakio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Valaská Dubová''' ([[hungare]] ''Oláhdubova'') estas [[vilaĝo]] kaj [[municipo]] en [[Slovakio]]. == Situo == Valaská Dubová situas laŭ ĉef[[vojo]] [[Dolný Kubín]]-[[Ružomberok]]. La lasta [[urbo]] troviĝas je 7, Dolný Kubín je 8 [[km]]. == Historio == La unua mencio okazis pri la vilaĝo en [[1323]] en formo ''"Dubova"''. La unuaj loĝantoj estis [[rumanoj|rumanaj]] paŝtistoj, kiuj havis privilegiojn. En [[1828]] 743 vilaĝanoj loĝis en 99 [[domo]]j. Post [[1902]] la oficiala hungara [[loknomo]] iĝis ''Oláhcseres'' pro la hungariga [[politiko]], kie en [[1910]] laŭ la popolnombrado vivis 727 [[homo]]j, (plejparte [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Árva (reĝa departemento)]], al [[distrikto]] de [[Dolný Kubín]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. En [[1933]] [[incendio]] okazis. En [[2001]] vivis en Valaská Dubová 764 homoj, (760 slovakoj). == Vidindaĵoj == * romkatolika novromanika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Mikaelo]] de [[1873]] * laŭ la onidiro en [[1713]] oni kaptis [[Juraj Jánošík]]-on {{Municipoj de Regiono Žilina|Distrikto Ružomberok}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Ružomberok]] j48elddqmp96is1nu5vafla9xwb4l9r 0 371415 9350569 7922188 2026-04-10T08:33:15Z Filozofo 3592 Alĝustigis ligon 9350569 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|stilo=helena Mitologio}}Laŭ la [[helena mitologio]] '''Diko''' (el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''Δίκη'', «justeco») estis la personigo de [[justeco]], komprenata kiel morala ordo kaj justa juĝado laŭ la deĉiama kutimo, sociaj normoj kaj tradiciaj reguloj. Laŭ [[Heziodo]] ŝiaj gepatroj estis [[Zeŭso]] kaj [[Temiso]], do fratinoj ŝiaj estis [[Eŭnomio]] (Ordo) kaj [[Ejreno]] (Paco)<ref>[[Heziodo]]. ''[[Teogonio]]'', 901.</ref>. Tamen, la [[orfeismo|orfea tradicio]] igas ŝin filino de [[Nomo (mitologio)|Nomo]] kaj [[Eŭsebio (mitologio)|Eŭsebio]], kaj kroma versio asertas ke ŝiaj gepatroj estis [[Astreo]] kaj [[Eoso]]. Ŝi apartenis al la Dua Generacio de la [[Horoj]], diinoj pri la sezonoj unue, gardistinoj de la ĉielaj pordoj, sed ankaŭ protektantinoj de la homaro per leĝoj kaj bonordo<ref>[[Pindaro]]. ''Olimpia Odo 13'', 6.</ref>. Ŝi tre similis al la [[dajmono|dajmonino]] [[Dikajosino]], kaj ŝia [[romia mitologio|romia]] ekvivalento estis [[Justitio]].[[Dosiero:Pierre-Paul Prud'hon - Justice and Divine Vengeance Pursuing Crime.JPG|eta|300px|''Justeco ('''Diko''') kaj Dia Venĝo ([[Nemezo]]) persekutante Krimon'', laŭ [[Pierre-Paul Prudhon]], [[1808]].]]Ŝi estis vaste kultita, ĝis la punkto ke oni asertis ke se iu ne honoras ŝin nepre estas frenezulo aŭ stultulo, ĉar eĉ la krimuloj bezonas kaj respektas justecon, kaj ĉiuj preferas nekompetentan justulon al malvirta profesiulo<ref>Esĥilo. ''Oferverŝantinoj''.</ref>. Diko kontrolis la homaran agadon, kaj ĉiam kiam iu juĝisto kontraŭis la leĝon, ŝi turnis sin al Zeŭso, al kiu Diko plendis petante punon kaj riparon<ref>Heziodo. ''Laboroj kaj tagoj'', 239 kaj sek.</ref>. Kiel bona protektantino de la administrado de justico inter la homaro (sia patrino Temiso okupiĝis pri tiu dia), ŝi ne povis elteni falsaĵojn kaj mensogojn<ref>''Orfea Himno 42'', 61.</ref> kaj pro tio ŝi ricevis la kromnomojn helpantino (''πάρεδρος'') kaj konsilistino (''ξύνεδρος'') de Zeŭso<ref>[[Sofoklo]]. ''Edipo en Kolono'', 1377.</ref><ref>[[Plutarĥo]]. ''Vivo de Aleksandro'', 52.</ref><ref>[[Flavio Arriano]]. ''Kampanjoj de Aleksandro'', 4.9.</ref>. En la mitaj rakontoj ŝi prezidis la justajn agojn, eĉ la venĝemajn. Pro tio Diko estis skulptita, ekzemple, sur la ŝildo de [[Poliniko]] en la kampanjo de la [[Sep kontraŭ Tebo]]<ref>Esĥilo. ''Sep kontraŭ Tebo'', 642.</ref>, alvokita de roluloj kiel [[Klitemnestro]]<ref>Esĥilo. ''Agamemno'', 1143.</ref> aŭ [[Elektro (mitologio)|Elektro]]<ref>Esĥilo. Oferverŝantinoj, 145.</ref>, aŭ aperas kiel mamnutristino de justaj homoj, ekzemple [[Dardano]]<ref>[[Nono]]. ''Pri Dionizo'', 3.155.</ref>. Diko [[amafero|amrilatis]] al dio [[Dikastiso]], kun kiu ŝi havis tri mirindajn filinojn: [[Homonejo]] (Konkordo), Dikajosino (Devo-sento) kaj [[Areto]] (Virto). Laŭ kelkaj versioj ŝi estis patrino ankaŭ de [[Hesikio]] (Anima trankvileco)<ref>[[Higeno (verkisto)|Higeno]]. ''Fabloj'', 183.</ref><ref>[[Diodoro Sicila]]. ''Historia biblioteko'', 5.72.</ref>. {| class="wikitable" style="background:Lavender;" align="center" ! colspan="2" style="background:CornflowerBlue;" | Partneroj kaj idaro |- ! colspan="1" style="background:PowderBlue;" | [[Dikastiso]] ! colspan="1" style="background:PowderBlue;" | Nekonatulo |- valign="top" | * [[Areto]] * [[Dikajosino]] * [[Homonejo]] | * [[Hesikio]] |} == Evoluo de Diko en belartoj == En la klasikaj tragedioj, Diko aperis kiel diino kiu senindulge punadis ĉiun maljustecon, zorgis pri la administrado de justico kaj enpuŝis en la korojn de maljustuloj la glavon farita de [[Aiso]] por ŝi<ref>[[Esĥilo]]. ''Oferverŝantinoj'', 639 kaj sek.</ref>. Per tiu ĉi lasta rolo, ŝi multe rilatis al la [[Erinioj]]<ref>Esĥilo. ''La Eŭmenidoj'', 510.</ref>, kvankam ŝia celo ne estis nur puni malobeon al justico, sed ankaŭ premii virtecon<ref>Esĥilo. ''Agamemno'', 773.</ref>. La rolo de Diko kiel personigo de justeco evidentiĝis pli bone en la [[dramo]]j de [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]], tial kial ŝia [[Antropomorfismo|homigado]] kiel diino pri justeco okazis danke al la [[filozofio|filozofia]] etoso de la [[5-a jarcento a.K.|klasika]] [[Ateno]]<ref>[[Walter Burkert]]. ''The special character of Greek anthropomorphism'', en ''Greek Religion'' 3.4, paĝ. 182-89. Eld. Harvard University Press, [[1985]].</ref>. [[Dosiero:Peace Palace dome.jpg|eta|maldekstra|250px|'''Diko''' (malsupre kaj maldekstre), [[Temiso]], [[Ejreno]] kaj [[Eŭnomio]] sur pentraĵo en la plafono de la ''Palaco de la Paco'', [[Hago]].]] Pli lasta [[retoriko|retorika]] arto inspiriĝis sur tiaj abstraktaj konceptoj, evoluigante ilin ĝis la [[alegorio]]j, kiuj je la fino de la [[Antikva epoko]] iĝis ĉefaj rimedoj por la [[patristiko|patristika literaturo]]. Tiusence, kaj laŭ pli [[Evemero|evemera]] interpretado, Diko naskiĝis kiel mortema estaĵo kiu loĝis inter la homoj. Post konvinki sin pri ke justeco neniam regos la homaron, Zeŭso translokigis ŝin ĉe li, sur la [[Monto Olimpo]]. Simila mito identigis Dikon al [[Astreo]], ankaŭ filino de Zeŭso kaj Temiso, kaj antaŭa diino pri justeco. Laŭ la rakonto de [[Arato]] pri la deveno de la [[konstelacio]] [[Virgo (konstelacio)|Virgo]], Diko loĝis surtere dum la Ora kaj Arĝenta Epokoj, kiam milito kaj malsano ankoraŭ ne ekzistis, homoj ne scipovis navigi kaj la rikoltoj ĉiam abundis<ref>[[Arato]] kaj aliaj. ''Kalimako, himnoj kaj epigramoj''. Eld. William Heinemann, [[Londono]], 1921 [http://www.theoi.com/Text/AratusPhaenomena.html#A]</ref>. Sed la homa avido komencis generi krimojn kaj militojn kiuj malsanigis Dikon, do ŝi decidis forlasi ilin kaj ascendi ĉielen, formante novan konstelacion el kie ŝi ankoraŭ rigardas la homan rason kaj malĝoje sopiras pri iama reveno. Oni prezentis Dikon, sur la kofro de [[Cipselo]], kiel bela diino kiu trenis malbelan [[Adikio]]n (Maljusteco) per unu mano kaj montras en la alia la vergon per kiu, laŭ [[Eŭripido]], Diko batadas ŝin<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''Priskribo de Grekio'', 5.18.</ref><ref>[[Eŭripido]]. ''Hipolito'', 1172.</ref>. Ŝi ankaŭ aperis en la templo de Zeŭso en [[Olimpio]], kiel unuiginta koncepto de ĝia skulptaĵaro. La [[Romia imperio|romianoj]] atribuis al ŝi ilian tradician faskon (hakilo ĉirkaŭita de vergoj), [[pesilo]]n kaj [[glavo]]n. Plej modernaj alegoriaj prezentadoj montras ŝin kun [[torĉo]], [[sceptro]], kaj kun okulo sur ŝia mano; ofte ankaŭ kun flugiloj kaj benditaj okuloj, kiuj simbolas ŝian senpartiecon. [[Aŭlo Gelio]] priskribas ŝiajn prezentadojn ĉiam kun severa kaj malĝoja mieno, kaj multaj artistoj aldonis stelon ([[Charles Le Brun|Le Brun]]), oran kronon ([[Andrea Alciato|Alciato]] kaj [[Rafaelo]]) kaj eĉ sunon ([[Gravelot]]), simbolante dian devenon kaj eksterordinaran gravecon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.maicar.com/GML/Dike.html Diko ĉe Greek Mithology Link] * {{en}} [http://www.theoi.com/Ouranios/HoraDike.html Diko ĉe Theoi.com] == Vidu ankauŭ == * [[99 Diko]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Horoj]] 1qm0cj3q200xv1l86xw4l07os8jumx1 9350573 9350569 2026-04-10T08:36:28Z Filozofo 3592 Interpunkcia plibonigo 9350573 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|stilo=helena Mitologio}}Laŭ la [[helena mitologio]] '''Diko''' (el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''Δίκη'', «justeco») estis la personigo de [[justeco]], komprenata kiel morala ordo kaj justa juĝado laŭ la deĉiama kutimo, sociaj normoj kaj tradiciaj reguloj. Laŭ [[Heziodo]] ŝiaj gepatroj estis [[Zeŭso]] kaj [[Temiso]], do fratinoj ŝiaj estis [[Eŭnomio]] (Ordo) kaj [[Ejreno]] (Paco)<ref>[[Heziodo]]. ''[[Teogonio]]'', 901.</ref>. Tamen, la [[orfeismo|orfea tradicio]] igas ŝin filino de [[Nomo (mitologio)|Nomo]] kaj [[Eŭsebio (mitologio)|Eŭsebio]], kaj kroma versio asertas, ke ŝiaj gepatroj estis [[Astreo]] kaj [[Eoso]]. Ŝi apartenis al la Dua Generacio de la [[Horoj]], diinoj pri la sezonoj unue, gardistinoj de la ĉielaj pordoj, sed ankaŭ protektantinoj de la homaro per leĝoj kaj bonordo<ref>[[Pindaro]]. ''Olimpia Odo 13'', 6.</ref>. Ŝi tre similis al la [[dajmono|dajmonino]] [[Dikajosino]], kaj ŝia [[romia mitologio|romia]] ekvivalento estis [[Justitio]].[[Dosiero:Pierre-Paul Prud'hon - Justice and Divine Vengeance Pursuing Crime.JPG|eta|300px|''Justeco ('''Diko''') kaj Dia Venĝo ([[Nemezo]]) persekutante Krimon'', laŭ [[Pierre-Paul Prudhon]], [[1808]].]]. Ŝi estis vaste kultita, ĝis la punkto ke oni asertis ke se iu ne honoras ŝin nepre estas frenezulo aŭ stultulo, ĉar eĉ la krimuloj bezonas kaj respektas justecon, kaj ĉiuj preferas nekompetentan justulon al malvirta profesiulo<ref>Esĥilo. ''Oferverŝantinoj''.</ref>. Diko kontrolis la homaran agadon, kaj ĉiam kiam iu juĝisto kontraŭis la leĝon, ŝi turnis sin al Zeŭso, al kiu Diko plendis petante punon kaj riparon<ref>Heziodo. ''Laboroj kaj tagoj'', 239 kaj sek.</ref>. Kiel bona protektantino de la administrado de justico inter la homaro (sia patrino Temiso okupiĝis pri tiu dia), ŝi ne povis elteni falsaĵojn kaj mensogojn<ref>''Orfea Himno 42'', 61.</ref> kaj pro tio ŝi ricevis la kromnomojn helpantino (''πάρεδρος'') kaj konsilistino (''ξύνεδρος'') de Zeŭso<ref>[[Sofoklo]]. ''Edipo en Kolono'', 1377.</ref><ref>[[Plutarĥo]]. ''Vivo de Aleksandro'', 52.</ref><ref>[[Flavio Arriano]]. ''Kampanjoj de Aleksandro'', 4.9.</ref>. En la mitaj rakontoj ŝi prezidis la justajn agojn, eĉ la venĝemajn. Pro tio Diko estis skulptita, ekzemple, sur la ŝildo de [[Poliniko]] en la kampanjo de la [[Sep kontraŭ Tebo]]<ref>Esĥilo. ''Sep kontraŭ Tebo'', 642.</ref>, alvokita de roluloj kiel [[Klitemnestro]]<ref>Esĥilo. ''Agamemno'', 1143.</ref> aŭ [[Elektro (mitologio)|Elektro]]<ref>Esĥilo. Oferverŝantinoj, 145.</ref>, aŭ aperas kiel mamnutristino de justaj homoj, ekzemple [[Dardano]]<ref>[[Nono]]. ''Pri Dionizo'', 3.155.</ref>. Diko [[amafero|amrilatis]] al dio [[Dikastiso]], kun kiu ŝi havis tri mirindajn filinojn: [[Homonejo]] (Konkordo), Dikajosino (Devo-sento) kaj [[Areto]] (Virto). Laŭ kelkaj versioj ŝi estis patrino ankaŭ de [[Hesikio]] (Anima trankvileco)<ref>[[Higeno (verkisto)|Higeno]]. ''Fabloj'', 183.</ref><ref>[[Diodoro Sicila]]. ''Historia biblioteko'', 5.72.</ref>. {| class="wikitable" style="background:Lavender;" align="center" ! colspan="2" style="background:CornflowerBlue;" | Partneroj kaj idaro |- ! colspan="1" style="background:PowderBlue;" | [[Dikastiso]] ! colspan="1" style="background:PowderBlue;" | Nekonatulo |- valign="top" | * [[Areto]] * [[Dikajosino]] * [[Homonejo]] | * [[Hesikio]] |} == Evoluo de Diko en belartoj == En la klasikaj tragedioj, Diko aperis kiel diino kiu senindulge punadis ĉiun maljustecon, zorgis pri la administrado de justico kaj enpuŝis en la korojn de maljustuloj la glavon farita de [[Aiso]] por ŝi<ref>[[Esĥilo]]. ''Oferverŝantinoj'', 639 kaj sek.</ref>. Per tiu ĉi lasta rolo, ŝi multe rilatis al la [[Erinioj]]<ref>Esĥilo. ''La Eŭmenidoj'', 510.</ref>, kvankam ŝia celo ne estis nur puni malobeon al justico, sed ankaŭ premii virtecon<ref>Esĥilo. ''Agamemno'', 773.</ref>. La rolo de Diko kiel personigo de justeco evidentiĝis pli bone en la [[dramo]]j de [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]], tial kial ŝia [[Antropomorfismo|homigado]] kiel diino pri justeco okazis danke al la [[filozofio|filozofia]] etoso de la [[5-a jarcento a.K.|klasika]] [[Ateno]]<ref>[[Walter Burkert]]. ''The special character of Greek anthropomorphism'', en ''Greek Religion'' 3.4, paĝ. 182-89. Eld. Harvard University Press, [[1985]].</ref>. [[Dosiero:Peace Palace dome.jpg|eta|maldekstra|250px|'''Diko''' (malsupre kaj maldekstre), [[Temiso]], [[Ejreno]] kaj [[Eŭnomio]] sur pentraĵo en la plafono de la ''Palaco de la Paco'', [[Hago]].]] Pli lasta [[retoriko|retorika]] arto inspiriĝis sur tiaj abstraktaj konceptoj, evoluigante ilin ĝis la [[alegorio]]j, kiuj je la fino de la [[Antikva epoko]] iĝis ĉefaj rimedoj por la [[patristiko|patristika literaturo]]. Tiusence, kaj laŭ pli [[Evemero|evemera]] interpretado, Diko naskiĝis kiel mortema estaĵo kiu loĝis inter la homoj. Post konvinki sin pri ke justeco neniam regos la homaron, Zeŭso translokigis ŝin ĉe li, sur la [[Monto Olimpo]]. Simila mito identigis Dikon al [[Astreo]], ankaŭ filino de Zeŭso kaj Temiso, kaj antaŭa diino pri justeco. Laŭ la rakonto de [[Arato]] pri la deveno de la [[konstelacio]] [[Virgo (konstelacio)|Virgo]], Diko loĝis surtere dum la Ora kaj Arĝenta Epokoj, kiam milito kaj malsano ankoraŭ ne ekzistis, homoj ne scipovis navigi kaj la rikoltoj ĉiam abundis<ref>[[Arato]] kaj aliaj. ''Kalimako, himnoj kaj epigramoj''. Eld. William Heinemann, [[Londono]], 1921 [http://www.theoi.com/Text/AratusPhaenomena.html#A]</ref>. Sed la homa avido komencis generi krimojn kaj militojn kiuj malsanigis Dikon, do ŝi decidis forlasi ilin kaj ascendi ĉielen, formante novan konstelacion el kie ŝi ankoraŭ rigardas la homan rason kaj malĝoje sopiras pri iama reveno. Oni prezentis Dikon, sur la kofro de [[Cipselo]], kiel bela diino kiu trenis malbelan [[Adikio]]n (Maljusteco) per unu mano kaj montras en la alia la vergon per kiu, laŭ [[Eŭripido]], Diko batadas ŝin<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''Priskribo de Grekio'', 5.18.</ref><ref>[[Eŭripido]]. ''Hipolito'', 1172.</ref>. Ŝi ankaŭ aperis en la templo de Zeŭso en [[Olimpio]], kiel unuiginta koncepto de ĝia skulptaĵaro. La [[Romia imperio|romianoj]] atribuis al ŝi ilian tradician faskon (hakilo ĉirkaŭita de vergoj), [[pesilo]]n kaj [[glavo]]n. Plej modernaj alegoriaj prezentadoj montras ŝin kun [[torĉo]], [[sceptro]], kaj kun okulo sur ŝia mano; ofte ankaŭ kun flugiloj kaj benditaj okuloj, kiuj simbolas ŝian senpartiecon. [[Aŭlo Gelio]] priskribas ŝiajn prezentadojn ĉiam kun severa kaj malĝoja mieno, kaj multaj artistoj aldonis stelon ([[Charles Le Brun|Le Brun]]), oran kronon ([[Andrea Alciato|Alciato]] kaj [[Rafaelo]]) kaj eĉ sunon ([[Gravelot]]), simbolante dian devenon kaj eksterordinaran gravecon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.maicar.com/GML/Dike.html Diko ĉe Greek Mithology Link] * {{en}} [http://www.theoi.com/Ouranios/HoraDike.html Diko ĉe Theoi.com] == Vidu ankauŭ == * [[99 Diko]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Horoj]] 4h8bo3vp6hh4qpd5gfxvaa2x7lybtkg 9350577 9350573 2026-04-10T08:37:54Z Filozofo 3592 Formata alĝustigo 9350577 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo|stilo=helena Mitologio}}Laŭ la [[helena mitologio]] '''Diko''' (el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''Δίκη'', «justeco») estis la personigo de [[justeco]], komprenata kiel morala ordo kaj justa juĝado laŭ la deĉiama kutimo, sociaj normoj kaj tradiciaj reguloj. Laŭ [[Heziodo]] ŝiaj gepatroj estis [[Zeŭso]] kaj [[Temiso]], do fratinoj ŝiaj estis [[Eŭnomio]] (Ordo) kaj [[Ejreno]] (Paco)<ref>[[Heziodo]]. ''[[Teogonio]]'', 901.</ref>. Tamen, la [[orfeismo|orfea tradicio]] igas ŝin filino de [[Nomo (mitologio)|Nomo]] kaj [[Eŭsebio (mitologio)|Eŭsebio]], kaj kroma versio asertas, ke ŝiaj gepatroj estis [[Astreo]] kaj [[Eoso]]. Ŝi apartenis al la Dua Generacio de la [[Horoj]], diinoj pri la sezonoj unue, gardistinoj de la ĉielaj pordoj, sed ankaŭ protektantinoj de la homaro per leĝoj kaj bonordo<ref>[[Pindaro]]. ''Olimpia Odo 13'', 6.</ref>. Ŝi tre similis al la [[dajmono|dajmonino]] [[Dikajosino]], kaj ŝia [[romia mitologio|romia]] ekvivalento estis [[Justitio]].[[Dosiero:Pierre-Paul Prud'hon - Justice and Divine Vengeance Pursuing Crime.JPG|eta|300px|''Justeco ('''Diko''') kaj Dia Venĝo ([[Nemezo]]) persekutante Krimon'', laŭ [[Pierre-Paul Prudhon]], [[1808]].]]Ŝi estis vaste kultita, ĝis la punkto ke oni asertis ke se iu ne honoras ŝin nepre estas frenezulo aŭ stultulo, ĉar eĉ la krimuloj bezonas kaj respektas justecon, kaj ĉiuj preferas nekompetentan justulon al malvirta profesiulo<ref>Esĥilo. ''Oferverŝantinoj''.</ref>. Diko kontrolis la homaran agadon, kaj ĉiam kiam iu juĝisto kontraŭis la leĝon, ŝi turnis sin al Zeŭso, al kiu Diko plendis petante punon kaj riparon<ref>Heziodo. ''Laboroj kaj tagoj'', 239 kaj sek.</ref>. Kiel bona protektantino de la administrado de justico inter la homaro (sia patrino Temiso okupiĝis pri tiu dia), ŝi ne povis elteni falsaĵojn kaj mensogojn<ref>''Orfea Himno 42'', 61.</ref> kaj pro tio ŝi ricevis la kromnomojn helpantino (''πάρεδρος'') kaj konsilistino (''ξύνεδρος'') de Zeŭso<ref>[[Sofoklo]]. ''Edipo en Kolono'', 1377.</ref><ref>[[Plutarĥo]]. ''Vivo de Aleksandro'', 52.</ref><ref>[[Flavio Arriano]]. ''Kampanjoj de Aleksandro'', 4.9.</ref>. En la mitaj rakontoj ŝi prezidis la justajn agojn, eĉ la venĝemajn. Pro tio Diko estis skulptita, ekzemple, sur la ŝildo de [[Poliniko]] en la kampanjo de la [[Sep kontraŭ Tebo]]<ref>Esĥilo. ''Sep kontraŭ Tebo'', 642.</ref>, alvokita de roluloj kiel [[Klitemnestro]]<ref>Esĥilo. ''Agamemno'', 1143.</ref> aŭ [[Elektro (mitologio)|Elektro]]<ref>Esĥilo. Oferverŝantinoj, 145.</ref>, aŭ aperas kiel mamnutristino de justaj homoj, ekzemple [[Dardano]]<ref>[[Nono]]. ''Pri Dionizo'', 3.155.</ref>. Diko [[amafero|amrilatis]] al dio [[Dikastiso]], kun kiu ŝi havis tri mirindajn filinojn: [[Homonejo]] (Konkordo), Dikajosino (Devo-sento) kaj [[Areto]] (Virto). Laŭ kelkaj versioj ŝi estis patrino ankaŭ de [[Hesikio]] (Anima trankvileco)<ref>[[Higeno (verkisto)|Higeno]]. ''Fabloj'', 183.</ref><ref>[[Diodoro Sicila]]. ''Historia biblioteko'', 5.72.</ref>. {| class="wikitable" style="background:Lavender;" align="center" ! colspan="2" style="background:CornflowerBlue;" | Partneroj kaj idaro |- ! colspan="1" style="background:PowderBlue;" | [[Dikastiso]] ! colspan="1" style="background:PowderBlue;" | Nekonatulo |- valign="top" | * [[Areto]] * [[Dikajosino]] * [[Homonejo]] | * [[Hesikio]] |} == Evoluo de Diko en belartoj == En la klasikaj tragedioj, Diko aperis kiel diino kiu senindulge punadis ĉiun maljustecon, zorgis pri la administrado de justico kaj enpuŝis en la korojn de maljustuloj la glavon farita de [[Aiso]] por ŝi<ref>[[Esĥilo]]. ''Oferverŝantinoj'', 639 kaj sek.</ref>. Per tiu ĉi lasta rolo, ŝi multe rilatis al la [[Erinioj]]<ref>Esĥilo. ''La Eŭmenidoj'', 510.</ref>, kvankam ŝia celo ne estis nur puni malobeon al justico, sed ankaŭ premii virtecon<ref>Esĥilo. ''Agamemno'', 773.</ref>. La rolo de Diko kiel personigo de justeco evidentiĝis pli bone en la [[dramo]]j de [[Sofoklo]] kaj [[Eŭripido]], tial kial ŝia [[Antropomorfismo|homigado]] kiel diino pri justeco okazis danke al la [[filozofio|filozofia]] etoso de la [[5-a jarcento a.K.|klasika]] [[Ateno]]<ref>[[Walter Burkert]]. ''The special character of Greek anthropomorphism'', en ''Greek Religion'' 3.4, paĝ. 182-89. Eld. Harvard University Press, [[1985]].</ref>. [[Dosiero:Peace Palace dome.jpg|eta|maldekstra|250px|'''Diko''' (malsupre kaj maldekstre), [[Temiso]], [[Ejreno]] kaj [[Eŭnomio]] sur pentraĵo en la plafono de la ''Palaco de la Paco'', [[Hago]].]] Pli lasta [[retoriko|retorika]] arto inspiriĝis sur tiaj abstraktaj konceptoj, evoluigante ilin ĝis la [[alegorio]]j, kiuj je la fino de la [[Antikva epoko]] iĝis ĉefaj rimedoj por la [[patristiko|patristika literaturo]]. Tiusence, kaj laŭ pli [[Evemero|evemera]] interpretado, Diko naskiĝis kiel mortema estaĵo kiu loĝis inter la homoj. Post konvinki sin pri ke justeco neniam regos la homaron, Zeŭso translokigis ŝin ĉe li, sur la [[Monto Olimpo]]. Simila mito identigis Dikon al [[Astreo]], ankaŭ filino de Zeŭso kaj Temiso, kaj antaŭa diino pri justeco. Laŭ la rakonto de [[Arato]] pri la deveno de la [[konstelacio]] [[Virgo (konstelacio)|Virgo]], Diko loĝis surtere dum la Ora kaj Arĝenta Epokoj, kiam milito kaj malsano ankoraŭ ne ekzistis, homoj ne scipovis navigi kaj la rikoltoj ĉiam abundis<ref>[[Arato]] kaj aliaj. ''Kalimako, himnoj kaj epigramoj''. Eld. William Heinemann, [[Londono]], 1921 [http://www.theoi.com/Text/AratusPhaenomena.html#A]</ref>. Sed la homa avido komencis generi krimojn kaj militojn kiuj malsanigis Dikon, do ŝi decidis forlasi ilin kaj ascendi ĉielen, formante novan konstelacion el kie ŝi ankoraŭ rigardas la homan rason kaj malĝoje sopiras pri iama reveno. Oni prezentis Dikon, sur la kofro de [[Cipselo]], kiel bela diino kiu trenis malbelan [[Adikio]]n (Maljusteco) per unu mano kaj montras en la alia la vergon per kiu, laŭ [[Eŭripido]], Diko batadas ŝin<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''Priskribo de Grekio'', 5.18.</ref><ref>[[Eŭripido]]. ''Hipolito'', 1172.</ref>. Ŝi ankaŭ aperis en la templo de Zeŭso en [[Olimpio]], kiel unuiginta koncepto de ĝia skulptaĵaro. La [[Romia imperio|romianoj]] atribuis al ŝi ilian tradician faskon (hakilo ĉirkaŭita de vergoj), [[pesilo]]n kaj [[glavo]]n. Plej modernaj alegoriaj prezentadoj montras ŝin kun [[torĉo]], [[sceptro]], kaj kun okulo sur ŝia mano; ofte ankaŭ kun flugiloj kaj benditaj okuloj, kiuj simbolas ŝian senpartiecon. [[Aŭlo Gelio]] priskribas ŝiajn prezentadojn ĉiam kun severa kaj malĝoja mieno, kaj multaj artistoj aldonis stelon ([[Charles Le Brun|Le Brun]]), oran kronon ([[Andrea Alciato|Alciato]] kaj [[Rafaelo]]) kaj eĉ sunon ([[Gravelot]]), simbolante dian devenon kaj eksterordinaran gravecon. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.maicar.com/GML/Dike.html Diko ĉe Greek Mithology Link] * {{en}} [http://www.theoi.com/Ouranios/HoraDike.html Diko ĉe Theoi.com] == Vidu ankauŭ == * [[99 Diko]] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Horoj]] trmhib1606mbkdcuu18egtwgs0sy3vv 0 385297 9350257 9187281 2026-04-09T12:50:46Z Sj1mor 12103 9350257 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Smooth Jazz''' estas ludmaniero de [[ĵazo]]. Ĉi tiu termino ampleksas plejparte instrumentan muzikon, kiu kombinas erojn el [[popmuziko]] kaj [[ĵazo]], je kio la tendenco al popmuziko estas tre forta, dum kiam la ĵaza elemento ludas pli fonan rolon. Ĝi preferas facilkompreneblajn [[akordo (muziko)|akordojn ]] / [[melodio]]jn kaj [[ritmomodelo]]jn. == Historio == La nocio aperis fine de la [[1980-aj]] jaroj en Usono kiel surmerkatiga argumento por nova formatradio. Ĝi anstataŭis la pli fruan formaton „bela muziko“, kiu regis precipe en la 1970-aj kaj fruaj 1980-aj jaroj la radiomondeton sur la kampo de fonmuziko en Usono. En la lastaj jaroj radiokonsilistoj pli kaj pli limigis la nocion, kaj novigoj en ĉi tiu ĝenro sur elsendomerkato malpli kaj malpli estas troveblaj. Finfine ĉi tiu evoluo kondukas al tio, ke ĉi tiu kampo de muziko laŭtendence notos malpli grandajn vendojn. Aparte en Usono glata ĵazo spertis egan disvastiĝon, je kio ĉi tiun ege subtenas la tieaj formatradiaj stacioj. Ĉe muzikistoj kaj diskeldonejoj estas rimarkebla pli kaj pli forta diversigo kaj intermiksiĝo kun aliaj stiloj (urbana, [[nuntempa ritmenbluso]], gastejo-muziko, malstreĉiĝa muziko, [[hiphopo]] ktp.). Almenaŭ en Usono la tendenco de la muzikistoj al ĉi tiu muzikstilo estas daŭrema. Glata ĵazo foje estas nomata (negative) "magazeno-" aŭ "liftomuziko" (muzak), ĉar ĉi tiu muziko en tiaj ejoj ofte aŭdeblas kiel fonmuziko. Ankaŭ en televidaj dokumentfilmoj aŭ veterprognozoj same kiel ankaŭ en kelkaj televidserioj aparte el Usono ("Monk", "Sex And The City") oni aŭdas glatan ĵazon ofte kiel fonkolorigon. De la melodiema ĵazo (ekz. [[novbopo]], novklasikismo aŭ t.n. [[ĉeftendenca ĵazo]]) glata ĵazo distingiĝas per tio, ke ĝi neglektas karakterizajn erojn de ĵazo (aparte soloajn improvizadojn pri akordoj) favore al ega melodio-orientiĝo. Transiroj inter la du stiloj kaj ankaŭ al [[kunfandoĵazo]] estas malfiksaj. Nuntempe oni produktas glatan ĵazon ne malofte en studioj helpe de komputila tekniko kaj sinteziloj, la apartajn gvidvoĉojn ludas akustikaj instrumentoj sur aranĝaĵo el komputilproduktita pulso kaj sintezilo-sonoj. En Usono oni tamen prezentas ĉi tiun stilon nepre koncerte, tie estas klara kultureto kun multnombro de eventoj pezocentre en Los-Anĝeleso kaj ĉirkaŭaĵo. En Eŭropo tamen preskaŭ neniam prezentas ĝin. Tio ĉi dedukteblas de la manka subteno de la eŭropaj radiostacioj por ĉi tiu muzikstilo. == Kelkaj muzikistoj de ĉi tiu stilo == La muzikistojn Mindi Abair, George Benson, [[Kenny G]], Bob James, Gregg Karukas, Marcus Miller, Nelson Rangell, Lee Ritenour, David Sanborn, Tom Scott, Spyro Gyra aŭ Grover Washington, Jr oni taksas kiel tipaj reprezentantoj de glata ĵazo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.addx.de/webradio Raporto pri interretaj radioj tutmonde kun glatĵazo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100706215107/http://www.addx.de/webradio/ |date=2010-07-06 }} * [http://www.smoothjazzfestival.de/ Informpaĝo pri la ĉiujare okazanta glatĵaza festivalo en Germanujo] [[Kategorio:Stiloj de ĵazo]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] bx03jcod5ayz48o15ub6tnjaho2z9b3 0 388206 9350324 8821599 2026-04-09T13:04:55Z Sj1mor 12103 9350324 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Tria fluo''' ({{Lang-en|Third Stream}}) estas muzikstilo inicita fare de la usona [[komponisto]] [[Gunther Schuller]] komence de la [[1950-aj]] jaroj, kiu ligis eŭropan [[Nova Muziko|Novan Muzikon]] kun [[moderna ĵazo]] kaj celis produkti muzikon trans [[klasika muziko]] kaj distra muziko. {{Portalo Muziko}} == Nocio kaj evoluo == Schuller stampis la nocion en 1957 dum prelego ĉe Universitato Brandeis, por priskribi muzikon, kiuj kombinis erojn de eŭropida [[klasika muziko]] kaj de ĵazo kaj ligas je tio la "esencajn distingilojn kaj teknikojn de ambaŭ".<ref>n. Schatt, „Jazz“ in der Kunstmusik, p. 179</ref> Je tio temas pri la "interligo de du laŭ materialstato kaj arta sinkompreno alte evoluintaj sferoj"<ref>Herbert Hellhund, Third Stream. Zum Verhältnis eines strittigen Begriffs und einer mißverständlichen Sache. En: Ingrid Karl, Jazz op. 3. Die heimliche Liebe des Jazz zur europäischen Moderne. Vieno 1986, p. 45</ref>, tiel ke jen oni povas lasi flanken nure distrajn verkojn de ''simfonia ĵazo'' de [[Paul Whiteman]] kun iliaj pruntaĵoj el la klasikmuziko aŭ arĉinstrumente fonigitajn ĵazimprovizaĵojn. Komponistoj kiel Robert Graettinger, kiu komponis por [[Stan Kenton]] komplikajn verkojn, aŭ Johnny Carisi povus validi kiel antaŭuloj de tria fluo. Kvankam ĉi tiu deirpunkto produktis kelkajn ekzemplajn verkojn kiel ''Epitaph'' de [[Charles Mingus]], ĝi tamen ne povis venki larĝafronte kaj restis flanka evoluo de la muzikhistorio. Instigantaj fortoj de ĉi tiu muzikstilo estis krom Schuller kaj Mingus interalie [[Bill Russo]], [[John Lewis (pianisto)|John Lewis]], Eddie Sauter, Don Ellis, Ran Blake kaj [[J. J. Johnson]]. [[Mátyás Seiber]] kaj John Dankworth verkis en 1958 kune la komponaĵon ''Improvisations für Jazzband und Orchester'', kio enhavis [[dekdutonismo]]n kaj [[Improvizado (muziko)|ĵazimprovizadojn]]; la programkajero pri la unua prezentado je Germanujo en 1965 taksas la pecon kiel „la plej sukcesa provo, subigi Novan Muzikon kaj ĵazon sub unu ĉapelo“.<ref>Citita laŭ [http://www.schott-musik.de/news/archive/show,3501.html Mátyás Seiber: Improvisations (Schott-Verlag)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151221160223/http://www.schott-musik.de/news/archive/show,3501.html |date=2015-12-21 }}</ref> ''„Se la ekira eŭforio de tria fluo jam malfortiĝis en la sesdekaj jaroj, tiam ĉefe pro du kaŭzoj: Unuaflanke restis disputata, kiel do nun estu formenda la plej konsekvence tiu ligo de ĵazo kaj pionira klasika muziko ... aliaflanke la komenca [[libera ĵazo]] surmontris alternativajn vojojn al malfermado de la rigidiĝintaj ritmaj, harmoniaj kaj formaj skemoj, kiuj al multaj ĵazaŭskultantoj ŝajnis esti pli evidentaj kaj logikaj ol la triafluaj partituroj riproĉitaj kiel „cerbecaj“ kaj „konstruitaj““.''<ref name="Wil">[[Peter Niklas Wilson]], Grundbegriffe der Neuen Musik und des Jazz. En: Franz Xaver Ohnesorg: Die Befreiung der Musik - Ein Einführung in die Musik des 20. Jahrhunderts, Bergisch-Gladbach, Gustav Lübbe Verlag, 1994, p. 337 -361</ref> Muzikistoj kiel Anthony Braxton aŭ [[Frank Zappa]] restis tamen forte influitaj en siaj kompoziciaj verkadoj, trovis tamen proprajn solvoproponojn. ''„En la okdekaj jaroj tamen, kiam la libera ĵazo siaflanke montris aperaĵojn de eluziĝo, la ideo de tria fluo estis denove reekprenata de nova generacio en ĵazo kaj klasikmuziko.“'' <ref name="Wil"/>Pli junaj muzikistoj kiel James Newton, Anthony Davis aŭ Franz Koglmann same kiel spertaj muzikistoj kiel [[Allan Botschinsky]] denove ekprenis la defion. Aktualaj verkoj kun karaktero de tria fluo estas ''Alegria'' de [[Wayne Shorter]], ''Wide Angles'' de Michael Brecker, ''African Portraits'' de Hannibal Marvin Peterson, ''Scorched'' de Mark-Anthony Turnage aŭ ''Myth of the Cave'' de Yitzhak Yedid. == Vidu ankaŭ == * [[Progresema ĵazo]] == Literaturo == * Gunther Schuller: ''Musings: The Musical Words of Gunther Schuller''. Oxford University Press 1986. ISBN 0-19-503745-6 * Peter W. Schatt, ''„Jazz“ in der Kunstmusik''. Kassel 1995. ISBN 3-7649-2476-4 === Referencoj === {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.jazz.com/dozens/the-dozens-twelve-essential-third-stream-performances {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081015141035/http://www.jazz.com/dozens/the-dozens-twelve-essential-third-stream-performances |date=2008-10-15 }} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Stiloj de ĵazo]] e5b1cguu85d52o9cygfv0lmgxlmpuwt 0 390756 9350362 8897099 2026-04-09T15:24:21Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Caravaggio - Il riposo durante la fuga in Egitto.jpg]] → [[File:Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg]] → File replacement: Updating from an old version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 9350362 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Flight into Egypt - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|eta|300ra|[[Giotto de Bondone]], ''Fuĝo al Egiptio'', 1304-1306, [[Kapelo de la Scrovegni]], [[Padovo]].]] [[Dosiero:Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|eta|300ra| Caravaggio, ''Ripozo dum la fuĝo al Egiptio''. ]] La '''Fuĝo al Egiptio''' estas epizodo de la infanaĝo de [[Jesuo]]. Inter ĉiuj libroj kiuj konsistigas la [[Nova Testamento|la kanonan Novan Testamenton]], tiu epizodo estas registrita nur en la [[Evangelio laŭ Mateo]] (2,13-23), laŭ kiu [[Sankta Jozefo|Jozefo ŝajna patro de Jesuo]], kune kun [[Maria (patrino de Jesuo)|Maria]] kaj ĵusnaskita Jesuo, forfuĝas al Egiptio post la vizito de la [[Tri reĝoj|saĝuloj]] ĉar li eksciis ke [[Herodo la Granda]] intencis murdigi la infanojn de la zono, kio tuj post okazos per la [[Masakro de la Senpekuloj]]; la epizodo ĉeestas ankaŭ en fontoj nekanonaj kaj en tradicioj de la [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio|Kopta Eklezio]]. La evento ofte estas prezentita en la kristana arto, figura kaj literatura, ĉe multege da kulturoj. == Rakonto de la evangelio laŭ Mateo == [[Dosiero:Ateni mural.jpg|eta|maldekstra|Murikono reprezentanta la ''sonĝon de Jozefo'', 11-a jarcento, preĝejo de Ateni Sioni, [[Kartvelio]].]] Laŭ la Matea rakonto, la magoj, aŭ saĝuloj, antaŭe vizitas la reĝon Herodon por informiĝi ĉe li kie troveblas la ĵusnaskita reĝo de la Judoj. Herodo, timante ke, la infano povus minaci lian tronon, provas lin mortigi (2, 1-8) ordonante la morton de ĉiuj infanoj havantaj du jarojn aŭ malpli. Sed anĝelo de la Sinjoro aperis dumsonĝe al Jozefo kaj lin avertas pri la danĝero, konsilante ke li prenu la infanon kaj ties patrinon kaj rifuĝiĝu en Egiptio: tiel ke Jesuo povu esti savita. Post la morto de Herodo, la anĝelo reaperas dumsonĝe al Jozefo por komprenigi al li ke la familio povas reveni al sia teritorio: Jozefo, tamen, informiĝas ke en Judujo regnas la filo de Herodo, [[Herodo Arĥelao]], kaj, timante pro la vivo de la infano, anstataŭ restadi en Judujo iras loĝi en [[Nazareto]] de [[Galileo (regiono)|Galilea]]. === Profetaĵo de Hoŝea === En Mateo estas citita (2,15) versego el la [[libro de Hoŝea]] (11,1) de la [[Malnova Testamento]]: “''Kiam Izrael estis junulo, Mi lin ekamis, kaj el Egiptujo Mi vokis Mian filon''”, kiu laŭ la evangelia aŭtoro estis profetaĵo plenumita per la reveno de Jesuo el Egiptio: “''kaj restis tie ĝis la morto de Herodo; por ke plenumiĝu tio, kion la Eternulo parolis per la profeto, dirante: El Egiptujo Mi vokis Mian filon''” (2,15). Temas pri versego referencanta al [[Eliro (historia evento)|historia evento de Eliro]] en kiu la izraela popolo estas dirita de Dio “''''mia filo'''”, kiel jam antaŭe (4,22-23) «[...] '''Izrael estas mia filo [...] lasu foriri mia filo'''». == Aliaj rakontoj similtemaj == [[Dosiero:Icon 01012 Begstvo v Egipet. Nachalo XVII v.jpg|eta|Rusa ikono de la 17-a jarcento reprezentanta la ''fuĝon al Egiptio''. En la malsupera registro estas reprezentataj egiptaj idoloj kiuj mirakle ruiniĝante teren falas dum la pasado de Jesuo.]] Se la Evangelio laŭ Mateo, unika kanona fonto transdonanta la rakonton de la fuĝo al Egiptio, silentas pri la jaroj travivitaj de la familio en Egiptio, la epizodo de la fuĝo kaj la vivo de Jesuo kaj de ties gepatroj en la egiptia tero estas priskribataj en diversaj rakontoj de la [[Apokrifoj de la Nova Testamento]]; tiuj ĉi fantaziumas pri palmarboj inkliniĝantaj antaŭ la pasanta Jesuo, pri dezertaj bestoj lin omaĝantaj, renkonto kun du rabistoj kiuj estos, poste, [[Krucumo de Jesuo|krucumitaj kun li]], krom aldoni detalojn kiel la kuniĝon al la familio de [[Salomea (disĉiplino de Jesuo)|Salomea]] kiel mamnutristino.<ref>Foje, laŭ tiuj evangelioj, Jesuo estas riproĉata de la patro pro malobservoj kaj pro venĝaj reagoj kontraŭ kunuloj.</ref> La rakontoj pri la vivo de Jesuo en Egiptio plenumis gravan rolon en kaj artaj kulturoj de kristanaj popoloj, aparte en la Kopta Eklezio. Laŭlonge de la tuta Egiptio troviĝas diversaj preĝejoj kaj sanktejoj konstruitaj en lokoj kiuj estintus loĝitaj de la sankta Familio: la plej rimarkinda el tiuj estas la [[preĝejo de la sanktaj Sergio kaj Bako (Abu Serghis)|preĝejo de la sanktaj Sergio kaj Bako]] konstruita sur la domo supoze loĝita de Jesuo. == Historia kaj teologia valoro de la fuĝo al Egiptio == Iuj bibliistoj, aparte tiuj uzantaj la kriteriojn de la [[metodo historia-kritika]] ekstremmaniere, opiniigas ke Mateo pli ol historian eventon intencas priskribi la naturon de la Jesua persono elpensante eventojn simbole montrantajn, ekzemple, la antaŭanonciĝo kaj antaŭdestiniĝo de Jesuo kune kun la universaleco de la Jesua misio. Oni vidu bibliografion. == Vidu ankaŭ == * [[Armena evangelio de la infanaĝo]] * [[Evangelio laŭ Pseŭdo-Mateo]] == Bibliografio == [[Dosiero:Armadio degli argenti, fuga in egitto.jpg|eta|dekstre|Pentraĵo de [[Fra Angelico]] pri la Fuĝo al Egiptio en śranko de la arĝentaĵoj, en la nacia muzeo Sankta Marko ([[Florenco]])]] * Albright, W.F. kaj C.S. Mann. "Matthew." ''The Anchor Bible Series.'' New York: Doubleday & Company, 1971. * Brown, Raymond E. ''The Birth of the Messiah: A Commentary on the Infancy Narratives in Matthew and Luke''. London: G. Chapman, 1977. * Clarke, Howard W. ''The Gospel of Matthew and its Readers: A Historical Introduction to the First Gospel.'' Bloomington: Indiana University Press, 2003. * France, R.T. ''The Gospel According to Matthew: an Introduction and Commentary.'' Leicester: Inter-Varsity, 1985. * France, R.T. "The Formula Quotations of Matthew 2 and the Problem of Communications." ''New Testament Studies.'' Vol. 27, 1981. * Goulder, M.D. ''Midrash and Lection in Matthew''. London: SPCK, 1974. * Gundry, Robert H. ''Matthew a Commentary on his Literary and Theological Art.'' Grand Rapids: William B. Eerdmans Publishing Company, 1982. * Jones, Alexander. ''The Gospel According to St. Matthew.'' London: Geoffrey Chapman, 1965. * Schweizer, Eduard. ''The Good News According to Matthew.'' Atlanta: John Knox Press, 1975 == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Evangelioj]] [[Kategorio:Jesuo]] [[Kategorio:Kopta ortodoksa eklezio]] l91cas3zf9ihatuugkgfgcihzg0t8x1 0 391628 9350449 9228711 2026-04-09T20:00:26Z Juan Emilio Prades Bel 146978 9350449 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-TE|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} [[Dosiero:Híjar (Teruel).jpg|eta|Híjar]] [[Dosiero:Municipio de Híjar, provincia de Teruel, Aragón, España.jpg|eta|Híjar]] '''Híjar''' {{prononco|Iĥar}} estas vilaĝo kaj [[municipo]] de la [[provinco Teruelo]], en la regiono [[Aragono]] ([[Hispanio]]). Ĝi estas ĉefurbo de la regioneto ([[komarko]]) nomita ''[[Bajo Martín]]''. ==Situo == Híjar situas je 72 kilometroj for de [[Zaragozo]], apud la aŭtovojo N-232. La mallarĝa sed longa municipa teritorio trapasas la komarkon el plej sudorienta pinto ĝis la centrokcidento. La loĝloko laŭ ŝoseo estas inter [[Urrea de Gaén]] kaj [[Albalate del Arzobispo]] (sudokcidente) kaj [[Samper de Calanda]] (nordoriente). Krome [[La Puebla de Híjar]] estas norde. Proksime de la urba kerno (291 m de altitudo) fluas la rivero Martín. La altitudo gamas inter 516 m sudoriente (Cabeza Gorda) kaj 230 m borde de la rivero Martín. {| class="wikitable" border="2" align="center" | align="center" width="30%" |''Nordokcidente:'' [[Vinaceite]] | align="center" width="40%" |''Norde:'' [[La Puebla de Híjar]] | align="center" width="30%" |''Nordoriente:'' [[Samper de Calanda]] |- | align="center" width="30%" |''Okcidente:'' [[Belchite]] (Zaragoza) kaj [[Lécera]] (Zaragoza) | align="center" width="40%" |[[Dosiero:Rosa_de_los_vientos.svg|75x75px]] | align="center" width="30%" |''Oriente:'' [[Alcañiz]] |- | align="center" width="30%" |''Sudokcidente:'' [[Albalate del Arzobispo]] | align="center" width="40%" |''Sude:'' [[Urrea de Gaén]] | align="center" width="10%" |''Sudoriente:'' [[Andorra (Teruel)|Andorra]] |} ==Historio== [[Dosiero:Iglesia Parroquial de Santa María la Mayor, Híjar (Teruel).jpg|300px|eta|maldekstre|Preĝejo de Sankta Maria.]] Estas rokpentraĵoj kaj restaĵoj de romia epoko. Híjar estis konkerita el islamanoj fare de Galín Jiménez, senjor de Belchite, en tempo de Ramón Berenger la 4-a. En la 14-a jarcento oni konstruis la preĝejojn kaj la ponton. En tiu epoko estis kvartaloj de judoj kaj de islamanoj. La [[Katolikaj Gereĝoj]] faris la senjorlandon duklandom formita de Híjar, [[La Puebla de Híjar]], [[Urrea de Gaén]] kaj [[La Puebla de Albortón]]. La loko suferis rabadojn kaj malfacilaĵojn dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] kaj dum la [[Karlismaj militoj]]. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Híjar pro rura elmigrado oni malaltiĝis el preskaŭ 4 000 loĝantoj en 1920-aj jaroj ĝis nunaj 1 771 loĝantoj. ==Aktualo== Ekonomio baziĝas sur agrikulturo kaj brutobredado. Altiraĵoj de la urbo estas la preĝejo, ermitejoj, restaĵoj de la kastelo, juda kvartalo (iama sinagogo, nun ermitejo) ktp. La plej gravaj festoj estas dediĉitaj al la Virgulino de Arcos kaj al la Dipatrino Carmen. Elstaras ĉefe la [[Sankta Semajno]], la plej grava kaj malnova de la historia regioneto Malsupra Aragono (''Bajo Aragón''). Estas tre fruaj skribaĵoj, kiuj jam parolas pri la Sankta Semajno de Híjar. Elstara ago estas la tamburaj kaj tamburegaj ruligadoj, en kiu partoprenas preskaŭ ĉiuj la vilaĝaj enloĝantoj. == Eksteraj ligiloj == * Urbestraro kaj urbodomo de Híjar: [http://www.hijar.com/portal/noticias.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305042158/http://hijar.com/portal/noticias.php |date=2016-03-05 }} ==Vidu ankaŭ== * [[Municipoj de la provinco Teruelo]] ==Notoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Teruelo]] 5f8m0cp6h9al2f3tk8gic2hvpxqbbn3 9350450 9350449 2026-04-09T20:01:10Z Juan Emilio Prades Bel 146978 9350450 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=ES-TE|situo sur mapo2=Hispanio|zomo=10}} [[Dosiero:Híjar (Teruel).jpg|eta|Híjar]] [[Dosiero:Municipio de Híjar, provincia de Teruel, Aragón, España.jpg|eta|Híjar]] [[Dosiero:Híjar, municipio de la provincia de Teruel, España.jpg|eta|Híjar]] '''Híjar''' {{prononco|Iĥar}} estas vilaĝo kaj [[municipo]] de la [[provinco Teruelo]], en la regiono [[Aragono]] ([[Hispanio]]). Ĝi estas ĉefurbo de la regioneto ([[komarko]]) nomita ''[[Bajo Martín]]''. ==Situo == Híjar situas je 72 kilometroj for de [[Zaragozo]], apud la aŭtovojo N-232. La mallarĝa sed longa municipa teritorio trapasas la komarkon el plej sudorienta pinto ĝis la centrokcidento. La loĝloko laŭ ŝoseo estas inter [[Urrea de Gaén]] kaj [[Albalate del Arzobispo]] (sudokcidente) kaj [[Samper de Calanda]] (nordoriente). Krome [[La Puebla de Híjar]] estas norde. Proksime de la urba kerno (291 m de altitudo) fluas la rivero Martín. La altitudo gamas inter 516 m sudoriente (Cabeza Gorda) kaj 230 m borde de la rivero Martín. {| class="wikitable" border="2" align="center" | align="center" width="30%" |''Nordokcidente:'' [[Vinaceite]] | align="center" width="40%" |''Norde:'' [[La Puebla de Híjar]] | align="center" width="30%" |''Nordoriente:'' [[Samper de Calanda]] |- | align="center" width="30%" |''Okcidente:'' [[Belchite]] (Zaragoza) kaj [[Lécera]] (Zaragoza) | align="center" width="40%" |[[Dosiero:Rosa_de_los_vientos.svg|75x75px]] | align="center" width="30%" |''Oriente:'' [[Alcañiz]] |- | align="center" width="30%" |''Sudokcidente:'' [[Albalate del Arzobispo]] | align="center" width="40%" |''Sude:'' [[Urrea de Gaén]] | align="center" width="10%" |''Sudoriente:'' [[Andorra (Teruel)|Andorra]] |} ==Historio== [[Dosiero:Iglesia Parroquial de Santa María la Mayor, Híjar (Teruel).jpg|300px|eta|maldekstre|Preĝejo de Sankta Maria.]] Estas rokpentraĵoj kaj restaĵoj de romia epoko. Híjar estis konkerita el islamanoj fare de Galín Jiménez, senjor de Belchite, en tempo de Ramón Berenger la 4-a. En la 14-a jarcento oni konstruis la preĝejojn kaj la ponton. En tiu epoko estis kvartaloj de judoj kaj de islamanoj. La [[Katolikaj Gereĝoj]] faris la senjorlandon duklandom formita de Híjar, [[La Puebla de Híjar]], [[Urrea de Gaén]] kaj [[La Puebla de Albortón]]. La loko suferis rabadojn kaj malfacilaĵojn dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] kaj dum la [[Karlismaj militoj]]. Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Híjar pro rura elmigrado oni malaltiĝis el preskaŭ 4 000 loĝantoj en 1920-aj jaroj ĝis nunaj 1 771 loĝantoj. ==Aktualo== Ekonomio baziĝas sur agrikulturo kaj brutobredado. Altiraĵoj de la urbo estas la preĝejo, ermitejoj, restaĵoj de la kastelo, juda kvartalo (iama sinagogo, nun ermitejo) ktp. La plej gravaj festoj estas dediĉitaj al la Virgulino de Arcos kaj al la Dipatrino Carmen. Elstaras ĉefe la [[Sankta Semajno]], la plej grava kaj malnova de la historia regioneto Malsupra Aragono (''Bajo Aragón''). Estas tre fruaj skribaĵoj, kiuj jam parolas pri la Sankta Semajno de Híjar. Elstara ago estas la tamburaj kaj tamburegaj ruligadoj, en kiu partoprenas preskaŭ ĉiuj la vilaĝaj enloĝantoj. == Eksteraj ligiloj == * Urbestraro kaj urbodomo de Híjar: [http://www.hijar.com/portal/noticias.php] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305042158/http://hijar.com/portal/noticias.php |date=2016-03-05 }} ==Vidu ankaŭ== * [[Municipoj de la provinco Teruelo]] ==Notoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Teruelo]] pncgkxq6ovphya5kdtpn2px610vv2mo 0 391630 9350330 7436076 2026-04-09T13:06:25Z Sj1mor 12103 9350330 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ĵazbluso''' kutime estas komponaĵo baziĝanta sur la [[blus]]formo, kiu tamen harmonie estas pluevoluinta kaj interpretata per rimedoj de [[ĵazo]] kaj do estas improvizata. Pro la mallonga sinripeta formo ĵazbluso estas ekzamenilo por la kreemo kaj majstreco de la improvizaj soloistoj. La melodioj de ĵazbluso kutime ne estas kantataj, sed nur instrumente muzikataj, kion jam la komponaĵo konsideras. Pecoj de la ĵaza repertuaro, kiuj laŭ taktonombro kaj [[Harmoniscienco|harmonia]] sinsekvo baziĝas sur la blusmodelo, nomiĝas ĵazblusoj, ekzemple „C Jam Blues“, „Blue Monk“, „Straight No Chaser“, „All Blues“, „Au Privave“, „Billie’s Bounce“ aŭ „Blues for Alice“. Bluso je tio signifas specialan strofostrukturon de 12 taktoj, kiu estas ripetata kaj kies harmonioj deduktiĝas el tiuj de la tradicia bluso. Je tio la harmoniaj strukturoj estas parte modifataj resp. variataj kompare kun la klasika bluso. Sed la baza bluso-strukturo plejparte konserviĝas: ekzemple en takto kvin ĉiam aperas la [[subdominanto]] kaj la formo preskaŭ ĉiam estas dekdu-takta. Kelkaj ĵazblusaj komponaĵoj, ekzemple „Watermelon Man“ de [[Herbie Hancock]] aŭ „Bluesette“ de [[Toots Thielemans]]’, havas tamen iomete variitan formon. En ĵazbluso oni povas, kompare kun la normbluso, kaj ŝanĝi la [[akordo (muziko)|akordsinsekvojn]] kaj ankaŭ anstataŭi unuopajn akordojn. Oni povas ludi anstataŭ dominant-septakordo alteraciitan akordon sur la sama baza tono aŭ ankaŭ dominantan septakordon, kies baza tono estas forŝvita je diminuita kvinto disde la vera baza tono. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.justchords.de/bass/bwfiles/jazzblues.html Harmoniaro de ĵazbluso] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120214212137/http://www.justchords.de/bass/bwfiles/jazzblues.html |date=2012-02-14 }} [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Muzikaj formoj]] od9b3thd1mtqmec8qtfvsmbmnhhvc0h 0 392527 9350551 8890477 2026-04-10T08:03:56Z Sj1mor 12103 9350551 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:DiderotJacquesFatalist01.jpg|eta|235px|Incipit de ''[[Jacques le fataliste et son maître|Jacques le Fataliste]]''.]] '''Incipit''' (eldiru: inĉipit), el la verba latina voĉo ''incipĕre'' (= komenci), estas la komenca parolo de la latina formulo kiu enkondukas – foje ankaŭ kun la nomo de la aŭtoro – la titolon de verko; en [[filologio]] kaj [[bibliografio]] per “incipit” oni referencas al la unuaj vortoj per kiuj reale komenciĝas la teksto. Se en la tradicia terminologio, la voĉo “incipit” difinas ĝuste la komencan vorton aŭ frazon de la verko, ĝia nuna uzo en la moderna [[literatura kritiko]] estas pli vasta: ne nur ĝi koncernas la unuan vorton aŭ frazon, sed la tutan ekmarŝan parton kies longo, do, varias. Tiu larĝiĝo, tamen, foje eĉ en antikvuloj ekaperis. == Incipit komunaj == En la hebreaj komponaĵoj, la bibliaj libroj indikiĝas per ilia incipit, nome la unua vorto. Ekzemple, la unua libro ([[Genezo]]) estas indikata per ''Bereshit'', tio estas per «En la komenco» (« ... Dio kreis la ĉielon kaj la teron... »).<br /> Tiu hebrea kutimo lokigi la "incipit" fariĝis kutimo ankaŭ ĉe kristanoj. Fakte, incipit aludas per la unua aŭ la unuaj vortoj: <br /> - liturgiajn preĝojn grekajn aŭ latinajn. Ofte tiuj vortoj leviĝis nivelen de titolo: ekzemple, la [[Kyrie]], [[Agnus Dei]], [[Gloria]] (incipit: Gloria in excelsis deo), [[Magnificat]], [[Salve Regina]] ktp;<br /> - la papajn [[Buleo|buleojn]] kaj [[Encikliko|enciklikojn]] en la latina kiel [[Pacem in Terris]]; - la manuskriptoj estas indikataj eĉ ili per ilia incipit.<br /> - plej ĝenerale, la incipit resendas al la komenco de literatura teksto, precipe al romano. Analogie foje incipit resendas al la unua vortoj de la verko.<br /> - en muziko: en la pasinto, diversaj polifoniaj verkoj inspiriĝintaj al religiaj muzikaĵoj komenciĝis per gregoriĉanta incipit (ofte ne skribita de la komponisto sed de solisto al kiu ĝi memorigas la plej konata gregoriĉantan melodion). == Celo de incipit (antikva kaj moderna) == La incipit estas, kiel diras fakuloj kiel [[Bruno Traversetti]]<ref>Kiu analizas precipe la incipit el la romanoj.</ref>, la “eksplodo kiu generas kaj startigas la kosmon [[Romano|romanan]] kaj nin envojigas kompreni karakterizojn, intuicii panoramojn kaj estontajn disvolviĝojn”, kaj tio “okazas ĵus kiam ni legas la unuajn dek aŭ dudek liniojn”< br/> ''“Legante, fakte, la unuan paĝon ni ne altiriĝas al la kono de la tuta romano, kompreneble, sed en ni kreiĝas mensaj emaj spuroj laŭ kiuj orientos nian legadon”.'' Kaj la klasika [[retoriko]] kaj la modernaj teorioj pri [[literaturo]] scias ke se [[verkisto]] volas esti akceptita li devas influi, avantaĝe de sia verko, la dispozicieblojn de la publiko, kaj ke la publiko, por povi akcepti verkiston kaj do kion li komunikas, bezonas komunumecigi ampleksan gamon de “situoj” (''topoi'') emociaj kaj ideologiaj de la publiko.<ref>[[Charles Baudelaire|Baudelaire]] diradis ke inter la romanisto kaj liaj legantoj devas naskiĝi ''kompliceco'' kaj ke tiu kompliceco devas esti aktivigita ĵus antaŭ ol komenciĝas la legado.</ref> === Klasika retoriko === La klasika retoriko, en Okcidento, konfidis ĝuste al la ''exordium'' aŭ ''proemium'' (komenca parto aŭ antaŭparolo), la argumentajn regulojn por allogi. La ''exordium'' celis direkti la atenton kaj eksciti la favoran dispozicion kaj bonvolemon de la [[juĝisto]] al kaŭzo prezentita en la eseado: afero ege malfacila kiam oni disponas pri gradoj de malforta fidindeco”. <ref>Heinrich Lausberg, en ''Elementi di retorica'', Bologna, Il mulino, [[1969]], p. 31.</ref> Tiu retoriko, kiu antaŭvidis la ''[[captatio benevolentiae]]'' (= korfavorigon al si), estis reprenita ankaŭ en la prezentado de la modernaj literaturaĵoj. === Titolo kaj incipit === Jam per la titolo la romano (se resti ĉe la romano) estigas komunikan procedon kiu, estante ekstera de la teksto, ofte seminas aludojn ĉar ĝi estas aranĝita per mallonga moto resuma.<br /> La titolo restas ĉiukaze ĉiam elemento ekstera de la teksto vera kaj propra dum la incipit de ĝi estas fundamenta parto kaj konstituiĝas ne nur kiel signalo de ekkarakteriziĝinta identigilo de la verko, sed ankaŭ generas en la leganto meĥanismon de kompleksaj atendoj. === Kie finiĝas la incipit === Ĉiu komenciĝo, sendepende de siaj apartaĵoj, entenas ion simbolan kaj estas krea ago kiu utilas al la tema difino de la legindaĵo, same kiel ankoraŭ hodiaŭ faras la papaj [[Encikliko|enciklikoj]] kiuj konfidas al malmultalinia incipit la duoblan taskon de la dokumentado kaj skizado de la enhavo de la teksto. Tiu tamen kiun oni hodiaŭ nomas incipit estas en literaturo io ege malsama kaj pli kompleksa, kaj la unua alestiĝanta problemo estas tiu de ĝia longo.<br /> Se, fakte, oni scias kie komenciĝas la unua incipit-a vorto, ne evidentas kiu estas la lasta. La incipit finiĝas tie kie la rakonto, jam certa pri sia konvencio, sin konfidas nure al si mem kaj tio povas okazi post unu sola lineo, ĉe la fino de longa enkonduka argumentado, post koncepta interrompo klare difinita aŭ laŭlonge de irvojo, ĉu mallonga aŭ longa, kiu elĉerpas la enkondukon enigante la intrigon aŭ la profilon de la protagonisto. === Incipit ''In medias res'' (en la mezo de la aferoj) === La incipit ''[[in medias res]]'', ofte ambigua kaj liveranta malrektajn kromajn informojn, estas senrezerve tiu kies realiĝo plej alproksimiĝas al la hipoteza “grado nulo”, katalogita de esploristoj-kritikistoj kaj estas fakte la plej disvastigita ĉiunivele kaj ĉiuepoke. Kritikistoj trovas kaj evidentigas incipit ''in medias res en romano,'' en kinarto kaj en aliformaj literaturaĵoj kaj pri ili priskribas stilon, manierojn kaj efikon ktp. En ĉiu el tiuj artaj genroj oni trovas apartajn manierojn krei kaj lokigi la ''incipit'' (in medias res (aŭ ne): ''incipit kun suspenso, incipit milda kaj parte fenda, incipit geometria kaj laŭgrada, incipit spirala'' (el la granda la la malgranda, el la ĝenerala al la aparta, el la nedistinkta al specifa ĝis kiam moviĝas la tuta intrigo);<ref>Klasika moderna ekzemplo estas tiu de ''[[La Gefianĉoj]]'' de [[Alessandro Manzoni|Manzoni]]. Ĝi startas per la priskribo de ampleksa kaj vasta pejzaĝo sur kiu tuj haltas la rigardo: ''“Tiu el la du branĉoj de la lago de Como, kiu estas turnita suden, inter du seninterrompaj monto-ĉenoj, tute sinua kaj golfa laŭ la elstaro aŭ valiĝo de ĉi-lasta, preskaŭ abrupte striktiĝas kaj akiras fluon kaj formon de rivero, inter promontoro dekstre kaj vasta plaĝo aliflanke; kaj la ponto, tie kunliganta la du bordojn, ŝajnas perceptigi pli klare al la okulo tiun ŝanĝon, kaj marki la punkton, kie la lago ĉesas kaj rivero Adda rekomenciĝas, por nomiĝi denove lago tie kie, la bordoj, denove distancaj, etendas kaj kvietigas la akvon, kaj formas denovajn sinuojn kaj golfojn”.'' <big>Tuj post la rigardo, post esti levinta la okulon al ĉirkaŭantaj pintoj, striktiĝas ĝis halti sur la punkton kie situas la urbo [[Lecco]] kaj poste, striktigante eĉ pli la perspektivon, travidas reton de kamparaj stratetoj... ĝis la momento de enfokusiĝo kaj pliampleksigo de la figuro de don Abbondio por konkludiĝi per la serĉo eĉ detaligita, de la ŝtonoj kiujn li piedbatas... '''kaj nun tiam incipit ĉesas kaj startas la intrigo'''.</ref>incipit cirkla, incipit per paraleloj...</big> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.incipitario.com/ incipitario.com] * [http://www.lintercapedine.net/blog/incipiterazioni.php Incipiterazioni - incipit letterari in blog] * [http://www.bookcafe.net/galiazzo.pdf Come iniziare un racconto adescando l'attenzione del lettore - Saggio (.pdf)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060216163707/http://www.bookcafe.net/galiazzo.pdf |date=2006-02-16 }} == Bibliografio == * [[Roland Barthes]] * [[Bruno Traversetti]] * [[La Gefianĉoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Religio]] [[Kategorio:Literaturo]] [[Kategorio:Retoriko]] [[Kategorio:Latinaj esprimoj]] e31szqz1y2ur9pvr89rlqewrwlm65lz 0 392842 9350340 8843489 2026-04-09T13:23:59Z Sj1mor 12103 9350340 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NY | situo sur mapo = Manhatano |zomo=13 }} La '''Baleto de Novjorko''' ([[angle]]: '''New York City Ballet''') estas [[baletkompanio]] fondita en [[1948]] de la [[koreografo]]j [[George Balanchine]] kaj [[Lincoln Kirstein]]. La kompanio naskiĝis el baleta trupo nomata Ballet Society. La nomo ŝanĝiĝis por iĝi nova kompanio kun sidejo en [[New York City Center|Novjorka Centro por Muziko kaj Dramo]]. Ĝi konvertiĝis en la unua baletkompanio en [[Usono]] kun konstantaj kontraktoj en du lokoj: unu en [[New York State Theater]] de [[Lincoln Center]] kaj alia en [[Saratoga Performing Arts Center]], en [[Saratoga Springs]], [[Novjorko]]. [[Dosiero:New York State Theater by David Shankbone.jpg|maldekstre|eta|New York State Theater]] La ''City Ballet'', kiel ĝi estas konata, sub la gvido de Balanchine konvertiĝis en usona baletkompanio je mondskala famo kaj ankoraŭ havas la plej ampleksan repertuaron inter ĉiuj usonaj baletkompanioj. == Steluloj == * [[Jerome Robbins]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nycballet.com New York City Ballet] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baletkompanioj]] [[Kategorio:Danco en Usono]] [[Kategorio:Kulturo de Novjorko]] 9piibhjzdl7sq5ojf1cs1cfp3yiz8g3 9350341 9350340 2026-04-09T13:24:24Z Sj1mor 12103 /* Steluloj */ 9350341 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}<!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--> |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = US-NY | situo sur mapo = Manhatano |zomo=13 }} La '''Baleto de Novjorko''' ([[angle]]: '''New York City Ballet''') estas [[baletkompanio]] fondita en [[1948]] de la [[koreografo]]j [[George Balanchine]] kaj [[Lincoln Kirstein]]. La kompanio naskiĝis el baleta trupo nomata Ballet Society. La nomo ŝanĝiĝis por iĝi nova kompanio kun sidejo en [[New York City Center|Novjorka Centro por Muziko kaj Dramo]]. Ĝi konvertiĝis en la unua baletkompanio en [[Usono]] kun konstantaj kontraktoj en du lokoj: unu en [[New York State Theater]] de [[Lincoln Center]] kaj alia en [[Saratoga Performing Arts Center]], en [[Saratoga Springs]], [[Novjorko]]. [[Dosiero:New York State Theater by David Shankbone.jpg|maldekstre|eta|New York State Theater]] La ''City Ballet'', kiel ĝi estas konata, sub la gvido de Balanchine konvertiĝis en usona baletkompanio je mondskala famo kaj ankoraŭ havas la plej ampleksan repertuaron inter ĉiuj usonaj baletkompanioj. == Steluloj == * [[Maria Tallchief]] * [[Jerome Robbins]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.nycballet.com New York City Ballet] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baletkompanioj]] [[Kategorio:Danco en Usono]] [[Kategorio:Kulturo de Novjorko]] 9cwol8b1wbonysjxffvpxol0o3aq3om 0 393635 9350283 9250544 2026-04-09T12:56:12Z Sj1mor 12103 9350283 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Mondmuziko''' estas termino ekestinta en la 1980-aj jaroj. Origine devenanta sur la festivalo [[WOMAD]], kiun iniciatis [[Peter Gabriel]], kaj sur la [[diskeldonejo]] Real World, la termino unue nomis la krucigon de eŭropa kaj nordamerikaj popularmuzikoj kun tradiciaj muzikformoj el la aliaj mondregionoj<ref>(germana) ''[https://www.laut.de/Genres/Weltmusik-63 Weltmusik]'', laut.de</ref>. Per kreska popularigo de la ĝenro tamen ofte ankaŭ memstaraj tradiciaj muzikĝenroj estis kaptataj per ĉi tiu termino, kiu per tio ankaŭ validas kiel sinonimo por „tradicia ekstereŭropa muziko“. Dum la pasintaj jaroj la nocio pli kaj pli estis kritikata, ĉar ĝi kulturas tre eŭropcentrisman rigardon sur la muzikon<ref>(en) Ceyda Nurtsch, ''[https://en.qantara.de/content/interview-with-hamed-sinno-frontman-of-mashrou%E2%80%99-leila-flouting-arab-pop-convention Flouting Arab pop convention],'' intervjuo kun Hamed Sinno, [[ĉefkantisto]] de la libana, sendependa rokgrupo [[Mashrou' Leila|Mashrou’ Leila]], [[Qantara.de|Qantara.de,]] 2016</ref>. Ĉi-sekva artikolo komprenas la terminon kiel aparta stilo laŭ la senco de limtranspaŝoj kaj [[sintezo]]j el eŭropusona popularmuziko kaj tradiciaj muzikformoj el la resto de la mondo. == Historia evoluo == === Komencoj === La enigo de ekstereŭropaj elementoj en la popularan muzikon laŭis la tradicion de moderna [[klasika muziko]] fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentojn, kiu jams okupiĝis pri orienteŭropa [[popolmuziko]], sed ankaŭ pri azia muziko, ekzemple pri la [[gamelano]]rkestroj. Muzikistoj en Usono plej malfrue ekde la 1950-aj jaroj enprenis sudamerikajn, ĉefe brazilajn elementojn en la popularan muzikon. === 1960-aj jaroj === Ekde la 1960-aj jaroj [[ĵazmuzikisto]]j, antaŭ ĉiuj [[John Coltrane]], plilarĝigis siajn muzikajn lingvojn en direkton aparte de [[barata muziko|barataj]] kaj [[Afrika muziko|afrikaj]] sonoj, melodioj kaj ritmoj. En Germanujo dum la 1980-aj jaroj precipe muzikĵurnalisto [[Joachim Ernst Berendt]], kiu propagandis mondmuzikon ekzemple per la unua praktika projekto kun germanaj ĵazmuzikistoj. La vojaĝo la kvinopo de [[Albert Mangelsdorff]] okazis jam en 1964; ĝin ankaŭ prezentis Behrendt en la televido. Ekde la 1960-aj jaroj do [[ĵazo]] parte jam enprenis kaj priverkis elementojn de tradiciaj plejparte muzikoj ekster Nordameriko aŭ Eŭropo. Ankaŭ rokmuzikaj bandoj kiel [[The Beatles]] kaj [[The Rolling Stones]] komencis dum la dua duono de la 1960-aj jaroj eksperimenti per barataj kaj [[Araba muziko|arabaj]] sonoj. La barata sitaroludanto [[Ravi Shankar]] tiutempe estis tre populara en Eŭropo kaj norda Ameriko. Jam en la fruaj 1960-aj jaroj en Usono estis evoluinta „[[ekzotĵazo]]“, kiu kunigis ĵazon kaj popularmuzikon kun [[Latinamerika muziko|latinamerikaj]], afrikaj kaj havajaj elementoj. Tamen ĝi ne atribuis grandan signifon al aŭtenteco. Ekzemploj por uzado de mondmuziko en eŭropa [[Nova Muziko]] estas la elektronika komponaĵo ''Telemusik'' de [[Karlheinz Stockhausen]] kaj la peco ''Exotica'' por ekstereŭropaj muzikinstrumentoj de [[Mauricio Kagel]]. Ankaŭ pli kaj pli muzikistoj enmigris kiel politikaj rifuĝintoj serĉe al laboro en nordajn landojn. Pro la pliiĝa intereso pri ne-eŭropa muziko ankaŭ ili ekhavis influon. Treege forta estis dum la movado por civitanaj rajtoj en [[Usono]] la intereso pri afrika muziko. Ĉi-kadre inter aliaj la sudafrikanoj [[Miriam Makeba]] kaj pli malfrue Hugh Masekela fariĝis steluloj en regantaj ŝtatoj en la nordo. Afrikaj sonoj ankaŭ influis la ekevoluantan diskomuzikon. === 1970-aj jaroj === En 1976 Patrick Moraz publikigis la konceptalbumon ''The Story of I'', kiu parte ekestis en Sudameriko, parte en Svisujo (inter alie kun basisto Jeff Berlin). Ĝi kombinis brazilajn ritmojn kun [[popularmuziko]], [[progresiva roko]], novklasikismo stampita de [[romantisma muziko|romantismo]], [[muzikalo|muzikalaj]] elementoj kaj ĵazo. Pro ĉi tiu stila larĝeco oni ofte nomas ĝin la unua albumo de la mondmuziko. === 1980-aj kaj 1990-aj jaroj === En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj mondmuziko travivis treegan altiĝon. Dum ĉi tiuj du jardekoj ekestis diversaj mondmuzikaj festivaloj kaj mondmuzikaj foirejoj en Eŭropo kaj Nordameriko. Ĉi tio originis ĉefe el la engaĝiĝo de Peter Gabriel per sia diskeldonejo, kiu eliris el la festivalo WOMAD fondita en 1982 de li. Festivaloj kaj diskeldonejo prezentis en Nordameriko kaj Eŭropo nekonatajn muzikistojn kaj bandojn el la tuta mondo, ekzemple Nusrat Fateh Ali Khan el Pakistano kaj Youssou N'Dour el Senegalo famiĝis tiel. La plejofte ne-eŭropaj muzikistoj produktis tamen ofte je industrilandaj kondiĉoj por la eŭropa kaj nordamerika merkato, parte ankaŭ kun blankulaj muzikistoj kaj riĉlanda ekipo. Tio ofte kondukis al adaptado de ilia muziko al riĉlanda muzikgusto. En la 1980-aj jaroj tiel nomataj mondmuzikistoj ankaŭ havis vendosukceson en la industrilandoj, interalie [[Ofra Haza]] kaj Mory Kante. Ankaŭ grave rolis la albumo ''Crêuza de mä'' de la itala kantverkisto [[Fabrizio De André]] (kunverkita kun la iama membro de la rokbando Premiata Forneria Marconi Mauro Pagani) el la jaro 1984, kiu estas stampita de ne-eŭropaj sonoj, tamen kantata en la malnova [[Ligura lingvo (latinida)|ĝenova dialekto]]. Tio plilarĝigis la spektron de mondmuziko ankaŭ sur la tradician [[popolmuziko]]n, de ekzotisma ''etnoĵazo'' al la repertuaro de eŭropa etna muziko. El tio ekestis kiel ido de mondmuziko la Nova [[Popolmuziko]], kiu deiras de la [[alpoj|alporegiono]], same senantaŭjuĝe aliras hejmlandan muziktradicion kiel la klasika mondmuziko ekstereŭropan. Alia grava projekto ekestis en 1990. Sub la nomo ''One World One Voice'' la muzikistoj Kevin Godley kaj Rupert Hine initiatis plejparte interligitan muzikpecon, kiun kunverkis pli ol 50 diversaj muzikistoj kaj basndoj el la tuta mondo, inter ili Afrika Bambaataa, Laurie Anderson, Mari Boine, Clannad, [[Johnny Clegg]], Peter Gabriel, [[Bob Geldof]], David Gilmour, Lou Reed, Ryuichi Sakamoto, [[Sting]], Suzanne Vega kaj la Rusa Filharmonia Orkestro je [[Sankt-Petersburgo]]. Ekestis muzikalbumo kaj samtempe filmo pri la ekestohistorio kaj vidbendo de la muziko. La projekto, kiu samtempe staris sub la temo naturprotekto, celis montri, ke muziko estas komunikilo, lingvo tutmonde „parolata“ kaj komprenata. === 2000-aj jaroj === Muzikisto Damon Albarn el la bando ''Blur'' starigis intensan ligon inter precipe afrikaj muzikmondetoj (aparte de [[Malio]]) kaj la brita muzikmondeto. Albarn irigis diversajn muzikistojn al Anglujo kaj uzis afrikajn sonojn por siaj albumoj. Li produktis en 2008 la sukcesan albumon ''Welcome to Mali'' de la malia duopo ''Amadou & Mariam''. Ekde la 17-a ĝis 20-a de majo 2007 unuafoje en Germanujo okazis la fina selekto de la mondmuzika konkurso Creole. La ensembloj Ulman, Äl Jawala kaj Ahoar gajnis. == Bibliografio == * Simon Broughton, Kim Burton, Mark Ellingham: ''Weltmusik. Von der Salso zum Soukous. Das ultimative Handbuch'' („World Music. The Rough Guide“). Metzler, Stutgarto 2000, ISBN 3-476-01532-7. * Peter Fletcher: ''World musics in context. A comprehensive survey of the world's major musical cultures''. Oxford University Press, 2001, ISBN 0-19-816636-2. * Carsten Wergin: ''World Music. A Medium for Unity and Difference?'' EASA Media Anthropology Network, 2007 [http://www.media-anthropology.net/wergin_worldmusic.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160806072055/http://www.media-anthropology.net/wergin_worldmusic.pdf |date=2016-08-06 }} * Philip V. Bohlman: ''World Music. A Very Short Introduction''. Oxford University Press, Oksfordo 2002, ISBN 0-19-285429-1. == Vidu ankaŭ == * [[Folkmuziko]] * [[Multlingveco en muziko]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [http://www.multicult.fm Weltmusik-Webradio Mondmuzika interreta radio multicult.fm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120312044225/http://www.multicult.fm/ |date=2012-03-12 }} [http://weltmusikradio.de weltmusikradio – Mondmuzika radio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120309031833/http://www.weltmusikradio.de/ |date=2012-03-09 }} [http://www.funkhauseuropa.de/world_wide_music/index.phtml funkhauseuropa.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111201031934/http://www.funkhauseuropa.de/world_wide_music/index.phtml |date=2011-12-01 }} [http://www.welt-musik.net Retrevuo pri mondmuziko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160927034233/http://www.welt-musik.net/ |date=2016-09-27 }} [http://www.womex.com Retpaĝo de la ĉiujara mondmuziko-foirejo WOMEX] [http://norient.com/ NORIENT, revuo por novaj tendencoj de mondmuziko] [https://www.bbc.co.uk/programmes/b09ymx3v Music Planet], BBC [https://www.bbc.co.uk/programmes/p036q8zq Global Beats], BBC == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] rrbkf0stjsboy1x5xyfiiocoz32zypy 0 394298 9350295 8821621 2026-04-09T12:58:09Z Sj1mor 12103 9350295 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Psikedela ĵazo''' (laŭ la angla '''acid Jazz''') estas muzikstilo, kiu unuigas en si elementojn el [[elektronika muziko]], [[soŭlo]], [[funko]] kaj [[ĵazo]]. Per tio ekestis kombinaĵo el multaj modernaj [[dancmuziko|dancmuzikaj]] formoj ekde [[regeo]] ĝis [[hiphopo]] kaj [[haŭzo]], kiu samtempe citis soŭlon, funkon kaj ĵazon. == Historio == La terminon „acid jazz“ inventis en 1988 la [[diskludisto]]j Gilles Peterson kaj Eddie Piller. Kun „acid“-[[tekno|tekno-muziko]] aŭ „acid“-[[haŭzo]] tamen principe ne havas ion komunan: Pli ĝuste onidire Peterson kaj Piller kaprice elektis la nomon, kiam ili primokis la tiaman supron de „acid“-haŭzo. „Acid“ estas multsignifa vorto en la angla. Ĉefa signifo estas acida aŭ acido, sed ankaŭ estas kaŝnomo por [[LSD]]. Paralele al la traduko de la vorto „acid rock“ en psikedela roko laŭ Bertilo Wennergren <ref> vidu Roko kaj popo https://bertilow.com/roko/helpo/angla.html#a </ref> estas rekomendinda la traduko psikedela ĵazo. Laŭ taksado de ''Rough Guide Jazz'' temas pli multe pri aperaĵo de la merkato ol pri kohera muzikstilo. Kompareble kun la revivigo de [[tradicia ĵazo]] ankaŭ ĉi tiu revivigo estis inicita per la ludado de malnovaj diskoj – ĉefe el la kampo de [[soŭlĵazo]] kaj de [[ĵazfunko]] – kaj ne per koncerta muziko. Je tio diskeldonejoj kiel [[Musik Produktion Schwarzwald|MPS]] atingis novan rangon. Aparte en Britujo ekestis en la rondoj de psikedela ĵazo ankaŭ ekestis koncertoj de klasikaj [[ĵazmuzikisto]]j kiel ekzemple de Steve Williamson. La plej multaj muzikistoj, kiuj iam koncertis psikedelan ĵazon, sentis la limojn de la ĝenro kaj relative baldaŭ rezignis ĝin. Fama muzikisto de psikedela ĵazo estas la bando [[Jamiroquai]]. == Ligo eksteren kaj fonto == * [https://bertilow.com/roko/helpo/angla.html#a Roko kaj popo – indekso laŭ la angla] * [[Ian Carr]] u. a.: ''Rough Guide Jazz''. Stuttgart 1999, ISBN 3-476-01584-X == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Stiloj de ĵazo]] mpaemyoiwzp2zxr1p90twl2jak10t30 0 395241 9350264 8148214 2026-04-09T12:52:33Z Sj1mor 12103 9350264 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Elektroniko''' estas arnomo por diversaj stiloj de elektronike generata [[muziko]], ekz. Inteligenta [[dancmuziko]], [[drumenbaso]], pulsego kaj diversaj ĝenroj de [[ĉefpulso]] (i.a. [[fonmuziko]]); plivastasence ankaŭ rigardas [[teknomuziko]]n kaj [[haŭzo]]n same kiel elektro[[funko]] apartenantaj al „elektroniko“. Kvankam kelkaj el la stiloj grupigitaj sub la termino „elektroniko“ pro sia abstraktaj aŭ eĉ mankaj ritmaj strukturoj estas maldanceblaj kaj eble nur taŭgas por aŭskultado, ili validas kiel eroj de elektronika dancmuziko. Aliaj ĝenroj de [[elektronika dancmuziko]], ĉefe ligitaj kun la 1980-aj jaroj, kiuj ofte baziĝas sur klasikaj kantformoj (strofo/rekantaĵo) kaj al kiuj mankas rilato al nigrul-usona, [[ritmomodelo|ritmomodela]] muziko, ne estas kovritaj per ĉi tiu difino. == Vidu ankaŭ == * [[Elektronika muziko]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Dancmuziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] frfybzlu9t3qvzzjplhc5z59r149ymb 0 404430 9350304 9300271 2026-04-09T13:00:49Z Sj1mor 12103 9350304 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Lamento''' ([[itala lingvo|ital.]]/eo: ''longa plendo kun vekrioj kaj ĝemoj, plendokanto'') estas en muziko funebrokanto. La plej frua dokumentita lamentokompoaĵo estas »Lamento di Tristano« el la 13-a jarcento. La termino »lamento« kiel ĝenronomo por komponaĵoj kun tipaj karakterizaĵoj estas uzata kutime por muziko de la 17-a kaj 18-a jarcentoj (ekzemple por lamentoj en [[opero]]j). Ofte citita ekzemplo estas ''Lamento d'Arianna'' de [[Claudio Monteverdi]] (1608), klasikaĵo de la ĝenro estas ankaŭ lia ''Lamento della Ninfa'' (1638). Tipa muzika rekonilo de lamento-komponaĵo estas la [[diatona gamo|diatone]] aŭ [[kromata gamo|kromate]] desupra [[kvarto|kvarta]] tonvico inter baza kaj kvinta tono de la tonalo (ekzemple »a–g–f–e« aŭ »a–g♯–g–f♯–f–e« en a-minoro). Lamentobasoj ne malofte estas bazo de [[ostinato]]-komponaĵoj (ekzemple [[Henry Purcell]], Dido and Aeneas, ario de Dido »When I am laid«; [[Johann Sebastian Bach]], meso en b-minoro BWV 232, »Crucifixus«; [[Wolfgang Amadeus Mozart]], meso en c-minoro KV 427, »Qui tollis peccata mundi« ktp.). Komponaĵoj, kiuj plivastasence estas nomeblaj kiel lamentoj, aŭ ankaŭ tiaj, kiuj nur baziĝas sur muzika materialo el la lamentotradicio, ekestis ĝis eĉ en la nuntempo. == Literaturo == * Ulrich Kaiser: ''Lamentobass, Ein musikalischer Topos von Monteverdi bis zu den Eagles''. Applaus 24. Lepsiko 2006, ISBN 3-12-177822-6 == Vidu ankaŭ == * [[Elegio]] * [[Funebromarŝo]] * ''[[Libro de la Plorkanto]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.musiktheorie-aktuell.de/tutorials/lamentobass.aspx Kurso pri lamentobaso] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] awdo0euskh8kjg46bjm5a3qd1dc1cg3 0 405826 9350428 8415464 2026-04-09T18:09:41Z Sj1mor 12103 9350428 wikitext text/x-wiki La '''91-a psalmo''' (laŭ greka nombrado la 90-a estas) [[psalmo|konsolopsalmo]] en poema formo, kiu elvokas fidon je Dio. La poemo verŝajne estis verkata en militotendaro, kiun minacis bataloj kaj epidemioj (Ps 91, 3–8). Post psalmo 34 ĉi tiu estas la dua psalmo, kiu priskribas anĝelojn kiel protektantoj de la [[Timo antaŭ Dio|Di-timantoj]].<ref>[[Martin Luther]], eldonisto: Kurt Aland: ''Luther Deutsch'', volumo 5.</ref> Versojn 11 kaj 12 [[Satano]] citas je la [[tento]] de Kristo [[evangelio laŭ Mateo|Mt 4,6]]. == Verkinto == Kvankam ne ekzistas certeco pri la aŭtoro de la psalmo, oni atribuas ĝin plejparte al [[Moseo]].<ref>''Das Buch der Psalmen'', en: Erich Zenger k.a., ''Einleitung in das Alte Testament'', Stuttgart k.a. 1995 p. 242-255 ISBN 3-17-012037-9</ref> ĉar pluraj esprimoj kaj parolturnoj de la psalmo memorigas la [[readmono|5-a libro de Moseo]] 32. Malpli argumentas por aŭtoreco de [[Davido]], supozata laŭ la tradicio de [[Septuaginto]]. == La teksto == :Kiu loĝas sub la ŝirmo de la Plejaltulo, :Tiu ripozas en la ombro de la Plejpotenculo. :Mi diras al la Eternulo: Mia rifuĝejo kaj mia fortikaĵo :Estas Dio, kiun mi fidas. :Ĉar Li savos vin de la reto de kaptisto. :De la pereiga pesto. :Per Siaj plumoj Li ŝirmos vin, :Kaj sub Liaj flugiloj vi rifuĝos; :Lia fideleco estas ŝildo kaj kiraso. :Ne timu la teruron de nokto, :Nek sagon, kiu flugas tage, :Nek peston, kiu iras en mallumo, :Nek epidemion, kiu ekstermas tagmeze. :Ĉe via flanko falos milo, :Kaj dek miloj ĉe via dekstra flanko; :Sed vin ĝi ne tuŝos. :Vi nur rigardos per viaj okuloj, :Kaj vi vidos la redonon al la malvirtuloj. :Ĉar Vi, ho Eternulo, estas mia defendo! :La Plejaltulon vi elektis kiel vian rifuĝejon. :Ne trafos vin malbono, :Kaj frapo ne atingos vian tendon. :Ĉar al Siaj anĝeloj Li ordonis pri vi, :Ke ili vin gardu sur ĉiuj viaj vojoj. :Sur la manoj ili vin portos, :Por ke vi ne falpuŝiĝu sur ŝtono per via piedo. :Sur leonon kaj aspidon vi paŝos, :Ĉar li ekamis Min, tial Mi lin savos; :Mi defendos lin, ĉar li konas Mian nomon. :Li vokos Min, kaj Mi lin aŭskultos; :Mi estos kun li en mizero; :Mi lin liberigos kaj honoratigos. :Mi satigos lin per longa vivo, :Kaj aperigos al li Mian helpon.<ref>La Malnova Testamento laŭ traduko de [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] el la hebrea. Eldonejo: British an Foreign Bible Society, Honkongo</ref> == Komponaĵoj pri psalmo 91 == * [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] komponis movimenton kun du versoj de psalmo 91 por sia [[oratorio]] [[Elias (Mendelssohn)|Elias]]. * [[Johann Hermann Schein]] muzikigis psalmon 91 titole ''Wer unter dem Schirm des Höchsten sitzt'' kiel [[moteto]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] aiwolhc2oh93qhrosuar987sh1ghf2c 0 410433 9350382 9308631 2026-04-09T16:47:23Z RG72 11847 9350382 wikitext text/x-wiki {{unua}} {{informkesto asocio |kestokoloro = #33bb11 |eonomo = Astraĥana societo de esperantistoj |emblemo = Астрахань Луна-парк. Курзал.jpg |lando = Rusia Imperio |sidejo = [[Astraĥano]] |aliĝo1 = <!-- ?? --> |titolo de aliĝo1 = <!--membro de--> }} '''Astraĥana societo de esperantistoj''' estis unua societo pri Esperanto en [[Astraĥano]], [[Rusia Imperio]], kiu funkciis de la jaroj 1910 ĝis 1917, nome en la malfacila tempo de la [[Unua Mondmilito]]. == 1913 == Post longa atendado la 29-an de aprilo 1913 fondiĝis “Astraĥana Societo Esperantista”. En malferma kunsido ĉeestis 50 personoj, kiuj aŭskultis interesan raporton de s-ro S. Sariĉev “La internacia lingvo Esperanto”. Poste oni elektis la komitaton: prezidanto – M. A. Fedorov, vic-prezidanto – A. V. Beljaev, bibliotekisto – I. A. Semizorov. Revizia komisio: sinjoroj Ĥ. J. Tomazov, O. N. Ĵuvilin kaj S. P. Novikov. La malnova privata “Grupo Esperantista” transdonis al la nova Societo sian kason kaj bibliotekon. La adreso de la societejo estas: Astraĥano, Obŝĉestvo Prikazĉikov (Общество Приказчиков, Societo de butikistoj aŭ Komiza Societo). <ref>M. Fedorov, S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1913, № 6, paĝoj 96-97</ref> La 14-an de junio okazis la dua ĝenerala kunveno de Societo Esperantista en la salono de Komiza Societo. Oni fiksis [[buĝeto]]n por la duonjaro ĝis la 1-a de januaro: enkasigo – 300 rubloj, elkasigo – 260 rubloj. Per la balotado estis akceptitaj 19 novaj membroj. Funkciis someraj kursoj de [[Esperanto]], senpage por la societanoj, sub gvido de s-ro G. Dolgov. La 12-an de julio okazis ekskurso al kuracloko “Tinaki”. Dum veturado sur la vaporŝipeto estis disdonitaj multaj propagandiloj, kaj venditaj multaj lernolibroj. La samon oni faris en “Tinaki”. La 2-an de Julio okazis la 3-a ĝenerala kunveno de Astraĥana Societo Esperantista, dum kiu s-ro Sariĉev faris raporton pri UEA kaj pri sia vojaĝo tra Rusio. Estis elektitaj 2 novaj kandidatoj por la komitato: s-roj E. L. Gusev kaj N. G. Vrazovskij. Kiel delegito por la 2-a Tutrusia Kongreso estis elektita s-ro G. Dolgov. Per la baloto estis akceptitaj 17 novaj membroj. Estis eldonota de Astraĥana Societo Esperantista propra propaganda folio «Что такое Эсперанто?». Oni povis mendi ĝin po 50 kopekoj por cento ĉe Astraĥana Societo Esperantista (Общество приказчиков). En astraĥanaj gazetoj ofte aperis tiame artikoloj pri Esperanto kaj la Societo. De septembro ree funkciis Esperantaj kursoj ĉe Komercaj Klasoj, zorgataj de Komerca kaj Industria Ministrejo. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1913, № 8-9, paĝoj 130-132</ref> La 13-an de septembro okazis la 4-a ĝenerala kunveno de Astraĥana Societo: post la raporto de s-ro Dolgov, delegito ĉe la Dua en [[Kievo]], la ĉeestintoj decidis senprokraste aranĝi ĉe la Societo statistikejon Esperantan. De la 18-a de septembro ĉe la Komercaj Klasoj (adreso: Torgovaja Ŝkola) por komizoj funkciis oficialaj Esperantaj kursoj, gvidataj de s-ro S. Sariĉev. Al la societo aliĝis 10 novaj membroj. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1913, № 11, paĝoj 176-177</ref> Astraĥana SE aranĝis la 23-an de novembro en Urba Aŭditorio Esperantan vesperon por pli vasta propagando. La aŭditorio estis ornamita per [[flago]]j kaj standardo-rubandego kun surskribo “Vivu Esperanto”. En la apuda salono estis lokigita Esperanta ekspozicio. Fraŭlino Suturina kaj sinjoro Semizorov donis klarigojn al la scivolemuloj. La vesperon komencis s-ro Sariĉev post sia raporto pri Esperanto, poste la kozaka militista orkestro plenumis la [[himno]]n “Espero” kaj oni kantis kaj deklamis. Ĉiuj salonoj estis superplenaj, ĉar ĉiuj biletoj estis disvenditaj, kaj la nombro de ĉeestintoj estis pli ol 900. Al ĉiuj oni senpage disdonis propagandajn foliojn; samtempe oni vendis [[lernolibro]]jn kaj akceptis aliĝojn al la Societo. La vespero finiĝis per dancoj je la 3-a matene. La koncertbalo havis ne nur grandan varban signifon, sed ankaŭ alportis al la Societo 150 [[rublo]]jn de profito. <ref>I. A. S. [[La Ondo de Esperanto]], 1914, № 1, paĝoj 6-11</ref> La 21-an de decembro en salono de la 2-a Urba lernejo okazis la 5-a ĝenerala kunveno de ASE, dum kiu s-ro Sariĉev raportis pri Esperanto. Inter la rezolucioj oni notu la jenajn: 1) asigni por propagando aldone 25 rublojn, 2) peti Urban Konsilantaron kaj Prezidanton de Urba Petra Muzeo pri permeso starigi en la muzeo E-vitrinon kaj dume asigni por tiu celo 20 rb., 3) estis elektita komisio por aliigi la regularon laŭ la sperto de pasinta jaro, 4) estis akceptitaj 18 novaj membroj. Laŭ la fina kalkulo, en E-vespero, okazinta la 23-an de novembro partoprenis ne 900 personoj, sed pli ol 1100. La Societo elspezis 179 rublojn, enspezis 429 rublojn. Post tiu vespero malfermiĝis nova kurso de Esperanto ĉe Komercaj Klasoj, gvidata de s-ro Sariĉev; enskribiĝis 20 personoj. Krom tio, la konsilantaro de Komercaj Klasoj konsentis malfermi dimanĉan E-kurson en Komerca Lernejo. En Astraĥano ekfunkciis nova rondeto de esperantistoj-lernantoj, kiu kalkulis 15 personojn. Astraĥana Societo Esperantista aliĝis al UEA kaj malfermis por si konton ĉe la [[Ĉekbanko Esperantista]]. La ĝistiama delegito de [[UEA]], s-ro Semizorov eksiĝis; provizore lian taskon plenumis la vicdelegito. Okaze de eksiĝo, pro manko de libera tempo, de prezidanto, s-ro M. Fedorov, lian postenon akceptis s-ro E. Gusev. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1914, № 2, paĝoj 32-36</ref> == 1914 == De la 26-a de januaro 1914 malfermiĝis du novaj kursoj ĉe Komercaj Klasoj (Torgovaja ŝkola), gvidataj de S. Sariĉev. Astraĥana Societo Esperantista aperigis ruslingvajn propagandajn [[poŝtkarto]]jn kun kvar diversaj tekstoj (№ 2 kaj 3 pri Esperanto, № 4 pri UEA). Prezo 1 rb. por 100. Estis elektitaj novaj (anstataŭ eksiĝintaj) delegitoj de UEA por Astraĥano – s-ro N. Vrazovskij (Adreso: Kontora D.G.Agababova) kaj vicdelegito – fraŭlino N. Sutirina (Sapoĵnokovskaja str. D. Valova). <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1914, № 3, paĝoj 56-59</ref> La 8-an de marto okazis jara ĝenerala kunveno de anoj de ASE, al kies diskuto estis metita ĵus aperinta unua bilanco-raporto de la Societo. Tiu broŝureto enhavas sufiĉe da detaloj kaj historian skizeton de Esperanta Movado en Astraĥano. Al esperantistaj societoj ĝi estis dissendata senpage, interŝanĝe por simila raporto (por aliaj ĝi kostis 20 kopekojn). La bilanco-raporto estis aprobita de la kunveno. Malgraŭ nelonga tempo, dum kiu funkciis la Societo, ĝia kapitalo al 1-I-1914 jam egalis 429 rubloj 14 kopekoj. La kunveno daŭrigis sian kunsidon la 22-an de marto 1914. La 15-an de marto en Urba Popola Aŭditorio la Societo aranĝis “Lekcio-vespero”n por propagando de Esperanto. Speciale invitita el [[Saratovo]] s-ro [[S. P. Poltavski|S. Poltavskij]] bone tralegis ruse lekcion “Internacia lingvo kaj nuntempa vivo”. S-ro N. Kalinin bele deklamis en Esperanto. Poste oni deklamis ruse, muzikis kaj dancis sur la scenejo “Tangon”. Estis bedaŭrinde, ke pro tre multaj kuniĝintaj malfavoraj cirkonstancoj, tiun vesperon vizitis nur 200 personoj. La reklamilojn en Esperanto ricevitajn el Virtemberga Esperanto-Instituto, la komitato dissendis en la urbo al koncernaj firmaoj, enmetinte propagandilojn. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1914, № 4, paĝoj 71-75</ref> La 22 de marto okazis daŭrigo de ĝenerala kunveno de ASE, dum kiu estis elektitaj por 1914 Komitaton: sinjoroj S. M. Sergejev (prezidanto), P. N. Ĵuvilin (vicprezidanto), A. V. Belajev (K), V. E. Ĵroŝkin (B), kaj S. V. Sariĉev (S), L. S. Jakanin, S. N. Aleksejev kaj E. L. Gusev. Estis akceptitaj 9 novaj membroj. De la 20-a ĝis 22-a de aprilo estis aranĝita de ASE en senpage disponigita de urba konsilantaro saloneto de Urba Popola Aŭditorio bona ekspozicio pri Esperanto, bele ornamita per E-flagoj. Notinde estas, ke el 200 vizitintoj dum tiu mallonga tempo plejmulto apartenis al klera klaso: [[kuracisto]]j, [[inĝeniero]]j, [[pastro]]j, [[instruisto]]j ktp. Kelkaj aliĝis al la Societo. Vizitis kun sia familio la civila [[urbestro]] mem, aĉetante lernolibrojn. La lastaj estis venditaj por 25 rubloj. La komitato kore dankas s-rojn [[G. Davidov]] (Saratov) kaj B. Radziminski (Zaporoĵje-Kamenskoje) alsendintaj por la ekspozicio materialon, danke al kiu organiziĝis riĉa kolekto da gazetoj kaj ĵurnaloj (110) kaj fako de reklamo. En Astraĥano aperis favoraj artikoloj. La 9a de majo en salono de [[komizo]]j okazis dua ĝenerala kunveno, dum kiu s-ro N. Vrasovskij raportis pri “Agado de Esperantistoj”, kaj s-ro S. Sariĉev, pri la dua eldono de la [[Petro Stojan|Stojana]] vortaro. La kunvenintoj voĉdonis rezolucion, malaprobantan tiun vortaron. Poste estis elektitaj du revizoroj – s-roj G. Iljasov kaj P. Kulikov, kaj en Regularan Komisionon – f-ino L. Alaĝeva, s-roj V. Gulanskij, A. Beljaev. Estis akceptitaj 18 novaj membroj. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1914, № 6, paĝoj 105-107</ref> La 20-an de aprilo (n.s.) s-ro S. Sariĉev raportis pri “Interlingvo Esperanto” ĉe societo “Sokol”. Poste sekvis diskutoj pri Esperanto kiel interslava lingvo. La 26-an de aprilo astraĥanaj esperantistoj aranĝis familian tevesperon, dum kiu estis montrataj esperantaj [[lumbildo]]j, klarigataj en Esperanto de s-ro S. Sariĉev. Sekvis esperantaj deklamoj, paroloj kaj aŭskultado de esperantaj gramofon- kaj patefon-diskoj. La 8-an de majo kelkaj astraĥanaj esperantistoj ekskursis al [[kuracloko]] “Tinaki”. Dum ekskurso – sur [[vaporŝipo]] kaj en la “Tinaki” ili disdonis multajn varbajn foliojn. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1914, № 7, paĝoj 120-123</ref> En la Komercaj Klasoj de Komiza Societo rekomenciĝis la 13-an de septembro 1914 la lecionoj de Esperanto. La kurso okazis dufoje ĉiusemajne kaj daŭris 2 monatojn. La membroj pagas 1 rublojn por la tuta kurso, la aliaj personoj 2 rublojn. La Komercaj Klasoj anoncas pri tiu kurso en siaj [[afiŝo]]j, samtempe kun la kursoj de [[franca]], kaj [[germana lingvo]]j, de [[librotenado]], ktp. – sekve kiel pri laŭ kutima afero. La 10-an de oktobro en salono de Societo Komiza okazis ĝenerala kunveno de Astraĥana Societo Esperantista, kie, post akcepto de 11 novaj membroj kaj raporto de komitato pri somera laboro de la Societo kaj ĝia stato, estis fiksita la programo de estonta Societa agado: a) elpendado diversloke de belaj propagandaj sciigiloj (afiŝetoj sur [[kartono]]); b) malfermado de E-kursoj; c) dissendado de propagandaj broŝuretoj kaj folietoj poŝte; d) energia subteno de interŝanĝo opinia kun aliaj E-societoj; kaj e) ĉiama memorigado al la societanoj pri la solidareco kaj konscia devlaboro: por tio organizi plejofte familiajn kunvenojn. Krom tio, oni decidis oferi al loka “Societa Lazareto” priesperantajn librojn por 10 rubloj, organizi monkolekton por vunditoj kaj, laŭeble, aranĝi por la sama celo ian koncerton. Fine estis elektitaj novaj kandidatoj al Revizia kaj Regulara komisioj. Krom anonco pri E-societo en “Informlibro pri Astraĥan”, ĉe granda raport-bilanco de Societo Komiza (pli ol 1000 ekzempleroj) estas presita detala artikolo, nomita “Kio estas Esperanto?”. Somere, la Societo aperigis en 2-a eldono sian propagandfolion, iom ŝanĝitan kaj korektitan. Ĉe Komercaj klasoj de la 15-a de oktobro ekfunkciis oficiala E-kurso kun 10 vizitantoj, gvidata de S. Sariĉev. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1914, № 11, paĝo 175</ref> Post flugfolia anonco pri la Societaj Kursoj ĉe Komercaj Klasoj, de 20-an de novembro ree ekfunkciis nova kurso kun 16 partoprenantoj. Estas notinde, ke la E-kursoj ĉe tiuj klasoj dum tuta lernoperiodo funkciis seninterrompe, de 1912, komenciĝante ĉiudumonate, kaj, male preskaŭ neniu el kursoj de franca kaj germana lingvoj estis finitaj. Pasintjare la kursoj de franca, kaj nunjare – de franca kaj germana lingvoj eĉ tute ne estis malfermitaj. La klasoj estas zorgataj de Ministerio de Komerco kaj Industrio. <gallery> Dosiero:Ruslingva E Varbilo 1914 1a.jpg Dosiero:Ruslingva E Varbilo 1914 2a.jpg </gallery> == 1915 == De la 2-a de februaro malfermiĝis novaj Esperanto-kursoj: a) Oficiala ĉe Komercaj Klasoj; partoprenis 15 gekursanoj sub gvidado de s-ro Sariĉev; b) ĉe Eklezia Seminario kun permeso de rektoro, kiu mem ekinteresiĝis pri Esperanto. Partoprenis 22 seminarianoj sub gvido de s-ro I. Bogopolskij. La mortinta pasintan jaron gelernanta E-rondeto nun ree vigliĝis kaj enhavis jam membrojn ne nur gelernantojn, sed ankaŭ aliajn gejunulojn. La [[31-an de januaro]] tiu gejunula rondeto decidis revigligi sian propagandon. <ref>S.Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1915, № 2, paĝoj 19-20</ref> Astraĥana Societo Esperantista aperigis presita sian raporton por 1914, kiu estas dissendota al Esperantistaj Societoj interŝanĝe por la iliaj. La 24-an de februaro (n.s.) en Societejo de Komizoj okazis jara ĝenerala kunveno de membroj de Astraĥana Societo Esperantista, kie oni pridiskutis novefaritan projekton de la regularo kaj aprobis ĝin kun nemultaj ŝanĝoj. Estis akceptitaj kelkaj novaj membroj. La 3-an de marto okazis daŭrigo de la jara kunveno, dum kiu la kunvenintoj aprobis la raporton de la Komitato por 1914 kaj buĝetsumojn por 1915. Poste oni reelektis por 1915: en la Komitaton – s-rojn: Prezidanto – S. M. Sergejev, Vicprezidanto – P. N. Ĵuvilin, bibliotekisto – V. J. Ŝaroŝkin, kasisto – A. V. Beljaev, sekretario – S.V. Sariĉev (kandidatoj – s-roj: A. G. Girŝlikoviĉ, V. I. Gulanskij, f-ino L. G. Alaĝeva); en revizian Komision – s-rojn: A. I. Evtejev, N. J. Stepanov kaj N. P. Nikolajev. Astraĥana Societo Esperantista la aprobitan de la ĝenerala kunveno projekton de nova regularo prezentis al [[guberniestro]] por enregistro. Ĉe Astraĥana Societo “Sokol” gvidis Esperanto-kurson s-ro M. Kabakov, kiu tiam okupiĝis pri faro de specialaj esperantaj terminoj por sokola gimnastiko. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1915, № 4, paĝoj 52-55</ref> La 24-an de aprilo ĉe societejo komiza okazis ĝenerala kunveno de Astraĥana Societo Esperantista, kie post akcepto de kelkaj novaj membroj s-ro S. Sariĉev faris raporton: “Esperanto dum [[milito]]”. Krome, oni decidis aranĝi du literaturajn konkursojn de Esperanto inter lokaj geesperantistoj kun premioj: unu konkurso – traduko el la [[rusa]] kaj la dua – Esperanta originalaĵo. Astraĥana Gejunula E-Rondeto tiam kuniĝis kun loka gimnastika rondeto “Sparta” kaj ili ambaŭ de tiam nomiĝos «Gimnastika Esperanta Rondeto “Sparta”». Ĉiuj membroj estas devigitaj lerni Esperanton, kies kurson gvidos s-ro M. Kabakov. Esperanto-lernolibrojn oni vendis en [[magazeno]] de Vinnikov, en centro de la urbo. En la urbo mem loĝis kiel civila militkaptito maljuna esperantisto s-ro Füller (aŭstria), kiu donacis al biblioteko de Astraĥana Societo Esperantista kelkajn esperantaĵojn. Krome, la societon vizitis s-ro I. Semizorov (el Svencjani) kaj s-ro I. Bajkov el Kineŝma. Dum vizito de lokaj komercaj klasoj la Regiona Inspektoro, parolante pri Esperanto, esprimis bedaŭron, ke ne en multaj Komercaj lernejoj oni instruas Esperanton. Astraĥana Societo Esperantista sendis afiŝojn pri Esperanto de Astraĥanaj Komercaj Klasoj al ĉiuj personoj, kiuj volas liveri ilin al komercaj lernejoj de aliaj urboj. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1915, № 6, paĝo 84</ref> Ekfunkciis nova E-rondeto de 7 lernantoj de reallernejo, gvidataj de juna samideano, s-ro Tkaĉenko. Dum loterio de Societo Komiza (27a-junio) en teatra ĝardeno “Arkadija” estis disdonitaj 100 propagandaj folietoj. Astraĥana Societo esperantista sendis laŭ petoj al sep komerclernejoj en diversaj urboj afiŝojn pri E-kursoj en lokaj komercaj klasoj. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1915, № 7-8, paĝoj 99-100).</ref> La nova regularo de Astraĥana Societo Esperantista estas registrita. La 17-an de oktobro okazis ĝenerala kunveno de Astraĥana Societo Esperantista en la Societejo de komizoj, dum kiu estis decidite ekfunkciigi la societon laŭ la nova regularo. Aldone oni elektis la sesan membron de la Komitato (duan sekretarion) s-ron N.P.Nikolajev. Krome, anstataŭ mobilizitaj personoj estis elektitaj, kiel komitatanoj s-ino O. P. Sariĉeva, s-roj N. J. Iljin, A. P. Nazarov, kaj G. A. Zatejev. S-ro Prezidanto de la Societo S.Sergejev anoncis rezultojn de la E-konkursoj: por la traduka (“Korespondanto” de [[Turgenev]]) gajnis po 1/2 premio s-roj A. Belajev kaj F. Kulagin. La samaj personoj gajnis po ½ premio ankaŭ por la originala konkurso. Fine, s-ro S.Sariĉev faris raporton pri “Nuna stato de esperantismo en la mondo kaj nuna stato de Astraĥana Societo Esperantista”. Direktoro de nova astraĥana komerca lernejo promesis en venontaj jaroj, kiam funkcios la superaj klasoj, enkonduki la lernadon de Esperanto en sia lernejo, se tiam troviĝos la instruisto. Laŭ lia afabla permeso oni legis la 8-an de novembro la lekcion pri Esperanto kaj disdonis propagandajn foliojn al la lernantoj de la 4-a klaso (la plej supera). Kelkaj lernantoj komencis lerni Esperanton. El Astraĥana Societo Esperantista jam estas mobilizitaj por la [[Unua Mondmilito]] 16 esperantistoj. La 29-an de novembro ĉe Komercaj Klasoj malfermiĝis novaj oficialaj kursoj de Esperanto. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1915, № 12, paĝoj 148-149</ref> La 25-an de decembro, 1915, okazis en la societejo de komizoj ĝenerala kunveno de la membroj de Astraĥana Societo Esperantista. Oni decidis: a) aranĝi la enketon pri rilato de astraĥananoj al Esperanto; b) aranĝi duan fojon esperantan konkurson inter geesperantistoj de Astraĥana [[gubernio]]; c) aranĝi la adresaron de tiuj, kaj d) eldoni la lernotabelon de ĉefreguloj de la rusa kaj esperanta [[gramatiko]]j por personoj, malmulte instruitaj; la tabelo jam estas preparita por presado. Fine, post raporto pri “Organizo de Esperanto-Informejo”, estis elektita por esplori la demandon komisiono el 5 personoj. Anstataŭ mobilizita delegito de UEA lian taskon ekplenumis S-ro Sariĉev. == 1916 == La 7-an de februaro 1916 ĉe la komercaj klasoj komenciĝis du novaj esperantaj kursoj. Astraĥana Societo Esperantista jam dissendis presitajn foliojn de la enketo-konkurso por loĝantoj de astraĥana gubernio. Aperis dua centpaĝa manskribita almanako de astraĥanaj esperantistoj. La 25-an de marto okazis ĝenerala kunveno de Astraĥana Societo Esperantista. Pro mobilizo de societaj reviziantoj estis elektitaj du novaj anoj de la Revizia Komisiono. Poste estis fondita el kelkaj societaj enspezoj dum 1916 kapitalo de Esperanta Informejo. En Astraĥan junaj esperantistoj troviĝas en dek lernejoj. La 16-an de aprilo Astraĥana Societo Esperantista aranĝis Esperanto-ekspozicion en granda publika ĝardeno “Podkremlevskij” (Aleksandrovskij) dum t.n. “bazaro” de Popola Infana Domo. La ekspozicio estis lokita en orkestrejo, en centro de la ĝardeno, apud fontano kaj havis kiel ornamaĵon, multajn esperantajn grandajn standardojn, okmetrajn surskribaĵojn rubande, en supro grandan verdan stelon, grandegan portreton de [[Zamenhof]] ktp. La vetero estis bela kaj en la ĝardeno estis multaj miloj da publiko, kiu kun intereso rigardis ekspoziciaĵojn. Miloj da reklamaĵoj, pli ol 400 Esperantaj verkoj kaj diagramoj kun tabeloj prezentis sufiĉan intereson, por ke tuta provizo da lernolibroj kaj poŝtkartoj estu tre rapide vendita (por 44 rubloj 41 kopekoj); oni povus vendi ankoraŭ multajn lernolibrojn, sed bedaŭrinde la provizo ne estis granda. Eĉ la guberniestro ricevis propagandan folion kun gramatiko. La ekspozicio havis neordinare grandan sukceson en Astraĥano kaj estis farita danke al klopodoj de la rondeto Esperanto-gimnastika “Sparta”. <ref>S.Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1916, № 4, paĝoj 50-53</ref> La 17-an de majo okazis ĝenerala jarkunveno de la Astraĥana Societo Esperantista. La kunvenintoj aprobis la raport-bilancon por la jaro 1915 kaj la buĝeton por la jaro 1916; ĝi estas kalkulita sume 224,50 rubloj. En Komerca Lernejo je nomo de Vorobjev formiĝis esperanta rondeto, kie aperis junaj fervoraj adeptoj de Esperanto, s-roj: Riĉkov, Ojhberg kaj Orlov; sub gvido de s-ro Riĉkov funkciis esperantaj kursoj. De la 28-a de julio Astraĥana Societo Esperantista organizis 1 ½-monatan someran kurson el 14 partoprenantoj. Ĵus aperis nova eldono de la societo: Skemvidebla tabelo de la ĉefaj formoj de la rusa kaj esperanta gramatikoj. La lernohelpilo celas la personojn, kiuj ne sufiĉe studis la rusan gramatikon. Prezo 10 kopekoj. Antaŭnelonge en kinejo “Kino Palass” estis montrata bildo: La [[UK 1912|Oka Tutmonda Esperantista Kongreso]] en [[Krakovo]]. La bildo estis prezentita kun mirinda sukceso kaj favoro al Esperanto, ĉar la estro de la kinejo permesis al la loka Societo Esperantista aranĝi en la promensalono esperantan ekspozicion kaj vendadon de esperantaj libroj. Kelkaj samideanoj uzis la okazon, por klarigi la bildon kaj prospere propagandi Esperanton. En la loka gazeto “Astraĥanskij Listok” la 11-an de aŭgusto estis presita la cirkulera letero de s-ro S. R. Marshall kun rimarko de la redakcio: “presigante, laŭ la peto de esperantistoj, ĉi tiun leteron, ni ne povas ne atentigi, ke eĉ la plej malbona konatiĝo de anglo kun la rusa lingvo kaj de rusa kun la angla alportas pli da utilo al la ambaŭ, ol studo de Esperanto”. Kontraŭ ĉi tiu rimarko la Astraĥana Societo Esperantista presigis en la sama gazeto la 18-an de aŭgusto rifutartikolon. La 2-an de septembro en la sama gazeto aperis granda 100-linia anonco pri Esperanto de Moskva Librejo “Esperanto”. <ref>Privatulo. [[La Ondo de Esperanto]], 1916, № 8-9, paĝoj 82-83</ref> La 18-an de septembro komenciĝis la unua en nuna vintra sezono esperanta kurso ĉe komercaj klasoj, kontrolataj de Komerc-Industria Ministerio. La kursoj de Esperanto ĉi tie jam funkciis la kvinan jaron. En komerclernejo je la nomo de Vorobjev la Esperanta rondeto ricevis rajton okupi por siaj kunvenoj kaj biblioteka ŝranko unu el klasĉambroj. S-roj E. Riĉkov, A. Krasnoŝĉekov kaj M. Zalkan faris en 3 klasoj raportojn pri Esperanto; poste malfermiĝis nova kurso kun 50 lernantoj. Direktoro de reallernejo de Sobolev permesis organizon de esperanta rondeto. La rondeto havis 20 membrojn. Astraĥana Societo Esperantista dissendis en 40 rusajn urbojn hektografitan cirkuleran alvokon pri kuniĝo per eldono de speciala propaganda folio por rusiaj komercistoj; la folieto estis eldonota de la societo. Per ĝi la societo volis vigligi la malfermadon de 3-monataj kursoj laŭ la Marshall-a alvoko el [[Londono]]. De la 23-a de novembro malfermiĝis novaj oficialaj kursoj ĉe komercaj klasoj. La 3-an de decembro en Societejo de komizoj okazis la ĝenerala kunveno de la membroj de Astraĥana Societo Esperantista, ĉe kiu estis aŭdita raporto de la sekretario S. Sariĉev pri la komitata agado. La kunvenintoj aprobis ĝian laboron. La 10-an de decembro en la klubejo de Societo “Fratoj Nobel” kaj 17-an de decembro en la salono de Komiza Societo estis organizitaj de Astraĥana Societo Esperantista amuzvesperoj kun teatraĵo, [[muziko]] kaj deklamaĵoj en rusa kaj esperanta lingvoj. Ambaŭ ejoj estis ornamitaj en Esperanta gusto (standardoj, flagoj, anoncoj ktp.). S-ro S. Sariĉev per sia raporto “Lingvo Esperanto” komencadis la programojn, kaj tiuj estis finataj per la trinkado de [[teo]]. Ĉeestis la ambaŭ vesperojn ĉirkaŭ 400 personoj. La societo de ĉi tiuj vesperoj gajnis pli ol 200 rublojn, el kiuj 105 rublojn oni decidis meti en fondkapitalon por disdonado al malriĉaj familioj de la mobilizitaj membroj. Tiun kapitalon oni decidis ĉiam pligrandigi. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1917, № 1, paĝoj 6-8</ref> == 1917 == Aperis presita mallonga raport-bilanco de A.S.E. por 1915 kaj 1916. Dum ĝenerala kunveno de la societo estis elektitaj en la komitaton: s-ro A. Beljaev (P), S. Sergeev (Vp), s-ino Sariĉeva (K), f-ino L.Alaĝeva (B), sekretarioj S.Sariĉev kaj P.Kapranov. De la 2-a februaro funkciis du novaj oficialaj kursoj de Esperanto ĉe komercaj klasoj. <ref>S. Sariĉev. [[La Ondo de Esperanto]], 1917, № 4-5, paĝoj 36-39</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Esperanto en la Rusia Imperio]] [[Kategorio:Astraĥana provinco]] [[Kategorio:Esperanto-asocioj]] 6tlaofqj8m1pjjxxthjt2xkmicndqro 0 411592 9350290 8406472 2026-04-09T12:57:19Z Sj1mor 12103 9350290 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Pianosonato''' estas [[sonato|solosonato]] por [[piano]]. Ĉi tiu formo de [[instrumenta muziko|instrumenta komponado]] proponas kadron por la malvolvado de muzikaj, ofte kontrastaj ideoj.<ref>Carl Dahlhaus: ''Die Idee der absoluten Musik'', Kassel, 1987, paĝo 109</ref> Ĝi estas subdividita en plurajn, ankaŭ interne struktureblajn [[movimento (muziko)|movimentojn]]. Ĝi evoluis dumpase de la 17-a jarcento el aliaj muzikaj formoj kiel verkĝenro por [[klavarinstrumento]]. Sian unuan konkretan formon ĝi ricevis de [[Joseph Haydn]]. Trans 150 jaroj ĝi estis je ŝanĝioĝanta ena kaj ekstera formo unu el la centraj formoj de pianomuziko. Supro estas la pianosonatoj de [[Beethoven]]. En la [[romantisma muziko|romantismo]] ĝi ŝanĝiĝis treege laŭenhave kaj forme, pli kaj pli dissolviĝante plej malfrue per la ekesto de [[maltonala muziko|maltonaleco]] je la komenco de la 20-a jarcento. La teorian koncepton de la sonato abstraktis la muzikscienco el kelkaj verkoj, sed tiu ĉi koncepto plej ofte ne konformas kun la muzika realeco. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Pianosonatoj|!]] sa0w5i8mw5bgxwt9bbx6sga5hlbgwmw 0 413813 9350632 9227877 2026-04-10T10:56:08Z Sj1mor 12103 9350632 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} Tiu termino '''Islama fundamentismo''' aludas al movadoj kiuj sekvas strikte la indikojn de la [[Korano]] kaj de la islama leĝaro ''[[ŝario]]''. Ili aperis kiel reago unuarange al la reformismaj klopodoj dum la unua duono de la [[20a jarcento]] -kiujn oni konsideris kiel tute inspiritaj de la okcidenta kaj kristana kulturoj- kaj duarange al la politika eksterlanda influo en la arabaj ŝtatoj - ĉefe pro ekonomiaj interesoj rilate al [[nafto]] kaj ties industrio kaj komerco. La Islama fundamentismo atingis grandajn politikajn sukcesojn: kreska nombro de landoj adoptis aŭ akceptis aplikojn de la islama aŭ islamisma [[juro]]. En 1979, en [[Irano]], revolucio enpovigis la [[ajatolaho]]n [[Ĥomejni]].<ref>"El islam. Pasado y presente", Historia y Vida, nº 404, nov 2001, paĝo 60.</ref> En [[Somalio]] ekde la [[1990-aj jaroj]] okazas milita konstanta stato inter diversaj frakcioj, el kiuj kelkaj tute islamfundamentismaj. En [[Alĝerio]] forta islamisma movado konkurencas kun pli modernaj politikaj partioj. En [[Afganio]] post la forpelo de la soveta reĝimo, kaj nova enlanda milito, instaliĝis la reĝimo de la [[talibano]]j. La defendo en la Kurano de la [[ĝihado]], konsiderata kiel sankta milito, utilis al la radikalaj sektoroj por justigi uzadon de perforto por liberigo de islama lando, konsiderinte pri "liberigo" la instalon de islamisma reĝimo. Tiu sinteno ne estas kunsentata de aliaj pli moderaj islamanoj.<ref>"El islam. Pasado y presente", Historia y Vida, nº 404, nov 2001, paĝo 60.</ref> Ĉar Islamo dekomence en la historio estis religia sistemo pli ligata al la politika ŝtato ol ĉe aliaj religioj, kiaj [[kristanismo]], [[judismo]] aŭ [[hinduismo]], la kontraŭstaro de aliaj landoj kaj socioj estis konstanta ekde la apero de Islamo kaj ties dum epokoj forta rilato al la [[fundamentismo]]. == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * Olivier Roy, ''Genealogía del islamismo'', Barcelona, Bellaterra, 1996. == Vidu ankaŭ == * [[Islamo]] * [[Fundamentismo]] * [[Islama mondo]] * [[Ĝihadismo]] * [[Liberala islamo]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.libreria-mundoarabe.com/Boletines/n%BA39%20Jun.06/ReformismoMusulman.html El reformismo musulmán: Los Hermanos Musulmanes a través del pensamiento político de Sayyid Qutb]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} En gazeto ''Alif'' Nº 39, junio de 2006. {{Projektoj|q=Islama fundamentismo}} [[Kategorio:Islama fundamentismo| ]] hy64zcy3q9kbey6basqw5lxvbkttal0 2 415815 9350527 9349256 2026-04-10T07:02:18Z Crosstor 3176 9350527 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|19||}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}} [[]] |dato de morto = {{mortotago|||}} |loko de morto = {{Hungario}} [[]] }} '''[[o|''' [], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[minoritanoj|minoritana]] [[monaĥo]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''''. [[Dosiero:.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}}}}]] {{Paĝonomo}}<ref> hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref> nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|19||}} en [[]], li mortis {{mortotago|||}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li aliĝis al la minoritanoj en akiris an diplomon en [[ELTE]] en [[1]]. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998.[[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [ biografio hungare kun foto] * [ biografio hungare kun foto] * [ biografio hungare] * [ katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj minoritataj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} <gallery mode=packed> </gallery> {{Galerio |larĝo =250px |titolo = Bildoj pri Placo Szabadság |pozicio =left |fono =#EFDECD |bordero =#00008B |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> |Dosiero:|<center> }} {{Div col|cols = 2}} {{Div col end}} {{Granda dosiero|.jpg|1200px|{{centre|Larĝa panoramo de }}}} {{sono|Meerut-new.ogg|prononco}} * {{ĝemeleco|Dubna (Moskva provinco)|Rusio}} {{Informkesto urbo|bildo=宁国市市政府办公楼 - panoramio.jpg|regiono-ISO=CN|zomo=7}} | bildo = 巡道工出品_photo_by_Xundaogong——通化夜景_-_panoramio.jpg | bildo-priskribo = la urbocentro dumnokte rpcxz8qy6q5prfztpenrptjvxj7nexo 0 418367 9350607 8955575 2026-04-10T10:42:11Z Sj1mor 12103 9350607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Antaŭjuĝo''', en sia plej ĝenerala senco, estas juĝo rapide kaj supraĵe alprenita, sen antaŭa objektiva informiĝo. == Difino de la nocio == Baze komuna al ĉiuj difinserĉoj estas tio, ke temas — kiel la vorto sugestas — pri juĝo ekzistanta antaŭ ol la supozitaĵo pruviĝas laŭ la realeco — la ebleco pri korektado per sperto estas apenaŭ donita aŭ ĝi estas malakceptata. == Psikaj [[meĥanismo]]j == Ĉiuj teorioj pri antaŭjuĝoj akceptas, ke la sinteno de iu grupo rilatas al la ecaro, kiun oni pozitive aŭ negative perceptas. === Kogna kategorizado === Ĉiuj homoj havas antaŭjuĝojn; ili donas al ili teniĝon kaj orientiĝon en tro vasta mondo. Por orientiĝo en nia medio ni devas konstrui kategoriojn por ordigi la alvenaj informoj, tiel kategorizante iun homon ekzemple laŭ sekso, aĝo, haŭtkoloro. === Emocia dimensio === Laŭ tio ni posedas perceptformojn, kiuj montras ian tendencon al [[stereotipo|stereotipado]] kaj antaŭjuĝ-konstruo. == Individuaj diferencoj == Konfliktoj kondukas ne ĉe ĉiuj homoj sammezure al trafiĝemeco vid-al-vide antaŭjuĝoj. == Gruprilatoj == Antaŭjuĝoj agas tamen ne nur en psikaj, sed ankaŭ en sociaj [[konflikto]]j, kaj certe por ambaŭ partoj. == Ellerno el antaŭjuĝoj == Antaŭjuĝoj estas multfoje trosimpligaj kaj ĝeneraligaj. Tamen en la ĉiutaga vivo ni elkonstruas antaŭjuĝojn apenaŭ per personaj spertoj aŭ konfliktoj kun membroj de alia grupo. == Vidu ankaŭ == *[[Diskriminacio]] *[[Socia stigmato]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antaŭjuĝoj]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Socia psikologio]] lkl0k5om1ujruq4oa0rrkipbehfi3za 0 420475 9350619 9098587 2026-04-10T10:44:42Z Sj1mor 12103 9350619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Transfobio''' estas la [[fobio]] kaj malama sinteno al [[transsekseco|transseksuloj]] aŭ [[transgenrulo]]j. Ĝi povas esti emocia [[naŭzo]], [[timo]], [[kolero]], aŭ [[malkomforto]] pri homoj, kiuj ne konformas al la seksaj atendoj de socio.<ref name=":1">{{Citaĵo el libro|titolo = Handbook of Gender Research in Psychology, Volume 2|familia nomo = Chrisler |persona nomo = Donald R. |kunaŭtoroj = Joan C. McCreary|eldonejo = Springer|jaro = 2010|isbn = 1441913556|loko = |paĝoj = 366}}</ref> Ĝi estas ofte esprimata per [[homofobio|homofobiaj]] asertoj kaj povas esti rigardata kiel rezulto de [[aliseksemismo]].<ref name="Adams">{{citaĵo el libro|aŭtoroj=Maurianne Adams, Lee Anne Bell, Pat Griffin|titolo=Teaching for Diversity and Social Justice|isbn =1135928509|eldonejo=[[Routledge]]|jaro=2007|paĝoj=198–199|alirdato=27-a de decembro 2014 |url=https://books.google.com/books?id=zgGUAgAAQBAJ&pg=PA198|citaĵo=Because of the complicated interplay among gender identity, gender roles, and sexual identity, transgender people are often assumed to be lesbian or gay (See ''Overview: Sexism, Heterosexism, and Transgender Oppression''). ... Because transgender identity challenges a binary conception of sexuality and gender, educators must clarify their own understanding of these concepts. ... Facilitators must be able to help participants understand the connections among sexism, heterosexism, and transgender oppression and the ways in which gender roles are maintained, in part, through homophobia.}}</ref><ref name="Spijkerboer">{{citaĵo el libro|aŭtoro=Thomas Spijkerboer|titolo=Fleeing Homophobia: Sexual Orientation, Gender Identity and Asylum|isbn =1134098359|eldonejo=[[Routledge]]|jaro=2013|paĝo=122|alirdato=27-a de decembro 2014|url=https://books.google.com/books?id=oOxBtViD0KcC&pg=PA122|citaĵo=Transgender people subjected to violence, in a range of cultural contexts, frequently report that transphobic violence is expressed in homophobic terms. The tendency to translate violence against a trans person to homophobia reflects the role of gender in attribution of homosexuality as well as the fact that hostility connected to homosexuality is often associated with the perpetrators' prejudices about particular gender practices and their visibility.}}</ref> Transfobio estas speco de [[antaŭjuĝo]] kaj [[diskriminacio]] simila al [[rasismo]] kaj [[seksismo]],<ref>Judith A. Lewis, Michael D. Lewis, Judy A. Daniels, ''Community Counseling: A Multicultural-Social Justice Perspective'' (2010, ISBN 113317003X)</ref> kaj transgenraj neblankuloj devas sperti la [[intersekca teorio|kombinitan efekton]] de ĉiuj el tiuj samtempaj formoj de diskriminado.<ref>Doug Meyer, ''Violence Against Queer People: Race, Class, Gender'' (2015, ISBN 0813573181), paĝoj 14-15</ref> Transfobio ankaŭ inkluzivas [[diskriminacio]]jn, [[violento]]jn, [[mortigo]]n, [[seksatenco]]n, socialan ekskludon, kaj neadon de [[rajto je azilo]]. Infanaj viktimoj de transfobio spertas [[seksa ĉikanado|seksan ĉikanadon]], lernejan brutaladon, kaj perforton en la [[Lerneja perforto|lernejoj]], prizorgaj familioj, kaj sociaj programoj. Plenkreskaj viktimoj spertas [[moko|publikan mokadon]], brutaladon inklude seks-misnomadon, mokinsultojn, atencojn aŭ atencajn insidojn, rabadon, kaj falsan areston; multaj sentas sin nesekuraj en publiko. Alta procento raportas, ke ili estas viktimoj de [[seksperforto]]. Al ili ofte estas rifuzata sana prizorgado, kaj ili ofte suferas diskriminadon en la laborejo, inklude maldungiĝon pro sia transgenreco. Ili vivas sub la konstanta atakado de [[konservismo|konservismaj]] [[Politiko|politikaj]] kaj [[religio|religiaj]] grupoj, kiuj kontraŭas leĝojn por protekti ilin. Eĉ okazas diskriminado fare de sekcio de la movado por [[Samseksemo en la mondo|gejaj rajtoj]]. Aldone al la pligrandiĝinta risko de perforto kaj aliaj minacoj, la [[streĉo]] kreita de transfobio povas kaŭzi negativajn emociajn konsekvencojn, kiuj povas konduki al [[droga misuzado]], forkuro de la hejmo (en neplenaĝuloj), kaj pli granda risko de [[sinmortigo]]. [[Jurisprudenco]]j pri [[Principoj de Jogjakarto]] kun Principo 18 antaŭpensas [[diagnozo]]n en [[psikiatrio]] pri [[seksa identeco]] kiel diskriminacio.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.yogyakartaprinciples.org/yogyakarta-principles-jurisprudential-annotations.pdf |titolo=Jurisprudenca Annotatioj pri Principoj de Jogjakarto, p. 43 |alirdato=2012-11-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101122035344/http://www.yogyakartaprinciples.org/yogyakarta-principles-jurisprudential-annotations.pdf |arkivdato=2010-11-22 }}</ref> La [[tago de transgenra memorado]] okazas ĉiujare la [[20-a de novembro|20-an de novembro]] por memori homojn, kiuj estis murditaj pro transfobio. == Kialoj == La [[transfeminismo|transfeminista]] teoriisto kaj verkisto [[Julia Serano]] argumentas en sia libro ''[[Whipping Girl]]'', ke transfobio radikas en [[seksismo]]. Ŝi lokas la originojn, kaj de transfobio, kaj de homofobio, en io, kion ŝi nomas "kontraŭa seksismo," la kredo, ke la viro kaj virino estas "rigidaj, reciproke ekskludaj kategorioj, el kiuj ĉiu posedas unikan kaj diskretan aron de atributoj, talentoj, kapabloj, kaj deziroj." Serano komparas kontraŭan seksismon kontraŭ "tradicia seksismo," la kredo, ke viroj kaj vireco estas superaj al virinoj kaj virineco. Plue, ŝi skribas, ke transfobio estas tenata per la malmemcerteco, kiun la homoj sentas pri sekso kaj seksaj normoj.<ref name="serano">Julia Serano. ''Whipping Girl: A Transsexual Woman on Sexism and the Scapegoating of Femininity'', Seal Press, 2007. ISBN 978-1-58005-154-5, ISBN 1-58005-154-5</ref> La transgenra verkisto kaj kritikisto [[Jody Norton]] kredas, ke transfobio estas etendaĵo de [[homofobio]] kaj [[mizogineco]]. Ŝi argumentas, ke transgenraj homoj, same kiel samseksemuloj, estas malamataj kaj timataj pro defiado kaj subfosado de [[Seksa rolo|seksaj normoj]] kaj la [[Seksa duumismo|seksa duumo]]. Norton skribas, ke la "vir-al-ina transseksulo incitas transfobion per sia implica defio al la duuma divido de sekso, de kiu dependas la viraj kulturo kaj politika hegemonio."<ref>{{citaĵo el ĵurnalo|familia nomo=Norton|persona nomo=Jody|titolo="Brain Says You're a Girl, But I Think You're a Sissy Boy": Cultural Origins of Transphobia|ĵurnalo=International Journal of Sexuality and Gender Studies|jaro=1997|volumo=2|numero=2|paĝoj=139–164|doi=10.1023/A:1026320611878|issue=2}}</ref> == Rilataj konceptoj == En transgenra aktivismo kaj [[kvir-teorio]] ekzistas ankaŭ terminoj analogiaj al [[aliseksemismo]] kaj [[aliseksema normismo]], nome '''cisseksismo''' kaj '''cisgenra normismo'''. Ekzistas ankaŭ pli specifaj konceptoj, kia transmizogineco, malamo de transgenraj virinoj. === Cisseksismo === Cisseksismo estas socia sistemo de sintenoj, [[biaso]]j, [[antaŭjuĝo]]j, kaj diskriminado favore al cisgenruloj. Laŭ portransgenraj aktivistoj, kiam loko faras leĝon kontraŭ la rajto de transgenruloj iri en publikan necesejon konsiste kun sia socia sekso, tio estas cisseksisma,<ref name="gender-analysis-witch-hunt">{{citaĵo el la reto|url=http://genderanalysis.net/2016/03/bathrooms-and-locker-rooms-the-transgender-witch-hunt-gender-analysis-17/|titolo=Bathrooms and locker rooms: the transgender witch hunt|persona nomo=Zinnia|familia nomo=Jones|verko=Gender Analysis|dato={{daton|1|marto|2016}}}}</ref><ref name="everydaycissexism">{{citaĵo el la reto|persona nomo=Sian|familia nomo=Ferguson|url=http://everydayfeminism.com/2014/03/everyday-cissexism/|titolo=3 Examples of Everyday Cissexism|verko=Everyday Feminism|dato={{daton|21|marto|2014}}}}</ref> pro tio, ke ĝi konsideras hipotezan, senevidentecan<ref name="gender-analysis-witch-hunt"/><ref name="mic-statistics"/> danĝeron kontraŭ cisgenruloj pli grava kaj atentinda ol la pruvitan danĝeron kontraŭ transgenruloj, kiun tiaj leĝoj kaŭzas.<ref name="gender-analysis-witch-hunt"/><ref name="usona-enketo"/> === Cisgenra normismo === Cisgenra normismo estas la doktrino laŭ kiu cisgenreco estas la nura valida formo de seksa esprimo. Cisgenra normismo estas rigardata de transgenraj aktivistoj kiel la kialo por la traktado de transgenruloj kiel psikomalsanuloj anstataŭ kiel malpli oftaj variaĵoj de la normala homa sperto. Aktivistoj klopodas atentigi la socion pri la neuniversala aplikeblo de cisgenra normismo, argumentante, ke multaj kulturoj toleris seksan diversecon depost tempo nememorebla (rigardu ekzemple [[tria sekso|triajn seksojn]]). === Transmizogineco === '''Transmizogineco''' estas, plej simple, malamo de [[Transvirino|transgenraj virinoj]]. Oni ofte vidis ĝin kiel kombinon de transfobio kun [[Mizogino|mizogineco]], ekzistanta precipe pro [[maĉismo|maĉismaj]] atendoj al homoj, kies seksojn la socio destinas kiel "viraj". Kiel formo de transfobio, transmizogineco ampleksas ion similan al [[geja paniko]], kun transfobiaj viroj timegantaj la eblecon, ke ili povas esti "trompe seksumigitaj" kun transa virino. Ĝi ankaŭ ampleksas la senevidentecan timegon, ke transgenraj virinoj seksperfortos cisgenrajn virinojn en necesejoj. Simile kiel geja paniko, transmizogina paniko povas konduki al efektivaj atakoj kontraŭ transgenruloj ĝis mortigo de ili. Kiam transgenra virino estas murdita, paniko pri ŝia transgenreco estas ofte sukcese uzata kiel argumento en kortumoj, por malpli severigi la punon de la murdinto. Alifoje pro transmizogineco, policistoj eĉ ne zorgas serĉi aŭ procesi la murdinton de transgenraj virinoj. Ekzistas ankaŭ elementoj de rasismo; ekzemple en Usono, la vasta plimulto de murditaj transgenrulinoj estas anoj de minoritataj rasoj, pri kiuj la gazetaro apenaŭ raportas. == Konsekvencoj == Ĉu vole aŭ nevole, transfobio kaj cisseksismo kaŭzas severajn konsekvencojn al la viktimoj de tia negativa sinteno. Transfobio kreas signifan streĉon por transgenraj homoj, kio povas konduki ilin al sentoj de [[honto]], malalta [[memestimo]], kaj sociaj [[Socia fremdiĝo|fremdiĝo]] kaj nesufiĉeco. Transgenraj junuloj ofte provas toleri la streĉon forkurante de la hejmo, ĉesigante la lernejajn studojn, [[Droga misuzado|misuzante]] [[Psikoaktiva drogo|drogojn]] aŭ damaĝante sin.<ref name=":1" /><ref>{{Citaĵo el libro|titolo = Disparities in Psychiatric Care: Clinical and Cross-Cultural Perspectives|familia nomo = Ruiz MD|persona nomo = Pedro|eldonejo = Lippincott Williams & Wilkins|jaro = 2009|isbn = 0781796393|loko = |paĝoj = 111}}</ref> Kvankam estas malfacile kolekti precizajn kaj fidindajn datumojn, oni pensas, ke la ofteco de sinmortigaj klopodoj fare de transgenraj homoj vaste pli multas ol tiu de cisgenruloj. Laŭ teknika reporto el [[Usono]], la oftecoj estas 41 procento por transgenruloj kontraŭ 4,6 por cisgenruloj.<ref> Haas, Ann H.; Philip Rodgers (2014). [http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/AFSP-Williams-Suicide-Report-Final.pdf Suicide Attempts Among Transgender and Gender Non-Conforming Adults (PDF) (teknika raporto).] American Foundation for Suicide Prevention and Williams Institute, UCLA School of Law.</ref> La plej granda enketo iam ajn pri [[Usono|usonaj]] transgenruloj, farita en la jaro 2015 kun 27 715 respondantoj, malkovris, ke familia kaj socia subteno pozitive korelaciis kun pli bonaj vivokvalitoj.<ref name="usona-enketo"/> Tiuj, al kiuj mankis tia subteno, spertis pli severajn konsekvencojn.<ref name="usona-enketo"/> Aldone, [[Raso|neblankaj]], [[Senpasporta laboristo|senpasportaj]], kaj [[malkapablo|malkapablaj]] transgenruloj spertis multoble "pli profundajn kaj vastajn ŝablonojn de diskriminado" ol blankaj, kapablaj, transgenraj usonaj civitanoj kaj loĝantoj kun pasporto, kio kongruas kun la [[intersekca teorio]] de [[Kimberlé Williams Crenshaw]].<ref name="usona-enketo">{{citaĵo el la reto|url=http://www.transequality.org/sites/default/files/docs/USTS-Executive-Summary-FINAL.PDF|titolo=Executive Summary|verko=U.S. Transgender Survey|eldonejo=National Center for Transgender Equality|loko=Vaŝingtono|lingvo=angla|alirdato=2016-12-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170201032258/http://www.transequality.org/sites/default/files/docs/USTS-Executive-Summary-FINAL.PDF|arkivdato=2017-02-01}}. Tio ankaŭ [http://www.transequality.org/sites/default/files/docs/USTS-Exec-Summ_SPANISH_4.pdf hispane] legeblas.</ref> === Familiaj kaj lernejaj problemoj === Laŭ studo el 2015, unu el ĉiuj dek usonaj transgenruloj, kies familioj scias pri ilia transgenreco, spertis perforton fare de familiano pro sia transgenreco, kaj ok elcento estis forpelitaj de siaj hejmoj pro sia transgenreco. La plimulto el tiuj, kiuj estis malferme transgenraj aŭ perceptataj kiel transgenraj en la lernejo, spertis ian mistraktadon, inkludante [[verba mistraktado|verban ĉikanadon]] (54 %), fizikajn atakojn (24 %), kaj [[seksatenco]]jn (13 %) pro sia transgenreco. 17 elcento spertis tiom severan mistraktadon, ke ili rezulte devis ĉesigi la lernejajn studojn. Eble ne surprize, familia kaj komunuma subteno pozitive korelacias kun pli bonaj vivokvalitoj.<ref name="usona-enketo"/> === Internigita transfobio === Same kiel ĉiuj homoj almarĝenigitaj per institucia socia diskriminacio, transgenruloj povas internigi tiun diskriminacion. Internigita transfobio havas diversajn formojn. Transgenrulo, kiu sentas sin nepermesata ekstere ŝanĝiĝi al sia interna sekso, povas agi malame kaj diskriminacie al transgenruloj, ĉu el envio aŭ el deziro kaŝi sian internan sekson. Alia transgenrulo, ekstere ŝanĝiĝinta al sia interna sekso kaj vidata de la socio kiel cisgenra ano de tiu sekso, povas ekmalami tiujn, kiuj senkaŝe vivas kiel transgenruloj. Malpli evidente, multaj transgenruloj povas suferi [[minuskomplekso]]n komparante sin al cisgenruloj, aŭ eĉ profundan [[sinmalamo]]n pro internigo de la ĝenerala socia sinteno kontraŭ ili. === Malriĉeco === En 2015 preskaŭ triono (29 elcento) da usonaj transgenruloj estis malriĉaj, kompare kun 14 elcento el la usona loĝantaro. 15 elcento estis senlaboraj, kompare kun 5 elcento el la usona loĝantaro. Dum 12-monata periodo, 30 elcento el tiuj, kiuj havis dungiĝon, estis maldungitaj aŭ mistraktitaj en sia laborejo pro sia socia sekso aŭ seksa esprimo, inkludante vortan ĉikanadon kaj seksatencojn en la laborejo. Preskaŭ triono (30 elcento) iam en sia vivo spertis [[senhejmeco]]n. Nur dum dekdu monatoj antaŭ ol respondi al demandaro, 12 elcento spertis senhejmecon. Malriĉeco kaj senhejmeco estis multe malpli oftaj en transgenruloj, kies familioj kaj komunumoj subtenis ilin.<ref name="usona-enketo"/> === Mistraktado === Dum 12-monata periodo, 46 elcento da usonaj transgenruloj estis vorte ĉikanitaj kaj 9 elcento estis fizike atakitaj pro sia transgenreco. 10 elcento estis sekse atencita. Dum siaj vivoj, preskaŭ duono (47 %) estis sekse atencita.<ref name="usona-enketo"/> ==== En publikaj necesejoj ==== Dum unu-jara periodo, 12 elcento da usonaj transgenruloj raportis esti [[vorta mistraktado|vorte mistraktitaj]] en publika necesejo. 1 elcento raportas, ke ili estis seksatencitaj en publika necesejo pro sia transgenreco, kaj 1 elcento raportas, ke ili estis nesekse fizike atencitaj en publika necesejo pro sia transgenreco. 9 elcento raportis, ke iu neis al ili la rajton iri en publikan necesejon.<ref name="usona-enketo"/> Kompare, ne ekzistas eĉ unu okazo en Usono, kie cisgenrulo atenciĝis de transgenrulo en publika necesejo.<ref name="gender-analysis-witch-hunt"/><ref name="mic-statistics">{{citaĵo el gazeto|persona nomo=Maurice|familia nomo=Bianco|titolo=Statistics Show Exactly How Many Times Trans People Have Attacked You in Bathrooms|url=https://mic.com/articles/114066/statistics-show-exactly-how-many-times-trans-people-have-attacked-you-in-bathrooms|dato={{daton|2|aprilo|2015}}}}</ref> === Sano === Dum unu-jara periodo 59 elcento da usonaj transgenruloj raportis, ke ili evitis uzi publikan necesejon pro timo de [[#En publikaj necesejoj|perforto aŭ mistrakto]]. 32 elcento limigis la kvanton, kiom ili manĝis kaj trinkis, por eviti uzi publikan necesejon. Ok elcento raportis, ke ili suferis infekton de la urina sistemo, ren-infekto, aŭ alia rena problemo pro evitado de publikaj necesejoj.<ref name="usona-enketo"/> En 2015 triono (33 %) da tiuj, kiuj vizitis ian san-prizorgiston, havis almenaŭ unu negativan sperton rilate al sia transgenreco, ekzemple vorta ĉikanado aŭ rifuzo de kuracado pro sia socia sekso. Aldone, preskaŭ kvarono (23 %) raportis, ke ili ne serĉis bezonitan kuracadon pro timo, ke ili estus mistraktitaj pro sia transgenreco, dum 33 elcento ne serĉis bezonitan kuracadon pro tio, ke ili ne povis permesi la elspezon.<ref name="usona-enketo"/> ==== Psika sano ==== Dum unu monato, 39 elcento da usonaj transgenruloj spertis gravan psikan angoron, kompare kun 5 elcento el la usona loĝantaro. 40 elcento iam klopodis mortigi sin, kompare kun 4.6 elcento el la usona loĝantaro.<ref name="usona-enketo"/> Kun familia kaj komunuma subteno, usonaj transgenruloj multe malpli ofte spertas sinmortigan klopodon aŭ gravan psikologian angoron.<ref name="usona-enketo"/> Studo de transgenraj infanoj en la infanmedicina revuo ''Pediatrics'' eĉ trovis, ke transgenraj infanoj kun familia kaj komunuma subteno kaj akcepto spertas normalajn oftecojn de anksio kaj deprimo.<ref name="broadly-pediatrics">{{Citaĵo el la reto |url=https://broadly.vice.com/en_us/article/pg7nq7/to-stop-trans-kids-from-killing-themselves-shocking-study-says-accept-them |titolo=To Stop Trans Kids from Killing Themselves, Shocking Study Says 'Accept Them' |alirdato=2018-03-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180310201124/https://broadly.vice.com/en_us/article/pg7nq7/to-stop-trans-kids-from-killing-themselves-shocking-study-says-accept-them |arkivdato=2018-03-10 }}</ref><ref name="nbc-pediatrics">With Support, Transgender Kids Skip the Anxiety: Study</ref> Unu el la plej grandaj studoj de transgenraj junuloj iam farita trovis, ke ju pli da situacioj, kie oni nomas transgenrajn junulojn per iliaj elektitaj pronomoj kaj nomoj, des malpli ili spertas deprimon kaj suicidan pensadon kaj des malpli ili klopodas mortigi sin.<ref name="elektitajnomoj">[https://news.utexas.edu/2018/03/30/name-use-matters-for-transgender-youths-mental-health Using Chosen Names Reduces Odds of Depression and Suicide in Transgender Youths]</ref> == Transfobiaj terminoj == Laŭ unu el la plej grandaj studoj iam kondukitaj pri transgenraj junuloj, neuzo de la elektitaj nomoj kaj pronomoj de transgenraj homoj rekte ligiĝas al malpli bona psika sano. Ju pli da situacioj en kiuj ili estas nomataj per siaj elektitaj nomoj, des pli bone ili fartas psikologie.<ref name="elektitajnomoj"/> Aliaj transfobiaj terminoj inkludas tiajn, kiaj [[aliigado|aliigas]] transgenrulojn kiel anojn de sekso aparta ol tiu indikita de ili. Ili inkludas pornografiajn terminojn, kiaj "[[virin-viro]]," ""[[vir-virino]]," kaj "knabiniĉo," kune kun la pronomo "ĝi" aplikata al transgenruloj, kiuj ne mem indikas, ke tio ne ofendas ilin. Ankaŭ, kompreneble, nomi transgenran virinon "li" aŭ transgenran viron "ŝi" estas ege ofende. Estas ankaŭ ĝenerale ofende nomi transgenrulon "[[transvestulo]]," ĉar tiu termino estas tute aparta afero, kaj temas pri homoj, kiuj identiĝas kiel anoj de unu sekso sed vestas sin kiel anoj de alia sekso. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Leelah Alcorn]] * [[Blake Brockington]] * [[Homofobio]] * [[Fobio]] * [[Internacia tago kontraŭ homofobio, transfobio kaj bifobio]] * [[Principoj de Jogjakarto]] * [[Seksa duumismo]] * [[Seksa esencismo]] * [[Intersekca teorio]] * [[Transfeminismo]] == Eksteraj ligiloj == * [https://egalecen.org/category/transgenraj-aferoj/ Kategorio 'transgenraj aferoj' ĉe Egalecen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170724225912/https://egalecen.org/category/transgenraj-aferoj/ |date=2017-07-24 }} {{projektoj|ReVo=transfobi}} [[Kategorio:Transfobio| ]] [[Kategorio:Antaŭjuĝoj]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Fobioj]] [[Kategorio:GLAT]] [[Kategorio:Transgenreco]] s0zx4lzipkoe78tn6x0m2ojvyyg82i4 0 420745 9350550 9262214 2026-04-10T08:02:40Z Filozofo 3592 Alĝustigis ligon 9350550 wikitext text/x-wiki {{Informkesto greka dio}}'''Ilitio'''<ref>La [[Kreto (insulo)|kreta]] [[dialekto|dialekta]] vorto ''Eleuthia'' rilatigus ŝin al [[Eleŭzo]] laŭ kelkaj fakuloj, kiaj Willetts 1958:222. Alternativaj transskriboj en latinidajn lingvojn estas ''Eileithyia'', ''Ilithyia'', ''Eilithia'', ''Eilythia'', ''Ilithia'' kaj ''Eileithyia''.</ref> (el la [[antikva greka lingvo|greka]] ''Εἰλείθυια''<ref>[[Joseph Emerson Worcester]]. ''A comprehensive dictionary of the English language''. [[Bostono]], [[1871]] [http://books.google.com/books?id=bpkaAAAAYAAJ&pg=PA480#v=onepage&q&f=false p. 480], regulo 3. Worcester klarigas ke la vorto estis kvar-silaba kaj en la greka kaj en la [[latina lingvo]], sed ne ''I-lith-y-i'-a'', kiel asertis [[John WalkerWalker]]" (Walker and Trollope. ''A key to the classical pronunciation''. [[Londono]], [[1830]] [http://books.google.com/books?id=s2sUAAAAYAAJ&pg=PA123#v=onepage&q&f=false p. 123]).</ref>, «alportistino» aŭ «liberigantino») estis [[Minoa civilizo|kreta diino]] adoptita ene de la [[greka religio]] kaj [[helena mitologio|mitologio]] kiel diino pri naskado kaj akuŝado. Ŝi sendis la dolorojn suferitajn de la naskantaj virinoj, kaj ankaŭ mildigis ilin. La [[latina lingvo|latina]] versio de ŝia nomo estis ''Ilithyia'', sed ŝia [[romia mitologio|romia]] ekvivalento estis la diino [[Lucino]] (''lum-alportistino'') kaj [[Natio]] (''nasko'').[[Dosiero:Amphora birth Athena Louvre F32.jpg|eta|300px|'''Ilitio''' (dekstre) ĉeestas la naskiĝon de [[Atena|Ateno]] el la kapo de [[Zeŭso]]. [[Amforo]] konservita en [[Luvro]] ([[-550|550]]-[[-525|525 a.K.]]).]] == Etimologio kaj genealogio == Laŭ diversaj fakuloj, ŝia nomo ne havis [[Hindeŭropa lingvaro|hindeŭropan]] [[etimologio]]n, kio por [[R.F. Willets]]<ref>[[R.F. Willetts]]. ''Cretan Eileithyia'' ĉe ''The Classical Quarterly New Series'', 8. paĝ. 221. Novembro [[1958]]. er 1958).</ref> fortigas ĝian rilaton al la minoa kulturo, kiun li konsideris pruvita fakto. Willets asertis, ke Ilitio estis pra-diino ĉe la Minoa civilizo, kaj eĉ [[neolitiko|neolitika]] prototipo, kies kontinueco en la kultado dependis je la senŝanĝa koncepto pri ŝia rolo. Ilitio estis la diino pri naskado, kaj dia helpantino en tiu tasko devenas evidente el la homa akuŝista tasko. Aliaj teorioj proponas, ke la nomo estas grek-devena, el la verbo «eleutho» (ελεύθω, «alporti»). La diino estus tiel ''la Alportistino''<ref>[http://books.google.com/books?id=j17V-PlL2zUC&pg=PA696&dq=eileithyia&hl=en&ei=l-t8TrX0Mcf2sgb9u8QZ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CDQQ6AEwAjgK#v=onepage&q=eileithyia&f=false Max Muller F. ''Contributions to the Science of Mythology'', Vol. 2. paĝ. 697. Eld. Kessinger Publishing, 2003]</ref>. Malgraŭ manko de interkonsento pri ĝia etimologio, la variaĵoj «Eleuthia» (kreta) kaj «Eleuthō» (uzita fare de [[Pindaro]]) sugestas verŝajnan rilaton al «eleutheria» (''libereco''). Tiukaze, la vorto povas signifi ''liberigantino'', kun evidenta konekto al akuŝado. La plej antikva formo de la nomo aperis en [[Mikeno|grek-mikena lingvo]] (''e-re-u-ti-ja''), skribita en [[linia skribo B]], silaba maniero<ref>[http://www.palaeolexicon.com/ Palaeolexicon], Vorta studilo por antikvaj lingvoj.</ref>. [[Heziodo]]<ref>[[Heziodo]]. ''[[Teogonio]]'', 921.</ref> (ĉ. [[-700|700 a.K.]]), [[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]<ref>[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]]. ''[[Mitologia biblioteko]]'', 1.3.1.</ref> (ĉ. [[-180|180]]-[[-120|120 a.K.]]) kaj [[Diodoro Sicila]]<ref>[[Diodoro Sicila]]. ''[[Historia biblioteko]]'', 5.72.5.</ref> (ĉ. [[-90|90]]-[[-27|27 a.K.]]) konsideris Ilition filino de [[Zeŭso]] kaj [[Hera|Hero]], do fratino de [[Hebo]] kaj [[Areso]], sed [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] ([[2-a jarcento a.K.]]) mencias pli antikvan version, nuntempe malaperitan. Laŭ li, la [[Likio|likia]] [[Oleno]], la unua poeto, verkis por la [[Delfo|delfanoj]] himnojn dediĉitajn al la gedioj, kaj inter ili al Ilitio. En ĝi, li nomas la diinon «La ŝaĝa ŝpinistino» (sendube identigante ŝin kun [[Moiroj|Destino]]<ref name="F">[[François Noël]]. ''Dictionnaire Universel de la Fable et de la Mythologie''.</ref>) kaj konsideras ŝin pli aĝa ol [[Krono (dio)|Krono]]<ref>[[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]]. ''[[Priskribo de Grekio]]'', 8.21.3. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.21.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160].</ref>, la plej juna el la idaro de [[Geo]] kaj patro de Zeŭso. Same, la zorgeme preciza mitologo [[Pindaro]] ([[-522|522]]-[[-443|443 a.K.]]) faras neniun mencion al Zeŭso kiel patro de Ilitio: :''Diino de akuŝado, Ilitio, servistino de la trono de la profund-meditemaj Moiroj, filino de ĉiopova Hero, aŭskultu mian kanton''<ref>[[Pindaro]]. ''[[Nemeaj himnoj|Sepa nemea himno]]''.</ref>. Laŭ antikva himno atribuita al Oleno kaj ofte deklamata en Deloso, Ilitio, malgraŭ sia proverba ĉasteco, estis la patrino de [[Eroso]] ([[amo]])<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 1.18.5 kaj 9.27.2.</ref>. Ĝis tiam, oni konsideris la viv-generantan estaĵon senpatra esenco de la naturo. Ankaŭ la elisanoj atribuis filon al ŝi, ĉar laŭ ilia tradicio la loka diaĵo [[Sozipoliso]], protektanto de la ĉef-urbo, estis ankaŭ filo de Ilitio<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 6.20.2.</ref>. <center> {| align="center" style="clear:both; margin:1em; border:1px solid #E9E9E9" ! style="background-color:#C1D4FE; font-size:95%; border:1px solid #aaaaaa; padding: 0 5px 0 5px;" |'''[[Genealogio|Genealogia arbo]] de la [[Olimpanoj]]''' |- | style="padding: 8px 30px; font-size:90%; line-height:50%" | {{Genealogia arbo/komenco}} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | |F|~| GEO | | | | | | | | | | | | | | | | | GEO=[[Geo]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | |:| | |!| | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | |L|y| URA | | | | | | | | | | | | | | | | | | URA=[[Urano (dio)|Urano]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | |!| |`|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|-|.| }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|,|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|^|-|-|-|v|-|-|-|.| | | | | | | | | | |!| }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|!| TEM |y| JAP | | OKE |y| TET | | | | | | KRO |y| REO | | | | | | | | | |!| TEM=[[Temiso]] | JAP=[[Japeto]] | KRO=[[Krono (dio)|Krono]] | REO=[[Rea|Reo]] | OKE=[[Oceano (mitologio)|Okeano]] | TET=[[Tetiso (titanino)|Tetiso]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|!| | |,|'|,|-|-|-|v|-|-|'|,|-|v|-|v|-|-|-|-|v|-|^|-|-|-|-|v|-|-|-|.| | | |!| }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|!| | |!| PLE |7| AMF |~| POZ |!| DEM |y|~| ZEU |~|~|~|y| HER | | HES | | AFR | | PLE=[[Plejono]] | AMF=[[Amfitrito]] | POZ=[[Posejdono]] | DEM=[[Demetra|Demetro]] | ZEU=[[Zeŭso]] | HER=[[Hera|Hero]] | HES=[[Hestio]] | AFR=[[Afrodito]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|!| | |!| | | |:| | | | | | | |!| | | |!| |:|:|:| | | |)|-|-|-|v|-|v|-|.| |:|:| | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|!| | ATL |~|y|J| | | | | | | HAD |~| PER |:|:|:| | | ILI | | HEB |!| HEF |J|:| | ATL=[[Atlaso]] | HAD=[[Hadeso]] | PER=[[Persefono]] | HEB=[[Hebo]] | ILI='''Ilitio''' | HEF=[[Hefesto]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|!| | | | | |!| | | | | | | | | | | | | | |:|:|:| |,|-|^|-|.| | | |!| | | | |:| | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|!| | | | | MAJ |~|~|~|~|~|~|y|~|~|~|~|~|~|J|:|:| SOZ | | ERO | | ARE |~|y|~|J| | MAJ=[[Maja|Majo]] | SOZ=[[Sozipoliso]] | ERO=[[Eroso]] | ARE=[[Areso]] }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;|`|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | HEM | | | | | | |:|:| | | | | | | | | | | | |!| | | | HEM=[[Hermeso]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | KOJ |y| FEB | | MET |~|~|~|~|~|y|~|~|~|~|C|:| | | | | | | | KAD |y| HAR | KOJ=[[Kojo]] | FEB=[[Febo]] | MET=[[Metiso]] | KAD=[[Kadmo]] | HAR=[[Harmonio (mitologio)|Harmonio]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | |!| | | | | | | | | | | | ATE | | | |:|:| | | | | | | | | | |!| | | | | | ATE=[[Atena|Ateno]] | }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | LET |~|~|~|~|~|~|~|~|y|~|~|~|~|~|~|~|J|L|~|~|~|~|y|~|~|~|~| SEM | | | | | LET=[[Leto]] | SEM=[[Semelo]]}} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | |,|-|^|-|.| | | | | | | | | | | DIO | | | | | | | | | | DIO=[[Dionizo]] }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | APO | | ART | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | APO=[[Apolono]] | ART=[[Artemiso]] }} {{Genealogia arbo|border=0|boxstyle=background:#C1D4FE;| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | }} {{Genealogia arbo/fino}} |} </center> == Atributoj kaj mitaro == [[Dosiero:Birth of Ferdinand, Prince of Asturias.jpg|eta|250px|''Naskiĝo de [[Fernando, princo de Asturio]]'', laŭ [[Parrasio Micheli]] ([[1575]]). '''Ilitio''', ĉi tie ankaŭ kun la atributoj de [[Artemiso]] (supre maldekstre), iĝis simbolo de sukcesa naskiĝo en arta prezentado.]] En la posta klasika tradicio, Ilitio estis forte rilata al la diinoj [[Artemiso]] kaj Hero, kaj evoluigis neniun propran karakteron<ref>[[Walter Burkert]]. ''Greek Religion'', paĝ. 1761. [[1985]].</ref>. En la [[Orfeaj himnoj|Orfea himno al Protirejo]] la asocio al diino de akuŝo kiel [[epiteto]] de virĝa Artemiso, farante la mortigan ĉasistinon ankaŭ «tiu, kiu venas helpi la virinojn dum naskado»<ref>[[Robert Graves]]. ''[[La greka mitaro]]'', 15.a.1. ([[1955]]).</ref>, estus nekomprenebla laŭ strikta [[Olimpanoj|olimpa]] vidpunkto<ref>''[[Orfeaj himnoj|Orfea himno 2 al Protirejo]]''.</ref>. Samcele, [[Eliano]] ([[3-a jarcento a.K.]]) mencias epiteton de la ĉasista diino: ''Akuŝistina Artemiso''<ref>[[Eliano]]. ''[[Pri bestoj]]'', 7.15.</ref>. Kvankam ambaŭ diinoj havis tre malsaman devenon, kelkaj nuancoj el iliaj karakteroj iel similis: Artemiso estis konata kiel protektantino de juneco kaj tenero kontraŭ malbono, do ŝi ofte helpadis akuŝantajn virinojn. Kvankam Ilitio estis dia akuŝantino kaj filino de la geedza diino, ŝi estis virga kaj fraŭla en la plimulto de la versioj, same kiel Artemiso. Fakte, ŝi punis mankon de ĉasteco per multobligo de la doloroj dum naskado<ref>[[Teokrito]], 17.28.</ref>. Tiuj identaj karanterizaĵoj provokis ankaŭ konfuzon inter la atributoj de Ilitio kaj Hero (protektantino de la familio) kaj Artemiso, krom la postaj [[Luno|lunaj]] diaĵoj ligitaj al tiu lasta: [[Febo]], [[Seleno]], ktp. Ĉiuj el ili, do, ricevis la [[epiteto]]n «Ilitia», kiam oni aludis ilin pro siaj virin-protektantaj atributoj. El tio devenas la kutiman konfuzon inter Ilitio kaj [[Luno (mitologio)|Luno]], ekzemple en la verkaro de [[Furnuto]]<ref name="F" />. Laŭ [[Homero]], Ilitio estis «la diino de la nask-penado»<ref>[[Homero]]. ''[[Iliado]]'', 11.270; 16.187 kaj 19.103.</ref>. La [[Iliado]] priskribas ŝin ĉu kiel unika diaĵo, ĉu multobligita en la [[Ilitioj]], filinoj de Hero (diino pri geedziĝo) al kiu ili obeis<ref>[[Ovidio]]. ''[[Metamorfozoj]]'', 9.85.</ref>, malfortigante la nask-doloron<ref>Homero. ''Iliado'', 11.270 kaj 19.103.</ref>. Tiu obligado simbolis ankaŭ la duoblan agadon de la diino (helpante la akuŝadon aŭ male), kiun oni atribuis respektive al du malsamaj ilitioj<ref name="P1">Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 1.44.3.</ref>. ''[[La belulino el Duraso]]'', granda [[mozaiko]] el [[4-a jarcento a.K.]], montras ĉefan virinan figuron, verŝajne bildigon de Ilitio<ref>Banko de [[Albanio]] [http://www.bankofalbania.org/web/Explanation_for_coin_of_2004_The_bele_of_Durres_2775_2.php?kc=0,6,3,6,0 "La bela el Duraso" sur monero] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120305065629/http://www.bankofalbania.org/web/Explanation_for_coin_of_2004_The_bele_of_Durres_2775_2.php?kc=0,6,3,6,0 |date=2012-03-05 }}</ref>. Vaz-pentristoj ilustrantaj la naskiĝon de [[Atena|Ateno]] el la kapo de Zeŭso, ofte prezentadis helpantan Ilition (aŭ du ilitiojn), kun levitaj manoj en [[Epifanio|epifania]] gesto. [[Dosiero:Exaleiptron birth Athena Louvre CA616 n2.jpg|eta|maldekstra|Du [[Ilitioj]] ĉeestas la naskiĝon de [[Atena|Ateno]] en [[epifanio|epifania]] gesto, laŭ [[Atiko|atika]] [[tripiedo]] malkovrita en [[Tebo (Grekio)|Tebo]]. La tradicio multobligis la figuron de '''Ilitio''' per multaj samcelaj aŭ antagonismaj diinoj.]] Troviĝas du versioj pri la naskiĝ-loko de Ilitio. Pro tio, ke Kreto iĝis la ĉefa centro de ŝia kultado, multaj verkistoj asertas ke ŝi naskiĝis proksime al la ĉef-urbo de la insulo, Knossos. Tamen, laŭ delosa tradicio, ŝi naskiĝis en la plej nordaj hiperboreaj landoj, el kie ŝi venis al Deloso nur por helpi la naskiĝon de Apolono kaj Artemiso. Pro tio, ŝi estis tre konata inter la hiperboreoj, la unua popolo kiu kutime interkonsentis kompenson al Ilitio por certigi sukcesajn naskojn. La unuaj vizitantoj el tiu lando (du virgulinoj nomiĝintaj [[Argo]] kaj [[Opiso]]), venis al Deloso ĝuste por pretigi tian oferon al ŝi<ref>Herodoto. ''Historioj'', 4.35.1.</ref>. Alvoko al Ilitio por faciligi akuŝadon estas tre ofta en la greka kulturo, do ŝi ankaŭ intervenis, kune kun la Moiroj, favore al mitaj rolulinoj kiaj [[Evadno]]<ref>Pindaro. ''[[Olimpiaj odoj]]'', 6.40.</ref> (amantino de Apolono kaj patrino de [[Jamo]]), [[Koroniso]]<ref>Pindaro. ''[[Pitiaj odoj]]'', 3.7.</ref> (patrino de [[Asklepio]]) kaj la patrino de [[Sogeneso]]<ref>[[Simonido]]. Fragmento 166, skolio pri Pindaro.</ref> (mirakla interveno, ĉar la patro estis tro aĝa). Ŝi, kune kun [[Himero]] kaj la [[Erinioj]], ankaŭ ĉeestis la tragikan naskiĝon de [[Dionizo]], kiam la plena esenco de Zeŭso fulmis [[Semelo]]n kaj la dio enmetis la feton en sian kruron por tiel kompletigi la gravedon<ref>[[Nono]]. ''[[Dionysiaca]]'', 8.402.</ref>. Laŭ la [[Homeraj himnoj|Homera himno al Delia Apolono]], Hero detenis Ilition, venanta el la lando de la [[hiperboreoj]], por tiel eviti ke [[Leto]] nasku Artemison kaj [[Apolono]]n, ĉar ilia patro estis Zeŭso. Do, Ilitio restis kun sia patrino en la monto [[Olimpo]], sciante nenion pri la situacio de Leto. La ceteraj diinoj, kiuj atendadis en [[Deloso]], sendis [[Iriso (mitologio)|Irison]] serĉi Ilition, kun ora koliero donace al ŝi. Do, la dia mesaĝistino profitis momentan malĉeeston de Hero por konvinki Ilition per kortuŝaj vortoj kaj ambaŭ ekvojaĝis al Deloso. Ĝuste kiam Ilitio eniris la insulon, Leto apogis sin sur palm-arbo kaj naskis la du olimpanojn, post naŭ tagoj de dolorigaj klopodoj<ref>''[[Homeraj himnoj|Homera Himno]] 3 al Apolono'', 89 kaj sekv.</ref>. [[Dosiero:Virgil Solis - Alcmena.jpg|eta|250px|''Akuŝo de [[Alkmeno]]'', [[gravuraĵo]] de [[Virgil Solis]] por la [[Metamorfozoj]] de [[Ovidio]] ([[1581]]). Fone bildiĝas la fia interveno de '''Ilitio''' kaj la posta metamorfozo de [[Galintiaso]].]] Ilitio ankaŭ peris la venĝemon de Hero dum la naskiĝo de [[Heraklo]], ĉar la edzino de Zeŭso ordonis ŝin malhelpi naski [[Alkmeno]]n, amantino de ŝia edzo. La ĵaluza diino celis aŭ mortigi ŝin kaj la bebon aŭ faciligi ke [[Eŭristeo]] iĝu la unua naskiĝinto el la dinastio de [[Perseo]], kaj pro tio, reĝo de [[Argolando]] anstataŭ sia kuzo Heraklo (Zeŭso aŭguris ke la unua naskiĝonto el tiu dinastio elstaros inter la homaro<ref>Homero. ''Iliado'', 19.103.</ref>). Obeeme, Ilitio sidiĝis ĉe la pordo de la domo de Alkmeno kaj krucis siajn krurojn kaj brakojn (tio evitus la naskon). Sed servistino de Alkmeno nomiĝinta [[Galintiaso]] rimarkis tion kaj ruze kriis "finfine naskiĝis la bebon!". Surprizite, Ilitio starigis sin, nuligante tiel sian magian influon sur Alkmeno, kiu ĝuste tiam naskis Heraklon senprobleme. Ilitio, honte pro esti trompita de mortemulino sed plenkolere, punis Galintiason (kiu komencis moki ŝin) per metamorfozo en ĉiamridantan [[mustelo]]n. Laŭ la versio de [[Antonino Liberala]]<ref>[[Antonino Liberala]]. ''[[Metamorfozoj]]'', 29.</ref>, la Moiroj akompanis Ilition en tiu tasko, kaj aldonis plian punon al Galintiaso: ekde tiam, musteloj havos strangan naskad-manieron, ĉar sia idaro venos al mondo per la gorĝo. Tamen, [[Hekato]] kompatis tiun fidelan servistinon kaj adoptis mustelon kiel sakrala besto sia. Laŭ plia versio, la puninto de Galantiaso estis Hero, kiu poste fanfaronis pri sia sukcesa ruzaĵo (Eŭristeo finfine naskiĝis antaŭ Heraklo kaj ĉefis la dinastion de Perseo) en [[Olimpo]]. Tio tiel ĉagrenis Zeŭson, ke li prenis [[Ato]]n, filino de Hero, per ŝia hararo, kaj ĵetis ŝin for el la dia monto<ref>Homero. ''Iliado'', 19.119.</ref> Verŝajne la funkcioj de Ilitio etendiĝis ankaŭ al besta regno kaj naturo, ĉar oni mencias ŝin kiel helpantino de fiŝoj en sia frajado<ref>[[Opiano]]. ''Halieutica'', 1.476.</ref> kaj eĉ kiel portantino de pluvo<ref>[[Pamprepio]] el [[Panopoliso]]. Fragmento.</ref>. En la ideala socio kiun [[Platono]] skizis, la kontrolistoj de naskado renkontiĝis ĝuste en la templo de Ilitio, alegoria mencio al ŝiaj funkcioj<ref>[[Platono]]. ''Leĝoj'', 783e.</ref>. Fakte, Ilitio (laŭ la epiteto ''[[Genetiliso]]'') iĝis diino pri generado laŭ ĝenerala vidpunkto kaj seksa plenumado kun reproduktada celo. Pro tio, ŝi rilatis ankaŭ al [[Afrodito]] kaj la geedziĝaj gedioj<ref>''Genetyllis'' ĉe la [[Suido]].</ref>. Genetiliso (ofte ankaŭ multobligita en diversaj samnomaj diaĵoj) ricevis kultadon kune kun Koliasa Afrodito ĉe la monteto [[Koliaso]], dudek stadiojn for el [[Pireo]], kaj verŝajne estas la sama diino kiun la [[Fokeo|fokeanoj]] kultadis en [[Jonio]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 1.1.5.</ref>. == Kultado == La [[kaverno de Ilitio]], proksime al [[Amnisos]] (la haveno de [[Knossos]]) estis laŭ la [[Odiseado]]<ref>Homero. ''[[Odiseado]]'', 19.198.</ref> la naskiĝloko de Ilitio, kaj pro tio ĝi iĝis ĉefa centro de kultado al tiu diino, almenaŭ ekde la [[dorianoj|doria epoko]]. En tiu kaverno troviĝis stalaktitoj kiuj sugestas la duoblan rolon de la diino<ref>[[Karl Kerényi]]. ''The Greek Gods'', fig. 6 ([[1976]]).</ref> (faciligi naskon kaj prokasti ĝin), kaj votdonacoj al ŝi kiuj pravigas la kontinuecon de ŝia kultado de neolitikaj tempoj ĝis almenaŭ la [[Romia imperio|romia epoko]]. Tie oni kultadis ŝin verŝajne antaŭ la alveno de la kultado de Zeŭso en la [[Egea maro]] kaj certe dum la minoa-mikena epoko<ref>Walter Burkert. ''Greek Religion'', paĝ. 171 ([[1985]])</ref><ref>[[Martin P. Nilsson]]. ''The Minoan-Mycenaean Religion and Its Survival in Greek Religion'', paĝ. 53. Eld. Lund Gleerup, [[1950]].</ref>. Oni menciis la diinon kiel ''E-re-u-ti-ja'' en linia-skriba-B-fragmento el Knossos. [[Dosiero:NAMA Accouchement 1.jpg|eta|[[Terakoto|Terakota]] votfiguro reprezentanta naskiĝon ([[Kipro]], komence de la [[5-a jarcento a.K.]]). [[Luvro]]. Oni dediĉadis tiajn figurojn al '''Ilitio''' ankaŭ en [[Kreto (insulo)|Kreto]].]] En la klasika epoko, troviĝis altaroj dediĉitaj al Ilitio en la kretaj grandurboj [[Lato (Grekio)|Lato]] kaj [[Eleŭterno]], kaj verŝajne oni dediĉis ankaŭ kavernojn al ŝi (ekzemple tiu en [[Inatos]]), eble aludante la naskiĝ-kanalon. El Kreto, ŝia kultado disvastiĝis sur Deloso kaj [[Atiko]]. En Ateno, ekzemple, troviĝis sanktejo al ŝi dediĉita, kiu enhavis tri antikvajn lignajn skulptaĵojn de la diino, kiujn oni kutime kovris ĝis la piedoj. Laŭ Paŭzanio, du el ili estis alportitaj el Kreto fare de [[Fedro]], dum la trian kunportis [[Eresiktono]] el Deloso, do jen simbola respegulo de la evoluo de la kultado al Ilitio<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 1.8.15.</ref>. Krom la antaŭaj, Paŭzanio mencias pliajn altarojn al ŝi dediĉitajn en [[Teneo]]<ref name="P2">Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 8.48.7 [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Paus.+8.48.7].</ref> kaj [[Argo]], laŭ la legendo starigita fare de la ĵusnaskinta [[Helena de Trojo|Heleno]] kiam siaj fratoj liberigis ŝin el [[Tezeo]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 2.22.6.</ref>. Speciale elstaris tiu en [[Egiono]], kie troviĝis la sola skulptaĵo de la diino ne tute kovrita, ĉar ĝiaj marmoraj manoj, piedoj kaj kapo videblis. Ĝi prezentis la diinon portantan torĉon, kaj kun riĉegaj vestaĵoj<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 7.23.5.</ref>. En la greka kontinento, [[Paŭzanio (geografo)|Paŭzanio]] priskribas arkaikan altaron kiun li vizitis en la [[2-a jarcento a.K.]] en [[Olimpio]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 6.20.1-3.</ref>. Ĝi enhavis internan subteran etaĝon dediĉitan al serpenta savinto de la urbo ([[Sozipoliso]]) kaj al Ilitio, kie virga sacerdotino vartadis serpenton, nutrante ĝin per akvo kaj kukoj el hardeo kaj mielo. La sanktejo solenis la aperon de maljunulino portanta bebon en siaj brakoj, dum decida momento kiam la [[Arkadio|arkadianoj]] minacis [[Eliso]]n. Laŭ la legendo, oni lasis la bebon surtere inter la batalantaj armeoj, kaj li transformiĝis en flugilhavan serpenton kies ekflugado terurigis la arkadianojn, kaj poste malaperis malantaŭ la tiel nomata Monteto de Krono, kie oni starigis la templon. En tiu loko, unufoje jare, Krono ankoraŭ ricevadis kultadon, fare de sacerdotinoj kiujn oni nomis «Reĝinoj». Ankaŭ en Eliso, troviĝis riĉa templo de Ilitio en la urbo [[Pirgo]] konstruita fare de la [[pelasgoj]], sed ĝi estis disrabita de [[Dionizo el Sicilio]] dum sia ekspedicio al [[Kirno]]<ref>[[Strabono]]. ''Geografio'', 5.2.8.</ref>. El Atiko, la kultado al Ilitio disvastiĝis tra la tuta duoninsulo. Troviĝis, do, sanktejoj ŝiaj en lokoj kiaj [[Sparto]] (kiun oni starigis laŭ konsilo de la [[Orakolejo de Delfo]])<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 3.17.1 kaj 14.1.6.</ref>, [[Kleitoro]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 8.21.2.</ref>, [[Mesenio]] (kun ŝtona statuo ŝia)<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 4.31.7.</ref>, [[Megaro]]<ref name="P1" />, [[Mikeno]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 2.18.3.</ref>, [[Korinto]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 2.5.4.</ref>, [[Tegeo]]<ref>Diodoro Sicila. ''Historia biblioteko'', 4.33.</ref> (ĝuste en la loko kie [[Aŭgo]] naskis sian filon, pro tio ĝi enhavis faman skulptaĵon prezentantan ''Surgenuan Aŭgon'')<ref name="P2" /> kaj [[Hermiono]]<ref>Paŭzanio. ''Priskribo de Grekio'', 2.35.8.</ref>, inter aliaj. Ilitio, kune kun Artemiso kaj [[Persefono]], estis ofte prezentita portanta torĉojn por alporti infanojn for el mallumo kaj en la luman mondon (aŭ eble simbolante la akuŝajn dolorojn). El tio devenas la nomo de ŝia romia ekvivalento, ''Lucina'' («luma»). En grekaj sanktejoj, malgrandaj terakotaj votfiguroj (''kourotrofos'') reprezentis eternan flegistinon kiu zorgis pri la diaj infanoj, rolulino eble identigita al Ilitio. Por eviti dolorojn, la akuŝantaj virinoj ofte dediĉis kornojn al ŝi, kiel parto de ceremonia oferado dum kiam oni promesis bovidon al Ilitio se la naskiĝo iĝos sukcesa<ref name="F" />. Laŭ Eliano<ref>Eliano. ''Pri bestoj'', 10.47.</ref>, [[mungoto]]j estis sakrala besto de Ilitio kaj Leto, kaj pro tio oni adoris ilin ĉe [[Herakleopoliso]] ([[Antikva Egiptio|Egiptio]]). [[Elionio]], diaĵo kultita ĉe Argo, estis laŭ [[Plutarĥo]]<ref>[[Plutarĥo]]. ''Quaest. Rom.'', 49.</ref> diino pri akuŝado, do tre eble temas pri epiteto de Ilitio<ref>Bottiger. ''Ilithyia, oder die Hexe''. Weimar, [[1799]].</ref><ref> Miiller. ''Dor''., 2.2.14.</ref>. Pliaj epitetoj siaj estis [[Genedasa]] («generado»), [[Lusizono]]<ref>Teokrito, 17.60.</ref> kaj [[Inatio]] (verŝajne «bo-fratino»). == Ilitio, patro de Jasiono == Krom la antaŭe priskribita, '''Ilitio''' aŭ '''[[Ilitioso]]''' estis ankaŭ la nomo de plia [[rolulo]] en la helena mitologio. Laŭ [[Higeno (verkisto)|Higeno]]<ref>[[Higeno (verkisto)|Higeno]]. ''Fabloj'', 270.</ref>, li estis la patro, kun la [[plejado]] [[Elektro (mitologio) #Elektro, la plejado|Elektro]], de la [[agrikulturo|agrikultura]] [[kultado de herooj|heroo]] [[Jasiono]], kvankam la plimulto de la versioj konsideras ke lia vera patro estis [[Zeŭso]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.theoi.com/Ouranios/Eileithyia.html Ilitio ĉe Theoi.com] == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dioj de la helena mitologio]] [[Kategorio:Dioj pri fekundeco]] [[Kategorio:Dioj pri akuŝado kaj infanaĝo]] [[Kategorio:Dioj pri vivo, morto kaj reviviĝo]] [[Kategorio:Epitetoj de Artemiso]] [[Kategorio:Hiperboreoj]] [[Kategorio:Idaro de Zeŭso]] [[Kategorio:Kreta mitologio]] [[Kategorio:Roluloj de la helena mitologio]] 1b7rjiulbe8jittvovnxt83110ljrjd 0 447056 9350580 8888586 2026-04-10T08:38:53Z Sj1mor 12103 9350580 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} [[Dosiero:Schuetz ga.JPG|eta|400ra|Verkaro de Heinrich Schütz]] La '''Schütz-Werke-Verzeichnis''' (SWV) estas registro de la verkoj de komponisto [[Heinrich Schütz]]. Ĝin kompilis Werner Bittinger, kiu ordigis la verkojn esence laŭ la ekestotempoj, do laŭ la sinsekvo de ilia ekesto. == Il primo libro de Madrigali (La unua libro de madrigaloj; 1611) – SWV 1–19 == [[Dosiero:Schutz.jpg|eta|Heinrich Schütz proksimume 1666]] ''[[Madrigalo (muziko)|Madrigaloj]], plejparte kvinvoĉaj'' # O primavera, gioventù de l’anno # O dolcezze amarissimi d’amore # Selve beate, se sospirando in flebili susurri # Alma afflitta, che fai # Cosi morir debb’io # D’orrida selce alpina # Ride la primavera # Fuggi o mio core # Feritevi, viperette mordaci # Fiamma ch’allaccia # Quella damma son io # Mi saluta costei, ma nel soave inchino # Io moro, ecco ch’io moro # Sospir che del bel petto # Dunque addio, care selve # Tornate o cari baci # Di marmo siete voi # Giunto è pur, Lidia, giunto # Vasto mar, nel cui seno ---- # <li value="20">Wohl dem, der ein Tugendsam Weib hat (1618) # Haus und Güter erbet man von Eltern (1618) == Psalmen Davids (Psalmoj de Davido; 1619) – SWV 22–47 == [[Dosiero:Psalmen Davids.jpg|eta|Titolpaĝo de Psalmen Davids]] ''[[Venecia plurĥoreco|Plurĥoraj]] Geistliche Konzerte'' – [[religia konĉerto|Religiaj konĉertoj]] # <li value="22">Der Herr sprach zu meinem Herren # Warum toben die Heiden (Ps. 2) # Ach Herr, straf mich nicht in deinem Zorn (Ps. 6) # Aus der Tiefe ruf ich, Herr, zu Dir (Ps. 130) # Ich freu mich des, das mir geredt ist # Herr, unser Herrscher # Wohl dem, der nicht wandelt im Rat der Gottlosen (Ps. 1) # Wie lieblich sind deine Wohnungen, Herre Zebaoth (Ps. 84) # Wohl dem, der den Herren fürchtet # Ich hebe meine Augen auf zu den Bergen # Danket dem Herrn; denn er ist freundlich # Der Herr ist mein Hirt (Ps. 23) # Ich danke dem Herrn von ganzem Herzen # Singet dem Herrn ein neues Lied (Ps. 98) # Jauchzet dem Herren, alle Welt # An den Wassern zu Babel (Ps. 137) # Alleluja! Lobet den Herren in seinem Heiligtum # Lobe den Herren, meine Seele (Ps. 103) # Ist nicht Ephraim mein teurer Sohn # Nun lob, mein Seel, den Herren # Die mit Tränen säen # Nicht uns, Herr, nicht uns # Wohl dem, der den Herren fürchtet # Danket dem Herren, denn er ist freundlich # Zion spricht: Der Herr hat mich verlassen # Jauchzet dem Herren, alle Welt ---- # <li value="48">Siehe, wie fein und lieblich ists # Syncharma Musicum / Der 124. Psalm # [[Auferstehungshistorie|Historia der fröhlichen und siegreichen Auferstehung unsers einigen Erlösers und Seligmachers Jesu Christi („releviĝo-historio“)]] # Der 116. Psalm. Das ist mir lieb # Kläglicher Abschied: Grimmige Gruft == Cantiones Sacrae (Religiaj kantoj; 1625) – SWV 53–93 == ''Religiaj madrigaloj, plejparte kvarvoĉaj'' # <li value="53"><small>(Prima pars:)</small> O bone, o dulcis, o benigne Jesu # <small>(Secunda pars:)</small> Et ne despicias humiliter te petentem # Deus misereatur nostri, et benedicat nobis # <small>(Prima pars:)</small> Quid commisisti, o dulcissime puer? # <small>(Secunda pars:)</small> Ego sum tui plaga doloris # <small>(Tertia pars:)</small> Ego enim inique egi # <small>(Quarta pars:)</small> Quo, nate Dei, quo tua descendit humilitas # <small>(Quinta et ultima pars:)</small> Calicem salutaris accipiam # <small>(Prima pars:)</small> Verba mea auribus percipe, Domine # <small>(Secunda pars:)</small> Quoniam ad te clamabo, Domine # <small>(Prima pars:)</small> Ego dormio, et cor meum vigilat # <small>(Secunda pars:)</small> Vulnerasti cor meum, filia charissima # Heu mihi, Domine, quia peccavi nimis # In te, Domine, speravi # Dulcissime et benignissime Christe # Sicut Moses serpentem in deserto exaltavit # Spes mea, Christe Deus, hominum tu dulcis amator # Turbabor, sed non perturbabor # <small>(Prima pars:)</small> Ad Dominum cum tribularer clamavi # <small>(Secunda pars:)</small> Quid detur tibi aut quid apponatur tibi # <small>(Prima pars:)</small> Aspice pater piissimum filium # <small>(Secunda pars:)</small> Nonne hic est, mi Domine, innocens ille # <small>(Tertia et ultima pars:)</small> Reduc, Domine Deus meus, oculos majestatis # <small>(Prima pars:)</small> Supereminet omnem scientiam, o bone Jesu # <small>(Secunda pars:)</small> Pro hoc magno mysterio pietatis # <small>(Prima pars:)</small> Domine, non est exaltatum cor meum # <small>(Secunda pars:)</small> Si non humiliter sentiebam # <small>(Tertia et ultima pars:)</small> Speret Israel in Domino # Cantate Domino canticum novum # Inter brachia Salvatoris mei # Veni, rogo in cor meum # Ecce advocatus meus apud te, Deum patrem # <small>(Prima pars:)</small> Domine, ne in furore tuo arguas me # <small>(Secunda pars:)</small> Quoniam non est in morte qui memor sit tui # <small>(Tertia et ultima pars:)</small> Discedite a me omnes qui operamini # <small>(Prima pars:)</small> Oculi omnium in te sperant, Domine # <small>(Secunda pars:)</small> Pater noster, qui es in coelis # <small>(Tertia et ultima pars:)</small> Domine Deus, pater coelestis, benedic nobis # <small>(Prima pars:)</small> Confitemini Domino, quoniam ipse bonus # <small>(Secunda pars:)</small> Pater noster: Repetatur ut supra ''(= SWV 89)'' # <small>(Tertia et ultima pars:)</small> Gratias agimus tibi, Domine Deus Pater ---- # <li value="94">Ich hab mein Sach Gott heimgestellt # Ultima verba Psalmi 23 ''(Trauermotette)'' # Glück zu dem Helikon ''([[ario]])'' == Beckerscher Psalter (Psalmaro de Becker; 1628, rev. 1661) – SWV 97–256 == ''Kvarvoĉaj kantokomponaĵoj'' # <li value="97">Wer nicht sitzt im Gottlosen Rat ''([[psalmo]] 1)'' # Was haben doch die Leut im Sinn ''(psalmo 2)'' # Ach wie groß ist der Feinde Rott ''(psalmo 3)'' # Erhör mich, wenn ich ruf zu dir ''(psalmo 4)'' # Herr, hör, was ich will bitten dich ''(psalmo 5)'' # Ach Herr mein Gott, straf mich doch nicht ''(psalmo 6)'' # Auf dich trau ich, mein Herr und Gott ''(psalmo 7)'' # Mit Dank wir sollen loben ''(psalmo 8)'' # Mit fröhlichem Gemüte ''(psalmo 9)'' # Wie meinst du’s doch, ach Herr, mein Gott ''(psalmo 10)'' # Ich trau auf Gott, was soll’s denn sein ''(psalmo 11)'' # Ach Gott, von Himmel sieh darein ''(psalmo 12)'' # Ach Herr, wie lang willst du denn noch ''(psalmo 13)'' # Es spricht der Unweisen Mund wohl ''(psalmo 14)'' # Wer wird, Herr, in der Hütten dein ''(psalmo 15)'' # Bewahr mich, Gott, ich trau auf dich ''(psalmo 16)'' # Herr Gott, erhör die Grechtigkeit ''(psalmo 17)'' # Ich lieb dich, Herr, von Herzen sehr ''(psalmo 18)'' # Die Himmel, Herr, preisen Dein göttliche Macht und Ehr ''(psalmo 19)'' # Der Herr erhört dich in der Not ''(psalmo 20)'' # Hoch freuet sich der König ''(psalmo 21)'' # Mein Gott, mein Gott, ach Herr, mein Gott ''(psalmo 22, 1-a parto)'' # Ich will verkündgen in der Gmein ''(psalmo 22, 2-a parto)'' # Der Herr ist mein getreuer Hirt ''([[psalmo 23]])'' # Die Erd und was sich auf ihr regt ''(psalmo 24)'' # Nach dir verlangt mich ''(psalmo 25)'' # Herr, schaff mir Recht, nimm dich mein an ''(psalmo 26)'' # Mein Licht und Heil ist Gott der Herr ''(psalmo 27)'' # Ich ruf zu dir, Herr Gott, mein Hort ''(psalmo 28)'' … # <li value="130">Freut euch des Herrn ''(psalmo 33)'' … # <li value="182">Herr, der du vormals gnädig warst ''(psalmo 86)'' … # <li value="194">Singet dem Herren ein neues Lied ''(psalmo 96)'' … # <li value="207">Herr Gott, des ich mich rühmte ... # <li value="215">Lobt Gott mit Schall ''(psalmo 117)'' … # <li value="255">Lobt Gott in seinem Heiligtum ''(psalmo 150)'' … == Symphoniae sacrae I (1629) – SWV 257–276 == ''Religiaj konĉertoj por ĝis tri kantvoĉoj kun devigaj instrumentoj'' # <li value="257">Paratum cor meum, Deus # Exultavit cor meum in Domino # In te, Domine, speravi # Cantabo Domino in vita mea # Venite ad me omnes qui laboratis # Jubilate Deo omnis terra # <small>(Prima pars:)</small> Anima mea liquefacta est # <small>(Secunda pars:)</small> Adjuro vos, filiae Hierusalem # <small>(Prima pars:)</small> O quam tu pulchra es, amica mea # <small>(Secunda pars:)</small> Veni de Libano, amica mea # <small>(Prima pars:)</small> Benedicam Dominum in omni tempore # <small>(Secunda pars:)</small> Exquisivi Dominum et exaudivit me # Fili mi, Absalon # Attendite, popule meus, legem meam # Domine, labia mea aperies # <small>(Prima pars:)</small> In lectulo per noctes quem diliget anima mea quaesivi # <small>(Secunda pars:)</small> Invenerunt me custodes civitatis # Veni, dilecte mi, in hortum meum # <small>(Prima pars:)</small> Buccinate in neomenia tuba # <small>(Secunda pars:)</small> Jubilate Deo in chordis et organo ---- # <li value="277">Das ist je gewisslich wahr ''(funebromoteto por [[Johann Hermann Schein]])'' # O der großen Wundertaten ''(Canzonetta)'' == [[Musikalische Exequien]] (Ekleziaj funebrokantoj; 1636) – SWV 279–281 == # <li value="279">Nacket bin ich vom Mutterleib gekommen # Herr, wenn ich nur dich habe # Herr, nun lässest du deinen Diener in Friede fahren == Kleine Geistliche Konzerte I (religiaj konĉertetoj 1636) – SWV 282–305 == ''Religiaj konĉertoj por unu is ses kantvoĉoj kaj [[kontinua baso]]'' # <li value="282">Eile mich, Gott, zu erretten # Bringt her dem Herren, ihr Gewaltigen # Ich danke dem Herrn von ganzem Herzen, im Rat der Frommen # O süßer, o freundlicher, o gütiger Herr Jesu Christe # Der Herr ist groß und sehr löblich # O lieber Herre Gott, wecke uns auf # Ihr Heiligen, lobsinget dem Herren # Erhöre mich, wenn ich dich rufe, Gott meiner Gerechtigkeit # Wohl dem der nicht wandelt im Rat der Gottlosen # Schaffe in mir, Gott, ein reines Herz # Der Herr schauet vom Himmel auf der Menschen Kinder # Lobet den Herren, der zu Zion wohnet # Eins bitte ich vom Herren # O hilf, Christe Gottes Sohn / Christe Deus adjuva # Fürchte dich nicht, ich bin mit dir # O Herr hilf, o Herr lass wohl gelingen # Das Blut Jesu Christi, des Sohnes Gottes # Die Gottseligkeit ist zu allen Dingen nütz # Himmel und Erde vergehen # Nun komm, der Heiden Heiland / Veni redemptor gentium # Ein Kind ist uns geboren # Wir gläuben all an einen Gott # Siehe, mein Fürsprecher ist im Himmel # Ich hab mein Sach Gott heimgestellt / Meas dicavi res Deo == Kleine Geistliche Konzerte II (religiaj konĉertetoj 1639) – SWV 306–337 == ''Religiaj konĉertoj por unu is ses kantvoĉoj kaj kontinua baso'' # <li value="306">Ich will den Herren loben allezeit # Was hast du verwirket, o du allerholdseligster Knab? # O Jesu, nomen dulce # O misericordissime Jesu # Ich liege und schlafe und erwache # Habe deine Lust an dem Herren # Herr, ich hoffe darauf, dass du so gnädig bist # Bone Jesu, verbum Patris # Verbum caro factum est # Hodie Christus natus est # Wann unsre Augen schlafen ein / Quando se claudunt lumina # Meister, wir haben die ganze Nacht gearbeitet # Die Furcht des Herren ist der Weisheit Anfang # Ich beuge meine Knie gegen den Vater unsers Herren Jesu Christi # Ich bin jung gewesen und bin alt worden # Herr, wenn ich nur dich habe # Rorate Coeli desuper # Joseph, du Sohn David # Ich bin die Auferstehung und das Leben # Die Seele Christi heilige mich # Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ / Te Christe supplex invoco # Allein Gott in der Höh sei Ehr # Veni, sancte Spiritus, reple tuorum chorda fidelium # Ist Gott für uns, wer mag wider uns sein? # Wer will uns scheiden von der Liebe Gottes? # Die Stimm des Herren gehet auf den Wassern # Jubilate Deo omnis terra # Sei gegrüßet, Maria, du Holdselige ''(kun arĉinstrumentoj)'' # Ave Maria, gratia plena ''(latina versio de SWV 333)'' # Was betrübst du dich, meine Seele # Quemadmodum desiderat cervus # Aufer immensam, Deus, aufer iram ---- # <li value="338">Teutoniam dudum belli atra pericla molestant / Adveniunt pascha pleno concelebranda triumpho # Ich beschwöre euch, ihr Töchter zu Jerusalem # O du allersüßester und liebster Herr Jesu == Symphoniae sacrae II (1647) – SWV 341–367 == ''Religiaj konĉertoj por ĝis tri kantvoĉoj kun devigaj instrumentoj'' # <li value="341">Mein Herz ist bereit, Gott, dass ich singe # Singet dem Herren ein neues Lied, singet dem Herren alle Welt # Herr unser Herrscher, wie herrlich ist dein Nam’ # Meine Seele erhebt den Herren # Der Herr ist meine Stärke # <small>(Erster Teil:)</small> Ich werde nicht sterben, sondern leben # <small>(Anderer Teil:)</small> Ich danke dir, Herr, von ganzem Herzen # Herzlich lieb hab ich dich, o Herr, meine Stärke # Frohlocket mit Händen und jauchzet dem Herren # Lobet den Herrn in seinem Heiligtum # Hütet euch, dass eure Herzen nicht beschweret werden # Herr, nun lässest du deinen Diener # Was betrübst du dich, meine Seele? # <small>(Erster Teil:)</small> Verleih uns Frieden genädiglich # <small>(Anderer Teil:)</small> Gib unsern Fürsten und aller Obrigkeit # Es steh Gott auf ''(priverkaĵo de du [[madrigalo]]j de [[Claudio Monteverdi]])'' # Wie ein Rubin in feinem Golde leuchtet # Iss dein Brot mit Freuden # Der Herr ist mein Licht und mein Heil # Zweierlei bitte ich, Herr, von dir # Herr, neige deine Himmel und fahr herab # Von Aufgang der Sonnen bis zu ihrem Niedergang # Lobet den Herrn, alle Heiden # Die, so ihr den Herren fürchtet # Drei schöne Dinge seind # Von Gott will ich nicht lassen # Freuet euch des Herren, ihr Gerechten ---- # <li value="368">Fürstliche Gnade zu Wasser und zu Lande ''(dankokanto)'' == Geistliche Chormusik (Religia ĥormuziko; 1648) – SWV 369–397 == ''Kvin- ĝis sepvoĉaj [[moteto]]j'' # <li value="369"><small>(Unua parto:)</small> Es wird das Szepter von Juda nicht entwendet werden # <small>(Alia parto:)</small> Er wird sein Kleid in Wein waschen # Es ist erschienen die heilsame Gnade Gottes # <small>(Unua parto:)</small> Verleih uns Frieden gnädiglich # <small>(Alia parto:)</small> Gib unsern Fürsten und aller Obrigkeit # Unser keiner lebet ihm selber # Viel werden kommen von Morgen und Abend # Sammlet zuvor das Unkraut # Herr, auf dich traue ich # Die mit Tränen säen, werden mit Freuden ernten # So fahr ich hin zu Jesu Christ # Also hat Gott die Welt geliebt # O lieber Herre Gott, wecke uns auf # Tröstet, tröstet mein Volk # Ich bin eine rufende Stimme # Ein Kind ist uns geboren # Das Wort ward Fleisch und wohnet unter uns # Die Himmel erzählen die Ehre Gottes # Herzlich lieb hab ich dich, oh Herr # Das ist je gewisslich wahr und ein teuer wertes Wort # Ich bin ein rechter Weinstock # Unser Wandel ist im Himmel # Selig sind die Toten, die in dem Herren sterben # Was mein Gott will, das gscheh allzeit # Ich weiss, dass mein Erlöser lebt # Sehet an den Feigenbaum und alle Bäume # Der Engel sprach zu den Hirten ''(Priverkaĵo de komponaĵo de [[Andrea Gabrieli]])'' # Auf dem Gebirge hat man ein Geschrei gehöret # Du Schalksknecht, alle diese Schuld hab ich dir erlassen == Symphoniae sacrae III (1650) – SWV 398–418 == ''Religiaj konĉertoj por kantvoĉoj kaj instrumentoj, parte plurĥoraj'' # <li value="398">Der Herr ist mein Hirt, mir wird nichts mangeln # Ich hebe meine Augen auf zu den Bergen # Wo der Herr nicht das Haus bauet # Mein Sohn, warum hast du uns das getan? # O Herr hilf, o Herr lass wohl gelingen # Siehe, es erschien der Engel des Herren # Feget den alten Sauerteig aus # O süßer Jesu Christ, wer an dich recht gedenket # O Jesu süß, wer dein gedenkt # Lasset uns doch den Herren, unsern Gott, loben # Es ging ein Sämann aus zu säen seinen Samen # Seid barmherzig, wie auch euer Vater barmherzig ist # Siehe, dieser wird gesetzt zu einem Fall # Vater unser, der du bist im Himmel # Siehe, wie fein und lieblich ist # Hütet euch, dass eure Herzen nicht beschweret werden # Meister, wir wissen, dass du wahrhaftig bist # Saul, Saul, was verfolgst du mich?[[Dosiero:Saul was verfolgst du mich 1928.ogg|eta|Saul, Saul, was verfolgst du mich?]] # Herr, wie lang willst du mein so gar vergessen? # Komm, heiliger Geist, Herre Gott # Nun danket alle Gott ---- # <li value="419">O meine Seel, warum bist du betrübet? ''(funebrokanto)'' == Zwölf geistliche Gesänge (Dek du religiaj kantaĵoj; SWV 420–431) == ''Kvarvoĉaj kantaĵoj [[a cappella|nur-kantaj]]'' # <li value="420">Kyrie Gott Vater in Ewigkeit # All Ehr und Lob soll Gottes sein # Ich glaube an einen einigen Gott # Unser Herr Jesus Christus # Ich danke dem Herrn von ganzem Herzen # Dank sagen wir alle Gott # Meine Seele erhebt den Herren # O süßer Jesu Christ, wer an dich recht gedenket # Kyrie eleison, Christe eleison, Kyrie eleison # Aller Augen warten auf dich # Danket dem Herren # Christe fac ut sapiam == SWV 432–481 == # <li value="432">Herr, nun lässest du deinen Diener # Herr, nun lässest du deinen Diener # Wie wenn der Adler sich aus seiner Klippe schwingt ''(Aria)'' # Historia der Geburt Christi (kristnaska historio) # Ego autem sum Dominus # Veni, Domine # Die Erde trinkt für sich ''(fragmento)'' # Heute ist Christus der Herr geboren ''(fragmento)'' # Güldne Haare, gleich Aurore ''(priverkaĵo de komponaĵo de [[Claudio Monteverdi]])'' # Liebster, sagt in süßem Schmerzen # Tugend ist der beste Freund # Weib, was weinest du? # Es gingen zweene Menschen hinauf # Ach bleib mit deiner Gnade # In dich hab ich gehoffet ''(ĥoralkomponaĵo)'' # Erbarm’ dich mein # Gesang der drei Männer im feurigen Ofen ''(konĉerto)'' # Herr unser Herrscher # Ach Herr, du Schöpfer aller Ding # Nachdem ich lag in meinem öden Bette ''(madrigalo)'' # Lässt Salomon sein Bette nicht umgeben ''(madrigalo)'' # Freue dich des Weibes deiner Jugend # Nun lasst uns Gott dem Herren ''(ĥoralkomponaĵo, eble ne aŭtenta)'' # Die Himmel erzählen die Ehre Gottes ''(moteto, frua versio de SWV 386)'' # Hodie Christus natus est ''(konĉerto)'' # Ich weiß, dass mein Erlöser lebet ''(moteto)'' # Litania: Kyrie Eleison, Christe eleison, Kyrie eleison # Saget den Gästen ''(konĉerto)'' # Itzt blicken durch das Himmels Saal ''(madrigalo)'' # Herr, der du bist vormals genädig gewest deinem Lande # Auf dich, Herr, traue ich # Cantate Domino canticum novum ''(priverkaĵo de komponaĵo de [[Giovanni Gabrieli]])'' # Ich bin die Auferstehung und das Leben # Da pacem, Domine # Herr, wer wird wohnen in deiner Hütten # Wo Gott der Herr nicht bei uns hält ''(ĥoralkanzono)'' # [[Magnificat]] por kvin ĥoroj # Surrexit pastor bonus # Christ ist erstanden von der Marter alle # O bone Jesu, fili Mariae # Herr Gott, dich loben wir ''(germana Te Deum, aŭtenteco dubinda)'' # Wo der Herr nicht das Haus bauet # Ach, wie soll ich doch in Freuden leben # Veni, Sancte Spiritus. Konzert # Domini est terra # Vater Abraham, erbarm dich mein ''(dialogo)'' # [[Die sieben Worte Jesu Christi am Kreuz (Schütz)|Die sieben Worte Jesu am Kreuze]] # [[Matthäus-Passion (Schütz)|Matthäus-Passion]] # [[Lukas-Passion (Schütz)|Lukas-Passion]] # [[Johannes-Passion (Schütz)|Johannes-Passion]] == [[Schwanengesang (Schütz)|Schwanengesang]] (1672) – SWV 482–494 == [[Dosiero:Gravure door Reinier van Persijn.jpg|eta|Reinier van Persijn, kantanta cigno, alegorio]] ''Duĥoraj religiaj konĉertoj'' # <li value="482">Wohl denen, die ohne Wandel leben # Tue wohl deinem Knechte # Zeige mir, Herr, den Weg deiner Rechte # Gedenke deinem Knecht an dein Wort # Du tust Guts deinem Knechte # Meine Seele verlanget nach deinem Heil # Wie habe ich dein Gesetze so lieb # Ich hasse die Flattergeister # Deine Zeugnisse sind wunderbarlich # Ich rufe von ganzem Herzen # Die Fürsten verfolgen mich ohne Ursach # Der 100. Psalm. Jauchzet dem Herren alle Welt # Deutsches Magnificat. Meine Seele erhebt den Herren ---- # <li value="495">Unser Herr Jesus Christus in der Nacht, da er verraten ward ''(moteto)'' # Esaia, dem Propheten, das geschah. (ĥoralkonĉerto) ''(nefinita)'' # Ein Kind ist uns geboren ''(nefinita)'' # Stehe auf, meine Freundin # Tulerunt Dominum ''(konĉerto, nefinita)'' # An den Wassern zu Babel # Mit dem Amphion zwar ''(ario)'' Aldono 1) Vier Hirtinnen, gleich jung, gleich schön<br /> Aldono 2) Ach Herr, du Sohn Davids<br /> Aldono 3) Der Gott Abraham<br /> Aldono 4) → SWV 498<br /> Aldono 5) Benedicam Domino<br /> Aldono 6) Freuet euch mit mir<br /> Aldono 7) Herr, höre mein Wort<br /> Aldono 8) Machet die Tore weit<br /> Aldono 9) Sumite psalmum<br /> Aldono 10) Dominus illuminatio mea<br /> Aldono 11) Es erhub sich ein Streit im Himmel == Eksteraj ligiloj == * [http://www.klassika.info/Komponisten/Schuetz/ Verkregistro pri Heinrich Schütz], ordigita laŭ SWV, verknumero, ekestojaro, titolo kaj muzikĝenro. Amplekso: SWV 1 - 496, aldono 1 - 11 * [http://heinrich-schuetz-haus.de/swv/v2.0/index.php?to=swv&style= Verkregistro pri Heinrich Schütz], ordigita laŭ SWV, verknumero, 1-a tekstlinio (originala teksto aŭ tradukaĵo) kaj titolo. Amplekso: SWV 1 - 435 * [http://www.collegium.or.jp/~sagitta/Schuetz/html/schuetz_all-werke.html Verkregistro pri Heinrich Schütz], tabela verkregistro. Amplekso: SWV 1 - 501 [[Kategorio:Verklistoj (muziko)]] [[Kategorio:Verkoj de Heinrich Schütz|*]] 5ldclqo4vm1igrb6eopmjx857xk1l6i 0 455726 9350312 9198493 2026-04-09T13:02:31Z Sj1mor 12103 9350312 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Serenade.jpg|eta|Serenado]] [[Dosiero:Judith Leyster Serenade.jpg|eta|200ra|''Serenado'', pentraĵo de [[Judith Leyster]]]] '''Serenado''' ([[itala lingvo|it.]] ''sereno'' gaja, ''al sereno'' sub serena ĉielo; ankaŭ ''sera'' vespero) estas koncerteto ludata dumnokte aŭ -vespere de libera formo, kutime prezentata kiel subĉiela koncerteto (ekzemple sub la fenestroj de iu, kiel montro de amo aŭ respekto) de distra karaktero. La termino estas dokumentebla ekde la 17-a jarcento. Sendepende de la prezentmaniero oni komprenas ekde la [[viena klasiko]] sub serenado ankaŭ [[suito|suitecan]] instrumentaĵon kun pli granda nombro da movimentoj, je kio la nomo '''serenado''' estas uzata nur koncerne la kompozician ideon de prezentado de vespermuziko. == Evoluo == La fruaj serenadoj de la klasikismo (i.a. de [[Joseph Haydn|Haydn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] kaj [[Antonio Salieri|Salieri]]) ŝatis enkonduki kelkajn [[blovinstrumento]]jn ([[hobojo]]jn, [[fagoto]]jn, [[korno (muzikinstrumento)|kornojn]], [[klarneto]]jn), kiuj ja taŭgas por subĉiela [[muzikado]]. Per la eniro de la serenado en la [[koncertodomo]]jn – tio jam okazis je Mozart – pli kaj pli [[arĉinstrumento]]j aldoniĝis, kiuj kreis pli orkestrecan sonbildon. [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] verkis du serenadojn por ĉambromuzika ensemblo, op. 8 por ([[violono]], [[vjolo]] kaj [[violonĉelo]]), same kiel op. 25 por fluto, violono kaj vjolo, atribuenda al la serenadoj estas krome la trio op. 88 por du hobojoj kaj angla korno. Karakterize por pli fruaj serenadoj estis krome, ke ĉiuj instrumentoj muzikis konĉerte, tio signifas, ke la komponistoj celis ekvilibron por ĉiuj uzataj instrumentoj; ankaŭ ĉi tiun distingilon oni ne plu trovas je serenadoj ekde la klasikismo respektive la [[romantismo]]. Nur ''du'' tipaĵoj restis ĝis nun de la pli frua serenado: kutime ĝi havas pli movimentojn ol [[sonato]], kaj ĉi tiuj movimentoj malvolviĝas pli minimumisme – do estas entute pli facilaj kaj liberaj ol en [[simfonio]] kaj [[suito]]. Kutime serenado havas plurajn [[menueto|menuetecajn]] movimentojn kaj kiel kerno unu aŭ du malrapidajn movimentojn. Komenco kaj fino havis kutime la movimentan formon de marŝmuziko. == Komponistoj de serenadoj == Jenaj komponistoj verkis serenadojn por diversgrandaj ensembloj kaj varia instrumentaro, ekde ĉambromuzika ĝis orkestra muzikistaro * [[Antonín Dvořák]] (Op. 44, Op. 22) * [[Joseph Haydn]] * [[Wolfgang Amadeus Mozart]] (i.a. ''[[Eine kleine Nachtmusik]]'' KV 525, ''Nacht Musique'' c-minora KV 388, KV 361, KV 375,''Posthornserenade'' KV320, ''Haffnerserenade'' KV 250) * [[Antonín Rejcha]] * [[Antonio Salieri]] (i.a. ''Armonia per un tempio della notte'' E♭-maĵoro) * [[Max Bruch]] (''Serenade nach schwedischen Melodien'' Op. posth.) * [[Edward Elgar]] (Op. 20) * [[Josef Suk pli aĝa|Josef Suk]] (Op. 6) * [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] (Op. 48) * [[Robert Volkmann]] (Opp. 62, 63 und 69) * [[Johannes Brahms]] (serenadoj n-ro 1 D-maĵora op. 11 kaj n-ro 2 A-maĵora op. 16) * [[Walter Braunfels]] (Op. 20) * [[Felix Draeseke]] (Op. 49) * [[Max Reger]] (Op. 95) * [[Ethel Smyth]] * [[Wilhelm Stenhammar]] (Op. 31) == Vidu ankaŭ == * [[vesperaj muzikadoj]] * [[ĉambromuziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] == Fontoj == {{Commonscat|Serenades|Serenaden}} [https://www.reta-vortaro.de/revo/ Reta Vortaro, kapvorto ''serenado''] * [http://www.mv-sulzbach.de/glossar/glossar_s.htm#Serenade Musik-Glossar, Serenata] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070504053357/http://www.mv-sulzbach.de/glossar/glossar_s.htm#Serenade |date=2007-05-04 }} * Thomas Schipperges: ''Serenaden zwischen Beethoven und Reger. Beiträge zur Geschichte der Gattung.'' Frankfurto ĉe Majno 1989. * [http://www.sim.spk-berlin.de/static/hmt/HMT_SIM_Serenata-Serenade.pdf# Christoph von Blumröder: ''Serenade / Serenata''] en ''Handwörterbuch der musikalischen Terminologie.'' Franz Steiner Verlag, Stutgarto 1984. s5q7j83xrnho6y9oal0swazto2q4gdc 0 469191 9350625 9156063 2026-04-10T10:49:23Z Sj1mor 12103 9350625 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Filosemitismo'''<ref>[http://vortaro.net/#filosemitismo filosemitismo en vortaro.net]</ref> estas kultura sinteno karakterizita per intereso kaj respekto pri la kulturo kaj [[Judoj|juda popolo]] pro la historia signifo kaj la pozitiva influo kiujn [[judismo]] havis sur la [[okcidenta civilizo]] kun kiu ĝi kontaktis pere de la [[diasporo]]. La termino ĝenerale referencas al la sinteno kiu kuntrenis la [[gojo|gentojn]];<ref>Gojo estis hebrea kaj [[Jida lingvo|jida]] vorto per kiu judoj aludis al la gentoj nejudaj.</ref> ĝia uzo ene de la judaj komunumoj, male, ĝenerale intencas substreki la gravon kaj la amon al ĉio kio estas [[Judismo|juda kulturo]]. == Filosemitismo en la historio == Ampleksaj spuroj de filosemitismo troviĝas en la eŭropa kulturo ekde la antikva epoko. === Antikva Grekio === ==== Pitagoro ==== Koncerne filosemitisman sintenon, atestaĵoj de intereso al la juda popolo reiras al arkaika epoko, atribuante al [[Pitagoro]] la allason pri lia kultura heredaĵo el la judoj. Estas tradicio atestata de la [[Patroj de la Eklezio|patro de la eklezio]] [[Origeno]] ([[2-a jarcento|2-a kaj 3-a jarcentoj]] p.K.) laŭ kiu [[Numenio el Apamea]] ([[2-a jarcento]]) p.K., informas pri perdita unua libro de [[Ermipo el Izmiro]] ([[3-a jarcento]]) (''Pri [[Leĝofarantoj]]''), en kiu estis asertata senpera juda derivado de [[Pitagoro|pitagorismo]]..<ref>[[Origeno]], ''Contra Celsum'', [http://www.newadvent.org/fathers/04161.htm I, 15] {{en}}. Pri tiaj favoraj juĝoj estas spuroj ankaŭ en la ''[[Letero de Aristea]]'' ([http://www.ccel.org/c/charles/otpseudepig/aristeas.htm2 31-32]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{en}}) en kiu oni atribuas al [[Ekateo elAbdera|Ekateo]] la agnoskon pri «pura kaj sankta speekulativaĵo» en la «libroj de la leĝoj de Judoj».</ref> ==== Teopompo el Kios kaj Teodeto ==== La [[letero de Aristea]], fama kaj diskutata<ref>Fakte deklarata falsaĵo.</ref> [[apologio|apologia]] verkaĵo, krome, informas pri du aŭtoroj de la [[4-a jarcento]] p.K., [[Teopompo de Kios]] kaj [[Teodeto]], “kiuj provis inkluzivi en siaj verkoj iujn pasaĵojn eltiritajn el la sanktaj leĝoj de Judoj”. <ref>[http://www.ccel.org/c/charles/otpseudepig/aristeas.htm2 314, 315, 316]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en}}</ref> ==== Ekateo de Abdera ==== [[Origeno|Origeno el Aleksandrio]], en la pasaĵo supre citita mencias pri libro ''historio de Judoj'' de [[Ekateo de Abdera]], tiuepoke ekzistanta sed nun perdita: la historiisto tiam esprimis sian estimon por la saĝo de la juda popolo. Oni scias ke en ĝi Ekateo apogiĝis sur [[Sofoklo]] kaj sur ties aserto pri la [[monoteismo|unikeco de Kreinto]] kaj ankaŭ sur alia lia aserto, eĉ ĝi pormonoteisma, pri la frenezo ĉeesta en la kulto adresita al la [[antropomorfismo|antropomorfaj]] reprezentaĵoj pri Dio.<ref>Lucio Troiani, ''Greci ed ebrei, ebraismo ed «ellenismo»'', p. 208.</ref>. La montroj pri estimo de Ekateo estis tiom intensaj ke [[Filono el Biblos]], eĉ mem aŭtoro de verko pri la Judoj, ekdubis pri la patreco de la verko aŭ supozis ke Ekateo fine sin lasis kapti el la doktrino kaj pensosistemo de Judoj.<ref>Tio estas dirata en la citaĵo el Origeno.</ref> Necesas informi ke la duboj de Filo el Biblo ankaŭ hodiaŭ daŭrigas pluresti ĉe historiistoj, ekzemple ĉe la [[protestantismo|protestanta]] teologo [[Emil Schürer]] (1844-1910), kiuj konsideras iujn tiamajn verkojn, inkluzive de la Letero de Aristea, operacioj de judaj verkistoj kiu agadis kun kaŝitaj apologiaj celoj. <ref>[[Emil Schürer]], Geschichte des jüdischen Volkes im Zeitalter Jesu Christi (1890) </ref>. [[Dosiero:Giulio-cesare-enhanced 1-800x1450.jpg|eta|[[Julio Cezaro]], kies filosemitismaj sintenoj estis konataj.]] ==== Helenisma epoko ==== Spite de tiuj tradicio, oni povas aserti ke en la prahelenisma epoko, la intelektula sinteno en la [[Antikva Grekio]] rilate la judan mondon estis substance indiferenta. Sed el tiu komenca indiferenteco iom post iom ekaperis, inter grekaj verkistoj kaj intelektuloj en la [[4-a jarcento]] a.K., sinteno kaj etoso de senrezerva simpatio.<ref>[[Arnaldo Momigliano]], ''Sesto contributo alla storia degli studi classici e del mondo antico'', Edizioni di storia e letteratura, p. 542-543.</ref>. En la fondita [[Aleksandrio]] kiel [[poliso (urboŝtato)|poliso]] [[Aleksandro la Granda]] volis ke en ĝi kunekzistu ĉiuj etnoj, inter kiuj ankaŭ judoj: ĉiuj kun la samaj civilaj juroj. <ref>[[Hans-Joachim Gehrke]], ''Alessandro Magno'', Il Mulino, 2002 ISBN 88-15-08462-2 (p. 47)</ref>. Tamen la etoso ekŝanĝigis al malamikeco en la postaj jarcentoj kun placaj movoj kontraŭ judoj, kiel raportate de diversaj historiistoj. === Antikva Romo === En la [[antikva Romo]] estas konataj la senrezerva malfermo <ref>[[Luciano Canfora]], ''Cesare. Il dittatore democratico'', p. 236.</ref> kaj simpatio de [[Julio Cezaro]] por judoj. Li, spite de sia religia aŭtoritateco kiel (''[[pontifex maximus]]'') ekde [[63]] a.K., politike agadis kun menso sena je antaŭjuĝoj, puŝite de intelektula intereso, kaj certe kontraŭtendence kun la sinteno de la “komuna romano”. La sinteno de J. Cezaro konkretiĝis en serio da filosemitismaj dekretoj<ref>[[Jozefo Flavio]], ''Antikvaĵoj judaj'', XIV (diversaj pasaĵoj 189, 199, 200 e 212); ''Kontraŭ Apiono'', II.61</ref> kiuj estis ĉzitaj sur epigrafioj latinlingve kaj greklingve, kaj kiuj estis alfiksitaj en Romo sur [[Kapitolo (Romo)|Kapitolo]] aŭ en aliaj urboj. Konstituiĝis speco de “listo de privilegioj”, akceptita ankaŭ de [[Aŭgusto Cezaro]], kaj kiu, en postaj epokoj utiligis judoj por defendi siajn rajtojn kaj jurajn privilegiojn. <ref> Attilio Milano. ''Storia degli ebrei in Italia'', p. 10</ref>[http://win.liceogioia.it/EspDidattiche/EBREIsoragna/pregiudizio/storia/8/impero.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140202145342/http://win.liceogioia.it/EspDidattiche/EBREIsoragna/pregiudizio/storia/8/impero.htm |date=2014-02-02 }} kiuj eĉ pliiĝis sub sinsekvaj imperiestroj, sed kiuj komencis malpliiĝi sub la kristanaj imperiestroj. Marĝene, sed fundamente por la estonta sinteno de la kristanaro de ĉiuj eklezioj, al tio ĉio aldomendas la sinteno de la apostolo [[Sankta Paŭlo]] kiu rilate la judan popolon en la [[Epistolo al la Hebreoj]] skribas: “(6,17) ''17 Kaj Dio, volante montri pli abunde al la heredantoj de la promeso la neŝanĝeblecon de Sia intenco, intermetis ĵuron, 18 por ke per du neŝanĝeblaj aferoj, en kiuj ne eble estas por Dio mensogi, fortan [[konsolo]]n havu ni, kiuj rifuĝis, por akiri la esperon antaŭ ni metitan.” Laŭ Paŭlo, do la promeso de Dio al la juda popolo estas nerevokeblaj. Tio estas ripetata ankaŭ en la epistolo al la Romanoj 11: ”17 28 Rilate al la evangelio, ili estas malamikoj pro vi; sed rilate al la elekto, ili estas amataj pro la patroj. 29 Ĉar la donacoj kaj la vokado de Dio estas nerevokeblaj.''” === Mezepoko === [[Dosiero:Castello_di_melfi1.JPG|dekstra|eta|La [[Kastelo de Melfi]] kie [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] redaktis la ''[[Liber Augustalis]]''.]] Alia emblema figuro de tiu fenomeno estas [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]] kiu antaŭe uzis apartan protekton al la juda kolonio de [[Trani]], metiista centro de silko, jam simile favorata de la normanaj reĝoj kaj de imperiestro [[Henriko la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 6-a]]. Sekve en [[1231]], en [[Melfi]], li etendis similan protektadon al judoj de tuta [[Sicilio|Regno de Sicilio]] kolektante en la ''[[Liber Augustalis]]'' ([[Melfiaj Konstitucioj]]), serion da dispozicioj normanaj kaj ŝvabaj, favoraj al judoj: tiuj lastaj estis metitaj sub la rekta protektado de la reĝo kaj egaligitaj al la komuna juro de fremduloj rilate la rajton aliri siadefende tribunalojn: ĉi-kaze estis aboliciita la malpermeso de pruntodomo de nomo, kondiĉe ke ne estus pretendita interezo supera al 10% monate.<ref>Attilio Milano. ''Storia degli ebrei in Italia'', p. 97</ref> Tiu lasta normo, tiam kaj aparte en sinsekvaj epokoj, malfermis la vojon ankaŭ al bankistoj de aliaj zonoj de Italio, kiuj trovis tiun interezon ege profitodona. Povus meriti noton de simpatio al judismo ankaŭ la sinteno de papo [[Aleksandro la 6-a]]. Kiamijudoj estis forigitaj el Hispanio kaj neakceptataj de [[Florenco]], [[Napolo]], [[Milano]] kaj [[Venecio]], Aleksandro la 6-a plenjure gastigis ĝis 8000 judojn kaj monpunis la lokajn judojn kiuj, timante perdi sian civilan staton, insistis ankaŭ per donacoj, ĉe la papaj aŭtoritatoj por ke siaj kunreligianoj ne estu allasita loĝpermeso. Li ankaŭ estis kreinta por ili gastigan centron laŭlonge de [[Via Appia]]. Pro tiuj bonfaroj la popolo kromnomis la papon "marrano"; <ref> Lorenzo Pingiotti, La leggenda nera di Papa Borgia; [https://it.wikipedia.org/wiki/Papa_Alessandro_VI#cite_note-Pingiotti-3].</ref> Eble povas havi la saman dignecon la fakto ke la ofico de “papa arkiatro” (medicinisto) apartenis al judaj medicinistoj.<ref>Gian Piero della Capanna, Archiatri pontifici ebrei nel Rinascimento: Epigoni della mediazione culturale medica israelitica del Medioevo.</ref> Kaj eble meritas la saman noton filosemitisman ankaŭ la oftaj juda-kristana kunlaborado por la rekonstruo de la teksto de la Biblio. === Moderna epoko kaj samtempa === [[Dosiero:Menasseh_ben_Israel.jpg|eta|dekstra|Supozita portreto de [[Menasseh Ben Israel]]. [[Rembranto|Rembrandt]], [[akvaforto]].]] Filosemitismo havis grandan disvastiĝon en la [[moderna epoko]] (ekde [[16-a jarcento]] ĝis la 19-a)<ref>Hedwig Wahle, ''Ebrei e cristiani in dialogo'', p. 153</ref>, precipe en urboj kiaj [[Amsterdamo]] kaj [[Hamburgo]] aŭ landoj kiaj [[Anglio]], kie la socia fenomeno estis favorata de diversaj lokaj kaŭzoj. En la hansaj urboj la kaŭzo estis la enmigro de forfuĝintaj ''[[marrano]]j'' el [[Hispanio]] kaj [[Portugalio]]. En Anglio utilis la estimo ĉe [[Oliver Cromwell]] por la juda mistikulo [[Menasseh Ben Israel]], kiu en optiko kiu kunlimis kun [[Mesianismo|mesianismaj atendoj]], intencis favori la revenon de judoj en tiun landon, taksante tion fundamenta punkto de la marŝo en la direkto de la mesia destino de la juda diaspora popolo.<ref>[[Paolo Bernardini (historiisto)|Paolo Bernardini]], en [[John Toland]], ''Ragioni per naturalizzare gli ebrei in Gran Bretagna e Irlanda (1714)'', p. 46.</ref> En la [[Aŭstra imperio]] la monarkio montris sintenojn filosemitismajn. Sufiĉas memorigi pri la [[Patento de Tolero]] de la imperiestro [[Jozefo la 2-a]] ([[18-a jarcento]]), kiu, en kunteksto de sia religia politiko konata kiel [[Jozefismo]], permesis al judoj de [[Triesto]] vivi ekstere de la [[geto]]. Ankaŭ [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)| Francisko Jozefo la 1-a]] (1848-1916) estis multe respektema al la judoj: li honoris meritajn judojn ankaŭ per nobelaj titoloj; pro tio li estis kromnomita – aparte de antisemitoj - "der Judenkaiser", juda imperiestro. === 21-a jarcento === En tiuj ĵusaj tempoj filosemitismo ricevis apartan reliefon en ĉiuj publikaj deklaroj kaj en ĉiuj aliaj ĝenraj publikigaĵoj. Sed tio, kune kun aliaj kaŭzoj ĉiam objektoj de esploro, greftiĝis antisemitismo ĉiam pli galopanta kaj subtenata de la nazia propagando… En la furoro de tiu antisemitismo disvastigita de nazioj kaj jam inokuliĝanta en Italio, okazis publika kaj manifeste reaga deklaro de la [[Katolika Eklezio]]. Ĝuste dum la itala faŝismo elmetis la unuan antisemitisman dekreton (forigo de judaj lernantoj el la publikaj lernejoj], papo [[Pio la 11-a]] la sesan de septembro [[1938]], parolante al belgaj pilgrimoj, deklaris: “''Ni ĉiuj estas spirite semitaj''” {{Projektoj|ReVo=filose.0ismo}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Attilio Milano, ''Storia degli ebrei in Italia'', Einaudi, 1992 <small>ISBN 88-06-12825-6</small> * [[Luciano Canfora]], ''Giulio Cesare. Il dittatore democratico'', Laterza, 2007, <small>ISBN 978-88-420-8156-2</small> * [[Arnaldo Momigliano]], ''Sesto contributo alla storia degli studi classici e del mondo antico'', Vol. I, Edizioni di storia e letteratura, 1980, <small>ISBN 8884988942</small> * Hedwig Wahle, ''Ebrei e cristiani in dialogo'', Edizioni Paoline, 2001 <small>ISBN 9788831521901</small> * [[John Toland]], ''Ragioni per naturalizzare gli ebrei in Gran Bretagna e Irlanda (1714)'', a cura di [[Paolo Bernardini (storico)|Paolo Bernardini]], La Giuntina, 1998 <small>ISBN 9788880570646</small> * Lucio Troiani, ''Greci ed ebrei, ebraismo ed «ellenismo»'' in ([[Salvatore Settis]], [[Carmine Ampolo]] et al.), ''I Greci. Storia Cultura Arte Società'', vol. III - "I Greci oltre la Grecia", Einaudi * *ankaŭ ''Storia Einaudi dei Greci e dei Romani'', vol. IX - "I Greci oltre la Grecia" * [[Emil Schürer]], ''Storia del popolo giudaico al tempo di Gesù Cristo'', Paideia, Brescia, 1987 <small>ISBN 88-394-0397-3</small> * [[David Abulafia]], [http://www.treccani.it/Portale/elements/categoriesItems.jsp?pathFile=/sites/default/BancaDati/Federiciana/VOL01/FEDERICIANA_VOL01_000169.xml Maiuscoletto, Ebrei], ''Enciclopedia Federiciana'', Istituto dell'Enciclopedia Italiana Treccani * [[Hubert Houben]], ''[http://www.stupormundi.it/Houben2.htm Federico II e gli ebrei] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090402214258/http://www.stupormundi.it/Houben2.htm |date=2009-04-02 }}'', "Nuova Rivista Storica", 85 (2001), pp. 325-346 * Hubert Houben, ''[http://www.stupormundi.it/Houben7.htm Il rispetto interetnico e interreligioso da Ruggero II a Federico II] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101125064627/http://www.stupormundi.it/Houben7.htm |date=2010-11-25 }}'', da stupormundi.it {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Antisemitismo]] [[Kategorio:Judismo]] d7wiohb3a4gp94tjxnr1d88abgzvscl 0 470239 9350599 9114710 2026-04-10T10:39:13Z Sj1mor 12103 9350599 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En politika scienco kaj internaciaj rilatoj, '''kontraŭ-imperiismo''' estas la opozicio al [[koloniismo]], al koloniaj imperioj, kaj al [[imperiismo]]. Kiel tia, kontraŭ-imperiismo inkludas opozicion al konkermilitoj, aparte [[milito]]j kiuj intencis konkeri kaj koloniigi [[lando]]jn kies teritorioj ne limas la imperian potencon, kaj militoj ikuj intencis subigi popolojn de malsamaj kulturoj; la esprimo ankaŭ konsistas el politika opozicio al la teritoria vastiĝo de lando preter ĝiaj establitaj limoj.<ref>''Imperialism: The Story and Significance of a Political Word, 1840–1960'' (2010), by Richard Koebner and Helmut Schmidt.</ref> == Teorio == [[Dosiero:Benjamin Disraeli by Cornelius Jabez Hughes, 1878.jpg|eta|dekstra|250px|Benjamin Disraeli, Ĉefministro de Britio el 1874 al 1880, etendis la Britan Imperion.]] En la fino de la [[1870-aj jaroj]], la esprimo ''Imperialism'' estis enkondukita en la [[angla lingvo]] fare de kontraŭuloj de la atakaj imperiaj politikoj de brita ĉefministro [[Benjamin Disraeli]] (1874-80).<ref name="Helmut Schmidt 2010">Richard Koebner kaj Helmut Schmidt, ''Imperialism: The Story and Significance of a Political Word, 1840-1960'' (2010)</ref> Ĝi estis baldaŭ transprenita fare de subtenantoj de "imperiismo" kiel ekzemple [[Joseph Chamberlain]]. Por kelkaj, imperiismo indikis politikon de [[idealismo]] kaj [[filantropio]]; aliaj asertis ke ĝi estis karakterizita per politika memprofito, kaj kreskanta nombro asociis ĝin kun kapitalisma avideco. [[John A. Hobson]] kaj [[Lenin]] aldonis plian teorian makroekonomian implicon al la esprimo. Multaj teoriuloj maldekstre sekvis aŭ al unu aŭ al ambaŭ en emfazado de la struktura aŭ ĉiea kvalito de "imperiismo." Tiaj verkistoj vastigis la periodon asociitan kun la esprimo tiel ke ĝi nun nomumas nek politikon, nek mallongan spacon de jardekoj en la fino de la [[19-a jarcento]], sed tutmondan sistemon etendantan dum periodo de jarcentoj, ofte irante reen al [[Kristoforo Kolumbo]] kaj, en kelkaj faktoj, al la [[Krucmilitoj]]. Ĉar la apliko de la esprimo disetendiĝis, ĝia signifo ŝanĝis laŭ kvin klaraj sed ofte paralelaj aksoj: [[moralo]], [[ekonomio]], sistemo, kulturoj, kaj tempoj. Tiuj ŝanĝoj reflektas - inter aliaj ŝanĝoj en sentemo - kreskantan maltrankvilon, eĉ delikatecon, kun la fakto de potenco-, specife, okcidenta potenco.<ref>Mark F. Proudman, "Words for Scholars: The Semantics of 'Imperialism'". ''Journal of the Historical Society'', September 2008, Vol. 8 Issue 3, p395-433</ref><ref>D. K. Fieldhouse, "Imperialism": An Historiographical Revision", ''South African Journal Of Economic History'', March 1992, Vol. 7 Issue 1, pp 45-72</ref> La rilatoj inter [[kapitalismo]], [[aristokrataro]], kaj imperiismo estis diskutita kaj analizita fare de teoriuloj, historiistoj, politikaj sciencistoj kiaj ekzemple [[John Atkinson Hobson]] kaj [[Thorstein Veblen]], [[Joseph Schumpeter]] kaj [[Norman Angell]].<ref>G.K. Peatling, “Globalism, Hegemonism and British Power: J. A. Hobson and Alfred Zimmern Reconsidered”, ''History'', Julio 2004, Vol. 89 Issue 295, pp. 381–98</ref> Tiuj intelektuloj produktis multon da siaj verkoj koncerne imperiismon antaŭ la [[Unua Mondmilito]] (1914-18), ankoraŭ ilia kombinita laboro informis pri la studo de la efiko de imperiismo sur Eŭropo, kaj kontribuis al la politikaj kaj ideologiaj reflektadoj sur la pliiĝo de la militindurstria entreprenaro je [[Usono]] de la [[1950-aj jaroj]] pluen. J.A. Hobson diris ke hejmaj socialaj reformoj povis kuraci la internacian malsanon de imperiismo forigante ĝian ekonomian fundamenton. Hobson teoriadis ke ŝtata enmiksiĝo tra impostado povis akceli pli larĝan konsumon, krei riĉaĵon, kaj instigi pacan plurflankan mondordon. Inverse, se la ŝtato ne intervenus, pensiuloj (homoj kiuj gajnas enspezon de posedaĵo aŭ valorpaperoj) generus socie negativan riĉaĵon kiu kreskigas imperiismon kaj protektismon.<ref>P. J. Cain, "Capitalism, Aristocracy and Empire: Some 'Classical' Theories of Imperialism Revisited", ''Journal of Imperial and Commonwealth History'', March 2007, Vol. 35 Issue 1, pp 25-47</ref><ref>G.K. Peatling, "Globalism, Hegemonism and British Power: J. A. Hobson and Alfred Zimmern Reconsidered", ''History, Julio 2004, Vol. 89 Issue 295, pp 381-398</ref> == Politika movado == Kiel memkonscia politika movado, kontraŭ-imperiismo originis de [[Eŭropo]] fine de la 19-a kaj komence de la [[20-a jarcento]]j, kiel opozicio al la kreskantaj eŭropaj [[Koloniismo|koloniaj regnoj]] kaj usona kontrolo de [[Filipinoj]] post [[1898]].<ref>Harrington, 1935</ref> Tamen, ĝi atingis sian plej altan nivelon de populara subteno en la kolonioj mem, kie ĝi formis la bazon por vasta gamo de naciaj liberigaj movadoj dum la mezo de la 20-a jarcento kaj poste. Tiuj movadoj, kaj iliaj kontraŭ-imperiismaj ideoj, estis instrumentaj en la malkoloniigada procezo de la [[1950-aj jaroj]] kaj ĉefe [[1960-aj jaroj]], kiuj vidis la plej multajn eŭropajn koloniojn en [[Azio]] kaj [[Afriko]] atingantajn sian sendependecon.<ref name="Helmut Schmidt 2010"/> == Kontraŭimperiisma Ligo == == Marksismo, Leninismo, kaj Kontraŭimperiismo == [[Dosiero:Karl Marx_001.jpg|eta|dekstra|200px|Por la germana filozofo Karl Marx, imperiismo estis integra al la pra-historio de kapitalismo.]] En la mezo de la 19-a jarcento, en [[La Kapitalo]] (1867-94), [[Karl Marx]] konsideris imperiismon kiel parto de la antaŭhistorio de la kapitalisma reĝimo de produktado. Inverse, en la komenco de la 20-a jarcento, [[Lenin]] difinis imperiismon kiel "la plej altan stadion de kapitalismo", la ekonomia stadio en kiu monopola financkapitalo iĝas la domina apliko de kapitalo.<ref>“Imperialism”, ''The Penguin Dictionary of International Relations'' (1998), by Graham Evans and Jeffrey Newnham. p. 244.</ref> Tiele, diris ke financaj kaj ekonomiaj cirkonstancoj instigis naciajn registarojn kaj privatajn komerckorporaciojn al tutmonda konkurado pri kontrolo de naturresursoj kaj homa laboro per [[koloniismo]].<ref>“Colonialism”, ''The Penguin Dictionary of International Relations'' (1998) Graham Evans and Jeffrey Newnham, p. 79.</ref> == Feminismo kaj Kontraŭimperiismo == == Dekstrula kontraŭimperiismo == == Kritikaro == == Vidu ankaŭ == * [[Kontraŭkapitalismo]] * [[Kontraŭmilitarismo]] * [[Malkoloniigo]] * [[Tendarismo]] === Filmoj === * ''[[Afrique 50]]'' == Notoj == {{Referencoj}} == References == * Griffiths, Martin, kaj Terry O'Callaghan, and Steven C. Roach 2008. ''International Relations: The Key Concepts''. Second Edition. New York: Routledge. * Heywood, C. 2004. ''Political Theory: An Introduction'' New York: Palgrave MacMillan * Harrington, Fred H. "The Anti-Imperialist Movement in the United States, 1898-1900", ''Mississippi Valley Historical Review'', Vol. 22, No. 2 (Sep., 1935), pp.&nbsp;211–230 [http://www.jstor.org/stable/1898467 in JSTOR] * Proudman, Mark F.. "Words for Scholars: The Semantics of 'Imperialism'". ''Journal of the Historical Society'', September 2008, Vol. 8 Issue 3, p395-433 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=imperi.kontraux0ismo}} * ''The Anti-Imperialists'', [http://www.antiimperialist.com Reteja gvidilo al Usona kontraŭimperiismo] * [http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=va2.browse&sort=Collection&item=Anti-Colonialism%20in%20the%20Cold%20War CWIHP at the Wilson Center for Scholars: Primary Document Collection on Anti-Imperialism in the Cold War] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110605133345/http://www.wilsoncenter.org/index.cfm?topic_id=1409&fuseaction=va2.browse&sort=Collection&item=Anti-Colonialism%20in%20the%20Cold%20War |date=2011-06-05 }} * [http://depts.washington.edu/antiwar/ Pacific Northwest Antiwar and Radical History Project], multimedia collection of photographs, video, oral histories and essays. * [http://www.marxists.org/archive/lenin/works/1916/imp-hsc/ Imperialism: The Highest Stage of Capitalism by V.I. Lenin] Full text at marxists.org * [http://www.themilitant.com/2009/7314/731449.html How Imperialist 'Aid' Blocks Development in Africa] by [[Thomas Sankara]], ''The Militant'', April 13, 2009 * [http://www.cc-ds.org/discussion/CONFRONTING_US_IMPERIALISM.pdf Daniel Jakopovich, ''In the Belly of the Beast: Challenging US Imperialism and the Politics of the Offensive''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100518045623/http://www.cc-ds.org/discussion/CONFRONTING_US_IMPERIALISM.pdf |date=2010-05-18 }} [[Kategorio:Kontraŭimperiismo| ]] jb7qt0887c80t0dg8yw99farehcesqc 0 470291 9350600 9171046 2026-04-10T10:39:32Z Sj1mor 12103 9350600 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Malkoloniigado''' (''senkoloniigo'' aŭ ''malkoloniigo'') estas la nuligo de [[koloniismo]], nome la neegaleca rilato per kio unu homo, ŝtato aŭ nacio establas kaj konservas dependan teritorion sub alia. Ĝi povas esti komprenita politike (ekhavante [[sendependeco]]n, sendependan [[aŭtonomio]]n, union kun la [[metropolo]] aŭ alian ŝtaton) aŭ kulture (forigo de malutilegaj koloniaj efikoj). La esprimo rilatas precipe al la malmuntado, en la jaroj post la [[Dua Mondmilito]], de la [[Imperiismo|novaj imperioj]] establitaj antaŭ la [[Unua Mondmilito]] ĉie en [[Afriko]] kaj [[Azio]]. La Speciala Komitato de Unuiĝintaj Nacioj pri Malkoloniigo deklaris ke en la procezo de [[malkoloniigado]] ekzistas neniu alternativo al la akcepto fare de la koloniigintoj de la [[Rajto de memdetermino]], sed en praktiko malkoloniigado povas impliki aŭ neperfortan revolucion aŭ naciajn liberigajn militojn de la indiĝena loĝantaro. Ĝi povas esti enurba aŭ impliki la intervenon de eksterlandaj potencoj agantaj unuope aŭ tra internaciaj instancoj kiaj ekzemple la [[Unuiĝintaj Nacioj]]. Kvankam ekzemploj de malkoloniigado povas esti trovitaj jam eĉ ĉe la verkoj de [[Tucidido]], ekzistas pluraj precipe aktivaj periodoj de malkoloniigado en modernaj tempoj. Tiuj estas la disrompo de la [[Hispana Imperio]] en la [[19-a jarcento]]; de la germana, aŭstro-hungara, otomana, kaj rusa imperioj sekve de la [[Unua Mondmilito]]; de la brita, franca, nederlanda, portugala, belga kaj itala koloniaj regnoj sekve de la [[Dua Mondmilito]]; de la [[Rusa Imperio]] post la fino de la [[Malvarma Milito]] kaj aliaj. Kiel filozofio, "malkoloniigado" prisignas la kapablon vidi kaj konsideri ne-eŭropajn kulturojn de senantaŭjuĝa, ne-okcidenta perspektivo. == Metodoj kaj epokoj == Malkoloniigado estas politika procezo, ofte implikante perforton. En ekstremaj cirkonstancoj, ekzistas sendependiga milito, foje sekvante [[revolucio]]n. Plej ofte, ekzistas dinamika ciklo kie intertraktadoj malsukcesas, negravaj tumultoj rezultiĝas okazigante subpremadon de la [[polico]] kaj militfortoj, [[eskaliĝo|eskaladante]] en pli perfortajn [[ribelo]]jn kiuj kondukas al pliaj intertraktadoj ĝis sendependeco estas koncedita. En maloftaj kazoj, la agoj de la indiĝea loĝantaro estas karakterizitaj per malperforto, kun la hinda sendependiga movado gvidita fare de [[Mohandas Karamchand Gandhi]] estanta unu el la plej rimarkindaj ekzemploj, kaj la perforto venas same de aktiva subpremado fare de la okupacia armeo aŭ kiel politika opozicio de fortoj reprezentantaj minoritatajn hejmkomunumojn kiuj sentiĝas minacataj de la perspektivo de sendependeco. Ekzemple, ekzistis sendependeca milito en [[Franca Hindoĉinio]], dum en kelkaj landoj en [[Franca Okcidenta Afriko]] (eksklude la Magrebajn landojn) malkoloniigado rezultiĝis el kombinaĵo de ribelo kaj intertraktado. La procezo estas nur kompleta kiam la fakta registaro de la lastatempe sendependa lando estas agnoskata kiel la laŭjure suverena ŝtato fare de la komunumo de nacioj. == Historio == === Malkoloniigado post 1945 === ==== Afriko ==== [[Dosiero:African_nations_order_of_independence_1950-1993.gif|eta|Kronologio de malkoloniigado en Afriko]] {{Ĉefartikolo|Sendependiĝo de Afriko|Postkolonia Afriko}} Ene de du jardekoj post la [[Dua Mondmilito]] 50 kolonioj estis ellasitaj en formala sendependeco. Jam dum la milito la koloniaj potencoj ne plu vere kapablis politike kaj milite kontroli la koloniojn. Cetere trupoj el la kolonioj partoprenis al la milito je la flanko de la koloniaj potencoj. Kiel "rekompenco" estis promesita pli da [[aŭtonomio]] al la kolonioj. Plej ofte la malkoloniigado estis gvidita de la loka [[elito]], kiu en la kolonia [[administracio]] okupis la malaltajn postenojn. Unu el la plej fruaj movadoj de sendependiĝo formiĝis en 1947 en [[Ganao]] sub la gvido de [[Kwame Nkrumah]]. En [[Nigerio]], kiel en multaj aliaj afrikaj landoj, la sendependeca movado ne estis unueca, sed formiĝis pliaj konfliktantaj tribaj grupoj. Esceptoj estis la landoj, kie aparte kapablaj homoj gvidis la movadon, kiel en Ganao kaj [[Kenjo]]. La landlimoj de la sendependaj landoj en Afriko estis ofte difinitaj sen konsideri la etnajn limojn. En pluraj ŝtatoj estis kunigitaj homoj el malsamaj etnoj. Tio estis kaŭzo de konfliktoj plej ofte ne solvitaj ĝis nuntempe. La jaro [[1960]] estis tiu, en kiu la plejmulto da afrikaj landoj atingis sendependecon. Pro tio ĝi estas nomata "''[[Afrika Jaro]]''". ==== Ameriko ==== * [[Unuiĝinta Reĝlando]]: [[Novlando]] (nominale sendependa regno sed sub rekta brita regado ekde 1934) (1949, unio kun [[Kanado]]); [[Gujano]] (1966); [[Belize]] (1981). * [[Nederlando]]: [[Nederlandaj Antiloj]], [[Surinamo]] (1954, ambaŭ iĝis konsistigaj landoj de la [[Nederlando|Reĝlando Nederlando]]). * [[Danio]]: [[Gronlando]] (1979, iĝis konsistiga lando de la [[Danio|Reĝlando Danio]]). ==== Azio ==== <small> </small>La sekva listo montras la koloniajn potencojn post la fino de malamikecoj en 1945, kaj iliaj koloniaj aŭ administraj havaĵoj. La jaro de malkoloniigo estas skribita kronologie en krampoj. * [[Unuiĝinta Reĝlando]]: [[Brita Hindio]] (1947) [[Brita mandato Palestino]], [[Birmo]], kaj [[Cejlono]] (1948); [[Brita Malajzio]] (1957); [[Saravako]], [[Norda Borneo]], kaj [[Singapuro]] (1963); [[Brunejo]] (1984); [[Honkongo]] (1997). * [[Francio]]: [[Franca Hindio]] (1954) kaj [[Hindoĉinio]] (konsistanta el [[Vjetnamio]] (1945), el [[Kamboĝo]] (1953) kaj el [[Laoso]]). * [[Portugala kolonia imperio|Portugalio]]: [[Portugala Barato]] (1961); [[Portugala Timoro]] (1975); [[Makao]] (1999). * [[Usono]] (1946): [[Filipinoj ]] * [[Nederlando]]: [[Nederlanda Hindio]] (1950); [[Nederlanda Nov-Gvineo]] (1963, aneksita al [[Indonezio]]). * [[Komunumo de Nacioj|Brita]] [[Aŭstralio]]: [[Papuo-Nov-Gvineo]] (1975). ==== Aŭstralio kaj Oceanio ==== La laŭgrada sendependigo de [[Aŭstralio]] kaj [[Nov-Zelando]] de la [[Britio|brita]] reĝado evoluis dum la tuta 20-a jarcento kaj estis kompletigita en [[1986]]. La malkoloniigado de [[Oceanio]] komencis post la [[Dua Mondmilito]] kaj la lastaj insuloj akiris sendependecon en la 90-aj jaroj. ==== Eŭropo ==== * [[Unuiĝinta Reĝlando]]: [[Cipro]] aŭ Kipro (1960); [[Malto]] (1964). === Murditaj kontraŭkoloniistaj estroj === === Postkoloniaj organizaĵoj === Pro komunaj historio kaj kulturo, pluraj iamaj koloniaj potencoj kreis instituciojn kiuj pli malstrikte asociigis siajn antaŭajn koloniojn. Membreco estas libervola, kaj en iuj kazoj povas revokata se membroŝtato perdas iujn objektivajn kriteriojn (ofta kondiĉo estas demokratia regado). La organizaĵoj servas kulturajn, ekonomiajn kaj politikajn celojn inter la asociitaj landoj, kvankam neniu tia organizo iĝis politike grava memstara unuo. {| class="wikitable" |- style="background-color:#e9e9e9" | ! Eksa kolonia potenco || Organizaĵo || Fondita |- | align="center" |''Britio'' |[[Komunumo de Nacioj]] ''(Commonwealth of Nations)'' | align="center" |1931 |- | rowspan="3" align="center" |''Francio'' | style="background-color: #f2f2f9" |[[Franca Unio]] ''(Union française)'' | style="background-color: #f2f2f9" align="center" |1946 |- |[[Franca Komunumo]] ''(Communauté française)'' | align="center" |1958 |- | style="background-color: #f2f2f9" |[[Franclingvio]] ''(Francophonie)'' | style="background-color: #f2f2f9" align="center" |1970 |- | rowspan="2" align="center" |''Hispanio kaj<br />Portugalio'' |[[Latinida Unuiĝo]] | align="center" |1954 |- | style="background-color: #f2f2f9" |[[Organizaĵo de Iberamerikaj Ŝtatoj por la Edukado, Scienco kaj Kulturo|Organizaĵo de Iberamerikaj Ŝtatoj]] | style="background-color: #f2f2f9" align="center" |1991 |- | rowspan="1" align="center" |''Portugalio'' |[[Komunumo de portugallingvaj landoj]] ''(Comunidade dos Países de Língua Portuguesa)'' | align="center" |1996 |- | align="center" |''Rusio'' |[[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] ''(Содружество Независимых Государств)'' | align="center" |1991 <!-- Eble bonus mencio de la du artikoloj pri usonaj postkoloniaj organizaĵoj, sed ĝis nun ne estas artikoloj, kaj dubindas ĉu la interkonsentoj entute nomeblas "organizaĵoj", do la listero provizore estu nevidebla |- | rowspan="2" align="center" |''Usono'' | style="background-color: #f2f2f9" |[[Commonwealth (U.S. insular area)|Commonwealths]] | style="background-color: #f2f2f9" align="center" |1934 |- |[[Compact of Free Association|Freely Associated States]] | align="center" |1982 --> |} {{Projektoj}} == Teme ligitaj rezolucioj de la [[Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj]] == :[[Dosiero:commons-logo.svg|12px]] [[:dosiero:UN General Assembly Resolution 66 (1).pdf|Rezolucio 66 de la Ĝenerala Asembleo de la U. N. (1946-12-14), en PDF-formato en la vikimedia komunejo]] jen {{angle}} kaj {{france}}, sed ankaŭ haveble {{ĉine}}, {{hispane}} kaj {{ruse}} :[[Dosiero:commons-logo.svg|12px]] [[:dosiero:Trust and Non-Self-Governing Territories.djvu|Listo de la teritorioj kuratore administrataj kaj ne-mem-regaj, laŭ difino de la Ĝenerala Asembleo de la U. N. (1945-1999), en formato]] [[DjVu]] {{angle}} :[[Dosiero:wikisource-logo.svg|12px]] [[:wikisource:United Nations General Assembly Resolution 1514|Rezolucio 1514 de la Ĝenerala Asembleo de la U. N.: Deklaracio pri donado de sendependeco al koloniaj landoj kaj popoloj (1960-12-14)]] {{angle}} [[Dosiero:commons-logo.svg|12px]] [[:commons:file:Résolution 1514 (XV) de l'Assemblée générale des Nations unies.pdf|kaj]] {{france}} == Vidu ankaŭ == * ''[[Africa addio]]'', dokumenta filmo * [[Militoj de nacia liberigo]] * [[Portugala kolonia imperio]] * [[Postkolonia Afriko]] {{Ĝermo|politiko}} [[Kategorio:Malkoloniigo| ]] sbkm7x2h74uagkcglwwak8exg4i50ft 14 473653 9350385 5429842 2026-04-09T16:48:15Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Esperanto en Rusia Imperio]] al [[Kategorio:Esperanto en la Rusia Imperio]] 5429842 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Historio de Esperanto laŭ lando|Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto en Rusio| ]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Pollando]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Ukrainio]] 2qx07zp3arxl8seiu8s3zx4yuqbpzrt 9350389 9350385 2026-04-09T16:50:01Z RG72 11847 9350389 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Historio de Esperanto laŭ lando|Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto en Rusio| ]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Pollando| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Ukrainio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Belorusio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Latvio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Litovio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Estonio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Armenio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Azerbajĝano| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Kazaĥio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Kirgizio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Taĝikio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Uzbekio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Turkmenio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Kartvelio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Moldavio| Rusia Imperio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Finnlando| Rusia Imperio]] qia3alte0hxasuhn5tufsrapm6ow38z 0 477965 9350281 8366747 2026-04-09T12:56:07Z Sj1mor 12103 9350281 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''milonga''' (aŭ [[milongo]]) estas [[Muzika ĝenro]] folklora el la areo de la [[Rivero Plata]],<ref> Uriarte Rebaudí, Lía Noemí, ''Una estética de lo criollo en el Santos Vega de Rafael Obligado'', alirita la [[27an de junio]] 2011, 2006, Editorial Dunken, paĝoj 173.</ref> tipa de [[Argentino]] kaj [[Urugvajo]], kaj malpli ankaŭ de [[Suda Rio-Grando]] en [[Brazilo]]. La ĝenro devenas el la [[gaŭĉo|gaŭĉa kulturo]]. Ĝi prezentiĝas en du manieroj, la kampa milongo, pampa aŭ suda (apartenanta al tiu nomita suda muziko), kiu estas la formo origina de la ''milonga''; kaj la urba milongo, malfrua formo kreita en [[1931]] de Sebastián Piana pre sia verko nome "Milonga sentimental". La milongo havas elementojn devenajn el la afrikaj sklavoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * Manco, Silvio. [http://www.quienesgardel.com.ar/trabajos/payadores.html "Payadores"], ''Trabajos'', Congreso Quien es Gardel. [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Kulturo de Argentino]] ky00k0isu0n78vw4lmhzk1tmgoahm8g 14 480132 9350627 6198936 2026-04-10T10:53:03Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Minoritataj monaĥoj]] forigita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9350627 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Hungaraj monaĥoj|minoritataj]] meqhjol9uay11eeb3pgt0qmgwmfykgw 0 498337 9350564 9255176 2026-04-10T08:28:00Z Crosstor 3176 /* F */ 9350564 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj mortis en [[Miskolc]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[István Ábrahám (aktoro)]] * [[János Adriany]], [[inĝeniero]] * [[Pál Áldásy]], [[bestokuracisto]] * [[József Antal Boza]], metalurgiisto * [[Pál Apostol]], luterana [[episkopo]] == B == * [[Imre Báder]], metalurgiisto * [[Károly Ballagi]], instruisto * [[László Bánhidi (mininĝeniero)]] * [[Pál Barczi]], [[grafikisto]] * [[János Bársony (juristo)]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[Károly Berecz]], [[poeto]] * [[Ákos Bizony]], advokato * [[Ferenc Bodgál]], etnografo * [[János Bognár]], [[kemiisto]] * [[József Budai]], [[botanikisto]] == C == * [[Kálmán Csabai]], pentristo * [[János Csapó]], aktoro * [[Gusztáv Csengey]], poeto kaj [[teologo]] * [[Gyula Csepregi]], [[saksofonisto]] == D == * [[Róza Déryné Széppataki]], [[aktoro]] * [[József Dévald]], kuracisto * [[Gábor Doleschall]], kuracisto == F == * [[Richárd Falk (inĝeniero)]] * [[Gyula Feledy]], [[grafikisto]] * [[Tóbiás Ferenczi]], monaĥo * [[Zoltán Fónyad]], matematikisto * [[Márta Fügedi]], muzeologo == G == * [[Ignác Gálffy]], [[instruisto]] * [[János Gárdus]], instruisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Jenő Gáspár (aktoro)]] * [[József Gelei (instruisto)]] * [[Géza Grosschmid]], advokato == H == * [[Ervin Hacker]], kriminologo * [[Aladár Henszelmann]], radiologo * [[Béla Honti]], urbestro * [[Lajos Horváth (politikisto)]] * [[László Huszthy]], maŝininĝeniero == J == * [[Rozália Jambrik]], [[hidrogeologo]] == K == * [[Csaba Kelemen]], aktoro * [[József Keszy]], aktoro * [[Zoltán Kőrössy]], aktoro * [[Lajos Kovács (geologo)]] * [[Terus Kováts]], aktoro * [[Gábor Kövessy]], hidrologo * [[Imre Kulcsár]], aktoro * [[Miklós Kun (urbestro)]] * [[Ernő Kunt]], pentristo == L == * [[Endre Latabár (pli aĝa)]], aktoro * [[Lajos Latkóczy]], [[pentristo]] * [[Zoltán Lenkey]], [[grafikisto]] * [[József Lévay]], poeto * [[László Lukovszky]], pentristo == M == * [[Vera Márffy]], aktoro * [[Géza Márky]], aktoro * [[Éva Máthé (aktoro)]] * [[Miklós Mazsaroff]], pentristo * [[Dezső Meilinger]], pentristo * [[István Mészáros (episkopo)]] == N == * [[Margit Gy. Nagy]], gobelinisto * [[Zoltán Novotni]], [[profesoro]] == R == * [[Iván Raisz]], matematikisto * [[Laura Réthy]], operetkantisto * [[Kálmán Révész]], kalvinana episkopo * [[Richárd Richter]], inĝeniero == S == * [[Gábor Sallós]], teatrestro * [[István Sályi]], inĝeniero * [[János Seres]], pentristo * [[Sándor Simon (inĝeniero)]] * [[Ferenc Somló (pli aĝa)]], aktoro * [[Ferenc Somló (pli juna)]], aktoro * [[István Somló (1946-2012)]], aktoro * [[Mária Somló]], aktoro * [[Ottó Süpek]], literaturhistoriisto * [[Lajos Szalay]], grafikisto * [[László Szathmáry]], kemiisto * [[József Szathmári Paksi]], kalvinana episkopo * [[István Szentpáli]], [[urbestro]] * [[Gusztáv Szepesi]], aktoro * [[Sámuel Szűcs]], juristo == T == * [[Gusztáv Tarján]], [[inĝeniero]] * [[Zénó Terplán]], inĝeniero * [[Béla Tóth (teatrestro)]] * [[Imre Tóth (pentristo)]] * [[Miklósné Tóth]], pentristo * [[István Tüdős]], kalvinana episkopo == V == * [[Péter Vályi]], ministro * [[Gyula Varga (aktoro)]] * [[Judit Varga (juristo)]] * [[Miklós Varga (skulptisto)]] * [[Lajos Végvári]], arthistoriisto == W == * [[Mihály Wándza]], aktoro, pentristo == Z == * [[János Zambó]], inĝeniero * [[Pál Zelenka]], episkopo * [[István Zsignár]], pentristo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Miskolc]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Miskolc]] [[Kategorio:Miskolc]] 9ycbsmb1i9f9na8f0g846wfoqa2he8q 9350634 9350564 2026-04-10T10:58:53Z Crosstor 3176 /* G */ 9350634 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj mortis en [[Miskolc]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[István Ábrahám (aktoro)]] * [[János Adriany]], [[inĝeniero]] * [[Pál Áldásy]], [[bestokuracisto]] * [[József Antal Boza]], metalurgiisto * [[Pál Apostol]], luterana [[episkopo]] == B == * [[Imre Báder]], metalurgiisto * [[Károly Ballagi]], instruisto * [[László Bánhidi (mininĝeniero)]] * [[Pál Barczi]], [[grafikisto]] * [[János Bársony (juristo)]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Gáspár Benedekfalvi]], arkivisto * [[Károly Berecz]], [[poeto]] * [[Ákos Bizony]], advokato * [[Ferenc Bodgál]], etnografo * [[János Bognár]], [[kemiisto]] * [[József Budai]], [[botanikisto]] == C == * [[Kálmán Csabai]], pentristo * [[János Csapó]], aktoro * [[Gusztáv Csengey]], poeto kaj [[teologo]] * [[Gyula Csepregi]], [[saksofonisto]] == D == * [[Róza Déryné Széppataki]], [[aktoro]] * [[József Dévald]], kuracisto * [[Gábor Doleschall]], kuracisto == F == * [[Richárd Falk (inĝeniero)]] * [[Gyula Feledy]], [[grafikisto]] * [[Tóbiás Ferenczi]], monaĥo * [[Zoltán Fónyad]], matematikisto * [[Márta Fügedi]], muzeologo == G == * [[Damaszcén Gaál]], minoritano * [[Ignác Gálffy]], [[instruisto]] * [[János Gárdus]], instruisto * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[Jenő Gáspár (aktoro)]] * [[József Gelei (instruisto)]] * [[Géza Grosschmid]], advokato == H == * [[Ervin Hacker]], kriminologo * [[Aladár Henszelmann]], radiologo * [[Béla Honti]], urbestro * [[Lajos Horváth (politikisto)]] * [[László Huszthy]], maŝininĝeniero == J == * [[Rozália Jambrik]], [[hidrogeologo]] == K == * [[Csaba Kelemen]], aktoro * [[József Keszy]], aktoro * [[Zoltán Kőrössy]], aktoro * [[Lajos Kovács (geologo)]] * [[Terus Kováts]], aktoro * [[Gábor Kövessy]], hidrologo * [[Imre Kulcsár]], aktoro * [[Miklós Kun (urbestro)]] * [[Ernő Kunt]], pentristo == L == * [[Endre Latabár (pli aĝa)]], aktoro * [[Lajos Latkóczy]], [[pentristo]] * [[Zoltán Lenkey]], [[grafikisto]] * [[József Lévay]], poeto * [[László Lukovszky]], pentristo == M == * [[Vera Márffy]], aktoro * [[Géza Márky]], aktoro * [[Éva Máthé (aktoro)]] * [[Miklós Mazsaroff]], pentristo * [[Dezső Meilinger]], pentristo * [[István Mészáros (episkopo)]] == N == * [[Margit Gy. Nagy]], gobelinisto * [[Zoltán Novotni]], [[profesoro]] == R == * [[Iván Raisz]], matematikisto * [[Laura Réthy]], operetkantisto * [[Kálmán Révész]], kalvinana episkopo * [[Richárd Richter]], inĝeniero == S == * [[Gábor Sallós]], teatrestro * [[István Sályi]], inĝeniero * [[János Seres]], pentristo * [[Sándor Simon (inĝeniero)]] * [[Ferenc Somló (pli aĝa)]], aktoro * [[Ferenc Somló (pli juna)]], aktoro * [[István Somló (1946-2012)]], aktoro * [[Mária Somló]], aktoro * [[Ottó Süpek]], literaturhistoriisto * [[Lajos Szalay]], grafikisto * [[László Szathmáry]], kemiisto * [[József Szathmári Paksi]], kalvinana episkopo * [[István Szentpáli]], [[urbestro]] * [[Gusztáv Szepesi]], aktoro * [[Sámuel Szűcs]], juristo == T == * [[Gusztáv Tarján]], [[inĝeniero]] * [[Zénó Terplán]], inĝeniero * [[Béla Tóth (teatrestro)]] * [[Imre Tóth (pentristo)]] * [[Miklósné Tóth]], pentristo * [[István Tüdős]], kalvinana episkopo == V == * [[Péter Vályi]], ministro * [[Gyula Varga (aktoro)]] * [[Judit Varga (juristo)]] * [[Miklós Varga (skulptisto)]] * [[Lajos Végvári]], arthistoriisto == W == * [[Mihály Wándza]], aktoro, pentristo == Z == * [[János Zambó]], inĝeniero * [[Pál Zelenka]], episkopo * [[István Zsignár]], pentristo == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Miskolc]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Miskolc]] [[Kategorio:Miskolc]] twhertybo9rx0yu2iyc9faan37b90y1 0 499504 9350322 6385814 2026-04-09T13:04:26Z Sj1mor 12103 9350322 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Tejano.jpg|eta|Teĥana muzikistaro]] '''Teĥana muziko''' (el la [[angla lingvo|angla]] ''Tejano music'' "[[Teksaso]] kaj "[[Meksiko]]"; ofte mallongigita kiel '''Tex-Mex''') estas speco de muziko kreita parte de enmigrintoj el [[Centra Eŭropo]] per aldono de forta danca ritmo en la [[1960-aj jaroj]] en [[Usono]]. Eminentaj ritmenblusaj muzikistoj inkluzivas [[Selena]] (reĝino de Teĥana muziko), [[Emilio Navaria]], [[La Mafia]], [[Mazz]], [[Elida Reyna]], [[Laura Canales]], [[Alicia Villarreal]], [[Shelly Lares]], [[David Lee Garza]] and [[Jennifer Peña]]. {{Ĝermo|muziko}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] n1zulg5oeh6cel5107wlxg1y3dg865s 0 502559 9350241 8701797 2026-04-09T12:43:21Z Sj1mor 12103 9350241 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Elvis Presley 1970.jpg|eta|180ra|[[Elvis Presley]] ĉefasimbolo de Rokabilo]] '''Rokabilo''' aŭ en [[angla]] ''Rockabilly'' estas unu el plej fruaj stiloj de [[rokenrolo]], datanta el la komenco de la [[1950-aj jaroj]] en [[Usono]], speciale ĉe la [[Suda Usono|Sudaj Ŝtatoj]]. Temas pri rapidstila mikso de [[kontreo]] kaj [[ritmenbluso]] kun forta interpulso. [[Elvis Presley]] faris novajn versiojn de ekzistantaj kantoj, miksante "nigrulajn" kaj "blankulajn" muzikojn. Tian stilon, kune kun liaj seksecaj spektakloj, faris lin populara kaj skandala. Li registris kantojn de ĝenro rokenrolo, kun trakoj kiel "Hound Dog" kaj "Jailhouse Rock", ĉefekzempleroj de la ĝenro. {{Projektoj}} [[Kategorio:Rokenrolo]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] qt94p8m74uggrmyeud18pnvlnchuzmr 0 504606 9350659 6478525 2026-04-10T11:53:10Z Petr Tomasovsky 678 9350659 wikitext text/x-wiki :Vidu ankaŭ la apartigan paĝon [[termino]]. [[Dosiero:mine_sweep.jpg|thumb|Usona soldato dum purigado de surminita regiono en [[Faluĝa]] en Irako.]] [[dosiero:Mines warning sign.jpg|eta|maldekstra|<center>avertilo pri minoj]] [[dosiero:Cambodia amputations from landmines.jpg|eta|<center>kamboĝa infano, viktimo de tera mino]] '''Tera mino''' estas eksploda [[armilo]], kiu estas kaŝata sub la tersurfaco kaj kutime aktiviĝas per la viktimo. Do en vasta senco eblas nomi ĝin "eksploda kaptilo". Iuj specoj de teraj minoj ankaŭ estas eksplodigataj fare de flanka armea observanto de la mina teritorio. La armea uzo de teraj minoj estas forte kritikata en internacia [[politiko]]. Ili longan tempon restas danĝero por la loka homa loĝantaro kaj ankaŭ por lokaj bestoj, post kiam la armea konflikto, kadre de kiu ili metiĝis, jam pasis plurajn jardekojn. Ekde la jaro 1999 validas la ĝis aprilo 2006 ratifita "[[Otava Konvencio]]" pri malpermeso de [[kontraŭpersonaj minoj]]. La konvencion tamen laŭ la stato de decembro 2014 ne subskribis la registaroj de la ŝtatoj en kiuj produktiĝas plej multaj teraj minoj. {{projektoj}} {{ĝermo|armeo}} [[Kategorio:Teraj minoj| ]] k0tgprxikd4xu5vscudkg7qdqfs32ok 0 509681 9350371 9295964 2026-04-09T16:30:14Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 007.jpg]] → [[File:Baco, por Caravaggio.jpg]] → File replacement: Updating from an old version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]]) 9350371 wikitext text/x-wiki {{Vidu ankaŭ|Filippo Beroaldo la Juna}} {{Informkesto gravulo |nomo =Filippo Beroaldo<br />(1453-1505) |dosiero =Filippo Beroaldo, il vecchio (1453-1505).png |priskribo ="Philippi beroaldi de felicitate opusculum", verko publikigita en [[1501]]. |dato de naskiĝo =[[11-a de julio]] [[1453]] |loko de naskiĝo =[[Bolonjo]], {{ITA}} |dato de morto =[[17-a de julio]] [[1505]] |loko de morto =[[Bolonjo]], {{ITA}} | alma_mater = [[Universitato de Bolonjo ]]<br />[[Sorbono|Universitato de Parizo ]]<br />Universitato de Parmo }} '''Filippo Beroaldo''' (1453-1505) estis itala humanisto, poeto kaj beletristo, instruis poezion kaj retorikon en la [[Universitato de Bolonjo|Universitatoj de Bolonjo]], [[Parmo]] kaj [[Sorbono|Parizo]], fekunda kaj tre klera, kvankam kun oftaj temodekliniĝoj, li faris komentojn pri multaj latinaj aŭtoroj, speciale pri Lucio Apulejo Saturnino (130 a.K. - 100 a.K.). Li ankaŭ komponis oratoriaĵojn. Li estis mentoro de la filo de sia malproksima kuzo [[Filippo Beroaldo la juna]]. Li studis kun Francesco dal Pozzo kaj estis profesoro de Polidoro Virĝilo (1470-1555). == Biografio == Li apartenis al nobela kaj antikva familio el [[Bolonjo]]. Post perdo de sia patro, en tre infana aĝo, li plej ame estas kreita de sia patrino. Tre lertaj majstroj respondecis pri lia edukiteco. Li estis tre studema kaj super ĉio li havis miregindam memorkapablon. Krom la lecionoj ricevitaj, li laboris tiom arde, ke pro sia malforta kompleksio, estante 18-jara, li suferis pri serioza malsano, kies kuracado postulis de li grandan klopodon por supervivi. Kiam li konstatis ke li havis nenion plu por lerni el siaj majstroj, li decidis ke la plej bona maniero pri ampleksigo de sia konado estas la instruado de sia lernantaro. Kaj estante deknaŭjara, li malfermis lernejon, unue en [[Bolonjo]] kaj poste en [[Parmo]] kaj [[Milano]]. La reputacio venanta el la Universitato de Parizo lin instigas viziti ĝin. Li alvenas en [[Parizo]] kaj dum pluraj monatoj li publike instruas, kaj tio altiris la atenton de multaj lernontoj. Li estus restinta pli da tempo se li ne estus vokinta al sia naskiĝlando. Lia reiro al [[Bolonjo]] kaŭzis specon de publika ĝojego. La renoma poeto kaj religiulo Battista Spagnoli (1447-1516) tiuepoke dediĉis laŭdon al li. Reciproke, Beroaldo eldonis la 5-an libron pri mikstema verko de ĉi aŭtoro. En la [[Universitato de Bolonjo]] estis al li konfidita iu Katedro kiel beletra profesoro, kiun li brile okupis ĝis la lastaj jaroj de sia vivo. Malgraŭ sia inklino al fermiĝo ene de siaj beletraj funkcioj kaj laboroj, publikaj honoraĵoj venis renkonte al li. En 1489, li estas nomumita unu el la Antikvaj Estroj de Bolonoj, kaj post kelkaj jaroj deputiton al la senato, kune kun Galeazzo Bentivoglio (1385-1437) de la papo [[Aleksandro la 6-a]] (1431-1503). Dum multaj jaroj li ankaŭ elektiĝis sekretario de la respubliko. Inter siaj multaj okupoj, li ankaŭ sciis administri la amuzajn momentojn kaj la ripozajn horojn. Li amegis historion, ludojn kaj la virinojn. Longatempe li evitis la edziĝoligilojn, sed, en 1498, li finfine submetiĝas, estante 44-jara. La feliĉo kiun li trovas hejme, kondukis lin al rezigno de sia diboĉa sinteno, kiun li ĝis tiam li estis vivinta. Li kreis aliajn ligilojn krom tiujn, kiujn li konservis kun la plej distingiĝaj beletristoj de sia epoko. Lia modesta, milda kaj sociema karaktero, libera de zorgoj kaj amaraĵoj, igis lin amika al ĉiuj kiuj rilatis kun li. Li havis neniun alian malamikon, krom [[Giorgio Merula|Georgo Merula]] (1430-1494), kiu laŭŝajne malbone interrilatis kun preskaŭ ĉiuj kiuj konis lin, kaj lia malamo al Beroaldo komencis pro la amikrilatoj de ĉi-lasta al [[Poliziano|Anĝelo Poliziano]] (1545-1494), al kiu Merula estis deklarinta militon. La kutima malforteco de lia sano pliiĝas kun la aĝo, kaj li estas kaptita de malforta febro, kiu principe ne kaŭzis pluajn zorgojn, sed pli malfrue estis al li neebla kuraci kaj li mortis. Majesta funebro estis la li konsekrita. Li estis enterigita surhavante silkan vestaĵon, laŭrokronita, kaj reprezentantaro el la plej distingiĝaj kampoj de scienco kaj publikaj postenoj ĉeestis al lia sepultigo. Lia ĉefa beletra valoro estis la eldonaĵoj de la latinaj aŭtoroj kun ties komentoj. Tamen li estis kritikata pro sia afektita latina malvirtema elesprimmaniero, kiu pli proksimiĝis al la stilo de Apulejo ol tiu de [[Cicerono]]. Li ne estis tiel bona kritikanto aŭ juĝanto kiel oni povas atendi el sia klereco, la temoj kelkfoje estis iom konfuzaj en sia kapo kaj alifoje en siaj skribaĵoj. Aliaj aŭtoroj lin komparis al iu neorganizita butiko, intencante pri tio doni ideon pri liaj kreaĵoj. Kiel komentisto, li donis pruvon pri sia saĝeco dank'al la sennombraj eldonoj da antikvaj aŭtoroj. Li eldonis kelkajn manuskriptojn de [[Plinio la Maljuna]] (23-79), Lucio Apulejo Saturnino (130 a.K. - 100 a.K.), [[Aŭlo Gelio|Aullus Gellius]] (125-180), [[Suetonio|Svetonio]] (69-122), [[Katulo]] (84 a.K. - 54 a.K.) kaj Siksto Aŭlo Propercio ([[-48|48 a.K.]] - [[15|15 AD]]). Li aŭtoris plurajn skribaĵojn pri [[Bakĥo|Bako]], [[Johano Piko de la Mirandolo|Piko de la Mirandolo]] (1463-1494) lin nomis "vivanta biblioteko". Beroaldo skribis kelkajn novlatinajn poeziojn tiel kiel "Osculum Panthiae"<ref>[https://books.google.com.br/books?id=6IePFdWPĥIC&pg=PA74&lpg=PA74&dq=Osculum+Panthiae&source=bl&ots=bx3FAeG9X-&sig=qcYOQteX6yn07Jz4KqiqxyzRO8Y&hl=pt-BR&sa=X&ei=-NCzVMrCBoXiggSW74CADA&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=Osculum%20Panthiae&f=false Humanistica Lovaniensia LX - 2011]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Dirk Sacre, Gilbert Tournoy, Monique Mund-Dopchie, Jan Papy, Lambert Isebaert</ref>, Fortuna, Dirae in Maledicam, Cupido, Peanes Beatae Mariae Virginis (laŭ poemo de [[Francesco Petrarca|Petrarko]] (1304-1374)), de die Dominicae Passionis, Fabula Tancredi - laŭ [[Giovanni Boccaccio]] (1313-1375) -, Vir Prudens, krom aliaj malpli konataj poezioj. == Elektita verkaro == {{Div col|cols = 3}} * ''Caii Plinn Secundi Historiae naturalis libri 27, cum brevibus notis'', [[Parma]], [[1476]], in-fol. ; [[Treviso]], [[1479]], in-fol. ; Parizo, [[1516]], in-fol<ref>Li estis ĵus veninta al [[Parma]], kaj estis nur 19-jara, kiam li redaktis la notojn akompanantajn ĉi-eldono. </ref> * ''Annotationes in commentarios Servii Virgilianos'', Bolonjo, [[1482]] * ''Annotationes in varios authores antiquos'', Bolonjo, Venecio, [[1489]] ; [[Brescia]], [[1496]] * ''Orationes'', Parizo, [[1490]], ibid. et [[Lyon]], [[1492]], Bolonjo, [[1491]], in-fol. ; * ''Propertii Opera cum commentariis'', Bolonjo, Venecio, [[1495]] ; Parizo, [[1604]] * ''Propertii Opera cum commentariis'', Bolonjo, Venecio, [[1495]] ; Parizo, [[1604]] * ''Opusculum de felicitate''. Bolonjo, [[1495]] * ''Opusculum eruditum : quo continentur declamatio Philosophi Medici Oratoris De excellentia disceptatiu. Et libellus de optimo Statu et principe...'' Bononiae, Bened, Hectoris Decembro [[1497]] * Orationes et carmina Baroaldi, [[1497]] * [https://books.google.com.br/books?id=p4XeMwEACAAJ&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=bq2zVPebDoSfggT77oOYDg&ved=0CFUQ6AEwCQ Justinus Historicus], [[1497]], Marcus Iunianus Iustinus, Filippo Beroaldo (il vecchio.), Pompeius Trogus, Lucius Annaeus Florus * ''Libellus quo Septem sapientium Sententiae discutiuntur''. Impressum Bonaniae. per Benedictum Hectoris. Decembro [[1498]] * ''Oratio Proverbiorum''. Bononiae. Bened. Hectoris, Decembro [[1499]] <ref>Eldono de ''Discours sur les proverbes'', kiu donis inspiron al tiu de '[[Erasmo de Roterdamo|Erasmo]].</ref> * ''De felicitate opusculum''. Impressum Bonaniae a Benedictum Hectoris (fl. 1487-1523). Abril [[1499]]<ref>Traktaĵo pri la [[Feliĉo]], filino de [[Baco|Bacchus]]. Kie grandaj nomoj tiel kiel : Aristipo, [[Aleksandro la Granda]], [[Asurbanipal|Sardanapalo]] estas inkludataj.</ref> * ''Declamatio Lepidissima Ebriosi Scortatoris Aleatoris de vitiositate Disceptantium''. Impressum Bononiae, a Benedicto Hectoris, [[1499]], Bolonjo, [[1499]] ; [[Strasbourg]], Parizo, [[1505]], in-4°, etc. * ''Orationes Multifariae et Poemata''. Bononiae, Benedictus Bibliopola Hectoris : Novembro [[1500]]. Ĉi-kompilaĵo entenas diversajn prozajn disertaciojn: ''De re rustica, de amore, de historia, pri la poeziaj laŭdoj, pri la beletraj kreaĵoj, pri muziko, pri la rakonton de [[Boccaccio]], etc''. * Komentoj pri [[Apulejo]], [[1500]] * ''Symbola Pythgorae moraliter explicata''. [[Bolonjo|Bononiae]], Bened. Hectoris, [[1503]] * ''Orationes, Prœffliones, Prœleciioncs, etc.'', Parizo, [[1505]], [[1507]], [[1509]], * De terraemotu et pestilentia, Bolonjo, [[1505]] * ''Declamatio ebriosi, scorialoris, el aleatoris'', Invenção latina de Filippo Beroaldo, daŭrigita kaj pliampleksigita de Calvi de la Fontaine, Parizo, [[1556]], in-4°<ref>Há também uma tradução em versos, sob o título de ''O Pleito dos Três Irmãos'', de Gilbert Damalis, Lyon, [[1558]], in-8°.</ref> {{Div col end}} == Literaturo == {{Div col|cols = 3}} * [http://deadpoets.typepad.com/leaves_of_bark/2012/06/filippo-beroaldo-the-elder-1453-1505-italy.html Leaves of Bark] * [http://trove.nla.gov.au/people/900807?q=&c=people National Library of Australia] * [https://openlibrary.org/subjects/person:filippo_beroaldo_(1453-1505) Open Library] * [http://www.uni-mannheim.de/mateo/itali/autoren/beroaldo_itali.html Universidade de Mannheim] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222133713/http://www.uni-mannheim.de/mateo/itali/autoren/beroaldo_itali.html |date=2014-02-22 }} * [http://www.answers.com/topic/filippo-beroaldo Answers] * [http://www.musicologie.org/Biographies/b/beroaldo_filippo.html musicologie.org] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-823171/ WorldCat Identities] * [http://thesaurus.cerl.org/record/cnp01111832 CERL Thesaurus] * [https://books.google.com.br/books?id=d0-EtrG-wvcC&pg=PA104&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=qLOzVPmXJpbLsASbwoHwDA&ved=0CE0Q6AEwBzgK#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo%20il%20Vecchio&f=false Boccaccio in Francia nel cinquecento], Lionello Sozzi * [https://books.google.com.br/books?id=2WueTuKqR2sC&pg=PA137&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=bq2zVPebDoSfggT77oOYDg&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo%20il%20Vecchio&f=false Filippo Beroaldo l'Ancien Filippo Beroaldo il Vecchio: Un passeur d ...], Silvia Fabrizio-Costa * [https://books.google.com.br/books?id=VoZBX9Q74-AC&pg=PA53&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=bq2zVPebDoSfggT77oOYDg&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo%20il%20Vecchio&f=false Piety and Pythagoras in Renaissance Florence: The Symbolum Nesianum], Christopher S. Celenza * [https://books.google.com.br/books?id=CNPd2pQJOIAC&pg=PA1017&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=bq2zVPebDoSfggT77oOYDg&ved=0CCoQ6AEwAg#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo%20il%20Vecchio&f=false Gli scrittori d'Italia] * [https://books.google.com.br/books?id=6IePFdWPĥIC&pg=PA70&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=bq2zVPebDoSfggT77oOYDg&ved=0CDIQ6AEwAw#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo%20il%20Vecchio&f=false Humanistica Lovaniensia LX - 2011]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Dirk Sacre, Gilbert Tournoy, Monique Mund-Dopchie, Jan Papy, Lambert Isebaert * [https://books.google.com.br/books?id=wRhcAAAAQAAJ&pg=PA130&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=qLOzVPmXJpbLsASbwoHwDA&ved=0CB8Q6AEwATgK#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo%20il%20Vecchio&f=false Storia della letteratura italiana. Tr. del prof. B. Perotti], Pierre Louis Ginguené * [https://books.google.com.br/books?id=I_qdP67mzrQC&pg=PA80&dq=Filippo+Beroaldo+il+Vecchio&hl=en&sa=X&ei=qLOzVPmXJpbLsASbwoHwDA&ved=0CEUQ6AEwBjgK#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo%20il%20Vecchio&f=false Storia della letteratura italiana, Volume 6, Part 1 - Volume 7, Part 1], Girolamo Tiraboschi * [https://books.google.com.br/books?id=fOq28aY4QUUC&pg=PA197&dq=Filippo+Beroaldo&hl=en&sa=X&ei=OLazVOfmHpC1sQTN04HYAg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo&f=false The Fortunes of Apuleius and the Golden Ass: A Study in Transmission and ...], Julia Haig Gaisser * [https://books.google.com.br/books?id=UcmTz4j-XIIC&pg=PT182&dq=Filippo+Beroaldo&hl=en&sa=X&ei=OLazVOfmHpC1sQTN04HYAg&ved=0CCEQ6AEwAQ#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo&f=false The Universities of the Italian Renaissance], Paul F. Grendler * [https://books.google.com.br/books?id=0eMxAQAAQBAJ&pg=PA225&dq=Filippo+Beroaldo&hl=en&sa=X&ei=OLazVOfmHpC1sQTN04HYAg&ved=0CCcQ6AEwAg#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo&f=false French Books III & IV: Books published in France before 1601 in Latin and ...], Andrew Pettegree, Malcolm Walsby * [https://books.google.com.br/books?id=hruQ386SfFcC&pg=PA135&dq=Filippo+Beroaldo&hl=en&sa=X&ei=OLazVOfmHpC1sQTN04HYAg&ved=0CDEQ6AEwBA#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo&f=false Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the ..., Volumes 1-3], Peter G. Bietenholz, Thomas Brian Deutscher * [https://books.google.com.br/books?id=2WueTuKqR2sC&pg=PA137&dq=Filippo+Beroaldo&hl=en&sa=X&ei=OLazVOfmHpC1sQTN04HYAg&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q=Filippo%20Beroaldo&f=false Filippo Beroaldo l'Ancien Filippo Beroaldo il Vecchio: Un passeur d ...], Silvia Fabrizio-Costa {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == <center> <Gallery> Lucius_Appuleius_Saturninus.jpg|<center>[[Apulejo|Lucio Apuleio Saturnino]]<br />([[-130|130 a.K.]]-[[-100|100 a.K.]])</center> Cicerón denuncia a Catilina, por Cesare Maccari.jpg|<center>[[Cicerono|Marcus Tullius Cicero]]<br />([[-106|106 a.K.]]-[[-43|43 a.K.]])</center> Catull_Sirmione.jpg|<center>[[Katulo]]<br />([[-84|84 a.K.]] - [[-54|54 a.K.]])</center> Prop_and_Cynth.jpg|<center>[[Propercio]]<br />([[-48|48 a.K.]] - [[15|15 AD]])</center> Baco, por Caravaggio.jpg|<center>[[Bakĥo|Bako]]</center> Pliny_the_Elder.png|<center>[[Plinio la Maljuna]]<br />([[23]]-[[79]])</center> Nuremberg_chronicles_f_111r_1.png|<center>[[Suetonio|Svetonio]]<br />([[69]]-[[122]])</center> Auli_Gellii_Noctium_Atticarum_1706.jpg|<center>[[Aŭlo Gelio|Aullus Gellius]]<br />([[125]]-[[-180]])</center> Petrarch_by_Bargilla.jpg|<center>[[Francesco Petrarca|Petrarko]]<br />([[1304]]-[[1374]])</center> Giovanni_Boccaccio.jpg|<center>[[Giovanni Boccaccio]]<br />([[1313]]-[[1375]])</center> Anton_Galeazzo_Bentivoglio.jpg|<center>[[Galeazzo Bentivoglio]]<br />([[1385]]-[[1437]])</center> Toscanelli_firenze.jpg|<center>[[Paolo dal Pozzo Toscanelli|Paolo Toscanelli]]<br />([[1397]]-[[1482]])</center> Giorgio_Merula_(1430-1494).jpg|<center>[[Giorgio Merula|Georgo Merula]]<br />([[1430]]-[[1494]])</center> Alexander_VI_-_Pinturicchio_detail.jpg|<center>[[Aleksandro la 6-a]]<br />([[1431]]-[[1503]])</center> BaptistaMantovanus2.jpg|<center>[[Battista Spagnoli]]<br />([[1447]]-[[1516]])</center> Hermolaus_Barbarus.jpg|<center>[[Hermolaus Barbarus, la Juna|Ermolao Barbaro]]<br />([[1454]]-[[1493]])</center> Duerer_brant.jpg|<center>[[Sebastian Brant]]<br />([[1457]]-[[1521]])</center> Seal of the University of Bologna.svg|<center>[[Giovan Battista Pio]]<br />([[1460]]-[[1540]])</center> Pico1.jpg|<center>[[Johano Piko de la Mirandolo|Piko de la Mirandolo]]<br />([[1463]]-[[1494]])</center> Pietro_Bembo2.jpg|<center>[[Pietro Bembo]]<br />([[1470]]-[[1547]])</center> Polydorus Vergilius (1470-1555).png|<center>[[Polidoro Virgili|Polidoro Virĝilo]]<br />([[1470]]-[[1555]])</center> MII.png|<center>[[Filippo Beroaldo la Juna|Filippo Beroaldo]]<br />([[1472]]-[[1518]])</center> Tizian - Porträt der Isabella d'Este.jpg|<center>[[Izabela d'Este|Izabela Gonzaga]]<br />([[1474]]-[[1539]])</center> Antonio_Allegri_da_Correggio.jpg|<center>[[Antonio da Correggio|Koreĝo]]<br />([[1489]]-[[1534]])</center> Angelo_Poliziano_-_Imagines_philologorum.jpg|<center>[[Angelo Poliziano|Anĝelo Policiano]]<br />([[1454]]-[[1494]])</center> Girolamo_Tiraboschi.png|<center>[[Girolamo Tiraboschi]]<br />([[1731]]-[[1794]])</center> </Gallery> </center> == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{portalo|Homoj|Historio}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|Biografio|Italio|humanisto|beletristo}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beroaldo, Filippo}} [[Kategorio:Italaj renesancaj humanistoj]] [[Kategorio:Italaj poetoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] iauvriaq6hqzfw0niqjrildmy2i9eou 0 522310 9350269 8130108 2026-04-09T12:53:21Z Sj1mor 12103 9350269 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Duobligo''' ([[jamajka-kreola lingvo]] '''''Dub''''') estas muzika produktomaniero kiu ekestis en la malfruaj 1960-aj kaj fruaj 1970-aj jaroj sur [[Jamajko]]. Oni uzis kantojn de klasika [[regeo]] kiel krudmaterialo, ekipis ilin per efektoj kaj novkunmiksis ilin. Nun multaj muzikproduktistoj uzas tiujn ĉi teĥnikojn, aparte sur la kampo de elektronika dancmuziko. La jamajka-kreola vorto ''Dub'' estas mallongigo por „to double“ [duobligi] kaj rilatis je tio origine kun la kopiado de sonportiloj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.phlow.de/netlabels/index.php/Category {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050924103456/http://www.phlow.de/netlabels/index.php/Category |date=2005-09-24 }} * http://www.wtm-paris.com/art_dubve.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150417175324/http://www.wtm-paris.com/art_dubve.html |date=2015-04-17 }} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Regeo]] [[Kategorio:Muziko de Jamajko]] 7uhgon5lvpvgwndz55r2e3ifr4gsuw1 0 522466 9350262 8410400 2026-04-09T12:51:56Z Sj1mor 12103 9350262 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:PublicImageLTDlive.jpg|eta|''Public Image Ltd.'']] '''Postpunko''' ({{Lang-en|Post-Punk}}) estas nomo por muzika stilo, kiu eliris precipe kaj unue en [[Britujo]] fine de la 1970-aj kaj komence de la 1980-aj jaroj el la [[punko]]. Plivastasence sub ĉi tiu termino estas arigeblaj tamen ankaŭ ĉiuj tendencoj de alternativa [[rokmuziko]] tiutempaj, kiuj komencis distanciĝi stile de la ĝis tiam superreganta punko, sen rezigni ĉian ligitecon al punko aŭ plene rompi la tradicion. == Ludantoj == * [[Legião Urbana]] * [[Simple Minds]] * [[The Cure]] == Literaturo == * Judith Ammann: ''Who's been sleeping in my brain? Interviews Post Punk'', Suhrkamp-Verlag, Frankfurto ĉ. M. 1987, ISBN 3-518-11219-8 * Simon Reynolds: ''Rip it Up and Start Again. Postpunk 1978 - 1984''. Faber & Faber, Londono 2006, ISBN 0-571-21570-X; deutsche Ausgabe Hannibal-Verlag, Munkeno 2007 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Punkaj muzikĝenroj]] fqn9s1cxhpyjljjmzb02o7jmawvp435 0 523373 9350315 8733328 2026-04-09T13:03:08Z Sj1mor 12103 9350315 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Sokao ''' ({{Lang-en|Soca}}) estas muzikstilo, kiu ekestis komence de la 1970-aj jaroj en [[Trinidado kaj Tobago]] el la muzika ĝenro [[Kalipso (muziko)|kalipso]] kaj enfluoj el [[soŭlo]], [[funko]] kaj [[barata]]j muzikinstrumentoj. == Origino de la nomo == Kiel origino de la vorto „Soca“ nun oni ofte indikas la vortigon „'''So'''ul of '''Ca'''lypso“ aŭ (pli malofte) la inversaĵo de la lasta kaj mallasta silaboj '''Ca'''lyp'''so'''“; vere la origina skribmaniero estis „sokah“, kio montras sur hinduan muzikon, antaŭ oli meze de la 1970-aj jaroj establiĝis la nuna skribmaniero. Tial taŭga esperantigo estas „sokao“. Kiel unua sokao validas „Indrani“ el 1973 de Lord Shorty (oli malfrue Ras Shorty I). Sokao distingiĝas kompare kun kalipso per pli alta [[tempo (muziko)|tempo]] kaj pli forta akcentado de perkutaj elementoj. Same kiel ankaŭ kalipso ankaŭ sokao estas intime ligita kun la kariba karnavala kulturo. Nova muziko publikiĝas ĉefe dum la sezono, do aktuale al la pokaza landa karnavalo, kiu ekzemple en Trinidado kaj Tobago okazas februaron aŭ en julio aŭ aŭgusto al la Festivalo ''Cropover'' sur [[Barbado]]. Aktuale konataj sokaistoj estas ekzemple Fay-Ann Lyons, Kerwin Du Bois, Machel Montano, Bunji Garlin, Alison Hinds, Destra Garcia, Rupee, Kevin Lyttle, Maximus Dan kaj Shurwayne Winchester. == Sokao kaj sokaistoj == == Vidu ankaŭ == * [[Regeo]] * ''[[Reggae en español]]'' == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.dancehallmusic.de/wiki/Soca Detalaj informoj pri sokao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111014071819/http://www.dancehallmusic.de/wiki/Soca |date=2011-10-14 }} * [http://www.decooler.com decooler.com Aktualaj informoj pri sokao] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201124041118/http://decooler.com/ |date=2020-11-24 }} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Stiloj de latinamerika muziko]] [[Kategorio:Kulturo de Trinidado kaj Tobagoj]] can63fzehpat9426qaoin14m96wm2bq 0 523619 9350321 8475585 2026-04-09T13:04:18Z Sj1mor 12103 9350321 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Teknobrega''' ([[portugala lingvo|portugale]]: '''''tecnobrega''''' aŭ '''''tecno brega''''') estas stilo de [[brazila muziko]] aparte populara en norda [[Brazilo]] . La portugala esprimo ''brega'' estas tradukebla kiel ''bombastaĉa'', simbolas en Brazilo tamen ankaŭ malbonan guston. Sian originon teknobrego havas en [[Belemo]], ĉefurbo de la [[federaciero]] [[Parao]].<ref>Natal, Bruno. „[http://www.xlr8r.com/features/2007/04/somewhere-tecnobrega-brazil Teknobrego en Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090527165835/http://www.xlr8r.com/features/2007/04/somewhere-tecnobrega-brazil |date=2009-05-27 }}“. XLR8R</ref> La metropola regiono de Belemo estas ĝis nun la pezocentro de la teknobrega medio, kie ĝi estas produktata kaj aŭdata precipe en la mizerkvartaloj de la regiono.<ref name="brueggemann">Brüggemann, Simon. [https://www.iz3w.org/zeitschrift/ausgaben/327/fab Kitsch ohne Copyright, Die Tecnobrega-Szene mischt den Norden Brasiliens popmusikalisch auf]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Eldonaĵo 327, Freiburg 2011.</ref> Tutmonde teknobrego famiĝis precipe pro siaj produktadaj kaj disvendometodoj, kiuj rezignas ĉian aŭtororajton. == Muziko == Teknobrego evoluis proksimume ekde la jaro 2000, havas tamen per ''brega pop'' antaŭulon. Male al ''brega pop'' en teknobrego tamen [[sintezilo]]j kaj [[drumomaŝino]] ludas centran rolon. Krom tio oni uzas la teĥnikon de muzika specimenado. La influoj de regiona, tradicia muziko el la amazona regiono estas grandaj, jen aparte nomendas [[karimboo]], siriao kaj [[lambado]]. La plimulton el la teknobregaj kantoj produktas [[diskĵokeo]] en simplaj hejmaj [[sonregistrejo]]j.<ref>Duffy, Gary. „[http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/click_online/7872316.stm Technobrega beat rocks Brazil]“. BBC Click News</ref> == Literaturo == * Lemos, Ronaldo: [http://www.overmundo.com.br/banco/the-tecnobrega-business-model-arising-from-belem-do-para The Tecnobrega Business Model arising from Belém do Pará]. Rio-de-Ĵanejro 2008. * Brüggemann, Simon: [https://www.iz3w.org/zeitschrift/ausgaben/327/fab Kitsch ohne Copyright, Die Tecnobrega-Szene mischt den Norden Brasiliens popmusikalisch auf]{{404|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Eldonaĵo 327, Freiburg 2011. * Brüggemann, Simon: [http://jungle-world.com/artikel/2013/20/47717.html Wer hat's erfunden?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160401025028/http://jungle-world.com/artikel/2013/20/47717.html |date=2016-04-01 }}. ''Jungle World'', eldonaĵo 20, 16-an de majo 2013, Berlino 2013. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Teknomuzik-kulturo]] [[Kategorio:Latinamerika muziko]] [[Kategorio:Stiloj de brazila muziko]] gutn588qk7j6ez8tkxs63mjb685ihgy 0 525834 9350278 7127384 2026-04-09T12:55:19Z Sj1mor 12103 9350278 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Fela_Kuti.jpg|eta|Fela Kuti, pioniro de afrobito, en la 1970-aj jaroj]] [[Dosiero:Tony Allen mg 6469.jpg|eta|Tony Allen, unu el la pioniroj de afrobito, dum la festivalo ''Eurockéennes'' en [[Francujo]]]] '''Afrobito''' aŭ '''afrikobito''' ({{Lang-en|afrobeat}}) estas kombinaĵo el usona [[funko]] kaj [[ĵazo]] kuniĝinta kun okcidentafrika [[hajlajfo]] same kiel la [[perkutado]] kaj la kantotradicioj el la [[joruba]] muziko. Ĝia triumfo komenciĝis en 1968 je [[Lagoso]]. En Afriko la [[niĝeriano]] [[Fela Kuti]] populariĝis en la mezaj kaj malfruaj 1960-aj jaroj kiel la plej fama muzikisto de afrobito. Li stampis la stilnomon kaj kune kun sia [[frapinstrumentisto]] Tony Allen la muzikan strukturon kaj respondecis la politikan komponanton. Fine de la 1990-aj jaroj diversaj [[diskludisto]]j komencis reekpreni kaj pluevoluigi la afrobiton. Afrobitistoj de la 2000-aj jaroj sur la reloj de Fela Kuti estas ekzemple liaj filoj Femi Kuti kaj Seun Kuti<ref>[[die tageszeitung|taz]] de la 1-a de julio 2011: [https://www.taz.de/1/leben/musik/artikel/1/den-geist-des-vaters-beschworen/ „Den Geist des Vaters beschworen“ Der Saxofonist Seun Kuti zeigt in Berlin, wie lebendig der Sound seines Vaters Fela Kuti, des Funk-Großmeisters aus Nigeria, bis heute ist]</ref>, Franck Biyong kaj Massak el [[Kameruno]], Segun Damisa kaj The Afro-beat Crusaders kaj multaj aliaj en kaj ekster Afriko. == Historio == La afrobito devenis de la suda parto de [[Niĝerio]] dum la 1960-aj, kiam Kuti eksperimentis per multaj diferencaj formoj de nuntempa muziko de la epoko. Ofte li uzis en sia muziko la tradiciajn harmoniojn kaj ritmojn de Afriko, prenante diferencajn elementojn, kombinante ilin kaj improvizante pri ili. Kiam la disvastiĝo de la ĝenro evidentiĝis en ĉiuj partoj de la afrika kontinento, multaj muzikbandoj popularigis la stilon en la 1970-aj jaroj. La sonregistraĵoj de ĉi tiuj bandoj kun iliaj strangaj kantoj estis aŭdataj kaj eksportataj for de la devenlandoj; multaj el ili nun estas troveblaj sur sondiskaj kompilaĵoj en specialvendejoj pri „[[mondmuziko]]“ kaj [[afrikusona muziko]]. == Karakterizaĵoj == Karakterizaĵoj plej elstarigeblaj de afrobito estas: * Muzikbandegoj: Grandaj muzikgrupo, ludantaj variajn instrumentojn (en ''Egypt 80'' la bando de Fela Kuti en la 1880-aj jaroj elstaris per siaj 80 muzikistoj). * Energia ritmo kaj [[plurritmeco|plurritmeca]] [[perkutado]]. * La samaj ritmoj estas ripetataj multajn fojojn. * Improviza praktiko. * Kombinaĵo de ĝenroj: Miksaĵo de variaj muzikaj influoj kaj stiloj. * Kutime ĝi estas kantata en [[piĝino]] angla. Tiun Kuti konsideris la plej bona lingvo por estis komprenata en tuta Afriko. La politiko estas esenca en la afrobito, ĉar Kuti, ĝia fondinto, estis persono tre zorgema kaj konscia pri la sociaj problemoj, tiel ke li uzis sian muzikon por fari socialkritikon pledantan por ŝanĝo. Lia mesaĝo estas priskribebla kiel polemiko kaj rilatanta kun la politika klimato en la plej multaj ŝtatoj afrikaj en la 1960-aj jaroj, el kiuj multaj estis implikitaj en politika maljusteco kaj [[korupto]] post la transiro de kolonia stato al sindetermina ŝtato. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.bbc.co.uk/worldservice/learningenglish/music/musicdirectory/afrobeat.shtml bbc.co.uk pri afrobito] * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1115091 Difinoj de afrobito] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Afrika muziko]] 0gvk7cjyqgidy4tr9p9vjqtmaeoxwvk 0 528544 9350345 8289268 2026-04-09T13:29:34Z Sj1mor 12103 9350345 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''George Balanchine''' (naskita '''Giorgi Melitonoviĉ Balanĉivadze''', en [[kartvela]] გიორგი ბალანჩივაძე, en [[rusa]] Гео́ргий Баланчива́дзе) ([[22a de januaro]], malnovstile [[9a de januaro]] [[1904]] – [[30a de aprilo]] 1983) estis unu el la plej fekundaj [[koreografio|koreografoj]] de la [[20a jarcento]]. Konsiderita la patro de la usona baleto, li prenis la standardojn kaj teknikon el sia edukado en la [[Baleta Akademio de Vaganova]] kaj kunigis ilin kun aliaj skoloj de movoj kiujn li estis adoptinta dum sia estado kiel gasta koreografo en Broadvajo kaj en Holivudo, kreante sian personan "novklasikan stilone".<ref>[[Life Magazine]]. Volume 7. [[Novjorko]]: Time, Incorporated, 1984, p 139.</ref><ref>[https://ent.sharelibraries.info/client/en_US/default/search/detailnonmodal;jsessionid=D287FBF7FEFA55260606B4933DD97E2E?qf=AUTHOR%09Author%09Public+Broadcasting+Service+(U.S.)%09Public+Broadcasting+Service+(U.S.)&d=ent%3A%2F%2FSD_ILS%2F1727%2FSD_ILS%3A1727070~ILS~0~288&ic=true&ps=300]</ref> Li estis koreografo konata pro sia muzikeco; li esprimis muzikon per [[danco]] kaj laboris etende kun ĉefaj komponistoj tiutempaj kiaj [[Igor Stravinski]].<ref>"Balanchine", ''American Masters'', PBS, disponebla en DVD.</ref>[[Dosiero:Suzanne Farrell and George Balanchine NYWTS.jpg|eta|Balanchine kun [[Suzanne Farrell]] en ''Don Quixote''.]] [[Dosiero:RIAN archive 32796 Mstislav Rostropovich, George Balanchine and Yuri Grigorovich.jpg|eta|maldekstra|[[Mstislav Rostropoviĉ]] (maldekstre), George Balanchine (meze) kaj [[Juri Grigoroviĉ]]]]Li estis invitita al Usono en 1933, fare de patrono de junaj artistoj nome [[Lincoln Kirstein]] kiu kunhavis kun Balanchine la sinteno rigardi la gravon de altkvalita danctrejnado en Usono kaj kun ili fondis la ''School of American Ballet''. Kun Kirstein li kunfondis la [[Baleto de Novjorko]] (NYCB) kaj restis ties Arta Direktoro ĝis sia morto.<ref>Joseph Horowitz (2008). [http://josephhorowitz.com/content.asp?elemento_id=58 ''Artists in Exile: How Refugees from 20th-century War and Revolution Transformed the American Performing Arts.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150505132351/http://josephhorowitz.com/content.asp?elemento_id=58 |date=2015-05-05 }} HarperCollins. ISBN 0-06-074846-X</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * {{Citaĵo el libro|titolo=George Balanchine: A Biography|familia nomo=Taper|persona nomo=Bernard|jaro=1996|eldoninto=University of California Press|ISBN=0-520-20639-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=On Balanchine Technique|familia nomo=Schorer|persona nomo=Suki|jaro=1999|eldoninto=Knopf|ISBN=0-679-45060-2}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Stravinsky and Balanchine, A Journey of Invention|familia nomo=Joseph|persona nomo=Charles M.|jaro=2002|loko=New Haven|eldoninto=Yale University Press|ISBN=0-300-08712-8}} * {{Citaĵo el libro|titolo=George Balanchine: The Ballet Maker|familia nomo=Gottlieb|persona nomo=Robert|jaro=2004|eldoninto=Harper Collins|ISBN=0-06-075070-7}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Balanchine Variations|familia nomo=Goldner|persona nomo=Nancy|jaro=2008|loko=Gainesville|eldoninto=University Press of Florida}} * {{Citaĵo el libro|titolo=More Balanchine Variations|familia nomo=Goldner|persona nomo=Nancy|jaro=2011|loko=Gainesville|eldoninto=University Press of Florida}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{IMDb name|0049422}} * {{Official website|http://www.balanchine.org}} George Balanchine Foundation * [http://www.balanchine.org/balanchine/search.jsp George Balanchine Catalog, including premiere date, cast, collaborators, and synopsis for all choreographic works] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150705193458/http://www.balanchine.org/balanchine/search.jsp |date=2015-07-05 }} * {{Official website|http://www.balanchine.com}} George Balanchine Trust * {{Official website|http://www.nycballet.com}} [[Baleto de Novjorko|NYCB]] ** {{Official website|http://www.sab.org/}} School of American Ballet SAB * [http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique A discussion about the Balanchine Technique with Balanchine dancer Suzanne Farrell at a July 08, 2006 PillowTalk at Jacob's Pillow Dance Festival] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112231139/http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique |date=2012-01-12 }} * [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/maria-tallchief-michael-maule?ref=artist&refcar=/artist/a-b Firebird] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120406065936/http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/maria-tallchief-michael-maule?ref=artist&refcar=%2Fartist%2Fa-b |date=2012-04-06 }} prezentita de [[Maria Tallchief]] kaj Michael Maule, Jacob's Pillow, 1951 ** [http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique Suzanne Farrell on Balanchine: More than Technique] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120112231139/http://fora.tv/2006/07/08/Suzanne_Farrell_on_Balanchine_More_Than_Technique |date=2012-01-12 }} Jacob's Pillow, 2006 * [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/nora-kaye-hugh-laing?utm_source=Virtual+Pillow+Views+--+February+2014+--+FINAL&utm_campaign=VP+Views+-+Feb+2014&utm_medium=archive Archival footage of Nora Kaye and Hugh Laing performing in Balanchine's ''The Gods Go a-Begging'' in 1951 at Jacob’s Pillow Dance Festival.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714215852/http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/nora-kaye-hugh-laing?utm_source=Virtual+Pillow+Views+--+February+2014+--+FINAL&utm_campaign=VP+Views+-+Feb+2014&utm_medium=archive |date=2014-07-14 }} * [http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/george-balanchine/master-of-the-dance/529/ George Balanchine: Master of the Dance] ''American Masters'', [[Public Broadcasting Service|PBS]], 14a de Januaro, 2004 * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=2970 George Balanchine at Find a Grave] * [http://nrs.harvard.edu/urn-3:FHCL.Hough:hou01785 Guide to George Balanchine archive] at [http://hcl.harvard.edu/libraries/houghton/ Houghton Library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111121125844/http://hcl.harvard.edu/libraries/houghton/ |date=2011-11-21 }} [[Harvard University]] ; Artikoloj * [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C00E6DE143AF933A05755C0A9659C8B63] Anna Kisselgoff, ''The New York Times'', June 30, 2003 * [http://www.nybooks.com/articles/21878 "Keeper of the Jewels"], Robert Gottlieb, ''The New York Review of Books'', volume 55, number 15, 9a de Oktobro, 2008 * [http://www.nytimes.com/1983/05/01/obituaries/george-balanchine-79-dies-in-new-york.html obituary], Anna Kisselgoff, ''Sunday New York Times'', 1a de Majo 1983 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balanchine, George}} [[Kategorio:Baletaj koreografoj]] [[Kategorio:Baletistoj]] [[Kategorio:Rusdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Kartveldevenaj usonanoj]] a0c1hwszwq27nze62uigcovw4squc67 0 532204 9350396 9350062 2026-04-09T17:06:55Z Sj1mor 12103 9350396 wikitext text/x-wiki {{Citaĵo|'''Ĉiuj ĵetiĝis vin vidi kiam vi aperis trapublike kaj la virinoj vin sekvis per okuloj retroturnante la kapon kiam vin ili renkontis laŭlonge de la vojo [...] Kiu reĝino, kiu potenca virino ne enviis miajn ĝojojn kaj mian liton? Vi havis du apartajn kvalitojn kiuj igis vin detuj amebla: la graco de via poezio kaj la fascino de viaj kanzonoj. Talentoj vere maloftaj por filozofo kia vi estis [...] Vi estis juna, bela, inteligenta'''|(Heloiza, ''Letero al Abelardo'') }} {{Informkesto homo}} '''Abelardo kaj Heloiza''' estas ama paro grimpinta la eŭropan [[kolektiva imagopovo|Kolektivan imagpovon]] same kiel [[Tristan kaj Iseult]], [[Paŭlo kaj Franciska]], [[Romeo kaj Julieta]], sed malsame ol la aliaj ĝi havas historian fundamenton, ŝi instruita kaj bela junulino de [[Parizo]] de la [[12-a jarcento]], li inter la plej famaj intelektuloj de sia epoko. Inter ili eksplodis arda [[pasio]], en kiu interplektiĝis [[racio]] kaj [[religio]]. == La protagonistoj == [[Abelardo|Petro Abelardo]], kleriko kaj klerulo, kaj brila instruisto pri teologio, ekde [[1113]] instruas en lernejo sur la monteto “Sankta Ĝenoveva (Sainte Geneviève). Unuafojon li renkontas Heloizan pasigante la 37-an jaron.<br /> Heloiza, naskiĝis en [[1099]] en Parizo (tiam loĝata de 20 mil homoj ĉirkaŭ); ankoraŭ infanino estas konfidita al la frato de ŝia patrino, la kanoniko Fulberto. Ŝi studas en la monaĥejo de [[Argenteuil]] kun eksterordinaraj rezultoj: asiduas kun laŭdinda engaĝiĝo en la studo de [[sep liberalaj artoj]] kaj mastras la latinan, la grekan kaj la hebrean lingvojn. [[Petro la Venerinda]], la fama abato de la [[abatejo de Cluny|Abatejo de Klunizo]] tiam la plej fama kaj elstara monaĥejo de Eŭropo, skribas pri ŝi ke, studentino, estis "renoma pro erudicio". == La evento == [[Dosiero:Facade Notre Dame de Paris.jpg|eta|maldekstra|Katedralo Notre-Dame de Parizo.]] [[Dosiero:Edmund Blair Leighton - Abaelard Und Seine Schülerin Heloisa.jpg|eta|Edmund Leighton, ''Abelardo kaj Heloiza''.]] Heloiza ne jam finis la 17-an jaron kiam ŝia onklo Fulberto decidas ke ŝia kulturo estus plue perfektigita pere de lekcioj de la pli celebra majstro de Parizo, la bretona Abelardo kiu estis kreinta lernejon sur la monteto “Sankta Ĝeneveva“. Li instruas logikon, filozofion kaj teologion (ŝajnas ke li unua uzis la terminon "teologio"). Abelardo perdite enamiĝas al sia studentino. «Heloiza posedis ĉion kio plej allogas la amantojn» - skribas Abelardo, kiu por fariĝi pli proksima al ŝi petas pensioniĝi ĉe Fulberto. La kanoniko, naive, entuziasme konsentas. Kaj baldaŭ ankaŭ la junulino komplezas al sia pasio. Profitante de la individuaj lekcioj ili kreas veran segretan amvivon.<br /> [[Dosiero:Heloïse et d'Abélard.jpg|eta|''Abelardo kaj Heloiza malkovrita de Fulberto'' ([[Jean Vignaud]], [[1819]]).]] Se la pasio de Abelardo povus esti nur erotismo, por Heloiza estis vera amo kaj absoluta dediĉo kiel ŝi pruvos. Abelardo kompilas por Heloiza korŝirajn ampoemojn, kiuj atingas la orelojn de sia studentaro kaj disvastivas tra tuta Parizo, fariĝantaj popularaj pro la dolĉeco de la vortoj kaj la beleco de la ritmo. Fulberto, forigas Abelardon. Sed Heloiza estas graveda. Kiam ŝi tion sciigas al Abelardo, tiu ĉi decidas ŝin kapti kaj kondukti kun ŝi: li kaptas Heloiza kaj kun ŝi rifuĝiĝas al sia naska lando Pallet, en [[Britanio (franca regiono)|Britanio]], ŝin gastigante en la familia domo. Ĉi tie, ŝi [[1116]] akuŝas filon, al kiu estas donata la nomo Astrolabio (''kaptisto de la steloj'').<br /> Abelardo sin deklaras preta edzinigi Heloizan, kondiĉe ke la [[geedzeco]] restu sekreta por ne damnaĝi sian karieron. Li fakte estas ne nur docento, sed ankaŭ kleriko kiu ne rajtas edziĝi Heloiza kontraŭas geedzecon ĉar ĝi estus damaĝanta Abelardon. [[Dosiero:Abelard and Heloise.jpeg|eta|Abelardo kaj Heloiza en miniaturo de la 14-a jarcento.]] Tamen, reveninte al Parizo, Heloiza kaj Abelardo sekrete geedziĝas, sed baldaŭ la familio de Heloiza disvartigas la eventon. La du negas sed por eviti la skandalon, Abelardo sendas Heloizan en la monaĥejon de [[Argenteuil]] kie ŝi estis edukita kaj instruita. La ties parencaro opinias ke Abelardo devigis Heloizan monaĥiniĝi por sin liberigi je ŝi, kaj decidas venĝi: nokte, dum Abelardo dormas en sia domo, tri viroj lin agresas kaj lin eksvirigas. Sekve du el ili estos kaptitoj kaj, laŭ la leĝo de la [[okulon por okulo]], blindigitaj kaj eksvirigitaj, dum Fulberto, la komisiinto de la agreso, estos nur eloficigita el siaj taskoj. De tiu momento la du amantoj ne plu revidos. Du paralelaj dramoj disvolviĝos samtempe, historie veraj kaj literature poete analizitaj: Heloiza vere monaĥiniĝis kaj pasigos la ceteraĵon de sia vivo en monaĥinejo; Abelardo, fariĝinta eŭnuko, revenas al la akademia kaj eklezia vivo. Heloiza, do havas sorton tre malsaman kompare kun sia amato, kiu rehavigas ĉion perditan. Abelardo farigas ankaŭ abata de monaĥejo kaj kiel tia kapablas helpi la monaĥejon en kiu abatine loĝas Heloiza. En la lastaj jarojn Abelardo estos gastigita, post la kondamno de du koncilioj pro tezoj herezaj, en la abatejo de Klunizo ĉe [[Petro la Venerinda]]. De tie li skribos al Heloiza siavice elektita [[abatino]] de la [[Parakleto]] [[1136]]. La novaĵo de lia morto, okazinta la 21-an de aprilo estas anoncita al Heloiza de abato Petro la Venerinda: '''“Kara kaj venerinda fratino en Kristo, tiu al kiu post karna ligo, estis unuigita per la plej alta kaj forta ligo de la dia amo… tiu kiu sub kiu vi du servis al la Sinjoro, tiu…lin varmigas en sia sino kaj por la tago de sia reveno… lin gardos por lin redoni kun la sia graco”.'''<br /> [[Dosiero:AbelardHeloiseTomb.jpg|eta|Komponaĵo de bildoj de la du amantoj]] Fine lia korpo estas translokikita al monaĥejo de Heloiza, la Parakleto. <br /> Heloiza mortis en [[1174]]. Ili finiĝis por kune ripozi, ekstere de la monaĥejo, en la sama tombejo. La franca revolucio frakasis kaj malaperigis ankaŭ la kapelon kun la tombo de la du famaj amantoj. Arkeologoj sukcesis ĝin rekonstrui, sed ne, tamen, la korpajn restaĵojn. == Historieco de Heloise == '''Heloise''' estis franca verkistino kaj erudiciulo, kiu ricevas gravan lokon en la franca literatura historio kaj ankaŭ en la disvolviĝo de [[Feminismo|feminisma]] reprezentado. Malmultaj el ŝiaj leteroj pluvivas, sed tiuj kiuj atingis nin, estis konsiderataj fundamenta ‘monumento’ de la [[Franclingva literaturo|franca literaturo]] ekde la malfrua XIII-a jarcento. Ŝia [[korespondado]] estas la latina bazo de spirita edukado kaj modelo de la klasika letera ĝenro, kiu influis verkistojn tiel diversajn kiel [[Madame de La Fayette]], [[Choderlos de Laclos]], [[Voltaire]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Simone Weil]], kaj [[Dominique Aury]]. Ŝi estas plej konata pro sia tragika amhistorio kaj korespondado kun Peter Abelard, unu el la plej popularaj instruistoj kaj filozofoj en Parizo tiutempe. Kiam ŝi alvenis en Parizon kiel tre juna virino, ŝi jam estis agnoskita tra la tuta [[Okcidenta Eŭropo]] kiel fama [[Akademiano|akademiulo]], erudiciulo pri la [[Latina lingvo|latina]], la [[Greka lingvo|greka]] kaj la [[Hebrea lingvo|hebrea]] lingvoj kaj fama pro ŝiaj scioj, inteligenteco kaj sagaceco. Ŝi estis nevino de la pariza [[kanoniko]] Fulbert, en kies hejmo ŝi loĝis en Parizo. Peter Abelard rakontas ke li "tute ekbrulis pro amo al ŝi", kiam li fariĝis kanoniko en Parizo kaj renkontis ŝin en [[1115]]. Li "serĉis okazon alproksimigi ŝin al si per intima kaj ĉiutaga rilato". Por tiu celo li aranĝis translokiĝon en la domon de Fulbert por fariĝi la instruisto de Heloise. Fulbert tre feliĉis havi kiel instruiston de sia nevino tiel faman erudiciulon kiel Abelard. La edukaj ŝancoj de Heloise probable estis unikaj aŭ almenaŭ tre maloftaj, ĉar nur malmultaj virinoj havis tian aliron al edukado. Dum la lecionoj de Abelard daŭris diskutoj de klasikaj aŭtoroj kaj debatoj pri la etikaj [[Antagonisto|antagonismoj]] de amikeco kaj vera amo. Abelard rakontas ilian postan kontraŭleĝan rilaton, kiu daŭris ĝis Heloise [[Gravediĝo|gravediĝis]]. Abelard prenis Heloise for de Fulbert kaj sendis ŝin al sia propra fratino, Lucilla, en [[Bretonio]], kie Heloise naskis bebon. Por trankviligi Fulbert, Abelard konsentis geedziĝi kun Heloise, kondiĉe ke la geedzeco estu sekretigita por ne damaĝi lian karieron, ĉar publika geedzeco estus malhelpo al la progreso de Abelard en la Eklezio. Fulbert tamen komencis diskonigi la novaĵojn pri la geedziĝo, por puni Abelardon pro la damaĝo kaŭzita al ŝia reputacio. Heloise provis nei tion, sed fine Abelard enirigis ŝin en la [[Konvento|konventon]] Argenteuil, kie Heloise estis kreskinta. Fulbert kaj liaj amikoj kredis, ke Abelard simple trovis manieron forigi Heloise, igante ŝin [[monaĥino]]. Do, por puni Abelardon, grupo da amikoj de Fulbert eniris nokte en la ĉambron de Abelard kaj [[Kastro|kastris]] lin. Post kastrado, plena de honto pro sia situacio, Abelard [[Monaĥo|monaĥiĝis]] ĉe la [[abatejo]] St Denis en Parizo. Laŭ la insisto de Abelard kaj multe kontraŭ siaj propraj deziroj Heloise prenis siajn [[Votoj|votojn]] por fariĝi monaĥino. Laŭ aranĝo de Abelard, Heloise kaj aliaj monaĥinoj, eniris en la [[Oratorio|Oratorion]] de [[Parakleto]], kie Heloise fariĝis abatino de la nova komunumo. Ĉirkaŭ tiu tempo, la korespondado inter la du iamaj amantoj rekomenciĝis. Abelard rekomendis al ŝi direkti sian atenton al tiu sola kiu vere amis ŝin, [[Jesuo Kristo]]. Je ĉi tiu punkto, la stilo de la leteroj ŝanĝiĝis. Heloise respondis ke ŝi ne plu parolos pri la damaĝo, kiun Abelard estis kaŭzinta al ŝi. Sed ŝi postulis lian subtenon kaj gvidon, kaj petis regulon por la komunumo kaj novan muzikon por uzi en [[liturgio]]. Ŝajnas, tio estis nur artifiko por provoki respondon kaj restarigi kontakton kun Abelard.  Abelard donis al ŝi regulon kaj [[Himnaro|himnaron]].  Anstataŭ akcepti ĝuste kion Abelard sendis, ŝi reviziis la regulon kaj kreis alian novan kiu pli bone adaptiĝis al la virina konvento. De tiu interŝanĝo ankaŭ evidentiĝas ke ŝi komponis liturgian muzikon. Antaŭe plej multaj muzikaj kaj liturgiaj temoj de la materialoj asociitaj kun la geamantoj estis atribuitaj al Abelard, sed lastatempaj studoj ebligis identigi pecojn, kiuj probable estis de Heloise. Petro la Respektinda skribis en letero al Heloise:  "[Vi] sendis ... novajn harmoniojn al la oreloj de Dio mem" kaj komparas ŝin kun [[Mirjam]], kiu kantis novan dankkanton al Dio post kiam la [[Izraelidoj]] transiris la [[Ruĝa maro|Ruĝan Maron]]. Tiaj deklaroj sugestas, ke Heloise rekte komponis por la liturgio de sia komunumo. Sur tiu bazo kaj aliaj opinioj, David Wulstan argumentis en artikolo de [[2002]], ke iuj el la muzikoj antaŭe atribuitaj al Abelard estis efektive komponitaj de Heloise. Li uzis la identigilon de Constant Mews, la unuaj amleteroj de la paro (''Epistolae duorum amantium''), por identigi kvin muzikaĵojn, kiuj probable estis la komponaĵoj de Heloise. Li faris tion surbaze de tekstaj paraleloj inter la muziktekstoj kaj la korespondado kie evidentiĝas la ideoj de Heloise pri amo anstataŭ tiuj de Abelard. Ankaŭ la esploro reliefigis la emon de Heloise uzi konatajn ŝablonojn kaj temojn, sed ŝi prezentis ilin en novaj  literaturaj kaj muzikaj verkoj. Konsiderante ŝian reputacion pri verkado kaj komponado, kaj la komenton de Petro la Respektinda pri Heloise sendanta la novan melodion al la oreloj de Dio, ŝajnas juste pensi, ke ŝi kontribuis pli al la liturgia muziko ol tiuj pecoj ĝis nun atribuitaj al ŝi. {{Virinoj en muziko|24}} == Bibliografio == * Abelardo e Eloisa, ''Lettere'', a cura di Nadia Cappelletti Truci, Einaudi, Torino, 1979. * Domenico Dante, ''Il dio perduto. Vita di Pietro Abelardo'', Guida, Napoli 2014. * Edgarda Ferri, ''Per amore'', Mondadori, Milano, 1998. * Abelardo ed Eloisa, ''Epistolario'', Introduzione, traduzione con testo latino a fronte, commento a cura di Ileana Pagani, UTET, Torino, 2004, paperback 2008. * ''The Innocents Abroad'' de [[Mark Twain]] estas satira versio de la historio. * la novelo ''[[Julie ou la Nouvelle Héloïse]]'' de [[Jean-Jacques Rousseau]] referas al la historio de Abelardo kaj Heloiza. == Aliaj projektoj == KOMUNEJO: [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Abelard_and_Heloise?uselang=it] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.homolaicus.com/storia/medioevo/abelardo/quesito.htm La problemo de la aŭtentokeco de la leteroj] * [http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061010194456/http://www.emsf.rai.it/aforismi/aforismi.asp?d=276 |date=2006-10-10 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Filozofoj de la 12-a jarcento]] [[Kategorio:Mezepoko]] [[Kategorio:Mezepoka literaturo]] mtdhknmye4i93lvvyh4mfzryluhdkfj 0 555281 9350292 8410008 2026-04-09T12:57:25Z Sj1mor 12103 9350292 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Pop-rokmuziko''' estas kategoriiga termino por muzikaj stiloj, kiuj kombinas elementojn de [[popmuziko]] kaj [[rokmuziko]]. Laŭ muzikaj kritikistoj la pop-rokmuzikaj muzikaĵoj ofte havas pli simplan strukturon, facile memorigeblajn melodiojn kaj multajn ripetojn de la [[refreno]] - konstatendas ke la difinaj kriterioj iom dependas de persona juĝo.<ref name="allmusic"/> La uzataj instrumentoj estas ĉefe [[elektra gitaro|elektraj gitaroj]], [[elektra basgitaro|elektraj basgitaroj]] kaj [[drumo]]j - [[sintetizilo]]j kutime nur uzatas akompane, fone. Tipa karakterizaĵo de modernaj pop-rokmuzikaj muzikaĵoj estas ŝanĝo inter [[balado|baladaj]] versoj, pli trankvilaj, melodiaj kaj mallaŭtaj, kaj fortaj, laŭtaj refrenoj. Estas precipe muzikĵurnalistoj de konataj muzikaj revuoj kiel [[Billboard (revuo)|Billboard]], kiuj difinas ĉu muzikisto aŭ muzika grupo nomiĝu "pop-rokmuzika". En la [[1970-aj jaroj]] konataj "pop-rokmuzikistoj" estis [[Elton John]], [[Paul McCartney]] kaj [[Fleetwood Mac]], dum en la [[1980-aj jaroj]] aparte sukcesis [[Billy Joel]] kaj [[George Michael]]<ref name=allmusic>[http://www.allmusic.com/style/ma0000004443 artikolo "''Pop-rokmuziko'' en la retejo ''allmusic.com''] ({{en}})</ref> Pliaj modernaj pop-rokmuzikistoj estas ekzemple [[Vanessa Carlton]], [[Avril Lavigne]], [[Miley Cyrus]], [[Pink]] kaj [[Tokio Hotel]]. Kaj inter la esperantlingve kantantaj grupoj "pop-rokmuzikaj" nomindas precipe [[TEAM]]. == Tipoj == * [[Potenca popmuziko]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Morrison, Craig : ''American Popular Music. Rock and Roll''. Antaŭparolo de Kevin J. Holm-Hudson. [[Novjorko]]: eldonejo ''Checkmark Books'', 2006, paĝo 175 kaj sekvaj. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Popmuziko]] [[Kategorio:Rok-muziko]] j6c1efps5xdf7zad24nmzg1zxd0esjw 0 558338 9350419 6683342 2026-04-09T17:52:05Z ViridLeWiki 254949 9350419 wikitext text/x-wiki {{Informkesto uragano | nomo = Tropika Ŝtormo Bret | bildo = Bret 2005-06-28 2045Z.jpg | priskribo de bildo = <small>Bret la 28-an de julio 2005</small> | aperis = la 28-an de junio 2005 | malaperis = la 29-an de junio 2005 | plej rapidaj ventoj = 65 [[km/h]] (40 [[mejlo]]j/h) | plej malalta aerpremo = 1002 [[baro (unuo)|mbar]] ([[Paskalo|hPa]]); 29,59 inHg | homaj mortoj = 1 | damaĝoj = ekvivalento de 9,3 milionoj da [[usona dolaro|usonaj dolaroj]] | trafitaj landoj = {{MEX}} }} '''Tropika Ŝtormo Bret''' estis la dua nomita ŝtormo de la uragana sezono en [[2005]]. Ĝi venis surteren ĉe la [[Meksiko|meksika]] ŝtato [[Veracruz]], kiel unua el kvar dum tiu sezono. Ĝi estis formiĝinta en la [[Golfo de Kampeĉe]]. == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Tropical Storm Bret (2005)}} {{Ĝermo}} [[Kategorio:Katastrofoj en 2005]] sneph5457dpxvlait9ut7f5hvh3tovl 0 558446 9350242 8433489 2026-04-09T12:43:28Z Sj1mor 12103 9350242 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Leadbelly with Accordeon.jpg|eta|dekstre|250ra|[[Lead Belly]] ludante [[akordiono]]n.]] '''Rura bluso''', '''popola bluso''', '''akustika bluso''' aŭ '''kontrea bluso''', aŭ en [[angla]] ''country blues'' (ankaŭ ''folk blues'', ''rural blues'', ''backwoods blues'', aŭ ''downhome blues'') estas komponata el akustikaj, ĉefe [[gitaro|gitar]]-kondukitaj formoj de [[bluso]], kiuj miksas blusajn elementojn kun karakteroj de [[popola muziko]]. Post la nasko de bluso en [[Suda Usono]], ĝi tuj disvastiĝis tra la kamparo (kaj aliloke), naskante aron de regionaj stiloj. Tiuj estas tiuj de [[Memfiso]], [[Detrojta bluso|Detrojto]], [[Ĉikaga bluso|Ĉikago]], [[Teksasa bluso|Teksaso]], Piedmont, [[Luiziano]], la [[Bluso de Okcidenta Marbordo|Okcidenta Marbordo]], [[Sankta Luiso]], la Orienta Marbordo, la Marĉo, [[Nov-Orleano]], la [[Delta bluso|Delto]], la monta kamparo kaj de [[Kansasurbo]].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.blues.org/blues/background/country.php#ref=blues_background_country |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-05-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120125010344/http://www.blues.org/blues/background/country.php#ref=blues_background_country |arkivdato=2012-01-25 }}</ref> == Kantistoj kaj muzikistoj == * [[Big Bill Broonzy]] * [[Lead Belly]] == Subĝenroj == * [[Nordmisisipia bluso]] == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Usona muziko]] 0gn8wwnxacqll6ixa5xiaso4q421vfi 0 558475 9350267 8148172 2026-04-09T12:53:04Z Sj1mor 12103 9350267 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Elektra bluso''' aŭ en [[angla]] ''electric blues'' referencas al ajna tipo de [[bluso|blusa]] [[muziko]] distingata pere de la uzado de elektraj [[amplifilo]]j por muzikaj instrumentoj. La [[gitaro]] estis la unua muzikinstrumento kiu estis populare amplifita kaj uzata de la komencaj pioniroj [[T-Bone Walker]] en la fino de la 1930-aj jaroj kaj [[John Lee Hooker]] kaj [[Muddy Waters]] en la 1940-aj jaroj. Ties stiloj disvolviĝis en la [[Bluso de Okcidenta Marbordo]], la [[Detrojta bluso]], kaj la [[Ĉikaga bluso]] de post la Dua Mondmilito, kiu diferencis el la pli frua, hegemonie [[akustika bluso]]. Ĉirkaŭ la komenco de la 1950-aj jaroj, [[Little Walter]] estis grava soloisto per blusa [[harmoniko]] aŭ blusa buŝ-harpo uzante malgrandan mantenitan mikrofonon energiita per gitara amplifilo. Kvankam ĝi okazos poste, la elektra [[basgitaro]] laŭgrade anstataŭis la [[kontrabaso]]n de la komencaj [[1960-aj jaroj]]. Elektraj organoj kaj ĉefe klavaroj poste iĝis amplekse uzataj en elektra bluso. == Famuloj == * [[Albert Collins]] == Vidu ankaŭ == * [[Memfisa bluso]] * [[Akustika bluso]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Usona muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Bluso]] mk5fy23ku4fftk8f979rdtiks77fkvp 0 570856 9350610 9260681 2026-04-10T10:42:38Z Sj1mor 12103 9350610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kapablismo''' aŭ '''handikapismo''' estas [[diskriminado]] kaj socia [[antaŭjuĝo|antaŭjuĝado]] pri homoj kun [[malkapablo]]j. Kapablismo karakterizas homojn kiel difinitaj per siaj malkapabloj kaj kiel malsuperaj al la nemalkapabluloj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo = Claiming Disability Knowledge and Identity|familia nomo = Linton|persona nomo = Simi|eldonejo = New York University Press|jaro = 1998|isbn = |loko = Novjorko|paĝoj = 9}}</ref> Samtempe al tiuj homoj, pro tiu sinteno, iuj perceptitaj kapabloj, lertaĵoj, kaj/aŭ karakteraj trajtoj estas asignitaj aŭ negitaj. Diskriminado kontraŭ homoj, kies malkapablo estas psika, ankaŭ pli precize nomiĝas [[sanpsikismo]] aldone al kapablismo. En Usono grupoj de handikapuloj komencis paroli pri tiu fenomeno. La kapablismo subtaksas la handikapuloj kaj iliaj kapabloj kontraŭe kapabluloj. Ĝi kondutas malamike aŭ paternale kontraŭ ili, kaj ĝi pensas, ke ili bezonas kontinuan apogon.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Claiming Disability Knowledge and Identity|familia nomo=Linton|persona nomo=Simi|jaro=1998|loko=Nov-Jorko|eldoninto=New York University Press|paĝoj=9}}</ref> Ĝi diskriminas kaj suprimas. [[Stereotipo|Stereotipoj]] estas asociitaj kun diversaj malkapabloj, kiuj atribuas aŭ depostulas samajn kvalitojn al same malkapablaj homoj. Tiuj stereotipoj siavice servas kiel kialoj de kapablismaj praktikoj kaj influas la [[sinteno]]jn kaj [[konduto]]n de la socio al anoj de la respektiva grupo.<ref>{{citaĵo el libro |persona nomo=Ernst |familia nomo=Wüllenweber |kunaŭtoroj=Georg Theunissen, Heinz Mühl |titolo=Pädagogik bei geistigen Behinderungen: ein Handbuch für Studium und Praxis (Education for intellectual disabilities: A manual for study and practice) |paĝoj=149 |eldonejo=W. Kohlhammer Verlag |lingvo=German |isbn=3-17-018437-7 |url=https://books.google.com/?id=33yCDe_IVyYC&pg=PA150&lpg=PA150&dq=behindert+bestimmte+eigenschaften+zugeschrieben#v=onepage&q=behindert bestimmte eigenschaften zugeschrieben&f=false |alirdato=January 17, 2012|jaro=2006 }}</ref> La stigmato tuŝas la homojn kun malkapabloj, limigante iliajn elektojn kaj ŝanĝante iliajn [[Identeco (sociaj sciencoj)|identecojn]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.heilpaedagogik-info.de/fachwissen/grundlagen-heilpaedagogik/178-geistige-behinderung-speck-theorie.html |titolo=Geistige Behinderung - Normtheorien nach Speck und Goffman. |eldonejo=Heilpaedagogik-info.de |dato= |alirdato=2014-05-12}}</ref> Ĝi insisatas en ĝiaj stereotipoj, ankaŭ sciigado ne povas nuligi tiujn. Ĝi povas esti selektiva, kaj limiĝi sin nur unu aŭ kelkaj tipoj de handikapoj.<ref>[https://www.heilpaedagogik-info.de/grundlagen/178-geistige-behinderung-speck-theorie.html Zuschreibungstheorie nach Speck] abgerufen am 17. Januar 2012</ref> Ĝi similas al [[seksismo]], [[rasismo]] kaj [[lingvismo]]. En kapablismaj socioj, oni vidas [[kapablo]]n kiel la normon, kaj vidas homojn kun malkapabloj kiel aberaciojn el tiu normo. Oni pensas, ke malkapabluloj estas malpli valoraj aŭ ili estas malpli homaj. Oni vidas malkapablon kiel aferon venkendan aŭ riparendan, ekzemple, per medicinaj kuracoj. Laŭ la kapablisma mondrigardo, malkapablo estas eraro aŭ difekto anstataŭ simpla konsekvenco de homa diverseco, samkiel [[raso]], [[etno]], [[seksa orientiĝo]], aŭ [[sekso]].{{mallonga piednoto|Marshak|Dandeneau|Prezant|L'Amoreaux|2009|p=50}} Ekzemploj de kapablismo estas videblaj en la socio, ekzemple kiam homoj kun malkapabloj estas diskutataj kvazaŭ ili ne ĉeestas: manko de aŭtonimeco.<ref>{{citaĵo el gazeto|familia nomo=Ashby|persona nomo=Christine|kunaŭtoro=Eunyong Jung, Casey Woodfield, Katherine Vroman kaj Fernanda Orsati|titolo=‘Wishing to go it alone’: the complicated interplay of independence, interdependence and agency|gzeto=Disability & Society|dato=2015|volumo=30|numero=10|paĝoj=1474–1489|doi=10.1080/09687599.2015.1108901}}</ref> Ekstremaj estis eŭgeniko en komenco de 20a jarcento, amasmurdo kaj deviga steriliziado en nacia Germanio. En la Angla lingvo estas vortoj, kiuj nomiĝas tipoj de selektiva kapablismo. Ekzemple mentalismo estas kontraŭ mentale malsanalaj uloj, kaj [[aŭdismo]] (ne forviŝu tiun kun [[aŭtismo]]) kontraŭ [[surdeco|surduloj]] kaj [[malfacila aŭdo|malfacile aŭdantoj]]. Ankaŭ malkapabluloj povas esti selektive kapablismaj, ekzemple movmalkapabla patro povas tial instrui sian filinon, ke [[paroleraro]] signifas [[intelekta malkapablo|intelektan malkapablon]], kaj estas permesita ofendi ilin kaj per vortoj kaj per frapoj. Aliaj difinoj de kapablismo inkludas tiujn de Chouinard, kiu difinas ĝin kiel "ideoj, praktikoj, institucioj, kaj sociaj rilatoj, kiuj supozas kapablon, kaj tion farante, konstruas homojn kun malkapabloj kiel [[almarĝenigado|almarĝenigitaj]] […] kaj grandparte nevideblaj '[[aliulo]]j'";{{mallonga piednoto|Campbell|2009|p=5}}{{mallonga piednoto|Chouinard|1997|p=380}} kaj Amundson kaj Taira, kiuj difinas ĝin kiel "doktrino, kiu false traktas malkapablojn kiel imanente kaj nature terurajn, kaj kulpas la malkapablojn mem [anstataŭ kapablismo] pri la problemoj spertataj de la homoj, kiuj havas ilin."{{mallonga piednoto|Campbell|2009|p=5}}{{mallonga piednoto|Amundson|Taira|2005|p=54}} En diversaj naciaj lingvoj oni luktas kontraŭ kapablismo per vortoj, kiu pligrandigas estantan problemon. Ekzemple oni volas disigi la ulon kaj lian korpan ŝtaton; iuj grupoj de malkapabluloj protestas kontraŭ tiu. En ĉiu nacia lingvo estas vortoj, kiuj estis iam akurataj diagnozoj, estis uzitaj neakurate kiel insultoj, kaj ili igas insultaj vortoj. En iuj kazoj la plimulto kaj la minoritato ne konsentas, kiuj vortoj aŭ esprimoj estas ofendaj. La malplimulto povas pensi, ke la plimulto volonte ofendas ĝin, kaj la plimulto povas pensi, ke la minoritato estas tre ofendebla kaj tro sentema. La malplimulto ofendiĝas kaj la plimulto igas malpli helpema. Iuj grupoj rifuzas longan vortoliston. == Difino == Laŭ Fiona A. Kumari Campbell docento de Griffith Universitato (Brisbane, Aŭstralio) la fakliteraturo ne havas unusencan difinon. Laŭ ŝi estas ĝi aro de konvinkoj, praktikoj kaj procesoj, kiuj formas idealon de mem kaj korpon, kaj ĝi pensas tiun esti perfekta, plene kaj esence homa. Laŭ ĝi malkapablo signifas, ke la ulo estas malpli homa, kaj malpli valora.<ref>Christiane Hutson: [http://www.zedis.uni-hamburg.de/wp-content/uploads/hutson_rassismus_sexismus.pdf ''Unverschämt - Wir im Spannungsfeld von Rassismus, Hetero-/Sexismus und Ableism.'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (PDF; 48 kB) abgerufen am 17. Januar 2012</ref> Laŭ Vera Chouinard, profesoro de [[Universitato McMaster|McMaster Universitato]] (Hamilton (Ontario), Kanada): Ĝi estas aro de konvinkoj, praktikoj, institutoj kaj sociaj ligoj, kiu difinas korpaj ŝtatoj laŭ kapabla idealo, ĝi ekskludas malkapablulojn kaj difinas ilin kiel aliuloj. Laŭ Ron Amundson, profesoro de Hawaii Universitato (Hilo) kaj Gayle Taira: Ĝi estas doktrino, kiu erare vidas malkapablojn terurajn kaj internajn, kaj faris la ulon responsan. Harpur, scienca kolego de Griffith Universitato argumentas, ke kapablismo estas potenca etikado, kiu laŭlinigas negativajn stereotipojn, kaj gvidas la atenton el malkapabla ulo kaj lia malkapablo al diskriminanta persono por faciligi kulturan ŝanĝadon. Ĝi povas esti pli ĝenerala, kiam oni pensas, ke la valoro de homoj dependas de liaj povoj kaj kapabloj. Se oni povas kaj kapablas multe, li valoras multe; kaj se ne, li valoras malmulte. Oni povas starigi al fino vivojn nevalorajn por vivo. == Antaŭjuĝoj == Kapablismo povas enhavi multajn antaŭjuĝojn, la plej fortaj estas: * dependaj (ĉiama infano) * prenantaj (almozpetas kun ĉapelo en mano) * mankaj uloj, kun perturbitaj funkcioj * uloj kiuj malpli povas, malpli aŭ neniun valoras kiel laborantoj * kompatindaj, suferantaj * preferas esti kune kun iliaj kunsortuloj ol kun kapabluloj (tiu estas nur en kelkaj kazoj vera)<ref>[http://www.mnddc.org/parallels2/one/sidebar/Handicapism.html Handicapism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121226044845/http://www.mnddc.org/parallels2/one/sidebar/Handicapism.html |date=2012-12-26 }} (en), abgerufen am 17. Januar 2012</ref> * havas aliajn kvalitojn, ekzemple blinduloj ĉiam havas bonan memoron, ĉar ili estas [[blindeco|blindaj]]. == Kialoj == Kapablismo estas unu reago al alternativaj kapabloj, kondutoj kaj korpformoj. Malkapabluloj estas ofte tre malriĉaj, do oni povas pensi, ke kapableco estas ŝlosilo de bonstato kaj fortuno. Oni povas neinformite reagi same, sed tiu ne estas kapablismo, ĉar estas sen antaŭjuĝoj. Oni pensas pri kapablismo kun aliaj formoj de diskriminado. Kapablismo ne ĉiam estas malica. Oni povas pensi, ke malkapabluloj necesas protekton kaj prizorgadon, kaj li ne rigardas ilin kiel partneroj. Kiam malkapabluloj rifuzas tiun, aŭ oni volas malpermesi sekson al malkapabluloj, oni devas ŝanĝi sian konduton, kaj helpi ilin pretigi al memstara vivo.<ref name="Zeugung auf Probe">{{citaĵo el la reto|url=http://www.zeit.de/2002/41/Zeugung_auf_Probe |verko=Zeit Online |titolo=Zeugung auf Probe |dato=2002-10-02 |alirdato=2015-05-26}}</ref> == Sekvoj == La konduto de kapablisto similas al neinformita ulo, sed oni ofte povas senti malicon. '''Personala konduto:''' * Evitado, negligado * Li ne parolas kun malkapablulo, sed kun akompano * Se parolas kun malkapablulo, li malvidiridas lin aŭ uzas lian antaŭnomon * Kapablisto kondutas kun malkapablaj adultoj kiel ili estus infanoj. Li tre pligrandigas povumon kaj laŭdas tro multe.<ref>Rebecca Maskos: [http://www.zedis.uni-hamburg.de/wp-content/uploads/maskos_14122011.pdf Bist Du behindert oder was?!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121003201142/http://www.zedis.uni-hamburg.de/wp-content/uploads/maskos_14122011.pdf |date=2012-10-03 }} (PDF; 55 kB) abgerufen am 18. Januar 2012</ref> * Oni diris al virino: Tre bona estas, ke ŝi povas ridi, ĉar ŝi havas nenian kialon al ĝi * Li traktas ilin kiel malsupravalorajn. * Pateraleco, kompato, komentoj, mistrakto * Ruinigado de membildo de malkapabluloj Kapablisto donas al malkapabluloj etikedon: vi malgajnis. Se la malkapablulo akordas al kliŝo, li estas nefortuna kaj malfeliĉa, sed bonkora, kiu estas dankema por amo kaj kunsento. Se ne, li estas tre rara kaj mirinda kazo. '''En komunumo:''' * Izolado, kuratoreco * Manko de malembarasado. Tiu estas pleje ne sekvo de kapablismo, nur la posedanto simple forgesas pri malkapabluloj, aŭ pensas, ke tiu ne estus ekonomia.<ref>[http://www.bizeps.or.at/broschueren/leben/ bizeps.or.at]</ref> Betona Kapo estas negativa premio, kiun donas Allgemeinen Behindertenverband Land Brandenburg e.V. (ABB) al nemalembarasitaj konstruaĵoj.<ref>ABB e.V.: [http://www.abbev.de/cms-interessenvertretung/aktion-betonkopf/aktion-betonkopf-brandenburg.html Aktion Betonkopf Brandenburg] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171027232553/http://www.abbev.de/cms-interessenvertretung/aktion-betonkopf/aktion-betonkopf-brandenburg.html |date=2017-10-27 }}, abgerufen am 4. Februar 2014</ref><ref name="nd7Mai2013">Andreas Fritsche: [http://www.neues-deutschland.de/artikel/820846.doch-keine-betonkoepfe-im-landtag.html ''Doch keine Betonköpfe im Landtag''], neues deutschland, 7. Mai 2013, abgerufen am 7. Februar 2014.</ref> * Medio En fabeloj tradicie bonaj karakteroj estas belaj, malbonaj malbelaj. En tiuj fabeloj oni ne povas esti bona, se li estas malbela, monstra aŭ groteska. Oni kunigas tiun ankaŭ kun timo kaj forto. Fabeloj kiel [[Peter Pan]] povas pligrandigi timon de infanoj kontraŭ malkapablaj adultoj. * Oni traktas malkapablulojn kiel senhelpulojn, kompatindaj ulojn, kiuj bezonas kompaton kaj kunsenton. Oni pensas, ke malkapabluloj estas balastoj, kaj imagas ilin kiel almozulojn, al kiuj almozi estas privilegio. * Ĉe asekuroj malkapablo pligrandigas riskon. * Laŭ iuj religioj (ekzemple [[kristaneco]]) preso aborti embriojn aŭ fetojn, se ili estas verŝajne malkapablaj. En tiuj komunumoj plimulto pensas, ke malkapabluloj povas malpli, do ili suferas, kaj bezonas tempon, atenton, flegon, pedagogan kaj financan helpon. Ĝi ankaŭ pensas, ke ili estas neutilaj, do ili devas esti dankemaj por helpo, kiu estas ŝarĝo por ĝi. Ĝi malpermesas kritikon kontraŭ ĝia konduto, kaj ili devas postuli neniun. Tiu konduto ne nur supozas, sed ankaŭ evolvas senhelpecon.<ref>[http://bidok.uibk.ac.at/library/siegert-leistung-dipl.html#id3385392 Leistungsprinzip und soziale Positionierung behinderter Menschen] abgerufen am</ref> Ili ne estas okupitaj, ili igas subtenbezonaj, do konvinko pri ilia nekompeteco plifortiĝas. En socio ĉiu havas plian rolon. Kapablisma socio pensas pri malkapabluloj nur kiel malkapabluloj, kaj eĉ forgesas, ke ili estas ankaŭ homoj. Do malfermiĝas demandoj, ke permesi malkapablulojn geedziĝi, havus seksumon, aŭ povas eduki infanojn malkapablulo? Tiel pensante oni atribuas superecon al normoj de plimulto pri sano, korpo kaj menso. Kiuj ne povas esti tial kiel la normoj priskribas, tiuj iĝas malaltvaloraj. La fenomeno apartenas al tipaj subpremaj fenomenoj. === El pozicio de diskrimitoj === Laŭ Birgit Rommelspacher diskrimiado ne nepre distordas membildon. La malkapablulo devas pripensi, prie li decidas, kial kaj en kiu baras lin konstruaĵoj kaj homa ĉirkaŭaĵo: Ne rulseĝo estas tro larĝa, sed la pordo tro mallarĝa. Alia problemo estas dusenco, kiam oni povas atribui du aŭ pli sencon al gesto aŭ frazo. Akompana nelingva komunikado ne ĉiam helpas. Oni povas diri Ĝis revido! al blindulo tute normale. Tiu povas senci, ke la partnero volas konduti kun li normale; aŭ li priridas blindulon sekrete. Oni povas sin defendi, se: * rekonas diskriminadon korekte * povas determini kialojn * uzas eblojn por defendado === El pozicio de diskriminantoj === Diskriminantoj postulas implicite privilegiojn. Ili ne rekonas tiun, sed diskrimitoj jes, ĉar ili renkontas ĝin ĉiutage. Se iĝas publika malamikeco, ili tamen defendas iliajn privilegiojn en pliaj manieroj: * Plifortado de hierarĥio: Se malkapabluloj protestas aŭ postulas, ili alvokas la malkapablulojn, ke ili devas tiun ĉesi, emfazinte iliajn barojn. Tiu povas esti ankaŭ, se ili lernas kune, kaj malkapablulaj lernantoj havas tial bonajn rezultojn, kiel plimulto. * Funkcionizado: Ĵetas necertecon kaj timon al malkapabluloj. Se ili rifuzas ĝin, ili devas duldi agreson. * Inversigo de potenco: atribuas rolon de ofero kiel privilegio al malkapabluloj, kaj volas ĝin bari. Opinio precipe de ekstremdekstro. == Similaj konceptoj == En la Angla oni uzas vortojn kiel ''ableism'' kaj ''disablism''. Laŭ Gregor Wolbring, profersorasistento de Calgary Universitato ableism estas aro de konceptoj, kaj disablism estas praktiko. Ĝenerale ableismo estas aro da kredoj, konceptoj kaj praktikoj, kiuj bazas sur la kredo, ke kapabloj, korpo, kontaktoj, kaj ŝajno de tiuj havas bazan rolon. Ableism favoras iujn kapablojn, kiujn ĝi projektas kiel bazajn. Ĝi agnoskas tiujn malforton aŭ mankon kiel malpli valora ŝtato. Disablism manifestiĝas per diskriminado, subpremado, aŭ ofendo, kiu estas sekvo de kredo, ke homoj sen iuj bazaj kapabloj havas pli malaltan rangon.<ref>Gregor Wolbring: [http://www.tatup-journal.de/downloads/2009/tatup092_wolb09a.pdf ''Die Konvergenz der Governance von Wissenschaft und Technik mit der Governance des „Ableism“] (PDF; 223 kB). In: ''Technikfolgenabschätzung – Theorie und Praxis''. Nr. 2. September 2009, S. 30. Abgerufen am 19. Januar 2011</ref> Laŭ Fiona Campbell disablism plifortas diskriminadon inter kapabluloj kaj malkapabluloj, distancigas malkapablulojn, kaj markas ilin kiel aliuloj. Apartena scienco estas Disability Studies. == Defendo == [[Dosiero:Blind man carrying a paralysed man.jpg|eta|200px|Ekzemplo de reciproka helpo: blindulo portas paralizitan ulon. Ili ne bezonas plian helpon.]] Alternativo de kapablismo estas kunvivo kun respekto al aliaj homoj, kiuj povas esti kapabluloj aŭ malkapabluloj. La plimulto ne opinias malkapablulojn kiel ŝarĝon, sed kiel alie funkcionantajn homojn. Al ili mankas iuj kapabloj, sed pli gravas aliaj, kiujn li havas. Iam ili bezonas helpon, sed kiu ne? Ĝi pensas ankaŭ, ke oni povas igi malkapabla. Ĝi helpas, ke ankaŭ malkapabluloj povas labori, kaj memstare vivi. Poemo de Christian Fürchtegott Gellert el 18a jarcento demonstras tiun per blindulo kaj paralizita ulo. Ili helpas la alian. La blindulo portas la paralizitan homon, kiu helpas lin orienti. Laŭ la poemo ili kapablas al iu, al kiu unu aŭ la alia mem ne. Ili ne bezonas helpon de aliaj.<ref>Wortlaut: {{citaĵo el la reto|url=http://www.zeno.org/Literatur/M/Gellert,+Christian+Fürchtegott/Fabeln+und+Erzählungen/Fabeln+und+Erzählungen/Erstes+Buch/Der+Blinde+und+der+Lahme |aŭtoro=Christian Fürchtegott Gellert |titolo=Fabeln und Erzählungen |kommentp=Erstes Buch: ''Der Blinde und der Lahme'' |alirdato=2015-05-26}}</ref> === Lingvo === Kapablismo estas esprimita ankaŭ per vortoj. Tiu povas manifestigi en ofendaj vortoj, aŭ en ofenda akcento. Reago estas, ke oni faras vortojn, kiuj akcentas, ke oni ne volas ofendi. Ekzemplo estas, ke oni deiĝas homon kaj lian malkapablon, kiu ne plaĉas al ĉiu malkapabluloj. Ekzemple oni diras Angle ''person with autism'', kaj Germane ''Mensch mit Blindheit''.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Dunn|first=Dana S.|last2=Andrews|first2=Erin E.|title=Person-first and identity-first language: Developing psychologists’ cultural competence using disability language.|url=http://dx.doi.org/10.1037/a0038636|journal=American Psychologist|volume=70|issue=3|pages=255–264|doi=10.1037/a0038636|pmid=25642702}}</ref> Iuj lingvoj uzas vortojn kiel malkapablo aŭ handikapo ankaŭ en aliaj sencoj. Germane estas malkapabla behindert, kiu signifas barita; Hispane ĝi estas minusvalidos, kiu signifas ankaŭ malplivaloran. Angle ĝi estas disabled, kiu signifas malkapablon, sed oni prefere proponas esprimon differently abled, kiu signifas alie kapablan. === Premgrupoj === Movadoj de malkapabluloj komencis en 1970aj jaroj. Ili volas similiĝi al movadoj de afro-amerikuloj. Ili faris akcionojn kaj uzis matricojn por atenti la plimulton. Ekde tiu estas pliaj grupoj fonditaj. Gusti Steiner priskribis, kiel lia grupo por movmalkapabluloj demonstris por alireblaj konstruaĵoj, vojoj kaj veturiloj. Ili faris blokadojn, kritizis iujn oficojn, kaj haltis tramon, en kiu unu demonstranto provis igi per rulseĝo. Li moviĝis antaŭ de tramo, kaj klariĝis, ke veturiloj en urbana trafiko ne estis konstruitaj por movmalkapabluloj. === Rajto === Oni povas ataki decidojn de homoj, homgrupoj aŭ aŭtoritatoj en konstituciaj landoj, se oni trovas diskriminadon kontraŭ malkapabluloj. En Svislando la federacia tribunalo decidis kontraŭ decido de kantono Zürich, kiu rifuzas doni ŝtatanecon al intelekte malkapabla virino, ĉar ŝi ne povas labori. Zürich volis tiel antaŭmalhelpi pagi 100 000 frankon kiel socialan subtenon. Ŝi estis rifuĝinto, kaj ĝis tiam alia organizado pagis la subtenon. Züricha tribunalo respektis ekonomian argumentadon, sed federacia ne. La virino ne havus ŝancon akiri ŝtatanecon pri ŝia malkapablo, ĉar ŝi ricevis subvencion pro ŝia malkapablo. Se tiu estus ununura malhelpo kontraŭ ŝtataneco, ankaŭ ŝia homa digno estis nerespektita, ĉar tiu estis traktita nur ekonomie.<ref>[http://www.humanrights.ch/de/Schweiz/Inneres/Gruppen/Behinderte/idart_6445-content.html ''Bundesgerichtsurteil zur Einbürgerung von Menschen mit Behinderung.'']</ref> == Opiniosondoj == Oni povis trovi kapablismon en iuj partoj de Eŭropo per opiniosondo. Datoj ne subtenas, ke ĝi disvastiĝus aŭ plifortus. Laŭ artikolo de Die Zeit en 2002 ekde 1969 kaj 2000 estis tiuj ŝanĝoj: * Malkreskiĝis al 0% de racio de tiuj, kiuj volis sendi al institucio ĉiun infanon kun [[Down-sindromo]]. * Kreskis racio ekde 59% ĝis 90% de tiuj, kiuj volas individualan evolvigadon de malkapabluloj. * Kreskis rato ekde 18% ĝis 90% de tiuj, kiuj volas, ke malkapablaj infanoj estu edukitaj hejme.<ref name="Zeugung auf Probe" /> Se en Germanio kreskus kapablismo, oni devus supozi, ke la demandintoj respondis ne laŭ iliaj opinio, sed laŭ socia normo.<ref>Wolfgang van den Daele: ''Vorgeburtliche Selektion: Ist die Pränataldiagnostik behindertenfeindlich?'' In: ''Leviathan.'' 23/2005. Sonderheft ''Biopolitik.'' S. 112.</ref> === Wocken 2000 === Hans Wocken, laboranto de kuracpedagogia institucio de Hamburga Universitato faris opiniosondon por rekoni kaŝitan kapablismon. Ĝi enhavis tiujn demandojn:<ref>Hans Wocken: [http://www.hans-wocken.de/Texte/Zeitgeist.htm ''Der Zeitgeist: Behindertenfeindlich? Einstellungen zu Behinderten zur Jahrtausendwende.''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020055809/http://www.hans-wocken.de/Texte/Zeitgeist.htm |date=2012-10-20 }}</ref> * Perturbus vin, se malkapabluloj loĝiĝus en najbaro, kaj devus renkonti ilin ĉiutage? * Perturbus vin, se vi vojaĝus, kaj en sama hotelo restus malkapabluloj? * Lasus vi viziti vian infanon klason, kiu enhavas ankaŭ malkapablajn infanojn? * Akceptus vi, se via infano naskiĝus malkapable? * Se infano naskiĝas kun severa malkapablo, estus pli bone, se oni lasus ĝin morti? Demandintoj respondis demandon pri najbaroj negative rare, demandon pri naskiĝado negative ĉirkaŭe 25%. Demando pri eŭtanazio estis en 60% respondita per jes. === Eŭrobarometro 2008 === En printempo de 2008 oni testis popolojn de membrolandoj de Eŭropa Unio. Laŭ 35% fortas kapablismo en lia lando, kaj laŭ 10% estas tre disvastigita en lia lando. Laŭ 67% de demanditoj estis kapablismo malpli disvastigita en 2008 ol en 2003. Laŭ fartolisto (1-10) estas malkapabla najbaro taksita je 9,1; gvidanta malkapabla politikisto je 8,0.<ref>[http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=4083&langId=de ''Diskriminierung in der Europäischen Union: Wahrnehmungen, Erfahrungen und Haltungen.''] (= Eurobarometer spezial 296). Juli 2008, S. 48–55.</ref> 83% estas por malembarasado, kiuj estas specialaj aranĝoj por ekvalaj ŝancoj.<ref>[http://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=4083&langId=de ''Diskriminierung in der Europäischen Union: Wahrnehmungen, Erfahrungen und Haltungen.''] (= Eurobarometer spezial 296). Juli 2008, S. 31.</ref> Do en Eŭropa Unio estas kapablismo ne la plej pli forta formo de diskriminado; eĉ la plimulto defendas malkapablulojn. === Testo de frimaoj en Belgio === Stijn Baert, profesoro de Ghent Universitato faris grandan korespondantan ekzamenon. Li sendis 768 kandidatiĝadon por postenoj en nomo de freŝaj diplomatiĝintoj. Tiujn postenojn povis ankaŭ blindaj, surdaj aŭ aŭtistaj kandidatoj plenumi samkiel kapabluloj. Ili tamen ricevis je 48% malpli pozitivan reakcion, ol samaj, sed kapablaj kandidatoj.<ref>Baert, S. (2016) [http://link.springer.com/article/10.1007/s10198-014-0656-7 Wage Subsidies and Hiring Chances for the Disabled: Some Causal Evidence.] European Journal of Health Economics, 17, 71-86.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == <!-- alphabetically by last name of first author/editor --> * {{Cite journal |last1=Amundson |first1=Ron |first2=Gayle |last2=Taira |title=Our Lives and Ideologies: The Effects of Life Experience on the Perceived Morality of the Policy of Physician-Assisted Suicide |journal=Journal of Policy Studies |volume=16 |issue=1 |year=2005 |pages=53–57 |url=http://uhh.hawaii.edu./~ronald/pubs/2005-Amundson-Taira.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-12-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101228114850/http://www.uhh.hawaii.edu/~ronald/pubs/2005-Amundson-Taira.pdf |arkivdato=2010-12-28 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101228114850/http://www.uhh.hawaii.edu/~ronald/pubs/2005-Amundson-Taira.pdf |date=2010-12-28 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Inciting Legal Fictions: Disability Date with Ontology and the Ableist Body of the Law|familia nomo=Campbell|persona nomo=Fiona A. Kumari|jaro=2001|gazeto=Griffith Law Review|volumo=10|numero=1|paĝoj=42–62}} * {{Citaĵo el libro|titolo=Contours of Ableism: The Production of Disability and Abledness|familia nomo=Campbell|persona nomo=Fiona A. Kumari|jaro=2009|eldoninto=Palgrave Macmillan|ISBN=978-0-230-57928-6}} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=Making Space for Disabling Difference: Challenges Ableist Geographies|familia nomo=Chouinard|persona nomo=Vera|jaro=1997|gazeto=Environment and Planning D: Society and Space|volumo=15|paĝoj=379–387}} * {{Cite book |title=Teaching for diversity and social justice |volume=1 |editor1-first=Maurianne|editor1-last=Adams |editor2-first=Lee Anne|editor2-last=Bell |editor3-first=Pat|editor3-last=Griffin |chapter=Ableism Curriculum Design |first1=Pat|last1=Griffin |first2=Madelaine L.|last2=Peters |first3=Robin M.|last3=Smith |edition=2nd |publisher=Taylor & Francis |year=2007 |isbn=978-0-415-95199-9 }} * {{Cite book |title=The School Counselor's Guide to Helping Students with Disabilities |series=Jossey-Bass teacher |first1=Laura E.|last1=Marshak |first2=Claire J.|last2=Dandeneau |first3=Fran P.|last3=Prezant |first4=Nadene A.|last4=L'Amoreaux |publisher=John Wiley and Sons |year=2009 |isbn=978-0-470-17579-8 }} * {{Citaĵo el gazeto|url=http://journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/viewArticle/46/0|titolo=Refusing Able(ness): A Preliminary Conversation about Ableism|familia nomo=Campbell|persona nomo=Fiona A. Kumari|jaro=2008|gazeto=M/C Journal|volumo=11|numero=3}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200726234130/http://journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/viewArticle/46/0 |date=2020-07-26 }} * {{Citaĵo el gazeto|titolo=The "Normal" and the Monstrous in Disability Research|familia nomo=Clear|persona nomo=Mike|jaro=1999|gazeto=Disability & Society|volumo=14|numero=4|paĝoj=435–448}} * {{Cite book |chapter=Eliminating Ableism in Education |first=Thomas|last=Hehir |title=Special education for a new century |volume=41 |series=Harvard educational review |editor1-first=Lauren I.|editor1-last=Katzman |publisher=Harvard Educational Review |year=2005 |isbn=978-0-916690-44-1 }} * {{Cite journal |last1=Iwasaki|first1=Yoshitaka |first2=Jennifer|last2=Mactavish |title=Ubiquitous Yet Unique: Perspectives of People with Disabilities on Stress |journal=Rehabilitation Counselling Bulletin |volume=48|issue=4 |year=2005 |pages=194–208 |doi=10.1177/00343552050480040101 }} * {{Cite journal |last1=Watts |first1=Ivan Eugene |first2=Nirmala |last2=Erevelles |title=These Deadly Times: Reconceptualizing School Violence by Using Critical Race Theory and Disability Studies |journal=American Educational Research Journal |volume=41 |issue=2 |year=2004 |pages=271–299 |url=http://jstor.org./stable/3699367 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-12-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161011001756/https://www.jstor.org/stable/3699367 |arkivdato=2016-10-11 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161011001756/https://www.jstor.org/stable/3699367 |date=2016-10-11 }} * Walter Fandrey: Krüppel, Idioten, Irre: zur Sozialgeschichte behinderter Menschen in Deutschland {{ISBN|978-3925344718}} * [[Günther Cloerkes]]: ''Wie man behindert wird.'' 2003, {{ISBN|3-8253-8305-9}}. * S. v. Daniels, T. Degener, A. Jürgens, F. Krick, P. Mand, A. Mayer, B. Rothenberg, G. Steiner, O. Tolmein (Hrsg.): ''Krüppel-Tribunal, Menschenrechtsverletzungen im Sozialstaat.'' Pahl-Rugenstein, Köln 1983, {{ISBN|3-7609-0799-7}}. * Rudolf Forster: ''Von der Ausgrenzung zur Gewalt: Rechtsextremismus und Behindertenfeindlichkeit.'' 2002, {{ISBN|3-7815-1228-2}}. * [[Erving Goffman]]: ''Asyle. Über die soziale Situation psychiatrischer Patienten und anderer Insassen.'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 1973, {{ISBN|3-518-10678-3}}. * [[Gisela Hermes]], [[Eckhard Rohrmann]]: ''Nichts über uns – ohne uns! Disability Studies als neuer Ansatz emanzipatorischer und interdisziplinärer Forschung über Behinderung.'' 2006, {{ISBN|3-930830-71-X}}. * [[Ernst Klee]]: ''Behindertsein ist schön. Unterlagen zur Arbeit mit Behinderten.'' Patmos-Verlag, Düsseldorf 1974, {{ISBN|3-491-00436-5}}. * Ernst Klee: ''Behindert. Über die Enteignung von Körper und Bewusstsein. Ein kritisches Handbuch.'' Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1987, {{ISBN|3-596-23860-9}}. * Winfried Palmowski, Matthias Heuwinkel: ''Normal bin ich nicht behindert! Wirklichkeitskonstruktionen bei Menschen, die behindert werden. Unterschiede, die Welten machen.'' Dortmund 2000, {{ISBN|3-86145-198-0}}. * [[Adolf Ratzka]]: ''Aufstand der Betreuten.'' In: A. Mayer, J. Rütter: ''Abschied vom Heim.'' AG-SPAK, München 1988, {{ISBN|3-923126-53-0}}, S. 183–201. * [[Birgit Rommelspacher]] (Hrsg.): ''Behindertenfeindlichkeit.'' [[Lamuv Verlag]], Goettingen 1999, {{ISBN|3-88977-548-9}}. * Gusti Steiner: ''Selbsthilfe als politische Interessenvertretung.'' In: E. Rohrmann, P. Günther: ''Soziale Selbsthilfe. Alternative, Ergänzung oder Methode sozialer Arbeit.'' Universitätsverlag, Heidelberg 1999, {{ISBN|3-8253-8269-9}}, S. 127–143. * [[Gusti Steiner]]: ''Schwarzbuch Deutsche Bahn AG.'' AG SPAK Verlag, München 2003, {{ISBN|3-930830-36-1}}. * Rudolf Forster: ''„Neue Behindertenfeindlichkeit“ und rechtsradikale Gewalt gegen Behinderte.'' In: ''Behindertenpädagogik in Bayern.'' 43, 2/2000. * Rudolf Forster: ''Von der Ausgrenzung zur Gewalt: Rechtsextremistische behindertenfeindliche Gewalt im freiheitlichen Rechtsstaat.'' In: ''Behindertenpädagogik in Bayern.'' 44, 1/2001. * Rudolf Forster: ''Behindertenfeindlichkeit und rechtsradikale Gewalt – eine erste Skizzierung aktueller gesellschaftlicher Phänomene.'' In: ''Bulletin der Arbeitsgemeinschaft LehrerInnen für Geistigbehinderte.'' 3/2002 (Bern/Schweiz). * {{Cite journal |author=Ernst Klee |title=Vorurteile: Der Behinderte – ein Monster? |year=1980-03-21 |ISSN=0044-2070 |url=http://www.zeit.de/1980/13/der-behinderte-ein-monster |journal=[[Die Zeit]]}} * Georg Theunissen: ''Zur neuen Behindertenfeindlichkeit in der Bundesrepublik Deutschland.'' In: ''Geistige Behinderung.'' 4/1989 und ''Zeitschrift für Heilpädagogik.'' 10/1989. * Peter Widmann: ''Vorurteile gegen sozial Schwache und Behinderte.'' In: ''Informationen zur politischen Bildung.'' 271 (Thema: ''Vorurteile''). 2005. [http://www.bpb.de/publikationen/BP3IF1,0,0,Vorurteile_gegen_sozial_Schwache_und_Behinderte.html#art0 (online)]. == Traduko == {{Tradukita | lingvo = hu | artikolo = Fogyatékosellenesség | revizio = nuna }} == Vidu ankaŭ == * [[Aranĝo T4]] == Eksteraj ligiloj == * [https://egalecen.org/category/handikapismo/ Kategorio 'handikapismo' ĉe Egalecen] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170724230646/https://egalecen.org/category/handikapismo/ |date=2017-07-24 }} {{Ĝermo|malkapablo|diskriminacio}} [[Kategorio:Kapablismo| ]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Handikapoj]] 1wh0hiimlp5yfag0n154av3n95cbndf 0 570924 9350612 9325883 2026-04-10T10:42:56Z Sj1mor 12103 9350612 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Klasismo''' estas antaŭjuĝo aŭ [[diskriminacio]] bazita sur ies aparteno aŭ neaparteno al iu [[socia klaso]]. Ĝi inkludas individuajn sintenojn, kondutojn, politikajn sistemojn, kaj praktikojn, starigitaj por profitigi membrojn de unu socia klaso malfavore al aliaj homoj.<ref name=Kadi>{{citaĵo el libro | familia nomo = Kadi | persona nomo = Joanna | titolo = Thinking Class | eldonejo = [[South End Press]] | jaro = 1996 | loko = U.S. | isbn = 0-89608-548-1}}</ref> Ĝenerale, klasistoj supozas, ke ili apartenas al alta klaso, kaj konsekvence penas profitigi la interesojn de tiuj, kiuj apartenas al la sama klaso, kaj malprofitigi la interesojn de tiuj, kiuj ne apartenas al ĝi. Oni ofte diskutas klasismon kiel parencan akson de subpremado al [[rasismo]].<ref>{{citaĵo el ĵurnalo|url=https://web.archive.org/web/20141006113410/http://warren-wilson.edu/blogs/echo/2008/10/deep-woes-and-prejudices-behind-term-%E2%80%9Cwhite-trash%E2%80%9D/|titolo=Deep woes and prejudices behind term 'white trash'|aŭtoro=Ricky Ochilo|dato=16-a de oktobro 2008|eldonejo=The Warren Wilson Echo}}</ref> En ĉi tiu kazo, la origino de la diskriminado ne baziĝas sur etno aŭ raso sed sur la aparteno al malsamaj sociaj klasoj pro la soci-ekonomiaj kondiĉoj de la individuo aŭ socia grupo. La problemo pli intensiĝas kiam la [[socia tavoligo|tavoligo]] de la klasoj [[Intersekca teorio|intersekcas]] almarĝenigitajn rasojn, produktante surmetecon de rasisma kaj klasisma diskriminoj. Laŭ [[Max Weber]], post kiam grupo aŭ klaso atingis pli altan [[socia statuso|statuson]], ĝiaj membroj tendencas limigi la oportunojn de aliaj individuoj por anstataŭi ilin, kio siavice estigas konfliktojn, kiuj povas eĉ kulmini en [[revolucio]]j. == Specoj de klasismo == Klasismo kutime estas dividita de la sociologoj al du specoj: * '''Individua klasismo''', kiun oni karakterizas kiel speciala antaŭjuĝo, kie unu persono estas la objekto de la diskriminado kaj alia persono estas ĝia subjekto. Tiu ago estas bazita sur serio de stereotipoj kaj antaŭjuĝoj, kiuj ĉeestas en ilia socio, kaj kiujn individuoj lernas kiel parto de siaj mondrigardo kaj kredoj. * '''Struktura aŭ institucia klasismo''' estas la formo, kiel la ŝtato kaj aliaj institucioj, kiaj la lernejo, la ekonomia sistemo kaj la eklezio, atingas la socian tavoligon de la loĝantoj de sia lando. Malsame al individua klasismo, la maniero, kiel tiu aparteco efektiviĝas estas kaŝita. Ĝi estis studita de verkistoj kiel [[Pierre Bourdieu]], kiu difinis ĝin kiel [[simbola violento]]. == Vidu ankaŭ == * [[Intersekca teorio]] * [[Klasbatalo]] * [[Socia darvinismo]] * [[Elitismo]] * [[Klaskonscio]] * [[Socia tavoligo]] * [[Oligarkio]] * [[Aristokratio]] * [[Dalito|Dalitoj]] * [[Burakumin]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|es|Clasismo|94448969|en|Class discrimination|740683549}} [[Kategorio:Klasismo| ]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Sociaj klasoj]] [[Kategorio:Politika sociologio]] 11qnrp4s7g7vvhe9wiwowlbalv6hl3e 0 570927 9350624 6040792 2026-04-10T10:48:58Z Sj1mor 12103 9350624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} En [[sociologio]], '''rasigado''' aŭ '''etnigado''' estas la procezo atribui [[etno|etnajn]] aŭ [[raso|rasajn]] identecojn al rilatoj, sociaj praktikoj, aŭ grupoj, kiuj ne tiel identiĝis.<ref>{{citaĵo el libro |familia nomo =Omi |persona nomo =Michael |kunaŭtoroj=Howard Winant |year =1986 |titolo =Racial formation in the United States: from the 1960s to the 1980s |eldonejo =Routledge & Kegan Paul |isbn =0-7102-0970-3 }}</ref> Rasigado kaj etnigado ofte naskiĝas en la interagado de dominanta grupo kun dominita grupo, al kiu ĝi atribuas identecon cele de kontinua dominado. Kvankam ĝi ofte naskiĝas en dominado, la rasigita aŭ etnigita grupo ofte iom post iom identiĝas kun la atribuita identeco kaj iĝas mempriskribita raso aŭ etno. Tiuj procezoj komuniĝis tra la historio de [[imperiismo]], [[naciismo]], kaj rasaj kaj etnaj hierarkioj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{ĝermo|rasismo|imperiismo|diskriminacio}} [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Imperiismo]] [[Kategorio:Naciismo]] [[Kategorio:Rasismo]] ncrv0l8emnl74kmp86xlt9zylec3x7n 0 577617 9350329 8397337 2026-04-09T13:06:17Z Sj1mor 12103 9350329 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ĉaabi''' estas [[tradicia muziko]] de [[Alĝero]] ([[Alĝerio]]), formaligita de [[El Hadj M'Hamed El Anka]]. Origine el la [[Kasbaho]], la ''ĉaabi'' unuafoje aperis en la fino de la 19a jarcento, inspirita de voĉaj tradicioj de [[Araboj|araba]] kaj [[Berberoj|berbera]] [[Al-Andalus|Alandalusa]] muziko, ankaŭ la hejmo de [[flamenko]]. ''Ĉaabi'' simple signifas "popola" en Alĝeri-[[araba]]. Tipa kanto aperigas lamentajn, arab/berberajn voĉojn, kantatajn kontraŭ orkestra fono de dekduo da muzikistoj, kun [[violono]]j kaj [[mandolo]]j kaj falo al melodio de [[piano]] kaj al frapado de perkuto. Kvankam ĝi kunhavas multajn temojn kun [[flamenko]] - amo, perdo, ekzilo, amikeco kaj perfido, ''ĉaabi'' estas parto de tre konservema tradicio kaj ties vortumado ofte portas fortan moralan mesaĝon. == Referencoj == {{Referencoj}} ==Literaturo== * Ahmed Hachlaf, ''Anthologie de la musique arabe, 1906-1960'', Publisud ISBN 2-86600-426-4 ==Eksteraj ligiloj== *[http://ww.ournia.com Ournia.com]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.imdb.com/title/tt1946205/ ''Dead Reckoning'' (2011) filmo pri tiu muziko] [[Kategorio:Alĝeria muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Tradicia muziko]] [[Kategorio:Berbera muziko]] 0l2kpjzhrmloj0fetdzpg1ankn1u86e 0 582511 9350248 9349801 2026-04-09T12:48:32Z Baba79 118684 9350248 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Sharon DEN ADEL''', naskiĝinta je la 12-a de julio 1974 en [[Waddinxveen]] ([[Nederlando]]), estas nederlanda kantistino, parolverkistino kaj kunfondantino de la nederlanda [[Simfonia metalroko|simfonia metalroka]] grupo [[Within Temptation]].[[Dosiero:Within Temptation - Wacken Open Air 2015-2058.jpg|eta|Sharon en 2015]] Dum siaj adoleskaj jaroj, Sharon den Adel studis mododezajnon kaj memlernis kantadon en kelkaj lokaj bandoj. En 1996, ŝi kaj ŝia partnero, la gitaristo Robert Westerholt, formis la bandon Within Temptation, kiu atingis eŭropan sukceson per la albumo ''Mother Earth'' (2000) kaj la unuopaĵo ''"Ice Queen"'' (2000), antaŭ ol ankaŭ atingi internacian sukceson per ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007). La muziko de la bando kaj la kostuma stilo de la kantistino helpis difini la bildon de simfonia metalroko fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj jaroj. Ŝi pavimis la vojon por multaj virinoj en la [[metalroko]]. En 2018, ŝi estis membro de la ĵurio por la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|Eŭrovido-Kantokonkurso]] en Nederlando. Sharon den Adel ankaŭ disvolvis solan projekton, nomitan ''My Indigo'', post periodo de kreopova blokado ene de Within Temptation. Dum sia kariero, ŝi kunlaboris kun multaj metalrokaj artistoj kiel [[Tarja Turunen]], [[Evanescence]], [[Ayreon]], Lord of the Lost, kaj Delain, same kiel artistoj el aliaj ĝenroj kiel la diskĵokeo [[Armin van Buuren]] kaj repisto [[Ali B]]. La kantistino defendas multajn kaŭzojn, inkluzive de la rajtoj de virinoj kaj minoritatoj. Ŝi aparte partoprenis en subtenado de [[Ukrainio]] post ĝia [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado fare de Rusio]]. [[Dosiero:Sharon den Adel Earthshaker Fest.jpg|eta|Sharon den Adel en Earthshaker Fest en 2007]] Ŝia voĉo estas [[Mezosoprano|mezosoprana]]. == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/> Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. === Within Temptation === En 1992, la gitaristo Robert Westerholt formis [[Mortmetalo|mortmetalan]] bandon nomitan The Circle kun kelkaj amikoj (inkluzive de Martijn Spierenburg, estonta membro de Within Temptation)<ref name= travers /><ref name= hobson> Rich Hobson, « [https://www.loudersound.com/features/symphonic-metal-nightwish-within-temptation-history “We all want to leave a mark on the planet”: the epic story of the birth of Symphonic Metal] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Ffeatures%2Fsymphonic-metal-nightwish-within-temptation-history arkivo]), loudersound.com, 20-a de majo 2022</ref>. La ​​bando renkontis problemojn kun sia kantistino, Carmen van der Ploeg, kiu ne ĉiam ĉeestis la provludojn, kaŭzante malkonsenton inter la membroj. Westerholt tiam petis Sharon den Adel, kies voĉon li tre admiris kaj kun kiu li ĵus komencis rilaton, aliĝi kiel anstataŭanto<ref name= travers /><ref name= hobson />.En 1995, Westerholt forlasis The Circle. La bando renomis sin Voyage, publikigis la albumon ''Embrace'', en kiu Sharon den Adel kantis en la kanto "Frozen", antaŭ ol disiĝi<ref>« [https://www.metal-archives.com/bands/Voyage/29182 Voyage] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metal-archives.com%2Fbands%2FVoyage%2F29182 arkivo]),metal-archives.com, 1-a de decembro 2005</ref>. Westerholt kaj den Adel tiam decidis formi sian propran bandon bazitan sur kelkaj kantoj, kiujn la gitaristo verkis por The Circle. Kune ili miksis siajn influojn: [[My Dying Bride]], [[The Gathering]], kaj [[Paradise Lost (rokbando)|Paradise Lost]] por Robert Westerholt, kaj [[grunĝo|grunĝan muzikon]], [[Tori Amos]], kaj Dracula por Sharon den Adel, por krei la muzikon de Within Temptation. Ilia unua albumo, ''Enter'', estis publikigita en 1997 kaj kombinis ''"elementojn de pesimismo, gotiko kaj popolmuziko kun popmuziko kaj filmmuziko."''<ref name= hobson /> Sharon den Adel klarigis, ke ĉe la eldono de la albumo, ''"neniu sciis kie kategoriigi nin ĉar ni estis melodiaj, sed ni ankaŭ havis guturalajn voĉojn kaj malhelan sonon. Ni estis strangaj por metalroko. [...] Ĝi estis io, kion ili neniam antaŭe vidis, knabino en robo ludanta kun tia bando."''<ref name= hobson /> En 2000, Within Temptation fariĝis unu el la leviĝantaj steloj de la metalroko danke al la neatendita sukceso de la unuopaĵo "Ice Queen" kaj la albumo ''Mother Earth'', kontribuante al la apero de [[simfonia metalroko]]<ref name= travers />. La sukceso de la bando daŭris per la publikigo de la jenaj albumoj, ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007), kiuj propulsis la grupon al internacia sukceso, plenvenditaj koncertoj, kaj aperoj ĉe eŭropaj festivaloj kiel [[Hellfest]], Nova Rock Festival, kaj Download Festival<ref name= travers />. Sekvante malfacilaĵojn inter den Adel kaj Westerholt dum la turneo reklamanta ''The Heart of Everything'', la gitaristo decidis ne plu partopreni en la turneoj de la bando sed daŭre komponis por la muziko de la grupo<ref name= travers />. Kun ''The Unforgiving'', la bando forlasis siajn simfoniajn influojn favore al sono rememoriga pri la [[1980-aj jaroj]]. Sharon den Adel decidis akompani la rakonton de la albumo per ''"mallongaj filmoj kaj bildstrioj."''<ref name= travers /> Ĉe la fino de la turneo reklamanta la albumon ''Hydra'' (2014), la ĉefkantistino de Within Temptation spertis verkistan blokadon pro koncertlaceco kaj personaj problemoj. Ŝi klarigis, ke ŝi ''"bezonis fari malsaman specon de muziko"'', kio kontribuis al la kreado de la projekto ''My Indigo''<ref name= travers />. La bando estis invitita plurfoje reprezenti Nederlandon ĉe la [[Eŭrovizia kantfestivalo|Eŭrovido-Kantokonkurso]], sed konstante rifuzis, kredante ke ĝi ne estas la plej bona loko por metalbando. Tamen, Den Adel estis elektita kiel ĵuriano por la eldono de la konkurso en 2018<ref>Showredactie, « S[https://www.ad.nl/show/sharon-den-adel-in-vakjury-eurovisie-songfestival~ad7e2471/?referrer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F haron den Adel in vakjury Eurovisie Songfestival] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ad.nl%2Fshow%2Fsharon-den-adel-in-vakjury-eurovisie-songfestival~ad7e2471%2F%3Freferrer%3Dhttps%253A%252F%252Fen.wikipedia.org%252F arkivo]), ad.nl, 30-a de aprilo 2018 </ref>. Post reakiro de sia inspiro por verki muzikon por Within Temptation, la bando publikigis ''Resist'' (2018), albumon influitan de novaj teknologioj kaj [[elektronika muziko]], kaj portantan politike engaĝitan mesaĝon.[13][12] La kantisto klarigis, ke sen ĉi tiu albumo, Within Temptation jam ne ekzistus.[12] Ĝia posteanto, ''Bleed Out'' (2023), daŭrigis la politikan dimension esploritan de la grupo, rekte traktante nuntempajn temojn kiel la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]] kaj [[virinaj rajtoj]]<ref>Nicolas Gricourt, « [http://www.radiometal.com/article/within-temptation-details-nouvel-album-bleed-out,464175 WITHIN TEMPTATION : les détails du nouvel album Bleed Out]» ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.radiometal.com%2Farticle%2Fwithin-temptation-details-nouvel-album-bleed-out%2C464175 arkivo]), radiometal.com, 18-a de aŭgusto 2023</ref><ref>Blabbermouth.net, « [https://blabbermouth.net/news/within-temptation-shares-official-music-video-for-bleed-out-title-track WITHIN TEMPTATION Shares Official Music Video For 'Bleed Out' Title Track] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fblabbermouth.net%2Fnews%2Fwithin-temptation-shares-official-music-video-for-bleed-out-title-track arkivo]), blabbermouth.net, 22-a de aŭgusto 2023</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Den Adel, Sharon}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] 7x0tnh9pvs9mp22hn1esdao4oc15283 9350338 9350248 2026-04-09T13:20:13Z Baba79 118684 9350338 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzika artisto |nomo = Sharon den Adel |dosiero = Dosiero:HF2025WithinTemptation 01.jpg||. |priskribo de dosiero = Sharon den Adel ĉe la Hellfest en 2025 |grandeco de dosiero = eta |larĝa dosiero = |fono = soloa kantisto |naskonomo = Sharon Janny den Adel |alie nomata = |kromnomo = |naskiĝo = [[12-an de julio]] [[1974]], [[Waddinxveen]], ([[Nederlando]]) |morto = |deveno = [[Nederlando]] |instrumento = |tipo de voĉo = [[Mezosoprano|Mezosoprana]] |ĝenro = [[Simfonia metalroko]], [[Elektronika muziko]] |profesio = |aktivaj jaroj = [[1996]] - nuntempo |eldoninto = Roadrunner Records |parencaj temoj = |ttt = [http://www.within-temptation.com/ www.within-temptation.com] |nuntempaj membroj = |antaŭaj membroj = |signifa instrumento = |kesteroj= }} '''Sharon DEN ADEL''', naskiĝinta je la 12-a de julio 1974 en [[Waddinxveen]] ([[Nederlando]]), estas nederlanda kantistino, parolverkistino kaj kunfondantino de la nederlanda [[Simfonia metalroko|simfonia metalroka]] grupo [[Within Temptation]].[[Dosiero:Within Temptation - Wacken Open Air 2015-2058.jpg|eta|Sharon en 2015]] Dum siaj adoleskaj jaroj, Sharon den Adel studis mododezajnon kaj memlernis kantadon en kelkaj lokaj bandoj. En 1996, ŝi kaj ŝia partnero, la gitaristo Robert Westerholt, formis la bandon Within Temptation, kiu atingis eŭropan sukceson per la albumo ''Mother Earth'' (2000) kaj la unuopaĵo ''"Ice Queen"'' (2000), antaŭ ol ankaŭ atingi internacian sukceson per ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007). La muziko de la bando kaj la kostuma stilo de la kantistino helpis difini la bildon de simfonia metalroko fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 2000-aj jaroj. Ŝi pavimis la vojon por multaj virinoj en la [[metalroko]]. En 2018, ŝi estis membro de la ĵurio por la [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2018|Eŭrovido-Kantokonkurso]] en Nederlando. Sharon den Adel ankaŭ disvolvis solan projekton, nomitan ''My Indigo'', post periodo de kreopova blokado ene de Within Temptation. Dum sia kariero, ŝi kunlaboris kun multaj metalrokaj artistoj kiel [[Tarja Turunen]], [[Evanescence]], [[Ayreon]], Lord of the Lost, kaj Delain, same kiel artistoj el aliaj ĝenroj kiel la diskĵokeo [[Armin van Buuren]] kaj repisto [[Ali B]]. La kantistino defendas multajn kaŭzojn, inkluzive de la rajtoj de virinoj kaj minoritatoj. Ŝi aparte partoprenis en subtenado de [[Ukrainio]] post ĝia [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado fare de Rusio]]. [[Dosiero:Sharon den Adel Earthshaker Fest.jpg|eta|Sharon den Adel en Earthshaker Fest en 2007]] Ŝia voĉo estas [[Mezosoprano|mezosoprana]]. == Biografio == === Infanaĝo kaj frua kariero === Sharon den Adel naskiĝis la 12-an de julio 1974 en [[Waddinxveen]], [[Nederlando]]<ref name= sharon > « [https://web.archive.org/web/20120604115641/http://www.within-temptation.com/band-members/sharon-den-adel/ Sharon den Adel] », within-temptation.com, 2012</ref>. Ŝi estas la filino de Willemina den Adel-van Prooijen kaj Eduard Martinus den Adel. Ŝi havas pli maljunan fraton, kiu estas ses jarojn pli aĝa ol ŝi<ref name= metalhammer >« My Life Story: Sharon den Adel », Metal Hammer, no 176,‎ 1-a de marto 2008, p. 65-68.</ref>. Dum la plej granda parto de sia infanaĝo, den Adel loĝis en diversaj landoj, kiel [[Jemeno]] kaj [[Indonezio]], ĉar ŝia patro laboris en la [[telekomunikado|telekomunika industrio]]<ref name= metalhammer/><ref name= diskri > « [https://web.archive.org/web/20160403061600/http://addhoc.nu/2016/01/04/sharon-den-adel-speaks-out-on-bullying-and-discrimination/ Sharon den Adel speaks out on bullying and discrimination] », addhoc.nu, 4-a de januaro 2016 </ref>. Ŝi klarigis: ''"Miaj gepatroj loĝis en pluraj landoj en la Proksima Oriento, kaj mi ofte vizitis ilin kiam ili estis tie. Pro ĉi tiu tempo, mi sentas min ligita al tiu parto de la mondo."''<ref>Adrien, « [https://www.metalzone.fr/news/191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023/ Within Temptation sortira son nouveau single, Bleed Out, ce mois-ci (sur les femmes qui luttent pour leurs droits en Iran)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metalzone.fr%2Fnews%2F191219-within-temptation-bleed-out-aout-2023%2F arkivo]), metalzone.fr, 8-a de aŭgusto 2023 </ref> Laŭ den Adel, kelkaj el la dancmovoj, kiujn ŝi prezentas sursceneje, estas inspiritaj de [[Balio|baliaj]] dancistoj, kiujn ŝi vidis dum tiu tempo<ref>« [https://www.youtube.com/watch?v=yUw2BQuvxT4 About the dresses from Black Symphony and the 'Sharon dance' | Within Temptation (EPISODE #18)] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DyUw2BQuvxT4 arkivo]), Within Temptation, 15-a de aŭgusto 2019</ref>. En la aĝo de 10 jaroj, reveninte al Nederlando el [[Surinamo]], ŝi estis ĉikanita kaj diskriminaciita de siaj samklasanoj pro sia malsama stilo de vestado, sia hararanĝo kaj sia malhela haŭto<ref name= diskri />. Sharon den Adel unue prezentis sin sursceneje en karaoke-drinkejo, kantante kanton de la bando T'Pau<ref name= metalhammer/>. Je 13 jaroj, ŝi aliĝis al [[Blusroko|blusroka]] bando nomita Kashiro, kie ŝi ludis [[Klavaro (muziko)|klavarojn]] ĉar ŝi ne kuraĝis kanti: ''"Pro iu kialo, kiun mi ne povas klarigi, komence mi ne volis diri al iu ajn, ke mi povas kanti, aŭ ke mi volas kanti. Do, anstataŭe, mi elektis ludi klavarojn en la bando, kaj mi estis vere malbona pri tio."''<ref name= metalhammer/> Ili prezentis kantojn de [[Van Halen]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], sed ĉar la bando ne havis kantiston, Sharon den Adel fine decidis volontuli por la posteno. Ŝi ankaŭ kantis en koruso dum mallonga tempo<ref name= metalhammer/>. Sharon den Adel akiris bakalaŭran diplomon pri mododezajno. Ŝi poste transiris al administrado antaŭ ol labori por modfirmao, kiun ŝi forlasis ĉirkaŭ la tempo de la sukceso de la albumo Mother Earth de Within Temptation<ref name= sharon /><ref name= travers >Paul Travers, « [https://www.loudersound.com/bands-artists/we-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories "We had already split up and still had to do a tour." How Within Temptation became one of symphonic metal's biggest success stories] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Fbands-artists%2Fwe-had-already-split-up-and-still-had-to-do-a-tour-how-within-temptation-became-one-of-symphonic-metals-biggest-success-stories arkivo]), loudersound.com, 2-a de junio 2025</ref>. === Within Temptation === En 1992, la gitaristo Robert Westerholt formis [[Mortmetalo|mortmetalan]] bandon nomitan The Circle kun kelkaj amikoj (inkluzive de Martijn Spierenburg, estonta membro de Within Temptation)<ref name= travers /><ref name= hobson> Rich Hobson, « [https://www.loudersound.com/features/symphonic-metal-nightwish-within-temptation-history “We all want to leave a mark on the planet”: the epic story of the birth of Symphonic Metal] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Ffeatures%2Fsymphonic-metal-nightwish-within-temptation-history arkivo]), loudersound.com, 20-a de majo 2022</ref>. La ​​bando renkontis problemojn kun sia kantistino, Carmen van der Ploeg, kiu ne ĉiam ĉeestis la provludojn, kaŭzante malkonsenton inter la membroj. Westerholt tiam petis Sharon den Adel, kies voĉon li tre admiris kaj kun kiu li ĵus komencis rilaton, aliĝi kiel anstataŭanto<ref name= travers /><ref name= hobson />.En 1995, Westerholt forlasis The Circle. La bando renomis sin Voyage, publikigis la albumon ''Embrace'', en kiu Sharon den Adel kantis en la kanto "Frozen", antaŭ ol disiĝi<ref>« [https://www.metal-archives.com/bands/Voyage/29182 Voyage] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metal-archives.com%2Fbands%2FVoyage%2F29182 arkivo]),metal-archives.com, 1-a de decembro 2005</ref>. Westerholt kaj den Adel tiam decidis formi sian propran bandon bazitan sur kelkaj kantoj, kiujn la gitaristo verkis por The Circle. Kune ili miksis siajn influojn: [[My Dying Bride]], [[The Gathering]], kaj [[Paradise Lost (rokbando)|Paradise Lost]] por Robert Westerholt, kaj [[grunĝo|grunĝan muzikon]], [[Tori Amos]], kaj Dracula por Sharon den Adel, por krei la muzikon de Within Temptation. Ilia unua albumo, ''Enter'', estis publikigita en 1997 kaj kombinis ''"elementojn de pesimismo, gotiko kaj popolmuziko kun popmuziko kaj filmmuziko."''<ref name= hobson /> Sharon den Adel klarigis, ke ĉe la eldono de la albumo, ''"neniu sciis kie kategoriigi nin ĉar ni estis melodiaj, sed ni ankaŭ havis guturalajn voĉojn kaj malhelan sonon. Ni estis strangaj por metalroko. [...] Ĝi estis io, kion ili neniam antaŭe vidis, knabino en robo ludanta kun tia bando."''<ref name= hobson /> En 2000, Within Temptation fariĝis unu el la leviĝantaj steloj de la metalroko danke al la neatendita sukceso de la unuopaĵo "Ice Queen" kaj la albumo ''Mother Earth'', kontribuante al la apero de [[simfonia metalroko]]<ref name= travers />. La sukceso de la bando daŭris per la publikigo de la jenaj albumoj, ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007), kiuj propulsis la grupon al internacia sukceso, plenvenditaj koncertoj, kaj aperoj ĉe eŭropaj festivaloj kiel [[Hellfest]], Nova Rock Festival, kaj Download Festival<ref name= travers />. Sekvante malfacilaĵojn inter den Adel kaj Westerholt dum la turneo reklamanta ''The Heart of Everything'', la gitaristo decidis ne plu partopreni en la turneoj de la bando sed daŭre komponis por la muziko de la grupo<ref name= travers />. Kun ''The Unforgiving'', la bando forlasis siajn simfoniajn influojn favore al sono rememoriga pri la [[1980-aj jaroj]]. Sharon den Adel decidis akompani la rakonton de la albumo per ''"mallongaj filmoj kaj bildstrioj."''<ref name= travers /> Ĉe la fino de la turneo reklamanta la albumon ''Hydra'' (2014), la ĉefkantistino de Within Temptation spertis verkistan blokadon pro koncertlaceco kaj personaj problemoj. Ŝi klarigis, ke ŝi ''"bezonis fari malsaman specon de muziko"'', kio kontribuis al la kreado de la projekto ''My Indigo''<ref name= travers />. La bando estis invitita plurfoje reprezenti Nederlandon ĉe la [[Eŭrovizia kantfestivalo|Eŭrovido-Kantokonkurso]], sed konstante rifuzis, kredante ke ĝi ne estas la plej bona loko por metalbando. Tamen, Den Adel estis elektita kiel ĵuriano por la eldono de la konkurso en 2018<ref>Showredactie, « S[https://www.ad.nl/show/sharon-den-adel-in-vakjury-eurovisie-songfestival~ad7e2471/?referrer=https%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2F haron den Adel in vakjury Eurovisie Songfestival] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ad.nl%2Fshow%2Fsharon-den-adel-in-vakjury-eurovisie-songfestival~ad7e2471%2F%3Freferrer%3Dhttps%253A%252F%252Fen.wikipedia.org%252F arkivo]), ad.nl, 30-a de aprilo 2018 </ref>. Post reakiro de sia inspiro por verki muzikon por Within Temptation, la bando publikigis ''Resist'' (2018), albumon influitan de novaj teknologioj kaj [[elektronika muziko]], kaj portantan politike engaĝitan mesaĝon.[13][12] La kantisto klarigis, ke sen ĉi tiu albumo, Within Temptation jam ne ekzistus.[12] Ĝia posteanto, ''Bleed Out'' (2023), daŭrigis la politikan dimension esploritan de la grupo, rekte traktante nuntempajn temojn kiel la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]] kaj [[virinaj rajtoj]]<ref>Nicolas Gricourt, « [http://www.radiometal.com/article/within-temptation-details-nouvel-album-bleed-out,464175 WITHIN TEMPTATION : les détails du nouvel album Bleed Out]» ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.radiometal.com%2Farticle%2Fwithin-temptation-details-nouvel-album-bleed-out%2C464175 arkivo]), radiometal.com, 18-a de aŭgusto 2023</ref><ref>Blabbermouth.net, « [https://blabbermouth.net/news/within-temptation-shares-official-music-video-for-bleed-out-title-track WITHIN TEMPTATION Shares Official Music Video For 'Bleed Out' Title Track] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fblabbermouth.net%2Fnews%2Fwithin-temptation-shares-official-music-video-for-bleed-out-title-track arkivo]), blabbermouth.net, 22-a de aŭgusto 2023</ref>. == Referencoj == {{referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Den Adel, Sharon}} [[Kategorio:Nederlandaj kantistoj]] [[Kategorio:Anglalingvaj kantistoj]] 6dnzk1jqbwn7wykk988wau7pv7bmyil 2 583362 9350215 9349823 2026-04-09T12:05:40Z Baba79 118684 /* Within Temptation */ 9350215 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto === Within Temptation === En 1992, la gitaristo Robert Westerholt formis [[Mortmetalo|mortmetalan]] bandon nomitan The Circle kun kelkaj amikoj (inkluzive de Martijn Spierenburg, estonta membro de Within Temptation).[6][7] La ​​bando renkontis problemojn kun sia kantistino, Carmen van der Ploeg, kiu ne ĉiam ĉeestis la provludojn, kaŭzante malkonsenton inter la membroj. Westerholt tiam petis Sharon den Adel, kies voĉon li tre admiris kaj kun kiu li ĵus komencis rilaton, aliĝi kiel anstataŭanto.[6][7] En 1995, Westerholt forlasis The Circle. La bando renomis sin Voyage, publikigis la albumon ''Embrace'', en kiu Sharon den Adel kantis en la kanto "Frozen", antaŭ ol disiĝi.[8] Westerholt kaj den Adel tiam decidis formi sian propran bandon bazitan sur kelkaj kantoj, kiujn la gitaristo verkis por The Circle. Kune ili miksis siajn influojn: [[My Dying Bride]], [[The Gathering]], kaj [[Paradise Lost (rokbando)|Paradise Lost]] por Robert Westerholt, kaj [[grunĝo|grunĝan muzikon]], [[Tori Amos]], kaj Dracula por Sharon den Adel, por krei la muzikon de Within Temptation. Ilia unua albumo, ''Enter'', estis publikigita en 1997 kaj kombinis ''"elementojn de pesimismo, gotiko kaj popolmuziko kun popmuziko kaj filmmuziko."''[7] Sharon den Adel klarigis, ke ĉe la eldono de la albumo, ''"neniu sciis kie kategoriigi nin ĉar ni estis melodiaj, sed ni ankaŭ havis guturalajn voĉojn kaj malhelan sonon. Ni estis strangaj por metalroko. [...] Ĝi estis io, kion ili neniam antaŭe vidis, knabino en robo ludanta kun tia bando."''[7] En 2000, Within Temptation fariĝis unu el la leviĝantaj steloj de la metalroko danke al la neatendita sukceso de la unuopaĵo "Ice Queen" kaj la albumo ''Mother Earth'', kontribuante al la apero de [[simfonia metalroko]].[6][9] La sukceso de la bando daŭris per la publikigo de la jenaj albumoj, ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007), kiuj propulsis la grupon al internacia sukceso, plenvenditaj koncertoj, kaj aperoj ĉe eŭropaj festivaloj kiel [[Hellfest]], Nova Rock Festival, kaj Download Festival.[6] Sekvante malfacilaĵojn inter den Adel kaj Westerholt dum la turneo reklamanta ''The Heart of Everything'', la gitaristo decidis ne plu partopreni en la turneoj de la bando sed daŭre komponis por la muziko de la grupo.[6][10] Kun ''The Unforgiving'', la bando forlasis siajn simfoniajn influojn favore al sono rememoriga pri la [[1980-aj jaroj]]. Sharon den Adel decidis akompani la rakonton de la albumo per ''"mallongaj filmoj kaj bildstrioj."''[6] Ĉe la fino de la turneo reklamanta la albumon ''Hydra'' (2014), la ĉefkantistino de Within Temptation spertis verkistan blokadon pro koncertlaceco kaj personaj problemoj. Ŝi klarigis, ke ŝi ''"bezonis fari malsaman specon de muziko"'', kio kontribuis al la kreado de la projekto ''My Indigo''.[6] La bando estis invitita plurfoje reprezenti Nederlandon ĉe la [[Eŭrovizia kantfestivalo|Eŭrovido-Kantokonkurso]], sed konstante rifuzis, kredante ke ĝi ne estas la plej bona loko por metalbando. Tamen, Den Adel estis elektita kiel ĵuriano por la eldono de la konkurso en 2018.[11][12] Post reakiro de sia inspiro por verki muzikon por Within Temptation, la bando publikigis ''Resist'' (2018), albumon influitan de novaj teknologioj kaj [[elektronika muziko]], kaj portantan politike engaĝitan mesaĝon.[13][12] La kantisto klarigis, ke sen ĉi tiu albumo, Within Temptation jam ne ekzistus.[12] Ĝia posteanto, ''Bleed Out'' (2023), daŭrigis la politikan dimension esploritan de la grupo, rekte traktante nuntempajn temojn kiel la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]] kaj [[virinaj rajtoj]].[14][15][16] 2e6rnmti2zmwwgwf6kpjsyz8uw19nj4 9350223 9350215 2026-04-09T12:19:21Z Baba79 118684 9350223 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto === Within Temptation === En 1992, la gitaristo Robert Westerholt formis [[Mortmetalo|mortmetalan]] bandon nomitan The Circle kun kelkaj amikoj (inkluzive de Martijn Spierenburg, estonta membro de Within Temptation)<ref name= travers /><ref name= hobson> Rich Hobson, « [https://www.loudersound.com/features/symphonic-metal-nightwish-within-temptation-history “We all want to leave a mark on the planet”: the epic story of the birth of Symphonic Metal] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Ffeatures%2Fsymphonic-metal-nightwish-within-temptation-history arkivo]), loudersound.com, 20-a de majo 2022</ref>. La ​​bando renkontis problemojn kun sia kantistino, Carmen van der Ploeg, kiu ne ĉiam ĉeestis la provludojn, kaŭzante malkonsenton inter la membroj. Westerholt tiam petis Sharon den Adel, kies voĉon li tre admiris kaj kun kiu li ĵus komencis rilaton, aliĝi kiel anstataŭanto<ref name= travers /><ref name= hobson />.En 1995, Westerholt forlasis The Circle. La bando renomis sin Voyage, publikigis la albumon ''Embrace'', en kiu Sharon den Adel kantis en la kanto "Frozen", antaŭ ol disiĝi<ref>« [https://www.metal-archives.com/bands/Voyage/29182 Voyage] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metal-archives.com%2Fbands%2FVoyage%2F29182 arkivo]),metal-archives.com, 1-a de decembro 2005</ref>. Westerholt kaj den Adel tiam decidis formi sian propran bandon bazitan sur kelkaj kantoj, kiujn la gitaristo verkis por The Circle. Kune ili miksis siajn influojn: [[My Dying Bride]], [[The Gathering]], kaj [[Paradise Lost (rokbando)|Paradise Lost]] por Robert Westerholt, kaj [[grunĝo|grunĝan muzikon]], [[Tori Amos]], kaj Dracula por Sharon den Adel, por krei la muzikon de Within Temptation. Ilia unua albumo, ''Enter'', estis publikigita en 1997 kaj kombinis ''"elementojn de pesimismo, gotiko kaj popolmuziko kun popmuziko kaj filmmuziko."''[7] Sharon den Adel klarigis, ke ĉe la eldono de la albumo, ''"neniu sciis kie kategoriigi nin ĉar ni estis melodiaj, sed ni ankaŭ havis guturalajn voĉojn kaj malhelan sonon. Ni estis strangaj por metalroko. [...] Ĝi estis io, kion ili neniam antaŭe vidis, knabino en robo ludanta kun tia bando."''[7] En 2000, Within Temptation fariĝis unu el la leviĝantaj steloj de la metalroko danke al la neatendita sukceso de la unuopaĵo "Ice Queen" kaj la albumo ''Mother Earth'', kontribuante al la apero de [[simfonia metalroko]].[6][9] La sukceso de la bando daŭris per la publikigo de la jenaj albumoj, ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007), kiuj propulsis la grupon al internacia sukceso, plenvenditaj koncertoj, kaj aperoj ĉe eŭropaj festivaloj kiel [[Hellfest]], Nova Rock Festival, kaj Download Festival.[6] Sekvante malfacilaĵojn inter den Adel kaj Westerholt dum la turneo reklamanta ''The Heart of Everything'', la gitaristo decidis ne plu partopreni en la turneoj de la bando sed daŭre komponis por la muziko de la grupo.[6][10] Kun ''The Unforgiving'', la bando forlasis siajn simfoniajn influojn favore al sono rememoriga pri la [[1980-aj jaroj]]. Sharon den Adel decidis akompani la rakonton de la albumo per ''"mallongaj filmoj kaj bildstrioj."''[6] Ĉe la fino de la turneo reklamanta la albumon ''Hydra'' (2014), la ĉefkantistino de Within Temptation spertis verkistan blokadon pro koncertlaceco kaj personaj problemoj. Ŝi klarigis, ke ŝi ''"bezonis fari malsaman specon de muziko"'', kio kontribuis al la kreado de la projekto ''My Indigo''.[6] La bando estis invitita plurfoje reprezenti Nederlandon ĉe la [[Eŭrovizia kantfestivalo|Eŭrovido-Kantokonkurso]], sed konstante rifuzis, kredante ke ĝi ne estas la plej bona loko por metalbando. Tamen, Den Adel estis elektita kiel ĵuriano por la eldono de la konkurso en 2018.[11][12] Post reakiro de sia inspiro por verki muzikon por Within Temptation, la bando publikigis ''Resist'' (2018), albumon influitan de novaj teknologioj kaj [[elektronika muziko]], kaj portantan politike engaĝitan mesaĝon.[13][12] La kantisto klarigis, ke sen ĉi tiu albumo, Within Temptation jam ne ekzistus.[12] Ĝia posteanto, ''Bleed Out'' (2023), daŭrigis la politikan dimension esploritan de la grupo, rekte traktante nuntempajn temojn kiel la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]] kaj [[virinaj rajtoj]].[14][15][16] nsjfe6hhdajn86a6xwxpelbtbdl7qj5 9350238 9350223 2026-04-09T12:42:59Z Baba79 118684 /* Within Temptation */ 9350238 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto === Within Temptation === En 1992, la gitaristo Robert Westerholt formis [[Mortmetalo|mortmetalan]] bandon nomitan The Circle kun kelkaj amikoj (inkluzive de Martijn Spierenburg, estonta membro de Within Temptation)<ref name= travers /><ref name= hobson> Rich Hobson, « [https://www.loudersound.com/features/symphonic-metal-nightwish-within-temptation-history “We all want to leave a mark on the planet”: the epic story of the birth of Symphonic Metal] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.loudersound.com%2Ffeatures%2Fsymphonic-metal-nightwish-within-temptation-history arkivo]), loudersound.com, 20-a de majo 2022</ref>. La ​​bando renkontis problemojn kun sia kantistino, Carmen van der Ploeg, kiu ne ĉiam ĉeestis la provludojn, kaŭzante malkonsenton inter la membroj. Westerholt tiam petis Sharon den Adel, kies voĉon li tre admiris kaj kun kiu li ĵus komencis rilaton, aliĝi kiel anstataŭanto<ref name= travers /><ref name= hobson />.En 1995, Westerholt forlasis The Circle. La bando renomis sin Voyage, publikigis la albumon ''Embrace'', en kiu Sharon den Adel kantis en la kanto "Frozen", antaŭ ol disiĝi<ref>« [https://www.metal-archives.com/bands/Voyage/29182 Voyage] » ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.metal-archives.com%2Fbands%2FVoyage%2F29182 arkivo]),metal-archives.com, 1-a de decembro 2005</ref>. Westerholt kaj den Adel tiam decidis formi sian propran bandon bazitan sur kelkaj kantoj, kiujn la gitaristo verkis por The Circle. Kune ili miksis siajn influojn: [[My Dying Bride]], [[The Gathering]], kaj [[Paradise Lost (rokbando)|Paradise Lost]] por Robert Westerholt, kaj [[grunĝo|grunĝan muzikon]], [[Tori Amos]], kaj Dracula por Sharon den Adel, por krei la muzikon de Within Temptation. Ilia unua albumo, ''Enter'', estis publikigita en 1997 kaj kombinis ''"elementojn de pesimismo, gotiko kaj popolmuziko kun popmuziko kaj filmmuziko."''<ref name= hobson /> Sharon den Adel klarigis, ke ĉe la eldono de la albumo, ''"neniu sciis kie kategoriigi nin ĉar ni estis melodiaj, sed ni ankaŭ havis guturalajn voĉojn kaj malhelan sonon. Ni estis strangaj por metalroko. [...] Ĝi estis io, kion ili neniam antaŭe vidis, knabino en robo ludanta kun tia bando."''<ref name= hobson /> En 2000, Within Temptation fariĝis unu el la leviĝantaj steloj de la metalroko danke al la neatendita sukceso de la unuopaĵo "Ice Queen" kaj la albumo ''Mother Earth'', kontribuante al la apero de [[simfonia metalroko]]<ref name= travers />. La sukceso de la bando daŭris per la publikigo de la jenaj albumoj, ''The Silent Force'' (2004) kaj ''The Heart of Everything'' (2007), kiuj propulsis la grupon al internacia sukceso, plenvenditaj koncertoj, kaj aperoj ĉe eŭropaj festivaloj kiel [[Hellfest]], Nova Rock Festival, kaj Download Festival<ref name= travers />. Sekvante malfacilaĵojn inter den Adel kaj Westerholt dum la turneo reklamanta ''The Heart of Everything'', la gitaristo decidis ne plu partopreni en la turneoj de la bando sed daŭre komponis por la muziko de la grupo.[6][10] Kun ''The Unforgiving'', la bando forlasis siajn simfoniajn influojn favore al sono rememoriga pri la [[1980-aj jaroj]]. Sharon den Adel decidis akompani la rakonton de la albumo per ''"mallongaj filmoj kaj bildstrioj."''<ref name= travers /> Ĉe la fino de la turneo reklamanta la albumon ''Hydra'' (2014), la ĉefkantistino de Within Temptation spertis verkistan blokadon pro koncertlaceco kaj personaj problemoj. Ŝi klarigis, ke ŝi ''"bezonis fari malsaman specon de muziko"'', kio kontribuis al la kreado de la projekto ''My Indigo''<ref name= travers />. La bando estis invitita plurfoje reprezenti Nederlandon ĉe la [[Eŭrovizia kantfestivalo|Eŭrovido-Kantokonkurso]], sed konstante rifuzis, kredante ke ĝi ne estas la plej bona loko por metalbando. Tamen, Den Adel estis elektita kiel ĵuriano por la eldono de la konkurso en 2018.[11][12] Post reakiro de sia inspiro por verki muzikon por Within Temptation, la bando publikigis ''Resist'' (2018), albumon influitan de novaj teknologioj kaj [[elektronika muziko]], kaj portantan politike engaĝitan mesaĝon.[13][12] La kantisto klarigis, ke sen ĉi tiu albumo, Within Temptation jam ne ekzistus.[12] Ĝia posteanto, ''Bleed Out'' (2023), daŭrigis la politikan dimension esploritan de la grupo, rekte traktante nuntempajn temojn kiel la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|invado de Ukrainio fare de Rusio]] kaj [[virinaj rajtoj]].[14][15][16] 4tps9392kg5p8qv5uo3ecuoh3sg37qn 9350249 9350238 2026-04-09T12:49:13Z Baba79 118684 /* Within Temptation */ 9350249 wikitext text/x-wiki {{#tag:ref| |group="nb"}} <ref name= io > ... </ref> <ref name= io /> {{lingvo-uk| <gallery mode="packed"> </gallery> Kategorio:Ŝablono:Informkesto k3h1glm77g14rf292wilccbwd7z1yb1 0 583380 9350615 8857340 2026-04-10T10:43:56Z Sj1mor 12103 9350615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Korekta seksatenco''' ([[Angla lingvo|angle]]: ''corrective rape'') estas [[malamkrimo]] en kiu unu aŭ pluraj personoj estas [[Seksatenco|seksatencitaj]]. Ili estas atencitaj pro sia perceptita [[seksa orientiĝo]] aŭ [[seksa identeco]]. La ordinara intencita konsekvenco de la seksatenco, kiel vidata de la atencanto, estas igi la personon [[Aliseksemo|aliseksema]] aŭ por igi la personon konfirma kun [[seksaj stereotipoj]].<ref name="Bartle">{{cite journal|last=Bartle|first=EE|title=Lesbians And Hate Crimes|journal=Journal of Poverty|volume=4|issue=4|year=2000|format=pdf|citeseerx=10.1.1.196.9177|pages=23–44|doi=10.1300/J134v04n04_02}}</ref><ref name="academia.edu">{{cite journal|url=https://www.academia.edu/9634350/Corrective_Rape_of_black_lesbian_women_in_Post-Apartheid_South_Africa_investigating_the_symbolic_violence_and_resulting_misappropriation_of_symbolic_power_that_ensues_within_a_nexus_of_social_imaginaries|title=Corrective Rape of black lesbian women in Post-Apartheid South Africa: investigating the symbolic violence and resulting misappropriation of symbolic power that ensues within a nexus of social imaginaries.|publisher=A Night of Dostoevskian Smiles and Sadean excesses|author=Fadi Baghdadi|date=June 28, 2013|via=academia.edu|accessdate=la 12-an de marto 2017}}</ref><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Encyclopedia of Diversity and Social Justice|familia nomo=Thompson|persona nomo=Sherwood|jaro=2014|volumo=1|loko=Lanham, MD|eldoninto=Roman & Littlefield|ISBN=1442216042|paĝo=475}}</ref> La terminologiaj gvidlinioj de la programo [[UNAIDS]] de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] sugestas, ke oni ne plu uzu la terminon ''korekta seksatenco'', ĉar ĝi implicas, ke estas io korektinda. La gvidlinioj proponas, ke oni uzi la terminon ''[[homofobio|homofobia]] seksatenco'' ([[Angla lingvo|angle]]: ''homophobic rape'').<ref>{{cite web|last1=United Nations|title=UNAIDS 2015 Terminology Guidelines|url=http://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/2015_terminology_guidelines_en.pdf|website=UNAIDS.org|accessdate=la 21-an de novembro 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2017-03-27|arkivurl=https://web.archive.org/web/20190102173636/http://www.unaids.org/sites/default/files/media_asset/2015_terminology_guidelines_en.pdf|arkivdato=2019-01-02}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Homofobio]] * [[Konverta terapio]] * [[Seksatenco]] == Referencoj == {{referencoj}} [[Kategorio:Atencoj]] [[Kategorio:Juro]] [[Kategorio:Kriminaleco]] [[Kategorio:Mizogineco]] [[Kategorio:Perforto]] [[Kategorio:Seks-perforto]] le0mj6z61srvav1r5vp2qpzwiemmh04 0 590282 9350629 9349197 2026-04-10T10:54:58Z Crosstor 3176 /* G */ 9350629 wikitext text/x-wiki Listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Eger]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Katalin Ágoston]], [[aktoro]] * [[Péter Ágoston (aktoro)]] * [[Vazul Alexovics]], paŭlano * [[Irén Alföldi]], operkantisto * [[Miklós Ambrus]], akvopilkisto * [[Péter Andorffy]], aktoro * [[György Árvai]], jezuito == B == * [[Sándor Babocsay]], [[prokuroro]] * [[Péter Bajzát]], [[futbalisto]] * [[István Bárány]], naĝisto * [[János Bartha (aktoro, 1799)]] * [[Tamás Bereczkei]], psikologo * [[István Besznyák]], [[kuracisto]] * [[Lajos Pál Bíró]], instruisto * [[István Bitskey]], literaturhistoriisto * [[Géza Braun]], [[kemiisto]] == C == * [[Balázs Csákabonyi]], advokato * [[Gábor Csepcsányi]], akademia instruisto * [[Anna Czillich]], [[pentristo]] == D == * [[Géza Dobrányi]], kemiisto * [[Éva Dombrády]], [[manekeno (homo)]] == E == * [[Gyula Endrey]], advokato == F == * [[Béla Fesztbaum]], aktoro * [[Antal Forgács (aktoro)]] * [[Péter Forgács (aktoro)]] * [[Márta Fügedi]], muzeologo == G == * [[Damaszcén Gaál]], minoritano * [[Géza Gáspárdy]], [[nobela juĝisto]] * [[Jenő Grőber]], vitisto, vinfaristo * [[Balázs Győrffy]], [[fizikisto]] == H == * [[László Habis]], urbestro * [[János Mihály Hesz]], pentristo * [[István Hevesi]], akvopilkisto * [[Sándor Hevesi (arkitekto)]] * [[Éva Hibay]], [[flutisto]] * [[Nándor Horánszky (ministro)|Nándor Horánszky]], [[ministro]] * [[József M. Horváth]], aktoro == I == * [[György Illés]], [[kameraisto]] * [[Dénes Ágoston Inczédy]], monaĥo == J == * [[Gyula Juhász (skulptisto)]] * [[Norbert János Juhász]], monaĥo == K == * [[László Gábor Kádár]], [[ĉefepiskopo]] * [[Géza Kádas]], naĝisto * [[László Kálnoky]], tradukisto * [[Károly Kárpáti]], luktisto * [[Armand Kautzky]], aktoro * [[Ferenc Keszthelyi]], episkopo * [[János Kovács (edukisto)|János Kovács]], edukisto * [[Klaudia Kovács]], reĝisoro * [[Zoltán Kovács (geografo)|Zoltán Kovács]], [[geografo]] * [[Terus Kováts]], aktoro * [[Ferenc Kolos Mayer]], kuracisto * [[Mihály Komóczi]], psikologo * [[Endre Kriston]], episkopo * [[György Kroó]], [[muzikkritikisto]] * [[Gyula Kubik]], [[inĝeniero]] == L == * [[József Lonovics (departementestro)]] * [[Edina Lőrincz]], kulturisto * [[Tamás Lukács]], advokato == M == * [[Valér Ignác Maczki]], monaĥo * [[Norbert Madaras]], akvopilkisto * [[Dezső Meilinger]], pentristo * [[Tamás Mészáros]], [[ekonomikisto]] * [[Gyula Molnár (aktoro)]] == N == * [[Zsolt Nyitrai]] * [[Gusztáv Nyizsnyay]] == P == * [[Klára Pápay]], aktoro * [[György Piller]], skermisto * [[Pál Pók]], akvopilkisto * [[Zoltán Popovits]], skulptisto * [[Ferenc Povolny]], arkitekto == R == * [[Benjámin Rajeczky]], muzikhistoriisto * [[Mihály Rónai]], bestokuracisto == S == * [[Henrik Jakab Saád]], monaĥo * [[Gyula Sebestény]], [[kirurgo]] * [[András Sike]], luktisto * [[Marianna Sipos]], operkantisto * [[Attila Szabó (kanuisto)]] * [[István Szabó (jezuito)]] * [[Károly Szandház]], skulptisto * [[Réka Szemerkényi]], politikisto * [[Ignác Szepesy]], [[episkopo]] * [[Piroska Szöllősy]], [[dancisto]] * [[Xavér Ferenc Szuhányi]], jezuito == T == * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Ákos Timon]], [[juristo]] * [[Ferenc Trethon]], ministro * [[József Turay]], futbalisto == U == * [[Róbert Urbán-Nagy]], operkantisto == V == * [[László Vajda (reĝisoro)|László Vajda]], reĝisoro * [[János Vass]], ministro * [[Albán Vermes]], naĝisto * [[Arnold Vértesi]], [[verkisto]] * [[Mihály Vitkovics]], [[poeto]] == W == * [[László Wagner (arkitekto)]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de famuloj mortintaj en Eger]] [[Kategorio:Listoj de homoj|Eger]] [[Kategorio:Eger| ]] 2ijl0f6bgr7amxap7dgsgqkddus6kxk 0 599687 9350638 9092183 2026-04-10T11:16:38Z Petr Tomasovsky 678 9350638 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:German 7.5-cm-PzGr. 39.svg|thumb|Germana 7,5 cm Pzgr. 1939 por [[kanono]] [[7,5 cm KwK 40]]]] '''Obuso''' laŭ la difino de [[Plena Ilustrita Vortaro]] estas "cilindroforma kuglego kun ogiva pinto, pafata de [[kanono]]" aŭ [[haŭbizo]] "kaj entenanta pulvoŝargon, kiun eksplodigas tempa aŭ perkuta [[fuzeo]]".<ref>[https://vortaro.net/#obuso_kdc indiko "obuso"] en la [[Plena Ilustrita Vortaro]] de 2020</ref> Rilate al tio, '''obusingo''' same laŭ la difino de [[PIV]] estas "metala tubo, fiksita ĉe la posta ekstremaĵo de obuso, kaj entenanta pulvon, kiun [[prajmo]] povas eksplodigi, por elpeli la obuson el la kanono. [☞ pulvujo] == Rilataj temoj == * [[mitrajlo]] * [[ŝrapnelo]] * [[grenado (eksplodaĵo)]] * [[haŭbizo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj|ReVo=obus}} [[Kategorio:Artilerio]] [[Kategorio:Armiloj]] 3ac4fkydl4jvtpe8tyxp39egg2yw0h6 2 610166 9350357 9350204 2026-04-09T14:12:30Z Baba79 118684 9350357 wikitext text/x-wiki Saluton!<br> Mi provas, laŭ miaj eblecoj kaj laŭ la tempo kiun mi disponas, verki la plejeble kompletajn artikolojn, ĉar mi opinias ke Vikipedio estos legata kiam ĝi estos leginda.<br> Jen ĉefaj artikoloj pri kiuj mi verkis: * [[Pink Floyd]], kaj ĝiaj anoj kaj albumoj * [[Senrubeco]] * [[Amnestio Internacia]] * [[Matthieu Ricard]] * [[Eŭropa Unio]], [[Eŭropa Parlamento]] * [[Kosmoteleskopo James Webb]], [[TRAPPIST-1]] * [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]], [[Propagando en Rusio]] * [[Pseŭdoscienco]] * [[Kijivo]], [[Ĥarkivo]], [[Ĥersono]], [[Odeso]] Vikipedio, kiel ĉiuj enciklopedioj, ofte estas artikolaro pri maljunaj (eĉ mortintaj) blankulaj viroj. Mi do emas junigi, inigi kaj neblankuligi la biografaron, ekz kreinte [[Vanessa Natake]], [[Jacinda Ardern]], [[Karine Lacombe]], [[Lea Desandre]], [[Ngozi Okonjo-Iweala]], [[Kloeo Ĝao]], [[Julia Peresild]], [[Roberta Metsola]], [[Francia Márquez]], [[Viktoria Amelina]], [[Zaho de Sagazan]], [[Julija Sviridenko]], [[Yvette Young]], [[Amandine Gay]], [[Kate Marvel]], [[Sharon den Adel]] ktp.<br> Mi deziras al ĉiuj agrablan laboron! {{Honorigo |bildo= Flag of UNESCO.svg |teksto= Dankon pro via partopreno en la konkurso '''[[Projekto:Unesko 2021|Unesko 2021]]'''! |subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 19:24, 7 aŭg. 2021 (UTC) }} pi03q8od4o3rt6amajtjl51uwac3w3k 0 614408 9350298 8260728 2026-04-09T12:59:06Z Sj1mor 12103 9350298 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Kalipso''' estas stilo de afrik-karibia muziko kiu originiĝis en [[Trinidado kaj Tobago]] dum la komenco al mezo de la 19a jarcento kaj finfine disvastiĝis al la cetero de la Karibiaj [[Antiloj]] kaj [[Venezuelo]] meze de la [[20a jarcento]]. Ties ritmoj povas esti datitaj el la ''Kaiso'' de [[Okcidenta Afriko]] kaj la alveno de francaj plantejistoj kaj iliaj sklavoj el la [[Francaj Antiloj]] en la 18a jarcento. Kalipso ricevis afrikajn kaj francajn influojn, kaj iĝis iel voĉo de la popolo. Ĝi estis karakterizita per forta ritmo kaj harmonikaj voĉoj, kaj estis plej ofte kantata en franca kreola kaj kondukita de kantorakontisto. Laŭ kalipso disvolviĝis, la rolo de la kantorakontisto iĝis konata kiel ''griot'', ''chantuelle'' kaj finfine, ''calypsonian'' (kalipsisto). Kiam la angla ĝenerale anstataŭis la kreolan "patois" (Antila kreola lingvo) kiel dominanta lingvo, kalipso migris al la angla, kaj farante tion ĝi altiris atenton el la registaro. Ĝi ebligis ke la homamasoj defiu la farojn de neelektita Guberniestro kaj de la Leĝofara Konsilantaro, kaj la elektitaj urbaj konsilantaroj de [[Portospeno]] kaj San Fernando. Kalipso plue ludis gravan rolon en politika esprimo, kaj utilis ankaŭ kiel dokumentaro de la historioj de [[Venezuelo]] kaj de [[Trinidado kaj Tobago]]. == Bibliografio == * Hill, Donald R. Calypso Calaloo: Early Carnival Music in Trinidad (1993). ISBN 0-8130-1221-X. (cloth); ISBN 0-8130-1222-8 (pbk). University Press of Florida. 2nd edition: Temple University Press (2006); ISBN 1-59213-463-7. * Mendes, John (1986). Cote ce Cote la Trinidad and Tobago Dictionary. John Mendes, Arima, Trinidad. * Quevedo, Raymond (Atilla the Hun). 1983. Atilla's Kaiso: a short history of Trinidad calypso (1983). University of the West Indies, St. Augustine, Trinidad. (Includes the words to many old calypsos as well as musical scores for some of Atilla's calypsos.) * Gittens, Sinclair (12a de Aŭgusto, 2010). [http://www.nationnews.com/nationnews/news/6194/origin-calypso "The origin of calypso".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180704184239/http://www.nationnews.com/nationnews/news/6194/origin-calypso |date=2018-07-04 }} Nation Newspaper. Alirita la 4an de Julio 2018. {{Projektoj}} [[Kategorio:Karibia muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Kulturo de Trinidado kaj Tobagoj]] [[Kategorio:Kulturo de Venezuelo]] 4pb1sjkg4wex2h8gqox5yntcrktgcy0 0 614421 9350297 8258078 2026-04-09T12:58:56Z Sj1mor 12103 9350297 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}} '''''Jump blues''''' estas rapida stilo de [[bluso]], kutime ludita de malgrandaj grupoj kiuj uzas saksofonon aŭ [[Latuna blovinstrumento|latunajn blovinstrumentojn]]. Ĝi estis populara en la 1940-aj jaroj kaj estis pioniro de [[ritmenbluso]] kaj [[rokenrolo]].<ref> Du Noyer, Paul (2003). The Illustrated Encyclopedia of Music. Fulham, London: Flame Tree Publishing. p. 170. ISBN 1-904041-96-5.</ref> Aprezado al ''jump blues'' estis plinovigita en la 1990-aj jaroj kiel parto de la revivado de [[Svingo (muzikstilo)|svingo]]. ''Jump blues'' evoluis el la muziko de [[ĵazbandego]]j kiaj tiuj de [[Lionel Hampton]] and Lucky Millinder. Tiuj bandoj de la komenco de la 1940-aj jaroj produktis muzikistojn kiaj [[Louis Jordan]], [[Jack McVea]], Earl Bostic, kaj [[Arnett Cobb]].<ref> Dietsche, pp. 9–10.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Cohn, Lawrence; Humphrey, Mark A. Nothing but the Blues: The Music and the Musicians. Abbeville Press. ISBN 1-55859-271-7. * Dietsche, Robert (2005). Jumptown: The Golden Years of Portland Jazz, 1942–1957. Oregon State University Press. ISBN 0-87071-114-8. * Palmer, Robert (1981). Deep Blues. A Musical and Cultural History of the Mississippi Delta. Viking Adult. ISBN 978-0-670-49511-5. * Wald, Elijah (2004). Escaping the Delta: Robert Johnson and the Invention of the Blues. HarperCollins. ISBN 0-06-052423-5. [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] nxhw5ys1linv5ggzbozd38ktf5sw660 0 614494 9350328 8582069 2026-04-09T13:06:09Z Sj1mor 12103 9350328 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Zydeco players Louisiana 1938.jpg|eta|dekstra|250ra|Muzikistoj ludante akordionon kaj lavtabulon antaŭ vendejo ĉe Opelousas, [[Luiziano]] (1938).]] '''Zideko''', en [[angla]] ''Zydeco'' kaj en [[franca]] ''Zarico'', estas [[muzika ĝenro]] kiu evoluis en sudokcidenta [[Luiziano]] fare de [[Kaĵun-franca lingvo|Luizianaj francparolantoj]]<ref> Sircely, Matt (2011). "Cajun Fiddler Cedric Watson is Helping to Preserve Tradition". Strings: 21–22. </ref> kiu miksas [[bluso]]n, [[ritmenbluso]]n, kaj muzika indiĝena de la Luizianaj kreoloj kaj de indiĝenaj popoloj el Luiziano. Kvankam distingita en origino el la [[kaĵun-muziko]] de Luiziano, ambaŭ formoj ofte influis unu la alian, formante komplekson de ĝenroj indiĝenan el Luiziano. Kutime rapida kaj dominata de la [[akordiono]] kaj kiel formo de [[Lavtabulo (instrumento)|lavtabulo]], konata kiel "rub-board," "scrub-board," "wash-board," aŭ ''frotilo'', la zideka muziko estis origine kreita ĉe hejmaj dancejoj, kie familioj kaj amikoj ariĝis por sociiĝi. Kiel rezulto, la muziko integris elementojn de [[valso]], du aŭ tri paŝoj, [[bluso]], [[rokenrolo]], kaj de aliaj dancmuzikaj formoj de la epoko. Nuntempe, zideko integras elementojn de ĝenroj kiaj [[ritmenbluso]], [[soulo]], [[latunbando]], [[regeo]], [[hiphopo]], [[skao]], [[rok-muziko]], afrik-karibiaj kaj aliaj stiloj, aldone al la tradiciaj formoj. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] d9c2xiitfrd962f60d3iljg0nqh54ss 0 614509 9350314 8452586 2026-04-09T13:03:01Z Sj1mor 12103 9350314 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Cannon'sJugStompers.jpg|eta|[[Gus Cannon]]'s Jug Stompers, ĉ.&nbsp;1928.]] '''Skiflo''', aŭ en la angla ''skiffle'', estas muzika ĝenro kun influoj el [[ĵazo]], [[bluso]], [[popola muziko]] ĉefe usona, kutime uzante kombinon de man- kaj hejm-faritaj aŭ improvizitajn [[Muzika instrumento|muzik-instrumento]]jn. Originita kiel termino en [[Usono]] en la unua duono de la [[20a jarcento]], ĝi populariĝis denove en [[Unuiĝinta Reĝlando]] en la [[1950-aj jaroj]], kie ĝi estis asociita kun artistoj kiaj Lonnie Donegan, The Vipers Skiffle Group, Ken Colyer kaj Chas McDevitt. Skiffle ludis gravan rolon en la starto de karieroj de postaj elstaraj muzikistoj de ĵazo, [[popo]], bluso, popola kaj [[rok-muziko]] kaj estis rigardita kiel kritika paŝo al la dua Brita popolmuzika revivado, bluseksplodo kaj [[brita invado]] fare de usonaj popolaj muzikistoj. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://music.guardian.co.uk/rock/story/0,,2283223,00.html My 20-year love affair with the joy of skiffle] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj muzikistoj]] [[Kategorio:Stiloj de ĵazo]] [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] 9s9slylnc9fmxc2qfd362ckjjw2s6ey 0 614596 9350307 8931935 2026-04-09T13:01:18Z Sj1mor 12103 9350307 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Luiziana bluso''' estas ĝenro de [[bluso]] kiu disvolviĝis en la periodo post la [[Dua Mondmilito]] en la usona ŝtato [[Luiziano]]. Ĝi estas ĝenerale dividita en du ĉefaj subĝenroj, el kiuj la ĵaz-influita Novorleana bluso bazita sur la muzikaj tradicioj de tiu urbo kaj la malrapidema [[marĉa bluso]] kiu enhavas influojn de [[zideko]] kaj de [[Kaĵun-muziko]] el areo ĉirkaŭ [[Baton Rouge]].<ref> Du Noyer, Paul (2003). The Illustrated Encyclopedia of Music. Fulham, London: Flame Tree Publishing. p. 161. ISBN 1-904041-96-5. </ref> Ĉefaj artistoj de la novorleana tradicio estas [[Professor Longhair]] kaj [[Guitar Slim]] kaj por la marĉa bluso [[Slim Harpo]] kaj [[Lightnin' Slim]]. Ambaŭ ĝenroj pintis en populareco en la [[1960-aj jaroj]] kaj estis uzitaj de multnombraj rokartistoj. Intereso malpliiĝis fine de la 1960-aj jaroj sed estis porokazaj revivigoj el la [[1970-aj jaroj]]. == Vidu ankaŭ == * [[Marĉa bluso]] * [[Novorleana bluso]] * [[Novorleano-ĵazo]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Ĵazo]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Nov-Orleano]] [[Kategorio:Luiziano]] 50rfw0gcuuzwcinjslp597i26rdgujh 0 614747 9350271 8637755 2026-04-09T12:53:59Z Sj1mor 12103 9350271 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Georgie Fame in Sweden 1968.jpg|eta|dekstra|[[Georgie Fame]], unu el ĉefaj figuroj de la Brita [[Ritmenbluso]] en 1968.]]'''Brita bluso''' estas formo de [[muziko]] deriva el usona [[bluso]] kiu originiĝis fine de la 1950-aj jaroj kaj kiu atingis sian pinton de ĉefa populareco en la 1960-aj jaroj, kiam ĝi disvolviĝis kiel distinga kaj influa stilo dominata per la uzado de la [[elektra gitaro]] kaj ĝi disponis el internaciaj steluloj kiaj [[The Rolling Stones]], [[The Animals]], [[Eric Clapton]], [[Fleetwood Mac]] kaj [[Led Zeppelin]]. Dum kelkaj bandoj fokusiĝis al blusartistoj, partikulare al tiuj de la ĉikaga elektra bluso, aliaj adoptis pli ampleksan intereson en [[ritmenbluso]], kiel tiuj kiuj laboris por [[Chess Records]] kiel [[Muddy Waters]] kaj [[Howlin' Wolf]], sed ankaŭ en [[rokanrolo|rokanrolaj]] pioniroj kiel [[Chuck Berry]] kaj [[Bo Diddley]].<ref name=Bogdanov2002BritishR&B>V. Bogdanov, C. Woodstra kaj S. T. Erlewine, ''All Music Guide to Rock: the Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul'' (Milwaukee, WI: Backbeat Books, 3a eld., 2002), {{ISBN|0-87930-653-X}}, pp. 1315-6.</ref> Plej sukcesaj estis Rolling Stones, kiu abandonis bluspurismon antaŭ ilia stilo plifirmiĝis kaj ili produktis sian unuan samnoman albumon en 1964, kiu ege konsistis el ritmenblusaĵoj. Sekvante la tajdon de la enlanda kaj poste eksterlanda sukceso de [[Beatles]], Rolling Stones tuj establiĝis kiel la dua plej populara brita bando kaj aliĝis al la [[Brita Invado]] al la usona diskopintaro kiel estroj de la dua tajdo de ritmenblusaj bandoj.<ref name=Bogdanov2002BritishR&B/>{{sfn |Gilliland |1969 |loc=show 38}} Aldone al la jam uzitaj elementoj de [[Ĉikaga bluso]], la Rolling Stones uzis ankaŭ kantojn de Chuck Berry kaj The Valentinos, kies ''It's All Over Now'' havigis al ili ilian unuan britan unuan rangon en 1964.<ref name="rollingwithp137">Bill Wyman, ''Rolling With the Stones'' (DK Publishing, 2002), {{ISBN|0-7894-9998-3}}, p. 137.</ref> Blusaj kantoj kaj influoj plue aperis en la muziko de Rolling Stones, kiel en ilia versio de "Little Red Rooster", kiu iĝis numero 1a en la brita listo de pintaj pecoj en Decembro 1964.<ref>S. T. Erlewine, [{{Allmusic|class=artist|id=p5298/biography|pure_url=yes}} "Rolling Stones"], ''Allmusic'', alirita en 16a Julio 2010.</ref> Aliaj Londonaj bandoj estis [[The Yardbirds]] (inter kies anoj estis tri gravaj gitaristoj, nome Eric Clapton, Jeff Beck kaj Jimmy Page), [[The Kinks]] (kun la pionira kantoverkisto [[Ray Davies]] kaj la rok-gitaristo [[Dave Davies]]),{{sfn|Gilliland |1969 |loc=show 38}} kaj [[Manfred Mann]] (konsiderita posedanta de unu el la plej aŭtentaj sonvoĉistoj sursceneje en la figuro de Paul Jones) kaj [[Pretty Things]], ĉe la pli ĵaz-influitaj grupoj kiel Graham Bond Organisation, Georgie Fame kaj Zoot Money.<ref name=Bogdanov2002BritishR&B/> Bandoj aperintaj el aliaj ĉefaj Britaj urboj estis [[The Animals]] el [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] (kun la klavaro de Alan Price kaj la voĉo de [[Eric Burdon]]), [[The Moody Blues]] kaj Spencer Davis Group el [[Birmingham]] kaj Them el [[Belfast]] (kun sia kantisto [[Van Morrison]]).<ref name=Bogdanov2002BritishR&B/> Neniu el tiuj bandoj ludis ekskluzive ritmenbluson, ofte fide sur vario de fontoj, kiel Brill Building kaj ingrupaj kantoj por [[unuopaĵo]]j, sed ĝi restis en la kerno de iliaj unuaj albumoj.<ref name=Bogdanov2002BritishR&B/> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Brita muziko]] [[Kategorio:Britaj muzikistoj]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] qjp7afkptvufnx5g6izpwr32o936uoy 0 614803 9350272 8785212 2026-04-09T12:54:09Z Sj1mor 12103 9350272 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Eric "slowhand" Clapton.jpg|eta|dekstra|[[Eric Clapton]] en [[Barcelono]], 1974.]] [[Dosiero:John Mayall (1970).png|eta|dekstra|[[John Mayall]] en 1970.]] '''Blusroko''' estas [[Muzika ĝenro|muzika miksa ĝenro]] kiu kombinas elementojn de [[bluso]] kaj [[rok-muziko]]. Ĝi estas ĉefe stilo de elektra ensemblo kun instrumentaro simila al tiu de [[elektra bluso]] kaj roko: [[elektra gitaro]], [[Basgitaro|elektra basilo]], kaj [[drumo]]j, ofte kun la [[Hammond-orgeno]]. El sia komenco en la komencaj kaj mezaj [[1960-aj jaroj]], blusroko trairis kelkajn stilajn ŝanĝojn kaj laŭlonge de la vojo ĝi inspiris kaj influis super [[ŝtonroko]], Sudusona roko, kaj frua [[metal-roko]]. Blusroko plue estas influo en la 2010-aj jaroj, kun koncertoj kaj registroj fare de popularaj artistoj. Blusroko startis ĉe rok-muzikistoj de [[Unuiĝinta Reĝlando]] kaj de [[Usono]] kiuj ludis usonajn bluspecojn. Ili tipe reuzis blus-kantojn de [[elektra bluso]] de [[Ĉikaga bluso|Ĉikaga stilo]], kiel tiuj de [[Muddy Waters]], [[Jimmy Reed]], [[Howlin' Wolf]], kaj [[Albert King]], je pli rapida tempoo kaj per pli agresema sono ofta en roko. En Unuiĝinta Reĝlando, tiu stilo estis popularigita de grupoj kiaj [[the Rolling Stones]], [[the Yardbirds]], kaj [[the Animals]], kiuj sukcesis meti blusaĵojn en la popaj listoj de sukcesoj. En Usono, [[Lonnie Mack]], la [[Paul Butterfield Blues Band]], kaj [[Canned Heat]] estis inter la plej famaj reprezentantoj kaj "klopodis ludi longajn, engaĝitajn improvizaĵojn kiuj estis komunaĵoj en ĵaz-registroj".<ref name="amg"> {{Cite web | url = http://www.allmusic.com/subgenre/blues-rock-ma0000002468/artists | title = Blues-Rock | work = AllMusic | accessdate = 10a de Majo, 2015 | ref = harv }}</ref> Ankaŭ [[John Mayall & the Bluesbreakers]] kaj la grupo [[Fleetwood Mac]] de Peter Green disvolvis tiun pli instrumentan, sed tradici-bazitan stilon en Britio, dum grupoj de la fino de la 1960-aj jaroj kaj komenco de la 1970-aj jaroj, kiel [[Ten Years After]], Savoy Brown, la Climax Blues Band kaj Foghat iĝis pli ŝtonrokecaj. En Usono, [[Johnny Winter]], [[the Allman Brothers Band]], kaj [[ZZ Top]] reprezentis la ŝtonrokecan tendencon. Kvankam ĉirkaŭ tiu epoko, la diferencoj inter blusroko kaj ŝtonroko malpliiĝis,<ref name="amg"/> estis ankaŭ reveno al pli blus-influitaj stiloj. En la 1980-aj jaroj, [[the Fabulous Thunderbirds]] kaj [[Stevie Ray Vaughan]], registris siajn bone konatajn verkojn kaj en la 1990-aj jaroj gitaristoj [[Gary Moore]], Jeff Healey kaj Kenny Wayne Shepherd populariĝis kiel koncertaj altiroj. Grupoj kiaj la Jon Spencer Blues Explosion kaj [[the White Stripes]], alportis pli buntan, diversan stilon en la 2000-aj jaroj, kiel faris tiutempaj artistoj kiaj Black Keys. == Aliaj artistoj == * [[Joe Bonamassa]] * [[Peter Green]] ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Literaturo== * Bane, Michael. White Boy Singin' the Blues. Penguin, 1982. 270 p. A5, index. ISBN 0-14-006045-6 * Brunning, Bob. Blues : The British Connection. Foreword by Paul Jones. Blandford Press, 1986. 256 p., index. ISBN 0-7137-1836-6. Rev. & upd. ed. in 1995 as Blues in Britain : The history, 1950s-90s (alia sub-titolo: 1950s to the Present), 288 p. ISBN 0-7137-2457-9. * Fancourt, Leslie. British Blues on Record (1957–1970). Retrack Books, 1989. 62 p. A5. * Heckstall-Smith, Dick. The Safest Place in the World: A Personal History of British Rhythm and Blues. Preface by Jack Bruce. Quartet, 1989, hb, 178 p. ISBN 0-7043-2696-5. New ed. by Clear Books in 2004, w/ a second part written by Pete Grant, his manager since 2000, now titled as Blowing the blues: Fifty Years Playing the British Blues, w/ a 7-track CD (5 prev. unissued). 256 p. ISBN 1-904555-04-7. * Hjort, Christopher. Strange Brew: Eric Clapton and the British Blues Boom, 1965-1970. Foreword by John Mayall. Jawbone, 2007. 352 p. ISBN 1-906002-00-2. * Myers, Paul. Long John Bauldry and the Birth of the British Blues, Greystone Books, 2007, 272 p. ISBN 978-1-55365-200-7 * McStravick, Summer; Roos, John (eds); Foreword by Bob Brunning. Blues-Rock Explosion, Old Goat Publishing, 2001. 286 p A4 + xxxi, index. ISBN 0-9701332-7-8. * Schwartz, Roberta Freund. How Britain Got the Blues: The Transmission and Reception of American Blues Style in the United Kingdom. Ashgate (Ashgate Popular and Folk music series), 2007. 282 p., hb. ISBN 0-7546-5580-6. {{Projektoj}} [[Kategorio:Bluso]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Brita muziko]] [[Kategorio:Usona muziko]] aafy5o5h3mtcia043shbbvelgwr9svk 0 614957 9350316 8698169 2026-04-09T13:03:19Z Sj1mor 12103 9350316 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:BobbyBland1996.jpg|eta|dekstre|250ra|[[Bobby Blue Bland]], unu el ĉefaj reprezentantoj de Soula bluso.]] '''Soula bluso''' estas stilo de [[bluso|blusa muziko]] kiu disvolviĝis fine de la [[1960-aj jaroj]] kaj komence de la [[1970-aj jaroj]] kiu kombinas elementojn de [[soulo|soula muziko]] kaj de urba nuntempa muziko. Kantistoj kaj muzikistoj kiuj ĝuis la muzikojn de tradicia [[elektra bluso]] de artistoj kiaj [[Muddy Waters]], [[Bo Diddley]], [[Jimmy Reed]] kaj [[Elmore James]]; de soulkantistoj kiaj [[Sam Cooke]], [[Ray Charles]] kaj [[Otis Redding]]; kaj [[gospelo|gospelan muzikon]] deziris kunigi elementojn de ilia favorita muziko. [[Bobby Bland]] estis unu el la pioniroj de tiu stilo. Tiu estas subĝenro de bluso kiu estas tre populara ĉe [[afrik-usonanoj|afrik-usona publiko]] sed malpli konata ĉe publiko de [[blankulo]]j. Tiu stilo plue estas populara en la 21a jarcento. == Elstaraj artistoj == {{Div col|cols = 4}} * [[Johnny Adams]] * William Bell * [[Bobby "Blue" Bland]] * [[Ray Charles]] * [[Robert Cray]] * [[Geater Davis]] * [[Paul deLay]] * [[Carol Fran]] * [[Frank Frost]] * [[Lowell Fulson]] * [[Earl Gaines]] * [[Ted Hawkins]] * [[Z. Z. Hill]] * [[Millie Jackson]] * [[Etta James]] * [[Albert King]] * [[B.B. King]] * [[Eddie Kirkland]] * [[Denise LaSalle]] * [[Frankie Lee]] * [[Little Milton]] * [[Jimmy McCracklin]] * [[Junior Parker]] * [[Ann Peebles]] * [[A.C. Reed]] * [[Tad Robinson]] * [[Paul Rodgers]] * [[Bobby Rush]] * [[Curtis Salgado]] * [[Peggy Scott-Adams]] * [[Johnnie Taylor]] * [[Ike Turner]] {{Div col end}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Soulo]] [[Kategorio:Bluso]] 29i1kis4x1k57cwqqbn8iy9zzdu4m4e 0 614958 9350318 8467765 2026-04-09T13:03:51Z Sj1mor 12103 9350318 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Sudusona soulo''' estas tipo de [[soulo]] kiu aperis en [[Suda Usono]]. Tia muziko originiĝis el kombino de stiloj, kiel [[bluso]] (de ambaŭ stiloj nome 12-stria kaj [[Jump blues|jump]]), [[kontreo]], frua [[rokanrolo]], kaj fortan influon de [[gospelo]] kiu venas el la sonoj de la sudusonaj preĝejoj de [[afrik-usonanoj]]. La fokuso de tia muziko ne estis en ties vortumado, sed en la "sento" aŭ spirito. Tiu ritma forto iĝis forta influo en la apero de [[funko]]. Ankaŭ la terminoj "Deep soul" (profunda soulo), "Country soul" (kontrea soulo),<ref> Felix, Stanford (2010). The complete idiot's guide music dictionary. New York: Alpha. ISBN 9781101198094. [https://books.google.de/books?id=lJ_Ql1fOCuwC&pg=PT247#v=onepage&q&f=false] Alirita la 19an de Julio 2018. </ref> "Downhome soul" (hejma soulo) kaj "Hard soul" (forta soulo) estis uzata sinonime kun "Southern soul" (suda solulo).<ref> Pruter, Robert (1992). Chicago Soul. Urbana: University of Illinois Press. ISBN 9780252062599. [https://books.google.de/books?id=2kkcmS0AzMEC&pg=PA18#v=onepage&q&f=false] Alirita la 19an de Julio 2018. p.18 </ref> == Elstaraj artistoj == {{Div col|cols = 4}} * [[Bobby "Blue" Bland]] * [[Solomon Burke]] * [[Aretha Franklin]] * [[Wilson Pickett]] * [[Otis Redding]] * [[Bobby Rush (muzikisto)|Bobby Rush]] * [[Percy Sledge]] * [[Joe Tex]] {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Soulo]] [[Kategorio:Bluso]] 9bpgti44w5dq2zjhqxe5d9mwfelyd5l 0 618960 9350496 8280276 2026-04-09T23:43:36Z Kani 670 /* Bildaro */ 9350496 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kosta kolibro |koloro = pink |dosiero=Calypte costae (1).jpg |dosiero2=Costas_Hummingbird_female_RWD2.jpg |dosiero larĝo = 300px |dosiero2 larĝo = 300px |priskribo de dosiero = Kosta kolibro, plenkreska masklo |priskribo de dosiero2 = Kosta kolibro, ino |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''Calypte'' |specio = ''Calypte costae'' |specio aŭtoritato = [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1839 |specioj de subdivizio = |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Kosta kolibro''' aŭ '''Kosta-kolibro''' ''(Calypte costae)'' estas specio el klaso [[birdoj]], ordo [[apodoformaj birdoj]] ''(Apodiformes)'' kaj familio [[kolibro]]j ''(Trochilidae)''. == Vivejo == Ĝi hejmas en okcidenta parto de [[Norda Ameriko]], de dezertoj de [[Kalifornio]] kaj [[Arizono]] ĝis nordokcidenta parto de [[Meksiko]]. Ĝi natura hejmo estas al dezertoj, la subtropikaj aŭ tropikaj ebenaĵaj sekaj herbejoj, savanoj, la subtropikaj aŭ trópikaj ebenaĵaj sekaj veprejoj, urbaj areoj kaj landaj ĝardenoj. == Aspekto == Ĝia korpolongo estas 7,5-9 cm, la etendita flugila larĝo estas 11,4-12,1 cm, la korpomaso 9 gramoj. A maskla gorĝa makulo kaj lia frunto estas metal-brile lil-kolora, plia parto de lia korpo estas verda. La femalo estas malpli brilkolora kaj korpe ioemete pli granda ol la masklo. == Konduto == Ĝi nutras sin per nektaro, poleno kaj [[insektoj]]. Ĝin karakterizas, ke ĝi glisas iomete inter vizitado de du floroj. == Reproduktado == Dum la nuptoflugo, la maskloj formas vertikalajn ovalajn maŝojn en la aero, dume ili eligas altajn, tristajn fajfojn. La femalo mem konstruas la tasoforman neston sur arbustoj aŭ arbedoj, el molaj plantaj materialoj. Ŝi demetas du ovojn, kiujn ŝi kovas dum 14-19 tagoj. La idojn prizorgas la masklo sola. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Juvenile male Costa's Hummingbird.jpg|Juna masklo. Calypte costae.jpg| </gallery> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj]] [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] [[Kategorio:Birdoj de Usono]] ny9g3b0qjmubcfmx3kn52s3eod3b582 0 624695 9350226 9350113 2026-04-09T12:22:48Z RG72 11847 9350226 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}} [[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]] '''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, "ŝipeto aŭ ŝipkuirejo") estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]<ref>[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.</ref> kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]]. Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j. == Vojo == La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. {{Citaĵo |teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlistoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj. |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки. }} Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo<ref name="Maksimov1-26">{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton "La Favorkora" ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 3–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Милосердые наши батюшки, Не забудьте нас, невольников, Заключенных, — Христа-ради! — Пропитайте-ка, наши батюшки, Пропитайте нас, бедных заключенных! Сожалейтеся, наши батюшки, Сожалейтеся, наши матушки, Заключенных, Христа-ради! Мы сидим во неволюшке — Во неволюшке: в тюрьмах каменных, За решетками за железными, За дверями за дубовыми, За замками за висячими. Распростились мы с отцом, с матерью, Со всем родом своим — племенем | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Favorkoraj niaj paĉjoj, Ne forgesu nin, malliberulojn, Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! — Nutru nin, niaj paĉjoj, Nutru nin, kompatindajn prizonulojn! Kompatu, niaj paĉjoj, Kompatu, niaj panjoj, Prizonulojn, je la nomo de Kristo! Ni estas en mallibero — En mallibero: en prizonoj ŝtonaj, Malantaŭ kradoj feraj, Malantaŭ pordoj kverkaj, Malantaŭ seruroj pendaj. Adiaŭis ni la patron, la patrinon La tutan familion nian — la genton. |} Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn. Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis: {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Должны вечно Бога молить, Что не забываете вы нас, Бедных, несчастных невольников! | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Ni devas eterne dion preĝi, Ke ne forgesas vi nin, Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn! |} {{Citaĵo |teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras... |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся... }} En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze<ref name="Maksimov1-26"/>. Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn. {{Citaĵo |teksto = En lia sako aperas du ĉemizoj, du pantalonoj; sur la ŝultroj aperas nova ''armjak'' [longa mantelo] — ''zipun'' [senkoluma kaftano] el dika griza drapo, kun flavaj aŭ ruĝa aso kaj duo surdorse, kaj kun samlana parenco — pantalono, surpiede — nek botegoj, nek galoŝoj — ŝuoj de siberia invento kaj gusto, simplaj sed mallongdaŭraj, aŭ ''koti'', do botetoj, farĉitaj per papero. Vintre liaj moveblaj posedaĵoj eĉ pli kreskas pro postuloj de la severa lando: surŝultre — aroma ''tulup'' [longa vintra supra vesto], surmane pugnogantoj kaj ''golici'' [ledaj pugnogantoj], surpiede drapaj peidvindoj, surkape ''triorelumo'' [triklapa kapvesto] — la malbela ĉapo simila al [[baŝliko]], kiun oni ŝatas survoje, en foraj lokoj de Rusio, maljunuloj-pastroj kaj komercantaj kamparanoj. Somera ŝtata ĉapo el griza drapo sen viziero, malkaŝanta la nukon kaj la orelojn, transformas la arestanton je birdotimigilo. |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкие башмаки, начиненные бумагою. На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастает в силу требований суровой страны: на плечи — душистый тулуп, на руки варежки и голицы, на ноги суконные портянки, на голову треух — ту уродливую шапку на манер башлыка, которую любят в дороге, по глухими местам России, старики-попы и торгующие крестьяне. Летняя казенная шапка из серого сукна без козырька, открывающая затылок и уши, делает из арестанта чучело. }} Arestantoj ofte vendis la vestojn por poste diri ke ili estis ŝtelitaj, ricevi respektivajn riproĉojn kaj batojn, sed fine ankaŭ novajn vestojn. Oni sukcesis vendi eĉ katenojn, interŝanĝante siberiajn katenojn pezajn je 10–12 pundoj ({{unuo|4,09–4,91|kg}}) kontraŭ pezaj je 4–5 pundoj ({{unuo|1,64–2,05|kg}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Markado == Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel "krimulo" ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo. == En Esperanto aperis == *'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''. Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?). {{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == Vidu ankaŭ == * [[Ekziligo]] * [[Gulago]] * [[Punlaboro]] * [[Tobolska prizono]] * [[Rusa mafio]] == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Historio de Rusio]] [[Kategorio:Historio de Sovetunio]] [[Kategorio:Historio de Siberio]] [[Kategorio:Koncentrejo]] [[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]] [[Kategorio:Laboro]] [[Kategorio:Labora juro]] p5lsj4q1f11d1nppwt65e50jbltnlix 9350227 9350226 2026-04-09T12:23:28Z RG72 11847 /* Referencoj */ 9350227 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}} [[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]] '''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, "ŝipeto aŭ ŝipkuirejo") estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]<ref>[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.</ref> kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]]. Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j. == Vojo == La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. {{Citaĵo |teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlistoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj. |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки. }} Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo<ref name="Maksimov1-26">{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton "La Favorkora" ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 3–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Милосердые наши батюшки, Не забудьте нас, невольников, Заключенных, — Христа-ради! — Пропитайте-ка, наши батюшки, Пропитайте нас, бедных заключенных! Сожалейтеся, наши батюшки, Сожалейтеся, наши матушки, Заключенных, Христа-ради! Мы сидим во неволюшке — Во неволюшке: в тюрьмах каменных, За решетками за железными, За дверями за дубовыми, За замками за висячими. Распростились мы с отцом, с матерью, Со всем родом своим — племенем | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Favorkoraj niaj paĉjoj, Ne forgesu nin, malliberulojn, Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! — Nutru nin, niaj paĉjoj, Nutru nin, kompatindajn prizonulojn! Kompatu, niaj paĉjoj, Kompatu, niaj panjoj, Prizonulojn, je la nomo de Kristo! Ni estas en mallibero — En mallibero: en prizonoj ŝtonaj, Malantaŭ kradoj feraj, Malantaŭ pordoj kverkaj, Malantaŭ seruroj pendaj. Adiaŭis ni la patron, la patrinon La tutan familion nian — la genton. |} Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn. Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis: {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Должны вечно Бога молить, Что не забываете вы нас, Бедных, несчастных невольников! | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Ni devas eterne dion preĝi, Ke ne forgesas vi nin, Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn! |} {{Citaĵo |teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras... |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся... }} En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze<ref name="Maksimov1-26"/>. Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn. {{Citaĵo |teksto = En lia sako aperas du ĉemizoj, du pantalonoj; sur la ŝultroj aperas nova ''armjak'' [longa mantelo] — ''zipun'' [senkoluma kaftano] el dika griza drapo, kun flavaj aŭ ruĝa aso kaj duo surdorse, kaj kun samlana parenco — pantalono, surpiede — nek botegoj, nek galoŝoj — ŝuoj de siberia invento kaj gusto, simplaj sed mallongdaŭraj, aŭ ''koti'', do botetoj, farĉitaj per papero. Vintre liaj moveblaj posedaĵoj eĉ pli kreskas pro postuloj de la severa lando: surŝultre — aroma ''tulup'' [longa vintra supra vesto], surmane pugnogantoj kaj ''golici'' [ledaj pugnogantoj], surpiede drapaj peidvindoj, surkape ''triorelumo'' [triklapa kapvesto] — la malbela ĉapo simila al [[baŝliko]], kiun oni ŝatas survoje, en foraj lokoj de Rusio, maljunuloj-pastroj kaj komercantaj kamparanoj. Somera ŝtata ĉapo el griza drapo sen viziero, malkaŝanta la nukon kaj la orelojn, transformas la arestanton je birdotimigilo. |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкие башмаки, начиненные бумагою. На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастает в силу требований суровой страны: на плечи — душистый тулуп, на руки варежки и голицы, на ноги суконные портянки, на голову треух — ту уродливую шапку на манер башлыка, которую любят в дороге, по глухими местам России, старики-попы и торгующие крестьяне. Летняя казенная шапка из серого сукна без козырька, открывающая затылок и уши, делает из арестанта чучело. }} Arestantoj ofte vendis la vestojn por poste diri ke ili estis ŝtelitaj, ricevi respektivajn riproĉojn kaj batojn, sed fine ankaŭ novajn vestojn. Oni sukcesis vendi eĉ katenojn, interŝanĝante siberiajn katenojn pezajn je 10–12 pundoj ({{unuo|4,09–4,91|kg}}) kontraŭ pezaj je 4–5 pundoj ({{unuo|1,64–2,05|kg}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Markado == Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel "krimulo" ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo. == En Esperanto aperis == *'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''. Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?). {{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == Vidu ankaŭ == * [[Ekziligo]] * [[Gulago]] * [[Punlaboro]] * [[Tobolska prizono]] * [[Rusa mafio]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Historio de Rusio]] [[Kategorio:Historio de Sovetunio]] [[Kategorio:Historio de Siberio]] [[Kategorio:Koncentrejo]] [[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]] [[Kategorio:Laboro]] [[Kategorio:Labora juro]] 0rzrf4umnzidtd8qq2d2kig58chba01 9350375 9350227 2026-04-09T16:37:57Z RG72 11847 9350375 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}} [[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]] '''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, "ŝipeto aŭ ŝipkuirejo") estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]<ref>[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.</ref> kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]]. Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j. == Vojo == La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. {{Citaĵo |teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlantoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj. |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки. }} Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo<ref name="Maksimov1-26">{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 20–25 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton "La Favorkora" ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 3–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Милосердые наши батюшки, Не забудьте нас, невольников, Заключенных, — Христа-ради! — Пропитайте-ка, наши батюшки, Пропитайте нас, бедных заключенных! Сожалейтеся, наши батюшки, Сожалейтеся, наши матушки, Заключенных, Христа-ради! Мы сидим во неволюшке — Во неволюшке: в тюрьмах каменных, За решетками за железными, За дверями за дубовыми, За замками за висячими. Распростились мы с отцом, с матерью, Со всем родом своим — племенем | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Favorkoraj niaj paĉjoj, Ne forgesu nin, malliberulojn, Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! — Nutru nin, niaj paĉjoj, Nutru nin, kompatindajn prizonulojn! Kompatu, niaj paĉjoj, Kompatu, niaj panjoj, Prizonulojn, je la nomo de Kristo! Ni estas en mallibero — En mallibero: en prizonoj ŝtonaj, Malantaŭ kradoj feraj, Malantaŭ pordoj kverkaj, Malantaŭ seruroj pendaj. Adiaŭis ni la patron, la patrinon La tutan familion nian — la genton. |} Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn. Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis: {| !Originala teksto: !Laŭvorta traduko: |- |'''Милосердная''' Должны вечно Бога молить, Что не забываете вы нас, Бедных, несчастных невольников! | style="vertical-align: top;" |'''La Favorkora''' Ni devas eterne dion preĝi, Ke ne forgesas vi nin, Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn! |} {{Citaĵo |teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras... |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся... }} En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze<ref name="Maksimov1-26"/>. Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn. {{Citaĵo |teksto = En lia sako aperas du ĉemizoj, du pantalonoj; sur la ŝultroj aperas nova ''armjak'' [longa mantelo] — ''zipun'' [senkoluma kaftano] el dika griza drapo, kun flavaj aŭ ruĝa aso kaj duo surdorse, kaj kun samlana parenco — pantalono, surpiede — nek botegoj, nek galoŝoj — ŝuoj de siberia invento kaj gusto, simplaj sed mallongdaŭraj, aŭ ''koti'', do botetoj, farĉitaj per papero. Vintre liaj moveblaj posedaĵoj eĉ pli kreskas pro postuloj de la severa lando: surŝultre — aroma ''tulup'' [longa vintra supra vesto], surmane pugnogantoj kaj ''golici'' [ledaj pugnogantoj], surpiede drapaj peidvindoj, surkape ''triorelumo'' [triklapa kapvesto] — la malbela ĉapo simila al [[baŝliko]], kiun oni ŝatas survoje, en foraj lokoj de Rusio, maljunuloj-pastroj kaj komercantaj kamparanoj. Somera ŝtata ĉapo el griza drapo sen viziero, malkaŝanta la nukon kaj la orelojn, transformas la arestanton je birdotimigilo. |aŭtoro = Sergej Maksimov |verko = Siberio kaj punlaboro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 32–33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкие башмаки, начиненные бумагою. На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастает в силу требований суровой страны: на плечи — душистый тулуп, на руки варежки и голицы, на ноги суконные портянки, на голову треух — ту уродливую шапку на манер башлыка, которую любят в дороге, по глухими местам России, старики-попы и торгующие крестьяне. Летняя казенная шапка из серого сукна без козырька, открывающая затылок и уши, делает из арестанта чучело. }} Arestantoj ofte vendis la vestojn por poste diri ke ili estis ŝtelitaj, ricevi respektivajn riproĉojn kaj batojn, sed fine ankaŭ novajn vestojn. Oni sukcesis vendi eĉ katenojn, interŝanĝante siberiajn katenojn pezajn je 10–12 pundoj ({{unuo|4,09–4,91|kg}}) kontraŭ pezaj je 4–5 pundoj ({{unuo|1,64–2,05|kg}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. De Tobolsko la arestantoj marŝis en apartaj grupoj: punlaboruloj, setlantoj, virinoj. Tamen ili klopodos diversmaniere miksiĝi<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1824–1832 setlantoj estis marŝantaj alkroĉitaj per mankatenoj al fera stango, sed tio estis malkomforte, ĉar la arestantoj havis malsaman altecon, konstanta frotado de la manoj kaŭzis frotvundojn kaj edemojn, ne eblis survesti pugnogantojn sur la alkroĉitajn manojn kaj la feraĵo estis malvarmega. La suboficiro ne rajtis laŭvoje malfermi seruron, kiu troviĝis fine de la stango, malfermota de oficiro post alveno al la fina punkto; ŝlisilo troviĝis en sigelita ŝranko. Do dum semajnoj la aarestantoj, kroĉitaj al la stango, ne povis disiĝi. La komandestro de la Aparta Korpuso de Interna Gardo Pjotr Kapceviĉ kreis specialan mankatenon, kiu {{JULGREGDATO|13|3|1832|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} estis oficiale aprobita. Ekde tiam oni alkroĉis la setlantojn en mankatenoj po 3 ĝis 4 paroj al ĉeno, longa de 11 verŝokoj ({{unuo|48,9|cm}}) ĝis 1,5 arŝinoj ({{unuo|106,68|cm}}), foje po 8 aŭ 10 homoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34–35 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La arestantoj je la unua ripozejo aranĝis aŭkcion, dum kiu dezirantoj povis aĉeti komercon pri manĝaĵoj, vetludoj, tabako kaj alkoholo, ktp. La aĉetinto nomiĝis ''majdanulo'' ({{l-ru|майданщик}}). Kutime oni faris aŭkciojn post veni al sekva granda urbo, do post Tobolsko sekvis Tomsko, Krasnojarsko, Irkutsko, Nerĉinsko. Mono, ricevita per tiaj aŭkcioj, estis distribuata inter la arestantoj, malpli granda parto estis gardata de grupestro ({{l-ru|староста}}) por la bezonoj de la grupo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 36–38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭvoje oni ofte interŝanĝis dokumentojn tiel ke setlanto iĝis punlaborulo kun alia nomo, kion punlaborulo rekompensis per mono. La fenomento estis tiel amasa, ke oni ordonis setlantojn kiuj sin prezentis sub pseŭdonimo ({{l-ru|непомнящий}}, do ''ne memoranta'') sendi al punlaboro por 5 jaroj dum al punlaborulo en tia situacio doni 100 vergobatojn kaj aldoni pliajn 5 jarojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова |lasta = Максимов |unua = С. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = 4 |serio = |volumo = 1 |dato = 1908 |origindato = 1862 |eldonejo = Т-во "Просвещение" |loko = Санкт-Петербург |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 184 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Markado == Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel "krimulo" ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Тобольский острог |lasta = Риве |unua = З. Э. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2017 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Вектор-Бук |loko = Тюмень |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91409-417-8 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo. == En Esperanto aperis == *'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''. Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?). {{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == Vidu ankaŭ == * [[Ekziligo]] * [[Gulago]] * [[Punlaboro]] * [[Tobolska prizono]] * [[Rusa mafio]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} [[Kategorio:Historio de Rusio]] [[Kategorio:Historio de Sovetunio]] [[Kategorio:Historio de Siberio]] [[Kategorio:Koncentrejo]] [[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]] [[Kategorio:Laboro]] [[Kategorio:Labora juro]] 4tyemkkecp7bmxqhhovdqctgcmw5dyd 3 634117 9350213 9311890 2026-04-09T12:01:22Z Dinh Quoc Long 254926 9350213 wikitext text/x-wiki {{bonvenon}}[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Dum kampanjo "purigi" la paĝon pri Proponoj por Legindaj artikoloj, [[Aŭgusteno de Hipono]] kaj [[Aztekoj]] estis akceptitaj kaj venos la vico de la artikolo [[Simone de Beauvoir]], kiu estis proponita en januaro 2018. Do, preskaŭ dum unu jaro kaj duono atendas sian momenton. Mi petas, ke vi balotu irinte al la artikolo kaj klakinte sur "baloto" en la dekomenca averta skatolo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:18, 30 jun. 2019 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 18:48, 25 sep. 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> ==ADLM== Saluton. Mi direktis min al Kubo pensante, ke estis li kiu inciatis la ŝanĝon al ADLM. Kaj li jam respondis, ke estis vi kiu iom priokupiĝas pri la afero: Ĉefpaĝo. Tiel mi kopias la proponon kion mi faris al li: "Saluton. Mi gratulas pro la sukceso de via propono ŝanĝi el ADLS al ADLM. Tio helpos al la seriozeco de la tuta Vikipedio. Nun utilus, ke la enmeto de nova artikolo estu akurata. Kiu faros tion? Mi iam komentis, ke en Ĉefpaĝo utilus ankaŭ alia ŝanĝo nun pli necesa, ĉar monato ne aspektas kiel tuj aktuala, same kiel semajno aŭ tago. Mia tiama kaj nuna propono estas malsuprenigi la klarigojn de Enkonduko, ĉar ne utilas al novalveninto klarigi pri kio estas Esperanto, ĉar tiu jam alvenis. Kaj samtempe suprenigi aŭ la Bildon de la Tago (buntalloga) aŭ la Aktualaĵojn, por montri, ke Vikipedio ĉiutage aktualiĝas. Mia persona propono estus pri la Aktualaĵoj, kaj tiukadre mi promesas meti kvar kvin novaĵojn ĉiusemajne, kiam mi faris iam, ĝis mia propono falis en nefekunda grundo. Tamen mi ankaŭ apogus la suprenigon de la Bildo, se en ties loko oni metas la Aktualaĵojn. Mi supozas, ke teknike tio estos pli laboriga, sed antaŭe mi ŝatus scii vian opinion prie. Se tio estas de via plaĉo, mi helpos se vi mem proponas tiun ŝanĝon aŭ mi rekte faros pli argumente la proponon, kalkulante kun via aprobo." Nu, mi atendas vian respondon en la idedo ke vi povos interesiĝi pri tiu afero; tamen mi konfesas, ke mi neniam moviĝas en Vikipedio per poŝtelefono, nu iam per la ekrano de komputilo. Amike.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:42, 26 nov. 2020 (UTC) == Bonvolu voĉdoni pri mallokaj ŝablonoj - antaŭ la 28-a de Aprilo == Saluton, Stefangrotz! Grava parto de Vikipedio estas ties ŝablonoj. Ili kreas ekzemple informkestojn, ligilojn al eksteraj fontoj, diversajn kestojn, formatigas referencojn kaj simile. Sed prizorgadi ilin estas nefacila teĥnika laboro kaj ni de jaroj suferas pro malalta kvalito de multaj el ili, kaj ofte eĉ plena manko. Por helpi pri tio fundamente, estas propono funkciigi sistemon, kiu ebligus uzadon de ŝablonoj de centra loko (kun eblo pluuzi lokajn ŝablonojn de nia Vikipedio, se ni specife ilin volus). Sed la propono bezonas subtenon por efektiviĝi. '''Tial mi petas vin esprimi vin ĉe <big>[[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj]]</big>'''. Mi proponas, ke vi esprimu vian opinion en ĉiu projekto, kie vi aktivas aŭ kiun vi ofte legas (eĉ se vi jam esprimis vin aliloke). Mi estas teĥnikisto kaj mi plene subtenas la proponon - mi vidas kiamaniere ĝi helpos kaj mi scias, ke ĝi helpos vere multe, precipe al malgrandaj lingvoj. --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 18:34, 27 apr. 2021 (UTC) == Mallokaj ŝablonoj - urĝa helpo bezonata nun! == Kara Stefangrotz, antaŭ 3 monatoj vi subtenis la [[Vikipedio:Peto pri komento/Mallokaj ŝablonoj|proponon pri mallokaj ŝablonoj]]. Danke al tio nia komunumo havis pli grandan pezon en decidado! Denove dankon! Sed daŭre ne klaras, ĉu mallokaj ŝablonoj estos kreitaj baldaŭ. Tamen ni havas plian ŝancon! Jam la '''28-an de Julio 2021 je 15:00 UTK''', do post malpli ol 1 tago, okazos konversacio pri la Jara plano 2021-2022 de la Fondaĵo Vikimedio (kiun ni petis pri prizorgo de kreo de mallokaj ŝablonoj). Tie ni povas montri, ke nia komunumo ja volas mallokajn ŝablonojn. '''Nun via subteno esta aparte grava!''' (mi esperas, ke tio ĉi estas la lasta fojo antaŭ kreo de la sistemo, sed ni vidos) Por helpi al kreo de mallokaj ŝablonoj, bonvolu: # retpoŝte demandi pri inkludo de mallokaj ŝablonoj en la Jara plano 2021-2022 ([Mailto:movementcomms@wikimedia.org movementcomms(ĉe)wikimedia.org]) # laŭeble [[:meta:Wikimedia Foundation Medium-term plan 2019/Annual Plan 2021-2022/eo#Konversacioj pri Jara plano|aliĝi kaj partopreni en la morgaŭa komunuma konversacio]] kaj tie subteni mallokajn ŝablonoj ## la diskutoj estos en la angla, sed vi eventuale povos peti parolon en Esperanto kaj tradukanton (mi partoprenos kaj povos traduki vin!) ## se vi ne volas prezenti voĉe, vi povos skribi en babilejo, precipe menciu la esprimon "Global templates", por ke homoj klare vidu Se tio ĉi sukcesos, jam sekvan jaron ni havos trezoron da altkvalitaj ŝablonoj rekte ĉe niaj manoj! Sed tio nuntempe bezonas nian etan helpon ;-) --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 16:17, 27 jul. 2021 (UTC) ==Legindaj artikoloj== Saluton. Lastatempe mi klopodis plialtigi kvantan kaj kvalitan nivelojn de kelkaj el la mil havendaj artikoloj. Kelkaj el ili restas neatentitaj en listo de proponoj por estis akceptitaj en la listo de legindaj artikoloj, kiuj estas ne la unua, sed la dua kategorio post Elstaraj artikoloj. Por ĝisdatigi tion mi proponas vizitojn al almenaŭ kelkaj el tiuj ses artikoloj kaj partoprenu en la balotoj anoncitaj komence de la artikoloj. Temas pri [[Jane Austen]], [[Lenin]], [[Abraham Lincoln]], [[Karolo Lineo]], [[Fernão de Magalhães]] kaj [[Mekko]]. Jen varieco, por ke vi elektu vian preferatan temon, kaj ne forgesu, ke temas pri elekto de gravaj artikoloj, sendepende ĉu vi konsentas ideologie kun la temo. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:34, 18 aŭg. 2021 (UTC) == Kunlaboraĵo de la semajno == Saluton Stefangrotz, <br> La artikolo pri [[Bertalan Farkas]] ekde nun estas la kunlaboraĵo de la semajno. Vi ne hezitu pluredakti ĝin!<br> --[[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 14:02, 4 feb. 2022 (UTC) <br><br> :Saluton Stefangrotz, <br> :La artikolo pri [[Paralimpiko]] ekde nun estas la kunlaboraĵo de la semajno. Vi ne hezitu pluredakti ĝin!<br> :--[[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 15:41, 16 feb. 2022 (UTC) == Proponoj por Legindaj artikoloj == Saluton. Lastajn tagojn akumuliĝis proponoj por Legindaj artikoloj parte pro ĝisdatigo de la listo. Tiel atendas via partopreno en la koncerna baloto [[Olimpiaj ludoj]], [[Futbalo]], [[Kastilio kaj Leono]], [[Eiffel-Turo]], [[Berlino]], [[Sankt-Peterburgo]], [[Moskvo]], [[Pekino]], [[Biciklo]], [[Hundo]], kaj [[Ĉevalo]]. Bonvolu viziti almenaŭ kelkajn el ili por legindigi kelkajn kun plej kolektiva partopreno ebla. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:31, 13 aŭg. 2022 (UTC) == Ideo pri nova aspekto == Saluton, Stefan. Mi ĵus rimarkis, ke la baza ŝabloneca paĝo [[Portalo:Nutrado kaj gastronomio/Kadro-supro]] por la portalo [[Portalo:Nutrado kaj gastronomio]] kaŭzas sufiĉe malbelan aspekton de la portala paĝo. Ĉu vi eble havus ideon pri pli bela aspekto? - Amike [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:20, 23 sep. 2022 (UTC) == [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Rasismo en la Esperanto-movado|Diskuto pri forigo de artikolo]] == Saluton, vi kunkreis la tekston [[Rasismo en la Esperanto-movado]], pri kiu nun [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Rasismo en la Esperanto-movado|estas diskuto ĉu necesas komplete forigi ĝin]], ĉar mankas sufiĉaj referencoj, kaj tial eblus havi la impreson ke temas pri vikipedie ne-bonvena [[VP:NOE|"originala esploro"]]. Kiam komenciĝis la diskuto antaŭ semajno, neniu atentis atentigi la kontakteblajn kunredaktantojn de la teksto, tion mi jen volas ankoraŭ fari, kaj proponas vastigi la diskutan tempon al dua semajno. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:24, 5 okt. 2023 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:05, 5 okt. 2023 (UTC) ==Vespera kanto (poemo)== Saluton. Vi ĵus kreis la artikolon [[Vespera kanto (poemo)]]. Tie oni diras, ke ĝi enhavas sep versojn, sed mi kalkulis nur ses. Eble vi celis [[strofo]]n anstataŭ verso, ĉu? Ses versoj kaj sep strofoj, ĉu?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:01, 3 jan. 2024 (UTC) :Jes vi pravas, temas pri stofoj, mi korektos! Dankon pro la rimarko [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 07:52, 3 jan. 2024 (UTC) == Diskuto pri referencoj == Kolego, ek de la 10-a de septembro en Diskutejo estis lanĉita grava diskuto pri aspekto de referencoj en vikiaj artikoloj. Rezulto de la diskuto grave influos ĉiun (!) artikolon de vikipedio, ŝablonojn de fontoj kaj plej verŝajne regolojn de artikola dizajno.<br> Vikia komunumo atendas vian opinion, ĉar vi estas aktiva partoprenantio de nia projekto.<br> Mi invitas vin partopreni la diskuton kaj eldiri vian opinion, prezenti vian sperton de uzo de referencoj en eo-vikipedio kaj vikipedioj en aliaj lingvoj. Ankaŭestas interesa via sperto ekster vikio: kiel aspektas referencoj en libroj kaj revuoj en esperanto kaj aliaj lingvoj. Jen estas ligilo al la diskuto: [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Fremdlingvaj referencoj sen traduko al Esperanto]]. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) 05:48, 26 sep. 2024 (UTC) ==[[Kuireja ŝranko]]== Saluton. Mi atentigas pri [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Al bakiyye]] kie oni mencias artikolon [[Kuireja ŝranko]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:35, 13 dec. 2024 (UTC) ==Kategorio== Vi estas tre ĝentila, dankon pro via helpo. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 13:58, 21 jan. 2025 (UTC) :Mi volente helpas :) En la momento mi tralaboras multajn listojn el la [[Specialaĵo:Specialaj paĝoj|Specialaj paĝoj]] :Restas multaj artikoloj de vi kiuj ne estas konektitaj al aliaj lingvoj (vidu https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:UnconnectedPages&limit=500&offset=0) [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 14:15, 21 jan. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:22, 26 jan. 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Listo de verkistoj/poetoj kiuj forestas en la esperantlingva vikipedio == Saluton Stefangrotz, se mi rajtas mi havas alian peton pri nova listo. Mi pensas pri iu tre simila al [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]], sed tiu-ĉi temas nur pri tiuj kiuj estis aŭ estas verkistoj aŭ poetoj, kaj artikolo pri ili forestas en la esperantlingva vikipedio. Specife mi interesiĝas pri tiuj kies biografiaj artikoloj pri ili okazas en pluraj lingvoj (do ni diru almenaŭ 3). Ĉu estos ne tro malfacile fari tiun liston? Mi antaŭdankas vin. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 22:04, 30 jan. 2025 (UTC) :Sal, :jen listo por aŭtoroj: [[Uzanto:Stefangrotz/listoj/aŭtoroj]] :krei tiajn listojn facilas, se vi bezonas pli, ne hezitu demandi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 08:52, 31 jan. 2025 (UTC) ::Dankon. Mi ĵus nun vidis vian respondon kiam mi kontrolis la demandon. Bonvolu @ menciu min en la respondo. ::Ĉu eblas vidi la kodon kun la listo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:33, 10 feb. 2025 (UTC) :::@[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ho pardonu. jes la informpeto estas ende da la ŝablono "wikidata list". La linio " ?item wdt:P106 wd:Q36180. # Writers" estas la parto kiu vi povas ŝanĝigi se vi volas serĉi aliajn profeciojn. [[Dosiero:Ekrankopio wikidata listo.png|eta]] poste klaku al la ligilo "Mane ĝisdatigi liston". [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:43, 10 feb. 2025 (UTC) ::Saluton Stefangrotz, kial la listo estas forigita? ĉu vi povus revenigi ĝin? mi antaŭdankas. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 18:35, 30 aŭg. 2025 (UTC) :::Saluton :@[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] Pardonu la malfruan respondon. La listo nun denove ekzistas. :::Mi ne bone rememoras kial mi faris ĝin. Plej verŝajne mi volis purigi mian uzantan spacon. Ĉu mi movigu ĝin al [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] ? Tie ĉi pli da homoj trovus ĝin. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:54, 30 dec. 2025 (UTC) ::::mi movigis ĝin [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:57, 30 dec. 2025 (UTC) == Listo laŭ trakteco (graveco) en nia vikipedio laŭ iomo de sub artikoloj kaj kategorioj == Sal Stefangrotz, Do mi deziras esti informita pri urboj (aŭ setlej(lok)oj)n kiuj estas tre traktataj en la esperantlingva vikipedio. Tio signifas, ĉiu urbo kiu havas sianoman kategorion (kaj sube eble pli da aliaj kategorioj) do mi volas esti informita kiom da artikoloj (kaj subkategorioj?) (en totalo?) estas sub la laŭnoma kategorio. Ekzemple Kategorio:[[Erfurto]] kaj Kategorio:[[Tjumeno]], kiu havas respektive (53 Kat, P) kaj (17 Kat, 22 P , (almenaŭ en la unua kaj dua niveloj sub tiu kategorio)). Ĉu eblas? PS oni povas fari la samon por landoj, ĉu ne? PS2 pli simpla realigo estu simple sorti tiaj artikoloj laŭ kies laŭnoma kategorio estas nomita "Kategorio:Konstruaĵoj en [metu la nomon de la urbo]" (K, P), ĉar tio estas sufiĉe bona indiko pri la iomo da engaĝiĝo. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:21, 10 feb. 2025 (UTC) :Notu ke sub tiu sianoma kategorio estas la artikolo mem, do ne rikuru senfine! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 14:29, 10 feb. 2025 (UTC) ::Hmm mi ne scias kiel krei tion. Mi pensos pri ĝi sed plej verŝajne mi ne kreos tion en la proksiman estontecon. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 22:06, 10 feb. 2025 (UTC) == Atentu == Mi ekde la 17-a de marto 2025 havas akutan komputilan problemon, kaj krome jam ekde kelkaj semajnoj havis misfunkcian poŝtelefonon. Tial mi nur povos normale reredakti Vikipedion kiam mi anoncos tion. Dume eblas retpoŝti al mi, sed neklaras kiam mi legos retpoŝtajn mesaĝojn. Mi provos ankoraŭ meti respondon al la lasta demando de Arbarulo per la pruntita poŝtelefono, kiun mi uzas nun, sed ne scias ĉu tio vere sukcesos, aŭ ĉu mi plene povos esprimi min sub la kondiĉoj ... :Salutas [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:12, 17 mar. 2025 (UTC) == Listoj (Portalaj?) de vikidatumaj mankantaj artikoloj laŭ temo == Saluton Stefangrotz, Ĉu eblas krei tiujn listojn? temoj povas varii kiel ekz. landoj, urboj, sportoj, profesiuloj, aŭ iuj temoj el la 1000 nemalhaveblaj (historio, geografio, scienco, teknologio, KTP) Mi konstatis ke en la hebrea vikipedio tiujn listoj-portaloj ja ekzistas (serĉu פורטל: /כל הערכים החסרים). Eble la granda defio estas saĝe elekti pri tiuj temoj estas oportune krei tiujn listojn (ekz la [[Projekto:La Senpaĝulinoj|senpaĝulinoj]]). Ĉu ni deziras temojn pri kiuj multaj aliaj lingvoj havas artikolojn kiuj plejparte ĉe ni ankoraŭ estas mankantaj? Mi antaŭdankas pro via konsidero. Amike, [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 19:34, 28 mar. 2025 (UTC) :Jes tio eblas. [https://he.wikipedia.org/wiki/%D7%A4%D7%95%D7%A8%D7%98%D7%9C:%D7%99%D7%A9%D7%A8%D7%90%D7%9C/%D7%9B%D7%9C_%D7%94%D7%A2%D7%A8%D7%9B%D7%99%D7%9D_%D7%94%D7%97%D7%A1%D7%A8%D7%99%D7%9D en via hebrea artikolo] oni povas klaki al la ligilo "SPARQL" kaj simple anstataŭigi he kun eo. :Sed vi pravas, la plej malfacila parto estas elekti kategoriojn. Eble geografio, lingvoj, scienco kaj socio estus bona komenco. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 19:45, 28 mar. 2025 (UTC) ::Kiam mi faras tion mi simple ricevas "nuda" vikidatumkoda listo de artikoloj rilataj al Israelo. Ĉu eblas rilati al Esperanto (Q143) pri iu ajn lingvo? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 20:44, 28 mar. 2025 (UTC) :::Jes. Mi uzis ChatGPT por kompreni la informpeton pli bone. [https://query.wikidata.org/#SELECT%20DISTINCT%20%3Fitem%20%3FitemLabel%20%3FeoLabel%20%3FtypeLabel%20%3FaltLabel%20WHERE%20%7B%20%0A%20%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP17%20wd%3AQ801%20%7D%20%20%23%20Items%20where%20Israel%20%28Q801%29%20is%20the%20country%0A%20%20UNION%0A%20%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP131%20wd%3AQ801.%20%7D%20%23%20Items%20located%20in%20Israel%0A%20%20UNION%0A%20%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP19%20wd%3AQ801.%20%7D%20%20%23%20People%20born%20in%20Israel%0A%0A%20%20%3Fsitelink%20schema%3Aabout%20%3Fitem.%20%20%23%20Ensure%20item%20has%20a%20Wikipedia%20article%20in%20some%20language%0A%0A%20%20%23%20Exclude%20items%20that%20already%20have%20an%20article%20in%20Esperanto%0A%20%20FILTER%20NOT%20EXISTS%20%7B%20%0A%20%20%20%20%3Fwfr%20schema%3Aabout%20%3Fitem%20.%20%0A%20%20%20%20%3Fwfr%20schema%3AinLanguage%20%22eo%22%20%0A%20%20%7D%20%0A%0A%20%20%23%20Retrieve%20Esperanto%20label%20if%20available%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fitem%20rdfs%3Alabel%20%3FeoLabel%20FILTER%28LANG%28%3FeoLabel%29%20%3D%20%22eo%22%29%20%7D%20%20%0A%0A%20%20%23%20Retrieve%20item%20type%20%28e.g.%2C%20city%2C%20person%2C%20company%29%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fitem%20wdt%3AP31%20%3Ftype%20.%20%3Ftype%20rdfs%3Alabel%20%3FtypeLabel%20FILTER%28LANG%28%3FtypeLabel%29%20%3D%20%22en%22%29%20%7D%20%20%0A%0A%20%20%23%20Retrieve%20alternative%20names%0A%20%20OPTIONAL%20%7B%20%3Fitem%20skos%3AaltLabel%20%3FaltLabel%20FILTER%28LANG%28%3FaltLabel%29%20%3D%20%22en%22%29%20%7D%20%20%0A%0A%20%20%23%20Ensure%20that%20Esperanto%20label%20exists%0A%20%20FILTER%28BOUND%28%3FeoLabel%29%29%20%0A%0A%20%20%23%20Labels%20in%20English%20%28for%20better%20readability%29%0A%20%20SERVICE%20wikibase%3Alabel%20%7B%20bd%3AserviceParam%20wikibase%3Alanguage%20%22en%22.%20%7D%0A%7D%20%0ALIMIT%20800%0A Jen nova informpeto kun komentoj kaj pli bona tabulo por la rezultoj] :::Vi povas uzi Q143 Esperanto por krei similajn informpetojn. ekzemple { ?item wdt:P1412 wd:Q143 } signifas parolata lingvo estas Esperanto (vidu [[d:P1412]]) :::La plej malfacila parto estas trovi taŭgajn Q-nombrojn en Vikidatumaro. Sed se ni scias kion ni volas serĉi, krei pli da aŭtomataj tabeloj ne estas tiom malfacila. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:03, 28 mar. 2025 (UTC) ::::Pere {?item wdt:P361 wd:Q143 } mi trovis la jenon ::::[[d:Q9584260|wd:Q9584260]] adverbo de Esperanto ::::[[d:Q10353611|wd:Q10353611]] prepozicio de Esperanto ::::[[d:Q11652197|wd:Q11652197]]  Esperanto en Ĉeĥio [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 11:32, 29 mar. 2025 (UTC) ::::Tio pri mankantaj ĉe ni historiaj periodoj (Q11514315) ::::SELECT ?item WHERE { ::::{ ::::  SELECT ?item (COUNT(?sitelink) AS ?cnt) WHERE { ::::  ?item wdt:P31 wd:Q11514315 . ::::  ?sitelink schema:about ?item . ::::  FILTER NOT EXISTS { ::::    ?article schema:about ?item . ::::    ?article schema:isPartOf <<nowiki>https://eo.wikipedia.org/</nowiki>> . ::::  } ::::  } GROUP BY ?item ORDER BY DESC (?cnt) LIMIT 250 ::::} ::::} ORDER BY DESC (?cnt) [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:39, 29 mar. 2025 (UTC) :::::Mi aldonis novan sekcion "Listoj laŭ temo" en [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio]] :::::mi komenciĝis kun Esperantistoj. :::::Ekster esperantujo mi ŝatus krei listoj pri: :::::* lokoj :::::* lingvoj :::::* scienco(j) :::::* arto :::::ktp. sed plej verŝajne la kvanto de listoj nur malrapide kreskos dum la tempo. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 19:59, 9 apr. 2025 (UTC) == [[Kasuga]] == Tio estis mia eraro, sed mi riparis ĝin. En aliaj japanaj urboj mi spertis, ke angle estas priskribo kaj tabelo. Iliaj datenoj diferencas, tial mi tiel decidis, ke la tabelo estas pli ĝusta. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:59, 4 jun. 2025 (UTC) == Forigo de subpaĝo == Saluton, ĉu mi ankaŭ forigu ĉi tiun paĝon? [[Uzanto:Stefangrotz/listoj/ReVo-vortoj-kun-artikolo/pliaj]] [[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 10:14, 3 jul. 2025 (UTC) :Ho jes mi forgesis pri ĝi. Forigu ĝin. :Dankon :) [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 10:19, 3 jul. 2025 (UTC) ==Havendaj artikoloj== Saluton. Ekde antaŭ 11 jaroj mi dediĉis parton de mia vikipedia laboro al plibonigo de la 1000 havendaj artikoloj. Ĉefe plialtigante kelkajn el ili al pli alta kategorio: tiam ni havis 589 en la plej malalta, 308 en la meza kaj nur 102 en la plej alta. Ni estis en la 36a rango. En la lastaj jaroj mi dediĉis iom pli ol unu semajno al tiu afero. Kaj nun, danke al kunlaboro kun aliaj, ni havas 0 en la plej malalta, 31 en la meza kaj 969 en la plej alta, kaj tial ni estis en la 7a rango inter ĉiuj lingvoj. Restas nur 31 artikoloj en la meza kategorio, sed mi ne plu plialtigos ilin, ĉar mi tute malkompetentas pri tiaj sciencaj temoj. Mi dediĉos ankoraŭ unu semajnon, sed jam al plibonigo de la jam altaj artikoloj, kaj mi ne scias ĉu tio utilos en la plutenado de la rango, sed mi timas, ke ne tiom. Eble vi povas plialtigi iun el la 31 aŭ konas iun kiu povas fari ĝin. Male ni vidos kiel la rango de la esperantlingva vikipedio malaltiĝos, dum aliaj vikioj plialtigos siajn nombrojn. Povas helpi tradukiloj, bibliografioj, bildoj ktp. Nun mi dediĉos al de mi pli konataj temoj, kiel biografioj, geografio, historio, literaturo, arto ktp. Dankon pro la atento.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:20, 14 jul. 2025 (UTC) == paĝo Akiro en vikidatumoj == Dankon pro la ĵusa ligigo de la paĝo "Akiro" en vikidatumoj. Mi ankoraŭ havis okazon fandigi la paĝojn kun pluraj aldonaj diverslingvaj paĝoj, tiel ke nun entute 11 samtemaj paĝoj kune grupiĝas en [[d:Q2827429]]. Bonan tagon al vi, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:41, 29 jul. 2025 (UTC) == Roboto == Sal! Supozeble via roboto diligentas en [[Vikipedio:Listo de artikoloj kiuj ekzistas en multaj lingvoj kaj forestas en la esperanta Vikipedio/Urboj]], sed en la aktuala monato ĝi ne forigis la pretajn artikolojn.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 05:11, 17 sep. 2025 (UTC) :@[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] Saluton, ĝi ne estas mia roboto, laŭ mia scio ĝi estas oficiala roboto de Vikimedio. Ĝi kelkfoje bezonas pli da tempo, sed ĝi minimume ĝisdatigas liston unufoje jare. Klaku al la ligilo "mane ĝisdatigi liston" en la komenco de la listo! [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 09:58, 17 sep. 2025 (UTC) ::Dankon, sukcesis! [[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 10:23, 17 sep. 2025 (UTC) == Kodály-metodo == Mi tute ne interesiĝas pri muziko, tamen mi ligis [[Gamo de Kodály]] al simila artikolo en pluraj lingvoj (supozeble malĝuste). Krome mi trovis tute similan de la sama aŭtoro [[Kodály-metodo]]. Mi iomete helpis al vi, sed mi forlasos la muzikon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 07:52, 14 okt. 2025 (UTC) ==ŝablono Eble== Estas [[Ŝablono:Eble vi serĉas]]. Vi povas trankvile uzi ĝin. [[Uzanto:Petr Tomasovsky|Petr Tomasovsky]] ([[Uzanto-Diskuto:Petr Tomasovsky|diskuto]]) 17:11, 15 dec. 2025 (UTC) :Ho tiu ĉi ŝablono ankoraŭ mankas en la listo ĉe [[Helpo:Apartigiloj#Ŝablonoj_por_apartigitaj_artikolaj_paĝoj]]. Mi aldonos ĝin. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 18:14, 15 dec. 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; color: #000; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2025 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2025 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2025_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2026]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Look forwards to collaborating in the year ahead. Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:42, 14 feb. 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Uzanto:Stefangrotz]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2025&oldid=30070084 --> == [[Peter Nguyen Van Hung]] == See [[:en:Peter Nguyen Van Hung]]. I am a Vietnamese living in Taiwan. Please translate this into an Esperanto language. Thank you! --[[Uzanto:Dinh Quoc Long|Dinh Quoc Long]] ([[Uzanto-Diskuto:Dinh Quoc Long|diskuto]]) 12:01, 9 apr. 2026 (UTC) cang2232kqle4uirjgy82nlhn7z5rb9 0 641245 9350617 8446782 2026-04-10T10:44:22Z Sj1mor 12103 9350617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Women_Only.jpg|eta|Afiŝo sur platformo de stacidomo en Japanio, kiu diras, ke ĉi tiu parto de la platformo estas nur por virinoj, por protekti virinojn kontraŭ seksĉikanado.]] '''Seksoĝenado''' aŭ '''seksoĉikanado''' estas ĉikanado aŭ devigo de [[sekso|seksa naturo]], aŭ la nebonvena aŭ malkonvena promeso de kompensoj en interŝanĝo por seksaj favoroj.<ref> Paludi, Michele A.; Barickman, Richard B. (1991). [https://books.google.co.uk/books?id=Vx4qhVPOYUUC&pg=PA2#v=onepage&q&f=false "Definitions and incidence of academic and workplace sexual harassment".] Academic and workplace sexual harassment: a resource manual. Albany, New York: SUNY Press. pp. 2–5. ISBN 9780791408308. Alirita la 8an de majo 2019.</ref> En la plej multaj modernaj laŭleĝaj kuntekstoj, seksoĉikanado estas kontraŭleĝa. Ĉikano povas inkludi "seksoĉikanadon" aŭ nebonvenajn seksajn progresojn, petojn por seksaj favoroj, kaj alian vortan aŭ fizikan ĉikanon de seksa naturo. La [[juro|jura]] difino de seksoĉikanado varias laŭ [[jurisdikcio]]. Seksoĉikanado estas kondiĉigita de [[direktivo]] en la [[Eŭropa Unio]]. Kvankam [[leĝo]]j kiuj temas pri seksoĉikanado ekzistas, ili ĝenerale ne malpermesas simplan incitetadon, malgravigajn komentojn, aŭ negravajn izolitajn okazaĵojn - t.e., ili ne trudas "ĝeneralan ĝentileckodon".<ref> Text of Oncale v. Sundowner Offshore Services, Inc., 528 U.S. 75 (1998) estas disponebla el: [https://caselaw.findlaw.com/us-supreme-court/523/75.html Findlaw] kaj [https://supreme.justia.com/cases/federal/us/523/75/ Justia] </ref> En la laborejo, ĉikano povas esti konsiderita kontraŭleĝa kiam ĝi estas tiel ofta aŭ severa ke ĝi kreas malamikan aŭ ofensivan labormedion aŭ kiam ĝi rezultigas negativan dungodecidon (kiel ekzemple la degradiĝo, maldungo de la viktimo aŭ foriro). La laŭleĝa kaj socia kompreno de seksoĉikanado, aliflanke, varias laŭ kulturo. En la kunteksto de dungado, la ĉikananto povas esti la konsilisto de la viktimo, inspektisto en alia areo, kunlaboranto, aŭ iu kiu ne estas dungito de la dunganto, kiel ekzemple [[kliento]], kaj ĉikanantoj aŭ viktimoj povas esti de iu ajn sekso. Ĝi inkludas vicon da agoj de mildaj malobeoj ĝis seksa misuzo aŭ seksa atako. Seksa ĉikanado estas formo de kontraŭleĝa dungodiskriminacio en multaj landoj, kaj estas formo de fitraktado (seksa kaj psikologia) kaj ĝenado. Por multaj [[entrepreno]]j aŭ organizoj, malhelpi seksan ĉikanadon, kaj defendi dungitojn de seksĉikan-akuzoj, fariĝis gravaj celoj de laŭleĝa decidiĝo. == Vidu ankaŭ == * [[Hejma perforto]] * [[Molestado]] * [[Ĉikanado]] == Ekstera ligilo == [https://www.youtube.com/playlist?app=desktop&list=PL31mb_Z-mPI82axgO7apljYMUOSwgjU9J&utm_content=197029731&utm_medium=social&utm_source=facebook&hss_channel=fbp-117008325013306 Ĉu trinki teon por konsento?], filmeto pri konsento en 13 lingvoj pere de subtekstoj kaj voĉlegado (mankas subteksto kaj voĉlegado en Esperanto), [[Tradukistoj sen landlimoj]], 2017. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Seksoĝenado| ]] [[Kategorio:Sociologio]] [[Kategorio:Labora juro]] [[Kategorio:Mizandreco]] [[Kategorio:Mizogineco]] [[Kategorio:Seksaj krimoj]] [[Kategorio:Ĉikanado]] [[Kategorio:Seksa etiko]] [[Kategorio:Sekseco kaj socio]] [[Kategorio:Feminismo kaj edukado]] [[Kategorio:Feminismo kaj sekseco]] [[Kategorio:Feminismo kaj sociaj klasoj]] 9y9xoyd7c8mimtv0gl6ezrhzz43zrvx 0 642071 9350614 8323944 2026-04-10T10:43:42Z Sj1mor 12103 9350614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Justice For Sizakhele & Salome (8036300204).jpg|eta|dekstra|Ĉe la ''Soweto Pride 2012'', partoprenantoj memorigas la murdon en 2007 de du lesbaninoj.]] '''Lesbofobio''' konsistas el [[Homofobio|homofobia]] kaj [[Seksismo|seksisma]] [[diskriminacio]] rilate al [[Samseksemulino|lesbanino]]j kiel individuoj, paroj aŭ sociaj grupoj. Ĉi tiu negativeco al lesbaninoj bazita sur la kategorioj de sekso, [[seksa orientiĝo]] kaj seksa esprimo inkluzivas antaŭjuĝojn, diskriminacion kaj misuzon, kaj ankaŭ sintenojn de malestimo. Tiel la lesbofobio estas formo de [[seksismo]], kiu kuniĝas kun homofobio kaj inverse. La ideo ke lesbaninoj estas danĝeraj estas komuna ekzemplo de lesbofoba kredo. Kiel homofobio, ĉi tiu kredo estas klasita kiel [[Aliseksema normismo]], ĉar ĝi supozas, ke [[aliseksemo]] estas reganta, antaŭsupozata kaj normala, kaj ke iu ajn alia speco de rilato aŭ sekseco estas nenormala kaj nenatura. Stereotipo identigita kiel lesbofobo estas ekz, inaj atletoj estas ĉiam, aŭ plejparte, lesbaninoj. Lesbaninoj trovas lesbofobajn sintenojn ne nur ĉe aliseksemaj viroj kaj virinoj, sed ankaŭ ĉe samseksemaj viroj kaj ambaŭseksemaj personoj. Lesba homofobio en samseksemaj viroj manifestiĝas en la perceptita submetiĝo pri la problemoj de lesbaninoj en kampanjoj pri GLATaj rajtoj. {{Projektoj}} [[Kategorio:Lesbofobio| ]] [[Kategorio:GLAT-fobio]] [[Kategorio:Perforto kontraŭ virinoj]] [[Kategorio:Seksa orientiĝo kaj socio]] [[Kategorio:Mizogineco]] ajliufpng7f8cndd6sjc5iz640too2b 0 649010 9350214 8465675 2026-04-09T12:05:37Z Raymond 4153 high res image of the painting 9350214 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Stefan LOCHNER''' (ankaŭ '''Stephan Lochner''' kaj '''Meister Stefan'''; ĉirkaŭ 1410 – fin de 1451) estis [[Germanoj|germana]] [[pentristo]] kiu laboris en la fino de la "milda stilo" de la [[Internacia gotika stilo|Internacia Gotiko]]. Liaj pentraĵoj kombinas la tendencon de tiu epoko al longaj flugolinioj kaj brilaj koloroj kun [[realismo|realismaj]], virtuozaj [[Oleo-pentrado|surfacoteksturoj]] kaj plinovigema bildaro de pli frua Norda [[Renesanco]]. Baze en [[Kolonjo]], tiama komerca kaj arta kerno de norda Eŭropo, Lochner estis unu el la plej gravaj germanaj pentristoj antaŭ [[Albrecht Dürer]]. Survivantaj verkoj estas unu-panelaj ole-pentraĵoj, religiaj poliptikoj kaj iluminaciitaj manuskriptoj, kiuj ofte montras prilaboritajn kaj blu-flugilajn anĝelojn. Nuntempe ĉirkaŭ 37 unuopaj paneloj estas atribuita al li certe.<ref> Chapuis, 103 </ref> [[Dosiero:Stefan Lochner Altar of the Magi.jpg|320ra|eta|maldekstre|''Dombilda Altarero'' (aŭ ''Altarero de la Patronaj Sanktuloj de la urbo'' aŭ ''Adorado de Magiuloj''),<ref name="w7">Wellesz, 7</ref> centra panelo. Tempero sur kverko, 260 × 285 cm. [[Katedralo de Kolonjo]].]] Oni konas malmulte pri lia vivo. Artohistoriistoj asociante la Meister Dombild kun la historie dokumentita Stefan Lochner kredas, ke li naskiĝis en [[Meersburg]] en sudokcidenta Germanio ĉirkaŭ 1410, kaj ke li pasigis iome da sia metilernanteco en [[Flandraj Primitivuloj|Flandrio]]. Postaj registroj indikis, ke lia kariero disvolvigis rapide, sed haltiĝis pro tro frua morto. Oni scias, ke li estis komisiita ĉirkaŭ 1442 fare de la konsilantaro de Kolonjo por havigi ornamaĵojn por la vizito de la imperiestro [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 3-a]], kio iĝis grava okazo por la urbo. Registroj el la postaj jaroj indikis pliiĝantan riĉon kaj la aĉeton de nombraj propraĵoj ĉirkaŭ la urbo. Poste ŝajne li super-etendis siajn financojn kaj falis en ŝuldoj. Plago frapis Kolonjon en 1451 kaj tie, krom la registroj de kreditintoj, mencioj de Stephan Lochner finis; oni supozas, ke li mortis tiun jaron, estante ĉirkaŭ 40-jaraĝa. La identeco kaj reputacio de Lochner perdiĝis ĝis rekupero de la arto de la 15-a jarcento dum la komenco de la romantisma periodo de la 19-a jarcento. Spite etendan historian esploradon, atribuo restas malfacila; dum jarcentoj nombraj asociaj verkoj estis grupigitaj kaj izole atribuitaj al la Meister Dombild, [[Provizora nomo|notnomo]] elprenita el la Dombilda Altarero (nome katedrala bildo, konata ankaŭ kiel Altarero de la Patronaj Sanktuloj de la urbo) ankoraŭ en la [[Katedralo de Kolonjo]]. Ero de la taglibro de Durero iĝos ŝlosilaj, post 400 jaroj, en la 20a-jarcenta establado de la identeco de Lochner. Nur du atribuitaj verkoj estas datitaj, kaj neniu estas subskribita.<ref> Corley, 78 </ref> Lia influo sur postaj generacioj de nordaj artistoj estis esenca. Krom la multaj rektaj kopioj faritaj en la fino de la 15a jarcento, eĥoj el liaj paneloj estas videblaj en verkoj de [[Rogier van der Weyden]] kaj [[Hans Memling]]. La verkaro de Lochner estis laŭdita de [[Friedrich Schlegel]] kaj de [[Goethe]] pro sia kvalito, speciale pro la "dolĉeco kaj gracio" de liaj Madonoj.<ref> Borchert, 249 </ref> {| class="wikitable" |[[Dosiero:Stefan_Lochner,_Die_Apostelmartyrien_left.jpg|eta|200ra|Maldekstra alo, Martirio de la Apostoloj]] |[[Dosiero:Jüngstes Gericht - Stefan Lochner - Wallraf-Richartz-Museum & Fondation Corboud-5126 (cropped).jpg|eta|400ra|Centra peco de la ''Lasta Juĝo'', ĉirkaŭ 1435. ''Wallraf-Richartz-Museum'', Kolonjo.]] |[[Dosiero:1435_Lochner_Apostelmartyrien_Altarflügel_rechts_anagoria.JPG|eta|200ra|Dekstra, Martirio de la Apostoloj]] |} == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Borchert, Till-Holger. Van Eyck to Dürer. London: Thames & Hudson, 2011. ISBN 978-0-500-23883-7 * Chapuis, Julien. Stefan Lochner: Image Making in Fifteenth-Century Cologne. Turnhout: Brepols, 2004. ISBN 978-2-503-50567-1 * Corley, Brigitte. "A Plausible Provenance for Stefan Lochner?". Zeitschrift für Kunstgeschichte, Volume 59, 1996 * Wellesz, Emmy. The Masters, 76: Stephan Lochner. London: Fratelli Fabbri, 1963 {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Lochner, Stefan}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Gotikaj pentristoj]] [[Kategorio:Germanaj romkatolikoj]] cudh7jq4wql9oe5g9gccwqknbmb8sid 0 653284 9350626 6686255 2026-04-10T10:49:30Z Sj1mor 12103 9350626 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Ksenofilio''' aŭ '''fremdulemo''' (france : ''xénophilie'' (de la [[Antikva greka lingvo|greka]] ''{{Lang|grc-Latn|xenos-}}'' [ξένος], «fremda, nekonata» kaj ''{{Lang|grc-Latn|-philia}}'' [φιλία], «amo») indikas ĉe iu persono, ties markitan guston por la kulturaj aspektoj fremdaj al sia propra nacio. La ĉefa kialo por fremdulemo estas la simpatio al aŭ la admiro por io nekonata, por tiu kiu diferencas, ne nur pro ties [[ŝtato|ŝtataneco]], sed ankaŭ ties [[kulturo]], koloro, lingvo aŭ religio. La koncernaj personoj kompetentas de «ksenofiloj». (fremdulemuloj). La kontraŭa termino de ksenofilio estas [[ksenofobio]]. == Vidu ankaŭ == * [[Alkulturigo|Akulturigo]] * [[Kosmopolitismo]] * [[Ekzotismo]] * [[Interkultura edukado]] [[Kategorio:Ksenofilio| ]] [[Kategorio:Psikologio]] hcbscqk2ohwnsqzpzo73en3q42gyq59 0 665310 9350268 8144609 2026-04-09T12:53:09Z Sj1mor 12103 9350268 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Eksperimenta muziko''' estas ĝenerala esprimo por ajnatipa [[muziko]] kiu superas la ekzistantajn limojn kaj la difinojn de ĝenro <ref>(Anon., n.d.(c))</ref>. La praktiko de eksperimenta [[komponarto]] estas difinita svage fare de eksploremaj intencoj kiuj opozicias radikale kaj pridemandas la instituciitajn konvenciojn de [[kompono]], interpreto kaj [[estetiko]] en muziko <ref>(Sun, 2013)</ref>. La elementoj de la eksperimenta muziko inkludas la nedefinitan muzikon, en kiu la [[komponisto]] enkondukas la elementojn de [[hazardo]] aŭ la neantaŭvideblecon rilate al la kompono aŭ al ties ludado. La artistoj povas alproksimiĝi ankaŭ al mikso de diversaj stiloj kaj aligi elementojn ĉu heterodoksoj ĉu unikajn. <ref>(Anon., n.d.(c))</ref> Tiu praktiko elstariĝis ĉefe meze de la 20a jarcento, partikulare en [[Eŭropo]] kaj [[Nordameriko]]. [[John Cage]] estis unu de la unuaj komponistoj kiuj uzis la terminon kaj unu de la ĉefaj plinovigistoj de la eksperimenta muziko, uzante teknikojn de misdifino kaj serĉante nekonatajn rezultojn. En [[Francio]], jam en 1953, [[Pierre Schaeffer]] ekuzis la terminon "musique expérimentale" por priskribi komponarton kiu inkludis muzikon registritan, ''musique concrète'' kaj ''elektronische Musik''. Krome, en Usono, fine de la 1950-aj jaroj oni uzis signifon tre diferencan de la termino por priskribi la komponarton kontrolita de [[komputilo]] asocia kun komponistoj kiel Lejaren Hiller. [[Harry Partch]] kaj Ivor Darreg laboris kun aliaj skaloj de agordo bazitaj sur la fizikaj leĝoj de la harmonia muziko. Por tiu muziko, ambaŭ disvolvigos aron de eksperimentaj muzikinstrumentoj. "Musique concrète" (en franca "konkreta muziko"), estas formo de elektroakustika muziko kiu uzas la akustikan sonon kiel komponrimedo. La libera improvizado aŭ la libera muziko estas muziko improvizita sen regulo trans la gusto aŭ la klino de la koncerna muzikisto. Tre ofte, la muzikistoj faras klopodojn por eviti kliŝojn, tio estas, referencojn malfermajn al konvencioj aŭ muzikajn ĝenrojn rekoneblajn. == Ĝenroj == * [[Avangarda ĵazo]] * ''[[Fluxus]]'' * [[Hazarda muziko]] * [[Nova improvizadmuziko]] == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Anon. n.d.(c). [https://www.allmusic.com/subgenre/experimental-ma0000002582 "Avant-Garde »Modern Composition» Experimental".] AllMusic * Sun, Cecilia. 2013. "Experimental Music". 2013. The Grove Dictionary of American Music, dua eldono, eldonita de Charles Hiroshi Garrett. New York: Oxford University Press. {{Projektoj}} [[Kategorio:Eksperimenta muziko| ]] [[Kategorio:Sono]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] hafzl10utal0tl543pmqce0141dxsob 0 665536 9350266 8765864 2026-04-09T12:52:58Z Sj1mor 12103 9350266 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Elektronika dancmuziko''' (EDM), konata ankaŭ kiel '''dancmuziko''', '''klubmuziko''', aŭ simple kiel '''''dance''''',<ref> Koskoff (2004), p. 44 </ref> estas ampleksa gamo de ĝenroj de perkuta [[elektronika muziko]] produktita ĉefe por [[noktoklubo]]j, ''rave''-oj kaj [[festivalo]]j. Ĝi estas ĝenerale produktita por registrita muziko por [[diskĵokeo]]j kiuj kreas senlimajn elektojn de kantoj, nomitaj "miksoj", sekvante el unu registraĵo al alia.<ref> Butler (2006), pp. 12–13, 94 </ref> Produktantoj de EDM ankaŭ plenumas sian muzikon rekte dum koncerto aŭ festivalo en kio estas foje nomata koncerta ''live PA''. Fine de la 1980-aj kaj komence de la 1990-aj jaroj, post la apero de ''rave''-oj, pirataj [[radio]]j kaj de intereso en [[noktoklubo|noktoklubado]], EDM atingis disvastigitan hegemonian popularecon en Eŭropo. En Usono en tiu epoko, akceptado de danckulturo ne estis universala; kvankam la muziko kaj de ''elektro'' kaj de [[Ĉikago|Ĉikaga]] [[haŭzo]] estis influaj kaj en Eŭropo kaj en Usono, hegemoniaj gazetaraj produktoj kaj la [[Muzikeldonejo|registrindustrio]] restis malferme malamika al ĝi. Estis ankaŭ perceptita asocio inter EDM kaj kulturo de [[drogo]]j, kio kondukis la registarojn je ŝtataj kaj urbaj niveloj por aprobi leĝojn kaj politikojn intencitaj por haltigi la etendon de ''rave''-kulturo.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2012/aug/02/how-rave-music-conquered-america "How Rave Music Conquered America".] [[The Guardian]]. 2a de aŭgusto, 2012. </ref> Poste, en la nova jarmilo, la populareco de EDM pliiĝis tutmonde, ĉefe en Aŭstralio kaj en Usono. Komence de la 2010-aj jaroj, la termino "elektronika dancmuziko" kaj la sigloj "EDM" estis pelita de la usona muzikindustrio kaj de la muzika gazetaro dum klopodo por renovigi la bildon de la usona ''rave''-kulturo.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2012/aug/02/how-rave-music-conquered-america "How Rave Music Conquered America".] [[The Guardian]]. 2a de aŭgusto, 2012. </ref> Spite la klopodon de la industrio por krei specifan markon EDM, la sigloj restas uzata kiel [[ombrela termino]] por multaj ĝenroj, kiel dance-pop, [[haŭzo]], [[tekno-muziko]], [[trenco]], [[drumenbaso]], ''dubstep'', ''trap'' kaj ''footwork'' same kiel ties respektivaj subĝenroj.<ref>Kembrew McLeod (2001). [http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=commstud_pubs "Genres, Subgenres, Sub-Subgenres and More: Musical and Social Difference Within Electronic/Dance Music Communities" (PDF).] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180507123703/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&context=commstud_pubs |date=2018-05-07 }} Journal of Popular Music Studies. 13: 59–75. doi:10.1111/j.1533-1598.2001.tb00013.x.</ref><ref> Richard James Burgess (2014), [https://books.google.es/books?id=qMKiAwAAQBAJ&pg=PA115&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The History of Music Production,] p. 115, Oxford University Press </ref><ref>[https://www.armadamusic.com/edm-electronic-dance-music EDM – ELECTRONIC DANCE MUSIC,] Armada Music </ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Butler, Mark Jonathan (2006). [https://books.google.es/books?id=opzZzFUgDfEC&printsec=frontcover&redir_esc=y&hl=es#v=onepage&q&f=false Unlocking the Groove: Rhythm, Meter, and Musical Design in Electronic Dance Music.] Indiana University Press. ISBN 9780253346629. * Fikentscher, Kai (2000). 'You Better Work'!: Underground Dance Music in New York. Hanover, NH: Wesleyan University Press. ISBN 9780819564047. * Koskoff, Ellen (2004). Music Cultures in the United States: an Introduction. Routledge. ISBN 9780415965897. * Rietveld, Hillegonda C. (1998). This is Our House: House Music, Cultural Spaces, and Technologies. Popular Cultural Studies. 13. Ashgate. ISBN 9781857422429. * Graham St John, eldonisto. Weekend Societies: Electronic Dance Music Festivals and Event-Cultures, 2017, Bloomsbury Academic {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektronika dancmuziko| ]] [[Kategorio:Kulturo de Latinameriko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] jogkekdg8zwyg883gp5kbn4f6t5prjx 0 666553 9350536 8781326 2026-04-10T07:43:37Z ~2026-22039-60 254987 9350536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Afrika Bambaataa''' (denaske '''Lance Taylor''';<ref>{{Cite web|url=https://www.rockarchive.com/artists/a/afrika-bambaataa|title=Afrika Bambaataa|website=rockarchive.com|accessdate=14a de decembro, 2018}}</ref><ref name="oxfordmusiconline.com">{{Cite web |url=http://www.oxfordmusiconline.com/public/page/Afrika_Bambaataa |title=Afrika Bambaataa [Aasim, Kevin Donovan] in Oxford Music Online |website=www.oxfordmusiconline.com |access-date=7a de septembro, 2016}}</ref> n. [[17-an de aprilo]] [[1957]], m. [[9-an de aprilo]] [[2026]]) estis [[Usono|usona]] [[diskĵokeo]], [[repisto]], [[kantoverkisto]] kaj [[Muzikproduktisto|produktisto]] el Suda [[Bronkso]], [[Novjorko]].<ref name="oxfordmusiconline.com"/><ref name="allmusic guide">{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/allmusicguidetoe00vlad/page/38|titolo=All Music Guide to Electronica: The Definitive Guide to Electronic Music|familia nomo=Bogdanov|persona nomo=Vladimir|dato=2001|eldono=4|loko=Milwaukee, Wisconsin|eldoninto=Backbeat Books|ISBN=978-0879306281|paĝo=[https://archive.org/details/allmusicguidetoe00vlad/page/38 38]}}</ref> Li elstaris pro la publikigo de serio de ĝenro-difinaj [[Elektromuziko|elektromuzikaj]] kantoj en la 1980-aj jaroj kiuj influis sur la disvolvigo de [[hiphopo|hiphopa]] kulturo.<ref name= chang>{{Citaĵo el libro|titolo=Can't Stop, Won't Stop: A History of the Hip-Hop Generation|familia nomo=Chang|persona nomo=Jeff|dato=2005|eldono=1|loko=New York City|eldoninto=Picador St. Martin's Press|ISBN=9780312425791|paĝoj=63, 89, 91, 94–101, 141, 170, 182–183}}</ref> Afrika Bambaataa estis unu el la originantoj de la "breakbeat" DJing kaj estis respektive konata kiel "The Godfather" (La baptopatro) kaj "Amen Ra of Hip Hop Kulture" ([[Amono]] de la hiphopa kulturo), same kiel la patro de [[Elektromuziko|elektro-funko]].<ref name= Modulations >Shapiro, Peter, eld. (2000). [https://archive.org/details/modulationshisto00shap/page/152 Modulations: A History of Electronic Music.] New York: Caipirinha Productions Inc. p. 152. ISBN 9781891024061.</ref> Pere de sia enmeto de la strata bando "Black Spades" en la muzika kaj kultur-orientita asocio "Universal Zulu Nation", li helpis etendi hiphopan kulturon tra la tuta mondo.<ref name=zulu>{{cite web |url=http://www.zulunation.com/afrika.html |title=Afrika Bambaataa |publisher=Universal Zulu Nation |website=zulunation.com |accessdate=August 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130707143101/http://www.zulunation.com/afrika.html |archive-date=7a de julio, 2013 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130707143101/http://www.zulunation.com/afrika.html |arkivdato=2013-07-07 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130707143101/http://www.zulunation.com/afrika.html |date=2013-07-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.zulunation.com/afrika.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130707143101/http://www.zulunation.com/afrika.html |arkivdato=2013-07-07 }}</ref> La 6-an de majo 2016, Bambaataa lasis sian postenon kiel estro de The Zulu Nation pro multaj akuzoj pro [[seksa misuzo de infanoj]] el la 1970-aj jaroj.<ref>{{Cite web|url=https://atlantablackstar.com/2016/05/09/afrika-bambaataa-steps-down-as-zulu-nation-leader-amid-reports-of-child-sexual-assault/|title=Afrika Bambaataa Steps Down as Zulu Nation Leader Amid Reports of Child Sexual Assault|first=Kiersten|last=Willis|newspaper=Atlanta Black Star|date=9a de majo, 2016}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20090223231547/http://hiphop.sh/afrika Afrika Bambaataa biography] en hiphop.sh * [{{Allmusic|class=artist|id=p50618|pure_url=yes}} Afrika Bambaataa] en [[Allmusic]] * {{IMDb name|id=0051382|name=Afrika Bambaataa}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Bambaataa, Afrika}} [[Kategorio:Jamajkaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj repkantistoj]] [[Kategorio:Elektronika muziko]] ick5onfrepzden64yc9einhpzzqdweu 0 671074 9350521 8720084 2026-04-10T06:01:17Z Petr Tomasovsky 678 9350521 wikitext text/x-wiki :''Tiu ĉi artikolo temas pri municipo en distrikto Nový Jičín. Pri parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]] temas artikolo [[Mošnov (Bžany)]].'' {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mošnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Engelswald}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mošnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pohled na Mošnov.JPG | dosiero_priskribo = Vido al Mošnov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Mošnov flag.jpg | blazono = Mošnov CoA.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Moraviasilezia regiono | distrikto = Distrikto Nový Jičín | municipo = Příbor | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Moravio | histregiono1 = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = Memorindaĵo | ŝoseo = | montaro = Moravia pordego | konstruaĵo = [[Flughaveno de Leoš Janáček Ostrava|Flughaveno Ostrava]] | konstruaĵo_tipo = Flughaveno | konstruaĵo_noto = internacia publika civila <!-- *** Situo *** --> | situo = Mošnov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 253 | lat_d = 49 | lat_m = 41 | lat_s = 21 | lat_NS = N | long_d = 18 | long_m = 07 | long_s = 57 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 12.07 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Mošnov <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1374 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 742 51 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ080 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0804 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0804 568686 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 1 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 1 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 2 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Moraviasilezia regiono | mapo1_lokumilo = Moraviasilezia regiono <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.mosnov.cz www.mosnov.cz] | commons = Mošnov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mošnov''' ({{lang-de|Engelswald}}) estas [[municipo]] en [[Ĉeĥio]], troviĝanta en [[distrikto Nový Jičín]], en [[Moraviasilezia regiono]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} En teritorio de la municipo troviĝas ĉefa parto de [[flughaveno de Leoš Janáček Ostrava]]. == Historio == La unua skribmencio pri municipo devenas el la jaro [[1374]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Preĝejo de sankta Marketo * Baptejo apud la preĝejo ==Pluaj fotoj== <gallery> International Airport Ostrava-Mošnov,souprava City Elefant.JPG|Trajna stacio en Mošnov Polish Army IFV Borsuk at NATO Days Ostrava-2023.jpg|Tagoj de NATO en Mošnov </gallery> {{Municipoj de Moraviasilezia regiono|Distrikto Nový Jičín}} [[Kategorio:Municipoj en distrikto Nový Jičín]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Nový Jičín]] [[Kategorio:Setlejoj en Moravia pordego]] j46mk5uj8c5l0qnxvwv2cqdaz5o2xbj 0 678244 9350311 8446601 2026-04-09T13:02:20Z Sj1mor 12103 9350311 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Segao''' ({{Lang-fr|Séga}}) estas unu el la gravaj [[Muzika ĝenro|muzikaj ĝenroj]] de [[Maŭricio|Mauricio]]. Ĝi havas devenojn en la muziko de [[Sklaveco|sklavoj]] kaj ties posteuloj sur la insulo kaj estas kutime kantita en [[Maŭrica kreolo]]. Segao estas ankaŭ populara muziko sur la insuloj de Agalega kaj [[Rodriges (insulo)|Rodrigues]] same kiel [[Reunio]] kaj [[Sejŝeloj]], kvankam la muziko kaj [[Danco|dancoj]] malsamas kaj ĝi estas kantita en la respektivaj [[Kreola lingvo|kreolaj lingvoj]]. En la pasinteco, la Sega-muziko estis farita nur per tradiciaj instrumentoj kiel [[ravano]] kaj [[Triangulo (muzikilo)|triangulo]], kaj ofte ĝi estis kantita proteste kontraŭ maljustaĵoj en la Mauricia socio; ĉi tiu aparta versio de la segao estas konata kiel ''Santé engagé''. == En Esperanto == * [[Mary-Jane Gaspard]]; kanto: ''Nur Amiko'' [https://www.youtube.com/watch?v=_ifaYtdk4hs] {{Projektoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] mg862whaj8bmt5l4d8ir9yal66vah6x 0 679205 9350611 9295868 2026-04-10T10:42:45Z Sj1mor 12103 9350611 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Aspektismo''' estas diskriminacia traktado al homoj kiuj estas konsiderataj korpe malallogaj, plejparte en la laborloko sed ĝi estas ankaŭ praktikata en amindumaj kaj aliaj sociaj kampoj. Ne estante klasigita kiel racia, kultura, seksa [[diskriminacio]], aspektismo estas disvastiĝinta kaj efikas kiel homoj estas perceptataj tiel same kiel efikas sur iliajn oportunaĵojn sur la kampo de amindumaj rilatoj, [[laboro|laboraj]] oportunaĵoj, ktp. Korpa alloganteco estas asociata kun bonaĵoj; kontraste, korpa malloganteco estas asociata kun malbonaĵoj. Multaj homoj faras juĝojn de aliuloj bazitajn sur ties korpa [[aspekto]] kio influas tion kiel ili respondas al tiuj homoj. == Literaturo == * Lea Schmid, Darla Diamond, Petra Pflaster (Hg.): ''Lookismus. Normierte Körper – Diskriminierende Mechanismen – (Self-)Empowerment''. Unrast Verlag, Münster 2017, ISBN 978-3-89771-139-6. == Eksteraj ligiloj == * [http://hpd.de/node/17923 Lookismus - Was ist das? Kritische Analyse des Begriffs] * [https://lookism.net lookism.net] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211128215559/https://lookism.net/ |date=2021-11-28 }} - Interreta diskutejo pri aspektismo * [http://www.lookism.info lookism.info] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200609172851/http://www.lookism.info/ |date=2020-06-09 }} – [[Germana lingvo|germanlingva]] [[retejo]] pri aspektismo * [http://abcnews.go.com/2020/story?id=123853&page=4 abcnews.go.com] – "The Ugly Truth About Beauty" – artikolo pri aspektismo * [https://www.youtube.com/watch?v=hkhUivqzWv0&t=4m24s Critique of "Lookism" by George Carlin] ==Vidu ankaŭ== * [[Seksosimbolo]] [[Kategorio:Diskriminacio]] [[Kategorio:Estetiko]] [[Kategorio:Homa sekseco]] [[Kategorio:Politikaj esprimoj]] [[Kategorio:Postmodernisma teorio]] [[Kategorio:Seksallogo]] tgjd55n040pc9187mt4j0j3oh0iajbe 0 686292 9350236 8424099 2026-04-09T12:42:43Z Sj1mor 12103 9350236 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}} '''''Reggae en español''''' (nome, '''Hispanlingva Regeo''')<ref>Wayne Marshall (2006-01-19). [http://www.thephoenix.com/PrinterFriendly.aspx?id=1595 "Rise of Reggaetón".] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060911085120/http://www.thephoenix.com/PrinterFriendly.aspx?id=1595 |date=2006-09-11 }} The Phoenix. Alirita 2006-07-24.</ref> estas [[regeo]] registrita en [[hispana lingvo]] fare de artistoj de deveno el [[Latinameriko]]. Ĝi originiĝis en la mezo de la [[1970-aj jaroj]] en [[Panamo]]. ''Reggae en español'' estas konata laŭ tre diversaj nomoj: en Panamo mem ĝi estas nomata ''La Plena''. ''Reggae en español'' etendiĝis el Panamo al kontinentaj sudamerikaj landoj [[Venezuelo]] kaj [[Gujano]] kaj poste al la cetero de Suda Ameriko. Nuntempe, ''Reggae en español'' enhavas la tri jenajn ĉefajn subĝenrojn: nome ''reggae 110'', ''reggae bultrón'', kaj romantika fluo. Aldone, kaj kvankam teknike ili povus ne esti prave enmetitaj en la kategorion de ''Reggae en español'' eĉ se ili derivas el la Jamaikaj dancmuzikaj ritmoj, ''Reggae en español'' inkludas ankaŭ jenajn du muzikfuziojn: nome hispana dancmuziko kaj regea [[Sokao|''soca'']].<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.latinbeatmag.com/cms/index.php?option=com_content&view=article&id=1:historia-de-qla-plena-en-panamaq-reggae-en-espanol&catid=8:arts&Itemid=7 |titolo=Historia del Reggae En Español (La Plena) – LATINBEATMAG.COM " |alirdato=2020-04-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100222063705/http://www.latinbeatmag.com/cms/index.php?option=com_content&view=article&id=1:historia-de-qla-plena-en-panamaq-reggae-en-espanol&catid=8:arts&Itemid=7 |arkivdato=2010-02-22 }}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Regeo]] [[Kategorio:Muziko de Jamajko]] [[Kategorio:Stiloj de latinamerika muziko]] [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] p509dv5tnbxdp15bbrl36ez7azyhh0d 0 723140 9350571 9151873 2026-04-10T08:33:53Z Sj1mor 12103 9350571 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = DE-TH | tersituo = Centra Eisenach/Eisenach |zomo = 14 }} [[Dosiero:Eisenach Karlsplatz 27-31.jpg|eta|La diakonisejo je Eisenach, disde Karls-placo]] La '''Diakonisejo de Eisenach''' ({{lang-de|Diakonissenmutterhaus}}) estas monumentprotektata komplekso en [[Eisenach]], [[Germanujo]]. Temas pri la supera domo de la fondaĵo ''Ev.-Luth. Diakonissenhaus-Stiftung Eisenach'' de [[diakonino]]j protestantismaj. == Situo kaj funkcio == La diakonisejo troviĝas ĉe la nordorienta angulo de Karls-placo ĉe la enirejo je Nikolai-strato en la urbokerno. Antaŭ ĝi videblas monumento je la honoro de medicinistoj falintaj dum la [[Unua mondmilito]] (kiu inaŭguritis en 1926), sude estas la ensemblo de [[Preĝejo Sankta Nikolao (Eisenach)|Nikolao-kirko]] kaj Nikolao-pordego, eoste la frua Kliniko diakonisa ĉe Schiller-strato. La diakonisejo ofertas ripozumon kaj profesian klerigon por la diakoninoj kiel ankaŭ al la anoj de ''Brüder- und Schwesternschaft Johannes Falk'' en Eisenach.<ref>[http://www.gemeinschaft-falk.de/ Brüder- und Schwesternschaft Johannes Falk]</ref>. La domo estas krome stacio de la pilgrima [[Jakoba Vojo]] en la direkto de [[Santiago de Compostela]]. Danke al la najbareco de Nikolao-kirko ĝi funkcias kiel spirita centro por edifaj momentoj kaj pluklerigado. Krome havas tie ĉi buroojn siajn la afergvidantaro kaj la ĉefadministrantoj de la entrepreno ''Diako Thüringen'' kaj la fondaĵo ''Evangelisch-lutherische Diakonissenhaus-Stiftung''. Kiel motopsalmon elektis sin la doma komunumo la [[psalmo 23]] pri la dia paŝtisto. Samtempe ĝi estas tranoktejo por pilgrimantoj sur la en 2003 reaktivigita [[pilgrimado|pilgrimvojo]] disde [[Görlitz]] al [[Vacha]]. == Historio == Inter 1933 kaj 1935 konstruiĝis la nuna domo ĉe Karls-placo 27 kaj 31 kiu servas kiel loĝejo kaj administradejo.<ref>[https://web.archive.org/web/20140413131144/http://www.diako-thueringen.de/index.php?id=177],</ref> En la 1990-aj jaroj alkonstruitis ĉe la angulo inter Nikolai- kaj Schiller-stratoj ejo. Danke al la iniciato de nur unu persono, de Anna von Eichel estiĝis en 1872 la fondaĵo diakonisa ajzenaĥa kun eta laborejo (ankaŭ priinfana) por nur du fratinoj komence (kiuj venis el [[Hanovro]]). Apartenis oni tiam je la grupo ''Kaiserswerther Verband''. En 1876 la fondaĵo akiris la iaman benediktanan klostron nikolaan kaj pligrandigis la ofertojn (per sekcioj por olduloj, infanoj, akute malsaniĝintoj)<ref>[https://web.archive.org/web/20140413130634/http://www.diako-thueringen.de/index.php?id=176]</ref> kaj sume laboris jam sep fakulinoj ĉi tie. En 1891 la fondaĵanoj poris kreon de memstara turingia filio. En seminario endoma por infanĝardeninstruista trejniĝo docentis ankaŭ [[Eleonore Heerwart]]. En la 14.10.1896 malfermitis do la diakonisa malsanulejo ĉe Schiller-strato kiu funkciis ĝis la fino de la 1993-a jaro. Ekde 1994 ĝi iĝis ''Domo 1'' de la tiutempe fondita Kristana malsanulejo ajzenaĥa. En 2002 oni abandonis tute la lokon de ĉe Schiller-strato post fandiĝo de la Kristana malsanulejo kun la municipa Wartburg-kliniko je ''St. Georg Klinikum Eisenach''.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://geo.viaregia.org/testbed/pool/editmain/T1_1603_Eisenach.html |titolo=Historio de Eisenach |alirdato=2021-04-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20230227145357/https://geo.viaregia.org/testbed/pool/editmain/T1_1603_Eisenach.html |arkivdato=2023-02-27 }}</ref> En 1916 laboris 140 fratinoj ĉe 51 stacioj por la fondaĵo ''Diakonissenhausstiftung''. En 2014 anis al la kutima domo 70 diakoninaj fratinoj kaj 26 diakonisoj.<ref>[https://web.archive.org/web/20140413131142/http://www.diako-thueringen.de/index.php?id=178]</ref> Okaze de alikonstruo en 2013/14 je multfunkciejo la historiisto [[Stefan Wolter]] plendis pri malintereso de la novaj entreprenistoj de ''Diako Westthüringen GmbH'' koncerne la specialan historion kaj spiriton de la domo (ekz. rilate al la neglekto de kelkaj domaj artaĵoj).<ref>Stefan Wolter [http://www.dtoday.de/regionen/lokal-panorama_artikel,-Umbau-Diakonissenkrankenhaus-_arid,329887.html''Getrost und unverzagt. Umbau des Diakonissen-Krankenhauses''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210424160726/http://www.dtoday.de/regionen/lokal-panorama_artikel,-Umbau-Diakonissenkrankenhaus-_arid,329887.html |date=2021-04-24 }}, Ĉe: Hallo Eisenach, 17.3.2014</ref> Ĝenerale ekzistas multaj malkonataj aspektoj de la rolo de la diakoninoj dum la du diktaturoj de [[naziismo]] kaj [[komunismo]] inter la longa periodo de inter 1933 kaj 1989. == Bildaro == <gallery> file:Villa Erbsloeh Eisenach 1913.jpg|La en 1881 starigita vilao de la komercisto [[Albert Erbslöh]], ekde 1920 loĝejo pordiakonina ''Friedenshort'' estas hodiaŭ psiĥiatria kliniko (Goethe-strato) file:ESA Haus Karlsplatz27 Bild2.jpg|Domo Karlsplatz 27 file:ESA Haus Karlsplatz27 Bild4.jpg|Enskribaĵo Karlsplatz 27 file:ESA Schillerstr2 Bild2.jpg|La kutima domo kun la pligrandiga ejo ĉe la angulo de Schiller-strato </gallery> == Literaturo == * Stefan Wolter: ''Die Krankenpflegeanstalt am Karlsplatz 31'', ĉe: Stadtzeit Spezial. Zum 100. Deutschen Ärztetag, Eisenach 1997, p. 125–148. * Stefan Wolter: ''Das Christliche Krankenhaus und seine Rechtsvorgänger (Geschichte der Allgemeinen Krankenhäuser in der Stadt Eisenach) 2006'', ISBN 3-8334-3047-8. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.diako-thueringen.de/index.php?id=stiftung Ev.-Luth. Diakonissenhaus-Stiftung Eisenach, hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161018165433/http://www.diako-thueringen.de/index.php?id=stiftung |date=2016-10-18 }} * [https://www.diako-thueringen.de/stiftung_jahresschrift_2016_de.pdf "125 Jahre Diakonissenmutterhaŭus und seine Gemeinschaften in Eisenach"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210424181220/https://www.diako-thueringen.de/stiftung_jahresschrift_2016_de.pdf |date=2021-04-24 }}, festbroŝuro de 2016 == Notoj == {{Referencoj}} <!--{{Koordinato|NS=50.976482|EW=10.325405|type=landmark|region=DE-TH}}--> [[Kategorio:Konstruaĵoj en Eisenach]] [[Kategorio:Luteranaj organizaĵoj|Eisenach]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1933]] [[Kategorio:Malsanulejoj en Turingio|Eisenach]] sv6ur17u6pemqvq5rwpfvn8xzvnj3kl 0 723324 9350621 8577762 2026-04-10T10:45:39Z Sj1mor 12103 9350621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:NewYorkSocietyForTheSuppressionOfVice.jpg|dekstra|eta|251x251ra| La simbolo de la "Novjorka Societo por Subpremo de Peko" (frua [[20-a jarcento|dudeka jarcento]]), kiu montras viron ekbruligantan "abomenajn librojn"]] '''Bruligo de libroj''' estas [[ceremonio]], en kiu homoj intence [[Brulo|bruligas]] iujn [[Libro|librojn]], kiel signo de kompleta [[abomeno]] pri ĉi tiuj libroj kaj kian [[Kulturo|kulturon]] ili reprezentas. Ĉi tio eble ŝuldiĝas al [[Religio|religiaj]] aŭ [[Politiko|politikaj motivoj]], kaj estas konsiderata tre ekstrema ago kontraŭ la kulturo kaj kontraŭ la grupo kies libroj estas bruligitaj. Foje libroj ankaŭ estas sekrete detruitaj, ago kondukanta al ilia malapero, sed la spito per publika fajro ne okazas. Kun la disvolviĝo de teknologio, simila paŝo estas iam farata al aliaj rimedoj por disvastigi informojn, kiel [[Gramofondisko|diskoj]], [[Video|vidbendoj]], poŝaj kaj saĝaj [[telefonoj]]. Kelkaj okazoj de bruligo de libroj estas aparte malbone memorataj en la mensoj de homoj, ĉu pro la kompleta malapero de la bruligitaj libroj, ĉu ĉar la bruligo de la libroj simbolas la esencon de la despoteco, kiu kondukis al la plenumo de la bruligo. == Bruligo de libro tra la historio == === Antikva tempo === Konataj okazoj de bruligado de libroj en [[Antikva epoko|antikvaj tempoj]] estas la bruligo de libroj kaj entombigo de la akademiuloj de la [[Konfuceismo]] en [[Ĉinio (regiono)|Ĉinio]] en la [[3-a jarcento a.K.|tria jarcento a.K.]] dum la [[Dinastio Qin|dinastio Qin]], kaj la detruo de la [[Biblioteko de Aleksandrio]]. === La mezepoko === La fajro de vanteco de la [[Dominikanoj|dominikana]] monako [[Girolamo Savonarola]], rezultis en ekbrulo la [[7-a de februaro|7-an de februaro]] [[1497]]. Savonarola kaj liaj sekvantoj kolektis de pordo al pordo [[Spegulo|spegulojn]], [[Kosmetiko|kosmetikaĵojn]], bildojn, paganajn librojn, ludtabulojn, belajn vestaĵojn, la verkojn de malmoralaj poetoj (laŭdifine) kaj eĉ artaĵojn. Ĉio estis bruligita en la centro de [[Florenco]]. Tamen ĉi tiu operacia reĝimo ne estis inventita de Savonarola, kaj en la sama jarcento [[Bernardino de Siena]] ekbruligis similan ĝojfajron. === Nazia Germanio === [[Dosiero:1933-may-10-berlin-book-burning.JPG|eta|250x250ra|[[Bruligo de libroj en Nazia Germanio|La brulado de libroj en Nazia Germanio.]]]] Rimarkinda evento en la [[20-a jarcento|dudeka jarcento]] estis publika brulado de libroj okazinta la [[10-a de majo|10an de majo]] [[1933]] en la Operplaco (''Opernplatz'', ekde la falo de Nazia Germanio kaj Babilona Placo) en [[Berlino]], [[Nazia Germanio]]. [[Sturmabteilung|SA]]-membroj, kune kun studentoj, bruligis ĉirkaŭ 20 000 librojn de verkistoj de [[Judoj|juda]] deveno kaj tiujn malpermesitajn de la nazia reĝimo. Dum [[Dua Mondmilito|la dua mondmilito]], la [[Bruligo de libroj en Nazia Germanio|nazioj okazigis dekojn da ceremonioj]], en kiuj centoj da miloj da libroj estis [[Marodado|forbruligitaj kaj rabitaj]] de [[Biblioteko|multaj bibliotekoj]] kaj privataj kolektoj. === Kultura revolucio === Dum la [[Kultura Revolucio]] fare de [[Mao Zedong|Mao]] en [[Ĉinio]], multaj libroj estis bruligitaj - plejparte [[Budhismo|budhanaj]] kaj [[Islamo|islamaj]] religiaj libroj - kiel parto de pli vasta klopodo detrui ĉiun restaĵon asociitan kun antikva ĉina kulturo. == Literaturaj referencoj == En sia [[Alegorio|alegoria]] teatraĵo "Almansor" (1820), [[Heinrich Heine]] skribis: "Loko, kie libroj estas bruligitaj, kie finfine homoj ankaŭ estos bruligitaj." Sur la intriga nivelo de la teatraĵo, la frazo rilatas al la bruligado de la [[Korano|Koranaj]] libroj fare de kristanoj en la [[Hispanio|16-a jarcento en Hispanio]], sed ĝi rilatas al la bruligado de libroj, kiuj estis konsiderataj "kontraŭgermanaj", okazinta en [[Wartburg]], Germanio en 1817. La aferoj evidentiĝis profetaj, kiam kelkajn jarojn post brulado de libroj en Nazia Germanio, la kremaciejoj en la [[Ekstermejo|ekstermejoj]] komencis sisteman ekstermadon de la juda popolo. * En [[fikcio]], [[Miguel de Cervantes]], en la ĉapitro sesa de la romano [[Don Kiĥoto|Donkiĥoto]], montras elekton de [[Kavalira libro|kavaliraj libroj]], konsideritaj kaŭzo de la "frenezeco" de Donkiĥoto kaj sekva bruligado organizita de la loka pastro kun helpantoj en epizodo konata kiel "donoso escrutinio", fokuse al la detala elektado pli grava ol la bruligado mem. * En la fina epizodo de la romano [[Il nome della rosa|La nomo de la rozo]] de [[Umberto Eco]] estas bruligita la nura biblioteko kie troviĝas originalaj verkoj de [[Aristotelo]]. * [[Literaturo|Literatura]] esprimo por librobruliganta societo estas donita en la libro de [[Ray Bradbury]] (kiu ankaŭ fariĝis [[Filmo|plenlonga filmo]]) "Fahrenheit 451". == Vidu ankaŭ == * [[Bruligo de libroj en Nazia Germanio]] * [[Forbruligo de la ĝafna biblioteko|Bruligo de la ĝafna biblioteko]] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Perforto]] [[Kategorio:Neadismo]] [[Kategorio:Politikaj kaj kulturaj purigoj]] [[Kategorio:Naziismo]] [[Kategorio:Kontraŭintelektismo]] [[Kategorio:Esprimlibereco]] 6ojrz0wtftm810kpvo9cwfa9zampvx6 0 731215 9350305 9349576 2026-04-09T13:01:00Z ~2026-22026-89 254932 9350305 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marja-Sisko Aalto''', antaŭe '''Olli-Veikko Aalto''', estas finna [[luteranismo|luterana]] [[pastro]] kaj [[verkisto]]. Post naskiĝo ri ricevis masklan sekson. Ekde 1986 ĝis 2010 ri estis vikario en [[Imatra]]. Kiel vikario li estis ŝata en Imatra, sed je seksa transformado ri perdis grandparte la konfidon, ĉar multaj parokanoj ne akceptis ĝin kaj taksis rin malsana mense. En novembro 2008 ri publike anoncis ke ri estis transseksulo, kaj intencis transformi siajn seksajn ecojn al virinaj. Ri ekuzis virinan hormonon, kaj la genitala transformada operacio okazis en 2011. Ri diris ekzemple, ke sesjare ri demandis, kial li ne havas jupon kiel aliaj knabinoj, lerneje iĝis pli kaj pli malfacile uzi porknaban necesejon kaj dum la pubereco ri komencis kredi, ke temus pri [[transvestismo]], sed iĝis klare, ke temas pri transsekseco. Ri elektis kiel sia antaŭnomo ''Marja-Sisko'', ĉar pre ria naskiĝo riaj gepatroj decidis, ke se la infano estas knabino, ili donos al ŝi tiun nomon. Ria kazo kaŭzis problemojn en la eklezio. Teorie ne estis juraj maleventualecoj por ria daŭrigo en la vikaria profesio. [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] akceptis la pastrecon de virinoj en 1986, kaj ĝiaj unuaj virinaj pastroj estis inaŭguritaj 1988. Seta (''Seksuaalinen Tasavertaisuus'' "seksuala egeleco"), finnlanda asocio de seksualaj kaj seksaj malplimultoj, anoncis, ke Aalto havu nepre rajton daŭri en sia oficio. [[Voitto Huotari]], episkopo de la Episkopejo de Mikkeli, al kiu Imatra apartenas, tamen ne taksis, ke ria daurigo praktike estus realigebla. Aalto revenis al la laboro sed baldaŭ demisiis ĉar li pensis, ke li permanente perdis konfidon. Aalto fariĝis verkisto anstataŭe. Ri estas la unua publike konata transseksula finna pastro. Aalto havas tri infanojn. Ekde jaro 2013 Marja-Sisko Aalto publikigis sep romanojn, la plej frua nomiĝas ''Murha tuomiokapitulissa'' (= "murdo en tombejo"). Ri loĝas nuntempe en [[Kuopio]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Aalto, Marja-Sisko}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Finnaj luteranoj]] [[Kategorio:Finnaj pastroj]] abk3w5biqndb8sibjnfkmev6ehvhtbr 9350372 9350305 2026-04-09T16:31:40Z ~2026-21899-04 254943 9350372 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Marja-Sisko Aalto''', antaŭe '''Olli-Veikko Aalto''', estas finna [[luteranismo|luterana]] [[pastro]] kaj [[verkisto]]. Post naskiĝo ri ricevis masklan sekson. Ekde 1986 ĝis 2010 ri estis vikario en [[Imatra]]. Kiel vikario li estis ŝata en Imatra, sed je seksa transformado ri perdis grandparte la konfidon, ĉar multaj parokanoj ne akceptis ĝin kaj taksis rin malsana mense. En novembro 2008 ri publike anoncis ke ri estis transseksulo, kaj intencis transformi siajn seksajn ecojn al virinaj. Ri ekuzis virinan hormonon, kaj la genitala transformada operacio okazis en 2011. Ri diris ekzemple, ke sesjare ri demandis, kial li ne havas jupon kiel aliaj knabinoj, lerneje iĝis pli kaj pli malfacile uzi porknaban necesejon kaj dum la pubereco ri komencis kredi, ke temus pri [[transvestismo]], sed iĝis klare, ke temas pri transsekseco. Ri elektis kiel sia antaŭnomo ''Marja-Sisko'', ĉar pre ria naskiĝo riaj gepatroj decidis, ke se la infano estas knabino, ili donos al ŝi tiun nomon. Ri donis radio- kaj televidintervjuojn, eĈ dekojn da radio-intervjuoj. Unu televida intervjuo komenciĝis per la demando de Helena Itkonen: "Marja-Sisko, vi naskiĝis en vira korpo sed vi sentas vin kiel virino. Kiom granda kontraŭdiro tio estis por vi?" Aalto respondis: "Ĝi estas ekstreme granda kontraŭdiro por ĉiuj transgenruloj." Ria kazo kaŭzis problemojn en la eklezio. Teorie ne estis juraj maleventualecoj por ria daŭrigo en la vikaria profesio. [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando]] akceptis la pastrecon de virinoj en 1986, kaj ĝiaj unuaj virinaj pastroj estis inaŭguritaj 1988. Seta (''Seksuaalinen Tasavertaisuus'' "seksuala egeleco"), finnlanda asocio de seksualaj kaj seksaj malplimultoj, anoncis, ke Aalto havu nepre rajton daŭri en sia oficio. [[Voitto Huotari]], episkopo de la Episkopejo de Mikkeli, al kiu Imatra apartenas, tamen ne taksis, ke ria daurigo praktike estus realigebla. Aalto revenis al la laboro sed baldaŭ demisiis ĉar li pensis, ke li permanente perdis konfidon. Aalto fariĝis verkisto anstataŭe. Ri estas la unua publike konata transseksula finna pastro. Aalto havas tri infanojn. Ekde jaro 2013 Marja-Sisko Aalto publikigis sep romanojn, la plej frua nomiĝas ''Murha tuomiokapitulissa'' (= "murdo en tombejo"). Ri loĝas nuntempe en [[Kuopio]]. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|finno}} {{Vivtempo|Aalto, Marja-Sisko}} [[Kategorio:GLAT-personoj]] [[Kategorio:Transgenruloj]] [[Kategorio:Finnaj luteranoj]] [[Kategorio:Finnaj pastroj]] qc4c8tqu8e6ylhux5zo832rl1cy79h4 0 740263 9350572 8900539 2026-04-10T08:35:01Z Sj1mor 12103 9350572 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''Wolfgang Meuslin<br />(1497-1563)'''</font></big></big></span> |dosiero =In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii (1555).jpeg |priskribo ="In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii" verko eldonita en (1555) de Wolfgang Musculus. |dato de naskiĝo =[[8-a de septembro]] [[1497]] |loko de naskiĝo = [[Loreno|Dieuze, Loreno]], {{Sankta Romia Imperio}} (hodiaŭ [[Francio]]) |dato de morto =[[30-a de aŭgusto]] [[1563]] |loko de morto = [[Berno]], [[Svisio]] | alma_mater = | civitaneco = {{Sankta Romia Imperio}} }} ''' Wolfgang Musculus Dusanus''' (1497-1563) estis teologo, reformisto, humanisto, latinisto, helenisto, erudiciulo, kaj leksikografo. Li produktis sennombrajn biblikomentojn, traktaĵojn, kaj eldonojn de antikvaj kaj patristikaj verkoj, samkiel influan kolekton da teologiaj disertaĵoj, la "Loci communes", aŭ "Komunaj lokoj", unue publikigita en 1560. En 1539 li estis pastro ĉe la Katedralo de [[Strasburgo]], tiam aktiva en la reformacia movado en [[Aŭgsburgo]] post 1530. En 1548 li estis forpelita de tie pro la eventoj de la Intertempa periodo kaj poste fariĝis profesoro pri teologio en [[Berno]], kie li mortis en 1563. == Biografio == Li naskiĝis en la vilaĝo Dieuze, [[Mozelo]], en germanlingva regiono (ekde ĉ. 1700 ĝi estis franclingva). En la aĝo de 15 jaroj li eniris en benediktanan monaĥejon proksime al Lixheim kaj kun 20-jara li predikis en la benediktana monaĥejo kaj en ĝiaj paroĥoj. En 1518 li legis la verkojn de Marteno Lutero, la iniciatinto de la protestanta reformacio, kaj li fariĝis sekvanto de ĉi tiu movado. En 1527 li forlasis la monaĥejon kaj edziĝis al nevino de sia eksa prioro; li poste servis kiel diakono de la Katedralo de Strasburgo kaj helpa predikisto al [[Matthäus Zell]]. Tie li lernis la hebrean lingvon kaj konatiĝis kun [[Marteno Bucero]] kaj [[Wolfgang Capito]]. Li vojaĝis al Aŭgsburgo en 1531. [[Dosiero:Wolfgang_Musculus_(Herzog).png|eta|maldekstre|300ra|<center>Bildo de Wolfgang Musculus.</center>]] [[Dosiero:Polybii Megalopolitani Historiarum.png|eta|maldekstre|300ra|<center>"Polybii Megalopolitani Historiarum", verko eldonita en [[1529]].</center>]] Post 17 jaroj da servo, li forlasis la urbon post la Aŭgsburga Interimo<ref>Aŭgsburga Interimo aŭ Aŭgsburga Deklaracio pri la supereco de la katolika religio.</ref> kaj translokiĝis al Svisio, kie li instruis teologion en Berno ekde 1549. Tie li verkis plurajn bibliajn komentojn tia kia la "Loci communes sacrae theologiae" (Komunaj lokoj de la sankta teologio), verko kun sistema teologio. La germana komponisto [[Johann Sebastian Bach]] prenis en la himno de Musculus, de 1530, parafrazon de [[Psalmo 23]], kiel la tekston por sia ĥorala kantato "Der Herr ist mein getreuer Hirt", BWV 112, kiu estis prezentita unue en Lepsiko en 1731. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [https://books.google.com.br/books?id=X3A-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=en&sa=X&ei=fBB5VIGRNIeqNqu_hOAE&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Polybii Megalopolitani Historiarum], Polybius Megalopolitanus, Nicolaus Perottus, Johannes Hervagius, [[1529]] * In omnes D. Pauli Epistolas Commentarii, [[1536]] * In Evangelium Matthaeum commentarii, [[1544]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Catechismus_christianae_religionis_insti/EXZTAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Catechismus christianae religionis institutionem, paucis complectens], [[1545]] * In Evangelium Ioannis commentarii, [[1545]] * Historiae ecclesiastice libri X, [[Eŭzebio de Cezareo|Eusebius (Caesariensis)]], [[1549]] * Polybii ... historiarum libri priores quinque, Nicolao Perotto Sipontino interprete. Item, Epitome sequentium librorum, usque ad decimumseptimum, Vuolfgango Musculo interprete, [[1554]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Epistolam_Apostoli_Pauli_ad_Romanos_C/3gpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii], [[1555]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Eusebii_Pamphili_de_vita_Constantini_lib/NZ8TAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Eusebii+Pamphili+De+vita+Constantini&printsec=frontcover Eusebii Pamphili De vita Constantini], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Esaiam_Prophetam_Commentarii/tApEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Esaiam Prophetam Commentarii ...], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Vsvris_Ex_Verbo_Dei/4VRWAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover De Usuris Ex Verbo Dei], [[Pietro Paolo Vergerio]], [[1558]] * Loci Communes in Usus Sacræ Theologiæ Candidatorum Parati, [[1560]] * In epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii, [[1562]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Loci_Communes_Sacr_a_e_Theologiae/VgA8AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Loci Communes Sacr[a]e Theologiae iam recens recogniti & emendati], [[1563]] * Loci communes sacr[a]e theologiae, [[1563]] * In Divi Pavli Epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicences ambas, & primam ad Timotheum, commentarii, [[1565]] * In Evangelistam Matthaeum Commentarii Tribus Tomis Digest, [[1567]] * In Epistolas Apostoli Pauli, Ad Galatos & Ephesios, Commentarii, [[1569]] * In Esaiam prophetam commentarij locupletissimi, ac recens editi, per Wolfgangum Musculum, [[1570]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Evangelistam_Matthaeum_Commentarii/ygpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Evangelistam Matthaeum Commentarii], [[1578]] * In ... epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicenses ambas, et primam ad Timotheum commentarii, [[1578]] * Panoplia Christiana, Seu Aduersus Varias Tentationes Et Afflictiones, [[1588]] * In Genesim Mosis Commentarij Plenissimi ... Nunc a Multis Mendis Repurgati, Etc. [Eldonita de H. Froelich. Kun teksto...], [[1600]] * Eusebii Pamphili, Ruffini, Socratis, Theodoriti, Sozomeni, Theodori ... Ecclesiastica historia, sex prope seculorum res gestas complectens, [[1611]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Dissertatio_de_Icuncula_quondam_Regis_Ae/Wbc-AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Dissertatio de Icuncula quondam Regis Aelfredi], [[1715]] {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] * [https://persondata.toolforge.org/p/Wolfgang_Musculus Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-44578/ WorldCat Identities] * [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/010485/2010-09-02/ Historisches Lexikon der Schweiz] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Musculus,_Wolfgang Wikisource] * [https://www.bach-cantatas.com/Lib/Meuslin.htm Bach Cantatas] * [https://www.google.com.br/books/edition/Church_and_School_in_Early_Modern_Protes/NWNTAQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA102&printsec=frontcover Church and School in Early Modern Protestantism] * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Johann Geiler von Kaysersberg]] (1445-1510) * [[Lucas Cranach la Maljuna]] (1472-1453) * [[Matthäus Zell]] (1477-1548) * [[Wolfgang Capito]] (1478-1541) * [[Marteno Lutero]] (1483-1546) * Theobald Schwarz (1485-1561) * [[Urbanus Rhegius]] (1489-1541) * [[Johannes Sapidus]] (1490-1561) * [[Filipo Melanktono]] (1497-1560) * Melchior Volmar (1497-1560) * Pietro Martire Vermigli (1499-1562) * [[Pierre Tossanus]] (1499-1573) * Caspar Huberinus (1500-1553) * [[Nicolaus Episcopius]] (1501-1564) * [[Celio Secondo Curione]] (1503-1569) * [[Johano Kalvino]] (1509-1564) * [[Albert Hardenberg]] (1510-1574) * Sigmund Hemmel (1520-1565) * Benedictus Aretius (1522-1574) * Johannes Haller la Juna (1523-1575) * Petrus Herbert (1533-1571) * Abraham Musculus (1534-1591) * Johann Rudolf Philipp Forer (1598-1666) * Richard Simon (1638-1712) * Nicolas Samuel de Treytorrens (1671-1728) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musculus, Wolfgang}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 30-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en 1563]] [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Francaj reformistoj]] [[Kategorio:Francaj humanistoj]] [[Kategorio:Francaj latinistoj]] [[Kategorio:Francaj helenistoj]] [[Kategorio:Francaj hebreistoj]] [[Kategorio:Francaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Francaj leksikografoj]] 1qcy6lgl7axzqrpcdba5da1z7ia6r6y 9350574 9350572 2026-04-10T08:37:00Z Sj1mor 12103 9350574 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''Wolfgang Meuslin<br />(1497-1563)'''</font></big></big></span> |dosiero =In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii (1555).jpeg |priskribo ="In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii" verko eldonita en (1555) de Wolfgang Musculus. |dato de naskiĝo =[[8-a de septembro]] [[1497]] |loko de naskiĝo = [[Loreno|Dieuze, Loreno]], {{Sankta Romia Imperio}} (hodiaŭ [[Francio]]) |dato de morto =[[30-a de aŭgusto]] [[1563]] |loko de morto = [[Berno]], [[Svisio]] | alma_mater = | civitaneco = {{Sankta Romia Imperio}} }} ''' Wolfgang Musculus Dusanus''' (1497-1563) estis teologo, reformisto, humanisto, latinisto, helenisto, erudiciulo, kaj leksikografo. Li produktis sennombrajn biblikomentojn, traktaĵojn, kaj eldonojn de antikvaj kaj patristikaj verkoj, samkiel influan kolekton da teologiaj disertaĵoj, la "Loci communes", aŭ "Komunaj lokoj", unue publikigita en 1560. En 1539 li estis pastro ĉe la Katedralo de [[Strasburgo]], tiam aktiva en la reformacia movado en [[Aŭgsburgo]] post 1530. En 1548 li estis forpelita de tie pro la eventoj de la Intertempa periodo kaj poste fariĝis profesoro pri teologio en [[Berno]], kie li mortis en 1563. == Biografio == [[Dosiero:Wolfgang_Musculus_(Herzog).png|eta|dekstre|300ra|<center>Bildo de Wolfgang Musculus.</center>]] [[Dosiero:Polybii Megalopolitani Historiarum.png|eta|dekstre|300ra|<center>"Polybii Megalopolitani Historiarum", verko eldonita en [[1529]].</center>]] Li naskiĝis en la vilaĝo Dieuze, [[Mozelo]], en germanlingva regiono (ekde ĉ. 1700 ĝi estis franclingva). En la aĝo de 15 jaroj li eniris en benediktanan monaĥejon proksime al Lixheim kaj kun 20-jara li predikis en la benediktana monaĥejo kaj en ĝiaj paroĥoj. En 1518 li legis la verkojn de Marteno Lutero, la iniciatinto de la protestanta reformacio, kaj li fariĝis sekvanto de ĉi tiu movado. En 1527 li forlasis la monaĥejon kaj edziĝis al nevino de sia eksa prioro; li poste servis kiel diakono de la Katedralo de Strasburgo kaj helpa predikisto al [[Matthäus Zell]]. Tie li lernis la hebrean lingvon kaj konatiĝis kun [[Marteno Bucero]] kaj [[Wolfgang Capito]]. Li vojaĝis al Aŭgsburgo en 1531. Post 17 jaroj da servo, li forlasis la urbon post la Aŭgsburga Interimo<ref>Aŭgsburga Interimo aŭ Aŭgsburga Deklaracio pri la supereco de la katolika religio.</ref> kaj translokiĝis al Svisio, kie li instruis teologion en Berno ekde 1549. Tie li verkis plurajn bibliajn komentojn tia kia la "Loci communes sacrae theologiae" (Komunaj lokoj de la sankta teologio), verko kun sistema teologio. La germana komponisto [[Johann Sebastian Bach]] prenis en la himno de Musculus, de 1530, parafrazon de [[Psalmo 23]], kiel la tekston por sia ĥorala kantato "Der Herr ist mein getreuer Hirt", BWV 112, kiu estis prezentita unue en Lepsiko en 1731. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [https://books.google.com.br/books?id=X3A-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=en&sa=X&ei=fBB5VIGRNIeqNqu_hOAE&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Polybii Megalopolitani Historiarum], Polybius Megalopolitanus, Nicolaus Perottus, Johannes Hervagius, [[1529]] * In omnes D. Pauli Epistolas Commentarii, [[1536]] * In Evangelium Matthaeum commentarii, [[1544]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Catechismus_christianae_religionis_insti/EXZTAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Catechismus christianae religionis institutionem, paucis complectens], [[1545]] * In Evangelium Ioannis commentarii, [[1545]] * Historiae ecclesiastice libri X, [[Eŭzebio de Cezareo|Eusebius (Caesariensis)]], [[1549]] * Polybii ... historiarum libri priores quinque, Nicolao Perotto Sipontino interprete. Item, Epitome sequentium librorum, usque ad decimumseptimum, Vuolfgango Musculo interprete, [[1554]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Epistolam_Apostoli_Pauli_ad_Romanos_C/3gpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii], [[1555]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Eusebii_Pamphili_de_vita_Constantini_lib/NZ8TAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Eusebii+Pamphili+De+vita+Constantini&printsec=frontcover Eusebii Pamphili De vita Constantini], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Esaiam_Prophetam_Commentarii/tApEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Esaiam Prophetam Commentarii ...], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Vsvris_Ex_Verbo_Dei/4VRWAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover De Usuris Ex Verbo Dei], [[Pietro Paolo Vergerio]], [[1558]] * Loci Communes in Usus Sacræ Theologiæ Candidatorum Parati, [[1560]] * In epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii, [[1562]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Loci_Communes_Sacr_a_e_Theologiae/VgA8AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Loci Communes Sacr[a]e Theologiae iam recens recogniti & emendati], [[1563]] * Loci communes sacr[a]e theologiae, [[1563]] * In Divi Pavli Epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicences ambas, & primam ad Timotheum, commentarii, [[1565]] * In Evangelistam Matthaeum Commentarii Tribus Tomis Digest, [[1567]] * In Epistolas Apostoli Pauli, Ad Galatos & Ephesios, Commentarii, [[1569]] * In Esaiam prophetam commentarij locupletissimi, ac recens editi, per Wolfgangum Musculum, [[1570]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Evangelistam_Matthaeum_Commentarii/ygpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Evangelistam Matthaeum Commentarii], [[1578]] * In ... epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicenses ambas, et primam ad Timotheum commentarii, [[1578]] * Panoplia Christiana, Seu Aduersus Varias Tentationes Et Afflictiones, [[1588]] * In Genesim Mosis Commentarij Plenissimi ... Nunc a Multis Mendis Repurgati, Etc. [Eldonita de H. Froelich. Kun teksto...], [[1600]] * Eusebii Pamphili, Ruffini, Socratis, Theodoriti, Sozomeni, Theodori ... Ecclesiastica historia, sex prope seculorum res gestas complectens, [[1611]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Dissertatio_de_Icuncula_quondam_Regis_Ae/Wbc-AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Dissertatio de Icuncula quondam Regis Aelfredi], [[1715]] {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] * [https://persondata.toolforge.org/p/Wolfgang_Musculus Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-44578/ WorldCat Identities] * [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/010485/2010-09-02/ Historisches Lexikon der Schweiz] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Musculus,_Wolfgang Wikisource] * [https://www.bach-cantatas.com/Lib/Meuslin.htm Bach Cantatas] * [https://www.google.com.br/books/edition/Church_and_School_in_Early_Modern_Protes/NWNTAQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA102&printsec=frontcover Church and School in Early Modern Protestantism] * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Johann Geiler von Kaysersberg]] (1445-1510) * [[Lucas Cranach la Maljuna]] (1472-1453) * [[Matthäus Zell]] (1477-1548) * [[Wolfgang Capito]] (1478-1541) * [[Marteno Lutero]] (1483-1546) * Theobald Schwarz (1485-1561) * [[Urbanus Rhegius]] (1489-1541) * [[Johannes Sapidus]] (1490-1561) * [[Filipo Melanktono]] (1497-1560) * Melchior Volmar (1497-1560) * Pietro Martire Vermigli (1499-1562) * [[Pierre Tossanus]] (1499-1573) * Caspar Huberinus (1500-1553) * [[Nicolaus Episcopius]] (1501-1564) * [[Celio Secondo Curione]] (1503-1569) * [[Johano Kalvino]] (1509-1564) * [[Albert Hardenberg]] (1510-1574) * Sigmund Hemmel (1520-1565) * Benedictus Aretius (1522-1574) * Johannes Haller la Juna (1523-1575) * Petrus Herbert (1533-1571) * Abraham Musculus (1534-1591) * Johann Rudolf Philipp Forer (1598-1666) * Richard Simon (1638-1712) * Nicolas Samuel de Treytorrens (1671-1728) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musculus, Wolfgang}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 30-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en 1563]] [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Francaj reformistoj]] [[Kategorio:Francaj humanistoj]] [[Kategorio:Francaj latinistoj]] [[Kategorio:Francaj helenistoj]] [[Kategorio:Francaj hebreistoj]] [[Kategorio:Francaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Francaj leksikografoj]] hjtypy4xjyi19es1o80gzlv5s5dxqrv 9350575 9350574 2026-04-10T08:37:14Z Sj1mor 12103 /* Verkaro */ 9350575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = <span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font color="yellow"><big><big>'''Wolfgang Meuslin<br />(1497-1563)'''</font></big></big></span> |dosiero =In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii (1555).jpeg |priskribo ="In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii" verko eldonita en (1555) de Wolfgang Musculus. |dato de naskiĝo =[[8-a de septembro]] [[1497]] |loko de naskiĝo = [[Loreno|Dieuze, Loreno]], {{Sankta Romia Imperio}} (hodiaŭ [[Francio]]) |dato de morto =[[30-a de aŭgusto]] [[1563]] |loko de morto = [[Berno]], [[Svisio]] | alma_mater = | civitaneco = {{Sankta Romia Imperio}} }} ''' Wolfgang Musculus Dusanus''' (1497-1563) estis teologo, reformisto, humanisto, latinisto, helenisto, erudiciulo, kaj leksikografo. Li produktis sennombrajn biblikomentojn, traktaĵojn, kaj eldonojn de antikvaj kaj patristikaj verkoj, samkiel influan kolekton da teologiaj disertaĵoj, la "Loci communes", aŭ "Komunaj lokoj", unue publikigita en 1560. En 1539 li estis pastro ĉe la Katedralo de [[Strasburgo]], tiam aktiva en la reformacia movado en [[Aŭgsburgo]] post 1530. En 1548 li estis forpelita de tie pro la eventoj de la Intertempa periodo kaj poste fariĝis profesoro pri teologio en [[Berno]], kie li mortis en 1563. == Biografio == [[Dosiero:Wolfgang_Musculus_(Herzog).png|eta|dekstre|300ra|<center>Bildo de Wolfgang Musculus.</center>]] [[Dosiero:Polybii Megalopolitani Historiarum.png|eta|dekstre|300ra|<center>"Polybii Megalopolitani Historiarum", verko eldonita en [[1529]].</center>]] Li naskiĝis en la vilaĝo Dieuze, [[Mozelo]], en germanlingva regiono (ekde ĉ. 1700 ĝi estis franclingva). En la aĝo de 15 jaroj li eniris en benediktanan monaĥejon proksime al Lixheim kaj kun 20-jara li predikis en la benediktana monaĥejo kaj en ĝiaj paroĥoj. En 1518 li legis la verkojn de Marteno Lutero, la iniciatinto de la protestanta reformacio, kaj li fariĝis sekvanto de ĉi tiu movado. En 1527 li forlasis la monaĥejon kaj edziĝis al nevino de sia eksa prioro; li poste servis kiel diakono de la Katedralo de Strasburgo kaj helpa predikisto al [[Matthäus Zell]]. Tie li lernis la hebrean lingvon kaj konatiĝis kun [[Marteno Bucero]] kaj [[Wolfgang Capito]]. Li vojaĝis al Aŭgsburgo en 1531. Post 17 jaroj da servo, li forlasis la urbon post la Aŭgsburga Interimo<ref>Aŭgsburga Interimo aŭ Aŭgsburga Deklaracio pri la supereco de la katolika religio.</ref> kaj translokiĝis al Svisio, kie li instruis teologion en Berno ekde 1549. Tie li verkis plurajn bibliajn komentojn tia kia la "Loci communes sacrae theologiae" (Komunaj lokoj de la sankta teologio), verko kun sistema teologio. La germana komponisto [[Johann Sebastian Bach]] prenis en la himno de Musculus, de 1530, parafrazon de [[Psalmo 23]], kiel la tekston por sia ĥorala kantato "Der Herr ist mein getreuer Hirt", BWV 112, kiu estis prezentita unue en Lepsiko en 1731. == Verkaro == {{Div col|cols = 1}} * [https://books.google.com.br/books?id=X3A-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=en&sa=X&ei=fBB5VIGRNIeqNqu_hOAE&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Polybii Megalopolitani Historiarum], Polybius Megalopolitanus, Nicolaus Perottus, Johannes Hervagius, [[1529]] * In omnes D. Pauli Epistolas Commentarii, [[1536]] * In Evangelium Matthaeum commentarii, [[1544]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Catechismus_christianae_religionis_insti/EXZTAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Catechismus christianae religionis institutionem, paucis complectens], [[1545]] * In Evangelium Ioannis commentarii, [[1545]] * Historiae ecclesiastice libri X, [[Eŭzebio de Cezareo|Eusebius (Caesariensis)]], [[1549]] * Polybii ... historiarum libri priores quinque, Nicolao Perotto Sipontino interprete. Item, Epitome sequentium librorum, usque ad decimumseptimum, Vuolfgango Musculo interprete, [[1554]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Epistolam_Apostoli_Pauli_ad_Romanos_C/3gpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover In Epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii], [[1555]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Eusebii_Pamphili_de_vita_Constantini_lib/NZ8TAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Eusebii+Pamphili+De+vita+Constantini&printsec=frontcover Eusebii Pamphili De vita Constantini], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Esaiam_Prophetam_Commentarii/tApEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Esaiam Prophetam Commentarii ...], [[1557]] * [https://www.google.com.br/books/edition/De_Vsvris_Ex_Verbo_Dei/4VRWAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover De Usuris Ex Verbo Dei], [[Pietro Paolo Vergerio]], [[1558]] * Loci Communes in Usus Sacræ Theologiæ Candidatorum Parati, [[1560]] * In epistolam Apostoli Pauli ad Romanos, Commentarii, [[1562]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Loci_Communes_Sacr_a_e_Theologiae/VgA8AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Loci Communes Sacr[a]e Theologiae iam recens recogniti & emendati], [[1563]] * Loci communes sacr[a]e theologiae, [[1563]] * In Divi Pavli Epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicences ambas, & primam ad Timotheum, commentarii, [[1565]] * In Evangelistam Matthaeum Commentarii Tribus Tomis Digest, [[1567]] * In Epistolas Apostoli Pauli, Ad Galatos & Ephesios, Commentarii, [[1569]] * In Esaiam prophetam commentarij locupletissimi, ac recens editi, per Wolfgangum Musculum, [[1570]] * [https://www.google.com.br/books/edition/In_Evangelistam_Matthaeum_Commentarii/ygpEAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover In Evangelistam Matthaeum Commentarii], [[1578]] * In ... epistolas ad Philippenses, Colossenses, Thessalonicenses ambas, et primam ad Timotheum commentarii, [[1578]] * Panoplia Christiana, Seu Aduersus Varias Tentationes Et Afflictiones, [[1588]] * In Genesim Mosis Commentarij Plenissimi ... Nunc a Multis Mendis Repurgati, Etc. [Eldonita de H. Froelich. Kun teksto...], [[1600]] * Eusebii Pamphili, Ruffini, Socratis, Theodoriti, Sozomeni, Theodori ... Ecclesiastica historia, sex prope seculorum res gestas complectens, [[1611]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Dissertatio_de_Icuncula_quondam_Regis_Ae/Wbc-AAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Wolfgang+Musculus%22&printsec=frontcover Dissertatio de Icuncula quondam Regis Aelfredi], [[1715]] {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] * [https://persondata.toolforge.org/p/Wolfgang_Musculus Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-44578/ WorldCat Identities] * [https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/010485/2010-09-02/ Historisches Lexikon der Schweiz] * [https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Musculus,_Wolfgang Wikisource] * [https://www.bach-cantatas.com/Lib/Meuslin.htm Bach Cantatas] * [https://www.google.com.br/books/edition/Church_and_School_in_Early_Modern_Protes/NWNTAQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA102&printsec=frontcover Church and School in Early Modern Protestantism] * [https://www.google.com.br/books/edition/Encyclopedia_of_Martin_Luther_and_the_Re/Ih8wDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Wolfgang+Musculus&pg=PA537&printsec=frontcover Encyclopedia of Martin Luther and the Reformation] == Vidu ankaŭ == {{Div col|cols = 3}} * [[Johann Geiler von Kaysersberg]] (1445-1510) * [[Lucas Cranach la Maljuna]] (1472-1453) * [[Matthäus Zell]] (1477-1548) * [[Wolfgang Capito]] (1478-1541) * [[Marteno Lutero]] (1483-1546) * Theobald Schwarz (1485-1561) * [[Urbanus Rhegius]] (1489-1541) * [[Johannes Sapidus]] (1490-1561) * [[Filipo Melanktono]] (1497-1560) * Melchior Volmar (1497-1560) * Pietro Martire Vermigli (1499-1562) * [[Pierre Tossanus]] (1499-1573) * Caspar Huberinus (1500-1553) * [[Nicolaus Episcopius]] (1501-1564) * [[Celio Secondo Curione]] (1503-1569) * [[Johano Kalvino]] (1509-1564) * [[Albert Hardenberg]] (1510-1574) * Sigmund Hemmel (1520-1565) * Benedictus Aretius (1522-1574) * Johannes Haller la Juna (1523-1575) * Petrus Herbert (1533-1571) * Abraham Musculus (1534-1591) * Johann Rudolf Philipp Forer (1598-1666) * Richard Simon (1638-1712) * Nicolas Samuel de Treytorrens (1671-1728) {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musculus, Wolfgang}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de septembro]] [[Kategorio:Mortintoj la 30-an de aŭgusto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1497]] [[Kategorio:Mortintoj en 1563]] [[Kategorio:Francaj teologoj]] [[Kategorio:Francaj reformistoj]] [[Kategorio:Francaj humanistoj]] [[Kategorio:Francaj latinistoj]] [[Kategorio:Francaj helenistoj]] [[Kategorio:Francaj hebreistoj]] [[Kategorio:Francaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Francaj leksikografoj]] 1viz3vloj5o61arzl22tm4aknm7zzg6 14 745730 9350381 7344129 2026-04-09T16:47:07Z RG72 11847 9350381 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Biblioteka katalogo|Davidov]] [[Kategorio:Bibliotekoj|Davidov]] [[Kategorio:Esperanto en la Rusia Imperio]] daf633e66rvy5qwozx46d4m67sxmnf7 2 747889 9350433 9345273 2026-04-09T18:34:04Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9350433 wikitext text/x-wiki List of articles to check. {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q29934200 as ?item) (substr(GROUP_CONCAT(?l),1,2000000) as ?all) { hint:Query hint:optimizer "None". { SELECT (CONCAT("[[",?n,"]] · ") as ?l) { ?i wikibase:statements 0 . [ ] schema:about ?i ; schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>; schema:name ?n } } } |columns=?all|short=true|chart=y }} {| class='wikitable sortable' ! ?all |- | [[Artistkolonio (Miskolc)]] · [[Numerikaj kapabloj en Down-sindromo]] · [[Aerkamerbloko]] · [[Astronomiala Kayereto]] · [[Kuriero Internaciona]] · [[Valo de azaleoj]] · [[IE-Munde]] · [[Unio Nacia de Studentoj de Nikaragvo]] · [[Moskva astronomia klubo]] · [[Jante]] · [[Atlantika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Hindioceana sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Pacifika sekcio de la transmara distrikto (Francio)]] · [[Sennacia Banko]] · [[Lukiana skolo]] · [[Erdélyi Római Katolikus Népszövetség]] · [[Armena Kongreso de Orientaj Armenoj]] · [[KAM - Regionális és Antropológiai Kutatások Központja]] · [[Uljanovska Esperanto-klubo]] · [[Feliĉa primo]] · [[Batalo sur Zengő]] · [[Dibrivka]] · [[Diferenco inter pedofilio kaj pederastio]] · [[Raŭpa ŝtupiranto]] · [[Palmeros]] · [[Treviro (distrikto)]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Prezidanto de Rusio]] · [[Lingva demokratio]] · [[Endemiaj birdoj de Okcidenta Afriko]] · [[Dvara]] · [[Károli Gáspár Irodalmi Társaság]] · [[Lunatiko (muzikgrupo)]] · [[43-Vira Skuamiŝo]] · [[Barmoodano]] · [[Il (dio)]] · [[Ĝiĝeleoj]] · [[Severe pozitiva tradona funkcio]] · [[Blovado]] · [[Milvo]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri intelektaj posedrajtoj]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri mortpuno]] · [[Libertarianismaj vidpunktoj pri naturaj rimedoj]] · [[Misrijaoj]] · [[Meruleoj]] · [[Rajper]] · [[Tonsilabo]] · [[Tipoj de kotono]] · [[Belorusa listo de Katin]] · [[Svingrajdado]] · [[Sumbaj deciduaj arbaroj]] · [[Kuniga ŝraŭbaĵo]] · [[Iögo]] · [[Festo de Pola Aviado]] · [[Chupa-chupa]] · [[Volapükagased pro Nedänapükans]] · [[Funebro en Pollando post morto de Johano Paŭlo la 2-a]] · [[Sen:esepera]] · [[Ek! (esperanto-klubo)]] · [[Diala Jurnaleto]] · [[Adorado de la Sanktega Sakramento]] · [[Homoforo]] · [[Ile]] · [[Ido reformita]] · [[Breathanach]] · [[Monario]] · [[Murlampo]] · [[Zülags]] · [[Liro (konkurso)]] · [[Esperanto-Rondo en IKEDA]] · [[Ĉeĥa arto]] · [[Biblioteko de Esperantista Klubo en Brno]] · [[Elingvo]] · [[Esperanto-eldonaĵoj eldonitaj en Brno]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1900-1914)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1919-1938)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1939-1945)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1946-1952)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1952-1968)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1969-1989)]] · [[Historio de la Esperantista klubo en Brno (1990-)]] · [[Historio de la Esperanto-klubo de Prago]] · [[Klubo de Esperanto-Amikoj en Svitavy]] · [[Laborista Unuiĝo Esperantista]] · [[Nikolao (festo)]] · [[Subterejo de la reĝa palaco de Praga burgo]] · [[Historia kelaro en Litoměřice]] · [[Kafejo Fenix (Ostrava)]] · [[Karsto ĉe Hranice]] · [[Katakomboj en Český Brod]] · [[Kaverno de Paclt]] · [[Kavernoj de rokaro en Adrŝpaĥ]] · [[Kavernoj de rokaro en Klokočí]] · [[Kavernoj de rokaro en Teplice]] · [[Kavernoj en Praĥovaj rokoj]] · [[Kazematoj en Vyšehrad]] · [[Keloj de Malnova Urbo (Prago)]] · [[Keloj en kastelo en Český Krumlov]] · [[Transkonduko (muziko)]] · [[Regiono (politiko)]] · [[Belorusa Liberiga Armeo]] · [[Ĉeĥoslovakaj fortikaĵaj obstakloj]] · [[Listo pri transloĝigo de 33 municipoj de Drahana montetaro (1940 - 1945)]] · [[Administra kaj teritoria evoluo de Ostrava]] · [[1234-regulo]] · [[19-a-jarcenta germana elmigrado al Parizo]] · [[2004 (planlingvo)]] · [[A History of the Esperanto League for North America, Inc.]] · [[A-karaktera radiko]] · [[Aawaaniaan]] · [[Abstrakta mondo]] · [[ASK IR]] · [[1-a Sud-Brazila Renkontiĝo de Esperanto]] · [[11-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Esperantidoj de Weisbart]] · [[Esperanto-gramatiko por komencantoj]] · [[Esperanto-mecenatoj]] · [[Loĝio Esperanto]] · [[Lokojaoj]] · [[Ludo esperanta]] · [[Lumbildmetodo]] · [[Magistra lingvo]] · [[Malbona lupo reenkarniĝinta]] · [[Malgranda Sinagogo de Satu Mare]] · [[Malgrandaj pensoj pri grandaj demandoj]] · [[Malgrandkvartala Foiro]] · [[Malnova Hyksos]] · [[Malnova Nikolaj-lernejo]] · [[Malpeza atletiko]] · [[Malriĉa en Spirito]] · [[Malsupra Kastela Fonto]] · [[MAMŰ]] · [[Mameshitogi]] · [[Mamul-nomenklaturo]] · [[Man-ĉe-mane]] · [[Marakvariejo Ostrava]] · [[Marbirdoj kaj homoj]] · [[Marista Esperantista Ligo]] · [[Marmorta Steleo]] · [[Maroka Esperanto-Asocio]] · [[Marvell PXA168]] · [[Masko (psikologio)]] · [[Mastra telefono]] · [[Materiiĝoj en Mantes]] · [[Mediaglifoj]] · [[Medicina sondilo]] · [[Mekanika prilaboro]] · [[Meksika Esperanto-Asocio, a.c.]] · [[Meksikaj menonitoj]] · [[Melburna Esperanto-Asocio]] · [[MP4 (sinteza sango)]] · [[Radio 3ZZZ]] · [[Eldonejo Mentor]] · [[Máté Göcsi]] · [[Meline's Bar]] · [[Mem-replikiĝo de DNA]] · [[Membroŝtato]] · [[Membronombroj de UEA]] · [[Metapedagogio]] · [[Metodo Lorenz]] · [[Mez-Voio]] · [[Meza Volgio]] · [[Micro Fine Droplet]] · [[Mikroregionoj de Alagoaso]] · [[Miksdialekto]] · [[Miksitaj lingvoj]] · [[Militliteraturo]] · [[Militrezista movado]] · [[Minoraj sokratanoj]] · [[Mitoj pri Tero]] · [[Moderna arkitekturo en Tiĉino]] · [[Mok’yorlak’ol]] · [[Monda Faktolibro]] · [[Monda libera itala]] · [[Monda Turismo]] · [[Mondezo]] · [[Mondi lingua]] · [[Mondlingvo (Weisbart)]] · [[Mongolia vizo]] · [[Mongolio.info]] · [[Montara Junulara Semajnfino]] · [[Monumento de Carlo Bourlet]] · [[Monumento de Nikolaj Ovĉinikov]] · [[Monumento de Zamenhof]] · [[Moralo laika]] · [[Morecambe Bay Esperanto-Societo]] · [[Mormona estraro]] · [[Mormonaro por Paco kaj Egaleco]] · [[Motorboato Esperanto]] · [[Moviĝo de la vertebruloj]] · [[Mrštík]] · [[Muelcilindro]] · [[Muelejo de Haun]] · [[Mulo (planlingvo)]] · [[Mundelingvo (Lott)]] · [[Municipoj de Svislando]] · [[Murdo en beletro]] · [[Muscikapenoj]] · [[MusicExpress]] · [[Mustel-hundo]] · [[Muzeo Dan Andersson]] · [[Muzeo Diliĝenco]] · [[Nacia Esperanto-Komisiono]] · [[Nacilingvaj tradukoj el Esperanto]] · [[Naciludiloj]] · [[Naftoesploro de Hungario]] · [[Natura Floro]] · [[Naturscienca Muzeo Freiberg]] · [[Naturscienco, Mondkoncepto, Religio]] · [[Nazo-Teribo]] · [[NUN (retejo)]] · [[World English]] · [[Internacia latino]] · [[Internacia Unio Esperantista]] · [[Internaciismo kaj purismo]] · [[Internationale Spieltage SPIEL]] · [[Interreta rolludo]] · [[Interrilatoj spirito-materio]] · [[Intertajda zono]] · [[Inversiga filmo]] · [[Io-ujo-batalo]] · [[Iranaj artistoj]] · [[Islama rego]] · [[Istvan Bierfaristo]] · [[Ixtlán]] · [[JAGI]] · [[Jaroj en filmo]] · [[Je la nomo de l' vivo]] · [[JEFO-Vikio]] · [[Jemanĵao]] · [[Jesuo kaj Magdalena]] · [[Jiménez (Michoacán)]] · [[Juĝa neŭropatologio]] · [[Jubilea Libro 1903 - 2003]] · [[Juda kvartalo (Maribor)]] · [[Judaj terminoj]] · [[Junto (hidraŭliko)]] · [[Jura-Esperanto]] · [[Jutlanda regionismo]] · [[Kaŝslipeto]] · [[Kaŭna Esperanto-Societo]] · [[Kakolalio]] · [[Kalopieduloj]] · [[Kanada universitata piedpilko]] · [[Kantono Ferguson (Vaŝingtona Teritorio)]] · [[Kapelo de Sankta Andreo]] · [[Kapitano Ciborgo]] · [[Kapitano Pafo]] · [[Kapsulraŭpo]] · [[Kara Junula Nescio]] · [[Karbodeponejo]] · [[Karbondioksido en ekonomio]] · [[Karikaturaj bildkartoj de desegnisto Jean-Robert]] · [[Kasitoj]] · [[Kastela Respubliko]] · [[Kasuelo]] · [[Kataluna Esperantista Renkontiĝo]] · [[Kataluna Inform-Servo Televida]] · [[Kataluna kristnaska ciklo]] · [[Katoj kaj ĉevaloj]] · [[Katolika Nacio]] · [[Kavkornuloj]] · [[Kazo post ''kiel'']] · [[Keldârê]] · [[Kiam Parizo estis Parizo eĉ por ni esperantistoj]] · [[Kie estas la eklezio de Kristo]] · [[Kio? Kie? Kiam? (muziko)]] · [[Kirnitzschtal]] · [[Kistermelők Lapja]] · [[Klara lingvo]] · [[Klasifiko de etnoj]] · [[Klasifiko de loknomoj]] · [[Klasika araba triangulo]] · [[Klosterneuburg (urbo)]] · [[Klostronovburga Altaĵo-ŝoseo]] · [[Kodo Roosevelt]] · [[Kolombio:Esperanto-movado]] · [[Komerca utiligo de Esperanto]] · [[Komercista Esperanto-Unio]] · [[Komitato de Ĝeneva UEA 1938-1947]] · [[Komitato de IEL 1938-1947]] · [[Kompanio de Senegalo]] · [[Komputaj kodoj]] · [[Komunista Internacio (rilato al Esperanto)]] · [[Komunumoj de distrikto Mureș]] · [[Komunumoj en distrikto Arad]] · [[Komunumoj en distrikto Brașov]] · [[Komunumoj en distrikto Caraș-Severin]] · [[Komunumoj en distrikto Covasna]] · [[Komunumoj en distrikto Sibiu]] · [[Konciza historio de Esperanto en Ŝjiano]] · [[Kondiĉa probabla denseca funkcio]] · [[Kongo-kordofana lingvaro]] · [[Kongresa kuriero]] · [[Konsisto de la Esperantistaro]] · [[Konsisto kaj strukturo de materio]] · [[Konsonantoj en Esperanto]] · [[Konstanta Kongresa Sekretario]] · [[Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj]] · [[Konstruaĵoparto]] · [[Konstruita medio]] · [[Konstrukcio (tekniko)]] · [[Konsulo (Esperanto-movado)]] · [[Kontrakta juro (Eŭropa Unio)]] · [[Kontrakto de Hachette]] · [[Kontraktoj de la eŭropaj komunumoj (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj de membroŝtatoj inter si (Eŭropa Unio)]] · [[Kontraktoj inter membroŝtatoj kaj eksteraj ŝtatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Teatro Kiss Stúdió]] · [[Karaokeo en Esperanto]] · [[Ko’ilidel]] · [[Kontraŭdiagonala matrico]] · [[Kontraŭlika rezisto]] · [[Kontraŭpieduloj]] · [[Kontraŭsono]] · [[Kontraŭuloj de Esperanto]] · [[Kontrakto de Helsinko]] · [[Konuoloĝio]] · [[Konvencio de Montreux]] · [[Konvencioj de Vieno pri diplomatio]] · [[Kopso (kooperativo)]] · [[Korea transliterumo de esperanto]] · [[Koresponda Kurso de GDREA]] · [[Korta fotografado en Ĉinio]] · [[Kosino (Moskvo)]] · [[Kosma angla]] · [[Kosmaj planlingvoj]] · [[Kostenloser Esperanto-Kurs]] · [[Kreinto en Kabalo]] · [[Kroniko de flugoj de sovetiaj kaj rusiaj kosmonaŭtoj]] · [[Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio]] · [[Kulta libro]] · [[Kultura Esperanto-Asocio (Hungario)]] · [[Kunimperiestro]] · [[Kunlaborintoj de PIV]] · [[Kölcsey Egyesület (Carei)]] · [[Kvalitsensilo]] · [[Kvantodifinaj adjektivpronomoj]] · [[Kvintparenceco]] · [[Kyldíl]] · [[La Anima Evoluado]] · [[La Brazilaj Aruakoj]] · [[La Eta Spiru' - Salutu la Sinjorinon]] · [[La Floretoj de S. Francisko]] · [[La Herodo de Fleury]] · [[La homo; la vojaĝoj]] · [[La Instruo de Karl Marks]] · [[La Juna Batalanto]] · [[La juna verkisto]] · [[La kontribuo de la laboro ĉe la homiĝo de la simio]] · [[La Kordiego]] · [[La lasta ĉeĥo]] · [[La malgranda Svisujo]] · [[La Mortintoj kaj la mortantoj]] · [[La Panistino de la ebenaĵanoj]] · [[La pardonpetoj de la papo]] · [[La Pentroarto en la Malnova Hungarujo]] · [[La Porkino kun sep porkidoj]] · [[La Postdomo]] · [[La Samanta-Mukla-Parivarto]] · [[La senmorta kaj la senviva]] · [[La sesa raso]] · [[La skurila libro]] · [[La Suplemento de Kataluna Esperantisto]] · [[La Vojo al feliĉo]] · [[Laŭtmotiv']] · [[Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio]] · [[Labormigradoj de aŭvernjanoj]] · [[Laborsemajno]] · [[Landa Asocio de Meklenburgo-Antaŭpomerio]] · [[Landa Skolta Organizo]] · [[Landnomoj en Esperanto]] · [[Lango (tekniko)]] · [[Lasta lekcio en Gotingeno]] · [[Latinigita Populara Alfabeto]] · [[Latino semplificato]] · [[Latinulo]] · [[Latisa KKD]] · [[Lazarus-efiko]] · [[Lenga Romance]] · [[Lernejana Esperanta Frataro]] · [[Libero kaj aŭtonomio senlimaj]] · [[Libertariano]] · [[Libraro Ludovika]] · [[Libroservo]] · [[Lignopunkturo]] · [[Lignoskulptada tendaro de Cernat]] · [[Liismo]] · [[Likaĵa kondukilo]] · [[Lindóia (persono)]] · [[LinguaFest']] · [[Lingva elemento]] · [[Lingva Festivalo en Ivanovo]] · [[Lingva Komitato de 1907/priskribo]] · [[Lingva prezento]] · [[Lingvo Kosmopolita]] · [[Lingvodidaktiko]] · [[Lingvolanĉilo]] · [[Lingvolisto/1/1]] · [[Lingvolisto/1/2]] · [[Lingvolisto/1/3]] · [[Lingvolisto/1/4]] · [[Lingvolisto/1/Indekso]] · [[Literatura Klubo (libroserio)]] · [[Literaturo en la skota lingvo]] · [[Litostrato]] · [[Logos en la fino]] · [[Eŭrogloto]] · [[Eŭrolingvo]] · [[Eŭropa lingvo (Jago)]] · [[Eŭropa Medio-Organizaĵo]] · [[Eŭropo ĉe la Abismo]] · [[Espero Framasona]] · [[Esplora universitato]] · [[Estonto (klubo Linco)]] · [[Estraro de IEL 1936-1938]] · [[Estraro de IEL 1938-1947]] · [[Estraro de UEA 1909-1911]] · [[Estraro de UEA 1928-1931]] · [[Estraro de UEA 1939-1947]] · [[Estraro de UEA 1947-1950]] · [[Estraro de UEA 1950-1953]] · [[Estraro de UEA 1953-1955]] · [[Estraro de UEA 1955-1956]] · [[Estraro de UEA 1956-1959]] · [[Estraro de UEA 1959-1962]] · [[Estraro de UEA 1971-1974]] · [[Estraro de UEA 1983-1986]] · [[Estraro de UEA 1986-1989]] · [[Estraro de UEA 1989-1992]] · [[Estraro de UEA 1995-1998]] · [[Estraro de UEA 1998-2001]] · [[Etem]] · [[Etimologia internacia lingvo]] · [[Etimologio de nomoj de kantonoj de Okcidenta Virginio]] · [[Európai Idő Kiadó]] · [[Evangeliaj veoj]] · [[Evoluintaj klasoj (Bellato)]] · [[Evoluintaj klasoj (Cora)]] · [[Fabela mondo de fantomoj]] · [[Fabrikistoj de Bekflutoj]] · [[Facila Vento]] · [[Fajrokurado]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Heraldiko]] · [[Fakaj Esperanto-vortaroj pri medicino]] · [[Fakaj verkoj en Esperanto]] · [[Fako (figure)]] · [[Fakverko:Ekologio]] · [[Fakverko:Enciklopedioj]] · [[Fakverko:Etnologio]] · [[Fakverko:Farmakologio]] · [[Fakverko:Fervojo]] · [[Fakverko:Filatelo]] · [[Fakverko:Filozofio]] · [[Fakverko:Geologio]] · [[Fakverko:Juro]] · [[Fakverko:Kemio]] · [[Fakverko:Komerco]] · [[Fakverko:Konstrutekniko]] · [[Fakverko:Ledoj, peltoj]] · [[Fakverko:Lingvistiko, terminologio]] · [[Fakverko:Medicino]] · [[Fakverko:Muziko]] · [[Fakverko:Psikologio]] · [[Fakverko:Scienco]] · [[Fakverko:Telefono]] · [[Fakverko:Zoologio]] · [[Fama Ĉefturo]] · [[Famaj kantistoj]] · [[Familia Historia Biblioteko]] · [[Familia Sancti Hieronymi]] · [[Family Pastimes]] · [[Fantascienco]] · [[FaRo]] · [[FIPS-kodo (Usono)]] · [[Hejma Evangelia Studo]] · [[Fenicoj en Brazilo]] · [[Ferenctanya]] · [[Fernando Arrabal/Bibliografio/malneto]] · [[Festivalo de Maribor]] · [[Festivalo LaSemo]] · [[Fia koincido]] · [[Fides qua fides quae]] · [[Filozofia Asocio Tutmonda]] · [[Finaĵvorto]] · [[Flagoprotokolo]] · [[Fleksebla akumulo]] · [[Floresta (Paranao)]] · [[Flugiloj de Malfacila Vento]] · [[Flugo de strigoj]] · [[Foirplaco de Karlovy Vary]] · [[Fokso-Nukso]] · [[Folihava lignoplanto]] · [[Fondaĵo Joseph Ratzinger-Benedikto la 16-a]] · [[Fonduso por Esperantologiaj Studoj]] · [[Fonetika bild-skribo]] · [[Fororkestro]] · [[Framasona Esperanto]] · [[Framasonisma loĝio Lázaro Luiz Zamenhof]] · [[Francaj tradiciaj dancoj]] · [[Fratoj Lukaŝidoj]] · [[Frazosintakso]] · [[Free Esperanto Course]] · [[Fremdlingva Eldonejo (Sofio)]] · [[Betebeto]] · [[Betlehemoj de Česká Třebová]] · [[Betona strukturo]] · [[Biaphra Milhomem]] · [[Biblioteca-Museu Balaguer]] · [[Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen]] · [[Biblioteko de Davidov]] · [[Biblioteko de UEA]] · [[Biciklaj vojoj (Elba Grejsmontaro)]] · [[Bielatal (Saksa Svislando)]] · [[Bildarkivo Aŭstria]] · [[Biologia kaj Ornitologia Rondo Esperantlingva]] · [[Birada sistemo]] · [[Bird-aŭgurado]] · [[Birdoj de Svedio]] · [[Birdoprotektado]] · [[Birdoprotektanta organizaĵo]] · [[Bjørn (firmao)]] · [[Blankavostuloj]] · [[Blankbarbulo]] · [[Blankkapa presbito]] · [[Blazonaj ornamoj]] · [[Blazono de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] · [[Blinda Gardisto]] · [[Blindula Instituto Klar]] · [[Bohema Esperanto-Servo]] · [[Bohema Klubo Esperantista]] · [[Bolonja Esperanto-Grupo]] · [[Librejo Azia]] · [[Librejo Klimo]] · [[Borso de laboro]] · [[Botanika terminaro]] · [[Botelvakuigilo]] · [[Brandoniano]] · [[Bratislava pordego (Komárno)]] · [[Brazila Birdsimfonio]] · [[Brazila Katolika Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Breda maturiĝo]] · [[Bretaro (projekto)]] · [[Bretona Esperanto-Koruso]] · [[Brevier-Himnoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Kristnaska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Paska festociklo]] · [[Brevier-Legaĵoj – Sanktuloj]] · [[Bufintona-Barba-Bima ortografio]] · [[Bugleoj]] · [[Bulgara ekspresa lokomotivo 1D1]] · [[Bulonjo 2005]] · [[Calera]] · [[Castro (Paranao)]] · [[Causa belli]] · [[Cedrolando]] · [[Centra Dialekto]] · [[Centra Oficejo pri Bonfarto de Infanoj de Nepalo]] · [[Centrale Esperanto-Boekhandel]] · [[Centro pri aŭdo kaj lingvo Zuriĥo]] · [[Ceremonio de transiro]] · [[Chrodisonian]] · [[Ciferaro]] · [[Ciganaj fanfaroj]] · [[Ciganio]] · [[Cirkaj infanoj]] · [[Cirkvito-skemo]] · [[Citlaltépetl (Veracruz)]] · [[Ciucul de Jos]] · [[Civita Banko]] · [[Coatzacoalcos (Veracruz)]] · [[Cocoa Camino]] · [[Crusoe SE]] · [[Csíki Természetjáró és Természetvédő Egyesület]] · [[Cx486SRx/DRx]] · [[Danub-konfederacia plano]] · [[Datoj kaj faktoj pri la paca movado]] · [[De animo al animo]] · [[De Francisko el Asizo por vi]] · [[Debrecena Bulteno]] · [[Dehelenigo de kristanismo]] · [[Deklaracio por etnista humanismo]] · [[Dekuma klasifika sistemo por bibliotekoj]] · [[Demokratio kaj Kristanismo]] · [[Dentrada trakciilo]] · [[Derivita juro (Eŭropa Unio)]] · [[Detalisto]] · [[Deutsche Solar]] · [[Diaocha-lago]] · [[Dilatometria termoanalizo]] · [[Dinamika lingvo]] · [[Discutindo língua portuguesa]] · [[Diservo en Esperanto]] · [[Disko (sporto)]] · [[Diskutkunvenoj de KEJ]] · [[Distililo (alkoholo)]] · [[Distingokapablo (optiko)]] · [[Dobrá nad Ondavou]] · [[Dokumentoj de Komunismo]] · [[Dokumentoj kaj materialoj]] · [[DOMFABRIKO: 6000 frazeologiaj esprimoj hungaraj-Esperantaj]] · [[Eldonejo Bookart]] · [[Sakrado]] · [[Samopiniulo]] · [[Usonaj poŝtaj mallongigoj]] · [[Vásárhelyi Találkozó]] · [[Vaginalo]] · [[Valea Feernicului]] · [[Variable Dot Size]] · [[Varmokurenta derivaĵo]] · [[Varmomaŝino]] · [[Vasváry-vilao]] · [[Vegetaĵara mapo]] · [[Veltpiĉno]] · [[Venecio, trafiko]] · [[Verband deutscher Esperantisten]] · [[Verbigo senpera]] · [[Verboj transiraj kaj netransiraj]] · [[Verbotempoj de dependaj propozicioj]] · [[Verbotempoj Kompleksaj]] · [[Verda Masko]] · [[Verda Parnaso]] · [[Verda Signalo]] · [[Verdalgoj]] · [[Vespergazeto]] · [[Veterán Autó és Motor]] · [[Veturilproduktado de Hungario]] · [[Vid-ekologio]] · [[Vintraj Cikloj]] · [[Vitra altaro en Dobrá Voda]] · [[Vivanta latino]] · [[Vivoprincipo]] · [[Voĉoj de Pioniroj]] · [[Voĉoj el Japanio]] · [[Volapuka reformo de Jong]] · [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Vortaro (programo)]] · [[Vortgrupaj gramatikoj]] · [[Vortludoj aŭ kalemburoj]] · [[Vorto-Mozaiko]] · [[Vortoj de Macue Sasaki]] · [[Vortostoko de Baza Angla]] · [[VTOL Aircraft - Ray]] · [[Wacker Siltronic]] · [[Weltsprache (Eichhorn)]] · [[Weltsprache (Volk kaj Fuchs)]] · [[Werbelliner Gewässer]] · [[Wireless Intel SpeedStep]] · [[Ysian]] · [[Zagreba metodo]] · [[Zamenhofaj Vortoj]] · [[Zenano (vesto)]] · [[Ziĝu'jŭan-parko]] · [[Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok]] · [[Ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeĥaj serioj]] · [[Ĉeĥlingvaj verkoj]] · [[Ĉeboksara Esperanto-Centro]] · [[Ĉefa fokuso]] · [[Ĉefverkoj de la mondliteraturo]] · [[Ĉekoj internaciaj]] · [[Ĉi Tie Nun]] · [[Ĉina grupo]] · [[Ĉinaj vortoj enkondukitaj el aliaj lingvoj]] · [[Ĝenova Esperanto-Rondo Studenta]] · [[Ĝermanida grupo]] · [[Ĝermolisto de Esperanto-asocioj]] · [[Ĝermolisto de fakverkoj]] · [[Ĝermolisto de hidraŭlikaj servomekanismoj]] · [[Ĝismorta duelo kaj kontraŭreformacio]] · [[Ĝisostulo]] · [[Ĥaĝi Mamsurov]] · [[Ĥuŝpuo]] · [[ŜĈKĤLando]] · [[Ŝanĝoj inter la malnovnordlanda kaj islanda lingvoj]] · [[Ŝanceliĝo]] · [[Ŝip-terminoj]] · [[Ŝipa trafiko]] · [[Ŝraŭbeciganta ŝraŭbeco]] · [[Ŝraŭbuma tubjuntilo]] · [[Ŝramanismo]] · [[Virinaj nomoj en Esperanto]] · [[Vortkunmeto en Esperanto]] · [[Acidorezistado]] · [[Nĉumbuluoj]] · [[Naŭ detruitaj vilaĝoj]] · [[Naxalitoj]] · [[Ne-pligrandiĝanta vico]] · [[Neŭtrala Esperanto-Centro]] · [[Nebibliaj dokumentoj de Kumrano]] · [[Nemoveblaĵa evoluigado]] · [[Neperfektaj spiritoj]] · [[Neskriba juro (Eŭropa Unio)]] · [[Ni parolas Esperante]] · [[Nia ĉiutaga pano]] · [[Nia lingvo Esperanto]] · [[Nigra Flago (Ĵurnalo)]] · [[Nigra platnaza simio]] · [[Nigra presbito]] · [[Nigra skatolo (Kio? Kie? Kiam?)]] · [[Nigrogrundoj]] · [[Nippon Esperanto-Societo]] · [[Noam Chomsky/Esperanto ne estas lingvo]] · [[Nobela titolaro]] · [[Nocio-sistemo]] · [[Nombradkanzono]] · [[Nomoj de Amerikaj landoj]] · [[Nomoj de kontinentoj]] · [[Nomoj en Asteriks]] · [[Nord-Amerika Junulara Tendumado]] · [[Nordamerikanische Wochen-Post]] · [[Nordfrancia Esperanto-Federacio]] · [[Nordia mitologio]] · [[Noria de Ángeles]] · [[Normlingva Esperanto]] · [[Novaĵoj el Rusio]] · [[Nove auxilia]] · [[Novesperant]] · [[Novialo-Akademio]] · [[Novilatin (Beermann)]] · [[Novilatin (Blondel)]] · [[Novkastela Esperanto-Societo]] · [[Novkreitaj ŝtatoj]] · [[Novmaltusanismo kaj anarkiismo]] · [[Novpagana festo]] · [[Oazo de Esperanto]] · [[Obenzayet]] · [[Observatorio (bulteno)]] · [[Oficiala Jarlibro de la Esperanto-movado]] · [[Oficialaj vortoj]] · [[Oficiroj de Titanic]] · [[Ohia ortografio]] · [[Okcident-nordia lingvaro]] · [[Okcident-Siberia Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Omnésio]] · [[Ondo-Esperanto]] · [[Onpu Channel]] · [[Operaciaj programoj]] · [[Operaco en Auvers-sur-Oise]] · [[Optezo]] · [[Oregon trade language]] · [[Organizo por Sociaj Asocianoj en Kimrio]] · [[Orgasma festotago]] · [[Orient-nordia lingvaro]] · [[Orientiga instruado]] · [[Origina juro (Eŭropa Unio)]] · [[Origino de la sistemo de la indulgencoj]] · [[Ormarborda Esperanto-Grupo]] · [[Pado de Historioj de la Malsupra Urbo]] · [[Pahacharhe]] · [[Palacoj en Wallenstein-strato]] · [[Palestina Aŭtonomec-Aŭtoritato]] · [[Pallas Kulturális Egyesület]] · [[Pannjo]] · [[Papago (muziko)]] · [[Papaj komisionoj]] · [[Paradiesische Passage]] · [[Paragvajaj ĉakaj menonitoj]] · [[Pararendzino]] · [[Parkurbo Esperanto]] · [[Parolado de Zamenhof en 1907 en la Gildohalo de Londono]] · [[Paroladvojaĝo]] · [[Parto de maŝino]] · [[Pasilogio]] · [[Pasivaj participoj]] · [[Patro parolas al siaj infanoj (privata revelacio)]] · [[Pekina Esperanto-Asocio]] · [[Pensilvanigermana literaturo]] · [[Penso kaj vivo]] · [[Perfektiga Esperanto-Kurso]] · [[Periodaj san-testoj]] · [[Permana elektra generilo]] · [[Pernambuco Esperantista]] · [[Petőfi Sándor Művelődési Egyesület]] · [[PhotoREt III]] · [[PhotoREt Pro]] · [[Pilgrimloko Hory (Česká Třebová)]] · [[Pinarbara Esperanta Grupo]] · [[Pinglohava lignoplanto]] · [[Pioniro de Esperanto]] · [[Societo Nyelv-Irodalom-Tanítás]] · [[Teatro Nézőpont]] · [[Teatro Oberon Csőszínház]] · [[Adelboden Hejmletero]] · [[Ader & Borel]] · [[Administracia juĝistaro en Aŭstrio]] · [[Administracia juĝistaro en Alĝerio]] · [[Administracia juĝistaro en Belgio]] · [[Administracia juĝistaro en Benino]] · [[Administracia juĝistaro en Egiptujo]] · [[Administracia juĝistaro en Libano]] · [[Administracia juĝistaro en Luksemburgo]] · [[Administracia juĝistaro en Turkio]] · [[Administraciaj juĝistaroj]] · [[Adson de Melk]] · [[Aerkanto]] · [[Agado pro radovaporŝipoj]] · [[Aglutina karaktero de Esperanto]] · [[Ah/C-grundoj escepte de Nigrogrundoj]] · [[Ajolo]] · [[Akademiaj Korektoj]] · [[Aki katolikaj-akademiistoj-domo]] · [[Akropolo (urboparto)]] · [[Aktuala reĝo de Francio]] · [[Akvoelektra akvobaraĵo]] · [[Akvopseŭdomuelejo]] · [[Akvoverŝa festo]] · [[Albana Esperanto-Instituto]] · [[Aleksandreis]] · [[Aligatorejo]] · [[Aligramo]] · [[Allsprachendienst Esperanto GmbH]] · [[Aloisia lingvo]] · [[Alta reprezentanto pri eksterlandaj aferoj kaj sekureca politiko]] · [[Alta simulaĵo]] · [[Amatora radia komuniko]] · [[Ambrózia Kiadó]] · [[Amerika kosmo]] · [[Amerika lingvo]] · [[Amerikano (planlingvo)]] · [[Amerisko]] · [[Amika rondo]] · [[Amikeco Esperanto-Asocio]] · [[Amo kaj perforto en la biblia Dio]] · [[Analoj de EASP]] · [[Ando-ekvatora lingvaro]] · [[Aĉetkontrakto]] · [[Aŭksilingvo]] · [[Aŭstria Esperanto-Movado]] · [[Aŭstria Katolika Ligo Esperantista]] · [[Aŭstria Ligo de Blindaj Esperantistoj]] · [[Aŭtonoma Muziknotado]] · [[Antaŭrigardilo (grafikredaktilo)]] · [[Antaŭrigardilo (tekstredaktilo)]] · [[Antido]] · [[Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis]] · [[Apokalipso (oratorio)]] · [[Aprila artikolo]] · [[Apudurba vagono]] · [[Arci Esperanto]] · [[Ardes (romano)]] · [[Argadora kalendaro]] · [[Arkaismoj de Esperanto]] · [[Arkeopterigo glisilo]] · [[Artemisia]] · [[Artistkolonio de Aleșd]] · [[Artistkolonio de Baia Sprie]] · [[Artistkolonio de Lăzarea]] · [[Artistkolonio de Valea Jiului]] · [[Artistokolonio de Baia Sprie]] · [[Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș]] · [[Artisttendaro de Valea Homorodului]] · [[Arumo (lingvo)]] · [[Asocia respubliko Jugoslavio]] · [[Asocio de Mongolaj Verkistoj]] · [[Asocio de Studado Internacia pri Spiritaj kaj Teologiaj Instruoj]] · [[Asocio Kordova de Esperanto]] · [[Astraĥana societo de esperantistoj]] · [[Atmosfera sorbo kaj difuzo]] · [[Aventuro (tekstaventuro)]] · [[Balotrajtisto]] · [[Bankfaka Esperanta Asocio Tutmonda]] · [[Barĝo de la Mortintoj]] · [[Barcelon-Provinca Esperantista Renkontiĝo]] · [[Baseno de Kaŝino]] · [[Baseno Superĉiko]] · [[Batalo de Don]] · [[Baza Angla Reformita]] · [[Baza Radikaro Oficiala]] · [[Baza vortaro en mandarena lingvo]] · [[Becos Traders]] · [[Beginejaj Festoj]] · [[Belga migrado al norda Francio]] · [[Bengallingva literaturo]] · [[Berchtesgadenaj kondiĉoj]] · [[Berlina informilo]] · [[Sevila Esperanto-Asocio]] · [[Transliterumo de Esperanto]] · [[Placo de Hradčany]] · [[Plena indukto]] · [[PlusMedia Station]] · [[Pneŭmate regata direkta valvo]] · [[Podetala prezo]] · [[Interkulturo]] · [[Interlingvaisto]] · [[Internacia Ekzamena Komisiono]] · [[Internacia Esperantista Farmaciista Asocio]] · [[Internacia Esperanto-Kampadejo Primoŝteno]] · [[Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (teksto)]] · [[Internacia Esperanto-Servo]] · [[Internacia Finnugra Kongreso]] · [[Internacia Foira Esperantista Renkontiĝo]] · [[Internacia Humanitara Organizo Espero]] · [[Internacia Knabama Tago]] · [[Internacia Komerca Revuo]] · [[Internacia Labor-Oficejo]] · [[Internacia Sciencista Dokumentaro]] · [[Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj]] · [[Freqüències]] · [[Frua Esperanto-movado en Finnlando]] · [[Fulgur Kiadó]] · [[Fulma angla]] · [[Fundamento Tonsilaba]] · [[Funelterapio]] · [[Gaciça]] · [[Gamo de Bharata]] · [[Gardanto de la Afero de Dio]] · [[Garielo Haller]] · [[Gastrolo]] · [[Geŭzomedalo]] · [[Geko-rubando]] · [[Gema simbolismo]] · [[Genealogio de Báb]] · [[Generacio Y (blogo)]] · [[Gesta Eŭfonio]] · [[Glittuba trumpeto]] · [[Gloraj virinoj]] · [[GNIS-kodo (Usono)]] · [[Gogo kaj liaj amikoj]] · [[Gotika kino]] · [[Grafika labormedio]] · [[Grandaj urboj de Azio]] · [[Grandaj urboj de Oceanio]] · [[Grando]] · [[Gravaj personoj ligitaj al distrikto Harghita]] · [[Green Project]] · [[Greka grupo]] · [[Greklingva literaturo]] · [[Grimpoŝnuro]] · [[Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch]] · [[Grupoj kaj tendencoj de la hispana literaturo de la 20-a jarcento]] · [[Guanabara Esperanto-Junularo]] · [[Gulivero (ludo)]] · [[Gvatemala Esperanto-Asocio]] · [[Gvatistaro de Titanic]] · [[Ha! Se mi scius]] · [[Harmonia konsumpreza indico HVPI]] · [[Havenoj de Habsburga monarkio]] · [[Hebrea Esperanto-Asocio]] · [[Hebrea transliterumo de esperanto]] · [[Hejma vortaro]] · [[Hesa Esperanto-Ligo]] · [[Hidraŭlika ŝovbloko]] · [[Hidraŭlika amplifilo]] · [[Hidraŭlika panelo]] · [[Hidraŭlika-dinamika variigilo de tordmomanto]] · [[Hidraŭlika-statika konvertilo]] · [[Hidraŭlika-statika transmisio]] · [[Hina lingvo]] · [[Hispana Esperantista Konfederacio]] · [[Hispana Opo]] · [[Hispanaj vojaĝistoj]] · [[Historio de Esperanto (verkoj)]] · [[Historio de Esperanto en Radio]] · [[Historio de Freiberg]] · [[Historio de Kroměříž]] · [[Historio de Lingva Festivalo en Ĉeboksaro]] · [[Historio de Lingvaj Festivaloj]] · [[Historio de Moskva Ŝtata Universitato]] · [[Historio de Pratempo]] · [[Historio de SAT]] · [[Hocheka lingvo]] · [[Holnap Irodalmi Társaság]] · [[Homa lingvo]] · [[Homaranisma Komunlingva Movado Kontraŭ Novliberalismo]] · [[Homeopatio kaj spiritismo]] · [[Honoraj membroj de AIS]] · [[Horloĝistaro]] · [[HP-SIR]] · [[Hungara Fervojista Esperanto-Asocio]] · [[Hungaraj varomarkoj]] · [[I-karaktera radiko]] · [[Iama Doganejo "Na Výtoni"]] · [[Idala podkasto]] · [[Ideala Esperanto-Biblioteko]] · [[Ido antaŭenirigita]] · [[Ido-akademio]] · [[Ilarejo Esperantista]] · [[Ilustrita Biblioteko]] · [[Ilustrita Vortaro de Esperanto]] · [[Imagu-Filmoj]] · [[Imperativoj de la vivo]] · [[Imperatoro de AMORC]] · [[Impulso (telefonio)]] · [[Indekso de ĉina skribo laŭ radikalo]] · [[Indico (notacio)]] · [[Industri-medicina aparato]] · [[Industrio de mizero]] · [[Infanopilgrimado]] · [[Influantaj faktoroj de enzima aktiveco]] · [[Insigno de Esperanto]] · [[Instrumentotekniko]] · [[Integralo (ekzemploj)]] · [[Intelekta sensencaĵo]] · [[Intelekto aktualiga kaj intelekto potenciala]] · [[Interasocia Renkontiĝo de Esperanto ĉe Mediteraneo]] · [[Interelementa rilato]] · [[Interkonsento de Kolonjo]] · [[Dônage]] · [[Domaša]] · [[Domkonstruado]] · [[Samseksemo kaj spiritismo]] · [[San-Min Sendependa Ĉina Mezlernejo]] · [[Sanatorio - Kurac-Hotelo Imperial]] · [[Sanatorio Richmond]] · [[Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo]] · [[Sankta Paŭlo laŭ katakomba pentraĵo]] · [[Sanmarineca Universitata Sesio]] · [[Sano (bulteno)]] · [[Sano. Strategio por ŝanĝo]] · [[Sanprotekto]] · [[Sardona-Glaĉero]] · [[Saturiĝo de la oksigeno en la sango]] · [[Scienca Fundamenta Esperanta Terminaro]] · [[Seattle Esperanto Society]] · [[Seksa konstitucio]] · [[Sektecaj trajtoj en la Esperanto-movado]] · [[Sekureca kriterio]] · [[Sekureca meĥanismo]] · [[Sekureckontrola testvalizo]] · [[Sellenger's Round]] · [[Sema legomo]] · [[Semajno de Internacia Amikeco]] · [[Seminario de Esperanto de KKE]] · [[Senbedaŭre amo rabas]] · [[Seneko Grandio]] · [[Senfina spaco]] · [[Sennacieca historio]] · [[Senutila amasbuĉado]] · [[Serio Stafeto]] · [[Serva Centro]] · [[Signalflago]] · [[Silezia Esperanto-Asocio]] · [[Silver Birch]] · [[Simbolo de Bowers]] · [[Simboloj kaj signoj]] · [[Simia kaptilo]] · [[Simpligita angla lingvo]] · [[Singaso-sunreaktoro]] · [[Sinjoro Vento kaj Sinjorino Pluvo]] · [[Sinkronismo (historio)]] · [[Sinmortigo en beletraj verkoj]] · [[Sinonimoj en Esperanto]] · [[Sintaksa finaĵo]] · [[Skribistoj (Biblio)]] · [[Skvamoformulo]] · [[Slipara Vortaro]] · [[Slovenaj aŭtovojoj]] · [[Smultron och Sojamjölk]] · [[Sociala merkata ekonomio]] · [[Sociedad de Tasación]] · [[Societo por Mondamikiĝo]] · [[Societo Sankta Miĥaelo]] · [[Societo svisa pri odontologio kaj stomatologio]] · [[Solena veturo de aŭtomobilaj veteranoj (Mladá Boleslav)]] · [[Someșul Rece (rivero)]] · [[Somera Universitato]] · [[Sonfiguroj]] · [[Specialiĝo]] · [[Specoj de lingvo]] · [[Specoj de loknomoj]] · [[Spiralo de perforto]] · [[Spirita konsterniteco]] · [[Spirito de Vero]] · [[Sporta Esperantista Ligo]] · [[Stalin kaj Esperanto]] · [[Statistiko de Esperantujo]] · [[Statuaro de la Plej Sankta Triunuo (Jáchymov)]] · [[Statuto de UEA]] · [[Steinpeißer]] · [[Stenografa Instituto Tutmonda]] · [[Strix (gazeto)]] · [[Strukturformiĝo]] · [[Studenta Esperanto-movado]] · [[Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke]] · [[Sub la signo de socia muzo]] · [[Suba Algovio]] · [[Suba Kanado]] · [[Subgubernio]] · [[Subvencio Cigno]] · [[Sud-Azia Komitato (SAK)]] · [[Sudlankaŝira Esperanto-Grupo]] · [[Sudorienta Esperanto]] · [[Sulfata akvo]] · [[Sun King Technology]] · [[Superaj spiritoj]] · [[Supereco de Esperanto super la naciaj lingvoj]] · [[Supra Algovio]] · [[Supra Kastela Fonto]] · [[Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto]] · [[Sur nejŝaburaj aleoj]] · [[Surdorsigo]] · [[Survoje al la kosma konscio]] · [[Susticacán]] · [[Sven kaj Siv]] · [[Svisa domoasocio]] · [[Svisa fondaĵo por la fotografio]] · [[Svisaj festoj kaj kutimoj]] · [[Pogranda prezo]] · [[Poliglota vortaro]] · [[Polis Könyvkiadó]] · [[Pomarba kancero]] · [[Popola labor-universitato]] · [[Populara Esperanto-Biblioteko]] · [[Por ekologia socio]] · [[Portretoj de profetoj]] · [[Poŝta Muzeo (Budapeŝto)]] · [[Poŝta Muzeo en Ópusztaszer]] · [[Poŝtkartoj de Liĥtenŝtejno]] · [[Poŝtoficistoj de Titanic]] · [[Pragaj Sonoriloj]] · [[Prahomaj laboriloj]] · [[Prenita juĝisto]] · [[Prepara konferenco por internacia radiotelefonia interkonsento]] · [[Preria Paco-Parko]] · [[Principo de komplementeco]] · [[Print Image Matching (teknologio de printado)]] · [[Pro-Print Könyvkiadó]] · [[Problemo de la origino]] · [[Procezaŭtomacia terminaro]] · [[Procezo (naturscienco)]] · [[Progressiva]] · [[Proklamo de Poznano]] · [[Proklamoj de Bab]] · [[Proklamoj de Baha'u'llah]] · [[Proponoj por la esperantigo de katalunlingvaj loknomoj]] · [[Propozicio-sintakso]] · [[Propraj Nomoj en Esperanto]] · [[Provinca Historia Arkivo de Kvenko]] · [[Provizanto de retservoj]] · [[Pseŭdotelefono]] · [[Puŝo (fiziko)]] · [[Putonghua - vortaro en - hànyu pīnyīn]] · [[Quinto Lingo]] · [[Radiadŝirma betono]] · [[Radika Angla]] · [[Radikoj kun vira signifo]] · [[Radio Aktiva]] · [[Radio Esperanto (Radio Libertaire)]] · [[Radio Esperanto (reta)]] · [[Radio Verda]] · [[Radio-Club Espérantiste de France]] · [[Raetia lingvo]] · [[Rajtigitaj Delegitoj]] · [[Rakontoj por Geknaboj]] · [[Reĝa Muzeo por Belaj Artoj (Nederlando)]] · [[Rebato-Servo]] · [[Reciproka malinstigo]] · [[Reenkorpiĝo]] · [[Reformita Esperanto (McCoy)]] · [[Regionaj religioj]] · [[Regionaldekan]] · [[Regiono (statistiko)]] · [[Regnestro]] · [[Reguligita Angla lingvo]] · [[Rejnlando-Palatinata Esperanto-Ligo]] · [[Rekordoj de mamuloj]] · [[Rektlinia prem-multiplikilo]] · [[Relajsa aŭtomata regado]] · [[Religiaj agantoj]] · [[Religio de Amo]] · [[Religioj de Amerikaj negroj]] · [[Religioj en Oberhausen]] · [[Remo Bellini]] · [[Renkontiĝo de Calais]] · [[Respondeca pragmatismo]] · [[Restaĵa homeculo]] · [[Retejo.net]] · [[Returna kondukilo]] · [[Revista Brazileira]] · [[ReVo kaj Esperanto]] · [[Rhan]] · [[Rhein-Main-Ligo Esperantista]] · [[Rheinau-Ligo]] · [[Rikoltilo]] · [[Riverogrundo]] · [[Rokoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Ronda Tablo (Kameloto)]] · [[Rondodanco de Argenton]] · [[Ronildo Miranda]] · [[Rotacia neĝplugilo 2]] · [[Rozkrucaj monografioj]] · [[Rubenaj refrenoj]] · [[Ruhr-Espero]] · [[Rusa Ŝtatobaleto]] · [[Rusa skolo]] · [[S. Elgo]] · [[Sabatistoj]] · [[Sabima cifero]] · [[SabzAndiŝan Organizaĵo]] · [[Sakarido]] · [[SEJM-konferenco]] · [[Pola Esperanto-Delegitaro]] · [[Donkiĥoto (stereotipo)]] · [[Dorsoturnoj]] · [[Dosiano]] · [[Drop Modulation]] · [[Du Majstro-noveloj]] · [[Duonsekaj tropikoj]] · [[EBLOGO]] · [[Edelmann-Banendregt]] · [[Eduard Kruspe]] · [[Egala balotrajto en Finnlando]] · [[Ekologia socialismo]] · [[Ekstersistema radiko]] · [[Ekumena Komisiono]] · [[El la nova ĝardeno]] · [[Eldonoj de SAT]] · [[Elektrona mapo de la Muzeo de la Imperiestra Palaco]] · [[Elemento por transmisio de rotacia movo]] · [[Elo (lingvo)]] · [[Emiliano Zapata (Veracruz)]] · [[En Svislando]] · [[Enciklopedio Cigneta]] · [[Enciklopedio Simpozio]] · [[Enmurigita!]] · [[Envitra transskribado]] · [[Enzim-efik-mekanismoj]] · [[EO Communicator]] · [[Epistoloj de Paŭlo]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (dua sezono)]] · [[Epizodoj de Cleopatra 2525 (unua sezono)]] · [[Erdélyi Gazda (Nagyenyed)]] · [[Erdélyi Gazda- Aiud]] · [[Erdélyi Kézművesek Egyesülete]] · [[Esperando]] · [[Esperant']] · [[Esperanta Evoluo]] · [[Esperanta Komerca Servo]] · [[Esperanta Ligilo]] · [[Esperanta regno]] · [[Esperanta Retradio]] · [[EsperanTago]] · [[Esperantaj lokoj en Berlino]] · [[Esperantigo de vortoj el ĉina fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el araba fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el franca fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el germana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el hispana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el portugala fonto]] · [[Esperantilo]] · [[Esperantista Junularo]] · [[Esperantista Migrado Aŭtuna]] · [[Esperantista Vagabonda Klubo]] · [[Esperantista Voĉo]] · [[Esperantlingva literaturo en la reto]] · [[Esperanto Antaŭen]] · [[Esperanto de Antido]] · [[Esperanto de centraj imperioj]] · [[Esperanto Eksport']] · [[Esperanto en la 80-aj jaroj]] · [[Esperanto en medicino]] · [[Esperanto en universitatoj]] · [[Esperanto Federacio de Kvinslando]] · [[Esperanto Federacio de Viktorio]] · [[Esperanto Gento]] · [[Esperanto MUD]] · [[Esperanto-ĉeĥaj vortaroj]] · [[Esperanto-aktoro]] · [[Esperanto-arkivo]] · [[Esperanto-domo Barlaston]] · [[Esperanto-ekzameno]] · [[Esperanto-Grupo Bremen]] · [[Esperanto-Grupo de Warwick]] · [[Esperanto-hebreaj vortaroj]] · [[Esperanto-informado]] · [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]] · [[Esperanto-Ligo Berlin]] · [[Esperanto-Ligo de Okcidentaŭstralio]] · [[Esperanto-Ligo de Saksio-Anhalto]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Instruado]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Librejoj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Turismo]] · [[Esperanto-radio en Francio]] · [[Esperanto-Radio Jászberény]] · [[Esperanto-Societo Bazelo]] · [[Esperanto-Societo de Metropola Atlanto]] · [[Esperanto-Societo de Nov-Anglio]] · [[Esperanto-Societo de Sidnejo]] · [[Esperanto-Societo Sudharco]] · [[Esperanto-vortaro (diversaj)]] · [[Esperanto? Plenbuŝe!]] · [[Esperantomondo]] · [[Esperantotur]] · [[Espero (teatro)]] · [[Espero Kristana]] · [[EsPodkasto]] · [[Listo de Esperanto-tradukoj]] · [[Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio]] · [[Szentisvánbaksa]] · [[Esperanta Teknika Medicina Vortaro]] · [[Tagblatt-Bibliotek]] · [[Tageventoj de 2004]] · [[Tageventoj de 2005]] · [[Tageventoj de 2007]] · [[Tago de infana malarmado]] · [[Tago de la libro]] · [[Tago de Pola Setlinto]] · [[Tago pri esperantlingvaj retotaglibroj]] · [[Taiedo di Chions]] · [[Teatra trupo de Literatura Mondo]] · [[Teatro Joakim Vujić]] · [[Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] · [[TEJO-aktuale]] · [[Teknika redakto]] · [[Telegalerio]] · [[Telegrafistoj de Titanic]] · [[Telekomunikada Spektaklejo]] · [[Temesvári Újság]] · [[Temludo]] · [[Tempolinio (Freiberg3)]] · [[Tempolinio (Freiberg4)]] · [[Tempolinio de Freiberg]] · [[Teraj akompanantoj]] · [[Teritoria evoluo de Essen]] · [[Teritorio de UEA]] · [[Termofonto-Kuracbanejo Villach]] · [[Teroterapio]] · [[TerraCottem]] · [[Testa versio]] · [[Testamento de Bab]] · [[Tetrasociologio]] · [[Thália Rt.]] · [[The Mary and Dorothy]] · [[The Shiva Furnace]] · [[Tibeta problemo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/galerio]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/indekso]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/listo]] · [[Tibor Sekelj/Bibliografio/malneto]] · [[Tiel diris la majstro]] · [[Tiel sonis...]] · [[Tino (planlingvo)]] · [[Tio okazis en la jaroj 2000 kaj 3000]] · [[Tjerradentra (or-kulturo)]] · [[TM5800EL 933 MHz]] · [[Tolkienaj runoj]] · [[Tombo de Sankta Paŭlo]] · [[Tone (programo)]] · [[Toowoomba Esperanto-Societo]] · [[Tour de France (metiartoj)]] · [[Tradiciaj vestoj de Batz]] · [[Tradiciaj vestoj de Uzbekio]] · [[Tradiciismo]] · [[Traduki (programo)]] · [[Tradukita literaturo]] · [[TRAKT]] · [[Transhumanisto]] · [[Transigo de flu-kvanto]] · [[Transira Angla]] · [[Transporta aŭtokuvo]] · [[Transportadogeoteĥniko]] · [[Traperko]] · [[Tredfiksilo]] · [[Tri koboldoj]] · [[Tri koboldoj/Enhavo de la Ora Libro]] · [[Tributglaĉero]] · [[Trimoo]] · [[Trio (muzika formo)]] · [[Trobo]] · [[Trohantera indekso]] · [[Trolebusa kontakta lineo]] · [[Tuba ŝraŭbaĵo]] · [[Tukaneto]] · [[Tumultoj en Francio]] · [[Tutafrikaj koloroj]] · [[Tutarabaj koloroj]] · [[Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj]] · [[Tutmonda Kolektanto]] · [[Tutrusia konstitucianta asembleo]] · [[Unial (Weisbart)]] · [[Unikodkapabla programo]] · [[Unio de historiaj fervojoj de Svisujo HECH]] · [[Universal (Decormis)]] · [[Universala Esperanto-Asocio (libro)]] · [[Universala Framasona Ligo]] · [[Universala lingvo (Letellier)]] · [[Universala lingvo (Martinez)]] · [[Unua Esperanto-monumento de Linco]] · [[Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno]] · [[Unua Virina Grupo Esperantista]] · [[Unua-aĵoj esperantistaj]] · [[Unusilabaĵo]] · [[Urbario (registro)]] · [[Urboj kaj vilaĝoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Esperanto dum la Unua Mondmilita periodo]] · [[Esperantista Grupo Sankta Rita]] · [[Cetacoj kaj la homo]] · [[Bukit Pelanduk]] · [[Tenggaroh 1]] · [[Tenggaroh 3]] · [[Tenggaroh 4]] · [[Pasir Pekan]] · [[Cogabled Volapükelas]] · [[Rund um die Welt]] · [[Afrodito-festo ĉe Gnathaena]] · [[Colax (Plaŭto)]] · [[Arbaro Mastenbos]] · [[Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana]] · [[Revuoj en Ido]] · [[Mondlingvo (Trischen)]] · [[Lingvogvidilo Esperanto-nepalio]] · [[Latinida literaturo]] · [[Bispegulo de Fresnel]] · [[Valencia Esperanto-Asocio]] · [[Ŝtalo 12K18N10Т]] · [[Pedofilia movado en Nederlando]] · [[Lofti-montaraj duonarbaroj]] · [[Internacia Dadaisma Monato]] · [[Primiera bovo]] · [[Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj]] · [[Tavo]] · [[Cenzuro de pedofilio]] · [[Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj]] · [[Esperanto-festotagoj]] · [[Esperanto-televido]] · [[Grafika Centro Antverpeno]] · [[Espoteko]] · [[Meksika Esperanto-Instituto]] · [[Surskribo de Popo Tjehodrago]] · [[Malespera tabulo]] · [[Hotelo Hyangsan]] · [[Leppalúði]] · [[Skirmantas]] · [[Herit]] · [[Jasiro]] · [[Katina Ombro-Marŝo]] · [[Okcidenta Ĉagataja Ĥanlando]] · [[Plantaro kaj bestaro de Olne]] · [[Filmstudaĵo]] · [[Universitato de Esperanto]] · [[Spiritismo kaj homfaritaj religioj]] · [[Centra-meksikaltebenaĵa kserofitaro]] · [[Listo de ĉinaj imperiestroj antaŭ dinastio Qin]] · [[Meksika Esperanto-Kongreso]] · [[Kongreslibro]] · [[Fondaĵo Cigno]] · [[The Brazilian cat]] · [[The leather funnel]] · [[The nightmare room]] · [[Breĉo]] · [[Liberalitas Bavariae]] · [[Ĉajtanjo Mahaprabo]] · [[Ŝtopskatoloj por kemia industrio]] · [[Triurba Esperantista Asocio TORENTO]] · [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] · [[Universala Esperantia Librejo]] · [[Universala harmonio]] · [[Universala kaj analitika lingvo]] · [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj]] · [[Unumondo]] · [[Urabaa (or-kulturo)]] · [[Urba Muzeo en Subotica]] · [[Vikifilmeto]] · [[Cirkulera letero al ĉiuj Esperantistoj]] · [[DĴ Njokki]] · [[Dana Ora Marbordo]] · [[Dictionarium Museologicum]] · [[Distrikto Burgenland (ĝis 2007)]] · [[Eŭropeano]] · [[El la vivo de esperantistoj]] · [[Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar]] · [[Esperanto-Asocio por Filipinoj]] · [[Esperanto-Ligo de Malsupra Saksio]] · [[Esperanto-Toronto]] · [[Espo (esperantido)]] · [[Euraniko]] · [[Export Esperantist]] · [[F. Emil Boden]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Telekomuniko]] · [[Fakultoj de la animo]] · [[Faligpova vagono]] · [[Filipina Esperanto-Asocio]] · [[Franca Katolika Esperanto-Asocio]] · [[Franca ministerio]] · [[Fraternitato]] · [[Fremdeco]] · [[Garnier Almanako]] · [[Grafikilo]] · [[HI (buso)]] · [[Hidraŭlika ŝovmekanismo]] · [[Hidraŭlika regelemento]] · [[Hispana Societo por Propagando de Esperanto]] · [[Honkonga Esperanto-Asocio]] · [[Humida klimato]] · [[Indonezia Esperanto-Societo]] · [[Instituto por Oficialigo de Esperanto]] · [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]] · [[Internacia komunika lingvo]] · [[Internacia Radio-Asocio]] · [[Internacia Vintra Universitato]] · [[Junto (geologio)]] · [[Junto (lingvoscienco)]] · [[Kantanta Kamparo]] · [[Kastelo Altenkirchen]] · [[Kastora Klubo de Esperanto]] · [[Kiel fariĝis nia movado?]] · [[Kindl Festsäle]] · [[Klara Rondeto]] · [[Komunia lingvo]] · [[Komunumaro Asse]] · [[Konsilio pri la rusa lingvo ĉe la Registaro de Rusio]] · [[Korekta lenso]] · [[Koresponda servo de edukado.net]] · [[Koresponda Servo Mondskala]] · [[Koresponda Servo Universala]] · [[La Arĝentjubilea Kongreso]] · [[La Kontinuo]] · [[La Progreso (Jugoslavio)]] · [[Labora valoro]] · [[Lango (planlingvo)]] · [[Latineo]] · [[Latinesko]] · [[Lingva Festivalo en Velikij Novgorod]] · [[Lingva teritorio]] · [[Liverpola Esperanto-Rondo]] · [[Mahatmo Gandhi (libro)]] · [[Mankunigo]] · [[Misterskoloj]] · [[Mondik]] · [[Montenegra Esperanto-Ligo]] · [[Nippon Esperanto-Sya]] · [[O Cinzel]] · [[Ojropapiĉno]] · [[Pazilalio de Paic]] · [[Politika neŭtraleco]] · [[Preĝujo]] · [[Pri Esperanto]] · [[Programo de Komunista Internacio]] · [[Prolet-Esperantista Unio de Iber-Amerikaj Landoj]] · [[Radio-fonto SHGb02 + 14a]] · [[Rokokristalo]] · [[San Francisco Esperantista Regiona Organizo]] · [[Seattle Philatelic Esperanto Society]] · [[Sinua (or-kulturo)]] · [[Spezo]] · [[Stará Huta (Nová Baňa)]] · [[Subplato por seria muntado]] · [[Testo 3 sigmo]] · [[Tradiciaj vestoj de Svedio]] · [[Sciencfikcia fervorularo]] · [[Internacia Konferenco por Komuna Komerca Lingvo]] · [[Aŭka lingvo]] · [[Aŭtomatigita regado]] · [[Advanis Field Research]] · [[Aliq]] · [[Aminoacida restaĵo]] · [[Antau-Projecto]] · [[Arbargardisto]] · [[Artmetio]] · [[Asocio de mondcivitanoj]] · [[Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti]] · [[Atingoj de socialismo]] · [[Atlo-Greka]] · [[Auxil]] · [[Bassarioj]] · [[Bildo-Televido]] · [[Bonjang]] · [[Ksantipo (persona nomo)]] · [[Valburgo (persona nomo)]] · [[Vereno (persona nomo)]] · [[Fortikaĵo kastro]] · [[Québec En Alerte]] · [[Muzeo Levi Strauss]] · [[Erfurter Herbstlese]] · [[Aït Abdelmoumène]] · [[Aŭtobusa akcidento en Egiptio (2014)]] · [[Aŭtonomaj himnoj en Hispanio]] · [[Aŭtunmeza Festo]] · [[Administracia juĝistaro en Hispanio]] · [[Arkivo de UEA]] · [[Arkta ortografio]] · [[Armena transliterumo de esperanto]] · [[Arnsberg-lernejo]] · [[Arnstein (roko)]] · [[Ars notaria]] · [[Artefarita ĉielkorpo]] · [[Artoforumo de Gotha]] · [[Artohalo de Arnstadt]] · [[Artstiloj]] · [[Asekurkompanio AOK (Erfurto)]] · [[Asocio de amikoj de svisa aerarmeo]] · [[Asocio de Esperantistaj Libro-Amikoj]] · [[Atakoj kontraŭ ĝardenplantoj]] · [[Atlantyca]] · [[Bach en Arnstadt]] · [[Bach en Turingio]] · [[Bach-societo de Arnstadt]] · [[Bach-tagoj]] · [[Das Neue Groschenblatt]] · [[Domo Zum Ritter (Arnstadt)]] · [[Esperanta-hispana kaj hispana-esperanta vortaroj]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Komerco]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Sciencoj]] · [[Gapminejo Finstertal (Schmalkalden)]] · [[Hazanéző]] · [[Hedvigo (nomo)]] · [[Hejtistoj kaj ĵetistoj de Titanic]] · [[Heleno (persona nomo)]] · [[Hibridpiano]] · [[Hilelista Esperanto-Komunumo]] · [[Historio de Rusio ĝis Vladimiro la Sankta]] · [[Junulargastejo de Arnstadt]] · [[Klerigejo Sankta Ursulo]] · [[Klonulo]] · [[Knabina salto]] · [[Kolekto por grafikaĵoj en Weimar]] · [[Komparo inter la loĝistikaj kosmoŝipoj de la Internacia Kosmostacio]] · [[Komunumoj en distrikto Sălaj]] · [[Komunumoj en distrikto Timiș]] · [[Konj (poemo)]] · [[Konkludoj de Segedo]] · [[Konspiro (Vilius Kavaliauskas)]] · [[Konstrumetia lernejo (Germanujo)]] · [[Kremaciejo de Erfurto]] · [[Kristana animpuriĝo]] · [[Kristana Glosaro]] · [[Kristanaj doktrinoj]] · [[Kriterioj por esplori pri Dio]] · [[Lingva Festivalo en Sankt-Peterburgo]] · [[Mägdleinschule (Arnstadt)]] · [[Memorigloko Albert Schweitzer (Weimar)]] · [[Naĝbaseno]] · [[Naĝohalo de Arnstadt]] · [[Nagyvárad Táncegyüttes]] · [[Nezaŭhtezoma]] · [[Nikilismo]] · [[Nomoj de Aziaj Landoj]] · [[Norvega-Esperanto vortaro Rian Haugen]] · [[Novigado de la evangela eklezia muziko en Germanujo post 1920]] · [[Obsedo (Karolo Piĉ)]] · [[Polytechnikum Arnstadt]] · [[SABRE-motoro]] · [[Schiller-migradopado]] · [[Schwanengesang (Schütz)]] · [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]] · [[SEJM-konferenco 1995]] · [[Senkondiĉa elekto]] · [[Senso (birdoj)]] · [[Servista libera volo]] · [[Sportlokoj historiaj en Oberhof]] · [[Tradiciaj vestoj de Nederlando]] · [[Urba palaco „Templ“ (Mladá Boleslav)]] · [[Urba Teatro de Karlovy Vary]] · [[Urbodomo de Astorgo]] · [[Urbodomo de Esztergom]] · [[Urboj kaj komunumoj en la distrikto laŭ la hungara alfabetordo]] · [[Urboj kaj vilaĝoj en Baseno de Călățele]] · [[Urbokvartaloj de Karaĉio]] · [[Valoj de Elba Grejsmontaro]] · [[Vatikana Fondaĵo Joseph Ratzinger – Benedikto la 16-a]] · [[Vepro]] · [[Verda koro de Germanujo]] · [[Verkoj pri Esperanto-historio]] · [[Vilao Krüger kun parko]] · [[Vimenaĵo]] · [[Virina sacerdoteco kaj Papo Francisko]] · [[Universala Ligo por Seksa Reformo]] · [[Écrasez l'infâme]] · [[Új Erdély (1918)]] · [[Ĉefverkoj de la ĉeĥa literaturo]] · [[Ĉeklibroj internaciaj]] · [[Ĉelo-transitiva]] · [[Ĉiela Torao]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Arnstadt]] · [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]] · [[Ĝardenrostilo]] · [[Ĥajim Kelter]] · [[Administracia juĝistaro en Hungario]] · [[Bed- kaj balkonplanto]] · [[Beletraj Kajeroj]] · [[Beletristiko]] · [[Benjamena]] · [[Benzinaĉeto en grupo]] · [[Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto]] · [[Berlina Komentita Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2014]] · [[BES-a Adresaro]] · [[Bibliaj Ne timu]] · [[Biblioteka Apogo Bachrich]] · [[Biblioteko de Arnstadt]] · [[Bielatal (valo)]] · [[Bismarck-monumento Riechheimer Berg]] · [[Bitlibroprezentilo]] · [[Deputitaj balotoj de 2012 en Ille-et-Vilaine]] · [[Esperantisto de la Jaro/Laŭreatoj]] · [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Kunvenoj ekstergrupaj]] · [[Faka Biblioteko de Ĉeĥa Esperanto-Asocio]] · [[Fakverko:Pedagogio]] · [[Fakverko:Sporto, skoltismo, turismo]] · [[Frua Kuba Esperanto-movado]] · [[HTML5-aj video kaj aŭdio]] · [[HVortaro]] · [[In-timo]] · [[Infinitivo kun prepozicio]] · [[Instruado en Berlino]] · [[Instrumetodoj]] · [[Kabaredo "Das Lachgeschoss"]] · [[Kuniga elemento]] · [[Kuracbanloko]] · [[Kurteno de la Jerusalema Templo]] · [[Kvinmilionoj]] · [[La Heredanto]] · [[La ribelo de poznana junio]] · [[La turmentego de la memmortigintoj]] · [[La virinoj de la Evangelioj]] · [[Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA]] · [[Laborgrupo por Interkluba Spertŝanĝo]] · [[Lago Szelkó]] · [[Landa Skolta Asocio]] · [[Librejo Ady Endre]] · [[Libroeldonejo Koinónia]] · [[Libroj pri morto]] · [[Licencio de la Esperanto-Asocio de Britio]] · [[Lichtenberg (Hesio)]] · [[Ligilo por Vidantoj]] · [[Ligo Internacia de Esperantistoj]] · [[LinguaCamp]] · [[Lingva disciplino]] · [[Lingva labirinto]] · [[Lunduono]] · [[ONCSA]] · [[Originaj traktatoj (Eŭropa Unio)]] · [[Pado de Historioj – Strandbanejo]] · [[Palaco Redout]] · [[Palmejo de Erfurto]] · [[Paralelakordo]] · [[Pardonpeto]] · [[Parolskriboj]] · [[Pasigrafio de Maimieux]] · [[Patro, pardonu ilin; ĉar ili ne scias, kion ili faras]] · [[Pedagogia valoro de Esperanto]] · [[Pedagogio de Jesuo]] · [[Personigo de la biblia Saĝo]] · [[Simila movo]] · [[Sinkronismo (psikologio)]] · [[Skriba kongreso]] · [[Skribaĵo]] · [[Skribarto]] · [[SOGELO]] · [[Solaludanto-aventuroj]] · [[Songazeto]] · [[Sonorilo kaj Kanono]] · [[Spirita juvelaro]] · [[Spiritisma sinteno pri Esperanto]] · [[Vorteto]] · [[Vortform-riĉeco]] · [[Vortklasa finaĵo]] · [[Vortkreado]] · [[Vortsintakso]] · [[Yerti]] · [[Yklamu]] · [[Zamenhof ne esperis vane]] · [[Zamenhofa Artista Adeptaro]] · [[ZDF-studio de Turingio]] · [[Zepelina atako 1915]] · [[Zonai kaj kompano]] · [[Akerbeltz (biero)]] · [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)]] · [[Bismarck-domo (Erfurt)]] · [[Dua libro de Makabeoj]] · [[Duopa rilato]] · [[Ekster karito, nenia savo]] · [[Ekstera movimento]] · [[Eksteraj konektiloj]] · [[Ekstereŭropa karaktero de E-a morfologio]] · [[Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj]] · [[Eldonaĵoj de KEJ]] · [[Eldonejo Corvin Déva]] · [[Eldonejo Dr. Oetker]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopédia]] · [[Eldonejo Erdélyi Enciklopedia]] · [[Eldonejo Lector]] · [[Eldonejo Státus]] · [[Eldonejo T3]] · [[Elektitaj Prozaĵoj de Heine]] · [[Elkarîl]] · [[Emana termoanalizo]] · [[Emancipiĝo (spiritismo)]] · [[Emil-Petri-lernejo]] · [[Ensemblo Barozda]] · [[Eostaro (Viko)]] · [[Episkopa palaco (Szombathely)]] · [[Erdélyi Gondolat Könyvkiadó]] · [[Erfurta Ateliergrupo]] · [[Erfurto en unu tago]] · [[Esperanta literaturo en la skotgaela]] · [[Esperanta seminario en Wanda]] · [[Esperantigo de vortoj el japana fonto]] · [[Esperantigo de vortoj el maoria fonto]] · [[Esperantista Centra Oficejo]] · [[Esperanto-movado/Francio3/Eminentuloj]] · [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] · [[Franciskana lernejo (Erfurto)]] · [[Lingva lernejo en Muzeono]] · [[Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] · [[Lingvonormigo]] · [[Luther-ŝtono (Erfurto)]] · [[Esperantigo de vortoj el angla fonto]] · [[Esperantistaj diplomatoj]] · [[Esperanto en la lernejoj]] · [[Esperanto en la tornistro]] · [[Iamaj Esperanto-asocioj]] · [[Administracia juĝistaro en Italio]] · [[Borsa Palaco (Budapeŝto)]] · [[Brazila Esperantista Junulara Kongreso]] · [[Brevier-Legaĵoj – Klarigoj]] · [[Brevier-Legaĵoj – Ordinara tempo]] · [[Brigito (persona nomo)]] · [[Bulteno de ISAE]] · [[Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo]] · [[Erfurta Lumofesto]] · [[Esperanto kaj la angla komparataj]] · [[Esperanto-Federacio de Novsudkimrio]] · [[Esperanto-germanaj vortaroj]] · [[Esperanto-Grupo Essen]] · [[Esperanto-italaj vortaroj]] · [[Esperanto-Junularo de Svislando]] · [[Esperanto-Klubo de Katmando]] · [[Esperanto-Klubo de Norda Teksaso]] · [[Esperanto-Paradizo]] · [[Esperanto-Post]] · [[Esperanto-rusaj vortaroj]] · [[Esperanto-Societo Düsseldorf]] · [[Esperanto-Societo Krefeld]] · [[Esperanto-Societo Neubrandenburg]] · [[Esperanto-teatraĵoj en Hungario]] · [[Esperanto. The Aggressor Language]] · [[Esperantomobilo]] · [[Espere despere]] · [[EsperHe]] · [[Estonta Eduko]] · [[Estraro de UEA 1992-1995]] · [[Etimologia Leksikono de Esperanto]] · [[Etrer'aous]] · [[Evelino (persona nomo)]] · [[Evoluintaj klasoj (Accretia)]] · [[Faka Esperanto-vortaro : Zoologio]] · [[Fakultato de literaturoj kristana kaj klasika]] · [[Fakverko:Biologio]] · [[Fakverko:Ekonomiko]] · [[Fakverko:Maŝinfako. Elektrotekniko]] · [[Fakverko:Politiko]] · [[Fantomo en Lubló (romano)]] · [[Interlinguistische Informationen]] · [[Interlingvistikaj Kajeroj]] · [[Interlingvisztikai szöveggyűjtemény]] · [[Internacia artisttendaro de Jebucu]] · [[Internacia Baletkonkurso de Soloturno]] · [[Internacia premio Paŭlo la 6-a]] · [[Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo]] · [[Internacia tradukreto pere de esperanto]] · [[Interniaro]] · [[Irenea (persona nomo)]] · [[IRIS-festivalo]] · [[ISOSEK]] · [[Istmo de Djimeŝo]] · [[Izatidejo de Arnstadt]] · [[Japana miensimbolo]] · [[Java-multlingva]] · [[Jebcundamba Ĥutuktu]] · [[Jeroj]] · [[Karpat-basenaj riveroj]] · [[Komunumoj en distrikto Hunedoara]] · [[Literatura asocio de Arnstadt]] · [[Literaturo de Brazilo en Esperanto]] · [[Literaturo de Hispanio]] · [[Llegisia]] · [[Loĝigo de homekipo de Titanic]] · [[Lumo de l' Espero]] · [[Lunduo]] · [[M1563S]] · [[Monaĥo de Sázava]] · [[Netraka tervojo]] · [[Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro]] · [[Pi-proksimeca tago]] · [[Platforma pseŭdomuelejo]] · [[Plugado]] · [[Podkasto Roĝer Borĝes]] · [[Polikseno (persona nomo)]] · [[Politika subdivido de la Germana Regno]] · [[Popolaltlernejo de Erfurto]] · [[Porta raketo]] · [[SAT eldona fako kooperativa]] · [[Spiritisma Esperanto-Renkontiĝo]] · [[Sterkovce]] · [[Stratostrukturo]] · [[Studa Renkontiĝo de Iniciatema Generacio]] · [[Studadsesioj de AIS]] · [[Sturnan]] · [[Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken]] · [[Subjektivaj fontoj de la homaj rajtoj]] · [[Suflorslipeto]] · [[Supertavolo (lingvoscienco)]] · [[Surpremita junto]] · [[Svisa Citro-Kultur-Centro]] · [[Svisa Espero]] · [[Tervojo]] · [[Anĵeliko]] · [[Antisemitismo kaj Eklezio]] · [[Anzuo]] · [[Aoro]] · [[Apartamenta komplekso de Changjon-strato]] · [[Arba kuracado]] · [[Arkeologiaj kulturoj]] · [[Domo ĉe la ŝtona angulo (Erfurto)]] · [[Domo ĉe la Granda Arkeo de Noa kaj Kastelo de Sankta Anĝelo]] · [[Domo ĉe la pavo (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la romiano (Arnstadt)]] · [[Domo ĉe la vinberarbedo]] · [[Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo]] · [[Domo de familio Gudoviĉ]] · [[Domo de la granda pesilo]] · [[Domo de la nigra korno (Erfurt)]] · [[Gvidlibro pri Pekino]] · [[Kirumb]] · [[Muzeo de Geisa]] · [[Muzeo Katona József]] · [[Muzika Labirinto]] · [[Rosenthal (Saksa Svislando)]] · [[Universala lingva kodo]] · [[Universala simbola lingvo]] · [[Unuiĝinta Islama Fronto por la Savo de Afganio]] · [[Universitato de Essen]] · [[Bösenberg-fontano (Erfurto)]] · [[Burĝaro]] · [[C-horizonto]] · [[Feliĉaj estas la pacigantoj, ĉar filoj de Dio ili estos nomataj]] · [[Feliĉaj estas tiuj, kiuj malsatas kaj soifas justecon, ĉar ili satiĝos]] · [[Feliĉaj mizerikordemuloj ĉar ili ricevos mizerikordon]] · [[Jonastalverein]] · [[Jurisprudenco (Eŭropa Unio)]] · [[Juristoj esperantistaj]] · [[Juro (Eŭropa Unio)]] · [[La Junaj Trezorserĉantoj]] · [[Magdaleno (persona nomo)]] · [[Magdeburga folio]] · [[Majo (persona nomo)]] · [[Muzeo pri presado (Erfurto)]] · [[Preĝa interfratiĝo]] · [[Preao]] · [[Ținutul Sării]] · [[60-a Germana Esperanto-Kongreso]] · [[Administracia juĝistaro en Finnlando]] · [[Administracia juĝistaro en Kipro]] · [[Afrika Oficejo]] · [[Aha-tago]] · [[Aktivula Maturigo]] · [[Aktivula TrejnSeminario de SEJM]] · [[Alico (persona nomo)]] · [[Almigrado]] · [[Baumbach-domo (Meiningen)]] · [[Ceremonia mantelo]] · [[Chrestensenhof]] · [[Civita Unuiĝo Horní Mlýn]] · [[Crveni Barjak]] · [[D-AMO 01]] · [[D-AMO 02]] · [[Esperantisto de la Jaro/kandidatoj]] · [[Estraro de UEA 1920-1924]] · [[Estraro de UEA 1924-1928]] · [[Estraro de UEA 1931-1934]] · [[Estraro de UEA 1934-1936]] · [[Estraro de UEA 1962-1964]] · [[Estraro de UEA 1964-1967]] · [[Estraro de UEA 1967-1969]] · [[Estraro de UEA 1969-1971]] · [[Estraro de UEA 1974-1977]] · [[Estraro de UEA 1977-1980]] · [[Estraro de UEA 1980-1983]] · [[Fédération Espérantiste Ouvrière]] · [[Fakverko:Matematiko]] · [[Filipina prareligio]] · [[Filozofia doktrino de Tomaso de Akvino]] · [[Fluorata acido]] · [[Flusejo]] · [[Forstista domo de Arnstadt]] · [[Frühdrucke des Esperanto]] · [[Francezo]] · [[G-horizonto]] · [[Kadenco (harmoniscienco)]] · [[Kalendaro de la Tutmonda Latinamerika Agendo]] · [[Kamasa lingvo]] · [[Kamerego de Arnstadt]] · [[Kamerorkestro de Ciuc]] · [[Kapitalo de d-ro L. Zamenhof]] · [[Karolina skribo]] · [[Kastela teatro de Arnstadt]] · [[Kastelo Bladenhorst]] · [[Katalda (persona nomo)]] · [[Katatimio]] · [[Katolikismo en Arnstadt]] · [[Komitato de IEL 1936-1938]] · [[Malfacila aŭdo]] · [[Malnova burgoteatrejo]] · [[Malproksimeco (fotado)]] · [[Manjaléu]] · [[Mar-urso]] · [[Marĉburgo]] · [[Marŝo de la reĝo Malbruko]] · [[Margraflando]] · [[Marie-Valerie (vaporŝipo)]] · [[Mas-stovo]] · [[Masakro en Gatumba]] · [[Meksikaj loknomoj]] · [[Princa kripto de Arnstadt]] · [[Pritranĉado]] · [[Privina lernopado Saale-Unstrut]] · [[Projekto RoMEo]] · [[Protestantismo:Esperanto-movado]] · [[Provedziĝo]] · [[Ptoliso]] · [[Talmudaj rakontaĵoj pri la jerusalema Templo]] · [[Tanista domo (Arnstadt)]] · [[Teatrejo Jozefo de Alenkar']] · [[Teatro Studio M]] · [[Teatro urba de Târgu Secuiesc]] · [[Teatro Váróterem Projekt]] · [[Telefonista telefono]] · [[Telefonlineo]] · [[Telegrafcentralo]] · [[Telegraflineo]] · [[Tell ludoj-Altdorf]] · [[Templo de Bona Volo]] · [[Altebenaĵo Ali]] · [[Amoreoj]] · [[Angliko]] · [[Anonimaj hispanaj verkoj]] · [[Da (prepozicio)]] · [[Dalekarla popolmuziko]] · [[Dancstudio Udvarhely]] · [[Defendo de la medio kaj Protektado de la medio]] · [[Deklaro de PSEK (1980)]] · [[Dentorela sistemo]] · [[Departemento de Esperanto Zamenhof]] · [[Dielenbächel]] · [[Diferencismo]] · [[Diplomo pri Elstara Agado]] · [[Distrikto Királyhelmec]] · [[Distrikto Nagyatád]] · [[Esperanto Thionville]] · [[Esperanto-gazetoj en Germanio]] · [[Fakverko:Metaloj]] · [[Fakverko:Radiofonio]] · [[Fakverko:Teologio]] · [[Galerio en la koridoro]] · [[Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)]] · [[Gastejo Schellhorn (Arnstadt)]] · [[Gewerbeverein Arnstadt]] · [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] · [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)]] · [[Junulara parlamenta baloto en Germanio 2009]] · [[Kavkorno]] · [[Kebreni]] · [[Kejlo]] · [[Kial venkis Esperanto?]] · [[Kibo (Berlino)]] · [[Kinarto kaj ni]] · [[La Reĝo de Umo]] · [[Migrado de marbirdoj]] · [[Mineralkarba gudro]] · [[Moderna Humoro]] · [[Modifita germana]] · [[Molnár Dixieland Band]] · [[Monda Poŝto]] · [[Monda Skolta Konferenco]] · [[Monda Universitato]] · [[Mono-panglottus]] · [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)]] · [[Morala ago]] · [[Moskovskij Dom Knigi]] · [[Movmalkapablo]] · [[Municipoj de Cearao]] · [[Murdoj en la Kastelo]] · [[Murkuro]] · [[Muskola malkapablo]] · [[Muzea asocio de Arnstadt]] · [[Muzeaj Leonoj]] · [[O-karaktera radiko]] · [[Placo de repaciĝo]] · [[Pupteatro Puck, hungara sekcio]] · [[Rachovian]] · [[Radioamatora vortaro]] · [[RailLex]] · [[Rakwon Ĉiovendejo]] · [[Raporto de la Aerologia Observatorio de Tateno]] · [[Rav Zarruvo]] · [[Rejnromantiko]] · [[Rekta movo]] · [[Remina (persona nomo)]] · [[Remparo de Essen]] · [[Renverseblo]] · [[Respondoj al kontraŭreligiaj paroloj]] · [[Retrosceno]] · [[Rimportreto]] · [[Riverbaraĵo Raffelberg]] · [[Tempolinio (Freiberg2)]] · [[Terem (artistgrupo)]] · [[Thüringen Tourismus]] · [[Tizba (persona nomo)]] · [[Tombejo de Saalfeld]] · [[Tombejo de Zell am See]] · [[Tradiciaj vestoj de Peruo]] · [[Transilvania Hungara Filmligo]] · [[Triglis-muelejo (Arnstadt)]] · [[TSFSI]] · [[Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara]] · [[Tutmonda Espero]] · [[Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto]] · [[Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj]] · [[Tutmonda Ligo Esperantista]] · [[Tutmonda Skolta Ĵamboreo]] · [[Erfordia Latina]] · [[The DIM Hypothesis]] · [[Haus Zur Hohen Lilie (Erfurt)]] · [[Katolikaj vegetaranoj]] · [[Pseŭdomuelejo]] · [[Fontano sur Holzmarkt (Arnstadt)]] · [[Louisental (Erfurto)]] · [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)]] · [[Jaro de Vistulo]] · [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)]] · [[Humboldt-Verein für Volksbildung]] · [[-as]] · [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]] · [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]] · [[Antverpena Grupo Esperantista]] · [[Averta letero]] · [[CONCAFRAS-PSE]] · [[Esperanto-Vojaĝservo]] · [[Flosponto Evergreen Point]] · [[Kolijoj]] · [[Nadimo-Puro-Taza naftogasa regiono]] · [[Serio Rusa literaturo]] · [[Skandinava lingvo]] · [[Vivo Feliĉa]] · [[Ĝardenŝredilo]] · [[Administra divido de Amapao]] · [[Administra divido de Cearao]] · [[Administra divido de Espirito-Santo]] · [[Administra divido de Gojaso]] · [[Administra divido de Mato-Groso]] · [[Administra divido de Parao]] · [[Administra divido de Suda Mato-Groso]] · [[Administra divido de Tokantinso]] · [[Administraj unuoj de la Centr-Afrika Respubliko]] · [[Administraj unuoj de Moldavio]] · [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]] · [[Bahia Esperanto-grupo]] · [[Batalo ĉe Misiejo Concepción]] · [[Bit Ĥilani]] · [[Dentrela fervojo Tanvald-Kořenov]] · [[Esperantista Dokumentaro]] · [[Esperanto-Federacio de Yorkshire kaj Humberside]] · [[Esperanto-grupo en la Fokolar-Movado]] · [[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo]] · [[Esperanto-Usono]] · [[Fédération Universitaire Espérantiste de France]] · [[Fasola notacio]] · [[Gidana naftogasa distrikto]] · [[Indiga lingvo]] · [[Individuigo]] · [[Jamala naftogasa distrikto]] · [[Kernverdukotiledonoj]] · [[Konto Espero]] · [[Kripoj hejmecaj de Aŭstrio]] · [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]] · [[Medicina Heroldo]] · [[Metz-govio]] · [[Militkaptitejo Johannesplatz]] · [[Monda Kunagado]] · [[Mozelgovio]] · [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]] · [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] · [[Novmezurado]] · [[Perikratona fleksejo]] · [[Plebaj magistratoj]] · [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]] · [[Princlando de Beauluna]] · [[Rodanalpa Esperanto-Federacio]] · [[Surĥ Kotal]] · [[Tavolgaso]] · [[Transira komplekso]] · [[Ukraina Respublika Filio de la Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] · [[Urbodomo de Békéscsaba]] · [[Urbodomo de Cegléd]] · [[Urbodomo de Gyula]] · [[Urbodomo de Hajdúszoboszló]] · [[Urbodomo de Mezőberény]] · [[Urbodomo de Nagykőrös]] · [[Urbodomo de Siklós]] · [[Urbodomo de Vésztő]] · [[Urbodomo de Veszprém]] · [[Urbodomo de Weißensee]] · [[Verda reto]] · [[Viadukto de Apolda]] · [[Apokrifoj pri la apostolo Petro]] · [[BEJO-Ataŝeo]] · [[Bel-literatura Eldon-serio]] · [[BRINK]] · [[D-AMO 10]] · [[Elektoepiskoplando]] · [[Elektoprinclando]] · [[Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko]] · [[Esperanto-Klubo de San-Min-o]] · [[Femura indekso]] · [[Konferencoj por Esperanto]] · [[La du bibliaj rakontoj pri la kreo]] · [[La dubo de Sankta Jozefo]] · [[Liberal-faŝismo]] · [[Mardukaj sigeloj]] · [[Medalo de Janoŝiko]] · [[Mezkaspia naftogasa baseno]] · [[Mirakloj de Lourdes]] · [[Mortotuko de Arquata]] · [[Muelejo de Schillingstedt]] · [[Nomado de sciencoj en Esperanto]] · [[Nomoj de Afrikaj landoj]] · [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]] · [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]] · [[Parkoj en Sömmerda]] · [[Restreĉilo]] · [[Spalatindomo en Torgau]] · [[Walkin’Bag]] · [[Administra divido de Sankta Katarino (Brazilo)]] · [[Departementa domo (Szentes)]] · [[Ministerio pri agrikulturo (Hungario)]] · [[Napoleona ŝtono (Utzberg)]] · [[Popola magistrato (Antikva Romio)]] · [[Pumpostacio fervoja (Kaselo)]] · [[Teologia Altlernejo (Esztergom)]] · [[Tivoli (Erfurto)]] · [[Departementa domo (Pécs)]] · [[Departementa domo (Sopron)]] · [[Departementa domo (Szombathely)]] · [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)]] · [[Domo de la gildoj (Erfurt)]] · [[Esperanto-konkurso (radioamatora)]] · [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)]] · [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)]] · [[Metiista domo historia (Torgau)]] · [[Monumento por la Batalo de Leipzig (Heiligenstadt)]] · [[Muzeo metiista (Bakede)]] · [[Muzeo pri agrikulturaj tekniko kaj laboro (Börry)]] · [[Pella (Grekio)]] · [[Reekprenado (muziko)]] · [[Verda trobadoro (poeto)]] · [[Radikala maldekstro de Israelo]] · [[Bach-monumento (Gehren)]] · [[Ĝardeno de parokestro]] · [[Ĝisprema kompresora stacio]] · [[Aŭtokodo]] · [[Aŭtomata skribado]] · [[Alianco de Libertarianaj Maldekstruloj]] · [[Altlernejo Sándor Wekerle]] · [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]] · [[Bajkita naftogasa distrikto]] · [[Bastrubandoj]] · [[Blindŝakto]] · [[Demono Lucifero]] · [[Depono]] · [[Derivado]] · [[Domo Happach (Heldburg)]] · [[Eŭropa lingvo]] · [[Eŭropa regiono Niso]] · [[Ekkondensiĝa premo]] · [[Elkarniĝo]] · [[Enlumas min senlimo : itala poezio de la dudeka jarcento]] · [[Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto]] · [[Europa - Demokratie - Esperanto]] · [[Folengo]] · [[Guttenbrunn]] · [[Hírharsona]] · [[Hering]] · [[Huaniqueo]] · [[Ide]] · [[Instituto por Diskonigo de Spiritismo]] · [[Intelekto laŭ filozofioj]] · [[Jaro de la Lernanto]] · [[Könyvesház]] · [[Karboferŝtono]] · [[Kopta evangelio laŭ Tomaso]] · [[Kritiko en Esperanto]] · [[Kurort Gohrisch]] · [[Logo: Allogaj bildhistorioj]] · [[Méhkas Diákszövetkezet]] · [[Magnevist]] · [[Memzorgado]] · [[Ora Sekcio]] · [[Pariza Societo de Spiritismaj Studoj]] · [[Penas]] · [[Platino]] · [[Prefektejo]] · [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]] · [[Princepiskopujo Minden]] · [[Program]] · [[Rami]] · [[Remigija]] · [[ROMO]] · [[Sekurit]] · [[Sensavido]] · [[Sentenco]] · [[Separgaso]] · [[Spiritisma Grupo Paŭlo el Tarso]] · [[Spiritisma Jarlibro]] · [[Sproso]] · [[Tanajura]] · [[Tenilo]] · [[Unuiĝo de Zagrebaj Esperantistoj]] · [[VET]] · [[Wachberg]] · [[Atelier Puppenspiel]] · [[Bonaj spiritoj]] · [[Estraro de UEA 2016-2019]] · [[Grupo Esperanto-Tigulio (GET)]] · [[La lingvovendejo]] · [[Lando Kranenburg]] · [[Oĥotska naftogasa provinco]] · [[Orenburga naftogasa distrikto]] · [[Puraj spiritoj]] · [[Salminejo de Erfurto]] · [[Spiritisma Esperanto-Asocio]] · [[Spiritisma Vojaĝo en 1862]] · [[Urba muzeo de Bad Staffelstein]] · [[Palmofestoprocesio en Heiligenstadt]] · [[Sobina minejo]] · [[Lajavoĵa minejo]] · [[Ĉajvo-maro minejo]] · [[Departemento Donnersberg]] · [[Enorme alta tavolpremo]] · [[Enorme malalta tavolpremo]] · [[Espach-parko]] · [[Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo]] · [[Eternaj membroj de la Nacia Teatro (Budapeŝto)]] · [[Helbe-vejro]] · [[Historio de la hungara teatro]] · [[Kondiĉoj (amatora radio)]] · [[Krenela signalo]] · [[La germanlingva teatro en Hungario]] · [[La serblingva teatro en Hungario]] · [[Luterana Teologia Akademio (Pozono)]] · [[Muzeo lerneja (Uder)]] · [[Nezahualcóyotl (komunumo)]] · [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]] · [[Plena Verkaro de Zamenhof]] · [[Prokopo (persona nomo)]] · [[Prozo el Danaj-Norvegaj Aŭtoroj]] · [[Rudigero]] · [[Tavola temperaturo]] · [[Tavolakvo]] · [[Tavoldepresio]] · [[Unuversaj universoj]] · [[Urbodomo de Kunszentmiklós]] · [[Banurbo]] · [[Sambakio]] · [[Arkivo urba kaj distrikta Arnstadt]] · [[Jaro de la Esperanta Kulturo]] · [[Angula domo]] · [[Internacia Kongreso de Stenografio]] · [[Afrika Centro Mondcivitana]] · [[Antemio (arkitekturo)]] · [[Areotektoniko]] · [[Dinastio de Anglaj Reĝoj]] · [[Eneastila kolonaro]] · [[Hungara Teatro en Kassa]] · [[Imoskapo]] · [[Internacia Metodista Ligo Internacia]] · [[Jubilea Kolekto]] · [[Kaŭliklo]] · [[Konsultejo]] · [[La esperantisto de la jaro (1887-1997)]] · [[La plej eminentaj esperantistoj]] · [[Literaturaj parkoj]] · [[Magistratejo Ruĝa Cervo]] · [[Malgrava Ĝeneralo]] · [[Man yuzhiruhu'lláh]] · [[Pandemonio (30-a Datreveno)]] · [[Pentastila kolonaro]] · [[Pronaoso (rozkrucanoj)]] · [[Serio Originala Literaturo]] · [[Solidareca Bonvolo]] · [[Teatro de Újpest]] · [[Tirradiko]] · [[Urbodomo de Püspökladány]] · [[Vuktila minejo]] · [[Zakato Bahaa]] · [[Ĝenro (muziko)]] · [[Aelita]] · [[Dihok]] · [[Judikaelo (persona nomo)]] · [[Kolonia Niĝerio]] · [[Komuna lernolibro pri Historio]] · [[Lidérc]] · [[Masonabelo]] · [[Militjuro]] · [[Observatorio de la Universitato de Kopenhago]] · [[Ruffrè]] · [[Termoradiilo]] · [[Urbodomo de Tokaj]] · [[Elektitaj membroj de Rondo Galilei]] · [[Esperantigo de vortoj el vjetnama fonto]] · [[Highland (administra areo)]] · [[Humanitat Nova]] · [[Kapitano Katarino]] · [[Komitatanoj A-C 1986-2020]] · [[Komitatanoj D-G 1986-2020]] · [[Komitatanoj H-J 1986-2020]] · [[Komitatanoj K-L 1986-2020]] · [[Komitatanoj M-P 1986-2020]] · [[Komitatanoj R-S 1986-2020]] · [[Komitatanoj T-Z 1986-2020]] · [[La Gajulo]] · [[Memorindaj esperantistoj]] · [[Militrakonto]] · [[Mitiŝĉi (stacio de Moskva metroo)]] · [[Moskvo en Usono]] · [[Naŭ demandoj pri lingva justeco en la fakliteraturo]] · [[Rapida lernado de Esperanto]] · [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] · [[Tradicio kaj moderneco]] · [[Vivu la teatro!]] · [[Diplomateco]] · [[El verva vivo ĵurnalista]] · [[Enciclopèdic]] · [[Esperantista Grupo en Bangkok]] · [[MondEtur]] · [[Nessun altro. Antologia di Segreti di Pulcinella]] · [[Eŭropa Festivalo de Esperantaj Kantoj]] · [[Ni Savu Niajn Semojn (NSNS)]] · [[Reversado]] · [[Belarta rikolto]] · [[Esperantigo de vortoj el greka fonto]] · [[Fakverko:Amatora radio]] · [[Framasonismo en Kubo]] · [[Kosmoapero]] · [[La Epoko Libro-Klubo]] · [[Prosumado]] · [[Unesko-Rezolucio 23C/11.11 de Sofio pri Esperanto 1985]] · [[Vortfarado laŭ la Analiza Skolo]] · [[Calumnia]] · [[Dua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[Esperanto-butiko Berlino]] · [[La Luma Flanko de Potenco]] · [[La mirinda libro]] · [[LADA Vesta EV]] · [[Revo lucida]] · [[Títeres desde Abajo]] · [[Tririvera Esperanto-Domo]] · [[Unua Diskutanta Kunveno de Esperantistoj de Iberaj landoj]] · [[VAZ-2702]] · [[Elektitaj rektoroj de la Universitato Francisko Jozefo]] · [[Japana Esperanta Librokooperativo]] · [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]] · [[Tago de Pola Scienco]] · [[Lingva Festivalo en Vladikavkaz]] · [[Revuo Signos]] · [[Kalungao]] · [[Papilioj]] · [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Esperanto en nacilingvaj tekstoj]] · [[Kaŝirskaja (BKL Moskvo)]] · [[Niĵegorodskaja (BKL Moskvo)]] · [[Ĵiĵeko, liaj ŝercoj]] · [[Izoflavonolo]] · [[Kanto pri donkiĥotoj]] · [[SvisRaporto]] · [[Tri satiroj]] · [[Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden]] · [[Estraro de UEA 2019-2022]] · [[Fibro]] · [[Filozofia spiritualismo]] · [[Monosimetria]] · [[Pidono]] · [[Pugnorimeno]] · [[Testamentoj de Lenin]] · [[Aktoj de Internacia Scienca Akademio Comenius]] · [[Corbières (Alpes-de-Haute-Provence)]] · [[FioCruz]] · [[Kie estas la mortintoj?: La respondo de la Biblio]] · [[La Crotz de Rodola]] · [[Malkovrado de Afriko mezepoke]] · [[Mirobalano]] · [[Rondo Takács]] · [[Senverba propozicio]] · [[Vellismo]] · [[Elektitaj studentoj de Pázmáneum]] · [[Florigu Egalecon inter Junuloj]] · [[Gazeto Andaluzia]] · [[Japana Budhana Ligo Esperantista]] · [[Lietzensee (grupo)]] · [[Lingva strukturo de Esperanto]] · [[Pansurmetaĵo]] · [[Partoprenintoj de VikiPrintempo]] · [[Urbo-kampara malsameco]] · [[Esperanto-fondaĵo "Fernando Soler"]] · [[Sociolekta Triopo de Esperanto]] · [[Afriko brilas]] · [[Bitoteko]] · [[Brazila Poliglota Klubo]] · [[Die rationelle Sprache]] · [[IKU-libro de 2020]] · [[Internacia Flughaveno Zvartnoc-Erevano]] · [[Kantoj de la Kultura Revolucio]] · [[Kluniza kongregacio]] · [[Komuna Legado okaze de la Tago de la Libro]] · [[Kungfua Kunikleto]] · [[Oltre la soglia, uno spiraglio / Preter la sojlo, lumluko]] · [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]] · [[Pri vagabondoj kaj friponoj, pri damoj kaj kavaliroj]] · [[Retpoŝta Hibrida letero]] · [[Steinalm]] · [[Studentoj, baldaŭ instruistoj de Universitato de Pécs]] · [[Trofeo Fyne]] · [[Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano en la tuta mondo]] · [[Valencia Esperanto-Grupo]] · [[Vivkvalito kun lupuso]] · [[Volontula Fondaĵo]] · [[Afrikaj Kongresoj de Esperanto]] · [[Afrikaj traktatoj de 1885 ĝis 1902]] · [[Afriko sub kolonia regado]] · [[Alta Protektanto]] · [[Antologia skizo de la persa literaturo]] · [[Apartamento por Edukistoj de Universitato Kim Il-sung]] · [[Citrandarino]] · [[Conselho Federativo Nacional da FEB]] · [[CRRER]] · [[Esperanto-grupo Lumradio]] · [[FLIV]] · [[Gardanteco]] · [[Gasteg-kapelo]] · [[Hazarda esperantaĵo]] · [[Instituto de Ekonomiko kaj Internaciaj Rilatoj]] · [[Kainaj]] · [[La centjara Esperanto]] · [[Leĝo de Biodiverseco de Kostariko]] · [[Malnova religio de Burundo]] · [[Monda heredaĵo en Belgio]] · [[OBA-Festivalo]] · [[Panĉaratro]] · [[Parque da Cultura]] · [[Scienca Kafejo]] · [[Stacioj de exo]] · [[Surakvaj kuracistoj]] · [[Tombejo Ĝardeno de Floroj]] · [[Tombejo Petronilo Gonçalves da Silva]] · [[Turismo per Esperanto]] · [[Varsovio cent jarojn poste]] · [[54-a Virtuala Esperanto-Kongreso ILEI 2021]] · [[Multilingual Environments in the Great War]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Kolozsvár/Cluj]] · [[Elektitaj studentoj de Universitato de Vieno]] · [[Mara Koridoro de la Tropika Orienta Pacifiko]] · [[Paŭlistanio]] · [[Fi-]] · [[Amerika Esperanto-Instituto]] · [[Lerneja scienca kalendaro]] · [[Gaba enerxía]] · [[On ne fait pas d'omelettes sans casser des œufs]] · [[Perola Mezlernejo]] · [[La terakoto de Ŝahr-e Suĥteh]] · [[Esperaĵo]] · [[Historia post Alexandrum]] · [[Loka regado kaj administrado en Kimrio]] · [[Teutsch-domo (Sibiu)]] · [[1,2-Indanoduolo]] · [[1,3-Indanoduolo]] · [[2-Kloro-indano]] · [[Duamidino]] · [[Dutiopropionata acido]] · [[Tiopropionata acido]] · [[3-Etilstireno]] · [[4-Metilstireno]] · [[Etila pimelato]] · [[Fenilkarbamata acido]] · [[Metila pimelato]] · [[Butila fenilkarbamato]] · [[Acetilkarbamata acido]] · [[Alilkarbamata acido]] · [[Metila etilkarbamato]] · [[Vinilkarbamata acido]] · [[Izobuterilfentanilo]] · [[Tiofuranilfentanilo]] · [[Hungaria familio]] · [[Dualila tioureo]] · [[Grandrapida trajno Moskvo — Adler]] · [[Flugfolio.xyz]] · [[Komitato de UEA 1962-1964]] · [[Komitato de UEA 1964-1967]] · [[Komitato de UEA 1967-1969]] · [[Sejmo kaj Esperanto]] · [[Plu Glosa Nota]] · [[U Glosa Jurnali]] · [[MiSimpliBio]] · [[Ŝablono:Fiŝlagoj de Ĉeĥio]] · [[Kontraŭesperantisto]] · [[Fina malvenko]] · [[Ŝablono:Ministraro de Ulf Kristersson]] · [[Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2027]] · |} {{Wikidata list end}} __NOINDEX__ 5oswxywk0a7sfy9hw2ukbqbwf2bbtps 0 753216 9350526 8731610 2026-04-10T06:39:56Z Petr Tomasovsky 678 9350526 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Bžany}} {{Geokesto | municipo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bžany | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Webeschan}} | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Bžany | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Bžany 4 Náves.jpg | dosiero_priskribo = Vilaĝplaco <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Flag of Bžany.svg | blazono = Coat of arms of Bžany.svg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = Teplice | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | rivero = [[Bílina (rivero)|Bílina]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | montaro = Bohemia mezmontaro | orogenezo = | orogenezo_tipo = <!-- *** Situo *** --> | situo = Bžany | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 230 | lat_d = 50 | lat_m = 35 | lat_s = 22 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 52 | long_s = 44 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 11.15 | areo_rondumo = 2 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1303 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = | areo_kodo_tipo = | kodo = CZ042 | kodo_tipo = [[NUTS|NUTS 3]] | kodo1 = CZ0426 | kodo1_tipo = [[NUTS|NUTS 4]] | kodo2 = CZ0426 567485 | kodo2_tipo = [[NUTS|NUTS 5]] <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = 3 | libera_tipo = Katastraj teritorioj | libera1 = 8 | libera1_tipo = Partoj de municipo | libera2 = 7 | libera2_tipo = Bazaj setlejunuoj <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = Bzany TP CZ.png | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.bzany.cz www.bzany.cz] | commons = Bžany | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Bžany''' ({{lang-de|Webeschan}}) estas municipo troviĝanta en [[Ĉeĥio]], en [[Regiono Ústí nad Labem]], en [[distrikto Teplice]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}). {{Najbaraj municipoj}} == Historio == La unuaj skribmencioj pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1303]]. == Loĝantaro == {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Partoj de municipo == * '''Bžany''' * [[Bukovice (Bžany)|Bukovice]] * [[Hradiště (Bžany)|Hradiště]] * [[Lbín (Bžany)|Lbín]] * [[Lhenice (Bžany)|Lhenice]] * [[Lysec]] * [[Mošnov (Bžany)|Mošnov]] * [[Pytlíkov]] == Memorindaĵoj == * Burgodomo Bžany (grenejo) * Pereinta kapelo kun tureto el la jaro 1760 * Kapelo de Virgulino Maria ==Pluaj fotoj== <gallery> Bžany 2 Okraj návsi.jpg|Bžany Bžany 3 Nádrž.jpg|Bžany </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} {{Municipoj de Regiono Ústí nad Labem|Distrikto Teplice}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)| ]] [[Kategorio:Municipoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] 71r10fy92dreh47m6t5a9u8mv13ywen 0 769173 9350602 9161773 2026-04-10T10:41:03Z Sj1mor 12103 9350602 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Anger_during_a_protest_by_David_Shankbone.jpg|eta| Viro kaj virino kverelas. Kverelo povas sufiĉe rapide fariĝi malamikeca.]] En [[psikologio]], '''malamikeco''' estas termino kiu priskribas esprimon de forta interna [[kolero]], kiu kaŭzas malakcepton (ĝis [[abomeno]]) kaj [[Naŭzo|naŭzon]] al iu aŭ io alia. En ĉiutaga lingvo ĝi estas ofte uzata kiel paralelo al la vortoj "kolero" aŭ "[[Perforto|agresemo]] ". Malamikeco estas parto de la personecstrukturo evoluigita fare de [[psikologo]] George Kelly. En psikologiaj terminoj, Kelly difinis malamikecon kiel aktivan deziron kiu rifuzas rekoni la [[Mondkoncepto|mondkoncepton]] de la alia (kun kiu la konfrontiĝo estis kreita) kiel legitima. Anstataŭ halti kaj pripensi, la malamika persono preferus batali kun iu ajn forto staranta antaŭ si kvankam li ne plu havas pli ol iomete da [[Espero (emocio)|espero]] ke justeco estas kun si. Ĉi tio estas malgraŭ tio, ke foje la personan koston al li povas esti grava. Kvankam en normala stato, malsukceso kaj rekono estas integra parto de la maniero de lernado kaj progreso de [[homo]], en okazo de malamikeco neniu [[eraro]] estos konsiderata, kaj foje forviŝita el la [[konscio]] de la persono entute. La konciza difino de malamikeco estas: neregebla [[emocio]], kiu malhelpas la efikon de nedezirata emocia [[Dissonaĵo|disonanco]], ne permesante sekundaran konsideron koncerne la kvaliton de la persono en konflikto, kun la persono travivanta ĝin. == Proverboj == Ekzistas pluraj (18, kaj 48 pri amik(ec)o) [[Proverbo|proverboj]] pri malamikeco en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2008-05-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|arkivdato=2011-12-25}}</ref>: * {{Citaĵo | teksto = Estinta amiko estas plej danĝera malamiko. }} * {{Citaĵo | teksto = Kiu multe parolas, malamikon konsolas. }} * {{Citaĵo | teksto = Plibono estas malamiko de bono. }} * {{Citaĵo | teksto = Amikon ŝatu, malamikon ne batu. }} == Vidu ankaŭ == * [[Amikeco]] * [[Frustriĝo]] * [[Angoro]] * [[Kverelo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Emocioj]] pqfpqh1h33903enww1a9lqi3qsucqye 0 780702 9350442 7648689 2026-04-09T19:30:17Z ~2026-22037-89 254953   9350442 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Ödön Uher |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Ödön Uher''' [odon] pli juna, laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Uher Ödön,''' ekster Hungario konata kiel '''Edmund Uher''' estis [[Hungario|hungara]] [[reĝisoro]], [[kameraisto]], [[inventisto]], [[negocisto]]. Lia [[patro]] estis [[Ödön Uher (pli aĝa)]]. Ödön Uher<ref>https://www.imdb.com/name/nm0880143/</ref> naskiĝis la {{daton|30|aŭgusto|1892}} en [[Nagykanizsa]] (laŭ alia informo<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM73408/cf29d07c-9947-442b-b5a2-c1d09a1338d2/solr/0/24/1/2/authorOrder/ASC</ref> la {{daton|15|marto|1892}} en [[Budapeŝto]]), li mortis la {{daton|17|marto|1989}} en Cap d'[[Antibes]] ([[Francio]]). == Biografio == Ödön Uher maturiĝis en [[gimnazio]], dum lia patro instruis lin pri la fotarto kaj filmado.Baldaŭ apud la patro li estis reĝisoro, arta gvidanto kaj kameraisto. Dum la [[1-a mondmilito]] li estis armea raportisto. Li edziĝis en 1916, lia [[edzino]] naskis [[filo]]n. Li fondis filmakademion, kie li instruis. En la [[1920-aj jaroj]] li translokiĝis al [[Munkeno]], kie li okupiĝis pri prestekniko. Li fondis [[firmao]]n, kiu produktis novajn presilojn. Dum la [[2-a mondmilito]] li produktis [[flugmaŝino]]jn, post la paco [[magnetofono]]jn. En [[1970]] li pensiuliĝis kaj lia filo transprenis la taskojn. == Liaj filmoj (elekto) == * ''Nővérek'' (1912) - reĝisoro, kameraisto * ''A végzetes nyakék'' (1913) - reĝisoro, kameraisto * ''Rablélek'' (1914) - kameraisto * ''Az aranyhajú szfinksz'' (1915) - kameraisto * ''Mire megvénülünk'' (1916) - reĝisoro * ''A bánya titka'' (1918) - reĝisoro, kameraisto, scenaristo * ''Éj és virradat'' (1919) - reĝisoro * ''O'Hara'' (1920) - reĝisoro * ''Júdás fiai'' (1921) - reĝisoro, scenaristo == Fontoj == * [https://www.mafab.hu/people/ifj-uher-odon-464104.html] * [https://www.mafab.hu/people/ifj-uher-odon-462410.html] * [https://port.hu/adatlap/szemely/ifj-uher-odon/person-148820] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Uher Odon}} [[Kategorio:Hungaraj reĝisoroj]] [[Kategorio:Hungaraj kameraistoj]] [[Kategorio:Hungaraj inventistoj]] [[Kategorio:Hungaraj negocistoj]] {{Portalstrio|Biografio|Filmo}} rekx6e3592t12eqwzptcvotrk1uld4l 0 796047 9350344 9302154 2026-04-09T13:28:42Z Sj1mor 12103 9350344 wikitext text/x-wiki La '''primabalerino''' estas tiu [[Baleto|baletistino]], kiu okupas la unuan pozicion en la baleta teatro kiel la ĉefa solisto de la trupo, prezentante la ĉefajn partojn en prezentadoj. Oficiale la titolo estas aljuĝita al la plej rimarkinda soldancistino, kiu estis escepte talenta, laŭlitere absoluta unua baletistino. La titolo tre malofte estas utiligita hodiaŭ kaj lastatempaj uzoj tipe estis simbolaj, aŭ en rekono de prestiĝa internacia kariero. Estas kutime baletfirmao, kiu donas la titolon, aliflanke kelkaj dancistoj havis la titolon oficiale aprobitan fare de registaro aŭ ŝtatestro, foje por politika prefere ol artaj kialoj. [[Dosiero:Pierina Legnani. London, 1891 -1.JPG|eta|{{centre|La unua primabalerino Pierina Legnani}}]] == Historio == La unua registrita uzo de la titolo okazis en [[1894]], kiam [[:en:Marius Petipa]] donis ĝin al itala baletistino [[:en:Pierina Legnani]]. La dua baletistino kiu ricevis la titolon estis la samtempulo de Legnani [[:en:Mathilde Kschessinska]]. La unua hungara primabalerino estis [[Emília Aranyváry]]. La rusaj aŭ sovetiaj baletistinoj por teni la titolon estis [[Galina Ulanova]], [[:en:Natalia Makarova]] kaj [[Maja Pliseckaja]]. [[Rudolf Nurejev]] nomis la usonan baletistinon [[:en:Cynthia Gregory]] la primabalerino de Usono, sed ŝi neniam estis formale agnoskita. Menciindas [[Anna Pavlova]], verŝajne la plej konata baletistino en la historio. == Honoritoj == * Pierina Legnani * Mathilde Kschessinska * [[:en:Alicia Markova]] * [[:en:Gloria Mestre]] * [[Galina Ulanova]] * [[:en:Yvette Chauviré]] * [[Alicia Alonso]] * Maja Pliseckaja * [[:en:Eva Evdokimova]] * [[Margot Fonteyn]] * [[:en:Anneli Alhanko]] * [[:en:Phyllis Spira]] * [[:en:Alessandra Ferri]] * Natalia Makarova * [[:en:Nina Ananiashvili]] * [[:en:Svetlana Zakharova (dancer)|Svetlana Zakharova]] * [[Maria Tallchief]] == Kelkaj aliaj primabalerinoj == * [[:en:Misty Copeland]], [[Emina Kamberoviĉ]], [[Gabriella Lakatos]], [[Melinda Ottrubay]], [[Adél Orosz (baletisto)]], [[Lidija Pilipenko]], [[:hr:Mia Čorak Slavenska]], [[:en:Olga Smirnova (dancer)]] == Fontoj == * WikiTrans * WikiData {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Baleto]] f3lwl3ebx4aq3i9e1dag7v9mk9wsb7l 0 797101 9350512 8503145 2026-04-10T05:45:59Z Sj1mor 12103 9350512 wikitext text/x-wiki {{Informkesto marko | nomo = Tempo | emblemo = [[dosiero:Tempo (Marke) logo.svg|150ra]] | posedanto = origine Oskar kaj Emil Rosenfelder, post 1935 G. Schickedanz, nun la sveda firmao ''Essity'' | proprietulo = | enkonduka jaro = 1929 | produktoj = [[celulozo|celulozaj]] [[naztuko]]j | merkatoj = tutmonde | retejo = www.tempo-world.com }} [[Dosiero:Tempotaschentuecher neues design.jpg|eta|{{centre|pakaĵo da Tempo-tukoj (2006)}}]] '''Tempo''' estas la unua germana [[registrita marko]] por [[celulozo|celulozaj]] [[naztuko]]j.<ref>[http://register.dpma.de/DPMAregister/marke/register/1096294/DE informo en ''Markenregister'', la nuna marka registro de Germanio]</ref> Ĝin nun posedas la sveda firmao ''Essity''. Male al aliaj markoj, kiuj rekte transpreniĝis el Esperanto (vidu ekzemple ''"[[Mirinda]]"''<ref>[https://www.loyarburok.com/2012/08/16/mirindaoh-mirinda/ Pri "Mirinda" kaj aliaj markoj, kies nomoj devenas de Esperanto]</ref>), tiu ĉi nomo estas origine latina (la radiko de la genitivoj kaj aliaj kazoj (escepte singularaj nominativo, akuzativo kaj vokativo) de ''tempus'') kaj estas frekvente uzata germanlingva vorto en la signifo de "rapideco". La markonomo iĝis sendependa en la germana lingvo kun la jaroj kiel [[komuna nomo (substantivo)|komuna nomo]], do kiel sinonimo de "celuloza naztuko", kaj en neformala parola lingvouzo ankaŭ [[papertuko]]j de aliaj markoj germanlingve ofte estas nomataj "Tempo-naztuko" aŭ "Tempo".<ref name = "duden"> [https://www.duden.de/rechtschreibung/Tempo_Taschentuch artikolo pri la nomo en la germana vortaro] ''[[Duden]]'', retejo ''duden.de'', vidita la 1-an de oktobro 2022. Tamen, en skriba lingvouzo de la germana, laŭ eldono 2019 de la sama vortaro, la termino estis nur malofte uzata.</ref> == Historio == === La fratoj Rosenfelder, inventintoj de produkto kaj marko === La unu-uza papera naztuko farita el [[celulozo]] estis la produkta ideo de la du ĉefaj posedantoj de la papera fabriko ''Vereinigte Papierwerke AG'', Oskar Rosenfelder (1878–1950) kaj lia frato Emil Rosenfelder (1861–1945/1946). Jam la 29-an de januaro 1929, ili petis registrigon de la varmarko "Tempo" ĉe la Patenta Oficejo de la [[Germana Regno]]. La varmarko estis registrita la 18-an de septembro 1929.<ref>[http://register.dpma.de/DPMAregister/marke/register/407752/DE RN407752]: informo pri la historia Vortmarko ''Tempo'', registrita la 18-an de septembro 1929, en ''Markenregister'', la nuna marka registro de Germanio</ref> La origino de la markonomo ''Tempo'' (kiel jam notite supre: en la germana la vorto havas la signifon "rapideco") egalrilatis al la spirito de la 1920-aj jaroj: Ambaŭ fratoj trovis la tempon rapide moviĝi kaj tiel elpensis la markon,<ref>[https://www.sueddeutsche.de/politik/tempo-eine-deutsche-geschichte-1.4303294 artikolo en la gazeto] ''[[Süddeutsche Zeitung]]'', [[Munkeno]]</ref> La ĉefa sidejo de la papera fabriko estis en [[Heroldsberg]] proksime de [[Nurenbergo]], kie higienaj artikoloj jam estis fabrikitaj antaŭ 1929. En la jaroj ĝis 1933, la naztukoj ankoraŭ estis permane falditaj per laboristoj. Kun la kontinua uzo de maŝinoj, la produktadkvanto povus esti pliigita al 150 milionoj da pecoj en 1935. === Arjanigo de la firmao 1933–1935 === Oskar kaj Emil Rosenfelder estis de juda deveno kaj estis inter la plej respektataj entreprenistoj en Nurenbergo ĝis la [[nazioj]] ekregis. Sub la preteksto ke li defraŭdis monon el la fabrika manĝejo, la Nurenberga branĉo de la nazia partio [[NSDAP]] minacis Oskar Rosenfelder baldaŭ post kiam Hitler ekregis kaj postulis 12 000 ''[[Reichsmark]]'' de li. Rosenfelder pagis duonon kaj estis permesita liberiĝi provizore. Iom poste, artikoloj en la nazia kontraŭjudisma inflama gazeto "Der Stürmer" furiozis kontraŭ la fratoj Rosenfelder. La nazioj forte premis la fratojn vendi la firmaon. Kune ili posedis preskaŭ 56% de la akcioj, la resto apartenis al aliaj judaj akciuloj. En aŭgusto 1933, ĵus antaŭ ol ili estis arestontaj, la fratoj Rosenfelder sukcesis fuĝi de la nazioj al Anglio. Ili antaŭe provis transdoni la proprieton kaj disponrajtojn de la germana firmao al fondiĝanta firmao en Anglio. Tamen, la distrikta tribunalo en Nurenbergo konfiskis la posedaĵojn en Germanio pro akuzo de kvazaŭaj valutaj deliktoj. Prizorganto estis nomumita kaj la ''Deutsche Bank'', kiu lastatempe donis al la fratoj prunton, nun serĉis aĉetanton por la bloko de akcioj kiuj estis promesitaj kiel sekureco por la prunto. Konforme al la nacisocialisma celo, la kompanio estis forigita de siaj judaj posedantoj - en la tiutempa [[Nazia Germanio]] oni nomis tiun procedon "Arisierung", "Arjanigo de kompanio", laŭ la rasa ideologio ke naziaj germanoj estus [[arjoj]] kaj judoj ne - kaj la bloko de akcioj iris kontraŭ frakcio de ĝia reala valoro al unu el la plej grandaj entreprenistoj de la nazia epoko: ''Gustav Schickedanz''. En 1935, Schickedanz akiris la ceterajn akciojn en la firmao. En la sama tempo li certigis al si la rajtojn por la varmarko "Tempo". Por respondi al la kreskanta [[postulado]] de la markato pri Tempo-naztukoj, Schickedanz aĉetis plian paperfabrikon en [[Forchheim]]. En la jaro 1939, kiam la [[dua mondmilito]] eksplodis, la produkta volumo estis 400 milionoj da pakaĵoj de naztukoj. Dum la dua mondmilito, la produktado unue estis grave limigita kaj poste tute ĉesigita ĉar celulozaj naztukoj ne estis inkluditaj en la listo de militotempe esencaj varoj. === Post 1945 === Post la fino de la nazi reĝimo, la [[Aliancanoj]] komence ne permesis al Gustav Schickedanz plulabori, sed la firmao energie refunkciis. En 1949 Schickedanz estis klasifikita de tribunalo kiel ''Mitläufer'', tio signifas pasiva kaj neengaĝita sekvanto de la nazioj, kiu simple "iris kun la amasoj", faris nur tion kion faris ĉiuj. Post tio li denove rapide rajtis labori kiel entreprenisto. En 1951, lia firmao pagis al la Rosenfelder-heredantoj 3,25 milionojn da [[germana marko|germanaj markoj]] en kompenso pro la forigo de la firmao. Tiu sumo kiel firmaa investo kompense reduktis la firmaajn impostojn. En decembro 1947, la produktado de naztukoj estis rekomencita en la fabrikoj Heroldsberg kaj Forchheim - la vendado kaj tiel la produktadkvanto daŭre kreskis. En 1955, la firmao unuafoje vendis pli ol miliardo da poŝtukoj. La forta postulo kaŭzis la konstruadon de pliaj produktejoj en [[Glückstadt]] (1958), [[Neuss]] (1962) kaj [[Gelsenkirchen]] (1972). La vastiĝo de la produktaj instalaĵoj permesis la produktadon de pli ol dek miliardoj da naztukoj en 1977. Inter 1985 kaj 1987 la tuta produktado estis translokigita al [[Neuss]]. == Vidu ankaŭ == * [[Tempo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{ĝermo|ekonomio}} [[Kategorio:Paperaj produktoj]] [[Kategorio:Higieno]] [[Kategorio:Varomarkoj]] 9fhys1nq0ovj0de28ge875kaquxp6rl 0 799098 9350421 8559238 2026-04-09T18:01:27Z LilyKitty 25129 de homrajta aktivulo 9350421 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo | dosiero = Raji Sourani.jpg }} '''Raji Sourani''' - [[arabe]] ''راجي الصوراني'', prononco {{prononco|RAĝi suRA:ni}}, naskiĝis la 31-an de decembro 1953 - estas advokato kaj [[homrajta aktivulo]] en [[Gaza-urbo]]. En [[2013]] al li estis aljuĝita la [[premio de ĝusta vivmaniero]] (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.<ref>[https://rightlivelihood.org/app/uploads/2021/06/Jahresbericht2013_web_DE.pdf prezento de li en la jarlibro de la fondaĵo] (paĝoj 7 kaj 8, germane)</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{ĝermo|palestinano}} {{vivtempo|Sourani, R}} [[Kategorio:Palestinanoj]] cb13lnar63ybddh1c3lw53xgr8n8qys 0 804701 9350280 8576477 2026-04-09T12:56:00Z Sj1mor 12103 9350280 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:BulletForMyValentine2006.PNG|eta|dekstra|''Bullet for my Valentine'' koncerte prezentita je 2006.]] '''Metalkoro'''<ref>{{cite journal|last1=Bennett|first1=J|date=Junio 2008|title=Converge's "Jane Doe"|journal=Revolver (revuo)|Revolver}}</ref> estas muzikĝenro kiu kombinas [[metalroko|metalrokon]] kaj [[punk|punkon]]. Je la ĝenro, kantistoj normale uzas kriovoĉon aŭ grumblegon, kaj ankaŭ malpuran voĉon. Ekzemploj de metalkoraj grupoj estas jenaj: nome ''As I Lay Dying'', ''Bullet for My Valentine'', ''Killswitch Engage'', ''Trivium'' ktp. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Haenfler, Ross. ''Straight Edge: Clean-living Youth, Hardcore Punk, and Social Change'', Rutgers University Press. ISBN 0-8135-3852-1 * Mudrian, Albert (2000). ''Choosing Death: The Improbable History of Death Metal and Grindcore''. Feral House. ISBN 1-932595-04-X * Sharpe-Young, Garry (2005). ''New Wave of American Heavy Metal''. Zonda Books. ISBN 0-9582684-0-1 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Metalkoro| ]] manc0fw8i9qyxdm9oflj5rvjutlo8fj 0 806768 9350220 9263501 2026-04-09T12:11:35Z Sj1mor 12103 9350220 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Amanda S. C. Gorman''' (naskiĝis la [[7-a de marto|7-an de marto]] [[1998]]) estas [[Usono|usona]] [[Poezio|poetino]] kaj [[Civilaj kaj politikaj rajtoj|aktivulino]]. Ŝia verkaro fokusas temojn de [[subpremado]], [[feminismo]], [[rasismo]], marĝenigo kaj la [[afrika diasporo]]<ref>(en) Matt Petronzio, ''[https://mashable.com/2017/09/17/amanda-gorman-us-youth-poet-laureate-social-good/ Watch the first-ever U.S. youth poet laureate perform a stunning poem about social change],'' la 17-an de. septembro 2017</ref>. Gorman estis la unua persono esti nomita [[:en:National Youth Poet Laureate|''National Youth Poet Laureate'']] (Laŭreato Nacia Junulara Poeto). Gorman studis [[sociologio]]n ĉe la [[Universitato Harvard]]<ref>(en) ''[https://www.theamandagorman.com/ Wordsmith. Change-maker]''. En: theamandagorman.com.</ref> kaj verkis por la studenta novaĵletero (''The Edit'') de la [[New York Times]]<ref>(en) ''[https://masspoetry.org/poetry-coalition-2020 Poetry Coalition 2020 In This Place: Poetry & Protest].'' En: ''Mass Poetry.'' 2020</ref>. Amanda Gorman estas la fondinto kaj administra direktoro de ''One Pen One Page'', kiu disponigas senpagajn kreivajn verkadajn programojn por malfavorataj gejunuloj. Ŝi diras, ke ŝi volis fariĝi junulara delegito ĉe la [[Unuiĝintaj Nacioj]] en [[2013]], post ĉeesto al parolado de pakistana virina aktivulino [[Malala Yousafzai]], gajninto de la [[Nobel-premio pri paco]] en 2014<ref>(en) Alex Hawgood, «''[https://www.nytimes.com/2017/11/03/style/amanda-gorman-first-youth-poet-laureate.html How Amanda Gorman Became the Nation’s First Youth Poet Laureate]''», The New York Times,‎ la 3-an de novembro 2017.</ref>. En [[2017]], Gorman diris ke ŝi ambicias partopreni en la vetkuro por la usona prezidenteco en [[2036]]<ref>(en) Paula Rego, "''[https://www.essence.com/culture/first-youth-poet-laureate-Amanda-Gorman-president America's First Youth Poet Laureate Also Wants to Run For President In 2036!]''". Essence, la 4-an de novembro 2017.</ref> kaj ŝi poste ofte ripetis ĉi tiun esperon<ref>(en) Krueger, Hanna; Diti Kohli, "''[https://www.bostonglobe.com/2021/01/20/lifestyle/we-will-never-again-sow-division-harvard-graduate-amanda-gorman-delivers-inaugural-poem/ Amid presidents and pop stars, poet Amanda Gorman grabs the spotlight at inauguration]''", ''[[The Boston Globe]]'', la 10-an de januaro 2021.</ref>. En [[2020]], Gorman prezentis "''Earthrise''", poemo fokusante la klimatan krizon<ref>(en) Ted Countdown "'''[https://racetozero.unfccc.int/earthrise-poem-dares-us-to-dream-a-different-reality/ Earthrise' poem dares us to dream a different realit]''y", Race to Zero, la 25-an de oktobro 2020.</ref>. En [[2021]], ŝi prezentis sian poemon ''"[[:en:The Hill We Climb|The Hill We Climb]]"'' (La monteton kiun ni surgrimpas) ĉe la inaŭguro de la usona prezidento [[Joe Biden]]. == Lingvo kaj identeco == En [[2019]], la usona modorevuo [[Vogue]] notis ke Gorman estas "inspirita de ikonoj kiel [[Maya Angelou]], [[Meghan Markle]], kaj [[Michelle Obama]]", dirante: "Modo alportas klaran vidan estetikon al lingvo. Kiam mi prezentas sur scenejo, mi estas ne nur pensante pri mia vestaĵo, sed kion mia T-ĉemizo ''Wakanda Forever'' kaj flava jupo diras pri mia [[identeco]] kiel poeto"<ref>(en) Okwodu, Jane, "''[https://www.vogue.com/article/amanda-gorman-national-poet-laureate-milan-fashion-week-diary Meet the Rising Poet Who Stole the Show at Milan Fashion Week]''". Vogue, la 27-an de februaro 2019.</ref>. == Minaco al maljusteco == En marto 2021, Gorman diris, ke ŝi estis rase profilita fare de sekurgardisto proksime de sia hejmo, kaj pepis poste en Twitter, "Li foriris, neniu pardonpeto. Ĉi tio estas la realo de nigraj knabinoj: Unu tagon oni nomas vin ikono, la sekvan tagon minaco"<ref name=":0">(en) "''[https://apnews.com/article/biden-inauguration-joe-biden-race-and-ethnicity-amanda-gorman-d986f597a840ff14fec7b37312a35a34 Amanda Gorman says she was racially profiled near her home]''". [[Associated Press]], la 5-an de marto 2021.</ref>. Ŝi poste pepis, "Iusence, li pravis. ''I Am a Threat (Mi estas minaco)'': minaco al maljusto, al malegaleco, al nescio. Iu ajn kiu parolas la veron kaj vivas kun espero estas evidenta kaj mortiga danĝero al la ekzistantaj potencoj"<ref name=":0" />. == Verkaro en traduko == * ''Was wir mit uns tragen – Call Us What We Carry: dulingva eldono (germana-angla)'' kune kun ''The Hill We Climb – Den Hügel hinauf (dulingva angla-germana)'', traduko al la germana de Kübra Gümüşay, Hoffmann kaj Campe, Hamburg 2022, ISBN 978-3-455-01172-2. * ''Change. Eine Hymne für alle Kinder'' (angla originalo: ''Change Sings: A Children’s Anthem),'' traduko al la germana de Joy Denalane kaj Daniela Seel, Hoffmann und Campe, Hamburg 2021, ISBN 978-3-45501-266-8. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.theamandagorman.com/ Oficiala retejo de Amanda Gorman] * "''[https://time.com/5933596/amanda-gorman-michelle-obama-interview/ Unity With Purpose. Amanda Gorman and Michelle Obama Discuss Art, Identity and Optimism] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210427170903/https://time.com/5933596/amanda-gorman-michelle-obama-interview/ |date=2021-04-27 }}''" (Unueco kun celo.' Amanda Gorman kaj Michelle Obama diskutas arton, identecon kaj optimismon), intervjuo kun [[Michelle Obama]], [[Time]], la 4-an de februaro 2021. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gorman, Amanda}} [[Kategorio:Romkatolikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]] [[Kategorio:Afrik-usonanoj]] [[Kategorio:Deklamistoj]] dpqjv5m1nvqozqnes91lisue41zluyr 0 821994 9350294 9105457 2026-04-09T12:58:02Z Sj1mor 12103 9350294 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Potenca popmuziko''' (en angla ''power pop'' aŭ ''powerpop'') estas formo de [[Pop-rokmuziko|pop-roka muziko]]{{sfn|Borack|2007|p=8}}<ref name="masterclass">{{cite web |title=Power Pop Guide: A Brief History of Power Pop |url=https://www.masterclass.com/articles/power-pop-guide |website=MasterClass |access-date=23a de Majo, 2022 |date=4a de Marto, 2022}}</ref> bazita sur la frua muziko de bandoj kiel [[the Who]], [[the Beatles]], [[the Beach Boys]], kaj [[the Byrds]].<ref name="Allmusic"> [https://www.allmusic.com/style/power-pop-ma0000002793 "Power Pop".] AllMusic. Arkivita el la originalo la 19an de Septembro, 2012. Alirita la 26an de Novembro, 2012. </ref><ref name="Murray"> Murray, Noel (11a de Oktobro, 2012). [https://www.avclub.com/a-beginners-guide-to-the-heyday-of-power-pop-1972-198-1798234154 "A beginners' guide to the heyday of power-pop, 1972-1986".] [[The A.V. Club]]. Arkivita el la originalo la 20an de Januaro, 2016. Alirita la 16an de Januaro, 2016. </ref> Ĝi tipe enhavas melodiajn altiraĵojn, voĉajn harmoniojn, energian ludmanieron, kaj spritan muzikon nutritan de emo al deziro, nostalgio, despero, aŭ mempovigo. La sonstilo estas ĉefe enradikigita en [[Pop-muziko|pop]] kaj [[rok-muziko|rok]] tradicioj de komencaj al mezaj 1960-aj jaroj, kvankam kelkaj artistoj foje venis el postaj stiloj kiel [[punko]], [[Nova ondo (muziko)|nova ondo]], [[glam-roko]], ''pub rock'', ''college rock'' kaj novpsikedelo. Origine en la [[1960-aj jaroj]], potenca popmuziko disvolviĝis ĉefe inter usonaj muzikistoj kiuj maturiĝis dum la [[Brita Invado]]. Multaj el tiuj junaj muzikistoj deziris reteni la "adoleskan senkulpecon" de "pop" kaj ribelis kontraŭ pli novaj formoj de rok-muziko kiuj estis konsideritaj pretendemaj kaj neatingeblaj. La termino estis stampita en 1967 de la gitaristo kaj kantoverkisto de the Who [[Pete Townshend]] por priskribi la muzikstilon de sia bando. Tamen, potenca popmuziko estis pli amplekse identigita kun postas iniciatoj de la 1970-aj jaroj kiuj klopodis por revivivigi [[Beatles|Beatles-an pop-stilon]]. Publikigoj de la komencaj 1970-aj jaroj fare de [[Badfinger]], Raspberries kaj Todd Rundgren estas foje konsiderataj kiel plifirmigantoj de la potenca popmuziko en rekonebla ĝenro. Potenca popmuziko atingis komercan pinton dum la starigo de punko kaj de nova ondo fine de la 1970-aj jaroj, kun Cheap Trick, the Knack, the Romantics, Nick Lowe, Dave Edmunds kaj Dwight Twilley inter tiuj kiuj ĝuis plej grandan sukceson. Post malsukceso kaj de publiko kaj de kritiko de la plej grava verko de la ĝenro nom "My Sharona" (The Knack, 1979), la diskeldonejoj ĝenerale ĉesis kontrakti kun grupoj de potenca popmuziko, kaj plej granda parto de la bandoj de la 1970-aj jaroj disbandiĝis komence de la 1980-aj jaroj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Borack, John M. (2007). Shake Some Action: The Ultimate Power Pop Guide. Not Lame Recordings. ISBN 978-0979771408. * Cateforis, Theo (2011). Are We Not New Wave: Modern Pop at the Turn of the 1980s. University of Michigan Press. doi:10.3998/mpub.152565. ISBN 978-0-472-03470-3. * Rockwell, John (30a de Decembro, 1979). "Disco vs. Rock and Industry Ills Made the Year Dramatic". The New York Times. * Sharp, Ken; Sulpy, Doug (1997). Power Pop: Conversations with the Power Pop Elite. * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Power pop|revizio=1149570347}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Muzikaj ĝenroj]] [[Kategorio:Usonaj muzikstiloj]] j0vj93im4d5l3fl9tag55uv3m18gooa 0 822765 9350497 9346027 2026-04-10T00:49:45Z Stephan1000000 118133 540 9350497 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio|N-ro de epizodoj=540|N-ro de sezonoj=25}} '''Law &''' '''Order''' ({{Traduke|Leĝo & Ordo}}) estas polica kaj [[Jurisprudenco|leĝa]] drama televida serio, produktita por la [[Usono|usona]] [[National Broadcasting Company|NBC]]. La televidserio estis elsendita ekde septembro [[1990]] ĝis majo [[2010]] por 20 sezonoj kaj 456 epizodoj kaj estis unu el la plej malnovaj dramoj elsenditaj en Usono (en [[pinttempo]]). La kreinto kaj produktanto de la televidserio estas Dick Wolf kaj la [[Pilota filmo|ekepizodo]] estis produktita por la NBC en [[1988]] <ref name="canceled">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/05/15/arts/television/15law.html|title=One 'Law & Order' Gets a Death Sentence, as Another Joins the Force|first1=Brian|last1=Stelter|first2=Bill|last2=Carter|author-link1=Brian Stelter|work=[[The New York Times]]|date=May 14, 2010|access-date=May 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516232529/http://www.nytimes.com/2010/05/15/arts/television/15law.html|archive-date=May 16, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref name="NYTimes Cancel">{{Cite news|url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/05/14/nbc-cancels-law-order/|title=NBC Cancels 'Law & Order'|first1=Brian|last1=Stelter|first2=Bill|last2=Carter|author-link1=Brian Stelter|work=[[The New York Times]]|date=May 14, 2010|access-date=May 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516235837/http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/05/14/nbc-cancels-law-order/|archive-date=May 16, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>. En majo 2022, la televidserio estis renovigita por sezono 22 <ref>Sharon Knolle (May 10, 2022). [https://www.thewrap.com/law-and-order-season-22-organized-crime-season-3-renewed-nbc/ ‘Law & Order’ and ‘Organized Crime’ Renewed at NBC]. The Wrap. Retrieved May 11, 2022</ref>. Produktita kaj filmita en Novjorko, la serio sekvas du-partan aliron: la unua duonhoro estas la enketo de krimo (kutime murdo) kaj kapto de suspektato fare de detektivoj de la novjorka polico; la dua duono estas la procesigo de la akuzito fare de la oficejo de la manhatana distrikta prokuroro. Intrigoj ofte estas bazitaj sur realaj kazoj kiuj lastatempe faris fraptitolojn, kvankam la instigo por la krimo kaj la kriminto povas esti malsamaj. La spektaklo komencis uzi turnpordan roladon en la 2-a sezono. Inter la plej longdaŭraj ĉefaj rolantaranoj estas Steven Hill kiel District Attorney Adam Schiff (sezonoj 1-10), Jerry Orbach kiel Detektivo Lennie Briscoe (sezonoj 3-14), S. Epatha Merkerson kiel Leŭtenanto Anita Van Buren (sezonoj 4-20), Sam Waterston kiel District Attorney Jack McCoy (sezono 5-nuna; antaŭe Executive Assistant District Attorney), kaj Jesse L. Martin kiel Detektivo Ed Green (sezonoj 10-18). La 22 sezonoj de ''Law & Order'' estas duaj nur al ĝia kromprodukto ''[[Law & Order: Special Victims Unit]]'' (1999-nun) por la plej longdaŭra realbatala skribita usona pinttempa televidserio. La sukceso de la serio kaŭzis la kreadon de kromaj spektakloj, igante ''Law & Order'' [[franĉizo]], kun televida filmo, pluraj [[Videoludo|videoludoj]], kaj internaciaj adaptiĝoj de la serio. Ĝi gajnis kaj estis nomumita por multaj premioj tra la jaroj, inkluzive de kelkaj [[Premio Emmy|Premioj Emmy]]. == Priskribo == En la unua duono de ĉiu epizodo, la televidserio sekvas malgrandan teamon de policdetektivoj en [[Novjorko]], kiuj esploras gravan [[Krimo|krimon]] (kutime [[murdo]]). En la dua duono, la fokuso ŝanĝiĝas de la policesploro al la laŭleĝaj procedoj kontraŭ la akuzito, administrita fare de malgranda teamo de advokatoj de la oficejo de la [[Manhatano|manhatana]] distrikta prokuroro. La televidserio temigas plejparte la sole polic-laŭleĝan intrigon, kaj ne enprofundiĝas en la personajn vivojn de la herooj (nekutima trajto en usona televidserio). La herooj de la televidserio (la policistoj kaj la advokatoj) ofte renkontas kompleksajn internajn kaj moralajn konfliktojn, ĉar foje la leĝo ne egalas al justeco kaj ili estas postulataj por decidi pri malfacilaj moralaj aferoj. La televidserio estas filmita en Novjorko, kaj ofte traktas aktualajn kaj lokajn temojn, ekzemple la militon kontraŭ terorismo post [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|la disfalo de la Ĝemelaj Turoj]]. La urbestroj de Novjorko, [[Rudy Giuliani]] kaj [[Michael Bloomberg]], aperis en la spektaklo plurajn fojojn. La televidserio gajnis la [[Premio Emmy|Premion Emmy]] por Plej bona Dramo en [[1997]], kaj estis nomumita por la premio 11 sinsekvaj jaroj. Ĝi gajnis tre altajn spektadprocentojn inter la pli maljuna spektantaro (aĝoj 18 - 49), kaj proksimume 16 milionoj da usonanoj spektis ĝin ĉiun semajnon. En [[2006]] Law and Order ricevis la plej malaltajn spektadprocentojn kune kun la duavica televidserio "Criminal Intent" inter 8 kaj 6 milionoj da spektantoj, en [[2007]] la NBC devis fari decidon pri kiu konservi, finfine ili preferis la originan televidserion kaj "Krimina Intenco" movita al kablo. Ekde tiam, spektadprocentoj daŭre falas inter 9 kaj 8 milionoj da spektantoj. La [[14-a de majo|14-an de majo]] [[2010|2010,]] la kreinto Dick Wolf sciigis ke "Leĝo kaj Ordo" oficiale malaperus la ekranojn pro malalta spektantaro kaj ankaŭ ilia malsukcesa ŝanco resendi ĝin al la aero, kiu alportas ĝin kun totalo de 20 sezonoj kaj 456 epizodoj, igante ĝin la plej malnova dramserialo en [[Pinttempo|pinttempaj elsendoj Tempo]], kune kun la televidserio kiu komenciĝis en radio, Smoke the Gun de CBS. En [[2022]], la televidserio estis renovigita por sezono 21. La tuta rolantaro estis anstataŭigita, kun la escepto de Anthony Anderson (kiu revenis por roluli kiel detektivo Kevin Bernard, sed foriris ĉe la fino de la sezono) kaj Sam Waterston (kiu revenis por pozi kiel distriktadvokato Jack McCoy). == Ĉeffiguroj en la spektaklo == * '''Jeffrey Donovan''' - detektivo '''Frank Cosgrove''', aliĝis al la hommortigsekcio anstataŭe de detektivo Cyrus Lupo. La partnero de detektivo Jalen Shaw (2022 / 21). * '''Mehcad Brooks''' - Detektivo '''Jalen Shaw'''. Aliĝis al la Hommortiga Taĉmento anstataŭ detektivo Kevin Bernard. La partnero de detektivo Frank Cosgrove (2022 - / 22 - ). * '''Camryn Manheim''' - staciestro '''Kate Dixon'''. Anstataŭas la komandanton Anita van Beuren (2022 - / 21-). * '''Hugh Dancy''' - Direktoro de la oficejo de District Attorney '''Nolan Price''' (2022 - / 21-). * '''Odalia Halevi''' - Asistanto de Distrikta Prokuroro '''Samantha Maron'''. (2022/sezono 21). * '''Sam Waterston''' - Prokuroro '''Jack McCoy'''. Antaŭe altranga asistanto de la distrikta advokato kaj nuntempe funkcias kiel la distrikta advokato mem. La anstataŭaĵo de Ben Stone kaj Arthur Branch (1994 - / 5 sezonoj -). == La rolantaro kaj pasintaj roluloj == Tra la jaroj, la tuta rolantaro de la televidserio ŝanĝiĝis. Kelkaj el ili daŭriĝis por ludi en duavicaj televidserioj, kiel ekzemple (Dan Florek en ''Special Section'' kaj ''Chris Noth'' en ''Criminal Intent''). * '''George DeZonza''' - Max Greavy, Detektivo (1990-1991/Sezono 1) * '''Chris Noth''' - Mike Logan, detektivo (1990-1995/sezonoj 1-5) * '''Dan Florek''' - Donald Craigen, ĉefo de la hommortigdividaĵo (1990-1993/sezonoj 1-3) * '''Michael Moriarty''' - Ben Stone, Senior Assistant District Attorney (1990-1993/Sezonoj 1-3) * '''Richard Brooks''' - Paul Robinette, asistanto policadvokato (1990-1993/Sezonoj 1-3) * '''Steven Hill''' - Adam Schiff, policadvokato (1990-2000/Sezonoj 1-11) * '''Paul Sorbino''' - Phil Carta, detektivo. La anstataŭaĵo de Max Greavy (1991-1992/sezonoj 2-3) * '''Jerry Auerbach''' - Lenny Briscoe, detektivo. La anstataŭaĵo de Phil Carta (1992-2004/sezonoj 3-14), moviĝis al la duavica televidserio ''Law and Order: Justice and Justice'' kaj mortis dum la filmigo de la unua sezono. * '''S. Epatha Merkerson''' - Anita Van Beuren, kapo de la hommortigsekcio. La svatanto de Donald Craigen (1993-2010/sezonoj 4-20) * '''Benjamin Bratt''' - Ray Curtis, detektivo. La anstataŭaĵo de Mike Logan (1995-1999/sezonoj 6-9) * '''[[Jill Hennessy]]''' - Claire Kincaid, asistanto policadvokato. La svatanto de Paul Robinette (1993-1996/sezonoj 4-6) * '''Jesse Martin''' - Ed Green, detektivo. Anstataŭaĵo de Ray Curtis kaj Joe Fontana (1999-2004, 2006-2008/sezonoj 10-14, 16-18) * '''Carrie Lovell''' - Jamie Ross, asistanto policadvokato. La ŝanĝado de Claire Kincaid (1996-1998/Sezonoj 6-8) * '''Angie Harmon''' - Abigail Carmichael, asistanto policadvokato. La svatanto de Jamie Ross (1998-2001/sezonoj 8-11) * '''Diane Wiest''' - Nora Levine, policadvokato. La anstataŭaĵo de Adam Schiff (2000-2002/sezonoj 11-12) * '''Elizabeth Rohm''' - Serena Sutherlin, asistanto policadvokato. La anstataŭaĵo de Abigail Carmichael (2001-2005/sezonoj 12-14) * '''Fred Thompson''' - Arthur Branch, policadvokato. Anstataŭanto por Nora Levin (2002-2007/sezonoj 12-17) * '''Anny Price''' - Alexandra Borja, helpa distrikta prokuroro. La anstataŭaĵo de Serena Sutherlin (2004-2006/sezonoj 14-16) * '''Dennis Perina''' - Joe Fontana, detektivo. La anstataŭaĵo de Lenny Briscoe (2004-2007/sezonoj 14-16) * '''Michael Imperioli''' - Nick Falco, detektivo, provizora anstataŭaĵo por Ed Green (2005/sezono 15) * '''Milena Jovitz''' - Nina Cassidy, detektivo. La svatanto de Nick Falco (2006-2007/sezono 17) * '''Jeremy Sisto''' - Cyrus Lupo, detektivo. Anstataŭanto por Nina Cassidy (2007-2010/Sezonoj 17-20) * '''Anthony Anderson''' - Kevin Bernard, detektivo. La anstataŭaĵo de Ed Green (2008-2022/sezonoj 18-21) * '''Linus Roach''' - Michael Cutter, Senior Assistant District Attorney. La anstataŭaĵo de Jack McCoy kiu estis promociita al la pozicio de policadvokato (2008-2010/sezonoj 18-20) * '''Elena De La Garza''' - Connie Rubirosa, asistanto distriktadvokato. La anstataŭaĵo de Alexandra Borja (2008-2010/sezonoj 18-20) La televidserio havis grandan nombron da aktoroj en gastaj roloj, inkluzive de [[Jennifer Garner]], Allison Janney, [[Samuel L. Jackson]], Eddie Falco, kaj multaj aliaj. == Duavicaj televidserioj == La sukceso de la televidserio kaŭzis la evoluon de diversaj kromproduktoj. La plej multaj el la televidserioj traktis esplorojn, unu el ili prezentis nur la juran parton. ; [[Law & Order: Special Victims Unit]] (SVU, 1999-nun) : (en libera traduko el la angla: "speciala unuo de viktimoj de [[sekskrimo]]j) kiu temigas krimojn kaj sekskrimulojn. En marto 2021, la televidserio daŭre elsendiĝas. ; <nowiki>Law & Order: Criminal Intent (CI, 2001-2011)</nowiki> : Serio kiu temigis la krimulon mem, kaj la nura televidserio kiu apenaŭ implikas procesigon. Ekstere post 10 sezonoj. ; <nowiki>Law & Order: Trial by Jury (TBJ, 2005-2006)</nowiki> : (libere tradukita el la angla: "Proceso de Ĵurio") estis kortuma dramo kaj la nura televidserio kiu ne montras policenketojn, kaj estis faligita post nur unu sezono ĉar ĝi ne ricevis sufiĉe altan spektantaron. ; <nowiki>Law & Order: Los-Anĝeleso (2010-2011)</nowiki> : La televidserio por la unua fojo okazas en [[Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso, Kalifornio]], dum la aliaj televidserioj okazas en [[Novjorko]]. For la aero post unu sezono. ; <nowiki>Law & Order: Organizied Crime (2021-nun)</nowiki> : Christopher Maloney revenas kiel detektivo Elliot Stabler kiu, sekvante personan tragedion, revenas de emeritiĝo kaj komencas prizorgi stabo pri organizita krimo de la Novjorka Polica Departmento. En majo 2022, la televidserio estis renovigita por tria sezono. === Aliaj versioj === '''Law and Order: UK''' - brita versio de la televidserio, elsendiĝis dum 8 sezonoj de [[2009]] ĝis [[2014]]. == Vidu ankaŭ == * [[Novjorka distrikta prokuroro]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Refbegin}} * {{Cite book|last1=Courrier|first1=Kevin|last2=Green|first2=Susan|year=1999|title=Law & Order: The Unofficial Companion|edition=2nd|location=Los Angeles|publisher=Renaissance Books|isbn=1580631088|oclc=42995115}} * {{Cite book|last1=Green|first1=Susan|last2=Dawn|first2=Randee|year=2009|title=Law & Order: Special Victims Unit: The Unofficial Companion|location=Dallas|publisher=BenBella Books|isbn=9781933771885|oclc=429604907}} {{Refend}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://wolfentertainment.com/television/current/law-order/}} ĉe Wolf Entertainment * {{Oficiala retejo|https://www.nbc.com/law-order}} ĉe [[National Broadcasting Company|NBC]] * {{Oficiala retejo|https://web.archive.org/web/20110606141739/http://www.tnt.tv/series/lawandorder/}} ĉe [[TNT (televida kanalo)|TNT]] * {{Oficiala retejo|https://www.channel5.com/show/law-order}} ĉe Channel 5 * [https://www.citytv.com/show/law-order/ Oficiala Retejo] sur City en Kanado * Law & Order [https://onlocationtours.com/locations/law-order-series/ lokoj de filmado], la Mayor's Oficejo de Filmo, Teatro kaj Elsendo * {{IMDb title}} * [http://epguides.com/LawandOrder Law & Order] ĉe epguides.com {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]] [[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2000-2009]] iyqc4khblla71xv6fil6vhkur23x3z8 0 822772 9350498 9346036 2026-04-10T01:01:15Z Stephan1000000 118133 590 9350498 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio|N-ro de epizodoj=590|N-ro de sezonoj=27}} '''Law & Order: Special Victims Unit''' ({{Traduke|Leĝo kaj ordo: sekcio de specialaj viktimoj}}, aŭ mallonge " '''SVU''' ") estas [[Usono|usona]] policdramserio kiu gajnis [[Premio Emmy]], produktita por [[National Broadcasting Company|NBC]]. La serio estis elsendita la [[20-a de septembro|20-an de septembro]] [[1999]] kiel [[Kromverko|duavica serio]] de ''[[Law & Order]] <ref>{{Cite web|title=Law & Order: Special Victims Unit - NBC.com|url=https://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit|access-date=April 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330094241/https://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit|archive-date=March 30, 2019|url-status=live}}</ref>''. Kiel deklarite en ĝia nomo, la serio temigas la enketon de krimoj de specialaj viktimoj kun speciala sentemo, kiel ekzemple [[sekskrimo]]j kaj krimoj kontraŭ infanoj. Kiel ĝiaj gepatra serio, la serio traktas kaj la policesploran fazon kaj kolektadon de indicoj, kaj poste la fazon de la kortumsesio. Tra la jaroj, la serio estis tre sukcesa kaj estas konsiderita unu el la plej popularaj televidserioj en Usono kaj la gvidanto en spektado de procentoj inter ĉiuj aliaj "Law & Order" serioj <ref>{{Cite web|last=Roots|first=Kimberly|title=''Law & Order'', ''SVU'' and ''Organized Crime'' Renewed at NBC|url=https://tvline.com/2023/04/10/law-and-order-svu-renewed-season-25-nbc/|website=[[TVLine]]|access-date=April 10, 2023|date=April 10, 2023}}</ref>. La serio gajnis la titolon de "la plej malnova dramserialo en pinttempo" <ref name="news.avclub.com">{{Cite web|url=https://news.avclub.com/law-order-svu-is-now-officially-tv-s-longest-running-1833678675|title=Law & Order: SVU is now officially TV's longest-running primetime live-action series|website=News|date=March 29, 2019|accessdate=2023-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803184231/https://news.avclub.com/law-order-svu-is-now-officially-tv-s-longest-running-1833678675|archivedate=2020-08-03}}</ref> kaj unu el la ĉeffiguroj, Olivia Benson rolita fare de [[Mariska Magdolna Hargitay|Mariska Hargitay]], estis elektita kiel la plej amata televidfiguro. La serio estas la nura inter la aliaj "Law & Order" serioj kies rolantaro apenaŭ ŝanĝiĝis dum la multaj sezonoj kiuj ĝi elsendiĝis. Tamen, post la 12-a sezono estis sciigite ke la ĉefstelulo de la serio Christopher Maloney (Detektivo Elliot Stabler) ne revenos en la sekva sezono, pro fiasko en intertraktadoj koncerne la kontrakton de la aktoro (Christopher Maloney revenis en 2021 por portreti la rolulo de Elliot Stabler en la serio ''Law & Order: Organized Crime''. Mariska Hargitay ofte aperas en ĝi en gasta rolo kiel Olivia Benson). La serio estas la nura inter la aliaj "Law & Order" serioj kies rolantaro apenaŭ ŝanĝiĝis dum la multaj sezonoj kiuj ĝi elsendiĝis. Tamen, post la 12-a sezono estis sciigite ke la ĉefstelulo de la serio Christopher Maloney (Detektivo Elliot Stabler) ne revenos en la sekva sezono, pro fiasko en intertraktadoj koncerne la kontrakton de la aktoro (Christopher Maloney revenis en 2021 por portreti la rolulo de Elliot Stabler en la serio ''Law & Order: Organized Crime''. Mariska Hargitay ofte aperas en ĝi en gasta rolo kiel Olivia Benson). Krome, kelkaj el la roluloj de la serio aperis en interkruciĝepizodoj kun "Ĉikago-" serioj kiel ekzemple ''Chicago P.'' ''D'' kaj ''Chicago Fire'', ankaŭ de la kreinto de Dick Wolf. == Intriga resumo == La intrigo de la serio temigas grupon de detektivoj de elita unuo de detektivoj de la [[Nov-Jorka Polica Departemento|Novjorka Polico]] nomita la "Unuo de Specialaj Viktimoj", kiu situas en [[Manhatano]] kaj kutime esploras diversajn sekskrimojn, [[Mistraktado de infanoj|infanmistrakton]] kaj [[Hejma perforto|hejman perforton]]. Ĉiu kazo estas malsama kaj kompleksa. Ĉie en la serio, la kompleksa persona historio de la diversaj detektivoj ankaŭ estas prezentita por ilustri kiel la privataj vivoj de la policistoj povas influi la decidprocezon en ilia laboro. La strukturo de la epizodoj estas kutime la sama: persono trovas la viktimon kaj vokas la policon, de tie komenciĝas la esploro de la fako kaj finfine la fokuso moviĝas de la policejo al la tribunalo. Plejofte ekzistas neniu rekta ligo inter epizodoj kaj ĉiu epizodo prezentas malsaman enketon. Sed foje, epizodoj estas prezentitaj kun referencoj al okazaĵoj kiuj okazis en la serio en la pasinteco aŭ daŭrigepizodoj (ekzemple, la atenco de Alexandra Cabot, la mensmalsano de Maureen Stabler aŭ la enketo kiu estis farita kontraŭ Dario, la vicfilo de fin). Ĉi tiu duavica serio estas dediĉita al la intrigoj de malfacilaj esploroj rilataj al infanoj kaj sekso kaj inter ili: * Patrino kiu fitraktas siajn infanojn ĝis malsato, forlaso kaj morto. * Murdo de niĝeria knabo kiel rita ofero post estado vendita en sklavecon. * Viktimo kies peniso estis amputita en la metroo estas rivelita post lia morto esti seria seksperfortanto. * Adoleskanto kiu administras retejon kiu enhavas [[Infana pornografio|infanpornografion]]. * Knabino kiu estis seksperfortita de viro kiun ŝi konis en virtuala babilejo. * Grupo de pedofiloj kiuj kontrabandas infanojn de Sudameriko al Usono por sekso. * En sezono 21, la intrigo temigis perforton en familio, plejparte dum la periodo de la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2023|koronvirusa pandemio]] (kiu okazis dum la filmigo de la sezono). == Rimarkindaj epizodoj kiuj estis influitaj per realaj okazaĵoj == La plej multaj epizodoj de la serio estas bazitaj sur krimoj kiuj okazis en realeco. Tamen, la nomoj de la roluloj kaj partoj de la intrigo estis ŝanĝitaj. Kompleta listo de epizodoj de ĉi tiu tipo troveblas [https://lawandorder.fandom.com/wiki/Ripped_from_the_headlines?so=search ĉi tie]. Jen kelkaj ekzemploj: * Epizodo kiu estis referenco al la kantisto [[Michael Jackson]] kaj akuzoj kontraŭ li de maldecaj agoj kontraŭ infanoj. * Kazo bazita en la murdistoj [[Leopold kaj Loeb]]. * Murdo de modela knabino, surbaze de la kazo de [[Johnna Ramsey]]. * Murdo de prostituitino per piedpremado, surbaze de esplorado kaj plendoj pri perforto en komputilaj ludoj. * Epizodo bazita sur la rakonto de [[Terri Schiavo]], amaskomunikila evento kiu traktis virinon kiu eniris en [[Komato|komaton]] kaj ŝia partnero leĝe batalis kun ŝiaj gepatroj por malkonekti ŝin de la viveltenaj aparatoj. * Epizodo bazita sur la kazo de [[Justin Berry]] pri adoleska knabo kiu iĝis pederasto kaj prizorgis retejon kiu enhavis infanpornografion. * Epizodo bazita sur la [[Masakro de Columbine]]. * Kazo bazita sur la murdoj de [[Aileen Carol Wuornos|Aileen Wuornos]], prostituitino kiu iĝis seria murdisto de viroj kaj funkciis en la malfruaj 1980-aj jaroj. * Epizodo bazita sur la Murdo de la familio Watts (okazaĵo sur kiu la dokumenta filmo "American Murder" estis farita en [[Netflix]]). * Epizodo bazita sur la kazo de Treva Throneberry pri virino 20-jaraĝa, kiu ŝajnigis esti gimnaziano kaj fraŭde vivis en prizorgata familio. * [[Transgenrulo|Transgenra]] virino kiu fariĝis viktimo de seksa atako. * Epizodo bazita sur la rakonto de [[David Reimer]] kiu estis naskita vira, sed pro malsukcesa [[Brit mila|cirkumcidprocedo]], parto de lia peniso estis forigita kaj liaj gepatroj (laŭ konsilo de la familia psikologo) kreskigis lin kiel knabino ĝis la aĝo de 15. * Knabino kiu ŝajnigis ke ŝi estis sekse atakita en hotelo - surbaze de la falsa seksperforta kazo ĉe Disney World en la 1990-aj jaroj. * Kazo inspirita de perforto por [[Honormurdo|familia honoro]] en [[Islamo|islama]] socio. * Epizodo bazita en [[Jim Jones]] kaj la komunumo " Jonestown " kiun li fondis kies ĉiuj ĝiaj membroj [[amasa suicido|amase sinmortigis]]. * Epizodo bazita sur la ekologia terorismo de la Fronto por la Liberigo de la Tero ({{Lang-en|Earth Liberation Front}}). * Epizodo bazita sur la memmortigo de [[Robert Budd Dwyer|Robert Dwyer]] en viva televido. * Epizodo bazita sur afero laŭ kiu kinoreĝisoro Harvey Weinstein estis juĝita pro seksperforto kaj seksĉikanado kaj pliigis la [[Movado MeToo]]. == La nuna rolantaro == * Mariska Hargitay - kapitano '''Olivia Benson''' (1999-/Sezonoj 1-) La plej maljuna rolulo en la serio. Ŝi komencis kiel detektivo kaj en sezono 21 estis promociita al kapitano de la unuo anstataŭe de Garland. Naskita kiel rezulto de seksperforto kiun ŝia patrino travivis, kiu instigis ŝin aliĝi al la speciala sekcio. Nuntempe ŝi estas [[Unugepatra familio|fraŭlina patrino]] de filo (Noaĥo), kiun ŝi adoptis. En sezono 8 ŝi malkovris ke ŝi havas fraton de la sama patro (Simon). * Ice T - Lt. '''Odfin "Fin" Tutuola''' (2000-/Sezonoj 2-) - La dua plej maljuna rolulo en la serio. Li venis al la speciala sekcio komence de la dua sezono post moviĝado de la drogsekcio. Li estis la partnero de Munch. Li havas [[Samseksemo|samsekseman]] filon nomitan Ken kaj ili havas amo-malamo-rilaton. Lia vicfilo Dario (Ludacris), la filo de la dua edzino de Fin estas krimulo kiu evitis punon por murdo. Nuntempe engaĝita al serĝento Phoebe Baker (Jennifer Esposito) kiu servas en la sekcio kiu estas ligita al krimaj organizoj kiuj okupiĝas pri prostituado. * Peter Scanvino - '''Dominic Carisi''' (2014-/sezonoj 16) iama detektivo kaj komencanta de sezono 21 asistanto policadvokato. Edziĝinta al Amanda Rollins (Kelly Giddish), iama detektivo en la Speciala Sekcio. * Octavio Pisano - Detektivo '''Joe Valasco''' (2022-/sezono 23) detektivo kiu aliĝis al la speciala sekcio post la emeritiĝo de Kat (Jamie Gray Hyder). Komence li estis partnero de Rollins (Kelly Giddish), sed nun lia partnero estas Grace Mansi. * Molly Burnett - Detektivo '''Grace Muncie''' (2022 -/Sezono 24) nova detektivo kiu aliĝis al la speciala sekcio. La partnero de Joe Valasco == Iamaj aktoroj en la spektaklo == * Christopher Maloney - '''detektivo Elliot Stabler''' (1-12/1999-2011). Antaŭe detektivo en la Speciala Sekcio, partnero de Olivia Benson. Konsiderita kiel firmega, malmola kaj inteligenta detektivo, traktanta nervajn problemojn kiuj influas liajn decidojn - kio igas lin polemika detektivo en la okuloj de multaj. Dum la serio lia filino ekhavas problemon kun la leĝo. Sekvante gravan okazaĵon en kiu li estis devigita pafi armitan knabinon, li estis nekapabla resti deĵoranto kaj decidis forlasi la specialan sekcion. Plurajn jarojn poste li revenis al la polico, kaj aliĝis al la teamo por batali organizitan krimon (2020-) post la morto de lia edzino (Katie), kiu estis murdita per eksplodema aparato en ŝia aŭto. * Kelly Giddish - detektivo '''Amanda Rollins''' (2011-2022/sezonoj 13-24) alvenis komence de sezono 13 kaj anstataŭigis Elliot Stabler (Christopher Maloney). Sola patrino de du filinoj. Hodiaŭ ŝi estas edziĝinta al Dominic Carisi (Peter Scanvino). Ŝi forlasis la specialan sekcion por instrui en la universitato. * Tamara Tani - kuracisto kaj patologiisto '''Melinda Warner''', (2000-2021/ sezonoj 2-23) la regula patologiisto kies servojn la unuo uzis. Havas fonon en la uzo de armiloj kaj studis medicinon financitan fare de la Usono-Armeo kiel parto de ŝia armea rekrutado. * Philip Winchester - Asistanto Prokuroro '''Peter Stone''' (2018-/Sezonoj 19-) * Dan Florek - Ĉefo de la '''Donald Craigen''' policejo (1999-2014/ sezonoj 1-15) - proponita de la patrinserio ([[Law & Order]]) de la hommortigsekcio al la speciala sekcio kaj finfine retiriĝis. * Richard Belzer - Ĉefdetektivo/Serĝento '''John Munch''' (1999-2013/Sezonoj 1-15) - aperis en la serio " Red to Black Murder " kiel policisto en la hommortigsekcio en Baltimoro, de kie li moviĝis al la speciala sekcio kaj finfine retiriĝis. Konsiderita sofistika kaj ŝatata detektivo, kun multjara sperto. * [[Bradley Darryl Wong|B. D. Wong]] - Psikiatro '''George Huang''' (2002-2011/Sezonoj 3-12) - [[Psikiatro]] kiu laboris kiel [[Federacia Buroo de Enketado|FBI-]] agento en la sama tempo kiel la Speciala Sekcio. George Hwang estas samseksema (tre kiel la aktoro kiu pozas kiel li), sed personaj detaloj pri li malofte estas rivelitaj dum la serio. * Diane Neal - Help District Attorney '''Casey Novak''' (2003-2008, 2011-2012/ Sezonoj 5-9, 12-13) - Anstataŭigita Alexandra Cabot post ĉi-lasta atenco. Anstataŭigite per Graylake post kiam ŝi mensogis al la tribunalo kaj estis suspendita por longa tempo, sed poste resendita al la speciala sekcio. * Danny Pino - detektivo '''Nick Amaro''' (2012-2015/Sezonoj 13-16) - retiriĝis de la polico sekvante pafadkazaĵon. Estas implice ke ekzistas seksa streĉiteco inter li kaj Amanda. Estis la partnero de Olivia post kiam Eliot foriris kaj estas konsiderita akra kaj diligenta detektivo. * Kristin Letty - Help District Attorney '''Sonia Paxton''' (2009/sezono 11, gastado en sezono 12) - funkciis kiel la prokuroro de la unuo por pluraj epizodoj, sed ĉar ŝi alvenis en tribunalebrian, ŝi estis suspendita kaj membrigis kontraŭdrogcentron. Paxton kutimis piki kaj piki la unuon, plejparte kun Elliott Stabler. Murdite en sezono 12. * Michaela McManus - kiel Assistant District Attorney '''Kim Graylick''', (2008/Sezono 10) - estis transdonita al Washington ĉe la fino de la sezono. * Adam Beach - detektivo '''Chester Lake''' (2007-2008/Sezono 9) - estis la partnero de fin kaj nuntempe servas malliberecan punon post murdado de krimulo. * Connie Nielsen - detektivo '''Danny Beck''' (2007/anstataŭigas detektivon Olivia Benson en pluraj epizodoj en Sezono 8) - estis la partnero de detektivo Stabler en Sezono 8 kaj foriris post kiam ŝi estis nekapabla trakti la viktimojn. Ekzistis seksa streĉiteco inter ŝi kaj Elliot. * J. K. Simmons - psikiatro '''Emil Škoda''' (2000-2001/sezonoj 1-2) - aperis kaj en [[Law & Order|la ĉefserio]] kaj en pluraj epizodoj en la unua sezono en la speciala sekcio. * Michelle Heard - detektivo '''Monique Jeffries''' (1999-2000/Sezono 1) - forlasis la unuon komence de la dua sezono ĉar ŝi estis trovita netaŭga por kampa laboro en psikiatria taksado (sekvante [[Amoro|seksadon]] kun suspektato) kaj decidis ŝanĝi unuojn.. Fino estas ŝia anstataŭaĵo. * Dean Winters - Detektivo '''Brian Cassidy''' (1999-2000/sezono 1) - foriris komence de la unua sezono pro mensaj malfacilaĵoj en la pozicio kaj moviĝis al la narkotsekcio. Revenite en gasta rolo en kelkaj el la pli postaj sezonoj, kie estas rivelita ke kiel infano, Brian estis molestita fare de sia basbaltrejnisto. * Leslie Hendricks - kuracisto kaj patologiisto '''Elizabeth Rogers''' (1999-2000/sezono 1). Patologia ke la unuo helpis en la unua sezono. Foje ŝi ankaŭ aperis en aliaj "Law & Order" serioj en la sama rolo. * Stephanie March - asistanto al policadvokato '''Alexandra Cabot''' (2001-2003, 2009-2010, 2011, 2018-/sezonoj 2-5, 10-11, 13, 19-20) - aliĝis al la speciala sekcio komence de la dua sezono nome de la "Morris" komisiono (komisiono kie ili diskutas la efikecon de policistoj en la unuo) kaj tiam iĝis la permanenta asistanto al la distriktoprokuroro en la unuo. Havis aŭtobombon ĉar ŝi estis implikita kun la estro de danĝera krimorganizo, kaj estis anstataŭigita per Casey Novak. Ŝi estis devigita vivi sub [[falsa identeco]] kaj poste (post kiam la insidmurdisto estis arestita) revenis por funkcii kiel asistanta policadvokato. En 2012, ŝi forlasis sian pozicion kaj komencis labori por organizo kiu helpas virinojn kiuj estas en perforta edzeca sistemo eskapi de siaj perfortaj edzoj. * Andy Carroll - '''serĝento Mike Dodds''' (2016/Sezono 17) - anstataŭigis detektivon Nick Amaro'n en la speciala sekcio. Filo de William Dodds, Staciestro. Mortigite en sezono 17. * Jamie Gray Hyder - '''Detektivo Catriona "Kat" Tamin''' (2019 - 2022/Sezonoj 21-23) - Iama detektivo en la Speciala Sekcio. Ŝi foriris pro pafvundo. * Raul Esparza - asistanto de la distrikta prokuroro '''Rafael Barba''' (2013-2018 / sezonoj 14-19, 21-) - iama asistanto de la distrikta advokato. Li forlasis la serion post fari, kontraŭleĝe, la eŭtanazion de infano kiu estis difinita [[daŭra vegeta stato|kiel planto]]. * D'more Barnes - Stacikomandanto '''Christian Garland''' (2021-2022/22-23) - La provizora anstataŭaĵo de inspektisto Dodds kaj nun funkcias kiel la Polickomisaro. * Peter Gallagher - Stacikomandanto '''William Dodds''' (2015-2020/16-21) - la anstataŭaĵo de kapitano Craigen kiel Stacikomandanto. * [[Fred Dalton Thompson|Fred Thompson]] - District Attorney '''Arthur Branch''' (2002-2006/4-7) - Manhattan District Attorney en pagendaĵo de Casey Novak. Poste anstataŭigite per Jack McCoy (Sam Waterston). * Judith Light - juĝisto '''Elizabeth Donnelly''' (2002-2010/sezono 3-12) - juĝisto en la Manhatana tribunalo kaj antaŭe en pagendaĵo de la helpdistriktadvokatoj. * Robert John Burke - Kapitano de la polica esploro-sekcio '''Ed Tucker''' (3-21 / 2002-2020) - estis en respondeculo de la unuo por esplori policanojn kiuj estis evitemaj kaj ofte renkontis multon en la speciala sekcio, kiuj nomas lin "rato" (denuncanto). Dum la progresintaj sezonoj, Ed havas rilaton kun Olivia, sed poste rompas kun ŝi kaj faras [[sinmortigo]]n post estado diagnozita kun kancera tumoro en lia cerbo. == Aliaj versioj == '''''Law & Order: Sekcio de terenaj enketoj''''' - ({{Lang-ru|Закон и порядк: одель оперативных оследний}}) La [[Rusio|rusa]] versio de la usona serio "Law and Order: Special Victim's Unit" kiu estas elsendita de 2007 ĝis nuntempe. == Vidu ankaŭ == * ''[[Law & Order]]'' (Leĝo kaj Ordo) * [[Law & Order: Criminal Intent]] (CI) * [[Law & Order: Trial Before Jury]] (TBJ) * [[Law & Order: Organizied Crime]] (OC) == Referencoj == {{Referencoj}}{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zt4WqrgXI9gC|title=Law & Order: Special Victims Unit: The Unofficial Companion|last1=Green|first1=Susan|last2=Dawn|first2=Randee|publisher=BenBella Books|year=2009|isbn=978-1-933771-88-5|location=Dallas|oclc=429604907}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://wolfentertainment.com/television/current/law-order-svu/}} ĉe Wolf Entertainment * {{Oficiala retejo}} ĉe [[National Broadcasting Company|NBC]] * {{IMDb titolo}} * [http://epguides.com/LawandOrderSVU Law & Order: Special Victims Unit] ĉe epguides.com * [https://www.metacritic.com/tv/law-order-special-victims-unit Law & Order: Special Victims Unit] ĉe [[Metacritic]] * [https://www.rottentomatoes.com/tv/law_and_order_special_victims_unit Law & Order: Special Victims Unit] ĉe [[Rotten Tomatoes]] * {{Cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/law-order-special-victims-unit/100257|title=List of ''Law & Order: SVU'' Episodes|website=[[TV Guide]]}} * [https://web.archive.org/web/20120107111650/http://www.mynetworktv.com/shows.php?show=156 Law & Order: Special Victims Unit] ĉe MyNetworkTV {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]] [[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2000-2009]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2010-2019]] liecigsfqvsdw60298g97w75gyimg5u 0 874345 9350422 8817004 2026-04-09T18:01:46Z Sj1mor 12103 9350422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Kontraŭ-Dekstrula Movado''' (ĉine: 反右运动; pinjine: Fǎnyòu Yùndòng) en la [[Popola Respubliko Ĉinio]], kiu daŭris de 1957 ĝis proksimume 1959, estis politika kampanjo por purigi supozatajn "dekstrulojn" interne de la [[Ĉina Komunista Partio]] kaj en la tuta lando. La kampanjo estis lanĉita de [[Mao Zedong]] kaj [[Deng Xiaoping]]; kaj ankaŭ Peng Zhen ludis gravan rolon. La Kontraŭ-Dekstrula Movado damaĝis la demokration en Ĉinio kaj transformis la landon en fakte [[unupartia ŝtato|unupartian ŝtaton]]. La difino de dekstruloj ne estis konstanta sed oficiale rilatis al tiuj intelektuloj, kiuj ŝajnis favori [[kapitalismo]]n, aŭ oponis unupartian regadon kaj devigan kolektivigon. Laŭ la oficialaj statistikoj publikigitaj de la ĉina registaro dum la periodo "[[Boluan Fanzheng]]" (korekti la erarojn kaj restarigi la ordon), la kampanjo persekutis almenaŭ 550 000 homojn.<ref>Vidal, Christine. '[https://shs.hal.science/halshs-01306892/document The 1957-1958 Anti-Rightist Campaign in China: History and Memory (1978-2014)]'. CCJ-Occasional-Papers, 2016.</ref> Kelkaj esploristoj kredas, ke la vera nombro de persekutitoj estas inter 1 kaj 2 milionoj aŭ eĉ pli multe.<ref>Vidal, Christine. '[https://shs.hal.science/halshs-01306892/document The 1957-1958 Anti-Rightist Campaign in China: History and Memory (1978-2014)]', CCJ-Occasional-Papers, 2016.</ref> La plejparto de la viktimoj estis rehabilititaj ekde 1959, sed la procezo estis interrompita pere de [[Kultura Revolucio|la Kultura Revolucio]]. == Referencoj == {{referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:1950-1959 en Ĉinio]] [[Kategorio:Komunismaj reprezalioj]] [[Kategorio:Maoisma terminologio]] [[Kategorio:Politikaj kaj kulturaj purigoj]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Ĉinio]] [[Kategorio:Kampanjoj de la Komunista Partio de Ĉinio]] f7t6szncw8ul66s4mmjyx0hc9fwiw1g 0 874527 9350423 8780285 2026-04-09T18:02:09Z Sj1mor 12103 9350423 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''Kampanjo de Cent Floroj''', ankaŭ nomata la ''Movado de Cent Floroj'' (ĉine: 百花齐放), la ''politiko de Duobla Cento'' (ĉine: 双百方针) estis periodo de 1956 al 1957 en la [[Popola Respubliko Ĉinio]], dum kiu la [[Komunista Partio de Ĉinio|Ĉina Komunista Partio]] gvidita de [[Mao Zedong]] proponis "lasi cent florojn prosperi en la sociaj sciencoj kaj artoj kaj lasi cent vidpunktojn esti esprimataj en la kampo de [[scienco]]. Ĝi estas kampanjo, kiu permesis al civitanoj proponi kritikojn kaj konsilojn al la registaro kaj la Partio. La kampanjo reprezentis periodon de malstreĉita ideologia kaj kultura regado. La movado parte celis trakti la streĉitajn rilatojn inter la Partio kaj la intelektuloj. Alia grava afero, kiu kondukis al la Movado de Cent Floroj, estas la opinio de Mao, ke la regado de la Partio super la intelektuloj sufokas utilajn novajn ideojn. Sub la kuraĝigo de la movado, kritikoj de intelektuloj rapide fariĝis neregeblaj kaj prezentis minacojn al la komunista reĝimo. Tamen Mao samtempe maltrankviliĝis pri novaj elitoj, kiuj povus minaci lian povon. Sekve la movado transformiĝis en la [[Kontraŭ-Dekstrula Movado|Kontraŭ-Dekstrulan Kampanjon]] kontraŭ tiuj, kiuj kritikis la reĝimon kaj ĝian ideologion. Civitanoj estis arestitaj, publike kritikataj, kaj kondamnitaj al prizonaj kampoj por reedukado per laboro, aŭ eĉ ekzekutitaj. La ideologia subpremado refoje certigis la ortodoksecon de Maoismo en la publikaj esprimoj. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Maoisma terminologio]] [[Kategorio:1957 en Ĉinio]] [[Kategorio:1956 en Ĉinio]] [[Kategorio:Kampanjoj de la Komunista Partio de Ĉinio]] 5anl39qrwlmdhyetg5uhxoeix1e9vps 0 877135 9350366 8801043 2026-04-09T16:24:59Z Kani 670 9350366 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''En el día de hoy''''' (Hodiaŭe) estas [[romano]] de [[Jesús Torbado]], venkinto de la [[Premio Planeta]] en 1976. Temas pri [[ukronio]] kiu supozigas ke en la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939) venkis la [[Popola Armeo de la Respubliko|respublika tendaro]] kaj ne la [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|frankisma tendaro]], kiuj fakte estis la realaj venkintoj. La titolo referencas la [[:es:Último parte de la guerra civil española|lastan militinformon]] —kaj nuran subskribitan de [[Francisco Franco]] mem—, kiu startas per tiuj vortoj. La militinformo kiu aperas en la romano estas preskaŭ la sama de Franco sed subskribita de la respublika prezidento [[Manuel Azaña]], diranta (nuraj ŝanĝitaj vortoj estas nigrigitaj): "Hodiaŭe, kaptita kaj senarmigita la '''ribelanta''' armeo, atingis la '''respublikaj''' trupoj siaj lastaj militceloj. La milito finiĝis. - '''Madrido''', 1a de aprilo 1939" == Enhavo == En 1939, la [[Dua Hispana Respubliko|respublika tendaro]] venkis en la milito super la [[Francisco Franco|frankistoj]]. Dum la [[batalo de Ebro]], Francio malfermis siajn landlimojn kaj ebligis la liveradon por la respublika tendaro (kio ne okazis en la realo). La maldekstra nova registaro tiam forpelis la ribelulojn for de la lando kaj tiuj fuĝas al [[Portugalio]], [[Kubo]] (kiel Franco mem) ktp. [[Manuel Azaña]] kaj [[Juan Negrín]] demisiis kaj nun estas [[Julián Besteiro]] prezidento de la respubliko kaj [[Indalecio Prieto]] [[ĉefministro]]. [[Ernest Hemingway]], establita en la ĉefurbo, ekverkas ''[[:en:A Moveable Feast|Madrido estis festo]]''. Sed, ne ĉio funkcias bone, la registaro ekestas neestabila kaj okazas violentaj epizodoj inter anarkiistoj kaj komunistoj. Krome, la frankistoj planas duan puĉon. == Intrigo == {{Intrigo}} * 1a.- '''Madrido estis festo (aprilo-septembro 1939)''' ** 1.- Aniceto kaj eksprostituino Sim komentas la venkon kontraŭ Franko kaj iras kontempli triumfan paradon. ** 2.- Ŝia frato Alejo Rubio kun eksterlandanoj, fotas [[parado]]n, virinojn, usonajn brigadanojn... Li estas kun [[Ernest Hemingway]] proksime de aŭtoritatoj. ** 3.- Miloj da rifuĝintoj de la frankisma tendaro eniras en Portugalion, tra [[Porto]] al [[Lisbono]]. [[Salazar]] timas hispanan invadon, [[Francisco Franco]], [[Luis Carrero]], kardinalo Gomá kaj liaj kun [[Juan de Borbón]] kaj poste kun Salazar, kiu sendas Frankon al [[Kubo]]. ** 4.- Kafejo La Colmena.<ref>Temas pri ŝerco pri romano ''[[La colmena]]'' de [[Camilo José Cela]], en kiu kafejo okazas similaj babilrondoj en la frankisma postmilito; la posedantino nomiĝas ambaŭverke doña Rosa.</ref> Babilronod de verkistoj: [[Pío Baroja]], [[León Felipe]] ktp. Oni pafis malsukcese kontraŭ Prieto dum taŭrludado. ** 5.- En Romo [[Galeazzo Ciano]] kaj [[Ramón Serrano Suñer]] kaj poste kun falangistoj. ** 6.- Al Sim mortis ŝia filo, la patro iĝis anarkiisto kaj mortis. Ŝi estas kun herbovendisto. ** 7.- Kverelos inter komunistoj kaj anarkiistoj; koncerto organizita de [[La Pasionaria]], omaĝe al la [[Internaciaj Brigadoj]]. ** 8.- Ĝibulo Alejo eliras el kinejo kaj vespermanĝas kun sia patrino. Alvenas E. Hemingway kaj kritikas la komunistojn. ** 9.- Hemingway kun katoliko Aniceto Ortuño. ** 10.- Kvankam la respublika registaro ne akre subpremadas, elzistas sekretaj [[malliberejo]]j. Hemingway kun Prieto pri [[Pakto Molotov-Ribbentrop]], pri [[amasmurdado de Paracuellos]] kaj petas liberigon de kelkaj malliberigitoj. * 2a.- '''La dezerto de la perdintoj (oktobro 1939-marto 1940)''' * 3a.- '''Malhavi kaj malhavinti (aprilo-oktobro 1940)''' {{Intrigofino}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa historio]] [[Kategorio:Verkoj pri la Hispana Enlanda Milito]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1976]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Historiaj romanoj]] s16mtk95zm0thevomneq18b23gfcbjb 9350373 9350366 2026-04-09T16:32:30Z Kani 670 /* Intrigo */ 9350373 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''En el día de hoy''''' (Hodiaŭe) estas [[romano]] de [[Jesús Torbado]], venkinto de la [[Premio Planeta]] en 1976. Temas pri [[ukronio]] kiu supozigas ke en la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939) venkis la [[Popola Armeo de la Respubliko|respublika tendaro]] kaj ne la [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|frankisma tendaro]], kiuj fakte estis la realaj venkintoj. La titolo referencas la [[:es:Último parte de la guerra civil española|lastan militinformon]] —kaj nuran subskribitan de [[Francisco Franco]] mem—, kiu startas per tiuj vortoj. La militinformo kiu aperas en la romano estas preskaŭ la sama de Franco sed subskribita de la respublika prezidento [[Manuel Azaña]], diranta (nuraj ŝanĝitaj vortoj estas nigrigitaj): "Hodiaŭe, kaptita kaj senarmigita la '''ribelanta''' armeo, atingis la '''respublikaj''' trupoj siaj lastaj militceloj. La milito finiĝis. - '''Madrido''', 1a de aprilo 1939" == Enhavo == En 1939, la [[Dua Hispana Respubliko|respublika tendaro]] venkis en la milito super la [[Francisco Franco|frankistoj]]. Dum la [[batalo de Ebro]], Francio malfermis siajn landlimojn kaj ebligis la liveradon por la respublika tendaro (kio ne okazis en la realo). La maldekstra nova registaro tiam forpelis la ribelulojn for de la lando kaj tiuj fuĝas al [[Portugalio]], [[Kubo]] (kiel Franco mem) ktp. [[Manuel Azaña]] kaj [[Juan Negrín]] demisiis kaj nun estas [[Julián Besteiro]] prezidento de la respubliko kaj [[Indalecio Prieto]] [[ĉefministro]]. [[Ernest Hemingway]], establita en la ĉefurbo, ekverkas ''[[:en:A Moveable Feast|Madrido estis festo]]''. Sed, ne ĉio funkcias bone, la registaro ekestas neestabila kaj okazas violentaj epizodoj inter anarkiistoj kaj komunistoj. Krome, la frankistoj planas duan puĉon. == Intrigo == {{Intrigo}} * 1a.- '''Madrido estis festo (aprilo-septembro 1939)''' ** 1.- Aniceto kaj eksprostituino Sim komentas la venkon kontraŭ Franko kaj iras kontempli triumfan paradon. ** 2.- Ŝia frato Alejo Rubio kun eksterlandanoj, fotas [[parado]]n, virinojn, usonajn brigadanojn... Li estas kun [[Ernest Hemingway]] proksime de aŭtoritatoj. ** 3.- Miloj da rifuĝintoj de la frankisma tendaro eniras en Portugalion, tra [[Porto]] al [[Lisbono]]. [[Salazar]] timas hispanan invadon, [[Francisco Franco]], [[Luis Carrero]], kardinalo Gomá kaj liaj kun [[Juan de Borbón]] kaj poste kun Salazar, kiu sendas Frankon al [[Kubo]]. ** 4.- Kafejo La Colmena.<ref>Temas pri ŝerco pri romano ''[[La colmena]]'' de [[Camilo José Cela]], en kiu kafejo okazas similaj babilrondoj en la frankisma postmilito; la posedantino nomiĝas ambaŭverke doña Rosa.</ref> Babilronod de verkistoj: [[Pío Baroja]], [[León Felipe]] ktp. Oni pafis malsukcese kontraŭ Prieto dum taŭrludado. ** 5.- En Romo [[Galeazzo Ciano]] kaj [[Ramón Serrano Suñer]] kaj poste kun falangistoj. ** 6.- Al Sim mortis ŝia filo, la patro iĝis anarkiisto kaj mortis. Ŝi estas kun herbovendisto. ** 7.- Kverelos inter komunistoj kaj anarkiistoj; koncerto organizita de [[La Pasionaria]], omaĝe al la [[Internaciaj Brigadoj]]. ** 8.- Ĝibulo Alejo eliras el kinejo kaj vespermanĝas kun sia patrino. Alvenas E. Hemingway kaj kritikas la komunistojn. ** 9.- Hemingway kun katoliko Aniceto Ortuño. ** 10.- Kvankam la respublika registaro ne akre subpremadas, elzistas sekretaj [[malliberejo]]j. Hemingway kun Prieto pri [[Pakto Molotov-Ribbentrop]], pri [[amasmurdado de Paracuellos]] kaj petas liberigon de kelkaj malliberigitoj. * 2a.- '''La dezerto de la perdintoj (oktobro 1939-marto 1940)''' * 3a.- '''Malhavi kaj malhavinti (aprilo-oktobro 1940)''' {{Intrigofino}} ==Bibliografio== * [[Jesús Torbado]], ''En el día de hoy'', Barcelono, 1976, Planeta. ISBN 84-320-5358-9 ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.lecturalia.com/libro/820/en-el-dia-de-hoy Resumen y sinopsis de En el día de hoy de Jesús Torbado] en Lecturalia {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa historio]] [[Kategorio:Verkoj pri la Hispana Enlanda Milito]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1976]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Historiaj romanoj]] poekfijfunoj1bs9ettbodyes5uunyr 9350374 9350373 2026-04-09T16:36:30Z Kani 670 9350374 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Informkesto libro}} '''''En el día de hoy''''' (Hodiaŭe) estas [[romano]] de [[Jesús Torbado]], venkinto de la [[Premio Planeta]] en 1976. Temas pri [[ukronio]] kiu supozigas ke en la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939) venkis la [[Popola Armeo de la Respubliko|respublika tendaro]] kaj ne la [[Puĉo de la 17-a kaj la 18-a de julio 1936|frankisma tendaro]], kiuj fakte estis la realaj venkintoj. La titolo referencas la [[:es:Último parte de la guerra civil española|lastan militinformon]] —kaj nuran subskribitan de [[Francisco Franco]] mem—, kiu startas per tiuj vortoj. La militinformo kiu aperas en la romano estas preskaŭ la sama de Franco sed subskribita de la respublika prezidento [[Manuel Azaña]], diranta (nuraj ŝanĝitaj vortoj estas nigrigitaj): "Hodiaŭe, kaptita kaj senarmigita la '''ribelanta''' armeo, atingis la '''respublikaj''' trupoj siaj lastaj militceloj. La milito finiĝis. - '''Madrido''', 1a de aprilo 1939" == Enhavo == En 1939, la [[Dua Hispana Respubliko|respublika tendaro]] venkis en la milito super la [[Francisco Franco|frankistoj]]. Dum la [[batalo de Ebro]], Francio malfermis siajn landlimojn kaj ebligis la liveradon por la respublika tendaro (kio ne okazis en la realo). La maldekstra nova registaro tiam forpelis la ribelulojn for de la lando kaj tiuj fuĝas al [[Portugalio]], [[Kubo]] (kiel Franco mem) ktp. [[Manuel Azaña]] kaj [[Juan Negrín]] demisiis kaj nun estas [[Julián Besteiro]] prezidento de la respubliko kaj [[Indalecio Prieto]] [[ĉefministro]].<ref>[https://www.lecturalia.com/libro/820/en-el-dia-de-hoy Resumen y sinopsis de En el día de hoy de Jesús Torbado] en Lecturalia, alirita la 9an de aprilo 2026.</ref> [[Ernest Hemingway]], establita en la ĉefurbo, ekverkas ''[[:en:A Moveable Feast|Madrido estis festo]]''. Sed, ne ĉio funkcias bone, la registaro ekestas neestabila kaj okazas violentaj epizodoj inter anarkiistoj kaj komunistoj. Krome, la frankistoj planas duan puĉon. == Intrigo == {{Intrigo}} * 1a.- '''Madrido estis festo (aprilo-septembro 1939)''' ** 1.- Aniceto kaj eksprostituino Sim komentas la venkon kontraŭ Franko kaj iras kontempli triumfan paradon. ** 2.- Ŝia frato Alejo Rubio kun eksterlandanoj, fotas [[parado]]n, virinojn, usonajn brigadanojn... Li estas kun [[Ernest Hemingway]] proksime de aŭtoritatoj. ** 3.- Miloj da rifuĝintoj de la frankisma tendaro eniras en Portugalion, tra [[Porto]] al [[Lisbono]]. [[Salazar]] timas hispanan invadon, [[Francisco Franco]], [[Luis Carrero]], kardinalo Gomá kaj liaj kun [[Juan de Borbón]] kaj poste kun Salazar, kiu sendas Frankon al [[Kubo]]. ** 4.- Kafejo La Colmena.<ref>Temas pri ŝerco pri romano ''[[La colmena]]'' de [[Camilo José Cela]], en kiu kafejo okazas similaj babilrondoj en la frankisma postmilito; la posedantino nomiĝas ambaŭverke doña Rosa.</ref> Babilronod de verkistoj: [[Pío Baroja]], [[León Felipe]] ktp. Oni pafis malsukcese kontraŭ Prieto dum taŭrludado. ** 5.- En Romo [[Galeazzo Ciano]] kaj [[Ramón Serrano Suñer]] kaj poste kun falangistoj. ** 6.- Al Sim mortis ŝia filo, la patro iĝis anarkiisto kaj mortis. Ŝi estas kun herbovendisto. ** 7.- Kverelos inter komunistoj kaj anarkiistoj; koncerto organizita de [[La Pasionaria]], omaĝe al la [[Internaciaj Brigadoj]]. ** 8.- Ĝibulo Alejo eliras el kinejo kaj vespermanĝas kun sia patrino. Alvenas E. Hemingway kaj kritikas la komunistojn. ** 9.- Hemingway kun katoliko Aniceto Ortuño. ** 10.- Kvankam la respublika registaro ne akre subpremadas, elzistas sekretaj [[malliberejo]]j. Hemingway kun Prieto pri [[Pakto Molotov-Ribbentrop]], pri [[amasmurdado de Paracuellos]] kaj petas liberigon de kelkaj malliberigitoj. * 2a.- '''La dezerto de la perdintoj (oktobro 1939-marto 1940)''' * 3a.- '''Malhavi kaj malhavinti (aprilo-oktobro 1940)''' {{Intrigofino}} ==Bibliografio== * [[Jesús Torbado]], ''En el día de hoy'', Barcelono, 1976, Planeta. ISBN 84-320-5358-9 ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [https://www.lecturalia.com/libro/820/en-el-dia-de-hoy Resumen y sinopsis de En el día de hoy de Jesús Torbado] en Lecturalia * Víctor Gutiérrez Sanz, [https://lamilanabonita.com/2016/01/10/en-el-dia-de-hoy-de-jesus-torbado/ En el día de hoy, de Jesús Torbado] en lamilanabonita, alirita la 9an de aprilo 2026. {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Alternativa historio]] [[Kategorio:Verkoj pri la Hispana Enlanda Milito]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1976]] [[Kategorio:Hispanlingvaj romanoj]] [[Kategorio:Historiaj romanoj]] mml0wrjcqagdjpcirpfdi1tt8pkfh0f 0 884760 9350346 9286716 2026-04-09T13:29:49Z Sj1mor 12103 9350346 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio}} La '''Kennedy Centro Premioj''' ({{Lang-en|Kennedy Center Honors}}) estis prezentita ĉiujare ekde 1977 fare de la [[Centro John F. Kennedy por la Prezentartoj]] en [[Vaŝingtono]] dum la unua semajnfino en [[decembro]] al pluraj prezentartistoj por iliaj ''"eksterordinaraj kontribuoj al usona kulturo tra ilia. vivverko “ por eksterordinara vivdaŭro de kontribuoj al usona kulturo per la prezentartoj'' ” <ref>[http://articles.latimes.com/2012/dec/02/entertainment/la-et-kennedy-honors-20121203 ''Seven performers receive Kennedy Center Honors''], latimes.com, 2. Dezember 2012</ref><ref>[http://articles.latimes.com/2003/jul/14/local/me-carter14/3 ''Benny Carter, 95; Legendary Saxophonist Also Was Composer-Arranger, Bandleader''], latimes.com, 14. Juli 2003</ref>. Ĝis nun, ne malpli ol kvin kaj ne pli ol ok individuoj estis honoritaj ĉe la premioj (vidu liston de premiitoj malsupre). La honoro inkluzivas plurajn ceremoniojn: [[tagmanĝo]] en la Kennedy Center sabate, akcepto kaj [[vespermanĝo]] ĉe la [[Usona Departemento de Ŝtato|Usona Ŝtata Departemento]] vespere laŭ invito de la [[Usona Sekretario de Ŝtato|Usona Ŝtata Sekretario]] ; dimanĉe posttagmeze okazos akcepto en la [[Blanka Domo]] kun la prezentado de la [[Medalo|medaloj]] sur la [[rubando]] fare de la [[usona prezidento]], kun la ceremonio estas kulminanta en [[Koncerto|galakoncerto]] festovespere en la [[Operejo]] de la Kennedy Center, kie la honoritoj kune spektos la prezentadojn, kun la usona prezidanto el la prezidenta skatolo. [[Donald Trump]] ne ĉeestis ĉe la festoj dum sia oficperiodo <ref>[https://variety.com/2019/biz/news/kennedy-center-honors-sesame-street-linda-ronstadt-sally-field-1203429632/ ''Heartfelt Tributes Trump Politics at Kennedy Center Honors'']. In: ''[[The Washington Post]]'', vom 9. Dezember 2019. Abgerufen am 18. November 2022.</ref>. La [[insigno]] de la ordeno estas rubando en la sep koloroj de la [[ĉielarko]], kiu estas metita ĉirkaŭ la kolo de la honorito laŭ la [[dekoltaĵo]] por virinoj aŭ la [[roverso]] por viroj. Kun la koloroj de la ĉielarko, la [[lumspektro]], la [[Industria fasonado|dizajnisto]] de la premio, la usona ilustristo Ivan Chermayeff, volis honori la larĝan spektron de la kapabloj de artistoj en 1977 <ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/05/AR2008120500948.html ''Q & A: Ivan Chermayeff, Designer of the Kennedy Center Honors Medal''], washingtonpost.com, 7. Dezember 2008</ref>. Estas entute tri bronzaj klipoj fiksitaj al la rubando ĉe la fronto maldekstre kaj dekstre kaj ĉe la fundo, sur kiuj "Kennedy Center Honor" estas gravurita maldekstre, la nomo de la honorito sur la fundo kaj la dato. de la premio dekstre (vidu bildojn dekstre). En la vesperfesto, krom la honoritoj, ankaŭ kelkaj el la premiitoj el antaŭaj jaroj portas siajn medalojn. En majo 2018, la Kennedy Center revokis la premion de Bill Cosby pro seksmisuzaj akuzoj kontraŭ li <ref>[https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2018/05/07/kennedy-center-rescinds-honors-twain-awards-given-to-bill-cosby/?noredirect=on ''Kennedy Center rescinds Bill Cosby’s Honors and Twain awards'']. In: ''[[The Washington Post]]'', vom 7. Mai 2018. Abgerufen am 10. Mai 2018.</ref>. == Premiitoj == === 1970aj jaroj === * 1978 – Marian Anderson, [[Fred Astaire]], [[George Balanchine]], [[Richard Rodgers]] kaj [[Artur Rubinstein]] * 1979 – [[Aaron Copland]], [[Ella Fitzgerald]], [[Henry Fonda]], [[Martha Graham]] kaj [[Tennessee Williams]] === 1980aj jaroj === * 1980 – [[Leonard Bernstein]], [[James Cagney]], [[Agnes de Mille]], Lynn Fontanne kaj Leontyne Price * 1981 – [[Count Basie]], [[Cary Grant]], [[Helen Hayes]], [[Jerome Robbins]] kaj Rudolf Serkin * 1982 – [[George Abbott]], [[Lillian Gish]], [[Benny Goodman]], [[Gene Kelly]] kaj [[Jenő Ormándy]] * 1983 – Katherine Dunham, [[Elia Kazan]], [[Frank Sinatra]], [[James Stewart]] kaj Virgil Thomson * 1984 – [[Lena Horne]], [[Danny Kaye]], Gian Carlo Menotti, [[Arthur Miller]] kaj Isaac Postaĵo * 1985 – [[Merce Cunningham]], Irene Dunne, [[Bob Hope]], Alan Jay Lerner kaj Frederick Loewe kaj Beverly Sills * 1986 – [[Lucille Ball]], [[Ray Charles]], [[Hume Cronyn]] kaj [[Jessica Tandy]], [[Yehudi Menuhin]] kaj [[Antony Tudor]] * 1987 – [[Perry Como]], [[Bette Davis]], [[Sammy Davis Jr.]], Nathan Milstein kaj Alwin Nikolais * 1988 – [[Alvin Ailey]], George Burns, [[Myrna Loy]], Alexander Schneider kaj Roger L. Stevens * 1989 – [[Harry Belafonte]], [[Claudette Colbert]], Alexandra Danilova, Mary Martin kaj William Schuman === 1990aj jaroj === * 1990 – [[Dizzy Gillespie]], [[Katharine Hepburn]], Risë Stevens, [[Jule Styne]] kaj [[Billy Wilder]] * 1991 – Roy Acuff, Betty Comden kaj Adolph Green, [[Fayard Nicholas]] kaj [[Harold Nicholas]], [[Gregory Peck]] kaj Robert Shaw * 1992 – [[Lionel Hampton]], [[Paul Newman]] kaj Joanne Woodward, [[Ginger Rogers]], [[Mstislav Rostropoviĉ]] kaj [[Paul Taylor]] * 1993 – [[Johnny Carson]], Arthur Mitchell, [[Georg Solti]], [[Stephen Sondheim]] kaj Marion Williams * 1994 – [[Kirk Douglas]], [[Aretha Franklin]], Morton Gould, Harold Prince kaj [[Pete Seeger]] * 1995 – Jacques d'Amboise, Marilyn Horne, B.B. King, [[Sidney Poitier]] kaj [[Neil Simon]] * 1996 – [[Edward Albee]], [[Benny Carter]], [[Johnny Cash]], [[Jack Lemmon]] kaj [[Maria Tallchief]] * 1997 – [[Lauren Bacall]], [[Bob Dylan]], [[Charlton Heston]], Jessye Norman kaj Edward Villella * 1998 – Fred Refluo kaj John Kander, [[Willie Nelson]], André Previn, [[Shirley Temple]] kaj [[Bill Cosby]] (premio revokita) <ref>{{cite news|title=Kennedy Center rescinds Bill Cosby's Honors and Twain awards|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2018/05/07/kennedy-center-rescinds-honors-twain-awards-given-to-bill-cosby/|newspaper=The Washington Post|date=May 7, 2018}}</ref><ref name="ctv-overturned2">{{cite news|url=https://www.ctvnews.ca/entertainment/bill-cosby-s-sex-assault-conviction-overturned-by-court-1.5491693|title=Bill Cosby's sex assault conviction overturned by court|date=June 30, 2021|access-date=June 30, 2021|website=[[CTV News]]|agency=The Associated Press}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210630165323/https://www.ctvnews.ca/entertainment/bill-cosby-s-sex-assault-conviction-overturned-by-court-1.5491693 |date=2021-06-30 }}</ref> * 1999 – Viktoro Borge, [[Sean Connery]], Judith Jamison, [[Jason Robards]] kaj [[Stevie Wonder]] === 2000aj jaroj === * 2000 – [[Miĥail Bariŝnikov]], [[Chuck Berry]], [[Plácido Domingo]], [[Clint Eastwood]] kaj [[Angela Lansbury]] * 2001 – [[Julie Andrews]], Van Cliburn, [[Quincy Jones]], [[Jack Nicholson]] kaj [[Luciano Pavarotti]] * 2002 – [[James Earl Jones]], James Levine, Chita Rivera, [[Paul Simon]] kaj [[Elizabeth Taylor]] * 2003 – [[James Brown]], Carol Burnett, [[Loretta Lynn]], [[Mike Nichols]] kaj Itzhak Perlman * 2004 – [[Warren Beatty]], Ossie Davis kaj Ruby Dee, [[Elton John]], Joan Sutherland kaj [[John Williams (komponisto)|John Williams]] * 2005 – [[Tony Bennett]], Suzanne Farrell, Julie Harris, [[Robert Redford]] kaj [[Tina Turner]] * 2006 – [[Andrew Lloyd Webber]], Zubin Mehta, [[Dolly Parton]], [[Smokey Robinson]] kaj [[Steven Spielberg]] * 2007 – Leon Fleisher, [[Steve Martin]], [[Diana Ross]], [[Martin Scorsese]] kaj [[Brian Wilson]] * 2008 – [[Morgan Freeman]], George Jones, [[Barbra Streisand]], [[Twyla Tharp]] kaj [[The Who]] ([[Pete Townshend]] kaj Roger Daltrey) * 2009 – [[Mel Brooks]], [[Dave Brubeck]], Grace Bumbry, [[Robert De Niro]] kaj [[Bruce Springsteen]] === 2010aj jaroj === * 2010 – Merle Haggard, [[Jerry Herman]], Bill T. Jones, [[Paul McCartney]] kaj [[Oprah Winfrey]] * 2011 – Barbara Cook, [[Neil Diamond]], [[Yo-Yo Ma]], [[Sonny Rollins]] kaj [[Meryl Streep]]<ref>{{cite web|url=http://www.kennedy-center.org/programs/specialevents/honors/|title=Barbara Cook, Neil Diamond, Yo-Yo Ma, Sonny Rollins & Meryl Streep to Receive 34th Annual Kennedy Center Honors|publisher=John F. Kennedy Center for the Performing Arts|access-date=September 6, 2011}}</ref> * 2012 – [[Buddy Guy]], [[Dustin Hoffman]], David Letterman, Natalia Makarova kaj [[Led Zeppelin|Gvidis Zeppelin]] (John Paul Jones, [[Jimmy Page]] kaj Robert Plant)<ref>{{cite news|last=Gans|first=Andrew|url=http://www.playbill.com/news/article/169937-Dustin-Hoffman-David-Letterman-Natalia-Makarova-Buddy-Guy-Led-Zeppelin-Are-Kennedy-Center-Honorees|title=Dustin Hoffman, David Letterman, Natalia Makarova, Buddy Guy, Led Zeppelin Are Kennedy Center Honorees|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109035635/http://www.playbill.com/news/article/169937-Dustin-Hoffman-David-Letterman-Natalia-Makarova-Buddy-Guy-Led-Zeppelin-Are-Kennedy-Center-Honorees|archive-date=November 9, 2012|work=Playbill|date=September 12, 2012}}</ref> * 2013 – Martina Arroyo, [[Herbie Hancock]], [[Billy Joel]], [[Shirley MacLaine]] kaj [[Carlos Santana]]<ref>{{cite news|last=Gans|first=Andrew|url=http://www.playbill.com/news/article/182034-Martina-Arroyo-Herbie-Hancock-Billy-Joel-Shirley-MacLaine-and-Carlos-Santana-Are-2013-Kennedy-Center-Honorees?tsrc=hpt2|title=Martina Arroyo, Herbie Hancock, Billy Joel, Shirley MacLaine and Carlos Santana Are 2013 Kennedy Center Honorees|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021201552/http://www.playbill.com/news/article/182034-Martina-Arroyo-Herbie-Hancock-Billy-Joel-Shirley-MacLaine-and-Carlos-Santana-Are-2013-Kennedy-Center-Honorees?tsrc=hpt2|archive-date=October 21, 2013|work=Playbill|date=September 12, 2013}}</ref> * 2014 – Al Green, [[Tom Hanks]], Patricia McBride, [[Sting]] kaj Lily Tomlin<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2014/biz/news/tom-hanks-lily-tomlin-sting-to-receive-kennedy-center-honors-1201297630/|title=Tom Hanks, Lily Tomlin, Sting to Receive Kennedy Center Honors|first=Paul|last=Harris|work=[[Variety]]|date=September 4, 2014|access-date=September 4, 2014}}</ref> * 2015 – [[Carole King]], [[George Lucas]], [[Rita Moreno]], Seiji Ozawa kaj Cicely Tyson<ref>{{cite news|last=Viagas|first=Robert|url=http://www.playbill.com/news/article/carole-king-cicely-tyson-rita-moreno-and-more-named-2015-kennedy-center-honorees-353316|title=Carole King, Cicely Tyson, Rita Moreno and More Named 2015 Kennedy Center Honorees|work=Playbill|date=July 15, 2015}}</ref> * 2016 – Martha Argerich, [[Eagles|Agloj]] (Don Henley, Glenn Frey, Timothy B. schmit kaj Joe Walsh), [[Al Pacino]], Mavis Staples kaj James Taylor <ref name="eagles2">{{cite news|last=Clark|first=Cindy|url=https://www.usatoday.com/story/life/2015/11/04/kennedy-center-postpones-honors-eagles/75189296/|title=Kennedy Center Postpones Honors to Eagles|work=[[USA Today]]|date=November 4, 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=Hipes|first=Patrick|url=https://deadline.com/2016/06/kennedy-center-honors-2016-al-pacinio-eagles-james-taylor-mavis-staples-martha-argerich-1201778011/|title=Kennedy Center Honors: Al Pacino, Eagles, James Taylor & More|work=[[Deadline Hollywood]]|date=June 23, 2016}}</ref> * 2017 – Carmen de Lavallade, [[Gloria Estefan]], [[LL Cool J]], Norman Lear kaj [[Lionel Richie]] * 2018 – [[Cher (kantistino)|Cher]], [[Philip Glass]], [[Reba McEntire]], [[Wayne Shorter]] kaj la kreintoj de ''Hamilton: Usona Muzikalo'' ([[Lin-Manuel Miranda]], Thomas Kail, Alex Lacamoire kaj Andy Blankenbuehler)<ref name="cher2">{{cite news|last=Gans|first=Andrew|url=http://www.playbill.com/article/hamilton-creators-lin-manuel-miranda-thomas-kail-andy-blankenbuehler-alex-lacamoire-will-receive-special-kennedy-center-honors#|title=''Hamilton'' Creators Lin-Manuel Miranda, Thomas Kail, Andy Blankenbuehler, Alex Lacamoire Will Receive Special Kennedy Center Honors|work=[[Playbill]]|date=July 25, 2018}}</ref> * 2019 – ''Earth, Wind & Fire'' (Tero, Vento & Fajro) (Philip Bailey, Verdine White kaj Ralph Johnson), [[Sally Field|Sally Kampo]], [[Linda Ronstadt]], ''[[Sesame Street|Sesame Strato]]'' (Lloyd Morrisett kaj Joan Ganz Cooney) kaj [[Michael Tilson Thomas|Mikaelo Tilson Thomas]]<ref name="sesame2">{{cite news|last=Gans|first=Andrew|url=http://www.playbill.com/article/sally-field-and-linda-ronstadt-among-2019-kennedy-center-honorees#|title=Sally Field and Linda Ronstadt Among 2019 Kennedy Center Honorees|work=Playbill|date=July 18, 2019}}</ref><ref>{{cite web|last1=Gans|first1=Andrew|title=Audra McDonald, Cynthia Erivo, more perform on 42nd Annual Kennedy Center Honors broadcast December 15|url=https://playbill.com/article/audra-mcdonald-cynthia-erivo-more-perform-on-42nd-annual-kennedy-center-honors-broadcast-december-15|website=Playbill|access-date=24 September 2022}}</ref> === 2020aj jaroj === * 2020 – Debbie Allen, [[Joan Baez]], Garth Brooks, Midori kaj [[Dick Van Dyke]]<ref>{{cite web|url=https://www.vulture.com/2021/01/kennedy-center-honors-2021-announce-43rd-annual-recipients.html|title=Announcing the 43rd Kennedy Center Honorees|date=January 13, 2021|access-date=January 16, 2021}}</ref> * 2021 – Justino Díaz, Bero Gordy, Lorne Michaels, [[Bette Midler]] kaj [[Joni Mitchell]]<ref>{{cite web|url=https://www.playbill.com/article/bette-midler-berry-gordy-joni-mitchell-more-among-44th-annual-kennedy-center-honorees#|title=Bette Midler, Berry Gordy, Joni Mitchell, More Among 44th Annual Kennedy Center Honorees|last=Gans|first=Andrew|work=Playbill|date=July 21, 2021|access-date=July 21, 2021}}</ref> * 2022 – [[George Clooney]], Amy Grant, Gladys Kavaliro, Tania León kaj [[U2]] ([[Bono (kantisto)|Bono]], [[David Howell Evans|La Rando]], Adam Clayton kaj Larry Mullen Jr.)<ref>{{Cite news|last=Ulaby|first=Neda|date=2022-07-21|title=George Clooney and Gladys Knight are among the 2022 Kennedy Center honorees|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2022/07/21/1112443668/george-clooney-and-gladys-knight-are-among-the-2022-kennedy-center-honorees|access-date=2022-07-21}}</ref> * 2023 – [[Billy Crystal]], Renée Fleming, [[Barry Gibb]], Reĝino Latifah kaj Dionne Warwick<ref>{{Cite news|last=Ulaby|first=Neda|date=2022-07-21|title=Queen Latifah and Billy Crystal are among the 2023 Kennedy Center honorees|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2023/06/22/1183483424/2023-kennedy-center-honors}}</ref> * 2024 – [[Francis Ford Coppola]], [[Grateful Dead]] (Mickey Hart, Bill Kreutzmann, Phil Lesh kaj Bob Weir), Bonnie Raitt, [[Arturo Sandoval]] kaj la [[Apollo Theater|Apollo Teatro]] <ref name="WaPo 20242">{{cite news|last1=Andrews|first1=Travis M.|title=Coppola, Raitt and the Dead make latest Kennedy Center Honors class|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/2024/07/18/kennedy-center-honors-coppola-raitt-grateful-dead/|access-date=18 July 2024|work=[[The Washington Post]]|date=18 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718123143/https://www.washingtonpost.com/entertainment/2024/07/18/kennedy-center-honors-coppola-raitt-grateful-dead/|archive-date=18 July 2024|url-access=limited|url-status=live}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo|http://www.kennedy-center.org/whats-on/honors}} * [http://www.paleycenter.org/collection/?q=Kennedy%20Center%20Honors&p=1 "Kolekto de Premioj Centro Kennedy" La Paley Centro por Amaskomunikilaro] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kulturaj premioj de Usono]] [[Kategorio:Usonaj premioj]] [[Kategorio:Aperis en 1978]] qqwv96nxlrzsajndr2i5689fkz86eqb 0 893085 9350588 8964562 2026-04-10T09:14:15Z Filozofo 3592 Interpunkcia plibonigo 9350588 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Soldier_firing_M224_60mm_mortar.jpg|thumb|Ŝarĝado de 60mm minĵetilo M224<br />Tre bone estas videblaj unuopaj partoj de minĵetilo: paftubo, metejo (telero sub la paftubo) kaj subaĵo]] [[Dosiero:M1936 82mm Soviet mortar.jpg|thumb|right|82mm minĵetilo mod. 1937]] '''Minĵetilo''' (dum la unua mondmilito '''bomboĵetilo'''<ref>[[Ottův slovník naučný|Ottova encyklopedie]] de nova epoko, moto „bombomet“</ref><ref>[[Norma lingvo de ĉeĥa lingvo|NLĈL]], moto „bombomet“</ref>) estas [[Artilerio|artileria]] [[armilo]] pafanta pere de supra grupo de [[angulo]]j, kiu estas destinita por neniigi vivan forton kaj armean teknikon de malamiko troviĝanta sur malfermita tereno eĉ en kaŝejoj, fosaĵoj, [[tranĉeo]]j kaj sur forturnigitaj deklivoj de altaĵoj. Ĝi servas ankaŭ por detruado de kampaj fortikaĵoj de ĉiuj tipoj. Kutime ĝi estas konstruata kiel senretriglita kun glata [[paftubo]] kaj ŝarĝata per buŝo de la paftubo.<ref name=rt>Lukáš Visingr: [https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ Nona - hybridní dělostřelecká zbraň] {{Wayback|url=https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ |date=20230607000622 }}, militarybox.cz, vyd. 22. 9. 2014, cit. 21. 5. 2023</ref> Kompare kun [[kanono]] de la sama [[kalibro]] ĝi pafas per pli malpeza [[pafaĵo]] ([[artileria mino]]) kun pli malgranda komenca rapideco. La minĵetilo karakterizas per alta [[kadenco]] kaj per solida precizeco de pafado, per malgranda pezo, per simpla konstruo kaj per alta grado de prepareco por komenci la pafadon. Plua avantaĝo estas senerara funkciado dum ĉiu [[vetero]] eĉ en kondiĉoj de peza montetriĉa tereno (sed malaltigita efikeco dum eksplodoj de pafaĵoj estis rimarkataj dum la 2-a mondmilito en profunda neĝo de rusa vintro – la profunda neĝo iam efike dampis la eksplodon de la pafaĵo). La granda perpendikulareco de flugvojo de la pafaĵo ebligas neniigi kaŝitajn "nerimarkeblajn" celojn, gvidi la pafadon el profundaj kaŝejoj, el arbaro aŭ transpafadi la proprajn armeajn taĉmentojn. == Mortero == La peza minĵetilo estis en la pasinteco markata kiel [[mortero (armilo)|mortero]]. La ĉeĥa, slovaka kaj rusa faka terminologio diferencigas armilojn ''minĵetilo'' kaj ''mortero'' (ĉeĥe ''minomet'' kaj ''moždíř'', slovake ''mínomet'' kaj ''mažiar'', ruse ''миномёт'' kaj ''мортира''), diference de la angla, kiu havas por ambaŭ armiloj esprimon ''mortar''. == Rilataj artikoloj == * [[Mortero (armilo)]] * [[Haŭbizo]] * [[Raketĵetilo]] * [[Flamĵetilo]] * [[Katjuŝa|BM 13-16 Katjuŝa]] * [[Minĵetilo mod. 38]] ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio|Mortars}} * [http://www.valka.cz/newdesign/v900/clanek.php?id=1129&highlight=minomet Ĉeĥa memmoviga minĵetilo ShM-120 PRAM] * [http://www.firstworldwar.com/weaponry/mortars.htm Minĵetiloj en la unua mondmilito (angle)] [[Kategorio:Artilerio]] tp8zky50zi4vce1xqqyyeqxe9xhrsdl 9350589 9350588 2026-04-10T09:15:37Z Filozofo 3592 Lingva plibonigo 9350589 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Soldier_firing_M224_60mm_mortar.jpg|thumb|Ŝarĝado de 60mm minĵetilo M224<br />Tre bone estas videblaj unuopaj partoj de minĵetilo: paftubo, metejo (telero sub la paftubo) kaj subaĵo]] [[Dosiero:M1936 82mm Soviet mortar.jpg|thumb|right|82mm minĵetilo mod. 1937]] '''Minĵetilo''' (dum la unua mondmilito '''bomboĵetilo'''<ref>[[Ottův slovník naučný|Ottova encyklopedie]] de nova epoko, moto „bombomet“</ref><ref>[[Norma lingvo de ĉeĥa lingvo|NLĈL]], moto „bombomet“</ref>) estas [[Artilerio|artileria]] [[armilo]] pafanta pere de supra grupo de [[angulo]]j, kiu estas destinita por neniigi vivan forton kaj armean teknikon de malamiko troviĝanta sur malfermita tereno eĉ en kaŝejoj, fosaĵoj, [[tranĉeo]]j kaj sur forturnigitaj deklivoj de altaĵoj. Ĝi servas ankaŭ por detruado de kampaj fortikaĵoj de ĉiuj tipoj. Kutime ĝi estas konstruata kiel senretriglita kun glata [[paftubo]] kaj ŝarĝata per la faŭko de la paftubo.<ref name=rt>Lukáš Visingr: [https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ Nona - hybridní dělostřelecká zbraň] {{Wayback|url=https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ |date=20230607000622 }}, militarybox.cz, vyd. 22. 9. 2014, cit. 21. 5. 2023</ref> Kompare kun [[kanono]] de la sama [[kalibro]] ĝi pafas per pli malpeza [[pafaĵo]] ([[artileria mino]]) kun pli malgranda komenca rapideco. La minĵetilo karakterizas per alta [[kadenco]] kaj per solida precizeco de pafado, per malgranda pezo, per simpla konstruo kaj per alta grado de prepareco por komenci la pafadon. Plua avantaĝo estas senerara funkciado dum ĉiu [[vetero]] eĉ en kondiĉoj de peza montetriĉa tereno (sed malaltigita efikeco dum eksplodoj de pafaĵoj estis rimarkataj dum la 2-a mondmilito en profunda neĝo de rusa vintro – la profunda neĝo iam efike dampis la eksplodon de la pafaĵo). La granda perpendikulareco de flugvojo de la pafaĵo ebligas neniigi kaŝitajn "nerimarkeblajn" celojn, gvidi la pafadon el profundaj kaŝejoj, el arbaro aŭ transpafadi la proprajn armeajn taĉmentojn. == Mortero == La peza minĵetilo estis en la pasinteco markata kiel [[mortero (armilo)|mortero]]. La ĉeĥa, slovaka kaj rusa faka terminologio diferencigas armilojn ''minĵetilo'' kaj ''mortero'' (ĉeĥe ''minomet'' kaj ''moždíř'', slovake ''mínomet'' kaj ''mažiar'', ruse ''миномёт'' kaj ''мортира''), diference de la angla, kiu havas por ambaŭ armiloj esprimon ''mortar''. == Rilataj artikoloj == * [[Mortero (armilo)]] * [[Haŭbizo]] * [[Raketĵetilo]] * [[Flamĵetilo]] * [[Katjuŝa|BM 13-16 Katjuŝa]] * [[Minĵetilo mod. 38]] ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio|Mortars}} * [http://www.valka.cz/newdesign/v900/clanek.php?id=1129&highlight=minomet Ĉeĥa memmoviga minĵetilo ShM-120 PRAM] * [http://www.firstworldwar.com/weaponry/mortars.htm Minĵetiloj en la unua mondmilito (angle)] [[Kategorio:Artilerio]] i40q9eovg7ncw9sc4l78a6ysitnpdkv 9350643 9350589 2026-04-10T11:24:51Z Petr Tomasovsky 678 9350643 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Soldier_firing_M224_60mm_mortar.jpg|thumb|Ŝarĝado de 60mm minĵetilo M224<br />Tre bone estas videblaj unuopaj partoj de minĵetilo: paftubo, metejo (telero sub la paftubo) kaj subaĵo]] [[Dosiero:M1936 82mm Soviet mortar.jpg|thumb|right|82mm minĵetilo mod. 1937]] '''Minĵetilo''' ({{lang-ru|Миномёт}}) (dum la unua mondmilito '''bomboĵetilo'''<ref>[[Ottův slovník naučný|Ottova encyklopedie]] de nova epoko, moto „bombomet“</ref><ref>[[Norma lingvo de ĉeĥa lingvo|NLĈL]], moto „bombomet“</ref>) estas [[Artilerio|artileria]] [[armilo]] pafanta pere de supra grupo de [[angulo]]j, kiu estas destinita por neniigi vivan forton kaj armean teknikon de malamiko troviĝanta sur malfermita tereno eĉ en kaŝejoj, fosaĵoj, [[tranĉeo]]j kaj sur forturnigitaj deklivoj de altaĵoj. Ĝi servas ankaŭ por detruado de kampaj fortikaĵoj de ĉiuj tipoj. Kutime ĝi estas konstruata kiel senretriglita kun glata [[paftubo]] kaj ŝarĝata per la faŭko de la paftubo.<ref name=rt>Lukáš Visingr: [https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ Nona - hybridní dělostřelecká zbraň] {{Wayback|url=https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ |date=20230607000622 }}, militarybox.cz, vyd. 22. 9. 2014, cit. 21. 5. 2023</ref> Kompare kun [[kanono]] de la sama [[kalibro]] ĝi pafas per pli malpeza [[pafaĵo]] ([[artileria mino]]) kun pli malgranda komenca rapideco. La minĵetilo karakterizas per alta [[kadenco]] kaj per solida precizeco de pafado, per malgranda pezo, per simpla konstruo kaj per alta grado de prepareco por komenci la pafadon. Plua avantaĝo estas senerara funkciado dum ĉiu [[vetero]] eĉ en kondiĉoj de peza montetriĉa tereno (sed malaltigita efikeco dum eksplodoj de pafaĵoj estis rimarkataj dum la 2-a mondmilito en profunda neĝo de rusa vintro – la profunda neĝo iam efike dampis la eksplodon de la pafaĵo). La granda perpendikulareco de flugvojo de la pafaĵo ebligas neniigi kaŝitajn "nerimarkeblajn" celojn, gvidi la pafadon el profundaj kaŝejoj, el arbaro aŭ transpafadi la proprajn armeajn taĉmentojn. == Mortero == La peza minĵetilo estis en la pasinteco markata kiel [[mortero (armilo)|mortero]]. La ĉeĥa, slovaka kaj rusa faka terminologio diferencigas armilojn ''minĵetilo'' kaj ''mortero'' (ĉeĥe ''minomet'' kaj ''moždíř'', slovake ''mínomet'' kaj ''mažiar'', ruse ''миномёт'' kaj ''мортира''), diference de la angla, kiu havas por ambaŭ armiloj esprimon ''mortar''. == Rilataj artikoloj == * [[Mortero (armilo)]] * [[Haŭbizo]] * [[Raketĵetilo]] * [[Flamĵetilo]] * [[Katjuŝa|BM 13-16 Katjuŝa]] * [[Minĵetilo mod. 38]] ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio|Mortars}} * [http://www.valka.cz/newdesign/v900/clanek.php?id=1129&highlight=minomet Ĉeĥa memmoviga minĵetilo ShM-120 PRAM] * [http://www.firstworldwar.com/weaponry/mortars.htm Minĵetiloj en la unua mondmilito (angle)] [[Kategorio:Artilerio]] p7rqp14o7520q6jztuy91gim2qwobqg 9350657 9350643 2026-04-10T11:46:08Z Petr Tomasovsky 678 9350657 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Soldier_firing_M224_60mm_mortar.jpg|thumb|Ŝarĝado de 60mm minĵetilo M224<br />Tre bone estas videblaj unuopaj partoj de minĵetilo: paftubo, metejo (telero sub la paftubo) kaj subaĵo]] [[Dosiero:M1936 82mm Soviet mortar.jpg|thumb|right|82mm minĵetilo mod. 1937]] '''Minĵetilo''' ({{lang-ru|Миномёт}}, {{lang-bg|Минохвъргачка}}) (dum la unua mondmilito '''bomboĵetilo'''<ref>[[Ottův slovník naučný|Ottova encyklopedie]] de nova epoko, moto „bombomet“</ref><ref>[[Norma lingvo de ĉeĥa lingvo|NLĈL]], moto „bombomet“</ref>) estas [[Artilerio|artileria]] [[armilo]] pafanta pere de supra grupo de [[angulo]]j, kiu estas destinita por neniigi vivan forton kaj armean teknikon de malamiko troviĝanta sur malfermita tereno eĉ en kaŝejoj, fosaĵoj, [[tranĉeo]]j kaj sur forturnigitaj deklivoj de altaĵoj. Ĝi servas ankaŭ por detruado de kampaj fortikaĵoj de ĉiuj tipoj. Kutime ĝi estas konstruata kiel senretriglita kun glata [[paftubo]] kaj ŝarĝata per la faŭko de la paftubo.<ref name=rt>Lukáš Visingr: [https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ Nona - hybridní dělostřelecká zbraň] {{Wayback|url=https://www.militarybox.cz/news/nona-hybridni-delostrelecka-zbran/ |date=20230607000622 }}, militarybox.cz, vyd. 22. 9. 2014, cit. 21. 5. 2023</ref> Kompare kun [[kanono]] de la sama [[kalibro]] ĝi pafas per pli malpeza [[pafaĵo]] ([[artileria mino]]) kun pli malgranda komenca rapideco. La minĵetilo karakterizas per alta [[kadenco]] kaj per solida precizeco de pafado, per malgranda pezo, per simpla konstruo kaj per alta grado de prepareco por komenci la pafadon. Plua avantaĝo estas senerara funkciado dum ĉiu [[vetero]] eĉ en kondiĉoj de peza montetriĉa tereno (sed malaltigita efikeco dum eksplodoj de pafaĵoj estis rimarkataj dum la 2-a mondmilito en profunda neĝo de rusa vintro – la profunda neĝo iam efike dampis la eksplodon de la pafaĵo). La granda perpendikulareco de flugvojo de la pafaĵo ebligas neniigi kaŝitajn "nerimarkeblajn" celojn, gvidi la pafadon el profundaj kaŝejoj, el arbaro aŭ transpafadi la proprajn armeajn taĉmentojn. == Mortero == La peza minĵetilo estis en la pasinteco markata kiel [[mortero (armilo)|mortero]]. La ĉeĥa, slovaka kaj rusa faka terminologio diferencigas armilojn ''minĵetilo'' kaj ''mortero'' (ĉeĥe ''minomet'' kaj ''moždíř'', slovake ''mínomet'' kaj ''mažiar'', ruse ''миномёт'' kaj ''мортира''), diference de la angla, kiu havas por ambaŭ armiloj esprimon ''mortar''. == Rilataj artikoloj == * [[Mortero (armilo)]] * [[Haŭbizo]] * [[Raketĵetilo]] * [[Flamĵetilo]] * [[Katjuŝa|BM 13-16 Katjuŝa]] * [[Minĵetilo mod. 38]] ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio|Mortars}} * [http://www.valka.cz/newdesign/v900/clanek.php?id=1129&highlight=minomet Ĉeĥa memmoviga minĵetilo ShM-120 PRAM] * [http://www.firstworldwar.com/weaponry/mortars.htm Minĵetiloj en la unua mondmilito (angle)] [[Kategorio:Artilerio]] htzpo9zpod1q5a72ev2y2mw63jj5kpa 0 893106 9350641 9285880 2026-04-10T11:23:21Z Petr Tomasovsky 678 9350641 wikitext text/x-wiki :''Estas ankaŭ [[Mortero]].'' [[Dosiero:Mallet's_mortar.JPG|thumb|La plej granda brita Mortero de Mallett de kalibro 32 coloj (914mm) el la jaro 1857, eksplodgloboj en antaŭaĵo estis plenigitaj per 217 kg nigra pulvo]] [[Dosiero:Virginia-mortar.gif|thumb|Usona mortero el la jaro 1864]] [[Dosiero:Skoda_305_mm_Model_1911_side.jpg|thumb|Mortero [[30,5cm mortero mod. 11|Škoda modelo 1911]] de kalibro 305mm en [[Beogrado]]]] '''Mortero''' estas peza [[Artilerio|artileria]] [[armilo]] kun mallonga kaj masiva kanelita aŭ glata paftubo, kiu pafas (preskaŭ) ekskluzive sub alta angulo. Oni uzis ĝin kiel sieĝigan aŭ fortikaĵan kanonon dum sieĝado kaj defendo de fortikaĵoj. La longeco de paftubo estas kutime malpli ol 15 kalibroj. La malnovaj sieĝigaj morteroj havis mallongan kaj tre masivan paftubon kun mallarĝigita kamerao. Ili estis ŝarĝataj tra buŝo de paftubo kaj ili ekpafis eksplodigajn pafaĵojn plenigitaj per [[pulvo]]. Multe da historiistoj datigas la unuan uzon de mortero al la jaro [[1453]] dum sieĝado de [[Konstantinopolo]]. Iom post iom estiĝadis eĉ ekzemple transporteblaj morteroj sur ŝipoj en la [[18-a jarcento]] (en periodo de [[sepjara milito]]). Ŝatateco de la morteroj komencis fali en napoleona periodo. Pli modernaj morteroj estis uzataj dum la [[unua mondmilito]], precipe sur [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|okcidenta fronto]] dum sieĝado de belgaj kaj francaj [[fortikaĵo]]j kaj fuortoj, sed ankaŭ sur la itala batalfronto. Morteroj havas mallongan paftubon, kies longeco kutime ne superas 15 kalibrojn kaj ofte ĝi estas malpli ol 10 kalibroj. Dum batalo kontraŭ fortikaĵoj ili fidas je tio, ke la pafaĵo ascendos en altecon kaj de tie ĝi falos preskaŭ perpendikulare per libera falo, dum kio ĝi akiros sufiĉan rapidecon kaj energion por trabati betonajn kaj ferbetonajn plafonojn de fortikaĵaj objektoj. El tiu kaŭzo la pafaĵoj (grenadoj) por morteroj estas ankaŭ tre pezaj, pli pezaj ol nuntempaj [[aviadila bombo|aviadilaj bomboj]]. Ekzemple [[30,5cm mortero mod. 11|mortero Škoda modelo 1911]] de kalibro 305&nbsp;mm pafis pafaĵojn (grenadojn) kun maso 287&nbsp;kg en distancon 11,3&nbsp;km kaj la pafaĵojn kun maso 384&nbsp;kg en distancon 9,8&nbsp;km. La rapideco de pafado estis ĉirkaŭ dek ekpafoj dum horo. Unu el la lastaj armeoj, kiuj uzis morterojn, estis germana armeo dum la [[dua mondmilito]]. Ĝi enkondukis tiritan [[21 cm Mrs 18|211mm (21&nbsp;cm/L29)]] morteron 18 kun pafdistanco 16&nbsp;725 metrojn kaj longeco de paftubo 29 kalibroj (por mortero tre longa paftubo). Post la dua mondmilito oni tute ĉesis uzi la morterojn. En la moderna armeo transprenis ĝian funkcion [[minĵetilo]] kaj [[haŭbizo]]. == Rilataj artikoloj == * [[Minĵetilo]] * [[Haŭbizo]] * [[Katjuŝa|BM 13-16 Kaťuša]] * [[Raketĵetilo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Artilerio]] a62yxajoeo2md22zb14nuvx2quyysup 9350656 9350641 2026-04-10T11:44:31Z Petr Tomasovsky 678 9350656 wikitext text/x-wiki :''Estas ankaŭ [[Mortero]].'' [[Dosiero:Mallet's_mortar.JPG|thumb|La plej granda brita Mortero de Mallett de kalibro 32 coloj (914mm) el la jaro 1857, eksplodgloboj en antaŭaĵo estis plenigitaj per 217 kg nigra pulvo]] [[Dosiero:Virginia-mortar.gif|thumb|Usona mortero el la jaro 1864]] [[Dosiero:Skoda_305_mm_Model_1911_side.jpg|thumb|Mortero [[30,5cm mortero mod. 11|Škoda modelo 1911]] de kalibro 305mm en [[Beogrado]]]] '''Mortero''' ({{lang-la|mortarium}} {{lang-ru|Мортира}}) estas peza [[Artilerio|artileria]] [[armilo]] kun mallonga kaj masiva kanelita aŭ glata paftubo, kiu pafas (preskaŭ) ekskluzive sub alta angulo. Oni uzis ĝin kiel sieĝigan aŭ fortikaĵan kanonon dum sieĝado kaj defendo de fortikaĵoj. La longeco de paftubo estas kutime malpli ol 15 kalibroj. La malnovaj sieĝigaj morteroj havis mallongan kaj tre masivan paftubon kun mallarĝigita kamerao. Ili estis ŝarĝataj tra buŝo de paftubo kaj ili ekpafis eksplodigajn pafaĵojn plenigitaj per [[pulvo]]. Multe da historiistoj datigas la unuan uzon de mortero al la jaro [[1453]] dum sieĝado de [[Konstantinopolo]]. Iom post iom estiĝadis eĉ ekzemple transporteblaj morteroj sur ŝipoj en la [[18-a jarcento]] (en periodo de [[sepjara milito]]). Ŝatateco de la morteroj komencis fali en napoleona periodo. Pli modernaj morteroj estis uzataj dum la [[unua mondmilito]], precipe sur [[Okcidenta Fronto (Unua Mondmilito)|okcidenta fronto]] dum sieĝado de belgaj kaj francaj [[fortikaĵo]]j kaj fuortoj, sed ankaŭ sur la itala batalfronto. Morteroj havas mallongan paftubon, kies longeco kutime ne superas 15 kalibrojn kaj ofte ĝi estas malpli ol 10 kalibroj. Dum batalo kontraŭ fortikaĵoj ili fidas je tio, ke la pafaĵo ascendos en altecon kaj de tie ĝi falos preskaŭ perpendikulare per libera falo, dum kio ĝi akiros sufiĉan rapidecon kaj energion por trabati betonajn kaj ferbetonajn plafonojn de fortikaĵaj objektoj. El tiu kaŭzo la pafaĵoj (grenadoj) por morteroj estas ankaŭ tre pezaj, pli pezaj ol nuntempaj [[aviadila bombo|aviadilaj bomboj]]. Ekzemple [[30,5cm mortero mod. 11|mortero Škoda modelo 1911]] de kalibro 305&nbsp;mm pafis pafaĵojn (grenadojn) kun maso 287&nbsp;kg en distancon 11,3&nbsp;km kaj la pafaĵojn kun maso 384&nbsp;kg en distancon 9,8&nbsp;km. La rapideco de pafado estis ĉirkaŭ dek ekpafoj dum horo. Unu el la lastaj armeoj, kiuj uzis morterojn, estis germana armeo dum la [[dua mondmilito]]. Ĝi enkondukis tiritan [[21 cm Mrs 18|211mm (21&nbsp;cm/L29)]] morteron 18 kun pafdistanco 16&nbsp;725 metrojn kaj longeco de paftubo 29 kalibroj (por mortero tre longa paftubo). Post la dua mondmilito oni tute ĉesis uzi la morterojn. En la moderna armeo transprenis ĝian funkcion [[minĵetilo]] kaj [[haŭbizo]]. == Rilataj artikoloj == * [[Minĵetilo]] * [[Haŭbizo]] * [[Katjuŝa|BM 13-16 Kaťuša]] * [[Raketĵetilo]] == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} [[Kategorio:Artilerio]] ogyksz2hjcjzsmbekw2mjm4dj47vsri 0 905222 9350457 9345068 2026-04-09T21:23:11Z Babelball 236893 9350457 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto lingvo | Lingvo = Dunianto | Propra_nomo = Dunianto | Bildo = | Skribo = [[latina alfabeto]] | Kreinto = [[Markos Malke Kramer]] | Dato = 2025 | Klasifiko = [[Planlingvo]] | Oficiala lingvo = Nenie | Koloro = Konstruita }} '''Dunianto''' estas planlingvo kreita de [[Markos Malke Kramer]] kaj publikigita en 2025. Ĝi transprenas la regulan gramatikon de [[Esperanto]] kaj kombinas ĝin kun tutmondeca vortprovizo, do ĝi estas klasigebla kiel [[esperantido]]. Ĝiaj vortoj venas el 42 fontlingvoj, kiuj reprezentas diversajn kulturregionojn kaj inkluzivas la plej parolatajn [[lingvo]]jn de [[Azio]], [[Afriko]], [[Eŭropo]], [[Ameriko]] kaj [[Oceanio]]. Ĝi celas eviti la emfazon al eŭropaj lingvoj ĉe la Esperanta vortprovizo. ==Motivoj por la evoluigo de Dunianto== Dunianto baziĝas sur la [[gramatiko|gramatika]] strukturo de Esperanto, kio faciligas ĝian lernadon por esperantistoj. Tamen, dum la [[leksiko|vortprovizo]] de Esperanto estas ĉefe eŭropdevena, Dunianto inkluzivas pli vastan gamon de lingvoj, celante pli grandan [[kulturo|kulturan]] neŭtralecon. La simileco al Esperanto ebligas rapidan adaptadon de Esperanto-materialoj (kiel lernolibroj kaj vortaroj) al Dunianto kaj faciligas aŭtomatan [[tradukado]]n inter ambaŭ lingvoj. Aliaj planlingvoj, kiel [[Globasa]] kaj [[Pandunia]], ankaŭ celas tutmondan neŭtralecon en la vortprovizo, sed ne baziĝas sur Esperanto. Dunianto kombinas la avantaĝojn de Esperanto kun tutmonda vortprovizo, permesante al esperantistoj facile lerni kaj uzi la lingvon. Ĝi ankaŭ profitas de la longa sperto kaj [[Esperanta literaturo|literaturo]] de la [[Esperanto-komunumo]]. Dunianto ne estas intencita kiel konkurenco al Esperanto. La kreinto de Dunianto, [[Markos Malke Kramer]], estas aktiva [[esperantisto]] kaj vidas la lingvon kiel komplementan al Esperanto. La simileco inter la du lingvoj ebligas facilan reciprokan tradukadon kaj kreadon de komunaj lernomaterialoj. Agnoskante, ke Esperanto certe longe restos pli vaste uzata, la kreinto de Dunianto celas disvolvi alternativan, pli kulture neŭtralan vojon al internacia komunikado. ==Fontlingvoj de Dunianto== Dunianto havas entute 42 fontlingvojn, kiuj inkluzivas 25 el la 28 plej parolataj lingvoj laŭ [[Ethnologue|Ethnologue 2024]] (3 el tiuj 28 lingvoj ne estis inkluzivataj pro sia simileco al pli parolataj lingvoj, nome la [[niĝeria piĝino]], la [[egipt-araba lingvo|egipt-araba]] kaj la [[vua lingvo|vua]], kiuj similas al la [[angla lingvo|angla]], la [[araba lingvo|araba]] kaj la [[ĉina normlingvo|ĉina]] respektive). Aldone Dunianto havas iom malpli parolatajn fontlingvojn, kiuj estas inkluzivataj por reprezenti kulturregionojn kaj [[lingvofamilio]]jn, kiuj alikaze ne estus sufiĉe reprezentataj. Parte temas pri lingvoj, kiuj estas nur iom pli malgrandaj ol tiuj inkluzivataj pro sia grandeco, sed parte ankaŭ temas pri multe pli malgrandaj lingvoj, precipe koncerne [[indiĝenaj lingvoj|indiĝenajn lingvojn]] de suda kaj norda Ameriko kaj de Oceanio. Tiuj malmulte parolataj fontlingvoj de Dunianto tamen estas reprezentataj nur per relative malmultaj vortoj en la dunianta vortprovizo. La fontlingvoj estas dividataj en du listojn, nome 21 ĉefaj fontlingvoj kaj 21 aldonaj fontlingvoj: * La 21 ĉefaj fontlingvoj de Dunianto: [[angla lingvo|angla]], [[ĉina normlingvo|ĉina]], [[hindia lingvo|hindia]], [[hispana lingvo|hispana]], [[araba lingvo|araba]], [[franca lingvo|franca]], [[bengala lingvo|bengala]], [[portugala lingvo|portugala]], [[rusa lingvo|rusa]], [[urdua lingvo|Urduo]], [[indonezia lingvo|indonezia]], [[germana lingvo|germana]], [[japana lingvo|japana]], [[svahila lingvo|svahila]], [[persa lingvo|persa]], [[turka lingvo|turka]], [[tamila lingvo|tamila]], [[vjetnama lingvo|vjetnama]], [[korea lingvo|korea]], [[haŭsa lingvo|haŭsa]], [[itala lingvo|itala]] * La 21 aldonaj fontlingvoj de Dunianto: [[panĝaba lingvo|panĝaba]], [[marata lingvo|marata]], [[telugua lingvo|telugua]], [[kantona lingvo|kantona]], [[filipina lingvo|filipina]], [[taja lingvo|taja]], [[amhara lingvo|amhara]], [[joruba lingvo|joruba]], [[pola lingvo|pola]], [[birma lingvo|birma]], [[lingala lingvo|lingala]], [[uzbeka lingvo|uzbeka]], [[fula lingvo|fula]], [[cvana lingvo|cvana]], [[Keĉua lingvaro|sud-keĉua]], [[gvarania lingvo|gvarania]], [[naŭatla lingvo|naŭatla]], [[Kiĉeoj|kiĉea]], [[fiĝia lingvo|fiĝia]], [[navaha lingvo|navaha]], [[kria lingvo|kria]] La ĉefaj fontlingvoj ĝenerale havas multe pli da parolantoj ol la aldonaj fontlingvoj kaj sekve ricevas signife pli da atento en la elektado de duniantaj radikoj. Sed kvar relative grandaj fontlingvoj el [[Suda Azio|Sud-Azio]] kaj [[Ĉinujo]] (la panĝaba, la marata, la telugua kaj la kantona) estas en la listo de aldonaj fontlingvoj, ĉar iliaj kulturregionoj kaj lingvofamilioj jam estas bone reprezentataj ĉe la ĉefaj fontlingvoj pro la ĉina, la hindia, Urduo kaj la tamila. Ene de ĉiu el la du listoj la lingvoj estas ordigataj laŭ la entuta kvanto de parolantoj (denaskaj kaj ne-denaskaj). Kiel fonto por la kvanto de parolantoj estis uzata ĉefe [[Ethnologue|Ethnologue 2024]]. La ordo de la lingvoj en la listoj influas, kiugrade ili estas reprezentataj en la vortprovizo de Dunianto. La panĝaba, marata, kantona, uzbeka kaj pola estas konsiderataj kiel aldona subteno por akcepti vortojn el parencaj lingvoj kiel la hindia, ĉina, turka kaj rusa. La aliaj aldonaj lingvoj plejparte reprezentiĝas per vortoj, kiuj estas motivitaj per po nur unu el la aldonaj fontlingvoj. ===Fontlingvoj laŭ geografiaj regionoj=== Ĉi-sube la fontlingvoj estas listigitaj laŭ larĝe difinitaj geografiaj regionoj (surbaze de tio, kie la lingvo estiĝis). * '''[[Eŭropo|Eŭropaj lingvoj]]:''' [[angla lingvo|angla]], [[hispana lingvo|hispana]], [[franca lingvo|franca]], [[portugala lingvo|portugala]], [[rusa lingvo|rusa]], [[germana lingvo|germana]], [[itala lingvo|itala]], [[pola lingvo|pola]] * '''[[Orienta Azio|Orient-aziaj lingvoj]]:''' [[ĉina normlingvo|ĉina]], [[japana lingvo|japana]], [[korea lingvo|korea]], [[kantona lingvo|kantona]] * '''[[Suda Azio|Sud-aziaj lingvoj]]:''' [[hindia lingvo|hindia]], [[bengala lingvo|bengala]], [[urdua lingvo|Urduo]], [[tamila lingvo|tamila]], [[panĝaba lingvo|panĝaba]], [[marata lingvo|marata]], [[telugua lingvo|telugua]] * '''[[Okcidenta Azio|Okcident-aziaj]]''' kaj '''[[Centra Azio|centr-aziaj lingvoj]]:''' [[araba lingvo|araba]], [[persa lingvo|persa]], [[turka lingvo|turka]], [[uzbeka lingvo|uzbeka]] * '''[[Sudorienta Azio|Sud-orient-aziaj lingvoj]]:''' [[indonezia lingvo|indonezia]], [[vjetnama lingvo|vjetnama]], [[filipina lingvo|filipina]], [[taja lingvo|taja]], [[birma lingvo|birma]] * '''[[Afriko|Afrikaj lingvoj]]:''' [[svahila lingvo|svahila]], [[haŭsa lingvo|haŭsa]], [[amhara lingvo|amhara]], [[joruba lingvo|joruba]], [[lingala lingvo|lingala]], [[fula lingvo|fula]], [[cvana lingvo|cvana]] * '''[[Sud-Ameriko|Sud-amerikaj lingvoj]]:''' [[Keĉua lingvaro|sud-keĉua]], [[gvarania lingvo|gvarania]] * '''[[Nord-Ameriko|Nord-amerikaj lingvoj]]:''' [[naŭatla lingvo|naŭatla]], [[Kiĉeoj|kiĉea]], [[navaha lingvo|navaha]], [[kria lingvo|kria]] * '''[[Oceanio|Oceania lingvo]]:''' [[fiĝia lingvo|fiĝia]] ==Alfabeto kaj prononco== La alfabeto de Dunianto konsistas el 24 literoj de la latina alfabeto. La literoj q kaj x ne estas uzataj. Ne ekzistas literoj kun supersignoj. Ĉiu litero estas ĉiam prononcate same. La sekvaj prononcaj reguloj diferencigas Dunianton de Esperanto: * c estas prononcata kiel la Esperanta ŝ [ʃ]. * j estas prononcata kiel la Esperanta ĵ [ʒ]. * y estas prononcata kiel la Esperanta j [j]. * w estas prononcata kiel la Esperanta ŭ [w], sed povas ankaŭ esti en la komenco de silabo. Ĉiuj aliaj literoj estas prononcataj kiel en Esperanto. La plena alfabeto kun la prononco en la Internacia Fonetika Alfabeto (IFA) estas jena: {| class="wikitable" ! litero !! prononco (IFA) !! rimarkoj |- | a || [a] || kiel en Esperanto |- | b || [b] || kiel en Esperanto |- | c || [ʃ] || kiel la Esperanta "ŝ" |- | d || [d] || kiel en Esperanto |- | e || [e̞] || kiel en Esperanto |- | f || [f] || kiel en Esperanto |- | g || [g] || kiel en Esperanto |- | h || [h] || kiel en Esperanto |- | i || [i] || kiel en Esperanto |- | j || [ʒ] || kiel la Esperanta "ĵ" |- | k || [k] || kiel en Esperanto |- | l || [l] || kiel en Esperanto |- | m || [m] || kiel en Esperanto |- | n || [n] || kiel en Esperanto |- | o || [o̞] || kiel en Esperanto |- | p || [p] || kiel en Esperanto |- | r || [r] || kiel en Esperanto |- | s || [s] || kiel en Esperanto |- | t || [t] || kiel en Esperanto |- | u || [u] || kiel en Esperanto |- | v || [v] || kiel en Esperanto |- | w || [w] || kiel la Esperanta "ŭ"; ankaŭ uzata komence de vorto |- | y || [j] || kiel la Esperanta "j" |- | z || [z] || kiel en Esperanto |} ==Seksneŭtraleco== En Dunianto, simile al [[Ido]], la esprimado de sekso estas ĉiam libervola kaj funkcias en tute simetria maniero. Ekzemplo estas la vorto “sado” (‛frato aŭ fratino de ia ajn sekso’), de kiu eblas derivi “sadino” (‛fratino’) kaj “sadico” (‛frato’). Simile la ununombra pronomo por paroli pri persono normale estas “u” (‛ri’/‛ŝi’/‛li’). Se necesas, eblas pliprecizigi tiun pronomon uzante la formojn “inu” (‛ŝi’) kaj “icu” (‛li’), sed oni normale ne faras tion, ĉar tio normale ne necesas. ==Specimenoj== === Komenco de la [[Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj]] === {| || '''Duniante:''' :''Tutama Dirugo de Homay Hakoy'' :''Makalo 1'' :Ciuy homoy estas decene huray kay samocay tew jacioco kay hakoy. :Ili havugas racion kay etikogamon, kay bicus konduti go al la hoka en ruhomo de sadeso. || '''Esperanto:''' :''Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj'' :''Artikolo 1'' :Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. :Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco. |} === [[Patro nia]] === {| || '''Duniante:''' :Oyico nanua, kiu estas en la samano, :santa estu Via nomo, :venu rajeso Via, :estu volo Via, :kiel en la samano, tiel aydan par la tero. :Panon nanuan ciudinan geu al nanu jedine :kay pardonu al nanu jaymoyn nanuayn :kiel nanu aydan pardonas al nanuay jaymuloy; :ne gwidocu nanun en yuhon, :dan hurigu nanun de la malvera, :boy ke Via estas la krasado, la forto kay la censanugindo ciamoce. :Amen! || '''Esperanto:''' :Patro nia, kiu estas en la ĉielo, :sankta estu Via nomo, :venu reĝeco Via, :estu volo Via, :kiel en la ĉielo, tiel ankaŭ sur la tero. :Panon nian ĉiutagan donu al ni hodiaŭ :kaj pardonu al ni ŝuldojn niajn :kiel ni ankaŭ pardonas al niaj ŝuldantoj; :ne konduku nin en tenton, :sed liberigu nin de la malvera, :ĉar Via estas la regado, la forto kaj la gloro eterne. :Amen! |} ==Vidu ankaŭ== * [[Planlingvo]] * [[Esperantido]] ==Eksteraj ligiloj== * [https://dunianto.net Retejo de Dunianto] * [https://dunianto.telegramo.org Telegram-grupo de Dunianto] [[Kategorio:Internacia planlingvo]] [[Kategorio:Aperis en 2025]] [[Kategorio:Esperantidoj]] ochl3e4x8zlmgpnz0oo4hl98tz0qwtb 0 906427 9350487 9064130 2026-04-09T23:00:22Z Kani 670 9350487 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|duoninsulo |priskribo de bildo=Satelita foto de la Paria Duoninsulo, inter la [[Kariba Maro]] (supre/norde) kaj la [[Golfo Paria]] (malsupre/sude). |lando = Venezuelo |regiono = |regiono tipo = Provinco |akvejo = Karibio |mapo=Sucre in Venezuela.svg |mapo priskribo=La Paria Duoninsulo estas parto de orienta [[Sukro (subŝtato)|Sukro]] (ruĝe) en nordorienta [[Venezuelo]]. |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = VE |mapo1 lokumilo = iso |zomo = 8 }} <!-- [[File:Paria Peninsula NASA.jpg|thumb|300px|Satelita foto de la Paria Duoninsulo, inter la [[Kariba Maro]] (supre/norde) kaj la [[Golfo Paria]] (malsupre/sude).]] [[File:Sucre in Venezuela.svg|thumb|right|300px|La Paria Duoninsulo estas parto de orienta [[Sukro (subŝtato)|Sukro]] (ruĝe) en nordorienta [[Venezuelo]].]] --> La '''Paria Duoninsulo''' (en hispana: ''Península de Paria'') estas granda [[duoninsulo]] en [[Karibio]], en la subŝtato [[Sukro (subŝtato)|Sukro]] en norda [[Venezuelo]]. Apartigita el la [[Kariba Maro]] per la [[Golfo Paria]], la duoninsulo estas parto de la marborda montaro Serranía del Litoral, en la [[Venezuela Marbordo]], kiel parto de nordaj [[Andoj]]. Ĝia okcidenta pinto estas videbla nudokule el la insulo [[Trinidado]]. La Nacia Parko Paria Duoninsulo protektas parto de la duoninsulo. La [[tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'') estas endanĝerita [[kolibro]], kiu estas [[endemio]] de la duoninsulo. En la duoninsulo estas ses municipoj, nome la jenaj: * Bermúdez – (ĉefurbo: Carúpano) * Arismendi – (ĉefurbo: Río Caribe) * Benítez – (ĉefurbo: El Pilar) * Libertador – (ĉefurbo: Tunapuy) * Mariño – (ĉefurbo: Irapa) * Valdez – (ĉefurbo: Güiria) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Duoninsuloj en Sudameriko]] [[Kategorio:Montaroj en Venezuelo]] [[Kategorio:Geografio de Venezuelo]] 8xzg2outnfo8rxkrje1pr7n30bv21sr 0 913600 9350644 9131324 2026-04-10T11:26:30Z Kani 670 9350644 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''François Victor MASSÉNA,''' 3a Princo de Essling kaj 3a Duko de Rivoli (2a de Aprilo 1799 en [[Antibes]] - 16a de Aprilo 1863) estis [[Francoj|franca]] amatora [[ornitologo]]. Li estis la plej juna el kvar filoj de Marŝalo [[André Masséna]], Princo de Essling kaj Duko de Rivoli, kaj Anne Marie Rosalie Lamare. Liaj gefratoj estis Victoire Thècle Masséna, Marie Anne Elisabeth Masséna kaj Jacques Prosper Masséna. Masséna akumulis grandan birdokolekton de 12 500 specimenoj, kiujn li vendis al Dro. Thomas Bellerby Wilson en 1846. Wilson donis la kolekton al la [[Akademio de Naturaj Sciencoj]]. Masséna priskribis nombron de novaj papagoj kun sia nevo [[Charles de Souancé]], kiel la [[Verdavanga konuro]] kaj la subspecio ''E. p. chrysogenys'' de la [[Brungorĝa konuro]]. La Ardezvosta trogono (''Trogon massena''), La Skarlatdorsa pego (''Colaptes rivolii'') kaj la [[Kolibro de Rivoli]] (''Eugenes fulgens'') estis ĉiuj nomitaj liahonore.<ref>{{Cite web|url=https://www.allaboutbirds.org/guide/Rivolis_Hummingbird/overview|title=Rivoli's Hummingbird Overview, All About Birds, Cornell Lab of Ornithology|last=|first=|date=|website=All about Birds|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=26a de Februaro 2020}}</ref> En 1823 li edziĝis al Anna Masséna, Dukino de Rivoli, kaj ili havis kvar filojn. La [[Kolibro de Anna]] (''Calypte anna'') estis tiel nomita ŝiahonore fare de la kolega ornitologo [[René-Primevère Lesson|René Primevère Lesson]].<ref name=Williamson>{{cite book |title=A Field Guide to Hummingbirds of North America |first=Sheri |last=Williamson |year=2001 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |location=New York, NY |isbn=0-618-02496-4 |page=199}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Masséna, François Victor}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] s0wgijyszklh22ozt2jpdd94vh60897 0 918256 9350427 9171969 2026-04-09T18:08:18Z LilyKitty 25129 de Premio pri Homaj Rajtoj de la Unigintaj Nacioj 9350427 wikitext text/x-wiki '''Homrajta aktivulo''' (ankaŭ konata kiel '''defendanto''' '''de homaj rajtoj''') estas persono, kiu laboras neperforte por protekti [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]] kaj [[Fundamentaj rajtoj|fundamentajn rajtojn]]. Tiu persono estas engaĝita en publikaj agadoj por protekti diversajn homajn rajtojn per pacaj rimedoj, kutime kontraŭ la arbitreco de registaraj strukturoj aŭ oficistoj. <ref>{{Cite book|url=https://www.amnesty.org/en/documents/act30/6011/2017/en/|title=Human rights defenders under threat – A shrinking space for civil society|last=Amnesty International|year=2017}}</ref> Homaj-rajtoj-defendantoj povas inkluzivi [[Advokato|advokatojn]] defendantajn [[Politika malliberulo|politikajn malliberulojn]] kaj ilian rajton al [[justa proceso]], [[Patrino|patrinojn]] de [[Malaperinto|malaperintoj]] marŝantajn por postuli la [[Vero|veron]] pri la [[sorto]] de siaj infanoj, [[Ĵurnalisto|ĵurnalistojn]], [[Instruisto|instruistojn]], [[Sindikatisto|sindikatistojn]] batalantajn por respekto de siaj ekonomiaj rajtoj, kamparanajn kaj indiĝenajn komunumojn organiziĝantajn por defendi la agnoskon de siaj rajtoj, kaj organizojn batalantajn kontraŭ la senpuneco por tiuj respondecaj pri homrajtaj malobservoj. Ĉi tiu batalo por respekto de homaj rajtoj estas alt-riska agado en multaj landoj, kaj la grupoj kaj individuoj, kiuj okupiĝas pri ĉi tiu agado, ofte estas la prioritataj celoj de aŭtoritatoj kaj privataj grupoj, kiuj uzas devigitajn malaperojn, resumajn [[Ekzekuto|ekzekutojn]], arbitrajn [[Aresto|arestojn]] aŭ [[Torturo|torturon]] por silentigi ilin. Pluraj [[Ne-registara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]] (NRO-oj) havas specifajn programojn por homaj-rajtaj aktivuloj. Ekzemple, la [[Monda Organizaĵo Kontraŭ Torturo]] kaj [[Amnestio Internacia]]. == Situacio == Homaj-rajtoj-defendantoj estas subataj de amasa [[persekutado]], inkluzive de severa mistraktado, murdo kaj ''devigita malapero'', precipe en [[Nord-Koreio]], [[Kolombio]], [[Gvatemalo en la Olimpikoj|Gvatemalo]], [[Ekvadoro]], [[Brazilo]], [[Zimbabvo]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Sudano]], [[Irano]], [[Nepalo]], [[Bangladeŝo]], [[Birmo]], [[Indonezio]], [[Uzbekio]], [[Ĉinio]] kaj [[Rusio]]. La situacio ofte estas aparte malfacila por virinaj homaj-rajtoj-defendantoj kaj tiuj apartenantaj al malfavorataj tavoloj de la loĝantaro, kiel ekzemple [[indiĝenaj popoloj]] aŭ popolaj kamparanaj grupoj. En [[Kubo]], la [[Blankevestitaj Damoj]] estas aparte dediĉitaj al la defendado de homaj rajtoj en sia lando. Perfortaj atakoj kontraŭ homaj-rajtaj defendantoj kutime estas faritaj aŭ menditaj de ŝtataj agentoj, ĉar ilia laboro eksponas ilin al kritiko kaj rezisto. Tio estas precipe vera en landoj, kiuj faras tiel nomatajn ''[[Malpura Milito en Argentino|malpurajn militojn]]'' kontraŭ hejmaj politikaj kontraŭuloj. Sed ilia situacio ankaŭ ofte estas minacata en tiel nomataj ''malsukcesantaj ŝtatoj''. <ref>{{Cite web|title=About human rights defenders|url=https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/defender.aspx|website=OHCHR}}</ref> == Mezuroj == === UN === En 1998, [[Unuiĝintaj Nacioj]] adoptis la Deklaracion pri Defendantoj de Homaj Rajtoj por protekti ilin. <ref name=":4">{{Cite web|title=Declaration on Human Rights Defenders|url=https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/declaration.aspx|website=OHCHR}}</ref> En Eŭropo, du naciaj parlamentoj, la belga kaj la germana, jam aprobis rezoluciojn alvokantajn registarojn pliigi siajn klopodojn subteni homaj-rajtajn defendantojn en siaj eksteraj kaj evoluaj politikoj. Kaj en 1998 defendatoj de homaj rajtoj gajnis la [[Premio pri Homaj Rajtoj de la Unuiĝintaj Nacioj]]. === Eŭropa Unio === La 8-an de junio 2004, la Konsilio de Ministroj de EU, kune kun la Prezidanto de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] ([[Irlando]]), adoptis "Gvidlinion pri la Protekto de Homaj Rajtoj-Defendantoj", kiu celas precipe [[Diplomatia misio|diplomatiajn misiojn]] de EU en triaj landoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Amnestio Internacia]] * [[Homrajtprotekta organizaĵo]] * [[Internacia Servo por Homaj Rajtoj]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Homrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Civilaj rajtoj]] 4q9hwy9ygtuemw2105fawtwryyd8x6x 0 921012 9350426 9189356 2026-04-09T18:05:30Z Sj1mor 12103 9350426 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = |speco= |lando = Sovetunio |situo = |establita = |gvidanto = |nombro de studentoj = |nombro de kunlaborantoj= |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = RU |situo sur mapo2= |zomo = 12 |retejo = }} La '''Komunista Universitato de la Laborista Popolo de la Oriento''' ({{lang-ru| Коммунисти́ческий университе́т трудя́щихся Восто́ка имени И. В. В. УС,тали}}, akronime '''KUTV'''), '''nomita laŭ [[I.Stalin|I. V. Stalin]]''', estis eduka institucio de la [[Kominterno]] kiu funkciis en [[Moskvo|Moskvo,]] kie kadroj de ne-rusa deveno estis trejnitaj en revolucia teorio kaj praktiko. Ĝi ekzistis de 1921 ĝis 1938. == Historio == Ĝi origine servis por eduki homojn de ne-rusa nacieco loĝantajn en Sovetunio, por engaĝigi ilin al la [[Oktobra Revolucio]]. Post nur kelkaj jaroj, ĝia misio estis vastigita: ĝi estis trejni la kadrojn, kiuj portus la revolucion al la kolonioj kaj dependaj teritorioj de [[Azio]]. Antaŭ 1925, studentoj el 10 malsamaj ŝtatoj kaj teritorioj estis enskribitaj en la universitato, kaj antaŭ 1927, estis 74 naciecoj enskribitaj. La universitato havis filiojn en [[Bakuo]] ([[Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko|Azerbajĝano]]), [[Irkutsko]] kaj [[Taŝkento]] ([[Uzbeka SSR|Uzbekio]]). La instruplano konsistis ĉefe el la fundamentoj de [[Marksismo-Leninismo]], metodoj de [[amasmobilizado]], administrado kaj [[juro]], kaj ankaŭ aliroj al [[proletara revolucio]]. Kiam la [[Ĉina enlanda milito|interna milito en Ĉinio]] eksplodis meze de la 1920-aj jaroj kaj ekzistis alta postulo je ĉinaj revoluciuloj, alia universitato estis fondita specife por ĉinaj studentoj: Moskva Universitato Sun Jatsen ([[d:Q339694]], ne [[Universitato Sun Jatsen]]). En 1928, ĉirkaŭ 100 ĉinaj studentoj estis translokigitaj al Universitato Sun Jat-sen. La unua prezidanto de la institucio, [[Karl Radek]], fariĝis viktimo de [[Granda purigo|politika elpurigo]] en la 1930-aj jaroj. Rezulte, la universitato estis fermita. == Notindaj eks-studentoj == [[Dosiero:Mn_roy2.jpg|eta|197x197ra|M. N. Roy, barata naciista revoluciulo]] [[Dosiero:Ho_Chi_Minh_1946.jpg|eta|163x163ra|[[Ho Chi Minh]]]] [[Dosiero:Deng_Xiaoping.jpg|eta|136x136ra|[[Deng Xiaoping]]]] [[Dosiero:Chiang_Ching-kuo_1948.jpg|eta|125x125ra|Chiang Ching-kuo, Prezidanto de Tajvano, 1978–1988]] * Khertek Anchimaa-Toka, prezidento de la Malgranda Khural de Tannu-Tuva * Bankole Awoonor-Renner, Ghanaian politikisto, ĵurnalisto, anti-koloniisma kaj [[Panafrikanismo]] de 1925 ĝis 1927 * Khalid Bakdash, sekretario de la siria Komunista Partio de 1936 ĝis 1995 * Chiang Ching-kuo, Prezidanto de la [[Tajvano|Respubliko de Ĉinio]] (Tajvano), 1925 klaso * [[Deng Xiaoping]], supera gvidanto de la Popola Respubliko de Ĉinio, 1925 klaso * Evangelista, Crisanto, fondinto de la Partido Komunista ng Pilipinas-1930, klaso de 1928. * Mirsaid Sultano-Galiev, arkitekto de islama nacia komunismo * Hà Huy Tập, tria Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Vjetnamio * Harry Haywood, gvidanta afrikusona membro de la [[Komunista Partio de Usono]] * Jane Golden, afrikusona studento kiu mortis dum ŝia tempo ĉe KUTV<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bHc44CrYKccC&q=jane+golden+communist&pg=PA125|title=A Black Communist in the Freedom Struggle: The Life of Harry Haywood|isbn=9780816679058|last=Haywood|first=Harry|year=2012}}</ref> * [[Nâzım Hikmet]], turka poeto * [[Ho Chi Minh]], Prezidanto de [[Vjetnamio]], 1923 klaso<ref name=":022">{{Cite book|last=Li|first=Xiaobing|title=The Cold War in East Asia|date=2018|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-65179-1|location=Abingdon, Oxon|pages=96}}</ref> * Hasan Israilov, [[Ĉeĉenoj|Ĉeĉena]] ribelanto * Sen Katayama de la usona kaj japana Komunistaj Partioj * [[Jomo Kenyatta]], la fondanta patro kaj unua kapo de stato de la Respubliko de Kenya * Lê Hồng Phong, due Ĝenerala Sekretario de la Komunista Partio de Vjetnamio * [[Liu Shaoqi]], Prezidanto de la Popola Respubliko de Ĉinio<ref name=":022" /> * Magomet Mamakaev, Chechen verkisto * Tan-kolora Malaka de la [[Indonezia Komunista Partio]] * Manabendra Nath Roy, helpis trovita la Komunistajn Partiojn de [[Meksika Komunisma Partio|Meksiko]] kaj [[Komunista Partio de Barato|Barato]] * Mahometo Najati Sidqi, verkisto, aktivulo en la palestina sendependeca movado, de 1925 ĝis 1928 * Ja'fora Pishevari, fondinto kaj prezidento de komunista Azerio Popola Registaro * Salchak Toka, Tuvan registara oficialulo * Sbulawelani Shwala, gvidanto de la Juna Komunista Ligo de Sud-Afriko kaj Revolucia verkista [[Sud-Afriko|Respubliko de Sud-Afriko]] * Trần Phú, unue Ĝenerala Sekretario de la [[Vjetnama Komunista Partio|Komunista Partio de Vjetnamio]] * Wang Fanxi, eminenta ĉina Trockisto * Xiang Jingyu, ĉina revoluciulo <ref name=":032">{{Cite book|last=Wang|first=Xian|title=Gendered Memories: An Imaginary Museum for [[Ding Ling]] and Chinese Female Revolutionary Martyrs|date=2025|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05719-1|series=China Understandings Today series|location=Ann Arbor}}</ref> * Yusuf Salman Yusuf, sekretario de la iraka Komunista Partio de 1941 ĝis 1949 * Nikolaos Zachariadis, Ĝenerala Sekretario de [[Komunista Partio de Grekio]] kaj prezidento de greka komunista Provizora Demokrata Registaro, 1947 ĝis 1949 == Referencoj == {{Referencoj}}{{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj en Moskvo]] [[Kategorio:Edukado en Sovetunio]] [[Kategorio:Ekstera politiko de Sovetunio]] [[Kategorio:Kominterno]] fg6fm4qnip3cqxynn1i16ie5sydqe3a 0 929629 9350499 9306059 2026-04-10T01:50:47Z Castelobranco 3895 +rezultoj 9350499 wikitext text/x-wiki {{informkesto nacia teamo de pilkosporto | bildo = | bilda grandeco = | bilda teksto = | emblemo = Coat of arms of Norway.svg | emblema grandeco = 80 | asocio = [[Norvega Manpilkada Federacio]] | konfederacio = Internacia Federacio de Manpilkado <!-- teksto pri Eŭropa Federacio de Manpilkado ankoraŭ mankas --> | ĉeftrejnisto = {{#invoke:Wikidata|claim|P286|parameter=link}} <small>(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P286|qualifier=P580}})</small> <!-- por vikidatumoj: Ole Gustav Gjekstad ekde 1 2025--> | teamestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P634|parameter=link}} | golreĝino = Kjersti Grini (1003 goloj laŭ stato 2025-12-14) | stadiono = | kodo = NOR | unua matĉo = | plej granda gajno = | plej granda perdo = | olimpiaj ludoj = Olimpiaj ludoj | aperoj-o = 9 fojoj el 13 (''unue en [[Somera Olimpiko 1988|1988]]'') | plej bona rezulto-o = {{oro1}} (en [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]], [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2012|2012]] kaj [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024|2024]]) | monda turniro = virina monda ĉampionado de manpilkado{{!}}Monda ĉampionado | aperoj-m = 23 fojoj el 27 (''unue en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]]'') | plej bona rezulto-m = {{oro1}} (en [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]], [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]], [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] kaj [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]]) | kontinenta turniro = virina eŭropa ĉampionado de manpilkado{{!}}Eŭropa ĉampionado | aperoj-k = 16 fojoj el 16 (''unue en [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]]'') | plej bona rezulto-k = {{oro1}} (en [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]], [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] kaj [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]]) | koloro_maldekstra1 = F53241 | koloro_korpa1 = F53241 | koloro_dekstra1 = F53241 | koloro_pantalona1 = 273A64 | franĝo_maldekstra1 = | franĝo_korpa1 = _whitecollar | franĝo_dekstra1 = | franĝo_pantalona1 = | titolo1 = Hejme | koloro_maldekstra2 = FFFFFF | koloro_korpa2 = FFFFFF | koloro_dekstra2 = FFFFFF | koloro_pantalona2 = 273A64 | franĝo_maldekstra2 = | franĝo_korpa2 = _redcollar | franĝo_dekstra2 = | franĝo_pantalona2 = | titolo2 = Ekstere }} La '''norvega [[manpilkado|virina nacia teamo de manpilkado]]''', reprezentanta la eŭropan landon [[Norvegio]]n, estas aktuale inter la plej sukcesaj en [[manpilkado]]. Ĝi interalie la 14-an de decembro [[2025]] estas en la finala matĉo de la [[virina monda ĉampionado de manpilkado]], kun la [[germana virina nacia teamo de manpilkado|kolegia teamo el Germanio]]. Krome ĝi estas la aktuala ĉampiono de la [[virina eŭropa ĉampionado de manpilkado]], post 2024 - la teamo jam la dekan fojon post 1998 estas la eŭropa ĉampiono kaj vere en la 3-a jarmilo ĝis nun dominas la virinan manpilkadon en Eŭropo. Ĉeftrejnisto ekde januaro 2026 estas Ole Gustav Gjekstad, kaj la teamestrino aŭ "kapitanino" aktuale estas [[Henny Reistad]].<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://snl.no/Henny_Reistad|titolo=Henny Reistad|eldoninto=Store norske leksikon|aŭtoro=AUNE, Thomas|lingvo=no|dato=28-a de decembro 2025|alirdato=la 31-a de januaro 2026}}</ref> == Ĉeftrejnistoj == {| class="wikitable" width=50% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center|# ! align=center|Periodo ! align=center|Nomo |-valign=top | 1 || 1984-1993 || {{flago|NOR}} Sven Tore Jacobsen |-valign=top bgcolor="efefef" | 2 || 1994-2008 || {{flago|NOR}} Marit Breivik<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://snl.no/Marit_Breivik|titolo=Marit Breivik|eldoninto=Store norske leksikon|aŭtoro=AUNE, Thomas|kunaŭtoroj=BRYHN, Rolf|lingvo=no|dato=30-a de majo 2025|alirdato=la 31-a de januaro 2026}}</ref> |-valign=top | 3 || 2009-2024 || {{flago|NOR}} Thorir Hergeirsson<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://snl.no/Thorir_Hergeirsson|titolo=Henny Reistad|eldoninto=Store norske leksikon|aŭtoro=AUNE, Thomas|kunaŭtoroj=BRYHN, Rolf|lingvo=no|dato=13-a de januaro 2025|alirdato=la 31-a de januaro 2026}}</ref> |-valign=top bgcolor="efefef" | 4 || 2025-|| {{flago|NOR}} Ole Gustav Gjekstad<ref>{{citaĵo el la reto|url=https://snl.no/Ole_Gustav_Gjekstad|titolo=Ole Gustav Gjekstad|eldoninto=Store norske leksikon|aŭtoro=AUNE, Thomas|lingvo=no|dato=19-a de decembro 2025|alirdato=la 31-a de januaro 2026}}</ref> |} == Rezultoj == === [[Manpilkado ĉe Olimpikoj|Olimpiaj ludoj]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|CAN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1976|1976]] || colspan="9" rowspan=3 | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|URS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1980|1980]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984|1984]] |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|KOR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1988|1988]] || {{arĝento2}} || 7 ||4||3||1||1||115||91||+24 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|ESP}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1992|1992]] || {{arĝento2}} || 6 ||5||3||0||2||99||110||−11 |-align=center | {{Flago2|USA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1996|1996]] || 4 || 4 ||5||2||0||3||116||109||+7 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|AUS}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2000|2000]] || {{bronzo3}} || 12 || 7||6||0||1||174||137||+37 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|GRC}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2004|2004]] || colspan="9" | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|CHN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2008|2008]] || {{oro1}} || 16 ||8||8||0||0||248||185||+63 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|GBR}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2012|2012]] || {{oro1}} || 11 ||8||5||1||2||196||187||+9 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|BRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2016|2016]] || {{bronzo3}} || 12 ||8||6||0||2||247||205||+42 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|JPN}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2020|2020]] || {{bronzo3}} || 14 ||8||7||0||1||258||191||+67 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|FRA}} [[Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 2024|2024]] || {{oro1}} || 14 ||8||7||0||1||226||167||+59 |-align=center !Totalo !! 9/13 !! 96 !! 62 !! 47 !! 2 !! 13 !! 1421 !! 1191 !! +240 |} === [[Virina monda ĉampionado de manpilkado|Monda ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1957|1957]] || colspan="9" rowspan=3| ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|ROU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1962|1962]] |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1965|1965]] |-align=center | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1971|1971]] || 7 || 3 || 4 || 1 || 1 || 2 || 33 || 41 || −8 |-align=center | {{Flago2|YUG}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1973|1973]] || 8 || 2 || 5 || 1 || 0 || 4 || 42 || 57 || −15 |-align=center | {{Flago2|URS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1975|1975]] || 8 || 4 || 5 || 2 || 0 || 3 || 61 || 66 || −5 |-align=center bgcolor="EFEFEF" | {{Flago2|CZE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1978|1978]] || colspan="9" | ''Ne kvalifikiĝis'' |-align=center | {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1982|1982]] || 7 || 9 || 7 || 4 || 1 || 2 || 139 || 117 || +22 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1986|1986]] || {{bronzo3}} || 11 || 7 || 5 || 1 || 1 || 174 || 127 || +47 |-align=center | {{Flago2|KOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1990|1990]] || 6 || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 135 || 135 ||0 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1993|1993]] || {{bronzo3}} || 12 || 7 || 6 || 0 || 1 || 144 || 126 || +18 |-align=center | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1995|1995]] || 4 || 10 || 8 || 5 || 0 || 3 || 205 || 151 || +54 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1997|1997]] || {{arĝento2}} || 14 || 9 || 7 || 0 || 2 || 251 || 188 || +63 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|DNK}}{{Flago|NOR}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 1999|1999]] || {{oro1}} || 16 || 9 || 8 || 0 || 1 || 240 || 170 || +70 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|ITA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2001|2001]] || {{oro1}} || 16 || 9 || 8 || 0 || 1 || 292 || 203 || +89 |-align=center | {{Flago2|HRV}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2003|2003]] || 6 || 13 || 9 || 6 || 1 || 2 || 297 || 241 || +56 |-align=center | {{Flago2|RUS}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2005|2005]] || 9 || 7 || 8 || 3 || 1 || 4 || 232 || 205 || +27 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|FRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2007|2007]] || {{arĝento2}} || 16 || 10 || 8 || 0 || 2 || 314 || 246 || +68 |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|CHN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2009|2009]] || {{bronzo3}} || 16 || 10 || 8 || 0 || 2 || 303 || 227 || +76 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|BRA}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2011|2011]] || {{oro1}} || 16 || 9 || 8 || 0 || 1 || 278 || 201 || +77 |-align=center | {{Flago2|SRB}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2013|2013]] || 5 || 12 || 7 || 6 || 0 || 1 || 198 || 139 || +59 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|DNK}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2015|2015]] || {{oro1}} || 16 || 9 || 8 || 0 || 1 || 269 || 209 || +60 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|DEU}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2017|2017]] || {{arĝento2}} || 14 || 9 || 7 || 0 || 2 || 281 || 196 || +85 |-align=center | {{Flago2|JPN}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2019|2019]] || 4 || 14 || 10 || 7 || 0 || 3 || 309 || 249 || +60 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|ESP}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2021|2021]] || {{oro1}} || 16 || 9 || 8 || 1 || 0 || 320 || 191 || +129 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|DNK}} {{Flago2|NOR}} {{Flago2|SWE}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2023|2023]] || {{arĝento2}} || 14 || 9 || 7 || 0 || 2 || 305 || 205 || +100 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|DEU}} {{Flago2|NLD}} [[Virina monda ĉampionado de manpilkado 2025|2025]] || {{oro1}} || 18 || 9 || 9 || 0 || 0 || 305 || 176 || +129 |- ! Totalo !! 23/27 !! 178 !! 185 !! 136 !! 6 !! 43 !! 5127 !! 3821 !! +1306 |} === [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado|Eŭropa ĉampionado]] === {| class="wikitable sortable" width=60% |- bgcolor="lightsteelblue" width=95% ! align=center| Jaro ! align=center| Pozicio ! align=center| {{diskreta mallongigo|P|Poentoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|L|Ludoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|V|Venkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|R|Remisoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|M|Malvenkoj}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GP|Goloj por}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GK|Goloj kontraŭ}} ! align=center| {{diskreta mallongigo|GD|Gola diferenco}} |-align=center bgcolor="EECC99" | {{Flago2|DEU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1994|1994]] || {{bronzo3}} || 8 || 7 || 4 || 0 || 3 || 134 || 130 || +4 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1996|1996]] || {{arĝento2}} || 10 || 7 || 4 || 2 || 1 || 179 || 151 || +28 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|NLD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 1998|1998]] || {{oro1}} || 14 || 7 || 7 || 0 || 0 || 189 || 132 || +57 |-align=center | {{Flago2|ROU}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2000|2000]] || 6 || 6 || 6 || 2 || 2 || 2 || 151 || 149 || +2 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2002|2002]] || {{arĝento2}} || 13 || 8||6||1||1||203||169||+34 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|HUN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2004|2004]] || {{oro1}} || 16 || 8 || 8 || 0 || 0 || 259 || 191 || +68 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2006|2006]] || {{oro1}} || 16 || 8 || 8 || 0 || 0 || 258 || 179 || +79 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|MKD}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2008|2008]] || {{oro1}} || 15 || 8 || 7 || 1 || 0 || 248 || 169 || +79 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|DEN}} {{Flago2|NOR}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2010|2010]] || {{oro1}} || 14 || 8 || 7 || 0 || 1 || 239 || 146 || +93 |-align=center bgcolor="E5E5E5" | {{Flago2|SRB}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2012|2012]] || {{arĝento2}} || 12 || 8 || 6 || 0 || 2 || 219 || 194 || +25 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|HUN}} {{Flago2|HRV}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2014|2014]] || {{oro1}} || 14 || 8||7||0||1||225||192||+33 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|SWE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2016|2016]] || {{oro1}} || 16 || 8 || 8 || 0 || 0 || 211 || 170 || +41 |-align=center | {{Flago2|FRA}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2018|2018]] || 5 || 10 || 7 || 5 || 0 || 2 || 224 || 177 || +47 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|DEN}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2020|2020]] || {{oro1}} || 16 || 8 || 8 || 0 || 0 || 254 || 180 || +74 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|SVN}} {{Flago2|MKD}} {{Flago2|MNE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2022|2022]] || {{oro1}} || 14 || 8 || 7 || 0 || 1 || 239 || 190 || +49 |-align=center bgcolor="FFFCAF" | {{Flago2|AUT}} {{Flago2|HUN}} {{Flago2|CHE}} [[Virina eŭropa ĉampionado de manpilkado 2024|2024]] || {{oro1}} || 18 || 9 || 9 || 0 || 0 || 300 || 206 || +94 |-align=center ! Totalo !! 16/16 !! 212 !! 123 !! 103 !! 6 !! 14 !! 3532 !! 2725 !! +807 |} == Konataj eksaj kaj nunaj teamanoj == [[Dosiero:20241209 Womens EHF Euro 1280.jpg|eta|100px|dekstra|[[Henny Reistad]]]] <small>kun propra biografia esperantlingva teksto</small> * [[Anja Hammerseng-Edin]] (inter 2006 kaj 2013) * [[Gro Hammerseng-Edin]] (inter 2000 kaj 2010) * [[Kristine Lunde-Borgersen]] (inter 2001 kaj 2013) * [[Katja Nyberg]] (inter 2001 kaj 2008) * [[Henny Reistad]] (ekde 2018) == Referencoj == {{Referencoj|3}} == Vidu ankaŭ == * [[Norvega vira nacia teamo de manpilkado]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo2}} {{ĝermo|manpilkado}} {{EHF virinaj naciaj teamoj}} {{Portalstrio|Manpilkado}} [[Kategorio:Manpilkado en Norvegio]] [[Kategorio:Virinaj naciaj teamoj de manpilkado|Norvegio]] 414f9razhaf14yhh4mk68o7lu985xyv 2 929827 9350432 9349807 2026-04-09T18:32:48Z Nvss132 224431 9350432 wikitext text/x-wiki Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8) Frederick Krafft Josef Kahn<ref>https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%27Josef%20Kahn%22</ref> Alexander William Thompson Jan Janowski Sergei Mastepanov Aleksandro Blumental Leopold Pfaundler Dave Henne Morris Isaac (Ishak) Mucnik Abel Hermant<ref>https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf</ref> Harry Marples Leighton<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005</ref> Arthur Thomas Maling Josef Weisbart Fritz Schuck M. de Waard Wacław Grubiński<ref>https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw</ref> Richard Lorenz Fernand Doceul<ref>https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul</ref> Maurice Aubert Otto Glaubrecht<ref>https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22</ref> Achiel Pittoors Kurt Feder Maria Pavlovna Vozdvitenskaja<ref>https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo</ref> https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&bsq=prezidanto Henri Nonin https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&gbpv=1&dq=Doceul+esperanto&pg=PA218&printsec=frontcover '''Herc Szwarc''' (aŭ '''Henri Szwarc''', naskiĝis la 22-a de aprilo 1897, mortis la 24-an de julio 1944) estis pola-franca advokato kaj esperantisto. Szwarc naskiĝis en la urbeto Grabowiec en Pollando, en 1897.<ref><nowiki>https://maitron.fr/szwarc-herc-henri/</nowiki>, notice SZWARC Herc (Henri) par Dominique Tantin, version mise en ligne le 31 août 2015, dernière modification le 7 octobre 2024.</ref> Li elmigris Francion en aŭgusto 1925, el Lublin.<ref>"Chez les étudiants étrangers", ''Le bien public'', 28 januaro 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485070h/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> En 1928, post nur du jaroj, li doktoriĝis ĉe la Universitato de Dijon.<ref name=":0">"Esperantista vivo", ''Esperanto'' 24, no. 4 (Aprilo 1928): 24, https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1928_n332_apr</ref> Lia tezo estis "''Un précurseur du romantisme : Pierre Lebrun (1785-1873)"'' (Antaŭanto de Romantikismo: Pierre Lebrun (1785-1873)), pri la franca poeto Pierre-Antoine Lebrun.<ref>L. Alfreda Hill, ''The Tudors in French Drama'' (Baltimore, The Johns Hopkins University Press, 1932), 171, https://www.google.com/books/edition/Romance_literature_pamphlets/1sdVAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22Szwarc,%20Herc%22</ref> Li edziĝis en 1928 al Marguerite Rosselin, kiu estis instruistino.<ref>"Publications de mariages", ''Le Bien public'', 17 julio 1928, 3, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5485422s/f3.item.r=%22Herc%20Szwarc%22.zoom</ref> Szwarc estis esperantisto kaj membro de la UEA.<ref name=":0" /> En 1929, li donis senpagajn lecionojn de Esperanto ĉiusemajne en Laon.<ref>"Apprenez l'Esperanto", ''Les tablettes Laonnaises'', 22 junio 1929, https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6660347r/f2.item.r=Szwarc.zoom</ref> En 1930 li prelegis esperante en Lublin pri "moroj kaj kutimoj en Franclando".<ref>"Pollando kroniko", ''Pola Esperantisto'' 24, no. 5, (majo 1930)'':'' 67, https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1930_005/mode/2up?q=%22H.+Szwarc%22</ref> Szwarc estis la unua advokato de Herschel Grynszpan.<ref>Stephen Koch, ''Hitler's Pawn: The Boy Assassin and the Holocaust'', (New York: Catapult, 2019), 124.</ref> La familio de Grynszpan dungis la advokato ĉar Szwarc povis paroli jide kun li.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 152.</ref> Dum Grynszpan estis en malliberejo, Szwarc provis instrui al li Esperanton.<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 182.</ref> En novembro 1938, Szwarc estis anstataŭita kaj Vincent de Moro-Giafferi iĝiis la nova advokato de Grynszpan<ref>Jonathan Kirsch, ''The Short, Strange Life of Herschel Grynszpan'' (New York: Liveright, 2013), 155.</ref> Dum la dua Mondmilito, li partoprenis en la Franca Resistado en la urbeto Pombole. Li estis pafita en julio 1944<ref>"Hommage. Henri Szwarc, un destin dans la Résistance", ''La Dépêche'', 6 julio 2007, https://www.ladepeche.fr/article/2007/07/06/5873-hommage-henri-szwarc-un-destin-dans-la-resistance.html</ref> https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0 slwuur22u6paqyf2q3hdy6ax4ncp423 2 930367 9350454 9264848 2026-04-09T20:49:36Z Arbarulo 135469 9350454 wikitext text/x-wiki Ĉi tio estas pli-malpli sistema komparo de la praktikoj de la Esperanta Vikipedio kaj kvar relative grandaj vikipedioj rilate bluajn kaj ruĝajn ligilojn, nome la angla, hispana, germana, kaj franca. Mi faris ĝin en la 22-a kaj 23-a de decembro 2025 ĉefe pro la insisto de ThomasPusch ke lia nigrigado de malnovaj ruĝaj ligiloj havas precedencon ĉe aliaj vikipedioj. Oni memoru ke la politikoj de aliaj vikipedioj eksplice malpermesas tiun agadon. Mi volis trovi ĉu grandaj vikipedioj efektive havas malsaman proporcion da ligiloj ol samtemaj artikoloj en la Esperanta Vikipedio, kaj se jes, kial. Uzante la butonon por "hazarda artikolo" en diversaj vikipedioj, mi elektis kvin specimenajn artikolojn, kiuj ekzistas en la Esperanta Vikipedio. Ĉar nur unu artikolo enhavis ruĝajn ligilojn, mi pligrandigis la specimenon per aliaj ses. Tiuj ses inkludis du artikolojn pri asteroidoj, kiujn mi devis apartigi ĉar ili ne ekzistas en la angla vikipedio, lasante totalan specimenon de 9 artikoloj. Ĉar la rezultoj restis relative stabilaj malgraŭ la pliampleksigo (ĉe eowiki neniu ŝanĝo de bluaj ligiloj, ŝanĝo de proksimume 25% de ruĝaj), mi decidis ne aldoni pli. Mi enkalkulis ĉiujn ligilojn en artikola teksto kaj bildopriskriboj. Mi ne enkalkulis informkestojn, ligilojn per ŝablonoj "ĉefartikolo" aŭ "vidu ankaŭ", sekcion "Vidu ankaŭ", referencojn kaj aliajn artikolfinajn sekciojn. Fine ĉi tio ne estas plene fidinda analizo, sed pli rigora verŝajne estus tro da laboro. Ĝi ja estas pli fidinda ol subjektivaj impresoj. ==Analizo== ===Proporcio da ligiloj (ligiloj en mil bitokoj)=== La grandaj vikipedioj havas tre malsamajn proporciojn da ruĝaj ligiloj. Ne eblas certe determini la pozicion de la Esperanta Vikipedio en tiu gamo pro la malgranda totala nombro da ruĝaj ligiloj (ses, en tri artikoloj de tri kontribuintoj). Tamen '''la proporcio da ruĝaj ligiloj en la Esperanta Vikipedio estas tute normala.''' '''Nur la angla vikipedio havas eksterordinare malgrandan proporcion da ruĝaj ligiloj,''' kaj la germana kaj hispana relative grandan. La franca kaj plej verŝajne la Esperanta vikipedio estas mezaj (proksimuma proporcio inter la tri grupoj 1:3:5). Kompreneble, la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas trifoje pli granda eĉ en la angla vikipedio ol la esperanta. La angla, hispana kaj germana vikipedioj havas tre similan proporcion da bluaj ligiloj, la Esperanta kredeble pli grandan, kaj la franca ankoraŭ pli grandan. Tamen la vario estas multe malpli ol ĉe ruĝaj (proksimuma proporcio 4:5:6). ====Originalaj 5 artikoloj==== *eo: 5.1 bluaj, 0.17 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *en: 4.7 bluaj, 0.11 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *es: 4.6 bluaj, 0.30 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *de: 3.5 bluaj, 0.40 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *fr: 6.5 bluaj, 0.22 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj ====Ĉiuj kompareblaj artikoloj==== *eo: 5.1 bluaj, 0.21 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj (sen ThomasPusch kaj Kani: 4.6 bluaj, 0.30 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj) *en: 4.4 bluaj, 0.07 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *es: 4.3 bluaj, 0.39 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *de: 4.1 bluaj, 0.33 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *fr: 6.1 bluaj, 0.18 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj ===Kialo de la malmulteco de ruĝaj ligiloj en la angla vikipedio=== Por analizi kial la angla vikipedio havas anomalie malmulte da ruĝaj ligiloj, mi kontrolis la historion en la angla vikipedio de ligiloj, kiuj estas ruĝaj ĉe aliaj vikipedioj, kaj inverse ankaŭ la historion ĉe aliaj vikipedioj de ligiloj kiuj estas ruĝaj ĉe la angla vikipedio. Mi klasifikis la kontrolitajn ligilojn jene: 1) jam bluaj kiam ili metiĝis, 2) nun ruĝaj (sendepende de antaŭa historio), 3) iam ruĝaj sed bluigitaj, 4) iam ruĝaj aŭ bluaj sed nigrigitaj, kaj 5) nigraj (la temo menciiĝas en la teksto, sed neniam havis ligilon). Se la temo kiu havis ruĝan ligilon en alia vikipedio ne menciiĝas en la angla, mi elektis laŭeble similan temon kiu ne havas ligilon en la alia vikipedio, kaj kontrolis ĝian historion. Mi same elektis "similaĵon" en alilingva vikipedio kiam temo kun ruĝa ligilo en la angla ne menciiĝas tie. (Tiuj "similaĵoj" ne nepre estas tre similaj - ofte ĝi estas nur ligilo, kiu troviĝis en la sama sekcio kie la celita temo estus se ĝi menciiĝus. En mallongaj artikoloj "similaĵoj" ne ĉiam estis elekteblaj ĉar ili ne menciis sufiĉe da temoj.) Mi aparte klasifikis "similaĵojn" en la samaj kvin kategorioj. Por ligiloj rekte kompareblaj al ruĝa, la kategorioj "dekomence bluaj" kaj "bluigitaj" estas multe pli grandaj en la angla-vikipedia specimenaro ol en la alingva-vikipedia. La kategorio "nigrigitaj" estas pli malgranda, kaj la kategorio "dekomence nigraj" proporcie simila. Tial mi konkludas, ke '''la anomalia malmulteco de ruĝaj ligiloj en la angla vikipedio rezultas de la granda ŝanco ke ligilo estos dekomence aŭ fariĝos blua. Tio indikas saman preferon por bluaj super ruĝaj ligiloj en la angla kiel en ĉiuj vikipedioj, kun pli granda kapablo bluigi. Mi trovas neniun indikon de prefero por nigra teksto super ruĝaj ligiloj aŭ sistema nigrigado de ruĝaj ligiloj.''' Por "similaĵoj" la sola menciinda malsamo inter la angla kaj aliaj vikipedioj estis iom pli da "dekomence bluaj" kaj malpli da "bluigitaj" ligiloj. La aliaj kategorioj estas tro malgrandaj por interpreto. ====Stato de temoj ĉe enwiki, kiuj havas ruĝan ligilon ĉe alia vikipedio, kaj inverse==== {| class="wikitable sortable" |+ Rekte komparitaj ligiloj |- ! Kategorio !! kruda nombro (enwiki) !! elcento (enwiki) !! kruda nombro (aliaj) !! elcento (aliaj) |- | '''Dekomence bluaj''' || 29 || 35% || 2 || 7% |- | '''Bluigitaj''' || 16 || 20% || 1 || 4% |- | '''Ruĝaj''' || 9 || 11% || 10 || 37% |- | '''Nigrigitaj''' || 3 || 4% || 5 || 19% |- | '''Dekomence nigraj''' || 25 || 30% || 9 || 33% |- | Sumo || 82 || 100% || 27 || 100% |} {| class="wikitable sortable" |+ "Similaĵoj" |- ! Kategorio !! kruda nombro (enwiki) !! elcento (enwiki) !! kruda nombro (aliaj) !! elcento (aliaj) |- | '''Dekomence bluaj''' || 73 || 80% || 37 || 76% |- | '''Bluigitaj''' || 11 || 12% || 10 || 20% |- | '''Ruĝaj''' || 0 || 0% || 0 || 0% |- | '''Nigrigitaj''' || 3 || 3% || 0 || 0% |- | '''Dekomence nigraj''' || 4 || 4% || 2 || 4% |- | Sumo || 91 || 100% || 49 || 100% |} =="Nigrigitaj" ligiloj== Eĉ la malgrandaj nombroj en la tabelo troigas la nigrigadon de ligiloj. Mi trovis sume nur unu okazon de nigrigo de ruĝa(j) ligilo(j) pri verŝajne menciinda temo en la angla vikipedio, unu en la franca, kaj du en la germana. La ĉi-subaj notoj pli detale priskribas. Ĉe la anglalingva vikipedio mi trovis nur du rektajn nigrigojn de ruĝa ligilo, nome de "Alan Caso" kaj "Julie Dretzin" en ''[[:en:Six Feet Under|Ses futojn sub tero]]''. La nigrigo de Caso okazis du monatojn post enmeto de la ligilo en 2010 fare de la sama redaktanto kiu forigis ĝin. Caso direktis unu epizodon de la serio. Ĉiuj aliaj direktintoj de almenaŭ unu epizodo enmetiĝis samtempe kun ligilo, kaj ĉiuj nun estas bluaj (mi ne kontrolis ĉu dekomence). Tre verŝajne Caso efektive ne estas menciinda, aŭ la nigriginto sincere kredis, ke li ne estas. La nigrigo de Dretzin estis farita de anonimulo post sume 5 jaroj da ruĝeco (2005-2009, 2017-2018; ŝi ne estis menciata en la artikolo inter 2009 kaj 2007). Dretzin fakte estas menciinda, kaj ŝia ligilo klasifikiĝis kiel "bluigita" ĉar artikolo kreiĝis kaj blua ligilo metiĝis unu jaron post la nigrigo. Kvar "similaĵoj" en la angla vikipedio klasifikiĝis kiel nigrigitaj. Ĉiuj estas aktoroj en "''Ses futojn sub tero''", kies ligiloj fakte iam estis bluaj, ĝis oni forigis la artikolojn pro nemenciindeco. La aliaj du aferoj klasifikitaj kiel "nigrigitaj" ĉe la angla vikipedio perdiĝis dum reverkado de "[[:en:Megatherium]]" en 2024, kaj estis bluaj en tiu momento. Ili klasifikiĝis kiel nigrigoj ĉar nigra mencioj de la samaj temoj restis en la teksto. La ligiloj estis "Megatheriodea" kaj "Bilophodont". Ĉiuj registritaj nigrigoj en alilingvaj vikipedioj estis eroj en la filmografio de [[Ĉulpan Ĥamatova]], nome "''England!''" (frwiki kaj dewiki), "Doktor Schiwago (Fernsehserie)", "''Dressirovshchitsa kurits''" kaj "''Hurensohn''" (ĉi-lastaj nur dewiki). ''Dressirovshchitsa kurits'' estas mallonga filmo kaj verŝajne ne menciinda. La aliaj tri ŝajne estas veraj nigrigoj. Ĉe la germana vikipedio la filmografio estis kaj restis miksaĵo de bluo, ruĝo, kaj nigro. Ĉe la franca ''England!'' estis parto de amasa nigrigo. Konklude, '''En la angla vikipedio, kiu havas malmulte da ruĝaj ligiloj, sistema nigrigado de ruĝaj ligiloj ne okazas. En la franca kaj germana vikipedioj ĝi foje okazas, sed ne povas klarigi malmultecon de ruĝaj ligiloj, ĉar ili havas multajn.''' ===Nigrigado kaj ruĝigado=== Ĉar efektive okazas iom da nigrigado de ruĝaj ligiloj en la germana kaj franca vikipedio, sed tio videble ne rezultigas malgrandan proporcion da ruĝaj ligiloj, mi kontrolis, ĉu ankaŭ okazas ruĝigado de nigra teksto. Mi uzis la saman specimenaron en kiu mi trovis la nigrigadon, nome temojn, kiuj estas ruĝaj en la angla vikipedio. Mi trovis neniun ruĝigon, do konkludas ke jes estas neta nigrigo de ruĝaj ligiloj en tiuj du vikipedioj. (Tiu konkludo estas malpli certa por la franca vikipedio, ĉar entute estis nur 2 rekte kompareblaj ligiloj kaj 2 "similaĵoj" estis metitaj kiel ruĝaj. Ĉe la germana vikipedio estis respektive 8 kaj 1.) ==Krudaj rezultoj== ===Kalkulo de ligiloj=== B = bluaj ligiloj R = ruĝaj ligiloj bo = grando de artikolo en bitokoj Dikaj literoj indikas la originalajn kvin specimenojn. [[Saint-Merd-les-Oussines]] *eo: B 26, R 1; 2979 bo *en: B 4, R 0; 2035 bo *es: B 7, R 0; 2445 bo *de: B 37, R 2; 5069 bo *fr: B 103, R 0; 25 067 bo '''[[Eŭskio]]''' *eo: B 28, R 0; 6318 bo *en: B 542, R 6; 81 698 bo *es: B 612, R 19; 129 445 bo *de: B 155, R 1; 34 103 bo *fr: B 576, R 16; 93 431 bo '''[[Cañada de Benatanduz]]''' *eo: B 14, R 0; 2656 bo *en: B 6, R 1; 2104 bo *es: B 61, R 8; 14 419 bo *de: B 8, R 0; 2517 bo *fr: B 16, R 1; 4016 bo '''[[Dairbhre]]''' *eo: B 11, R 3; 2858 bo *en: B 78, R 0; 25 842 bo *es: B 34, R 1; 4829 bo *de: B 38, R 2; 10 090 bo *fr: B 47; R 1; 6574 bo [[Hinuĥa lingvo]] *eo: B 1, R 2; 452 bo *en: B 88, R 0; 10 130 bo *es: B 39, R 6; 8942 bo *de: B 28, R 1; 5851 bo *fr: B 24, R 0; 4677 bo '''[[Ĉulpan Ĥamatova]]''' *eo: B 13, R 0; 874 bo *en: B 91, R 11; 23 840 bo *es: B 34, R 16; 11 084 bo *de: B 67; R 11; 12 626 bo *fr: B 136; R 10; 14 099 bo ''[[Ses futojn sub tero]]'' *eo: B 10, R 0; 5475 bo *en: B 237, R 0; 61 788 bo *es: B 74, R 31; 33 240 bo *de: B 92, R 12; 20 231 bo *fr: B 137, R 6; 15 138 bo [[Liturgio de la horoj]] *eo: B 16, R 0; 1760 bo *en: B 234, R 1; 62 751 bo *es: B 47, R 0; 5095 bo *de: B 267, R 1; 50 968 bo *fr: B 129, R 1; 28 051 bo '''''[[Megatherium]]''''' *eo: B 26, R 0; 5265 bo *en: B 174, R 3; 57 694 bo *es: B 147, R 14; 33 750 bo *de: B 273, R 47; 93 257 bo *fr: B 36, R 0; 7385 bo ===Lingvoj mankas=== (Artikoloj ne enkalkulitaj en la totaloj) ====eo, es, de, fr ==== [[2899 Runrun Shaw]] *eo: B 9, R 1; 1665 bo *es: B 6, R 0; 4250 bo *de: B 5, R 0; 973 bo *fr: B 10, R 0; 3273 bo ====eo, fr==== [[61195 Martinoli]] *eo: B 10, R 1; 2290 bo *fr: B 10, R 0; 3198 bo ===Unuopaj ruĝaj ligiloj=== Averto: Mi ne sisteme kontrolis ĉu la temo de ruĝa ligilo iam estis kreita kaj forigita. Kiam tio okazis, ne eblas scii la kre-daton de la artikolo, sekve la bluigdaton de la ligilo. Ĉi-supre ĉiuj tiaj artikoloj klasifikiĝas kiel komence ruĝaj. ====''[[Ses futojn sub tero]]''==== "Tim Maculan" *eswiki: ruĝa, metita 31/07/11 *frwiki: ruĝa, metita 05/01/07 *enwiki: metita 17/08/06, bluigita 28/01/08 (17 monatoj) ''Kelkaj "similaĵoj" ĉi-sube estis forigitaj 21/03/09 kaj reenmetitaj poste. Mi registras nur la unuan meton.'' "Miguel Ángel Montero" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo 'Anne Ramsay' metita 12/07/05, bluigita 16/03/06 (8 monatoj) "Patricia Acevedo" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "C. J. Sanders" metita 19/07/05, bluigita 24/07/06 (1 monato) "Mariana Huerta" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Kendré Berry" metita 19/07/05, bluigita (?), artikolo forigita 11/06/19 "Sandra Jara" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Chris Messina" metita 19/07/05, bluigita 04/07/06 (12 monatoj) "Eduardo Garza" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Bobby Cannavale" metita 06/07/05, jam blua "Iván Jara" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Michelle Trachtenberg" metita 06/07/05, jam blua "Magda Giner" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Jeff Yagher" metita 13/07/05, jam blua "Nancy McKenzie" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Julie Dretzin" metita 13/07/05, forigita 21/03/09, remetita 09/01/17, nigrigita 18/01/18, bluigita 05/09/19 (56 monatoj) "Norma Echavarría" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Matt Malloy" metita 08/01/06, bluigita 28/09/07 (21 monatoj) "Gloria Núñez" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Tina Holmes" metita 03/07/05, bluigita 09/06/06 (11 monatoj) "Salvador Delgado" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Drug addiction" metita 27/06/05, jam blua "Roberto Mendiola" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Michael Weston" metita 20/09/06, jam blua "Eduardo Bosch" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Lesbian" metita 26/07/05, jam blua "Gabriel Gama" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Mena Suvari" metita 23/01/05, jam blua "Adolfo Moreno" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Peter Facinelli" metita 06/07/05, bluigita 29/08/05 (2 monatoj) "Adriana Casas" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Sprague Grayden" metita 23/01/05, bluigita 23/01/05 (0 monatoj) "Miriam Valencia" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Catherine O'Hara" metita 23/01/05, jam blua "Carola Vázquez" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Idalis DeLeón" "María Antonia Rodríguez" *eswiki: ruĝa, metita 30/05/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Justin Theroux" metita 15/07/05, bluigita 22/07/05 (0 monatoj) "Rebeca Patiño" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Bronwyn Tosh" metita 01/01/05, bluigita (?), artikolo forigita 21/11/09 "Isabel Fernández Abanthay" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Brenna Tosh" metita 01/01/05, bluigita (?), artikolo forigita 21/11/09 "José Luis Reza" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Ben Foster (actor)" metita 01/01/05 kiel "Ben Foster", bluigita 25/05/06 (5 monatoj) "Humberto Solórzano" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Peter Macdissi" "Yolanda Vidal" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Julie White" metita 29/11/05, bluigita 30/12/05 (1 monato) "Antonio Esquivias" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Nicki Micheaux" metita 05/03/08, jam blua "Alondra Hidalgo" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Kellie Waymire" metita 13/07/05, jam blua "Pilar González Aguado" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "John Paul Pitoc" metita 12/02/07, jam blua "Anabel Méndez" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Aysia Polk" metita 30/10/06, jam blua "María Teresa Aviña" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Melissa Marsala" metita 09/07/05, bluigita (?), artikolo forigita 08/11/16 "Globo de Oro a la mejor serie dramática" *eswiki: ruĝa, metita 20/09/15 *enwiki: nigra de 24/07/06 "Thomas Lynch (Lyriker)" *dewiki: ruĝa, metita 11/11/11 kiel "Thomas Lynch" (jam blua), korektita al "Thomas Lynch (Lyriker)" 12/11/12 *enwiki: ne menciata :similaĵo "United States Court of Appeals for the Ninth Circuit" metita 02/10/17, jam blua "Rick Cleveland" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Laurence Andries" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: nigra de 28/10/10 "Scott Buck" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Jill Soloway" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Kate Robins" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Miguel Arteta" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Michael Engler (Regisseur)" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Daniel Attias" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Allen Coutler" *dewiki: erare ruĝa, metita 12/11/11 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Richard Marvin (Komponist)" *dewiki: ruĝa, metita 12/11/11 kiel "Richard Marvin", bluigita 7/10/13, korekte reruĝigita 1/11/13 *enwiki: nur en informkesto :similaĵo "Bo Harwood" metita 08/01/10, jam blua "Alan Caso" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10 kiel ruĝa, nigrigita 25/12/10 "Peter Macdissi" *frwiki: ruĝa, metita 04/01/07 *enwiki: metita 20/02/05, bluigita 11/09/07 (31 monatoj) "Idalis DeLeón" *frwiki: ruĝa, metita 20/11/12 *enwiki: metita 15/07/05, bluigita 29/08/06 (12 monatoj) "The Dining Rooms" *frwiki: ruĝa, metita 04/12/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Six Feet Under'' (soundtrack)" metita 20/08/05, bluigita 20/08/05 (0 monatoj) "Devlins" *frwiki: ruĝa, metita 04/12/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Six Feet Under, Vol. 2: Everything Ends''" metita 20/08/05, bluigita 20/08/05 (0 monatoj) "Jem (musique)" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Max (streaming service)" metita kiel "HBO Now" 18/10/17, jam blua ====[[Ĉulpan Ĥamatova]]==== "''Strana glujij''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 22/01/12 (67 monatoj) "''Vremia tantsora''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 21/03/20 (165 monatoj) "''Tuvalu''" *eswiki: ruĝa, metita 14/02/06 *enwiki: metita 31/07/05, bluigita 7/12/05 (4 monatoj) "''Rozhdestvenkaya mysteria''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 21/04/17 (130 monatoj) "''England!''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *dewiki: metita 06/10/06, nigrigita 18/12/12 *frwiki: metita 14/10/06, nigrigita 21/08/13 *eowiki: ne menciata :similaĵo "Rusio" metita 16/02/25, jam blua "''Lvinaia dolia''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *frwiki: nigra de 22/07/10 *eowiki: ne menciata :similaĵo "1975" metita 16/02/25, jam blua "''Viktor Vogel - Commercial Man''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 09/12/06 (5 monatoj) "Katrin Saß" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Children of the Arbat'' (serial)" metita 02/02/11, jam blua "Alexander Beyer" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''The Fall of the Empire''" "''Dressirovshchitsa kurits''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *dewiki: metita 6/10/06, nigrigita 12/02/21 *frwiki: nigra de 12/03/08 *eowiki: ne menciata :similaĵo "1-an de oktobro" metita 16/02/25, jam blua "''Hurensohn''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *dewiki: metita 6/10/06 (jam erare blua), korektita 11/11/07, nigrigita 12/02/21 *frwiki: nigra de 12/03/08 *eowiki: ne menciata "''72 metra''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 01/11/12 (76 monatoj) "''Grecheskiye kanikuly''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *frwiki: nigra de 12/03/08 *eowiki: ne menciata "''Midsummer Madness''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 04/07/12 (72 monatoj) "''Mechenosets''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 20/12/06 (6 monatoj) "''Zuleijá abre los ojos''" *eswiki: ruĝa, metita 22/04/20 *enwiki: metita 30/10/23, jam blua "Alexei Borodin" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 12/02/18 "Sowremennik-Theater" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: 22/06/12, jam blua "Iwan Wolkow" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ruĝa, metita 29/10/07 *eswiki: nigra de 30/09/25 *frwiki: nur en informkesto :similaĵo "Anna Politkovskaïa" metita 25/06/25, jam blua *eowiki: nigra de 16/02/25 "Sergei Prochanow" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 21/01/14 "Hanna Slutski" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 21/01/14 "Michail Kononow" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 21/01/14 "''Gibel imperii''" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: metita 13/10/14, ĵus blua "The Rainbowmaker" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ne menciata, kp. "Mechenosets" "Murad Khalilov" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "Time of a Dancer" "Michael Sturminger" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "Country of the Deaf" "''Ellipses''" *frwiki: ruĝa, metita 15/07/25 *enwiki: metita 29/09/06 (jam erare blua), korekte ruĝigita 27/05/07, erare bluigita 21/01/24 (200 monatoj) "Alexander Hahn" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Children of the Arbat'' (serial)" "João Nuno Pinto" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "Mechenosets" "Elena Khazanova" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata :similaĵo "VMayakovsky" metita 20/05/19, ĵus blua "Doktor Zhivago" (mini-série)" (2xfr kun tajperaro) *frwiki: ruĝa, metita 06/03/14 *enwiki: ruĝa, metita 14/08/17 kiel "Doktor Zhivago" (jam blua), korekte ruĝigita 09/09/19 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Michael Gwisdek" metita 12/09/06, bluigita 22/11/09 (2 monatoj) *dewiki: metita 6/10/06, nigrigita 12/02/21 *eowiki: ne menciata "Andreï Echpaï" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: metita 12/02/18, jam blua "''Cendres'' (film, 2013)" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "''Zuleikha Opens Her Eyes (TV series)''" "Shamil Khamatov" *enwiki: ruĝa, metita 23/03/22 *eswiki: nigra de 30/09/25 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Mathematik" metita 14/01/17, jam blua *frwiki: nur en informkesto :similaĵo "Théâtre" metita 14/08/06, jam blua *eowiki: nur en informkesto :similaĵo "Germanio" metita 16/01/25, jam blua "Aleksei Dubinin" *enwiki: ruĝa, metita 23/06/20 *eswiki: nigra de 30/09/25 *dewiki: ne menciata, kp. "Iwan Wolkow" *frwiki: ne menciata :similaĵo "Alvis Hermanis" metita 25/06/24, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Aktoro" metita 16/02/25, jam blua "Aleksandr Shein" *enwiki: ruĝa, metita 23/06/20 *eswiki: nigra de 30/09/25 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Russisch-orthodoxe Kirche" metita 14/01/17, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Fiodor Dostoïevski" metita 25/06/24, jam blua *eowiki: nigra de 16/02/25 "''The Bra''" *enwiki: ruĝa, metita 22/06/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "''Dostoyevski'' (serie de televisión)" metita 26/11/14, jam blua *dewiki: metita 01/06/21, bluigita 01/06/21 (0 monatoj) *frwiki: metita 05/12/19, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "2003" metita 14/10/25, jam blua ====[[Dairbhre]]==== "Portmagee": *eowiki: ruĝa, metita 24/02/17 *enwiki: metita 13/07/04, bluigita 26/09/04 (2 monatoj) "Baile an Ridire": *eowiki: ruĝa, metita 24/02/17 *dewiki: ruĝa, metita 6/11/05 *enwiki ("Knightstown"): metita 13/07/04, erare bluigita 09/09/04, korektita 18/09/04 (2 monatoj) "Trinity Bay": *eowiki: ruĝa, metita 24/02/17 *enwiki ("Heart's Content"): metita 7/06/07, jam blua "Knight of Kerry": *dewiki: ruĝa, metita 6/11/05 *enwiki: metita 23/07/06, jam blua "Reenard Point": *eswiki: ruĝa, metita 04/11/08 *enwiki: metita 26/03/04, bluigita 26/01/12 (94 monatoj) "Mont Geokaun": *frwiki: ruĝa, metita 26/08/12 *enwiki: metita 29/02/08, ĵus blua ====[[Saint-Merd-les-Oussines]]==== "Marius Vazeilles" *eowiki: ruĝa, metita 11/10/09 *enwiki: ne menciata "Ruinen von Cars" *dewiki: ruĝa, metita 27/10/11 *enwiki: ne menciata "Ruinen von Cars" *dewiki: ruĝa, metita 27/10/11 *enwiki: ne menciata "Moor von Longéroux" *dewiki: ruĝa, metita 27/10/11 *enwiki: ne menciata ====[[Cañada de Benatanduz]]==== "Puerto de Cuarto Pelado" *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 kiel blua (?), artikolo forigita 06/05/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Iberian System" metita 05/04/13, jam blua "Barranco de la Cañada" *eswiki: ruĝa, metita 08/04/09 *enwiki: ne menciata "Río Cañada" *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 *enwiki: ne menciata "Muela Monchén" (2x) *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 *enwiki: ne menciata "Ermita de San Cristóbal" *eswiki: ruĝa, metita 05/04/09 kiel blua (?), artikolo forigita plurfoje *enwiki: ne menciata "Ermita de la Magdalena" *eswiki: ruĝa, metita 05/04/09 kiel blua (?), artikolo forigita 06/05/09 *enwiki: ne menciata "Rebollones" *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 kiel blua (?), artikolo forigita 05/04/09 *enwiki: ne menciata "Cantavieja" *frwiki: ruĝa, metita 24/01/18 *enwiki: ne menciata "Sierra de la Cañada" *enwiki: ruĝa, metita 05/04/13 *eswiki: metita 01/10/08, bluigita 09/08/18 (118 monatoj) *dewiki: ne menciata :similaĵo "Saragossa" metita 02/03/24, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Ordre de Saint-Jean de Jérusalem" metita 24/01/18, jam blua *eowiki: nigra de 16/11/22 ====[[Eŭskio]]==== "Conocimiento del Euskera" *eswiki: ruĝa, metita 11/04/07 *enwiki: nigra de 21/10/22 "Esteve Materra" *eswiki: ruĝa, metita 19/07/23 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Literal translation" metita 16/01/14, jam blua "Navarrómetro" (2x) *eswiki: ruĝa, metita 20/05/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish Constitution of 1978" metita 16/12/06, jam blua "Ordunate" *eswiki: ruĝa, metita 30/06/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Asturian Massif" nigra de 30/11/25 "Aldaieta" *eswiki: ruĝa, metita 29/07/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Bilar" nigra de 26/08/14 "Tratado de Burgos" *eswiki: ruĝa, metita 17/11/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Confederate state" metita 14/03/24, jam blua "Patxi Xabier Lezama Perier" *eswiki: ruĝa, metita 24/05/19 kiel blua (?), paĝo forigita plurfoje *enwiki: similaĵo "Real Unión" metita 24/08/09, jam blua "Consejo Navarro del Euskera" *eswiki: ruĝa, metita 15/06/08 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Barakaldo CF" metita 17/06/08, jam blua "Nafarroaren Eguna" *eswiki: ruĝa, metita 31/12/13 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish football league system" metita 16/12/06, jam blua "Fiestas de Bayona" *eswiki: ruĝa, metita 16/05/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Athletic Bilbao signing policy" metita 15/12/17, jam blua "Araba Bai" *eswiki: ruĝa, metita 29/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Batasuna" metita 16/12/06, jam blua "Izquierda Mirandesa" *eswiki: ruĝa, metita 18/07/07 kiel blua (?), artikolo forigita dufoje *enwiki: ne menciata :similaĵo "Social-democracy" metita 16/12/06, jam blua "Agrupación Electoral Independiente de la Puebla" *eswiki: ruĝa, metita 29/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "United Left" metita 21/12/07, jam blua "Jean Grenet" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Emmanuel Macron" metita 21/10/22, jam blua "Frantxua Maitia" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata, kp. Jean-René Etchegaray "Kotte Ezenarro" *eswiki: ruĝa, metita 01/08/17 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Union of Democrats and Independents" metita 21/10/22, jam blua "Jean Espilondo" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Renaissance (French political party)" metita 21/10/22, jam blua "Batera" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Navarra Suma" metita 21/10/22, jam blua "Navarrisme" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish Constitution of 1978" "Heraldo de Navarra" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Constitutional Court of Spain" metita 12/08/22, jam blua "Béatrice Leroy" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Joanes Leizarraga" metita 06/03/13, jam blua "Pierre Letamendia" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Joan Perez de Lazarraga" metita 06/03/13, jam blua "Jean-Philippe Larramendy" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Literal translation" "Thomas Pierre" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Human settlement" metita 14/03/24, jam blua "Flysh" *frwiki: (mise?) ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Turbidite" metita 30/11/25, jam blua "Baie de Loya" *frwiki: ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Structural basin" metita 30/11/25, jam blua "Sérapia langue" *frwiki: ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Hematite" metita 30/11/25, jam blua "Crithme marin" *frwiki: ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Limonite" metita 30/11/25, jam blua "États de Navarre" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "End of Basque home rule in France" metita 14/01/16, ĵus blua "Cour d'Ordre" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Béarn" metita 14/03/24, jam blua "Bourse de Bilbao" *frwiki: ruĝa, metita 29/05/10 kiel "Bourse" (jam blua), ruĝigita 15/08/10 *enwiki: ne menciata :similaĵo "University of Oñati" metita 16/12/06, bluigita 03/12/12 "Jambon Quintoa" *frwiki: ruĝa, metita 27/05/12 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Hernani" metita 16/12/06, jam blua "Chant basque" *frwiki: ruĝa, metita 03/12/06 *enwiki: nur en informkesto (blua) :similaĵo "Basque derby" metita 19/02/18, jam blua "Sports basques" *frwiki: ruĝa, metita 03/12/06 kiel blua (?), artikolo forigita dufoje *enwiki: per ŝablono Ĉefartikolo "Elkarrekin Podemos" *dewiki: ruĝa, metita 02/11/19 *enwiki: metita 21/10/22, jam blua "Bilbao Superior Technical School of Engineering" *enwiki: ruĝa, metita 04/06/09 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Oskorri" metita 12/07/07, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "Museum Europäischer Kulturen" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "BBVA" metita 29/05/10, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Kurdio" metita 18/10/02, bluigita 29/09/05 "Sarriko" *enwiki: ruĝa, metita 04/06/09 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Xabier Lete" metita 12/07/07, bluigita 16/01/08 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Kreisel" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Banques" metita 29/05/10, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Latinida lingvo" metita 05/02/03, bluigita 30/12/06 "Navarrese Foral Government" *enwiki: ruĝa, metita 16/12/06 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Benito Lertxundi" metita 12/07/07, bluigita 15/01/08 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Diabolo (Spielgerät)" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: nur en referenco (blua) :similaĵo "caisse d'épargne" metita 29/05/10, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Hindeŭropa lingvo" metita 05/02/03, jam blua "North American Basque Organizations" *enwiki: ruĝa, metita 29/08/07 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Bernard Etxepare" metita 22/02/07, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "Jai Alai" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Bilbao Bizkaia Kutxa" nigra de 29/05/10 *eowiki: ne menciata :similaĵo "Alegría-Dulantzi" metita 28/06/24, ĵus blua "Jean-René Etchegaray" *enwiki: ruĝa, metita 21/10/22 *eswiki: nigra de 01/08/17 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Isaias Carrasco" nigra de 10/04/08 *frwiki: ne menciata :similaĵo "Juan Carlos Ier d’Espagne" metita 30/11/06 kiel "Juan Carlos", korekte bluigita 26/11/12 *eowiki: ne menciata "Contigo-Zurekin" *enwiki: ruĝa, metita 23/12/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Agrupación Electoral Independiente del Condado de Treviño" metita 29/07/11, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "Equo" metita 02/11/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Enbata" metita 30/11/06, erare bluigita 13/12/11, ĝuste ekde 15/12/11 *eowiki: ne menciata ====[[Liturgio de la horoj]]==== "Tonus rectus" *dewiki: ruĝa, metita 04/07/08 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Antiphon" metita 16/12/07, jam blua "Psaumes imprécatoires" *frwiki: ruĝa, metita 25/07/23 *enwiki: metita 13/10/19, jam blua "''Breviarium Curiae''" *enwiki: ruĝa, metita 16/12/07 kiel "Breviary" (jam blua), ruĝigita 06/05/18 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Canto gregoriano" metita 13/02/09, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "''Book of Common Prayer''" metita 29/10/03, bluigita 08/02/04 *frwiki: ne menciata :similaĵo "Rite tridentin" metita 25/07/23, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Meza horo" metita 10/06/06, bluigita 10/06/06 ====[[Hinuĥa lingvo]]==== "Hinuĥoj" *eowiki: ruĝa, metita 17/10/12 *eswiki: ruĝa, metita 24/01/24 *enwiki: metita 07/08/07, bluigita 25/07/08 "Nordorient-kaŭkaza lingvaro": *eowiki: erare ruĝa, metita 19/10/12 *enwiki: metita 07/08/07, jam blua "Distrito Tsuntinsky" *eswiki: ruĝa, metita 24/01/24 *enwiki: metita 29/10/12, jam blua "Genukh" *eswiki: ruĝa, metita 24/01/24 *enwiki: metita 07/08/07, bluigita 15/08/25 "Palatal consonante palatal", "labialization" (2x) *eswiki: erare ruĝaj, metitaj 24/01/24 *enwiki: metitaj 15/03/17, jam bluaj "Chwarschinische Sprache" *dewiki: ruĝa, metita 08/12/08 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono :similaĵo "Tsez language" metita 07/08/07, jam blua ====''[[Megatherium]]''==== "Santa-Vitória-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 28/05/19 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Patagonia" metita 05/03/05 (jam blua), movita al alia artikolo 04/04/06, remetita 8/12/08 "Umala-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Crystal Palace Park" metita 03/09/08 (jam blua), forigita 05/03/09, remetita 02/12/23 "Ulloma-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Second voyage of HMS Beagle" metita 14/05/24, jam blua "Tarija-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Glyptodonts" metita 25/08/13, jam blua "Santa-Rosa-Höhle" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Anteater" metita 12/09/05, jam blua "Tres-Vantanas-Höhle" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Armadillo" metita 05/03/05 (jam blua), movita al alia artikolo 04/04/06, remetita 25/10/13 "Santa-Elena-Halbinsel" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Arctotherium" metita 18/08/24, jam blua "Pehuén-Có" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Fossil track" metita 29/08/25, jam blua "''Hemiauchenia''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 (orig. "''Megalamaichnum''") *enwiki: ne menciata :similaĵo "Animal locomotion" metita 29/06/25, jam blua "''Acantholippia''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Beebrush" metita 25/11/24, jam blua "''Chuquiraga''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 25/11/24, jam blua "''Nothrotheriops''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 02/12/23, jam blua "Campo Laborde" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 15/05/20 "Megatherioidea" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 26/07/22 (jam blua), mencio forigita 14/05/24; nigra mencio en kladogramo restas "Mylodontoidea" *dewiki: ruĝa, metita 14/06/19 *enwiki: nigra de 2/12/23 (estus alidirektilo al "Sloth#Taxonomy and evolution") "Megalocnoidea" *dewiki: ruĝa, metita 14/06/19 *enwiki: metita 2/12/23, jam blua "Megatheriinae" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 14/05/24, jam blua "''Anisodontherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa); kp "''Plesiomegatherium''" "''Megatheriops''" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ruĝa, metita 14/05/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Mioceno" metita 19/12/11, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Amérique du Nord" metita 23/09/06, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Rinocero" metita 25/05/19, jam blua "''Pyramiodontherium''" (3x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ruĝa, metita 14/05/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "''Megatherium altiplanicum''" metita 01/02/09, bluigita 03/12/16 *frwiki: ne menciata :similaĵo "Grand échange faunique interaméricain" metita 25/11/11, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Rostruloj" metita 25/05/19, jam blua "Pierre-Antoine Saint-André" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "Gerardo de Iuliis" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "François Pujos" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "Rodolfo Salas" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "Carlos Ameghino" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 14/05/24 (jam blua) "Ituzaingó-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Oligocene" metita 14/05/24 (jam blua) "''Eomegatherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa) :similaĵo "Middle Miocene" metita 14/05/24 (jam blua) "''Pliomegatherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa) :similaĵo "''Megalonyx''" metita 02/12/23 (jam blua) "''Promegatherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono :similaĵo "Two-toed sloths" metita 02/12/23 (jam blua) "Chapadmalal-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 04/02/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Mitochondrial DNA" metita 24/03/20 (jam blua) "''Urumaquia''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa) :similaĵo "Subgenus" metita 19/05/20 (jam blua) "Arroyo Seco (Fundplatz)" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14, erare bluigita 30/06/18, reruĝigita 25/09/18 *enwiki: nigra de 25/02/23 "Paso Otero" *dewiki: ruĝa, metita 22/12/18 *enwiki: nigra de 14/05/24 "Museo di Storia Naturale di Firenze" *dewiki: ruĝa, metita 22/12/18 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Fishtail projectile point" metita 21/08/23, jam blua "Juan Bautista Bru de Ramón" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 02/05/14 "Manuel Navarro" (2xes) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *eswiki: ruĝa, metita 21/02/19 *enwiki: nigra de 14/05/24 "José Garriga" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 14/05/24 "Villanueva (Buenos Aires)" *dewiki: ruĝa, metita 22/04/15 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Dental formula" metita 14/05/24, jam blua "Woodbine Parish" *dewiki: ruĝa, metita 22/04/15 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Principle of priority" metita 14/05/24, jam blua "Dámaso Antonio Larrañaga" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "José Custodio Sáa y Faria" metita kun interlingva ligilo 14/05/24 "''Hoplophorus''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish Empire" metita 17/10/24, jam blua "Manuel de Torres" *eswiki: ruĝa, metita 09/01/10 *enwiki: nigra de 02/05/14 "William Carmichael" *eswiki: ruĝa, metita 18/12/20 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Viceroyalty of the Río de la Plata" metita 14/05/24, jam blua "Museo de Ciencias Naturales Charles Darwin" *eswiki: ruĝa, metita 09/01/10 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Ravine" metita 30/06/25, jam blua "''Megatherium tarijense''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/02/13 "''Megatherium medinae''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium istilarti''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium parodii''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium sundti''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium gallardoi''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium larensis''" *eswiki: ruĝa, metita 06/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Megatherium urbinai''" nigra de 03/05/17 "Robert Bruce Horsfall" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "William Stimpson" metita 27/04/21, jam blua "Bilofodonto" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/14 kiel blua, erare ruĝigita 02/02/18 *enwiki: metita 30/01/06, bluigita 25/10/13, nigrigita 14/05/24 "''Plesiomegatherium''" *enwiki: ruĝa, metita 14/05/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "''Promegatherium''" metita 24/07/12, bluigita 24/11/16 *dewiki: ne menciata, kp. "''Anisondontherium''" *frwiki: ne menciata :similaĵo "Nord" metita 05/08/19, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "''Paraceratherium''" metita 25/05/19, jam blua 1pd5p532bog9donte7c6f0p2pew9gwh 9350468 9350454 2026-04-09T22:00:17Z Arbarulo 135469 9350468 wikitext text/x-wiki Ĉi tio estas pli-malpli sistema komparo de la praktikoj de la Esperanta Vikipedio kaj kvar relative grandaj vikipedioj rilate bluajn kaj ruĝajn ligilojn, nome la angla, hispana, germana, kaj franca. Mi faris ĝin en la 22-a kaj 23-a de decembro 2025 ĉefe pro la insisto de ThomasPusch ke lia nigrigado de malnovaj ruĝaj ligiloj havas precedencon ĉe aliaj vikipedioj. Oni memoru ke la politikoj de aliaj vikipedioj eksplice malpermesas tiun agadon. Mi volis trovi ĉu grandaj vikipedioj efektive havas malsaman proporcion da ligiloj ol samtemaj artikoloj en la Esperanta Vikipedio, kaj se jes, kial. Uzante la butonon por "hazarda artikolo" en diversaj vikipedioj, mi elektis kvin specimenajn artikolojn, kiuj ekzistas en la Esperanta Vikipedio. Ĉar nur unu artikolo enhavis ruĝajn ligilojn, mi pligrandigis la specimenon per aliaj ses. Tiuj ses inkludis du artikolojn pri asteroidoj, kiujn mi devis apartigi ĉar ili ne ekzistas en la angla vikipedio, lasante totalan specimenon de 9 artikoloj. Ĉar la rezultoj restis relative stabilaj malgraŭ la pliampleksigo (ĉe eowiki neniu ŝanĝo de bluaj ligiloj, ŝanĝo de proksimume 25% de ruĝaj), mi decidis ne aldoni pli. Mi enkalkulis ĉiujn ligilojn en artikola teksto kaj bildopriskriboj. Mi ne enkalkulis informkestojn, ligilojn per ŝablonoj "ĉefartikolo" aŭ "vidu ankaŭ", sekcion "Vidu ankaŭ", referencojn kaj aliajn artikolfinajn sekciojn. Fine ĉi tio ne estas plene fidinda analizo, sed pli rigora verŝajne estus tro da laboro. Ĝi ja estas pli fidinda ol subjektivaj impresoj. ==Analizo== ===Proporcio da ligiloj (ligiloj en mil bitokoj)=== La grandaj vikipedioj havas tre malsamajn proporciojn da ruĝaj ligiloj. Ne eblas certe determini la pozicion de la Esperanta Vikipedio en tiu gamo pro la malgranda totala nombro da ruĝaj ligiloj (ses, en tri artikoloj de tri kontribuintoj). Tamen '''la proporcio da ruĝaj ligiloj en la Esperanta Vikipedio estas tute normala.''' '''Nur la angla vikipedio havas eksterordinare malgrandan proporcion da ruĝaj ligiloj,''' kaj la germana kaj hispana relative grandan. La franca kaj plej verŝajne la Esperanta vikipedio estas mezaj (proksimuma proporcio inter la tri grupoj 1:3:5). Kompreneble, la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas trifoje pli granda eĉ en la angla vikipedio ol la esperanta. La angla, hispana kaj germana vikipedioj havas tre similan proporcion da bluaj ligiloj, la Esperanta kredeble pli grandan, kaj la franca ankoraŭ pli grandan. Tamen la vario estas multe malpli ol ĉe ruĝaj (proksimuma proporcio 4:5:6). ====Originalaj 5 artikoloj==== *eo: 5.1 bluaj, 0.17 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *en: 4.7 bluaj, 0.11 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *es: 4.6 bluaj, 0.30 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *de: 3.5 bluaj, 0.40 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *fr: 6.5 bluaj, 0.22 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj ====Ĉiuj kompareblaj artikoloj==== *eo: 5.1 bluaj, 0.21 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj (sen ThomasPusch kaj Kani: 4.6 bluaj, 0.30 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj) *en: 4.4 bluaj, 0.07 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *es: 4.3 bluaj, 0.39 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *de: 4.1 bluaj, 0.33 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj *fr: 6.1 bluaj, 0.18 ruĝaj ligiloj en mil bitokoj ===Kialo de la malmulteco de ruĝaj ligiloj en la angla vikipedio=== Por analizi kial la angla vikipedio havas anomalie malmulte da ruĝaj ligiloj, mi kontrolis la historion en la angla vikipedio de ligiloj, kiuj estas ruĝaj ĉe aliaj vikipedioj, kaj inverse ankaŭ la historion ĉe aliaj vikipedioj de ligiloj kiuj estas ruĝaj ĉe la angla vikipedio. Mi klasifikis la kontrolitajn ligilojn jene: 1) jam bluaj kiam ili metiĝis, 2) nun ruĝaj (sendepende de antaŭa historio), 3) iam ruĝaj sed bluigitaj, 4) iam ruĝaj aŭ bluaj sed nigrigitaj, kaj 5) nigraj (la temo menciiĝas en la teksto, sed neniam havis ligilon). Se la temo kiu havis ruĝan ligilon en alia vikipedio ne menciiĝas en la angla, mi elektis laŭeble similan temon kiu ne havas ligilon en la alia vikipedio, kaj kontrolis ĝian historion. Mi same elektis "similaĵon" en alilingva vikipedio kiam temo kun ruĝa ligilo en la angla ne menciiĝas tie. (Tiuj "similaĵoj" ne nepre estas tre similaj - ofte ĝi estas nur ligilo, kiu troviĝis en la sama sekcio kie la celita temo estus se ĝi menciiĝus. En mallongaj artikoloj "similaĵoj" ne ĉiam estis elekteblaj ĉar ili ne menciis sufiĉe da temoj.) Mi aparte klasifikis "similaĵojn" en la samaj kvin kategorioj. Por ligiloj rekte kompareblaj al ruĝa, la kategorioj "dekomence bluaj" kaj "bluigitaj" estas multe pli grandaj en la angla-vikipedia specimenaro ol en la alingva-vikipedia. La kategorio "nigrigitaj" estas pli malgranda, kaj la kategorio "dekomence nigraj" proporcie simila. Tial mi konkludas, ke '''la anomalia malmulteco de ruĝaj ligiloj en la angla vikipedio rezultas de la granda ŝanco ke ligilo estos dekomence aŭ fariĝos blua. Tio indikas saman preferon por bluaj super ruĝaj ligiloj en la angla kiel en ĉiuj vikipedioj, kun pli granda kapablo bluigi. Mi trovas neniun indikon de prefero por nigra teksto super ruĝaj ligiloj aŭ sistema nigrigado de ruĝaj ligiloj.''' Por "similaĵoj" la sola menciinda malsamo inter la angla kaj aliaj vikipedioj estis iom pli da "dekomence bluaj" kaj malpli da "bluigitaj" ligiloj. La aliaj kategorioj estas tro malgrandaj por interpreto. ====Stato de temoj ĉe enwiki, kiuj havas ruĝan ligilon ĉe alia vikipedio, kaj inverse==== {| class="wikitable sortable" |+ Rekte komparitaj ligiloj |- ! Kategorio !! kruda nombro (enwiki) !! elcento (enwiki) !! kruda nombro (aliaj) !! elcento (aliaj) |- | '''Dekomence bluaj''' || 29 || 35% || 2 || 7% |- | '''Bluigitaj''' || 16 || 20% || 1 || 4% |- | '''Ruĝaj''' || 9 || 11% || 10 || 37% |- | '''Nigrigitaj''' || 3 || 4% || 5 || 19% |- | '''Dekomence nigraj''' || 25 || 30% || 9 || 33% |- | Sumo || 82 || 100% || 27 || 100% |} {| class="wikitable sortable" |+ "Similaĵoj" |- ! Kategorio !! kruda nombro (enwiki) !! elcento (enwiki) !! kruda nombro (aliaj) !! elcento (aliaj) |- | '''Dekomence bluaj''' || 73 || 80% || 37 || 76% |- | '''Bluigitaj''' || 11 || 12% || 10 || 20% |- | '''Ruĝaj''' || 0 || 0% || 0 || 0% |- | '''Nigrigitaj''' || 3 || 3% || 0 || 0% |- | '''Dekomence nigraj''' || 4 || 4% || 2 || 4% |- | Sumo || 91 || 100% || 49 || 100% |} =="Nigrigitaj" ligiloj== Eĉ la malgrandaj nombroj en la tabelo troigas la nigrigadon de ligiloj. Mi trovis sume nur unu okazon de nigrigo de ruĝa(j) ligilo(j) pri verŝajne menciinda temo en la angla vikipedio, unu en la franca, kaj du en la germana. La ĉi-subaj notoj pli detale priskribas. Ĉe la anglalingva vikipedio mi trovis nur du rektajn nigrigojn de ruĝa ligilo, nome de "Alan Caso" kaj "Julie Dretzin" en ''[[:en:Six Feet Under|Ses futojn sub tero]]''. La nigrigo de Caso okazis du monatojn post enmeto de la ligilo en 2010 fare de la sama redaktanto kiu forigis ĝin. Caso direktis unu epizodon de la serio. Ĉiuj aliaj direktintoj de almenaŭ unu epizodo enmetiĝis samtempe kun ligilo, kaj ĉiuj nun estas bluaj (mi ne kontrolis ĉu dekomence). Tre verŝajne Caso efektive ne estas menciinda, aŭ la nigriginto sincere kredis, ke li ne estas. La nigrigo de Dretzin estis farita de anonimulo post sume 5 jaroj da ruĝeco (2005-2009, 2017-2018; ŝi ne estis menciata en la artikolo inter 2009 kaj 2007). Dretzin fakte estas menciinda, kaj ŝia ligilo klasifikiĝis kiel "bluigita" ĉar artikolo kreiĝis kaj blua ligilo metiĝis unu jaron post la nigrigo. Kvar "similaĵoj" en la angla vikipedio klasifikiĝis kiel nigrigitaj. Ĉiuj estas aktoroj en "''Ses futojn sub tero''", kies ligiloj fakte iam estis bluaj, ĝis oni forigis la artikolojn pro nemenciindeco. La aliaj du aferoj klasifikitaj kiel "nigrigitaj" ĉe la angla vikipedio perdiĝis dum reverkado de "[[:en:Megatherium]]" en 2024, kaj estis bluaj en tiu momento. Ili klasifikiĝis kiel nigrigoj ĉar nigra mencioj de la samaj temoj restis en la teksto. La ligiloj estis "Megatheriodea" kaj "Bilophodont". Ĉiuj registritaj nigrigoj en alilingvaj vikipedioj estis eroj en la filmografio de [[Ĉulpan Ĥamatova]], nome "''England!''" (frwiki kaj dewiki), "Doktor Schiwago (Fernsehserie)", "''Dressirovshchitsa kurits''" kaj "''Hurensohn''" (ĉi-lastaj nur dewiki). ''Dressirovshchitsa kurits'' estas mallonga filmo kaj verŝajne ne menciinda. La aliaj tri ŝajne estas veraj nigrigoj. Ĉe la germana vikipedio la filmografio estis kaj restis miksaĵo de bluo, ruĝo, kaj nigro. Ĉe la franca ''England!'' estis parto de amasa nigrigo. Konklude, '''En la angla vikipedio, kiu havas malmulte da ruĝaj ligiloj, sistema nigrigado de ruĝaj ligiloj ne okazas. En la franca kaj germana vikipedioj ĝi foje okazas, sed ne povas klarigi malmultecon de ruĝaj ligiloj, ĉar ili havas multajn.''' ===Nigrigado kaj ruĝigado=== Ĉar efektive okazas iom da nigrigado de ruĝaj ligiloj en la germana kaj franca vikipedio, sed tio videble ne rezultigas malgrandan proporcion da ruĝaj ligiloj, mi kontrolis, ĉu ankaŭ okazas ruĝigado de nigra teksto. Mi uzis la saman specimenaron en kiu mi trovis la nigrigadon, nome temojn, kiuj estas ruĝaj en la angla vikipedio. Mi trovis neniun ruĝigon, do konkludas ke jes estas neta nigrigo de ruĝaj ligiloj en tiuj du vikipedioj. (Tiu konkludo estas malpli certa por la franca vikipedio, ĉar entute estis nur 2 rekte kompareblaj ligiloj kaj 2 "similaĵoj" estis metitaj kiel ruĝaj. Ĉe la germana vikipedio estis respektive 8 kaj 1.) ==Krudaj rezultoj== ===Kalkulo de ligiloj=== B = bluaj ligiloj R = ruĝaj ligiloj bo = grando de artikolo en bitokoj Dikaj literoj indikas la originalajn kvin specimenojn. [[Saint-Merd-les-Oussines]] *eo: B 26, R 1; 2979 bo *en: B 4, R 0; 2035 bo *es: B 7, R 0; 2445 bo *de: B 37, R 2; 5069 bo *fr: B 103, R 0; 25 067 bo '''[[Eŭskio]]''' *eo: B 28, R 0; 6318 bo *en: B 542, R 6; 81 698 bo *es: B 612, R 19; 129 445 bo *de: B 155, R 1; 34 103 bo *fr: B 576, R 16; 93 431 bo '''[[Cañada de Benatanduz]]''' *eo: B 14, R 0; 2656 bo *en: B 6, R 1; 2104 bo *es: B 61, R 8; 14 419 bo *de: B 8, R 0; 2517 bo *fr: B 16, R 1; 4016 bo '''[[Dairbhre]]''' *eo: B 11, R 3; 2858 bo *en: B 78, R 0; 25 842 bo *es: B 34, R 1; 4829 bo *de: B 38, R 2; 10 090 bo *fr: B 47; R 1; 6574 bo [[Hinuĥa lingvo]] *eo: B 1, R 2; 452 bo *en: B 88, R 0; 10 130 bo *es: B 39, R 6; 8942 bo *de: B 28, R 1; 5851 bo *fr: B 24, R 0; 4677 bo '''[[Ĉulpan Ĥamatova]]''' *eo: B 13, R 0; 874 bo *en: B 91, R 11; 23 840 bo *es: B 34, R 16; 11 084 bo *de: B 67; R 11; 12 626 bo *fr: B 136; R 10; 14 099 bo ''[[Ses futojn sub tero]]'' *eo: B 10, R 0; 5475 bo *en: B 237, R 0; 61 788 bo *es: B 74, R 31; 33 240 bo *de: B 92, R 12; 20 231 bo *fr: B 137, R 6; 15 138 bo [[Liturgio de la horoj]] *eo: B 16, R 0; 1760 bo *en: B 234, R 1; 62 751 bo *es: B 47, R 0; 5095 bo *de: B 267, R 1; 50 968 bo *fr: B 129, R 1; 28 051 bo '''''[[Megatherium]]''''' *eo: B 26, R 0; 5265 bo *en: B 174, R 3; 57 694 bo *es: B 147, R 14; 33 750 bo *de: B 273, R 47; 93 257 bo *fr: B 36, R 0; 7385 bo ===Lingvoj mankas=== (Artikoloj ne enkalkulitaj en la totaloj) ====eo, es, de, fr ==== [[2899 Runrun Shaw]] *eo: B 9, R 1; 1665 bo *es: B 6, R 0; 4250 bo *de: B 5, R 0; 973 bo *fr: B 10, R 0; 3273 bo ====eo, fr==== [[61195 Martinoli]] *eo: B 10, R 1; 2290 bo *fr: B 10, R 0; 3198 bo ===Unuopaj ruĝaj ligiloj=== Averto: Mi ne sisteme kontrolis ĉu la temo de ruĝa ligilo iam estis kreita kaj forigita. Kiam tio okazis, ne eblas scii la kre-daton de la artikolo, sekve la bluigdaton de la ligilo. Ĉi-supre ĉiuj tiaj artikoloj klasifikiĝas kiel komence ruĝaj. ====''[[Ses futojn sub tero]]''==== "Tim Maculan" *eswiki: ruĝa, metita 31/07/11 *frwiki: ruĝa, metita 05/01/07 *enwiki: metita 17/08/06, bluigita 28/01/08 (17 monatoj) ''Kelkaj "similaĵoj" ĉi-sube estis forigitaj 21/03/09 kaj reenmetitaj poste. Mi registras nur la unuan meton.'' "Miguel Ángel Montero" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo 'Anne Ramsay' metita 12/07/05, bluigita 16/03/06 (8 monatoj) "Patricia Acevedo" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "C. J. Sanders" metita 19/07/05, bluigita 24/07/06 (1 monato) "Mariana Huerta" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Kendré Berry" metita 19/07/05, bluigita (?), artikolo forigita 11/06/19 "Sandra Jara" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Chris Messina" metita 19/07/05, bluigita 04/07/06 (12 monatoj) "Eduardo Garza" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Bobby Cannavale" metita 06/07/05, jam blua "Iván Jara" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Michelle Trachtenberg" metita 06/07/05, jam blua "Magda Giner" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Jeff Yagher" metita 13/07/05, jam blua "Nancy McKenzie" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Julie Dretzin" metita 13/07/05, forigita 21/03/09, remetita 09/01/17, nigrigita 18/01/18, bluigita 05/09/19 (56 monatoj) "Norma Echavarría" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Matt Malloy" metita 08/01/06, bluigita 28/09/07 (21 monatoj) "Gloria Núñez" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Tina Holmes" metita 03/07/05, bluigita 09/06/06 (11 monatoj) "Salvador Delgado" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Drug addiction" metita 27/06/05, jam blua "Roberto Mendiola" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Michael Weston" metita 20/09/06, jam blua "Eduardo Bosch" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Lesbian" metita 26/07/05, jam blua "Gabriel Gama" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Mena Suvari" metita 23/01/05, jam blua "Adolfo Moreno" *eswiki: ruĝa, metita 30/10/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Peter Facinelli" metita 06/07/05, bluigita 29/08/05 (2 monatoj) "Adriana Casas" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Sprague Grayden" metita 23/01/05, bluigita 23/01/05 (0 monatoj) "Miriam Valencia" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Catherine O'Hara" metita 23/01/05, jam blua "Carola Vázquez" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Idalis DeLeón" "María Antonia Rodríguez" *eswiki: ruĝa, metita 30/05/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Justin Theroux" metita 15/07/05, bluigita 22/07/05 (0 monatoj) "Rebeca Patiño" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Bronwyn Tosh" metita 01/01/05, bluigita (?), artikolo forigita 21/11/09 "Isabel Fernández Abanthay" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Brenna Tosh" metita 01/01/05, bluigita (?), artikolo forigita 21/11/09 "José Luis Reza" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Ben Foster (actor)" metita 01/01/05 kiel "Ben Foster", bluigita 25/05/06 (5 monatoj) "Humberto Solórzano" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Peter Macdissi" "Yolanda Vidal" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Julie White" metita 29/11/05, bluigita 30/12/05 (1 monato) "Antonio Esquivias" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Nicki Micheaux" metita 05/03/08, jam blua "Alondra Hidalgo" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Kellie Waymire" metita 13/07/05, jam blua "Pilar González Aguado" *eswiki: ruĝa, metita 26/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "John Paul Pitoc" metita 12/02/07, jam blua "Anabel Méndez" *eswiki: ruĝa, metita 27/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Aysia Polk" metita 30/10/06, jam blua "María Teresa Aviña" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Melissa Marsala" metita 09/07/05, bluigita (?), artikolo forigita 08/11/16 "Globo de Oro a la mejor serie dramática" *eswiki: ruĝa, metita 20/09/15 *enwiki: nigra de 24/07/06 "Thomas Lynch (Lyriker)" *dewiki: ruĝa, metita 11/11/11 kiel "Thomas Lynch" (jam blua), korektita al "Thomas Lynch (Lyriker)" 12/11/12 *enwiki: ne menciata :similaĵo "United States Court of Appeals for the Ninth Circuit" metita 02/10/17, jam blua "Rick Cleveland" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Laurence Andries" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: nigra de 28/10/10 "Scott Buck" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Jill Soloway" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Kate Robins" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Miguel Arteta" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Michael Engler (Regisseur)" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Daniel Attias" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Allen Coutler" *dewiki: erare ruĝa, metita 12/11/11 *enwiki: metita 28/10/10, jam blua "Richard Marvin (Komponist)" *dewiki: ruĝa, metita 12/11/11 kiel "Richard Marvin", bluigita 7/10/13, korekte reruĝigita 1/11/13 *enwiki: nur en informkesto :similaĵo "Bo Harwood" metita 08/01/10, jam blua "Alan Caso" *dewiki: ruĝa, metita 03/04/07 *enwiki: metita 28/10/10 kiel ruĝa, nigrigita 25/12/10 "Peter Macdissi" *frwiki: ruĝa, metita 04/01/07 *enwiki: metita 20/02/05, bluigita 11/09/07 (31 monatoj) "Idalis DeLeón" *frwiki: ruĝa, metita 20/11/12 *enwiki: metita 15/07/05, bluigita 29/08/06 (12 monatoj) "The Dining Rooms" *frwiki: ruĝa, metita 04/12/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Six Feet Under'' (soundtrack)" metita 20/08/05, bluigita 20/08/05 (0 monatoj) "Devlins" *frwiki: ruĝa, metita 04/12/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Six Feet Under, Vol. 2: Everything Ends''" metita 20/08/05, bluigita 20/08/05 (0 monatoj) "Jem (musique)" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Max (streaming service)" metita kiel "HBO Now" 18/10/17, jam blua ====[[Ĉulpan Ĥamatova]]==== "''Strana glujij''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 22/01/12 (67 monatoj) "''Vremia tantsora''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 21/03/20 (165 monatoj) "''Tuvalu''" *eswiki: ruĝa, metita 14/02/06 *enwiki: metita 31/07/05, bluigita 7/12/05 (4 monatoj) "''Rozhdestvenkaya mysteria''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 21/04/17 (130 monatoj) "''England!''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *dewiki: metita 06/10/06, nigrigita 18/12/12 *frwiki: metita 14/10/06, nigrigita 21/08/13 *eowiki: ne menciata :similaĵo "Rusio" metita 16/02/25, jam blua "''Lvinaia dolia''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *frwiki: nigra de 22/07/10 *eowiki: ne menciata :similaĵo "1975" metita 16/02/25, jam blua "''Viktor Vogel - Commercial Man''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 09/12/06 (5 monatoj) "Katrin Saß" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Children of the Arbat'' (serial)" metita 02/02/11, jam blua "Alexander Beyer" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''The Fall of the Empire''" "''Dressirovshchitsa kurits''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *dewiki: metita 6/10/06, nigrigita 12/02/21 *frwiki: nigra de 12/03/08 *eowiki: ne menciata :similaĵo "1-an de oktobro" metita 16/02/25, jam blua "''Hurensohn''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *dewiki: metita 6/10/06 (jam erare blua), korektita 11/11/07, nigrigita 12/02/21 *frwiki: nigra de 12/03/08 *eowiki: ne menciata "''72 metra''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 01/11/12 (76 monatoj) "''Grecheskiye kanikuly''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ruĝa, metita 27/06/06 *frwiki: nigra de 12/03/08 *eowiki: ne menciata "''Midsummer Madness''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 04/07/12 (72 monatoj) "''Mechenosets''" *eswiki: ruĝa, metita 12/09/06 *enwiki: metita 27/06/06, bluigita 20/12/06 (6 monatoj) "''Zuleijá abre los ojos''" *eswiki: ruĝa, metita 22/04/20 *enwiki: metita 30/10/23, jam blua "Alexei Borodin" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 12/02/18 "Sowremennik-Theater" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: 22/06/12, jam blua "Iwan Wolkow" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ruĝa, metita 29/10/07 *eswiki: nigra de 30/09/25 *frwiki: nur en informkesto :similaĵo "Anna Politkovskaïa" metita 25/06/25, jam blua *eowiki: nigra de 16/02/25 "Sergei Prochanow" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 21/01/14 "Hanna Slutski" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 21/01/14 "Michail Kononow" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: nigra de 21/01/14 "''Gibel imperii''" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: metita 13/10/14, ĵus blua "The Rainbowmaker" *dewiki: ruĝa, metita 06/10/06 *enwiki: ne menciata, kp. "Mechenosets" "Murad Khalilov" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "Time of a Dancer" "Michael Sturminger" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "Country of the Deaf" "''Ellipses''" *frwiki: ruĝa, metita 15/07/25 *enwiki: metita 29/09/06 (jam erare blua), korekte ruĝigita 27/05/07, erare bluigita 21/01/24 (200 monatoj) "Alexander Hahn" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Children of the Arbat'' (serial)" "João Nuno Pinto" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "Mechenosets" "Elena Khazanova" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata :similaĵo "VMayakovsky" metita 20/05/19, ĵus blua "Doktor Zhivago" (mini-série)" (2xfr kun tajperaro) *frwiki: ruĝa, metita 06/03/14 *enwiki: ruĝa, metita 14/08/17 kiel "Doktor Zhivago" (jam blua), korekte ruĝigita 09/09/19 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Michael Gwisdek" metita 12/09/06, bluigita 22/11/09 (2 monatoj) *dewiki: metita 6/10/06, nigrigita 12/02/21 *eowiki: ne menciata "Andreï Echpaï" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: metita 12/02/18, jam blua "''Cendres'' (film, 2013)" *frwiki: ruĝa, metita 09/01/20 *enwiki: ne menciata, kp. "''Zuleikha Opens Her Eyes (TV series)''" "Shamil Khamatov" *enwiki: ruĝa, metita 23/03/22 *eswiki: nigra de 30/09/25 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Mathematik" metita 14/01/17, jam blua *frwiki: nur en informkesto :similaĵo "Théâtre" metita 14/08/06, jam blua *eowiki: nur en informkesto :similaĵo "Germanio" metita 16/01/25, jam blua "Aleksei Dubinin" *enwiki: ruĝa, metita 23/06/20 *eswiki: nigra de 30/09/25 *dewiki: ne menciata, kp. "Iwan Wolkow" *frwiki: ne menciata :similaĵo "Alvis Hermanis" metita 25/06/24, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Aktoro" metita 16/02/25, jam blua "Aleksandr Shein" *enwiki: ruĝa, metita 23/06/20 *eswiki: nigra de 30/09/25 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Russisch-orthodoxe Kirche" metita 14/01/17, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Fiodor Dostoïevski" metita 25/06/24, jam blua *eowiki: nigra de 16/02/25 "''The Bra''" *enwiki: ruĝa, metita 22/06/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "''Dostoyevski'' (serie de televisión)" metita 26/11/14, jam blua *dewiki: metita 01/06/21, bluigita 01/06/21 (0 monatoj) *frwiki: metita 05/12/19, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "2003" metita 14/10/25, jam blua ====[[Dairbhre]]==== "Portmagee": *eowiki: ruĝa, metita 24/02/17 *enwiki: metita 13/07/04, bluigita 26/09/04 (2 monatoj) "Baile an Ridire": *eowiki: ruĝa, metita 24/02/17 *dewiki: ruĝa, metita 6/11/05 *enwiki ("Knightstown"): metita 13/07/04, erare bluigita 09/09/04, korektita 18/09/04 (2 monatoj) "Trinity Bay": *eowiki: ruĝa, metita 24/02/17 *enwiki ("Heart's Content"): metita 7/06/07, jam blua "Knight of Kerry": *dewiki: ruĝa, metita 6/11/05 *enwiki: metita 23/07/06, jam blua "Reenard Point": *eswiki: ruĝa, metita 04/11/08 *enwiki: metita 26/03/04, bluigita 26/01/12 (94 monatoj) "Mont Geokaun": *frwiki: ruĝa, metita 26/08/12 *enwiki: metita 29/02/08, ĵus blua ====[[Saint-Merd-les-Oussines]]==== "Marius Vazeilles" *eowiki: ruĝa, metita 11/10/09 *enwiki: ne menciata "Ruinen von Cars" *dewiki: ruĝa, metita 27/10/11 *enwiki: ne menciata "Ruinen von Cars" *dewiki: ruĝa, metita 27/10/11 *enwiki: ne menciata "Moor von Longéroux" *dewiki: ruĝa, metita 27/10/11 *enwiki: ne menciata ====[[Cañada de Benatanduz]]==== "Puerto de Cuarto Pelado" *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 kiel blua (?), artikolo forigita 06/05/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Iberian System" metita 05/04/13, jam blua "Barranco de la Cañada" *eswiki: ruĝa, metita 08/04/09 *enwiki: ne menciata "Río Cañada" *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 *enwiki: ne menciata "Muela Monchén" (2x) *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 *enwiki: ne menciata "Ermita de San Cristóbal" *eswiki: ruĝa, metita 05/04/09 kiel blua (?), artikolo forigita plurfoje *enwiki: ne menciata "Ermita de la Magdalena" *eswiki: ruĝa, metita 05/04/09 kiel blua (?), artikolo forigita 06/05/09 *enwiki: ne menciata "Rebollones" *eswiki: ruĝa, metita 01/10/08 kiel blua (?), artikolo forigita 05/04/09 *enwiki: ne menciata "Cantavieja" *frwiki: ruĝa, metita 24/01/18 *enwiki: ne menciata "Sierra de la Cañada" *enwiki: ruĝa, metita 05/04/13 *eswiki: metita 01/10/08, bluigita 09/08/18 (118 monatoj) *dewiki: ne menciata :similaĵo "Saragossa" metita 02/03/24, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Ordre de Saint-Jean de Jérusalem" metita 24/01/18, jam blua *eowiki: nigra de 16/11/22 ====[[Eŭskio]]==== "Conocimiento del Euskera" *eswiki: ruĝa, metita 11/04/07 *enwiki: nigra de 21/10/22 "Esteve Materra" *eswiki: ruĝa, metita 19/07/23 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Literal translation" metita 16/01/14, jam blua "Navarrómetro" (2x) *eswiki: ruĝa, metita 20/05/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish Constitution of 1978" metita 16/12/06, jam blua "Ordunate" *eswiki: ruĝa, metita 30/06/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Asturian Massif" nigra de 30/11/25 "Aldaieta" *eswiki: ruĝa, metita 29/07/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Bilar" nigra de 26/08/14 "Tratado de Burgos" *eswiki: ruĝa, metita 17/11/05 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Confederate state" metita 14/03/24, jam blua "Patxi Xabier Lezama Perier" *eswiki: ruĝa, metita 24/05/19 kiel blua (?), paĝo forigita plurfoje *enwiki: similaĵo "Real Unión" metita 24/08/09, jam blua "Consejo Navarro del Euskera" *eswiki: ruĝa, metita 15/06/08 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Barakaldo CF" metita 17/06/08, jam blua "Nafarroaren Eguna" *eswiki: ruĝa, metita 31/12/13 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish football league system" metita 16/12/06, jam blua "Fiestas de Bayona" *eswiki: ruĝa, metita 16/05/07 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Athletic Bilbao signing policy" metita 15/12/17, jam blua "Araba Bai" *eswiki: ruĝa, metita 29/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Batasuna" metita 16/12/06, jam blua "Izquierda Mirandesa" *eswiki: ruĝa, metita 18/07/07 kiel blua (?), artikolo forigita dufoje *enwiki: ne menciata :similaĵo "Social-democracy" metita 16/12/06, jam blua "Agrupación Electoral Independiente de la Puebla" *eswiki: ruĝa, metita 29/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "United Left" metita 21/12/07, jam blua "Jean Grenet" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Emmanuel Macron" metita 21/10/22, jam blua "Frantxua Maitia" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata, kp. Jean-René Etchegaray "Kotte Ezenarro" *eswiki: ruĝa, metita 01/08/17 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Union of Democrats and Independents" metita 21/10/22, jam blua "Jean Espilondo" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Renaissance (French political party)" metita 21/10/22, jam blua "Batera" *eswiki: ruĝa, metita 28/07/11 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Navarra Suma" metita 21/10/22, jam blua "Navarrisme" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish Constitution of 1978" "Heraldo de Navarra" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Constitutional Court of Spain" metita 12/08/22, jam blua "Béatrice Leroy" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Joanes Leizarraga" metita 06/03/13, jam blua "Pierre Letamendia" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Joan Perez de Lazarraga" metita 06/03/13, jam blua "Jean-Philippe Larramendy" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Literal translation" "Thomas Pierre" *frwiki: ruĝa, metita 27/03/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Human settlement" metita 14/03/24, jam blua "Flysh" *frwiki: (mise?) ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Turbidite" metita 30/11/25, jam blua "Baie de Loya" *frwiki: ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Structural basin" metita 30/11/25, jam blua "Sérapia langue" *frwiki: ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Hematite" metita 30/11/25, jam blua "Crithme marin" *frwiki: ruĝa, metita 22/11/06 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Limonite" metita 30/11/25, jam blua "États de Navarre" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "End of Basque home rule in France" metita 14/01/16, ĵus blua "Cour d'Ordre" *frwiki: ruĝa, metita 17/09/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Béarn" metita 14/03/24, jam blua "Bourse de Bilbao" *frwiki: ruĝa, metita 29/05/10 kiel "Bourse" (jam blua), ruĝigita 15/08/10 *enwiki: ne menciata :similaĵo "University of Oñati" metita 16/12/06, bluigita 03/12/12 (72 monatoj) "Jambon Quintoa" *frwiki: ruĝa, metita 27/05/12 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Hernani" metita 16/12/06, jam blua "Chant basque" *frwiki: ruĝa, metita 03/12/06 *enwiki: nur en informkesto (blua) :similaĵo "Basque derby" metita 19/02/18, jam blua "Sports basques" *frwiki: ruĝa, metita 03/12/06 kiel blua (?), artikolo forigita dufoje *enwiki: per ŝablono Ĉefartikolo "Elkarrekin Podemos" *dewiki: ruĝa, metita 02/11/19 *enwiki: metita 21/10/22, jam blua "Bilbao Superior Technical School of Engineering" *enwiki: ruĝa, metita 04/06/09 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Oskorri" metita 12/07/07, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "Museum Europäischer Kulturen" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "BBVA" metita 29/05/10, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Kurdio" metita 18/10/02, bluigita 29/09/05 (35 monatoj) "Sarriko" *enwiki: ruĝa, metita 04/06/09 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Xabier Lete" metita 12/07/07, bluigita 16/01/08 (6 monatoj) *dewiki: ne menciata :similaĵo "Kreisel" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Banques" metita 29/05/10, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Latinida lingvo" metita 05/02/03, bluigita 30/12/06 (47 monatoj) "Navarrese Foral Government" *enwiki: ruĝa, metita 16/12/06 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Benito Lertxundi" metita 12/07/07, bluigita 15/01/08 (6 monatoj) *dewiki: ne menciata :similaĵo "Diabolo (Spielgerät)" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: nur en referenco (blua) :similaĵo "caisse d'épargne" metita 29/05/10, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Hindeŭropa lingvo" metita 05/02/03, jam blua "North American Basque Organizations" *enwiki: ruĝa, metita 29/08/07 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Bernard Etxepare" metita 22/02/07, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "Jai Alai" metita 17/01/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Bilbao Bizkaia Kutxa" nigra de 29/05/10 *eowiki: ne menciata :similaĵo "Alegría-Dulantzi" metita 28/06/24, ĵus blua "Jean-René Etchegaray" *enwiki: ruĝa, metita 21/10/22 *eswiki: nigra de 01/08/17 *dewiki: ne menciata :similaĵo "Isaias Carrasco" nigra de 10/04/08 *frwiki: ne menciata :similaĵo "Juan Carlos Ier d’Espagne" metita 30/11/06 kiel "Juan Carlos", korekte bluigita 26/11/12 (72 monatoj) *eowiki: ne menciata "Contigo-Zurekin" *enwiki: ruĝa, metita 23/12/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Agrupación Electoral Independiente del Condado de Treviño" metita 29/07/11, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "Equo" metita 02/11/19, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Enbata" metita 30/11/06, erare bluigita 13/12/11, ĝuste ekde 15/12/11 (60 monatoj) *eowiki: ne menciata ====[[Liturgio de la horoj]]==== "Tonus rectus" *dewiki: ruĝa, metita 04/07/08 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Antiphon" metita 16/12/07, jam blua "Psaumes imprécatoires" *frwiki: ruĝa, metita 25/07/23 *enwiki: metita 13/10/19, jam blua "''Breviarium Curiae''" *enwiki: ruĝa, metita 16/12/07 kiel "Breviary" (jam blua), ruĝigita 06/05/18 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Canto gregoriano" metita 13/02/09, jam blua *dewiki: ne menciata :similaĵo "''Book of Common Prayer''" metita 29/10/03, bluigita 08/02/04 (3 monatoj) *frwiki: ne menciata :similaĵo "Rite tridentin" metita 25/07/23, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Meza horo" metita 10/06/06, bluigita 10/06/06 (0 monatoj) ====[[Hinuĥa lingvo]]==== "Hinuĥoj" *eowiki: ruĝa, metita 17/10/12 *eswiki: ruĝa, metita 24/01/24 *enwiki: metita 07/08/07, bluigita 25/07/08 (12 monatoj) "Nordorient-kaŭkaza lingvaro": *eowiki: erare ruĝa, metita 19/10/12 *enwiki: metita 07/08/07, jam blua "Distrito Tsuntinsky" *eswiki: ruĝa, metita 24/01/24 *enwiki: metita 29/10/12, jam blua "Genukh" *eswiki: ruĝa, metita 24/01/24 *enwiki: metita 07/08/07, bluigita 15/08/25 (216 monatoj) "Palatal consonante palatal", "labialization" (2x) *eswiki: erare ruĝaj, metitaj 24/01/24 *enwiki: metitaj 15/03/17, jam bluaj "Chwarschinische Sprache" *dewiki: ruĝa, metita 08/12/08 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono :similaĵo "Tsez language" metita 07/08/07, jam blua ====''[[Megatherium]]''==== "Santa-Vitória-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 28/05/19 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Patagonia" metita 05/03/05 (jam blua), movita al alia artikolo 04/04/06, remetita 8/12/08 "Umala-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Crystal Palace Park" metita 03/09/08 (jam blua), forigita 05/03/09, remetita 02/12/23 "Ulloma-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Second voyage of HMS Beagle" metita 14/05/24, jam blua "Tarija-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Glyptodonts" metita 25/08/13, jam blua "Santa-Rosa-Höhle" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Anteater" metita 12/09/05, jam blua "Tres-Vantanas-Höhle" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Armadillo" metita 05/03/05 (jam blua), movita al alia artikolo 04/04/06, remetita 25/10/13 "Santa-Elena-Halbinsel" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Arctotherium" metita 18/08/24, jam blua "Pehuén-Có" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Fossil track" metita 29/08/25, jam blua "''Hemiauchenia''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 (orig. "''Megalamaichnum''") *enwiki: ne menciata :similaĵo "Animal locomotion" metita 29/06/25, jam blua "''Acantholippia''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Beebrush" metita 25/11/24, jam blua "''Chuquiraga''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 25/11/24, jam blua "''Nothrotheriops''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 02/12/23, jam blua "Campo Laborde" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 15/05/20 "Megatherioidea" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 26/07/22 (jam blua), mencio forigita 14/05/24; nigra mencio en kladogramo restas "Mylodontoidea" *dewiki: ruĝa, metita 14/06/19 *enwiki: nigra de 2/12/23 (estus alidirektilo al "Sloth#Taxonomy and evolution") "Megalocnoidea" *dewiki: ruĝa, metita 14/06/19 *enwiki: metita 2/12/23, jam blua "Megatheriinae" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 14/05/24, jam blua "''Anisodontherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa); kp "''Plesiomegatherium''" "''Megatheriops''" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ruĝa, metita 14/05/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "Mioceno" metita 19/12/11, jam blua *frwiki: ne menciata :similaĵo "Amérique du Nord" metita 23/09/06, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Rinocero" metita 25/05/19, jam blua "''Pyramiodontherium''" (3x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ruĝa, metita 14/05/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "''Megatherium altiplanicum''" metita 01/02/09, bluigita 03/12/16 (94 monatoj) *frwiki: ne menciata :similaĵo "Grand échange faunique interaméricain" metita 25/11/11, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "Rostruloj" metita 25/05/19, jam blua "Pierre-Antoine Saint-André" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "Gerardo de Iuliis" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "François Pujos" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "Rodolfo Salas" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 19/05/20 "Carlos Ameghino" (2x) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: metita 14/05/24 (jam blua) "Ituzaingó-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Oligocene" metita 14/05/24 (jam blua) "''Eomegatherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa) :similaĵo "Middle Miocene" metita 14/05/24 (jam blua) "''Pliomegatherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa) :similaĵo "''Megalonyx''" metita 02/12/23 (jam blua) "''Promegatherium''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono :similaĵo "Two-toed sloths" metita 02/12/23 (jam blua) "Chapadmalal-Formation" *dewiki: ruĝa, metita 04/02/21 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Mitochondrial DNA" metita 24/03/20 (jam blua) "''Urumaquia''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: menciata nur en navigoŝablono (ruĝa) :similaĵo "Subgenus" metita 19/05/20 (jam blua) "Arroyo Seco (Fundplatz)" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14, erare bluigita 30/06/18, reruĝigita 25/09/18 *enwiki: nigra de 25/02/23 "Paso Otero" *dewiki: ruĝa, metita 22/12/18 *enwiki: nigra de 14/05/24 "Museo di Storia Naturale di Firenze" *dewiki: ruĝa, metita 22/12/18 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Fishtail projectile point" metita 21/08/23, jam blua "Juan Bautista Bru de Ramón" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 02/05/14 "Manuel Navarro" (2xes) *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *eswiki: ruĝa, metita 21/02/19 *enwiki: nigra de 14/05/24 "José Garriga" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: nigra de 14/05/24 "Villanueva (Buenos Aires)" *dewiki: ruĝa, metita 22/04/15 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Dental formula" metita 14/05/24, jam blua "Woodbine Parish" *dewiki: ruĝa, metita 22/04/15 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Principle of priority" metita 14/05/24, jam blua "Dámaso Antonio Larrañaga" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "José Custodio Sáa y Faria" metita kun interlingva ligilo 14/05/24 "''Hoplophorus''" *dewiki: ruĝa, metita 09/10/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Spanish Empire" metita 17/10/24, jam blua "Manuel de Torres" *eswiki: ruĝa, metita 09/01/10 *enwiki: nigra de 02/05/14 "William Carmichael" *eswiki: ruĝa, metita 18/12/20 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Viceroyalty of the Río de la Plata" metita 14/05/24, jam blua "Museo de Ciencias Naturales Charles Darwin" *eswiki: ruĝa, metita 09/01/10 *enwiki: ne menciata :similaĵo "Ravine" metita 30/06/25, jam blua "''Megatherium tarijense''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/02/13 "''Megatherium medinae''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium istilarti''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium parodii''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium sundti''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium gallardoi''" *eswiki: ruĝa, metita 01/02/09 *enwiki: nigra de 19/05/20 "''Megatherium larensis''" *eswiki: ruĝa, metita 06/02/09 *enwiki: ne menciata :similaĵo "''Megatherium urbinai''" nigra de 03/05/17 "Robert Bruce Horsfall" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/14 *enwiki: ne menciata :similaĵo "William Stimpson" metita 27/04/21, jam blua "Bilofodonto" *eswiki: ruĝa, metita 04/07/14 kiel blua, erare ruĝigita 02/02/18 *enwiki: metita 30/01/06, bluigita 25/10/13, nigrigita 14/05/24 (93 monatoj) "''Plesiomegatherium''" *enwiki: ruĝa, metita 14/05/24 *eswiki: ne menciata :similaĵo "''Promegatherium''" metita 24/07/12, bluigita 24/11/16 (52 monatoj) *dewiki: ne menciata, kp. "''Anisondontherium''" *frwiki: ne menciata :similaĵo "Nord" metita 05/08/19, jam blua *eowiki: ne menciata :similaĵo "''Paraceratherium''" metita 25/05/19, jam blua nropii0amcgq5aubkumo98ueluf4lpj 0 932035 9350515 9349828 2026-04-10T05:47:08Z ~2026-21977-17 254982 9350515 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo|patro=Béla Dunszt|patrino=Márta Stiller}} [[Dosiero:Grab Frau und Herr István Dunszt †1924, †1928, 2024 Bakonybél.jpg|eta|La tombo de la pra-pra-geavoj de Dunszt en [[Bakonybél]].]] '''Vilmos Dunszt'''<ref name=":0">[https://port.hu/adatlap/szemely/dunszt-vilmos/person-732499 Dunszt Vilmos]</ref><ref>[https://www.mafab.hu/people/dunszt-vilmos-3225057.html Dunszt Vilmos | Filmek, képek, díjak | Személyiség adatlap | Mafab.hu]</ref> (konata ankaŭ kiel ''William Dunst''<ref>[https://www.msn.com/en-gb/lifestyle/style/william-dunst-debuts-new-fashion-line-giving-back-to-uk-children/ar-AA1K9Z1J William Dunst debuts new fashion line, giving back to UK children]</ref><ref>[https://belmontstar.com/william-dunst-releases-debut-cookbook-william-dunsts-kitchen/ William Dunst Releases Debut Cookbook — William Dunst’s Kitchen | Belmont Star]</ref><ref>[https://www.dalok.hu/zenekarok/william-dunst Dalok.hu]</ref>; naskita la 26-an de julio 2007 en [[Józsefváros]], la 8-a urbodistrikto de [[Budapeŝto]]<ref>[https://www.themoviedb.org/person/5209517-william-dunst William Dunst — The Movie Database (TMDB)]</ref><ref>[https://mandiner.hu/hirek/2022/01/a-nemetek-ellen-volt-de-a-szovjetek-vegeztek-ki-erte-miko-zoltan-tragikus-elete A németek ellen volt, de a szovjetek végezték ki érte: Mikó Zoltán tragikus élete]</ref>) estas hungara kantisto, kantaŭtoro kaj muzikal-aktoro.<ref>[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Li estis membro de la infankoruso de la Madách Színház ĝis 2019. Ido de la nobela [[Dunst|familio Dunst]] de Adelsheim, devenanta el Veszprém kaj apartenanta al la Romkatolika konfesio.<ref name=":1">https://belmontstar.com/william-dunst-and-the-dunszt-family-legacy/</ref> Multaj el liaj prapatroj elmigris al Usono el [[Pénzesgyőr|Pénzeskút]] kaj la ĉirkaŭaj tiam ankoraŭ ''pustoj'' (puszta), kies fondintoj estis ankaŭ la familio Dunst<ref>[https://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/magyarorszagi_nemzetisegek/nemetek/penzesgyor/penzesgyor_tortenete/pages/magyar/000_konyveszeti_adatok.htm Hudi József: Pénzesgyőr története] </ref>; ili ĉefe elmigris al la ŝtato [[Pensilvanio]].<ref>[https://www.instagram.com/p/DSAiXrPCjK2/?img_index=2 Instagram]</ref><ref name=":1" /><ref name=":2">[https://lincolncitizen.com/william-dunst-continuing-a-century-long-family-legacy-across-hungary-and-beyond/ William Dunst: Family History]</ref> En [[Hungario]]: De [[Veszprém]] ĝis [[Sopron]] ĝis [[Kecskemét]] ĝis [[Budapeŝto]], liaj familianoj kontribuis al la [[kultura]], [[civita]] kaj [[Infrastrukturo|infrastruktura]] evoluo de Hungario.<ref name=":2" /> == Kariero == [[Dosiero:Vilmos Dunszt in 2014, Budapest 01.jpg|eta|Dunszt in 2014]] Dunst komencis sian karieron kiel infanmodelo. Kun la subteno de sia patrino kaj la mentorado de [[Enikő Sütő]], li jam junaĝe partoprenis en pluraj hejmaj kaj internaciaj reklamkampanjoj. Interalie li aperis en la reklama filmo de MOL „A szurkoló benned van”, kaj en socia kampanjo de la Nacia Konsumprotekta Aŭtoritato kun Ferenc Molnár „Caramel”, titolita „Anya, veszed a jövőm?”.<ref name=":0" /><ref>[https://www.mafab.hu/movies/te-belevagnal-az-50-km-es-dietaba-705641.html Te belevágnál az 50 km-es diétába? (film, 2015) | Kritikák, videók, szereplők | MAFAB.hu]</ref> [[Dosiero:Vilmos Dunszt, englisch William Dunst, as a child in a puppet play.jpg|eta|Dunszt aperis en unu el siaj unuaj teatro-roloj en [[Pupteatro|pupteatraĵo]].]] Poste li turnis sin al la muzika teatro. Li studis en la Kővirágok Énekiskola ("kantolernejo Ŝtonfloroj"), gvidata de Judit Kővári, kaj ricevis instrukcion ankaŭ de Viki Szakos. Siajn kantstudojn li daŭrigis en la Vecsési Zeneiskola ("muziklernejo Vecsés" en la [[Vecsés|samnoma urbo]]) sub la gvido de Julianna Majsai, kun fokuso al klasika kantado, sceneja praktiko kaj muzikalado. Kiel infana aktoro li aperis en pluraj teatraj produktaĵoj, interalie en ''A muzsika hangja'' ("La Sono de Muziko", adaptaĵo de la klasika muzikalo [[:en:The Sound of Music|''The Sound of Music'']], kiu ekprezentiĝis en Novjorko en 1959 kaj en Londono en 1961, en la rolo de ''Kurt von Trapp'', en la muzikalo knabo 11-jaraĝa) kaj ''A padlás'' ("La Subtegmento", ''The Attic'', [[:hu:A padlás|jen hungare]], en la rolo de ''Révész'').<ref name=":0" /> == Familio kaj deveno == Li devenas de la romkatolika, devene el [[Veszprém]], blazone nobela [[Dunst|familio Dunszt]] (Dunst). Lia patro estas Béla Dunszt (naskita en 1967), elektronikisto, instrumentisto kaj entreprenisto, dum lia patrino estas Márta Stiller (naskita en 1969). Laŭ la patra linio, liaj geavoj estas Béla Dunszt (1936–2026), elektristo, kaj Gizella Mózer (naskita en 1943), gobelena artisto, kudristino kaj iama politikistino. Liaj pra-geavoj estas Lajos Dunszt (1910–?) kaj Anna Nemes (1914–?). Liaj pra-pra-geavoj estas István Dunszt (1863–1928) kaj Mária Palkovics (1871–1924). Inter liaj pli fruaj prapatroj troviĝas Tamás Dunszt (1828–1876) kaj Teréz Amberg (?-1898).<ref name=":2" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Dunst Records]] * [[Dunst|Familio Dunst]] <br/> {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Dunszt, V}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 2007]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto]] [[Kategorio:Hungaraj kantistoj]] 88fnylhf9tpwmjqawce0fpyrtaqkm10 0 936765 9350228 9347634 2026-04-09T12:24:21Z Kani 670 /* Specinomoj */ 9350228 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Claude Marie Jules BOURCIER''' (franca prononco: [klod maʁi ʒyl buʁsje]; 19a de Februaro 1797 – 9a de Marto 1873) estis franca [[natursciencisto]] kaj fakulo pri [[kolibro]]j. ==Biografio== Li estis urbestro de Millery, [[Rhône (departemento)|Rhône]] el 1832 ĝis 1837, kaj li estis poste la franca konsulo en [[Ekvadoro]] el 1849 ĝis 1850. En 1857, li iĝis membro de la ''Société linnéenne de Lyon''. ==Specinomoj== Bourcier nomis nombrajn kolibrajn speciojn, ĉu sola ĉu kun aliaj ornitologoj, kiel Adolphe Delattre kaj Martial Etienne Mulsant, ekzemple jenaj: {{Div col|cols = 2}} * [[Rufavosta ermitkolibro]] (''Eutoxeres condamini'') * [[Aglobeka ermitkolibro]] (''Eutoxeres aquila'') * [[Bronzvosta ermitkolibro]] (''Glaucis dohrnii'') * [[Strivosta ermitkolibro]] (''Threnetes ruckeri'') * [[Fulgoĉapa ermitkolibro]] (''Phaethornis augusti'') * [[Palventra ermitkolibro]] (''Phaethornis anthophilus'') * [[Blankliphara ermitkolibro]] (''Phaethornis yaruqui'') * [[Nadlobeka ermitkolibro]] (''Phaethornis philippii'') * [[Verdafrunta kolibro]], (''Doryfera ludovicae'') * [[Blufrunta kolibro]], (''Doryfera johannae'') * [[Orienta kojnkolibro]] aŭ Kolibro de Geoffroy (''Schistes geoffroyi'') * [[Violorela kolibro]] (''Colibri cyanotus'') * [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') * [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') * [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') * [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') * [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') * [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') * [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') * [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') * [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena wilsoni'') * [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') * [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') * [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') * [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') * [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') * [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') * [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') * [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') * [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') * [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') * [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') * [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} Jenaj kolibrospecioj portas lian nomon: * Kolibro de Bourcier (''Polyonymus caroli''), priskribita de Bourcier mem en 1847; * [[Rektabeka ermitkolibro]] (''Phaethornis bourcieri''), priskribita de [[René Primevère Lesson]] en 1832.<ref name=PR>[https://cths.fr/an/savant.php?id=107047 Prosopo] ''Sociétés savantes de France''. </ref> Specio de sudamerika serpento, ''Saphenophis boursieri'', estis nomita liahonore fare de Giorgio Jan en 1867.<ref>Beolens, Bo; Watkins, Michael; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Bourcier", p. 35).</ref> La surtera moluska genro ''Bourciera'' estis nomita laŭ li, baze sur specimenojn kiujn li kolektis por Louis Pfeiffer. ==Verkoj== *''Descriptions de nouvelles espèces d'oiseaux-mouches'', 1839 (kun Martial Étienne Mulsant & [[Jules Verreaux]]) *''Collection typique d'oiseaux mouches (Trochilidés)'', 1874 (postumorte)<ref>[http://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=inauthor:%22Jules+Bourcier%22 Google Books] (publications).</ref> ==Fontoj== *Beolens, Bo; Watkins, Michael (2003). ''Whose Bird?: Men and women commemorated in the common names of birds''. London: Christopher Helm. 400 pp. {{ISBN|978-0713666472}}. ==Referencoj== {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Bourcier}} [[Kategorio:Francaj ornitologoj]] 8wmbteisnpip899y0q7dll0a6tl7x6r 0 937549 9350509 9348645 2026-04-10T05:37:08Z ~2026-21977-17 254982 9350509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | formo = individua posedo }} '''Dunst Records''' (laŭleĝa nomo: ''Dunst Recordings SP'') estas muzikeldonejo fondita en 2021 de ankoraŭ juna muzikaktoro kaj muzikisto kun nomo [[Vilmos Dunszt]], je artista nomo ''[[William Dunst]]'' (n. en 2007).<ref name="famous">[https://www.famousbirthdays.com/people/william-dunst.html anglalingva detala prezento pri biografiaj detaloj, kun dokumentiĝo pri la rilato inter ''Dunst Records'' kaj ''Believe Music'']</ref><ref>La nomo probable estas [[artista nomo]]. Eĉ la detala prezento pri biografiaj detaloj en retejo ''famousbirthdays.com'' indikas ke la fakta hungare literumita nomo estas ''Dunszt''. La sama prezento asertas familian devenon el [[Adelsheim]] en [[Germanio]], tiel ke origina [[germanlingva]] [[familia nomo]] ''Dunst'' en pli fruaj generacioj povus esti, sed la [[angla]] [[persona nomo]] ''William'' ĉiukaze estus tre nekutima en nuntempa [[Hungario]].</ref> La etikedo estis establita kun la celo subteni kaj disvolvi novajn, ĝenro-transirajn artistojn, kun aparta fokuso je popmuziko, R&B kaj hiphopo.<ref name=":0" /> Ekde sia fondo, Dunst Records celas kombini fortan artan vizion kun profesia merkata kaj kreiva subteno. La etikedo ofertas ampleksan servomodelon, inkluzive de kreiva direkto, markokonstruado kaj strategia planado de muzikaj eldonoj.<ref name=":0">[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Dunst Records funkcias kiel parto de la internacia muzikeldonejo [[Believe Music]],<ref name="famous"/> kiu ankaŭ inter la jaroj 2012 kaj 2025 intense kunlaboris kun la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://volt.fm/label/1096979/dunst-records la startanta muzikoforĝejo en la retejo ''volt.fm''] ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Sondisko-eldonejoj]] dbsn03mi6mezw6ya10yh9kb9h5ui3n6 9350511 9350509 2026-04-10T05:41:45Z ~2026-21977-17 254982 9350511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto | formo = individua posedo }} '''Dunst Records''' (laŭleĝa nomo: ''Dunst Recordings SP'') estas muzikeldonejo fondita en 2021 de ankoraŭ juna muzikaktoro kaj muzikisto kun nomo [[Vilmos Dunszt]], je artista nomo ''[[William Dunst]]'' (n. en 2007).<ref name="famous">[https://www.famousbirthdays.com/people/william-dunst.html anglalingva detala prezento pri biografiaj detaloj, kun dokumentiĝo pri la rilato inter ''Dunst Records'' kaj ''Believe Music'']</ref><ref>La nomo probable estas [[artista nomo]]. Eĉ la detala prezento pri biografiaj detaloj en retejo ''famousbirthdays.com'' indikas ke la fakta hungare literumita nomo estas ''Dunszt''. La sama prezento asertas familian devenon el [[Adelsheim]] en [[Germanio]], tiel ke origina [[germanlingva]] [[familia nomo]] ''Dunst'' en pli fruaj generacioj povus esti, sed la [[angla]] [[persona nomo]] ''William'' ĉiukaze estus tre nekutima en nuntempa [[Hungario]].</ref> La etikedo estis establita kun la celo subteni kaj disvolvi novajn, ĝenro-transirajn artistojn, kun aparta fokuso je popmuziko, R&B kaj hiphopo.<ref name=":0" /><ref>https://credits.muso.ai/profile/6aab67f8-b2d4-4a7d-b2df-78f1892ca8c8</ref> Ekde sia fondo, Dunst Records celas kombini fortan artan vizion kun profesia merkata kaj kreiva subteno. La etikedo ofertas ampleksan servomodelon, inkluzive de kreiva direkto, markokonstruado kaj strategia planado de muzikaj eldonoj.<ref name=":0">[https://madisongraph.com/william-dunst-launches-dunst-records-imprint-through-sony/ William Dunst Launches Dunst Records Imprint Through Sony | MADISON NEW YORK]</ref> Dunst Records funkcias kiel parto de la internacia muzikeldonejo [[Believe Music]],<ref name="famous"/> kiu ankaŭ inter la jaroj 2012 kaj 2025 intense kunlaboris kun la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://volt.fm/label/1096979/dunst-records la startanta muzikoforĝejo en la retejo ''volt.fm''] ({{en}}) <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Sondisko-eldonejoj]] m5zoqzxm3scvq5ngaqc706240bkvrl0 0 939783 9350430 9343412 2026-04-09T18:17:57Z Arbarulo 135469 9350430 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = |koloro = pink |dosiero = Austrolimnophila.ochracea.jpg |priskribo de dosiero = ''[[Austrolimnophila ochracea]]'' |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Artropodo]]j ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Heksapodoj]] ''Hexapoda'' |klaso = [[Insekto]]j ''Insecta'' |ordo = [[Dipteroj]] ''Diptera'' |subordo = [[Nematoceroj]] ''Brachycera'' - "Kuloj" |infraordo = ''[[Tipulomorpha]]'' |superfamilio = ''[[Tipuloidea]]'' |familio = [[Limoniedoj]] ''[[Limoniidae]]'' |subfamilio = Limnofilenoj '''''Limnophilinae''''' |subfamilio aŭtoritato = <!--Jacques Marie François--> Bigot, 1854 |specioj de subdivizio = <!--triboj--> |subdivizio2 = |vikispecio = |komunejo = }} '''''Limnophilinae''''' ('''Limnofilenoj''') estas subfamilio de muŝoj en la familio ''[[Limoniidae]]'' kaj superfamilio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1228564|eo=Tipuloidea}}''. La larvoj plejparte estas karnovoraj.<ref name="de Jong"/> La karakteroj de ''Limnophilinae'' estas radiusa [[nervuro (insektoj)|nervuro]] kun tri aŭ kvar branĉoj atingantaj la randon de la flugilo, subrip-radiusa nervuro pli malproksima de la korpo ol la unua disbranĉiĝo de la radiusa, kaj tibiaj spronoj.<ref name="Ribeiro">Ribeiro, Guilherme Cunha. 2008. "Phylogeny of the Limnophilinae (Limoniidae) and Early Evolution of the Tipulomorpha (Diptera)". ''Insect Systematics'' 22: 627-694.</ref> La pupoj havas grandajn dornojn sur la abdomeno.<ref name="de Jong">de Jong, Herman, k. al. 2007. "Global diversity of craneflies (Insecta, Diptera: Tipulidea or Tipulidae sensu lato) in freshwater". ''Hydrobiologia'' 595: 457-467. [https://link.springer.com/article/10.1007/s10750-007-9131-0]</ref> ==Sistematiko== Ĉi tiu grupo estis nomita kiel familio ''Limnophilidae'' en 1854. De 1914 ĝis 1992 ĝi plejparte estis nomata per erara nomo ''Hexatominae'' kiel subfamilio de ''Limoniidae'' (aŭ tribo ''Hexatomini'' en subfamilio ''Limoniinae'' de ''[[Tipulidae]]''). ''Limnophilinae'' estas [[parafiletika]] ĉar ĝi inkludas la praulojn de la tuta superfamilio ''[[Tipuloidea]]''.<ref name="Ribeiro"/> La plej malnova trovita fosilio estas ''Austrolimnophila joana'' (99 mj).<ref>Krzemiński, Wiesław, k. al. 2021. "Fossils Shed a New Light on the Diversity and Disparity of the Family Limoniidae (Diptera, Nematocera)". ''Insects'' 12(3): 206. [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8000698]</ref> Limnophilinae enhavas 2580 vivantajn speciojn<ref name="Petersen">Petersen, Matthew, k. al. 2025. "Crane fly (Diptera: Tipuloidea) systematics: past, present, and future". ''Insect Systematics and Diversity'' 9(1): ixaf005 [https://academic.oup.com/isd/article/9/1/5/8028995]</ref> en 56 genroj:<ref>''Catalogue of the Craneflies of the World'' [https://ccw.naturalis.nl/classification.php]</ref> {{div col|colwidth=18em}} *''[[Acantholimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1924</small> *''[[Acentrolimnophila]]'' <small>Kato, 2025</small> *''[[Adelphomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1965</small> *''[[Afrolimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1956</small> *''[[Austrolimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1920</small> *''[[Bergrothomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1928</small> *''[[Chilelimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1968</small> *''[[Clydonodozus]]'' <small>[[Günther Enderlein|Enderlein]], 1912</small> *''[[Conosia]]'' <small>van der Wulp, 1880</small> *''[[Ctenolimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1921</small> *''[[Dicranophragma]]'' <small>Osten Sacken, 1860</small> *''[[Diemenomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1928</small> *''[[Edwardsomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1929</small> *''[[Epiphragma]]'' <small>[[Carl Robert Osten-Sacken|Osten Sacken]], 1860</small> *''[[Euphylidorea]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1972</small> *''[[Eupilaria]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1932</small> *''[[Eutonia]]'' <small>van der Wulp, 1874</small> *''[[Grahamomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1935</small> *''[[Gynoplistia]]'' <small>[[Enrico Adelelmo Brunetti|Brunetti]], 1911</small> *''[[Harrisomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1923</small> *''[[Heterolimnophila]]'' <small>Alexander, 1924</small> *''[[Hexatoma]]'' <small>[[Pierre André Latreille|Latreille]], 1809</small> *''[[Idioptera]]'' <small>[[Pierre-Justin-Marie Macquart|Macquart]], 1834</small> *''[[Lecteria]]'' <small>[[Carl Robert Osten-Sacken|Osten Sacken]], 1888</small> *''[[Leolimnophila]]'' <small>Theischinger, 1996</small> *''[[Limnophila (besto)|Limnophila]]'' <small>[[Pierre-Justin-Marie Macquart|Macquart]], 1834</small> *''[[Limnophilella]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1919</small> *''[[Medleromyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1974</small> *''[[Mesolimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1929</small> *''[[Metalimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1922</small> *''[[Minipteryx]]'' <small>Theischinger, 2015</small> *''[[Neolimnomyia]]'' <small>[[Eugène Séguy|Séguy]], 1937</small> *''[[Nippolimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1930</small> *''[[Notholimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1924</small> *''[[Nothophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1922</small> *''[[Oxyrhiza]]'' <small>de Meijere, 1946</small> *''[[Paradelphomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1936</small> *''[[Paralimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1921</small> *''[[Phylidorea]]'' <small>[[Jacques Marie François Bigot|Bigot]], 1854</small> *''[[Phyllolabis]]'' <small>Osten Sacken, 1877</small> *''[[Pilaria]]'' <small>Sintenis, 1889</small> *''[[Polymera]]'' <small>[[Christian Rudolph Wilhelm Wiedemann|Wiedemann]], 1820</small> *''[[Prionolabis]]'' <small>[[Carl Robert Osten-Sacken|Osten Sacken]], 1860</small> *''[[Prolimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1929</small> *''[[Pseudolimnophila]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1919</small> *''[[Rhamphophila]]'' <small>[[Frederick Wallace Edwards|Edwards]], 1923</small> *''[[Shannonomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1929</small> *''[[Skuseomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1924</small> *''[[Taiwanomyia]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1923</small> *''[[Tinemyia]]'' <small>Hutton, 1900</small> *''[[Tipulimnoea]]'' <small>Theischinger, 1996</small> *''[[Tonnoiraptera]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1935</small> *''[[Tonnoirella]]'' <small>[[Charles Paul Alexander|Alexander]], 1928</small> *''[[Ulomorpha]]'' <small>[[Carl Robert Osten-Sacken|Osten Sacken]], 1869</small> *''[[Zaluscodes]]'' <small>Lamb, 1909</small> *''[[Zelandomyia]]'' <small>Alexander, 1923</small> {{div col end}} ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Dipteroj]] [[Kategorio:Insektaj taksonoj]] g4a7u0xwbx8ndn25mrikiajo1ly5ui6 0 939956 9350579 9340941 2026-04-10T08:38:36Z Sj1mor 12103 9350579 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Frank MERRICK''' [[Ordeno de la Brita Imperio|CBE]] (naskiĝis la 30-an de aprilo 1886<ref name="MW">[http://www.musicweb-international.com/classrev/2018/Nov/Merrick_legacy_NI8820.htm 'Frank Merrick: A Recorded Legacy', Nimbus NI8820-25 (6 CDs, 2018), reviewed at MusicWeb International]</ref> en Clifton (nun parto de [[Bristolo]]) – mortis la 1-an de februaro 1981 en [[Londono]]) estis angla klasika pianisto, komponisto kaj instruisto,<ref name="times">Obituary, ''The Times'', 21 February 1981, p. 14</ref> unu el la plej eminentaj reprezentantoj de la brita pianskolo de la unua duono de la 20-a jarcento. Precipe li estas konata pro siaj interpretaĵoj de klasikaĵoj (ekz. [[John Field]]) kaj propraj komponaĵoj. Ekde 1911 li fariĝis profesoro ĉe la Reĝa Manĉestra Kolegio de Muziko. Ekde 1929 li fariĝis profesoro ĉe la [[Reĝa Kolegio de Muziko]] en Londono. En 1956 li aliĝis al la muzikfakultato de Trinity College, Londono. == Lia esperantisteco == Dum la [[Unua Mondmilito]] li estis malliberigita kiel [[Konscienceca obĵetanto|konscienca obĵetanto]]. En la malliberejo li lernis [[Esperanto|Esperanton]] kun helpo de sia kunulo [[Montagu C. Butler]]. Li fariĝis tre lerta parolanto de Esperanto kaj dediĉis al ĝi multan tempon dum sia tuta vivo. Lia plej grava kontribuo estas muzika: li komponis pli ol 30 kantojn sur tekstoj en Esperanto (laŭ sia propra takso). Ĉefaj verkoj liaj: * '''Ok Esperantaj Poemoj''' (''Eight Esperanto Poems'') — ciklo de kantoj por ina voĉo kaj piano, laŭ poemoj de diversaj aŭtoroj (ekz. “Kanto de Vagabondo” de [[Kalocsay]], “Rajdante lernejon” de [[Geoffrey Dalrymple Nash|Nash]], [[Marjorie Boulton]], [[Lucien Thévenin]], [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] kaj aliaj). * En 1965 li registris plurajn el siaj Esperantaj kantoj kun la [[mezosoprano]] [[Sybil Michelow]] (diske ''Esperanto Songs and Unaccompanied Choral Works'', Frank Merrick Society). * Ekzistas ankaŭ neakompanataj ĥoraj verkoj en Esperanto, inter ili aparte [[Psalmo 23]] („La Sinjoro estas mia paŝtisto“) — por neakompanata [[SATB]] ĥoro (soprano, alto, tenoro, baso). Ĝi estis registrita de '''The London International Choir'''. En 1976, li vizitis la [[Londona Esperanto-Klubo|Londonan Esperanto-Klubon]] por esti intervjuita en Esperanto okaze de sia 90-a naskiĝdatreveno. Li estis ankaŭ [[pacifisto]], [[vegetarano]] kaj homamanto — valoroj, kiuj bone akordiĝis kun la [[Esperantismo|esperantisma]] idealo pri internacia [[paco]] kaj [[frateco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.bristol.ac.uk/library/special-collections/ Arkivo de Frank Merrick,] Specialaj Kolektoj de la Biblioteko de la [[Universitato de Bristolo]] * [http://www.musicweb-international.com/classrev/2003/Oct03/Arnold_BAX_vnson_hatto.htm MusicWeb-recenzo de Reeldono de Henry Holst kaj Merrick ludantaj Bax kaj Delius] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Merrick, Frank}} [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Klasikaj komponistoj de Anglio]] [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] q67i8lfzpqahgftju7jaxkrbjrtz94t 0 940089 9350431 9346517 2026-04-09T18:23:47Z Arbarulo 135469 9350431 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Cyclorrapha'' |koloro = pink |dosiero = Sarcophagid fly Portrait.jpg |dosiero larĝo = 240px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Artropodo]]j ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Heksapodoj]] ''Hexapoda'' |klaso = [[Insekto]]j ''Insecta'' |ordo = [[Dipteroj]] ''Diptera'' |subordo = [[Braĥiceroj]] ''Brachycera'' - "[[Muŝo]]j" |infraordo = ''[[Eremoneura]]'' |senranga familio = '''''Cyclorrhapha''''' |senranga familio aŭtoritato = [[David Sharp (entomologo)|David Sharp]], 1894 |specioj de subdivizio = [[Superfamilio]]j |subdivizio2 = {{Ill|lingvo=d|trad=Q1617301|eo=Carnoidea}} <br/> {{Ill|lingvo=d|trad=Q591730|eo=Conopidae|teksto=Conopoidea}} <br/> [[Diopsoidea]] <br/> [[Ephydroidea]] <br/> [[Lauxanioidea]] <br/> [[Lonchaeoidea]] <br/> [[Nerioidea]] <br/> [[Opomyzoidea]] <br/> [[Sciomyzoidea]] <br/> [[Sphaeroceroidea]] <br/> [[Tephritoidea]] <br/> [[Muscoidea]] <br/> [[Oestroidea]] <br/> [[Hippoboscoidea]] <br/> |vikispecio = |komunejo = }} '''''Cyclorrhapha''''' estas senranga [[taksono]] de muŝoj en la [[infraordo]] ''[[Eremoneura]]'' aŭ ''Muscomorpha''. Ili difiniĝas laŭ la maniero laŭ kiu la plenkreska muŝo eliĝas el sia [[pupingo|pupa skeleto]], forpuŝante rondan kovrilon. Ili distingiĝas de muŝoj, kiuj faras rektan fendon en la pupa skeleto ([[braĥiceroj]] neformale nomataj ''Orthorrhapha'' kaj ĉiuj [[nematoceroj]]). La nomo deriviĝis de la [[antikva greka lingvo|malnovgrekaj]] ''kyklo-'' "rondo, cirklo" kaj ''rhaphē-'' "kunkudro".<ref>{{cite book |last1=Borror | first1= Donald J.|last2=Triplehorn | first2= Charles A. | last3=Johnson | first3= Norman F.|title=An Introduction to the Study of Insects, Sixth Edition |publisher=Saunders College Publishing, Harcourt Brace Jovanovich College Publishers, Philadelphia |date=2009 |pages=501, 548 |isbn=978-0-03-025397-3}}</ref><ref>R. Lucius, B. Loos-Frank: ''Biologie von Parasiten.'' Berlin, Heidelberg, 2008, ISBN 978-3-540-37707-8, p. 485, 499.</ref>. Ĝi inkludas pli ol 72 mil speciojn, t.e. la plejparton de la specioj de muŝoj. ''Cyclorrhapha'' siavice dividiĝas en ''Aschiza'', kaj ''Schizophora'' pro la ĉeesto ĉe ''Schizophora'' de fruntsako etendebla per enpremo de [[hemolimfo|sango]], per kiu la ĵus plenkreskinta besto forpuŝas la kovrilon de la pupa skeleto. La [[sirfedoj]] apartenas al ''Aschiza''. La ''Schizophora'' dividiĝas en ''Calyptratae'' kaj ''Acalyptratae''. ''Calyptratae'' estas distingebla pro la havo de skvameca organo nomata kaliptero sur la flugilo kaj inkludas tiel bone konatajn familiojn kiel ''[[Muscidae]]'', ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q28404|eo=Calliphoridae}}'' kaj ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q235715|eo=Tachinidae}}'', dum ''Acalyptratae'' inkludas grandan diversecon de malgrandaj muŝoj. ''Cyclorrhapha'' havas rimarkindajn evoluojn de la antaŭa parto de la ovo, ekzemple pro la rolo de la geno ''exu''.<ref>Oliveira, J. L. de, Sobrinho-Junior, I. S., Chahad-Ehlers, S., & Brito, R. A. de. (2017). Evolutionary coincidence of adaptive changes in Exuperantia and the emergence of bicoid in Cyclorrhapha (Diptera) - Development Genes and Evolution. SpringerLink. [https://link.springer.com/article/10.1007/s00427-017-0594-3]</ref> La anatomio de la larvoj diversiĝis adapte al diversaj dietoj.<ref>Rotheray, G. E., & Gilbert, F. (2008). Phylogenetic relationships and the larval head of the lower Cyclorrhapha (Diptera). Zoological Journal of the Linnean Society, 153(2), 287–323. [https://doi.org/10.1111/j.1096-3642.2008.00395.x]</ref> ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Braĥiceroj]] mubd1j267f56gqhcaw4a9qq8xpf9lvc 0 940112 9350436 9344919 2026-04-09T18:50:39Z Arbarulo 135469 9350436 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Siliquariidae'' |dosiero = Stephopoma_roseum_248907132.jpg |regno = [[Animalo]] |regno2 = animalo |filumo = [[Moluskoj]] |klaso = [[Gastropodoj]] |subklaso = ''[[Caenogastropoda]]'' |senranga ordo2 = ''[[Sorbeoconcha]]'' |senranga ordo2 tipo = Kohorto |ordo = ''[[Cerithiimorpha]]'' |superfamilio = ''[[Cerithioidea]]'' |familio = '''Siliquariidae''' |familio aŭtoritato = [[Hermann Eduard Anton|Anton]], [[1838]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Siliquariidae''''' (silikvariedoj) estas [[Familio (biologio)|familio]] de [[oceano|maraj]] [[gastropodoj|gastropodaj]] [[moluskoj]] kiuj vivas {{Ill|lingvo=d|trad=Q1759860|eo=senmovaj bestoj|teksto=senmove}}, ofte en asocio kun [[spongulo]]j. Ili havas korpon okulfrape malsimilan de tipaj gastropodoj, kun nekutima tre malstrikte volvita konko. ==Priskribo== ''Siliquariidae'' estas okulfrape malsimilaj de tipaj helikoj pro la formo de sia korpo kaj [[konko]], kiuj estas adaptitaj por senmova vivo.<ref name="NSW">Beechey, Des. 2007. ''The Seashells of New South Wales''. [https://seashellsofnsw.org.au/Siliquariidae/Pages/siliquariidae_intro.htm]</ref> Ili estas parte malvolvitaj, tiel ke nur la volvoj plej proksimaj al la pinto tuŝas unu la alian, do la tuta konko aspektas kiel longa helice kurba tubo.<ref>''Mediterranean Seashells''. [https://www.idscaro.net/sci/04_med/class/fam3/siliquariidae.htm]</ref><ref name="Atlantic Coast">Abbott, R. Tucker, kaj Morris, Percy A. 1995. ''A Field Guide to Shells of the Atlantic & Gulf Coasts & the West Indies''. 4-a eldono. Boston: Houghton Mifflin.</ref> La subfamilio ''Siliquariinae'' havas fendon aŭ serion de truoj laŭ la longo de la konko.<ref name="Eastern Atlantic">Schiaparelli, Stefano. 2002. "Taxonomy of the family Siliquariidae (Mollusca, Caenogastropoda) in Eastern Atlantic Ocean and Mediterranean Sea: Description of a new genus and a new species". ''Italian Journal of Zoology'' 69(3): 245-256. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/11250000209356467]</ref><ref name="Sanitation">Bieler, Rüdiger. 2004. "Sanitation with sponge and plunger: western Atlantic slit-wormsnails (Mollusca: Caenogastropoda: Siliquariidae)". ''Zoological Journal of the Linnean Society'' 140: 307–333.</ref> Ĉe kelkaj specioj la fendo fermiĝis de maldika tavolo da konko.<ref name="NSW"/> Sistemaj korelacioj troviĝis inter la ecoj de la konko kaj la speco de loĝata spongulo.<ref name="Eastern Atlantic"/> La [[piedo (moluskoj)|piedo]] kaj la [[radulo]] estas malgrandaj kaj ne havas siajn kutimajn gastropodajn funkciojn; anstataŭe, la piedo servas nur por teni la operkulon kaj la radulo por entiri mukon portantan nutraĵon. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q1480851|eo=operkulo (moluskoj)|teksto=operkulo}}]] havas multajn diversformajn harecajn elstaraĵojn, kies formo estas unu el la plej fidindaj manieroj distingi speciojn.<ref name="NSW"/> ==Kutimoj== La subfamilio ''Siliquariinae'' vivas enplantite en [[sponguloj]] de la intertajda zono ĝis centojn da metroj profunde en la maro. La pinto de la konko estas ene de la mastro, kaj la malferma ekstremo kun la kapo de la heliko troviĝas ĉe la eksteraĵo. Unu spongulo povas enhavi multajn individuajn helikojn. Unu specio de ''Siliquariidae'' povas vivi en pluraj specioj de sponguloj, sed unu specio de spongulo preskaŭ ĉiam mastras nur unu specion de ''Siliquariidae''. La rilato inter la spongulo kaj la helikoj ŝajnas esti [[simbiozo]], ebligante protekton por la heliko, dum la aktivado de la heliko cirkuligas akvon kaj liveras nutraĵon al la spongulo. [[Cilio]]j en la [[mantelkavo]] de la heliko fluigas akvon de ekster la spongulo tra la [[branko]] ene de la helika korpo. La haroj de la operkulo utilas por filtri la akvon. La branko funkcias ne nur por spirado, kiel ĉe aliaj helikoj, sed ankaŭ por kaptado de partikloj da nutraĵo. La uzita akvo eliras tra la fendo de la konko en la elfluajn kanalojn de la spongulo. La kaptita nutraĵo portiĝas en fadeno de muko movata de cilioj ĝis la buŝo. Se io perturbas la helikon, ĝi ekfermas la konkon per la [[operkulo (moluskoj)|operkulo]] kaj ektiras sin enen por protekto. Tio kaŭzas subitan fluegon de akvo el la konka fendo kaj tra la spongulo, kiu verŝajne portas partiklojn da nutraĵo kaj fekaĵo de la konko por nutri la spongulon.<ref name="NSW"/><ref name="Sanitation"/> La subfamilio ''Stephopomatinae'' ne asociiĝas kun sponguloj, sed vivas fiksite al ŝtonoj. Ili ne havas konkan fendon kaj tial devas kaj enpreni kaj elmeti akvon tra la malfermita ekstremo.<ref name="Eastern Atlantic"/> Ili kaptas nutraĵon nur per la cilioj, sen muko.<ref>Bandel, Klaus, kaj Kowalke, Thorsten. 1997. "Cretaceous ''Laxispira'' and a discussion on the monophyly of vermetids and turritellids (Caenogastropoda, Mollusca)". ''Geologica et Palaeontologica'' 31: 257-274.</ref> ==Disvolviĝo== ''Siliquariinae'' dissemas sin tra la akvo kiel larvoj. La larvoj de iuj specioj nutras sin per planktono, dum aliaj vivotenas sin per [[vitelo]]. Se larvo sukcesas trovi spongulon, ĝi alkroĉas sin kaj restas en sia loko dum la spongulo kovras ĝin per sia kresko. Ĉe dornaj specioj la eksteraj volvoj de la konko elstaras el la spongo, sed ĉe sendornaj specioj ĝi estas samnivela kun la sponga eksteraĵo.<ref name="Relationship">Pansini, Maurizio, k. al. 1999. "Relationship Between Sponges and a Taxon of Obligatory Inquilines: The Siliquariid Mollusks". ''Memoirs of the Queensland Museum'' 44: 427-438.</ref> La kresko de la heliko devas sekvi la kreskon de la spongulo por daŭrigi kontakton kun la ekstera akvo. La neceso teni taŭgan lokon ĉe la ekstero de la mastro, kaj eventuala konkurado kun samspecianoj ene de ĝi, produktas la neregulan volvokurban formon de la konko. Por subteni ĝin, la familio unike evoluigis kapablon disrompi sian konkon kaj rekunfiksi la pecojn je pli granda diametro por plidikiĝi sen plilongiĝi; tamen ĉe iuj specioj tio okazas nur malofte. Ili ankaŭ povas forlasi la enan parton de la konko, murante ĝin per septo, por plilongigi la konkon ne plilongigante la korpon.<ref name="Sanitation"/> == Sistematiko == ''Siliquariidae'' nun klasifikiĝas en la superfamilio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1055279|eo=Cerithioidea}}''. Ili havas eksterordinare komplikan taksonomian historion. Ĝi estas unu el tri grupoj de helikoj, kiuj aparte evoluigis malvolvitan korpformon, kun la genro ''[[Vermicularia]]'' en ''-{{Ill|lingvo=d|trad=Q2461107|eo=Turritellidae}}'' de la sama superfamilio kaj la malpli parenca familio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q3139330|eo=Vermetidae}}''. Antaŭ 1951 ĉiuj ĉi "vermhelikoj" klasifikiĝis kune kiel "''Vermetidae''". Pli frue, en la 18-a jarcento, oni eĉ konfuzis kun ili vermojn de la familio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1213001|eo=Serpulidae}}'' (nun klasifikataj kiel [[anelidoj]]), kies malmolajn tubojn oni interpretis kiel konkojn; la unue priskribita specio de ''Siliquariidae'' estis nomita de [[Lineo]] kiel ''Serpula anguina'' (nun ''[[Tenagodus anguinus]]'') samgenre kun vermaj specioj.<ref>Rota, Emilia. 2022. "Exploring annelids in the age of Enlightenment and beyond: classification and bioluminescence". ''Zoological Journal of the Linnaean Society'' 196(1): 25-51. [https://academic.oup.com/zoolinnean/article/196/1/25/6529802]</ref> La nekutima vermhelika korpformo malfaciligis komparojn kun aliaj gastropodoj, kaj la habitatodependa variado de la formo malfaciligis identigadon kaj klasifikadon de specioj. Krome unu el la malmultaj fakuloj pri "vermhelikoj", [[Otto Mörch]] (aktiva 1848-1877), uzadis idiosinkrazian sistemon nomi variaĵojn ene de specio per latinecaj nomoj, kiu fortimigis liajn kolegojn, kaj kies principoj kompreniĝis nur en 1996.<ref name="Catalogue">Bieler, Rüdiger, kaj Petit, Richard E. 2011. ''Catalogue of Recent and fossil “worm-snail” taxa of the families Vermetidae, Siliquariidae, and Turritellidae (Mollusca: Caenogastropoda)''. ''Zootaxa'' 2948.</ref><ref>Bieler, Rüdiger. 1996. "Mörch's Worm-snail Taxa (Caenogastropoda:Vermetidae, Siliquariidae, Turritellidae". ''American Malacalogical Bulletin'' 13(1/2): 23-35.</ref> La familio nomiĝas ''Siliquariidae'' kvankam la [[tipa genro]] nomiĝas ''Tenagodus''. Tio okazis pro apliko de la [[dunoma nomsistemo|principo de antaŭeco]] al nekutima situacio. La nomoj ''Tenagodus'' kaj ''Siliquaria'' uziĝis paralele por la genro de 1810 ĝis 1992 pro duboj, kiu estas valida, kaj familiaj nomoj proponiĝis surbaze de ambaŭ (''Tenagodidae'' kaj ''Siliquariidae''); la pli frue proponita genronomo estis ''Tenagodus'', sed la pli frue proponita familinomo estis ''Siliquariidae''.<ref>Bieler, Rüdiger. 1992. "''Tenagodus'' or ''Siliquaria''? Unraveling Taxonomic Confusion in Marine 'Worm-Snails' (Cerithioidea: Siliquariidae)". ''The Nautilus'' 106(1):15-20.</ref> Du vivantaj [[subfamilio]]j, kvin genroj kaj 42 specioj agnoskiĝas:<ref>{{ITIS |id=73164 |taxon=Siliquariidae}}</ref> * [[Siliquariinae]] Anton, 1838 ** ''[[Tenagodus]]'' Guettard, 1770 - 23 specioj ** ''[[Petalopoma]]'' Schiaparelli, 2002 - 2 specioj * [[Stephopomatinae]] Bandel & Kowalke, 1997 ** ''[[Caporbis]]'' Bartsch, 1915 - 2 specioj ** ''[[Hummelinckiella]]'' Faber & Moolenbeek, 1999 - 1 specio ** ''[[Stephopoma]]'' Mörch, 1860 - 10 specioj ne klasifikataj je genro: 4 specioj Fosilioj similaj al ambaŭ subfamilioj troviĝas almenaŭ ekde la [[malfrua kretaceo]]. La plej malnova eble estas ''[[Laxispira lumbricalis]]''.<ref name="Catalogue"/> <gallery style="text-align:center;" mode="packed"> Dosiero:Tenagodus trochlearis 01.JPG|Konkoj de ''[[Tenagodus trochlearis]]'' </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Gastropodaj familioj]] ab188jg0fcdwqhr8z1bof3vfh44zqxd 9350437 9350436 2026-04-09T18:51:27Z Arbarulo 135469 9350437 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Siliquariidae'' |dosiero = Stephopoma_roseum_248907132.jpg |regno = [[Animalo]] |regno2 = animalo |filumo = [[Moluskoj]] |klaso = [[Gastropodoj]] |subklaso = ''[[Caenogastropoda]]'' |senranga ordo2 = ''[[Sorbeoconcha]]'' |senranga ordo2 tipo = Kohorto |ordo = ''[[Cerithiimorpha]]'' |superfamilio = ''[[Cerithioidea]]'' |familio = '''Siliquariidae''' |familio aŭtoritato = [[Hermann Eduard Anton|Anton]], [[1838]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Siliquariidae''''' (silikvariedoj) estas [[Familio (biologio)|familio]] de [[oceano|maraj]] [[gastropodoj|gastropodaj]] [[moluskoj]] kiuj vivas {{Ill|lingvo=d|trad=Q1759860|eo=senmovaj bestoj|teksto=senmove}}, ofte en asocio kun [[spongulo]]j. Ili havas korpon okulfrape malsimilan de tipaj gastropodoj, kun nekutima tre malstrikte volvita konko. ==Priskribo== ''Siliquariidae'' estas okulfrape malsimilaj de tipaj helikoj pro la formo de sia korpo kaj [[konko]], kiuj estas adaptitaj por senmova vivo.<ref name="NSW">Beechey, Des. 2007. ''The Seashells of New South Wales''. [https://seashellsofnsw.org.au/Siliquariidae/Pages/siliquariidae_intro.htm]</ref> Ili estas parte malvolvitaj, tiel ke nur la volvoj plej proksimaj al la pinto tuŝas unu la alian, do la tuta konko aspektas kiel longa helice kurba tubo.<ref>''Mediterranean Seashells''. [https://www.idscaro.net/sci/04_med/class/fam3/siliquariidae.htm]</ref><ref name="Atlantic Coast">Abbott, R. Tucker, kaj Morris, Percy A. 1995. ''A Field Guide to Shells of the Atlantic & Gulf Coasts & the West Indies''. 4-a eldono. Boston: Houghton Mifflin.</ref> La subfamilio ''Siliquariinae'' havas fendon aŭ serion de truoj laŭ la longo de la konko.<ref name="Eastern Atlantic">Schiaparelli, Stefano. 2002. "Taxonomy of the family Siliquariidae (Mollusca, Caenogastropoda) in Eastern Atlantic Ocean and Mediterranean Sea: Description of a new genus and a new species". ''Italian Journal of Zoology'' 69(3): 245-256. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/11250000209356467]</ref><ref name="Sanitation">Bieler, Rüdiger. 2004. "Sanitation with sponge and plunger: western Atlantic slit-wormsnails (Mollusca: Caenogastropoda: Siliquariidae)". ''Zoological Journal of the Linnean Society'' 140: 307–333.</ref> Ĉe kelkaj specioj la fendo fermiĝis de maldika tavolo da konko.<ref name="NSW"/> Sistemaj korelacioj troviĝis inter la ecoj de la konko kaj la speco de loĝata spongulo.<ref name="Eastern Atlantic"/> La [[piedo (moluskoj)|piedo]] kaj la [[radulo]] estas malgrandaj kaj ne havas siajn kutimajn gastropodajn funkciojn; anstataŭe, la piedo servas nur por teni la operkulon kaj la radulo por entiri mukon portantan nutraĵon. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q1480851|eo=operkulo (moluskoj)|teksto=operkulo}} havas multajn diversformajn harecajn elstaraĵojn, kies formo estas unu el la plej fidindaj manieroj distingi speciojn.<ref name="NSW"/> ==Kutimoj== La subfamilio ''Siliquariinae'' vivas enplantite en [[sponguloj]] de la intertajda zono ĝis centojn da metroj profunde en la maro. La pinto de la konko estas ene de la mastro, kaj la malferma ekstremo kun la kapo de la heliko troviĝas ĉe la eksteraĵo. Unu spongulo povas enhavi multajn individuajn helikojn. Unu specio de ''Siliquariidae'' povas vivi en pluraj specioj de sponguloj, sed unu specio de spongulo preskaŭ ĉiam mastras nur unu specion de ''Siliquariidae''. La rilato inter la spongulo kaj la helikoj ŝajnas esti [[simbiozo]], ebligante protekton por la heliko, dum la aktivado de la heliko cirkuligas akvon kaj liveras nutraĵon al la spongulo. [[Cilio]]j en la [[mantelkavo]] de la heliko fluigas akvon de ekster la spongulo tra la [[branko]] ene de la helika korpo. La haroj de la operkulo utilas por filtri la akvon. La branko funkcias ne nur por spirado, kiel ĉe aliaj helikoj, sed ankaŭ por kaptado de partikloj da nutraĵo. La uzita akvo eliras tra la fendo de la konko en la elfluajn kanalojn de la spongulo. La kaptita nutraĵo portiĝas en fadeno de muko movata de cilioj ĝis la buŝo. Se io perturbas la helikon, ĝi ekfermas la konkon per la [[operkulo (moluskoj)|operkulo]] kaj ektiras sin enen por protekto. Tio kaŭzas subitan fluegon de akvo el la konka fendo kaj tra la spongulo, kiu verŝajne portas partiklojn da nutraĵo kaj fekaĵo de la konko por nutri la spongulon.<ref name="NSW"/><ref name="Sanitation"/> La subfamilio ''Stephopomatinae'' ne asociiĝas kun sponguloj, sed vivas fiksite al ŝtonoj. Ili ne havas konkan fendon kaj tial devas kaj enpreni kaj elmeti akvon tra la malfermita ekstremo.<ref name="Eastern Atlantic"/> Ili kaptas nutraĵon nur per la cilioj, sen muko.<ref>Bandel, Klaus, kaj Kowalke, Thorsten. 1997. "Cretaceous ''Laxispira'' and a discussion on the monophyly of vermetids and turritellids (Caenogastropoda, Mollusca)". ''Geologica et Palaeontologica'' 31: 257-274.</ref> ==Disvolviĝo== ''Siliquariinae'' dissemas sin tra la akvo kiel larvoj. La larvoj de iuj specioj nutras sin per planktono, dum aliaj vivotenas sin per [[vitelo]]. Se larvo sukcesas trovi spongulon, ĝi alkroĉas sin kaj restas en sia loko dum la spongulo kovras ĝin per sia kresko. Ĉe dornaj specioj la eksteraj volvoj de la konko elstaras el la spongo, sed ĉe sendornaj specioj ĝi estas samnivela kun la sponga eksteraĵo.<ref name="Relationship">Pansini, Maurizio, k. al. 1999. "Relationship Between Sponges and a Taxon of Obligatory Inquilines: The Siliquariid Mollusks". ''Memoirs of the Queensland Museum'' 44: 427-438.</ref> La kresko de la heliko devas sekvi la kreskon de la spongulo por daŭrigi kontakton kun la ekstera akvo. La neceso teni taŭgan lokon ĉe la ekstero de la mastro, kaj eventuala konkurado kun samspecianoj ene de ĝi, produktas la neregulan volvokurban formon de la konko. Por subteni ĝin, la familio unike evoluigis kapablon disrompi sian konkon kaj rekunfiksi la pecojn je pli granda diametro por plidikiĝi sen plilongiĝi; tamen ĉe iuj specioj tio okazas nur malofte. Ili ankaŭ povas forlasi la enan parton de la konko, murante ĝin per septo, por plilongigi la konkon ne plilongigante la korpon.<ref name="Sanitation"/> == Sistematiko == ''Siliquariidae'' nun klasifikiĝas en la superfamilio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1055279|eo=Cerithioidea}}''. Ili havas eksterordinare komplikan taksonomian historion. Ĝi estas unu el tri grupoj de helikoj, kiuj aparte evoluigis malvolvitan korpformon, kun la genro ''[[Vermicularia]]'' en ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q2461107|eo=Turritellidae}}'' de la sama superfamilio kaj la malpli parenca familio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q3139330|eo=Vermetidae}}''. Antaŭ 1951 ĉiuj ĉi "vermhelikoj" klasifikiĝis kune kiel "''Vermetidae''". Pli frue, en la 18-a jarcento, oni eĉ konfuzis kun ili vermojn de la familio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1213001|eo=Serpulidae}}'' (nun klasifikataj kiel [[anelidoj]]), kies malmolajn tubojn oni interpretis kiel konkojn; la unue priskribita specio de ''Siliquariidae'' estis nomita de [[Lineo]] kiel ''Serpula anguina'' (nun ''[[Tenagodus anguinus]]'') samgenre kun vermaj specioj.<ref>Rota, Emilia. 2022. "Exploring annelids in the age of Enlightenment and beyond: classification and bioluminescence". ''Zoological Journal of the Linnaean Society'' 196(1): 25-51. [https://academic.oup.com/zoolinnean/article/196/1/25/6529802]</ref> La nekutima vermhelika korpformo malfaciligis komparojn kun aliaj gastropodoj, kaj la habitatodependa variado de la formo malfaciligis identigadon kaj klasifikadon de specioj. Krome unu el la malmultaj fakuloj pri "vermhelikoj", [[Otto Mörch]] (aktiva 1848-1877), uzadis idiosinkrazian sistemon nomi variaĵojn ene de specio per latinecaj nomoj, kiu fortimigis liajn kolegojn, kaj kies principoj kompreniĝis nur en 1996.<ref name="Catalogue">Bieler, Rüdiger, kaj Petit, Richard E. 2011. ''Catalogue of Recent and fossil “worm-snail” taxa of the families Vermetidae, Siliquariidae, and Turritellidae (Mollusca: Caenogastropoda)''. ''Zootaxa'' 2948.</ref><ref>Bieler, Rüdiger. 1996. "Mörch's Worm-snail Taxa (Caenogastropoda:Vermetidae, Siliquariidae, Turritellidae". ''American Malacalogical Bulletin'' 13(1/2): 23-35.</ref> La familio nomiĝas ''Siliquariidae'' kvankam la [[tipa genro]] nomiĝas ''Tenagodus''. Tio okazis pro apliko de la [[dunoma nomsistemo|principo de antaŭeco]] al nekutima situacio. La nomoj ''Tenagodus'' kaj ''Siliquaria'' uziĝis paralele por la genro de 1810 ĝis 1992 pro duboj, kiu estas valida, kaj familiaj nomoj proponiĝis surbaze de ambaŭ (''Tenagodidae'' kaj ''Siliquariidae''); la pli frue proponita genronomo estis ''Tenagodus'', sed la pli frue proponita familinomo estis ''Siliquariidae''.<ref>Bieler, Rüdiger. 1992. "''Tenagodus'' or ''Siliquaria''? Unraveling Taxonomic Confusion in Marine 'Worm-Snails' (Cerithioidea: Siliquariidae)". ''The Nautilus'' 106(1):15-20.</ref> Du vivantaj [[subfamilio]]j, kvin genroj kaj 42 specioj agnoskiĝas:<ref>{{ITIS |id=73164 |taxon=Siliquariidae}}</ref> * [[Siliquariinae]] Anton, 1838 ** ''[[Tenagodus]]'' Guettard, 1770 - 23 specioj ** ''[[Petalopoma]]'' Schiaparelli, 2002 - 2 specioj * [[Stephopomatinae]] Bandel & Kowalke, 1997 ** ''[[Caporbis]]'' Bartsch, 1915 - 2 specioj ** ''[[Hummelinckiella]]'' Faber & Moolenbeek, 1999 - 1 specio ** ''[[Stephopoma]]'' Mörch, 1860 - 10 specioj ne klasifikataj je genro: 4 specioj Fosilioj similaj al ambaŭ subfamilioj troviĝas almenaŭ ekde la [[malfrua kretaceo]]. La plej malnova eble estas ''[[Laxispira lumbricalis]]''.<ref name="Catalogue"/> <gallery style="text-align:center;" mode="packed"> Dosiero:Tenagodus trochlearis 01.JPG|Konkoj de ''[[Tenagodus trochlearis]]'' </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Gastropodaj familioj]] 6babjmiw0adi4ggouwvzi8bu9o5shbw 9350438 9350437 2026-04-09T18:54:35Z Arbarulo 135469 /* Sistematiko */ 9350438 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Siliquariidae'' |dosiero = Stephopoma_roseum_248907132.jpg |regno = [[Animalo]] |regno2 = animalo |filumo = [[Moluskoj]] |klaso = [[Gastropodoj]] |subklaso = ''[[Caenogastropoda]]'' |senranga ordo2 = ''[[Sorbeoconcha]]'' |senranga ordo2 tipo = Kohorto |ordo = ''[[Cerithiimorpha]]'' |superfamilio = ''[[Cerithioidea]]'' |familio = '''Siliquariidae''' |familio aŭtoritato = [[Hermann Eduard Anton|Anton]], [[1838]] |vikispecio = |komunejo = }} '''''Siliquariidae''''' (silikvariedoj) estas [[Familio (biologio)|familio]] de [[oceano|maraj]] [[gastropodoj|gastropodaj]] [[moluskoj]] kiuj vivas {{Ill|lingvo=d|trad=Q1759860|eo=senmovaj bestoj|teksto=senmove}}, ofte en asocio kun [[spongulo]]j. Ili havas korpon okulfrape malsimilan de tipaj gastropodoj, kun nekutima tre malstrikte volvita konko. ==Priskribo== ''Siliquariidae'' estas okulfrape malsimilaj de tipaj helikoj pro la formo de sia korpo kaj [[konko]], kiuj estas adaptitaj por senmova vivo.<ref name="NSW">Beechey, Des. 2007. ''The Seashells of New South Wales''. [https://seashellsofnsw.org.au/Siliquariidae/Pages/siliquariidae_intro.htm]</ref> Ili estas parte malvolvitaj, tiel ke nur la volvoj plej proksimaj al la pinto tuŝas unu la alian, do la tuta konko aspektas kiel longa helice kurba tubo.<ref>''Mediterranean Seashells''. [https://www.idscaro.net/sci/04_med/class/fam3/siliquariidae.htm]</ref><ref name="Atlantic Coast">Abbott, R. Tucker, kaj Morris, Percy A. 1995. ''A Field Guide to Shells of the Atlantic & Gulf Coasts & the West Indies''. 4-a eldono. Boston: Houghton Mifflin.</ref> La subfamilio ''Siliquariinae'' havas fendon aŭ serion de truoj laŭ la longo de la konko.<ref name="Eastern Atlantic">Schiaparelli, Stefano. 2002. "Taxonomy of the family Siliquariidae (Mollusca, Caenogastropoda) in Eastern Atlantic Ocean and Mediterranean Sea: Description of a new genus and a new species". ''Italian Journal of Zoology'' 69(3): 245-256. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/11250000209356467]</ref><ref name="Sanitation">Bieler, Rüdiger. 2004. "Sanitation with sponge and plunger: western Atlantic slit-wormsnails (Mollusca: Caenogastropoda: Siliquariidae)". ''Zoological Journal of the Linnean Society'' 140: 307–333.</ref> Ĉe kelkaj specioj la fendo fermiĝis de maldika tavolo da konko.<ref name="NSW"/> Sistemaj korelacioj troviĝis inter la ecoj de la konko kaj la speco de loĝata spongulo.<ref name="Eastern Atlantic"/> La [[piedo (moluskoj)|piedo]] kaj la [[radulo]] estas malgrandaj kaj ne havas siajn kutimajn gastropodajn funkciojn; anstataŭe, la piedo servas nur por teni la operkulon kaj la radulo por entiri mukon portantan nutraĵon. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q1480851|eo=operkulo (moluskoj)|teksto=operkulo}} havas multajn diversformajn harecajn elstaraĵojn, kies formo estas unu el la plej fidindaj manieroj distingi speciojn.<ref name="NSW"/> ==Kutimoj== La subfamilio ''Siliquariinae'' vivas enplantite en [[sponguloj]] de la intertajda zono ĝis centojn da metroj profunde en la maro. La pinto de la konko estas ene de la mastro, kaj la malferma ekstremo kun la kapo de la heliko troviĝas ĉe la eksteraĵo. Unu spongulo povas enhavi multajn individuajn helikojn. Unu specio de ''Siliquariidae'' povas vivi en pluraj specioj de sponguloj, sed unu specio de spongulo preskaŭ ĉiam mastras nur unu specion de ''Siliquariidae''. La rilato inter la spongulo kaj la helikoj ŝajnas esti [[simbiozo]], ebligante protekton por la heliko, dum la aktivado de la heliko cirkuligas akvon kaj liveras nutraĵon al la spongulo. [[Cilio]]j en la [[mantelkavo]] de la heliko fluigas akvon de ekster la spongulo tra la [[branko]] ene de la helika korpo. La haroj de la operkulo utilas por filtri la akvon. La branko funkcias ne nur por spirado, kiel ĉe aliaj helikoj, sed ankaŭ por kaptado de partikloj da nutraĵo. La uzita akvo eliras tra la fendo de la konko en la elfluajn kanalojn de la spongulo. La kaptita nutraĵo portiĝas en fadeno de muko movata de cilioj ĝis la buŝo. Se io perturbas la helikon, ĝi ekfermas la konkon per la [[operkulo (moluskoj)|operkulo]] kaj ektiras sin enen por protekto. Tio kaŭzas subitan fluegon de akvo el la konka fendo kaj tra la spongulo, kiu verŝajne portas partiklojn da nutraĵo kaj fekaĵo de la konko por nutri la spongulon.<ref name="NSW"/><ref name="Sanitation"/> La subfamilio ''Stephopomatinae'' ne asociiĝas kun sponguloj, sed vivas fiksite al ŝtonoj. Ili ne havas konkan fendon kaj tial devas kaj enpreni kaj elmeti akvon tra la malfermita ekstremo.<ref name="Eastern Atlantic"/> Ili kaptas nutraĵon nur per la cilioj, sen muko.<ref>Bandel, Klaus, kaj Kowalke, Thorsten. 1997. "Cretaceous ''Laxispira'' and a discussion on the monophyly of vermetids and turritellids (Caenogastropoda, Mollusca)". ''Geologica et Palaeontologica'' 31: 257-274.</ref> ==Disvolviĝo== ''Siliquariinae'' dissemas sin tra la akvo kiel larvoj. La larvoj de iuj specioj nutras sin per planktono, dum aliaj vivotenas sin per [[vitelo]]. Se larvo sukcesas trovi spongulon, ĝi alkroĉas sin kaj restas en sia loko dum la spongulo kovras ĝin per sia kresko. Ĉe dornaj specioj la eksteraj volvoj de la konko elstaras el la spongo, sed ĉe sendornaj specioj ĝi estas samnivela kun la sponga eksteraĵo.<ref name="Relationship">Pansini, Maurizio, k. al. 1999. "Relationship Between Sponges and a Taxon of Obligatory Inquilines: The Siliquariid Mollusks". ''Memoirs of the Queensland Museum'' 44: 427-438.</ref> La kresko de la heliko devas sekvi la kreskon de la spongulo por daŭrigi kontakton kun la ekstera akvo. La neceso teni taŭgan lokon ĉe la ekstero de la mastro, kaj eventuala konkurado kun samspecianoj ene de ĝi, produktas la neregulan volvokurban formon de la konko. Por subteni ĝin, la familio unike evoluigis kapablon disrompi sian konkon kaj rekunfiksi la pecojn je pli granda diametro por plidikiĝi sen plilongiĝi; tamen ĉe iuj specioj tio okazas nur malofte. Ili ankaŭ povas forlasi la enan parton de la konko, murante ĝin per septo, por plilongigi la konkon ne plilongigante la korpon.<ref name="Sanitation"/> == Sistematiko == ''Siliquariidae'' nun klasifikiĝas en la superfamilio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1055279|eo=Cerithioidea}}''. Ĝi havas eksterordinare komplikan taksonomian historion. Ĝi estas unu el tri grupoj de helikoj, kiuj aparte evoluigis malvolvitan korpformon, kun la genro ''[[Vermicularia]]'' en ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q2461107|eo=Turritellidae}}'' de la sama superfamilio kaj la malpli parenca familio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q3139330|eo=Vermetidae}}''. Antaŭ 1951 ĉiuj ĉi "vermhelikoj" klasifikiĝis kune kiel "''Vermetidae''". Pli frue, en la 18-a jarcento, oni eĉ konfuzis kun ili vermojn de la familio ''{{Ill|lingvo=d|trad=Q1213001|eo=Serpulidae}}'' (nun klasifikataj kiel [[anelidoj]]), kies malmolajn tubojn oni interpretis kiel konkojn; la unue priskribita specio de ''Siliquariidae'' estis nomita de [[Lineo]] kiel ''Serpula anguina'' (nun ''[[Tenagodus anguinus]]'') samgenre kun vermaj specioj.<ref>Rota, Emilia. 2022. "Exploring annelids in the age of Enlightenment and beyond: classification and bioluminescence". ''Zoological Journal of the Linnaean Society'' 196(1): 25-51. [https://academic.oup.com/zoolinnean/article/196/1/25/6529802]</ref> La nekutima vermhelika korpformo malfaciligis komparojn kun aliaj gastropodoj, kaj la habitatodependa variado de la formo malfaciligis identigadon kaj klasifikadon de specioj. Krome unu el la malmultaj fakuloj pri "vermhelikoj", [[Otto Mörch]] (aktiva 1848-1877), uzadis idiosinkrazian sistemon nomi variaĵojn ene de specio per latinecaj nomoj, kiu fortimigis liajn kolegojn, kaj kies principoj kompreniĝis nur en 1996.<ref name="Catalogue">Bieler, Rüdiger, kaj Petit, Richard E. 2011. ''Catalogue of Recent and fossil “worm-snail” taxa of the families Vermetidae, Siliquariidae, and Turritellidae (Mollusca: Caenogastropoda)''. ''Zootaxa'' 2948.</ref><ref>Bieler, Rüdiger. 1996. "Mörch's Worm-snail Taxa (Caenogastropoda:Vermetidae, Siliquariidae, Turritellidae". ''American Malacalogical Bulletin'' 13(1/2): 23-35.</ref> La familio nomiĝas ''Siliquariidae'' kvankam la [[tipa genro]] nomiĝas ''Tenagodus''. Tio okazis pro apliko de la [[dunoma nomsistemo|principo de antaŭeco]] al nekutima situacio. La nomoj ''Tenagodus'' kaj ''Siliquaria'' uziĝis paralele por la genro de 1810 ĝis 1992 pro duboj, kiu estas valida, kaj familiaj nomoj proponiĝis surbaze de ambaŭ (''Tenagodidae'' kaj ''Siliquariidae''); la pli frue proponita genronomo estis ''Tenagodus'', sed la pli frue proponita familinomo estis ''Siliquariidae''.<ref>Bieler, Rüdiger. 1992. "''Tenagodus'' or ''Siliquaria''? Unraveling Taxonomic Confusion in Marine 'Worm-Snails' (Cerithioidea: Siliquariidae)". ''The Nautilus'' 106(1):15-20.</ref> Du vivantaj [[subfamilio]]j, kvin genroj kaj 42 specioj agnoskiĝas:<ref>{{ITIS |id=73164 |taxon=Siliquariidae}}</ref> * [[Siliquariinae]] Anton, 1838 ** ''[[Tenagodus]]'' Guettard, 1770 - 23 specioj ** ''[[Petalopoma]]'' Schiaparelli, 2002 - 2 specioj * [[Stephopomatinae]] Bandel & Kowalke, 1997 ** ''[[Caporbis]]'' Bartsch, 1915 - 2 specioj ** ''[[Hummelinckiella]]'' Faber & Moolenbeek, 1999 - 1 specio ** ''[[Stephopoma]]'' Mörch, 1860 - 10 specioj ne klasifikataj je genro: 4 specioj Fosilioj similaj al ambaŭ subfamilioj troviĝas almenaŭ ekde la [[malfrua kretaceo]]. La plej malnova eble estas ''[[Laxispira lumbricalis]]''.<ref name="Catalogue"/> <gallery style="text-align:center;" mode="packed"> Dosiero:Tenagodus trochlearis 01.JPG|Konkoj de ''[[Tenagodus trochlearis]]'' </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} [[Kategorio:Gastropodaj familioj]] gtul6ye87ru3cpu3ipf3t9zca46hkg9 0 940985 9350354 9350138 2026-04-09T14:10:05Z ~2026-21848-14 254934 9350354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto}} La '''Ĉokoladejo Menier''' estis vastega uzino kaj laborista urbeto, aparteninta al la familio Menier en la franca urbo Noisiel. Tri konstruaĵoj de la malnova ĉokoladofabriko estas registritaj kiel historiaj monumentoj nome de ilia moderna arkitekturo, tipa de la finiĝo de la 19-a jarcento<ref>{{Webarchiv www.arte.tv</ref>. [[dosiero:Cite_ouvriere_Menier_Noisiel.jpg|eta|dometoj en la laborista urbo Menier en Noisiel.]] == Historio == [[Ĉokolado]], enkondukita en [[Eŭropo]]n komence de la [[16-a jarcento]], longtempe estis konsiderata luksa produkto kaj [[kuracilo]], preparita kaj vendata ekskluzive de [[Apotekisto|apotekistoj]]. En 1825, la apotekisto Jean-Antoine Brutus Menier kiu fondis la industrian dinastion Menier, translokis sian fabrikon de kuraciloj el la Pariza urboparto [[Le Marais]], en la urbon [[Noisiel]], borde de la [[Marno (rivero)|rivero Marno]], kie malnova [[Muelejo|muelejo]] tute taŭgis tiucele por movi maŝinojn. En [[1836]] li estis la plej frua produktanto de ĉokoladaĵo en formo de tabuletoj. En 1867 lia filo Émile Justin Menier decidis uzi la fabrikon por nur produkti ĉokoladaĵojn. Konsekvence, la laboristaro kreskis de 50 dungitoj en 1856 ĝis 325 en 1867, kaj fine de la [[19-a jarcento]] jam estis tie laborantaj preskaŭ 2.000 homoj. La pli kaj pli multa konsumado-produktado postulis novajn konstruaĵojn laŭlonge de la rivero. Rezulte, la malnova vilaĝeto malaperis kaj la ĉokoladejo akiris sian nunan formon inter 1860 kaj 1874, tiam la domoj por laboristoj ekaperis en la proksima laborista loĝurbeto. Henri, Albert, kaj ĉefe Gaston Menier, la tri filoj de Émile Justin Menier, poste estris la firmaon. En la uzino en la jaroj 1900 enestis 2.200 laborantoj (duono proksimume estis virinoj), kaj la uzino produktis po 70 tunojn da ĉokolado ĉiutage. La firmao posedis vastajn kakao-kultivejojn, komence en Nikaragvo, poste en Afriko. Ĝis 1914 la uzino de Noisiel estis la plej vasta ĉokolado-[[fabriko]] de la mondo, tre vizitata kiel moderna entrepreno, kun pioniraj arkitekturaĵoj el [[fero]], [[ŝtalo]] kaj [[betono]], kaj pro sociala administrado de la laboristaro. == Ĉokoladofabriko Menier == Post la unua mondmilito la uzino komencis ankaŭ produkti sukeraĵojn. Post la dua mondmilito la entrepreno alfrontis gravajn malfacilojn ; en la jaroj 1950 la uzino de Noisiel ankoraŭ dungis 1500 laboristojn, sed la entrepreno tre malprofitis kaj tre malmulte eksportis ; la produktado en Noisiel ĉesis ĉirkaŭ 1960 ; la ĉokolado-marko Menier tamen ankoraŭ plu ekzistis. Inter 1995 kaj 2020 la eksa uzino lokis la francan branĉon de [[Nestlé]]. La fabriko estis deklarita historia industria monumento de Francio kaj estis inkluzivita en la Provizoran Liston de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko|UNESKO]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1664/ UNESCO-Kulturerbe]</ref>. [[dosiero:Les Maîtres de l'Affiche - 47 - Chocolat Menier (bgw20 0379).jpg|eta|alt=Affiche publicitaire de 1893, kreita de Firmin Bouisset.|maldekstra|Reklamo kreita de Firmin Bouisset en 1893]] [[dosiero:Menier chocolat advertisement.jpg|eta|Reklamo por ĉokolado Menier en Britio, 1894.]] == Priskribo == === La muelejo "Moulin Saulnier" === La muelejo Saulnier estis projektita de la arkitekto Jules Saulnier inter 1865 kaj 1872. Ĝi estas konsiderata la unua industria konstruaĵo per frama strukturo el [[metalo]]<ref>Müller, Vogel: dtv-Atlas Baukunst, Band 2, 10, Auflage Juni 1997, S. 513</ref>. La subtena strukturo ripozas sur kvar pontopilieroj en la rivero Marno kaj konsistas el ŝtalaj trusaj [[Trabo (arkitekturo)|traboj]], kiuj siavice subtenas la du vicojn de internaj [[kolono|kolonoj]] kaj la trusajn eksterajn [[muro|murojn]]. La eksteraj muroj ricevas sian karakterizan aspekton de [[Diagonalo|diagonalaj]] [[stango|stangoj]], kiuj rigidigas la strukturon. La muroj estas muntitaj per emajlitaj [[briko|brikoj]] ĉar kavaj, ne rolas por teni la konstruaĵon sed nur ornamas ĝin ; tiu rimarkinda arkitekturo celis famigi la markon. En tiu konstruaĵo estis muelitaj la antaŭe rostitaj faboj de kakao. La muelejo estis listigita kiel historia monumento en 1992. [[File:Atelier torréfaction chocolat Menier.jpg|thumb|left|Menier fabriko en Noisiel, 1866]] [[File:Chocolaterie Menier moulin Saulnier 1.jpg|thumb|left|[[Jules Saulnier|Saulnier]] domego, 2012]] === La Katedralo kaj la transporta ponto === La tiel nomita "Katedralo" (fr.: "La Cathédrale") estis konstruita inter 1906 kaj 1908 ; tiun strukturon trab-kolonan planis la arkitekto Charles Léon Stephen Sauvestre, kiu ankaŭ projektis [[ Eiffel-Turo|la Eiffel-Turon]] starigitan de [[Gustave Eiffel]]. En tiu "[[katedralo]]", ĉi-tiel nomita pro ties grandaj [[Vitralo|vitraĵoj]], estis miksitaj la [[polvo|polvoj]] de [[kakao]] kaj de [[sukero]]. De tie la ĉokolado estis transportata per [[vagono|vagonetoj]] sur betona [[ponto]] longa da 44,50 metroj, kio estis rekordo tiutempe, ĝis la alia bordo de la rivero. Ambaŭ konstruaĵoj "Katedralo" kaj "Aŭdaca Ponto" (fr.: "Le Pont Hardi") estis aldonitaj al la registro de kultura heredaĵo en 1986. === Halo de la malvarmigaj maŝinoj, aŭ "Halo Eiffel"=== Tiu granda halo, kies ŝtala strukturo longtempe estis atribuita al Gustave Eiffel, estis projektita de la [[inĝeniero]] Jules Logre, kaj konstruita inter 1882 kaj 1884. Ĝi enhavis la maŝinaron por produkti la stokadan [[temperaturo|temperaturon]] da 4 °C en la internon de kvazaŭ-kelo (t.e. malvarmaj tuneloj) da 4.800 [[Kvadrata metro|kvadrataj metroj]]. Tiu halo estas en la listo de lokoj de kultura heredaĵo ekde 1986. <galerio mode="packed" heights="150"> [[dosiero:Magasin du cacao - Premier triage - 1890.jpg|eta|Magazeno de kakao - unua selektado - 1890]] [[dosiero:Moulins Saulnier - Engrenages à transmission mécanique.jpg|eta|Muelejo Saulnier - Mekanika dentradaro]] [[dosiero:Sortie des tunnels.jpg|eta|Eliro el la malvarmigaj tuneloj]] [[dosiero:Démoulage des tablettes à la sortie des tunnels de refroidissement.jpg|eta|Malmuldado de la tabuletoj post la malvarmigaj tuneloj]] [[dosiero:Atelier de pliage et d'emballage - vers 1910.jpg|eta|Faldo- kaj pako-ateliero - ĉirkaŭ 1910]] [[dosiero:Un train quitte l'usine de Noisiel.jpg|eta|Trajno foriras el la uzino de Noisiel]] </galerio> === Aliaj konstruaĵoj === Krome, en la 14-[[Hektaro|hektara]] [[uzino]] enestas aliaj interesaj konstruaĵoj kaj laborejoj : la magazeno kie estas kontrolita la kvalito de la kakao-faboj ; la rostejo por kakao-[[fabo|faboj]], konstruita inter 1864 kaj 1866 de Jules Saulnier, pligrandigita de Louis Logre en 1923 ; la vastega [[ĉambro]], konstruita inter 1907 kaj 1913, kie la ĉokoladaĵoj estis enpakigitaj de preskaŭ 800 [[laboristo|laboristoj]]. La loĝurbeto de la laboristoj Proksime de la uzino ankoraŭ viziteblas la urbeto da 20 hektaroj, konstruita de Menier por la laboristoj inter 1874 kaj 1898. Originale ĝi enhavis 138 brikajn dometojn kiuj estis duoblaj (entute 312 loĝejoj) kaj ĉirkaŭataj de propra ĝardeneto. Krom manĝejoj por la uzino-laborantoj, tiu urbeto estis ekipita per du hoteloj-restoracioj por vizitantoj, ankaŭ enestis infan-lernejoj, biblioteko, medicina servejo, fajro-brigado, emeritejo. Krom tiu loĝurbeto la familio Menier en Noisiel kaj ĉirkaŭaĵo posedis aliajn loĝo-domojn, unu briko-fabrikon, 1.500 hektarojn da kultivitaj kampoj, 2.000 bovinojn, farmojn inter kiuj la "Ferme du Buisson" (farmo de la arbedoj) nuntempe funkcias kia kultura centrejo<ref>https://archives.seine-et-marne.fr/fr/menier]</ref>. == Eksteraj ligiloj kaj referencoj == l6ne2h8urtmbs5c8y4obyeslfjhhmti 9350441 9350354 2026-04-09T19:24:42Z Benlupo 63272 9350441 wikitext text/x-wiki {{Informkesto}} La '''Ĉokoladejo Menier''' estis vastega uzino kaj laborista urbeto, aparteninta al la familio Menier en la franca urbo Noisiel. Tri konstruaĵoj de la malnova ĉokoladofabriko estas registritaj kiel historiaj monumentoj nome de ilia moderna arkitekturo, tipa de la finiĝo de la 19-a jarcento<ref>{{Webarchiv www.arte.tv</ref>. [[dosiero:Cite_ouvriere_Menier_Noisiel.jpg|eta|dometoj en la laborista urbo Menier en Noisiel.]] == Historio == [[Ĉokolado]], enkondukita en [[Eŭropo]]n komence de la [[16-a jarcento]], longtempe estis konsiderata luksa produkto kaj [[kuracilo]], preparita kaj vendata ekskluzive de [[Apotekisto|apotekistoj]]. En 1825, la apotekisto Jean-Antoine Brutus Menier kiu fondis la industrian dinastion Menier, translokis sian fabrikon de kuraciloj el la Pariza urboparto [[Le Marais]], en la urbon [[Noisiel]], borde de la [[Marno (rivero)|rivero Marno]], kie malnova [[Muelejo|muelejo]] tute taŭgis tiucele por movi maŝinojn. En [[1836]] li estis la plej frua produktanto de ĉokoladaĵo en formo de tabuletoj. En 1867 lia filo Émile Justin Menier decidis uzi la fabrikon por nur produkti ĉokoladaĵojn. Konsekvence, la laboristaro kreskis de 50 dungitoj en 1856 ĝis 325 en 1867, kaj fine de la [[19-a jarcento]] jam estis tie laborantaj preskaŭ 2.000 homoj. La pli kaj pli multa konsumado-produktado postulis novajn konstruaĵojn laŭlonge de la rivero. Rezulte, la malnova vilaĝeto malaperis kaj la ĉokoladejo akiris sian nunan formon inter 1860 kaj 1874, tiam la domoj por laboristoj ekaperis en la proksima laborista loĝurbeto. Henri, Albert, kaj ĉefe Gaston Menier, la tri filoj de Émile Justin Menier, poste estris la firmaon. En la uzino en la jaroj 1900 enestis 2.200 laborantoj (duono proksimume estis virinoj), kaj la uzino produktis po 70 tunojn da ĉokolado ĉiutage. La firmao posedis vastajn kakao-kultivejojn, komence en Nikaragvo, poste en Afriko. Ĝis 1914 la uzino de Noisiel estis la plej vasta ĉokolado-[[fabriko]] de la mondo, tre vizitata kiel moderna entrepreno, kun pioniraj arkitekturaĵoj el [[fero]], [[ŝtalo]] kaj [[betono]], kaj pro sociala administrado de la laboristaro. == Ĉokoladofabriko Menier == Post la unua mondmilito la uzino komencis ankaŭ produkti sukeraĵojn. Post la dua mondmilito la entrepreno alfrontis gravajn malfacilojn ; en la jaroj 1950 la uzino de Noisiel ankoraŭ dungis 1500 laboristojn, sed la entrepreno tre malprofitis kaj tre malmulte eksportis ; la produktado en Noisiel ĉesis ĉirkaŭ 1960 ; la ĉokolado-marko Menier tamen ankoraŭ plu ekzistis. Inter 1995 kaj 2020 la eksa uzino lokis la francan branĉon de [[Nestlé]]. La fabriko estis deklarita historia industria monumento de Francio kaj estis inkluzivita en la Provizoran Liston de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko|UNESKO]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1664/ UNESCO-Kulturerbe]</ref>. [[dosiero:Les Maîtres de l'Affiche - 47 - Chocolat Menier (bgw20 0379).jpg|eta|alt=Affiche publicitaire de 1893, kreita de Firmin Bouisset.|maldekstra|Reklamo kreita de Firmin Bouisset en 1893]] [[dosiero:Menier chocolat advertisement.jpg|eta|Reklamo por ĉokolado Menier en Britio, 1894.]] == Priskribo == === La muelejo "Moulin Saulnier" === La muelejo Saulnier estis projektita de la arkitekto Jules Saulnier inter 1865 kaj 1872. Ĝi estas konsiderata la unua industria konstruaĵo per frama strukturo el [[metalo]]<ref>Müller, Vogel: dtv-Atlas Baukunst, Band 2, 10, Auflage Juni 1997, S. 513</ref>. La subtena strukturo ripozas sur kvar pontopilieroj en la rivero Marno kaj konsistas el ŝtalaj trusaj [[Trabo (arkitekturo)|traboj]], kiuj siavice subtenas la du vicojn de internaj [[kolono|kolonoj]] kaj la trusajn eksterajn [[muro|murojn]]. La eksteraj muroj ricevas sian karakterizan aspekton de [[Diagonalo|diagonalaj]] [[stango|stangoj]], kiuj rigidigas la strukturon. La muroj estas muntitaj per emajlitaj [[briko|brikoj]] ĉar kavaj, ne rolas por teni la konstruaĵon sed nur ornamas ĝin ; tiu rimarkinda arkitekturo celis famigi la markon. En tiu konstruaĵo estis muelitaj la antaŭe rostitaj faboj de kakao. La muelejo estis listigita kiel historia monumento en 1992. [[File:Atelier torréfaction chocolat Menier.jpg|thumb|left|Menier fabriko en Noisiel, 1866]] [[File:Chocolaterie Menier moulin Saulnier 1.jpg|thumb|left|Saulnier domego, 2012]] === La Katedralo kaj la transporta ponto === La tiel nomita "Katedralo" (fr.: "La Cathédrale") estis konstruita inter 1906 kaj 1908 ; tiun strukturon trab-kolonan planis la arkitekto Charles Léon Stephen Sauvestre, kiu ankaŭ projektis [[ Eiffel-Turo|la Eiffel-Turon]] starigitan de [[Gustave Eiffel]]. En tiu "[[katedralo]]", ĉi-tiel nomita pro ties grandaj [[Vitralo|vitraĵoj]], estis miksitaj la [[polvo|polvoj]] de [[kakao]] kaj de [[sukero]]. De tie la ĉokolado estis transportata per [[vagono|vagonetoj]] sur betona [[ponto]] longa da 44,50 metroj, kio estis rekordo tiutempe, ĝis la alia bordo de la rivero. Ambaŭ konstruaĵoj "Katedralo" kaj "Aŭdaca Ponto" (fr.: "Le Pont Hardi") estis aldonitaj al la registro de kultura heredaĵo en 1986. === Halo de la malvarmigaj maŝinoj, aŭ "Halo Eiffel"=== Tiu granda halo, kies ŝtala strukturo longtempe estis atribuita al Gustave Eiffel, estis projektita de la [[inĝeniero]] Jules Logre, kaj konstruita inter 1882 kaj 1884. Ĝi enhavis la maŝinaron por produkti la stokadan [[temperaturo|temperaturon]] da 4 °C en la internon de kvazaŭ-kelo (t.e. malvarmaj tuneloj) da 4.800 [[Kvadrata metro|kvadrataj metroj]]. Tiu halo estas en la listo de lokoj de kultura heredaĵo ekde 1986. <galerio mode="packed" heights="150"> [[dosiero:Magasin du cacao - Premier triage - 1890.jpg|eta|Magazeno de kakao - unua selektado - 1890]] [[dosiero:Moulins Saulnier - Engrenages à transmission mécanique.jpg|eta|Muelejo Saulnier - Mekanika dentradaro]] [[dosiero:Sortie des tunnels.jpg|eta|Eliro el la malvarmigaj tuneloj]] [[dosiero:Démoulage des tablettes à la sortie des tunnels de refroidissement.jpg|eta|Malmuldado de la tabuletoj post la malvarmigaj tuneloj]] [[dosiero:Atelier de pliage et d'emballage - vers 1910.jpg|eta|Faldo- kaj pako-ateliero - ĉirkaŭ 1910]] [[dosiero:Un train quitte l'usine de Noisiel.jpg|eta|Trajno foriras el la uzino de Noisiel]] </galerio> === Aliaj konstruaĵoj === Krome, en la 14-[[Hektaro|hektara]] [[uzino]] enestas aliaj interesaj konstruaĵoj kaj laborejoj : la magazeno kie estas kontrolita la kvalito de la kakao-faboj ; la rostejo por kakao-[[fabo|faboj]], konstruita inter 1864 kaj 1866 de Jules Saulnier, pligrandigita de Louis Logre en 1923 ; la vastega [[ĉambro]], konstruita inter 1907 kaj 1913, kie la ĉokoladaĵoj estis enpakigitaj de preskaŭ 800 [[laboristo|laboristoj]]. La loĝurbeto de la laboristoj Proksime de la uzino ankoraŭ viziteblas la urbeto da 20 hektaroj, konstruita de Menier por la laboristoj inter 1874 kaj 1898. Originale ĝi enhavis 138 brikajn dometojn kiuj estis duoblaj (entute 312 loĝejoj) kaj ĉirkaŭataj de propra ĝardeneto. Krom manĝejoj por la uzino-laborantoj, tiu urbeto estis ekipita per du hoteloj-restoracioj por vizitantoj, ankaŭ enestis infan-lernejoj, biblioteko, medicina servejo, fajro-brigado, emeritejo. Krom tiu loĝurbeto la familio Menier en Noisiel kaj ĉirkaŭaĵo posedis aliajn loĝo-domojn, unu briko-fabrikon, 1.500 hektarojn da kultivitaj kampoj, 2.000 bovinojn, farmojn inter kiuj la "Ferme du Buisson" (farmo de la arbedoj) nuntempe funkcias kia kultura centrejo<ref>https://archives.seine-et-marne.fr/fr/menier]</ref>. == Eksteraj ligiloj == Historio de la firmao Menier (francelingve) : https://www.saga-menier.fr/HISTOIRE-DE-LA-CHOCOLATERIE-MENIER.htm == Referencoj == prpnj817sm514fay9ng8unlunputsrh 9350650 9350441 2026-04-10T11:36:54Z Benlupo 63272 9350650 wikitext text/x-wiki {{Informkesto}} La '''Ĉokoladejo Menier''' estis vastega uzino kun laborista urbeto, aparteninta al la familio Menier en la franca urbo Noisiel. Tri konstruaĵoj de la malnova ĉokoladofabriko estas registritaj kiel historiaj monumentoj nome de ilia moderna arkitekturo, tipa de la finiĝo de la 19-a jarcento<ref>{{Webarchiv www.arte.tv</ref>. [[dosiero:Cite_ouvriere_Menier_Noisiel.jpg|eta|dometoj en la laborista urbo Menier en Noisiel.]] == Historio == [[Ĉokolado]], substanco enkondukita en [[Eŭropo]]n komence de la [[16-a jarcento]], longtempe estis konsiderata luksa produkto kaj [[kuracilo]], preparita kaj vendata ekskluzive de [[Apotekisto|apotekistoj]]. En 1825, la apotekisto Jean-Antoine Brutus Menier kiu fondis la industrian dinastion Menier, translokis sian fabrikon de kuraciloj el la Pariza urboparto [[Le Marais]], en la urbon [[Noisiel]], borde de la [[Marno (rivero)|rivero Marno]], kie malnova [[Muelejo|muelejo]] tute taŭgis tiucele por movi maŝinojn. En [[1836]] li estis la plej frua produktanto de ĉokoladaĵo en formo de tabuletoj. En 1867 lia filo Émile Justin Menier decidis uzi la fabrikon por nur produkti ĉokoladaĵojn. Konsekvence, la laboristaro kreskis de 50 dungitoj en 1856 ĝis 325 en 1867, kaj fine de la [[19-a jarcento]] jam estis tie laborantaj preskaŭ 2.000 homoj. La pli kaj pli multa konsumado-produktado postulis novajn konstruaĵojn laŭlonge de la rivero. Rezulte, la malnova vilaĝeto malaperis kaj la ĉokoladejo akiris sian nunan formon inter 1860 kaj 1874, tiam la domoj por laboristoj ekaperis en la proksima laborista loĝurbeto. Henri, Albert, kaj ĉefe Gaston Menier, la tri filoj de Émile Justin Menier, poste estris la firmaon. En la uzino en la jaroj 1900 enestis 2.200 laborantoj (duono proksimume estis virinoj), kaj la uzino produktis po 70 tunojn da ĉokolado ĉiutage. La firmao posedis vastajn kakao-kultivejojn, komence en Nikaragvo, poste en Afriko. Ĝis 1914 la uzino de Noisiel estis la plej vasta ĉokolado-[[fabriko]] de la mondo, tre vizitata kiel moderna entrepreno, kun pioniraj arkitekturaĵoj el [[fero]], [[ŝtalo]] kaj [[betono]], kaj konata pro sociala administrado de la laboristaro. == Ĉokoladofabriko Menier == Post la unua mondmilito la uzino komencis ankaŭ produkti sukeraĵojn. Post la dua mondmilito la entrepreno alfrontis gravajn malfacilojn ; en la jaroj 1950 la uzino de Noisiel ankoraŭ dungis 1500 laboristojn, sed la entrepreno tre malprofitis kaj tre malmulte eksportis ; la produktado en Noisiel ĉesis ĉirkaŭ 1960 ; la ĉokolado-marko Menier tamen ankoraŭ plu ekzistis. Inter 1995 kaj 2020 la eksa uzino lokis la francan branĉon de [[Nestlé]]. La fabriko estis deklarita historia industria monumento de Francio kaj estis inkluzivita en la Provizoran Liston de Mondaj Heredaĵoj de [[Unesko|UNESKO]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1664/ UNESCO-Kulturerbe]</ref>. [[dosiero:Les Maîtres de l'Affiche - 47 - Chocolat Menier (bgw20 0379).jpg|eta|alt=Affiche publicitaire de 1893, kreita de Firmin Bouisset.|maldekstra|Reklamo kreita de Firmin Bouisset en 1893]] [[dosiero:Menier chocolat advertisement.jpg|eta|Reklamo por ĉokolado Menier en Britio, 1894.]] == Priskribo == === La muelejo "Moulin Saulnier" === La muelejo Saulnier estis projektita de la arkitekto Jules Saulnier inter 1865 kaj 1872. Ĝi estas konsiderata la unua industria konstruaĵo per frama strukturo el [[metalo]]<ref>Müller, Vogel: dtv-Atlas Baukunst, Band 2, 10, Auflage Juni 1997, S. 513</ref>. La subtena strukturo ripozas sur kvar pontopilieroj en la rivero Marno kaj konsistas el ŝtalaj trusaj [[Trabo (arkitekturo)|traboj]], kiuj siavice subtenas la du vicojn de internaj [[kolono|kolonoj]] kaj la trusajn eksterajn [[muro|murojn]]. La eksteraj muroj ricevas sian karakterizan aspekton de [[Diagonalo|diagonalaj]] [[stango|stangoj]], kiuj rigidigas la strukturon. La muroj estas muntitaj per kolore emajlitaj [[briko|brikoj]], kiuj, ĉar kavaj, ne rolas por teni la konstruaĵon sed nur ornamas ĝin ; tiu rimarkinda arkitekturo celis famigi la markon. En tiu konstruaĵo estis muelitaj la antaŭe rostitaj faboj de kakao. La muelejo estis listigita kiel historia monumento en 1992. [[File:Atelier torréfaction chocolat Menier.jpg|thumb|left|Menier fabriko en Noisiel, 1866]] [[File:Chocolaterie Menier moulin Saulnier 1.jpg|thumb|left|Saulnier domego, 2012]] === La Katedralo kaj la transporta ponto === La tiel nomita "Katedralo" (fr.: "La Cathédrale") estis konstruita inter 1906 kaj 1908 ; tiun strukturon trab-kolonan planis la arkitekto Charles Léon Stephen Sauvestre, kiu ankaŭ projektis [[ Eiffel-Turo|la Eiffel-Turon]] starigitan de [[Gustave Eiffel]]. En tiu "[[katedralo]]", ĉi-tiel nomita pro ties grandaj [[Vitralo|vitraĵoj]], estis miksitaj la [[polvo|polvoj]] de [[kakao]] kaj de [[sukero]]. De tie la ĉokolado estis transportata per [[vagono|vagonetoj]] sur betona [[ponto]] longa da 44,50 metroj, kio estis rekordo tiutempe, ĝis la alia bordo de la rivero. Ambaŭ konstruaĵoj "Katedralo" kaj "Aŭdaca Ponto" (fr.: "Le Pont Hardi") estis aldonitaj al la registro de kultura heredaĵo en 1986. === Halo de la malvarmigaj maŝinoj, aŭ "Halo Eiffel"=== Tiu granda halo, kies ŝtala strukturo longtempe estis atribuita al Gustave Eiffel, estis projektita de la [[inĝeniero]] Jules Logre, kaj konstruita inter 1882 kaj 1884. Ĝi enhavis la maŝinaron por produkti la stokadan [[temperaturo|temperaturon]] da 4 °C en la internon de kvazaŭ-kelo (t.e. malvarmaj tuneloj) da 4.800 [[Kvadrata metro|kvadrataj metroj]]. Tiu halo estas en la listo de lokoj de kultura heredaĵo ekde 1986. <galerio mode="packed" heights="150"> [[dosiero:Magasin du cacao - Premier triage - 1890.jpg|eta|Magazeno de kakao - unua selektado - 1890]] [[dosiero:Moulins Saulnier - Engrenages à transmission mécanique.jpg|eta|Muelejo Saulnier - Mekanika dentradaro]] [[dosiero:Sortie des tunnels.jpg|eta|Eliro el la malvarmigaj tuneloj]] [[dosiero:Démoulage des tablettes à la sortie des tunnels de refroidissement.jpg|eta|Malmuldado de la tabuletoj post la malvarmigaj tuneloj]] [[dosiero:Atelier de pliage et d'emballage - vers 1910.jpg|eta|Faldo- kaj pako-ateliero - ĉirkaŭ 1910]] [[dosiero:Un train quitte l'usine de Noisiel.jpg|eta|Trajno foriras el la uzino de Noisiel]] </galerio> === Aliaj konstruaĵoj === Krome, en la 14-[[Hektaro|hektara]] [[uzino]] enestas aliaj interesaj konstruaĵoj kaj laborejoj : la magazeno kie estas kontrolita la kvalito de la kakao-faboj ; la rostejo por kakao-[[fabo|faboj]], konstruita inter 1864 kaj 1866 de Jules Saulnier, pligrandigita de Louis Logre en 1923 ; la vastega [[ĉambro]], konstruita inter 1907 kaj 1913, kie la ĉokoladaĵoj estis enpakigitaj de preskaŭ 800 [[laboristo|laboristoj]]. La loĝurbeto de la laboristoj Proksime de la uzino ankoraŭ viziteblas la urbeto da 20 hektaroj, konstruita de Menier por la laboristoj inter 1874 kaj 1898. Originale ĝi enhavis 138 brikajn dometojn kiuj estis duoblaj (entute 312 loĝejoj) kaj ĉirkaŭataj de propra ĝardeneto. Krom manĝejoj por la uzino-laborantoj, tiu urbeto estis ekipita per du hoteloj-restoracioj por vizitantoj, ankaŭ enestis infan-lernejoj, biblioteko, medicina servejo, fajro-brigado, emeritejo. Krom tiu loĝurbeto la familio Menier en Noisiel kaj ĉirkaŭaĵo posedis aliajn loĝo-domojn, unu briko-fabrikon, 1.500 hektarojn da kultivitaj kampoj, 2.000 bovinojn, farmojn inter kiuj la "Ferme du Buisson" (farmo de la arbedoj) nuntempe funkcias kia kultura centrejo<ref>https://archives.seine-et-marne.fr/fr/menier]</ref>. == Eksteraj ligiloj == Historio de la firmao Menier (francelingve) : https://www.saga-menier.fr/HISTOIRE-DE-LA-CHOCOLATERIE-MENIER.htm Metala arkitekturo (vikipedia artikolo, francelingve) : https://fr.wikipedia.org/wiki/Architecture_m%C3%A9tallique Pri paternalismo : https://eo.wikipedia.org/wiki/Paternalismo == Referencoj == imn64hpwsibggdu4ldajsexcf5j2mrr 0 941002 9350595 9349466 2026-04-10T10:37:27Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Medicina semiologio]] 9350595 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Medicina semiologio]] esim6sn7r7bqhzvn2yu2w7srcvxf5jk 0 941003 9350596 9349467 2026-04-10T10:37:37Z EmausBot 32202 Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Medicina semiologio]] 9350596 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Medicina semiologio]] esim6sn7r7bqhzvn2yu2w7srcvxf5jk 0 941057 9350332 9349755 2026-04-09T13:06:59Z Kani 670 9350332 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Metallura'' |koloro = pink |dosiero = Tyrian Metaltail (Metallura tyrianthina).jpg |priskribo de dosiero = [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = '''''Metallura''''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 }} '''''Metallura''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas naŭ speciojn. La specioj troviĝas en nordokcidenta [[Sudameriko]]. Oni uzas ordinaran nomon ''metalkolibroj''. La traduko de la [[scienca nomo]] estus ''metalvostuloj''. La specioj distribuiĝas laŭlonge de [[Andoj]].<ref>{{cite journal |author=Jaime García-Moreno, Peter Arctander and Jon Fjeldså |year=1999 |title=Strong diversification at the treeline among ''Metallura'' hummingbirds |journal=[[The Auk]] |volume=116 |issue=3 |pages=702–711 |jstor=4089331 |url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n03/p0702-p0711.pdf |doi=10.2307/4089331 }}</ref><ref name="Heindl et al., 1998">{{cite journal|last1=Heindl|first1=Martin|last2=Schuchmann|first2=Karl-L.|title=Biogeography, geographical variation and taxonomy of the Andean hummingbird genus ''Metallura'' Gould, 1847|journal=Journal für Ornithologie|date=1998|volume=139|issue=4|pages=425–473|doi=10.1007/BF01653470|s2cid=2517854}}</ref> ==Taksonomio kaj specilisto== La genron ''Metallura'' enkondukis la angla ornitologo [[John Gould]] en 1847.<ref>{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1847 | title=Drafts for a new arrangement of the Trochilidae | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 15 | issue=175 | pages=94–96 [94] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12862878 }}</ref> Kiel [[tipa specio]] estis poste elektita la [[Nigra metalkolibro]].<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=22 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136642}}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=118 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480129 }}</ref> La genro enhavas naŭ speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Skvama metalkolibro]], ''Metallura aeneocauda'' (Gould, 1846) Bolivio kaj Peruo. LC ** ''M. a. aeneocauda'' ** ''M. a. malagae'' * [[Violgorĝa metalkolibro]], ''Metallura baroni'' (Salvin, 1893) Ekvadoro. EN * [[Flamgorĝa metalkolibro]], ''Metallura eupogon'' (Cabanis, 1874) Peruo. LC * [[Ora metalkolibro]], ''Metallura iracunda'' (Wetmore, 1946) Kolombio kaj Venezuelo. EN * [[Purpurgorĝa metalkolibro]], ''Metallura odomae'' (Graves, 1980) Ekvadoro kaj Peruo. LC * [[Nigra metalkolibro]], ''Metallura phoebe'' (Lesson & Delattre, 1839) Peruo. LC * [[Kupra metalkolibro]], ''Metallura theresiae'' (Simon, 1902) Peruo. LC ** ''M. t. theresiae'' ** ''M. t. parkeri'' * [[Smeraldgorĝa metalkolibro]], ''Metallura tyrianthina'' (Loddiges, 1832) Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo. LC ** ''M. t. districta'', Bangs (1899) ** ''M. t. chloropogon'', Cabanis & Heine (1860) ** ''M. t. oreopola'', Todd (1913) ** ''M. t. tyrianthina'', Loddiges (1832) ** ''M. t. quitensis'', Gould (1861) ** ''M. t. septentrionalis'', Hartert, E. (1899) ** ''M. t. smaragdinicollis'', d'Orbigny & Lafresnaye (1838) * [[Verda metalkolibro]], ''Metallura williami'' (Delattre & Bourcier, 1846) Kolombio kaj Ekvadoro. LC ** ''M. w. recisa'', Wetmore, 1970 ** ''M. w. williami'', Delattre & Bourcier, 1846 ** ''M. w. primolina'', Bourcier, 1853 ** ''M. w. atrigularis'', Salvin, 1893 == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura}} {{Wikispecies|Metallura}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] sur3f61dxqgxljmpwwg1knivclf1tzr 0 941077 9350456 9349988 2026-04-09T21:01:08Z Verdulo 1002 9350456 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Doortje SMITHUIJSEN''' ([[Amsterdamo]], la 23-an de januaro 1992) estas nederlanda verkisto, dokumentisto kaj filozofo. Smithuijsen kreskis en la Amsterdama distrikto "Oud-Zuid" kaj studis en la Barlaeus-gimnazio. Poste ŝi studis filozofion kaj ĵurnalismon en la [[Universitato de Amsterdamo]], kie ŝi akiris la titolon de [[magistro]] por ambaŭ. Ŝi komencis labori kiel ĵurnalisto ĉe la gazeto NRC en 2015. Ŝi verkas dufoje semajne kolumnon en la gazeto [[Trouw]], kaj kiel sendependa ĵurnalisto ankaŭ regule en la gazetoj [[De Volkskrant]] kaj [[Vrij Nederland]] . Krome, ŝi kreas kune kun [[Perre van den Brink]] la semajnan [[podkasto]]n "Schaamteloos Randstedelijk" (Senhonta Randurba). renomita en 2023 al "VSR", mallongigo de "Voorheen Schaamteloos Randstedelijk" (Antaŭe Senhonta Randurba). Ekde 2024, ŝi faras la podkaston "Old Girls Network" (Oldknabina Retaĵo), en kiu ŝi intervjuas virinojn. En siaj podkastoj ŝi povas, laŭ sia propra diro, diskuti pri siaj sentoj, konvinkoj kaj opinioj, alie ol en siaj ĵurnalistaj artikoloj en la gazeto. Ŝi volas rilatigi siajn personajn spertojn kun ĝeneralaj fenomenoj kaj esprimi sisteman kritikon. Ŝia dokumenta filmo Socia Tribunalo (2022) temas pri la sekvoj de interreta forĵeta kulturo. Por ĉi tiu dokumenta filmo ŝi parolis kun nuligitoj, nuligintoj kaj aliaj koncernatoj. La libro "Kapitalismo estas seksismo" - pamfleto (2024) ŝi skribis laŭ sia propra diro, ĉar ŝi fariĝis 30-jara kaj estas virino. Ŝi subite vidis sur la interreto ĉiajn reklamojn rilate beboj, kiel reklamoj por gravedecaj testoj kaj portsakoj por beboj. Ŝi tiel ligas seksismon kun la kapitalisma sistemo, kiu laŭ ŝia opinio ekspluatas virinojn. Ŝi konstatas, ke la konduto de viroj kaj virinoj estas forte determinita de influoj kaj kondutpatronoj de ekstere, de la socio kaj de la medio. Estas la premo esti bela kiel virino kaj havi infanojn. La respondeco por havi infanojn estas socie atribuita al la virino, same kiel la rilataj zorgoj. Krome, ŝi skribas pri virinoj, kiuj volas liberan sekson ('casual sex', kiel unu-nokta seksumado), kiuj estas vidataj de sia ĉirkaŭaĵo kiel malĉastaj, dum la sama konduto de viro estas aprobita. Laŭ recenzo en "Trouw", Smithuijsen montras per sia libro ke la batalo por egalaj ŝancoj ankoraŭ ne estas venkita". En la libro Smithuijsen diskutas la demandon, kial la malegaleco inter viroj kaj virinoj estas tiel obstina, kaj argumentas, ke kapitalismo konservas ĉi tiun malegalecon. Por la "CPNB" (Kolektiva Propagando de la Nederlanda Libro) ŝi verkis la libro-semajnan eseon 2026 kun la titolo "I could be your daughter" (Mi povus esti via filino). Ĝi temas pri la ĵaluzo inter [[bumeroj]] kaj [[jarmilulo]]j kiuj "ambaŭ elstaras en sia propra maniero de neeltenebleco". La eseo estis modere ricevita. La patro de Smithuijsen estis [[sociologo]]; ŝia patrino ankaŭ havis plentempan laboron. {{vivtempo|Smithuijsen, Doortje}} [[Kategorio:Ĵurnalistoj]] g6al9afz4l1h3ra08b1oqibbgjlue3s 1 941095 9350358 9350063 2026-04-09T14:43:52Z Arbarulo 135469 9350358 wikitext text/x-wiki == Nomigo == Kial "Abelardo kaj Heloiza"? en ĉiuj aliaj lingvoj oni nomas la artikolon "Heloizo de Argenteuil"! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:48, 9 apr. 2026 (UTC) ==Kopirajto== La sekcio "Historieco de Heloise" estas kopio de [https://esperantaretradio.blogspot.com/2020/09/virinoj-en-muziko-24.html?q=virinoj+en+muziko+24 artikolo de Esperanta Retradio]. Tio kredeble estas malrespekto de kopirajto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:43, 9 apr. 2026 (UTC) 7p13f3kuwvss4rfpax673ank72pg30w 9350360 9350358 2026-04-09T14:46:34Z Arbarulo 135469 9350360 wikitext text/x-wiki == Nomigo == Kial "Abelardo kaj Heloiza"? en ĉiuj aliaj lingvoj oni nomas la artikolon "Heloizo de Argenteuil"! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 06:48, 9 apr. 2026 (UTC) ==Kopirajto== La sekcio "Historieco de Heloise" estas kopio de [https://esperantaretradio.blogspot.com/2020/09/virinoj-en-muziko-24.html artikolo de Esperanta Retradio]. Tio kredeble estas malrespekto de kopirajto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:43, 9 apr. 2026 (UTC) edlrebar5f5g1trvmh6q30qnmywpeyc 0 941111 9350355 9350192 2026-04-09T14:11:26Z Crosstor 3176 /* Biografio */ 9350355 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1743]] |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Bodonhely]] |dato de morto = {{mortotago|1818|8|20}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Pécs]] }} '''[[Mateo|Máté]] Simon''' [ŝimon], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Simon Máté''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM167085/b4f93304-d6da-4c54-b4b5-91a794150268/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=732899&date=2026-04-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1743]] en [[Bodonhely]], li mortis {{mortotago|1818|8|20}} en [[Pécs]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} monaĥiĝis en [[1763]], 4 jarojn poste li pastriĝis, en 1768 li doktoriĝis el teologio. Ekde 1772 li estis pastro en [[Diósgyőr]], ekde 1774 en [[Tüskevár]]. En 1779 li estis predikisto en [[Székesfehérvár]], jaron poste [[kateĥisto]] en monaĥejo en Pécs. Post abolicio de la monaĥa ordeno ekde 1786 li estis pastro en [[diocezo]] de Pécs. Ekde 1796 li instruis la novicojn en la seminario, fine li estis bibliotekisto. == Elektitaj kontribuoj == * ''Úr-napi prédikátzió, mellyben meg mutattatik miként adgya Krisztus ...'' (predike: 1772, prese: 1794) * ''Supplementum ad dissertationem historico-criticam clar. ...'' (1787) * ''A káromkodásról tíz prédikátziók, mellyeket mondott és kiadott.'' (1795) * ''Böjti prédikátziók V esztendőkre; mellyeket külömb helyeken és időkben mondott ...'' (1804) * ''Tóbiás élete, a mint a sz. írásban a sz. lélek ihletéséből megiratott ...'' (1814) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/simon-mate-A95D2/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/S/Simon.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Simon Mate}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} nae5ph8g806saqkvv1ci0hgkehozjsm 0 941114 9350212 9350210 2026-04-09T12:00:34Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350212 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura williami Metalura verde Viridian Metaltail (8729337205).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Verda metalkolibro''' ''M. williami'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=Viridian Metaltail ''Metallura williami'' |volume=2017 |article-number=e.T22687990A112391938 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687990A112391938.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura williami'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Metallura williami'' |komunejo = ''Metallura williami'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura williami map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verda metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura williami'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verda metalkolibro havas jenajn kvar agnoskitajn subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''M. w. recisa'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1970 *''M. w. williami'' ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]]), 1846 *''M. w. primolina'' [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1853 *''M. w. atrigularis'' [[Osbert Salvin|Salvin]], 1893 Subspecioj ''M. w. primolina'' kaj ''M. w. atrigularis'' estis iam traktitaj kiel apartaj specioj, sed ekde almenaŭ meze de la 20-a jarcento ili estis konsiderataj subspecioj. Tamen, komence de la 21-a jarcento oni sugestis denove, ke ''atrigularis'' estus eble aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Verda metalkolibro estas 11 ĝis 12 cm longa kaj pezas 4,1 ĝis 5,3 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas brile botelverda kaj ĝi havas purpurbluan, iomete forkoforman voston. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas botelverdaj. Ĝiaj gorĝo, brusto kaj ventro estas makulecaj verdblanke kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VIME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Viridian Metaltail (''Metallura williami''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.virmet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> Subspecio ''M. w. recisa'' havas pli mallongan bekon, pli forkoforman voston, kaj pli brilajn subajn partojn ol la nomiga. La vosto de ''M. w. primolina'' estas ruĝecnigra supre kaj brilverda sube kaj nur iomete forkoforma. ''M. w. atrigularis'' havas nigran makulon en la centro de sia gorĝo; ĝia vosto estas iomete forkoforma kaj ĝia malsupra flanko estas brilverda.<ref name=VIME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Verda metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=VIME-BOW/> *''M. w. recisa'', Frontino en Okcidentaj Andoj de Kolombio en la [[Departemento Antjokio]] *''M. w. williami'', ambaŭ deklivaroj de Kolombiaj Centraj Andoj *''M. w. primolina'', el Andoj de sudkolombia [[Departemento Nariño]] ĝis Ekvadoro tiom suden kiom ĝis norda [[Azuay]] *''M. w. atrigularis'', Andoj de suda Ekvadoro el la [[provinco Morona-Santiago]] preskaŭ gis Peruo La Verda metalkolibro loĝas en ''[[páramo]]'' herbejoj kun disaj arbustoj kaj la arbustajn randojn de humida [[montarbaro]] kaj [[elfarbaro]]. En Ekvadoro ĝi kutime troviĝas inter 2 700 kaj 3 600 m de alteco kaj atingas ĝis 4 000 m en Kolombio. Estis ekvidoj eĉ je malaltaj punktoj de 2 100 m.<ref name=VIME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Verda metalkolibro estas sidlokema (nemigranta), sed maskloj povus disiĝi al pli altaj altitudoj ekster la [[reprodukta sezono]].<ref name=VIME-BOW/> ===Manĝado=== La Verda metalkolibro manĝadas ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro de sia vivejo. Ĝi manĝas [[nektaro]]n dum ŝvebado kaj preferas arbustojn de la familioj [[Erikacoj]] kaj [[Melastomacoj]]. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=VIME-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Verda metalkolibro ne estas bone difinita, sed ŝajne okazas inter februaro kaj aŭgusto. La nestoj estas faritaj el [[musko]] kovrita per mola planta lanugo kaj malgrandaj plumoj, kaj ofte estas metitaj en rokan niĉon aŭ alian ŝirmitan lokon. La ino kovas la du blankajn ovojn.<ref name=VIME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-williami |species=Verda metalkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the viridian metaltail as being of Least Concern. It has a large range but its population size is unknown and believed to be decreasing.<ref name=IUCN/> It occurs in several protected areas but much of its ''páramo'' habitat has been burned for conversion to cattle pasture.<ref name=VIME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura williami}} {{Wikispecies|Metallura williami}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 0ktuwen18ioxg090uiccndn91i3yhie 9350218 9350212 2026-04-09T12:08:28Z Kani 670 9350218 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verda metalkolibro |koloro = pink |dosiero = Metallura williami Metalura verde Viridian Metaltail (8729337205).jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Metallura]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1847 |specio = '''Verda metalkolibro''' ''M. williami'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=Viridian Metaltail ''Metallura williami'' |volume=2017 |article-number=e.T22687990A112391938 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687990A112391938.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Metallura williami'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1846) |vikispecio = ''Metallura williami'' |komunejo = ''Metallura williami'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Metallura williami map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Verda metalkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Metallura williami'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], subfamilio [[Lesbienoj]] kaj unu el la naŭ specioj de la genro ''[[Metallura]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Ekvadoro]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Verda metalkolibro havas jenajn kvar agnoskitajn subspeciojn:<ref name=IOC12.1/> *''M. w. recisa'' [[Alexander Wetmore|Wetmore]], 1970 *''M. w. williami'' ([[Adolphe Delattre|Delattre]] & [[Jules Bourcier|Bourcier]]), 1846 *''M. w. primolina'' [[Jules Bourcier|Bourcier]], 1853 *''M. w. atrigularis'' [[Osbert Salvin|Salvin]], 1893 Subspecioj ''M. w. primolina'' kaj ''M. w. atrigularis'' estis iam traktitaj kiel apartaj specioj, sed ekde almenaŭ meze de la 20-a jarcento ili estis konsiderataj subspecioj. Tamen, komence de la 21-a jarcento oni sugestis denove, ke ''atrigularis'' estus eble aparta specio.<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Aspekto== La Verda metalkolibro estas 11 ĝis 12 cm longa kaj pezas 4,1 ĝis 5,3 g. Ĝi havas mezlongan, rektan, nigran bekon. La plenkreska masklo de la nomiga subspecio havas botelverdajn suprajn kaj subajn partojn. Ĝia gorĝo estas brile botelverda kaj ĝi havas purpurbluan, iomete forkoforman voston. Ankaŭ la supraj partoj de la plenkreska ino estas botelverdaj. Ĝiaj gorĝo, brusto kaj ventro estas makulecaj verdblanke kaj ĝiaj eksteraj vostoplumoj havas blankecajn pintojn sur sia malsupra flanko. Junuloj similas al plenkreskaj inoj.<ref name=VIME-BOW>Heindl, M., P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Viridian Metaltail (''Metallura williami''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.virmet1.01] Alirita la 28an de Februaro, 2022</ref> Subspecio ''M. w. recisa'' havas pli mallongan bekon, pli forkoforman voston, kaj pli brilajn subajn partojn ol la nomiga. La vosto de ''M. w. primolina'' estas ruĝecnigra supre kaj brilverda sube kaj nur iomete forkoforma. ''M. w. atrigularis'' havas nigran makulon en la centro de sia gorĝo; ĝia vosto estas iomete forkoforma kaj ĝia malsupra flanko estas brilverda.<ref name=VIME-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La subspecioj de Verda metalkolibro troviĝas jene:<ref name=IOC12.1/><ref name=VIME-BOW/> *''M. w. recisa'', Frontino en Okcidentaj Andoj de Kolombio en la [[Departemento Antjokio]] *''M. w. williami'', ambaŭ deklivaroj de Kolombiaj Centraj Andoj *''M. w. primolina'', el Andoj de sudkolombia [[Departemento Nariño]] ĝis Ekvadoro tiom suden kiom ĝis norda [[Azuay]] *''M. w. atrigularis'', Andoj de suda Ekvadoro el la [[provinco Morona-Santiago]] preskaŭ gis Peruo La Verda metalkolibro loĝas en ''[[páramo]]'' herbejoj kun disaj arbustoj kaj la arbustajn randojn de humida [[montarbaro]] kaj [[elfarbaro]]. En Ekvadoro ĝi kutime troviĝas inter 2 700 kaj 3 600 m de alteco kaj atingas ĝis 4 000 m en Kolombio. Estis ekvidoj eĉ je malaltaj punktoj de 2 100 m.<ref name=VIME-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke la Verda metalkolibro estas sidlokema (nemigranta), sed maskloj povus disiĝi al pli altaj altitudoj ekster la [[reprodukta sezono]].<ref name=VIME-BOW/> ===Manĝado=== La Verda metalkolibro manĝadas ĉe ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro de sia vivejo. Ĝi manĝas [[nektaro]]n dum ŝvebado kaj preferas arbustojn de la familioj [[Erikacoj]] kaj [[Melastomacoj]]. Maskloj defendas manĝoteritoriojn.<ref name=VIME-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Verda metalkolibro ne estas bone difinita, sed ŝajne okazas inter februaro kaj aŭgusto. La nestoj estas faritaj el [[musko]] kovrita per mola planta lanugo kaj malgrandaj plumoj, kaj ofte estas metitaj en rokan niĉon aŭ alian ŝirmitan lokon. La ino kovas la du blankajn ovojn.<ref name=VIME-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Metallura-williami |species=Verda metalkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Verdan metalkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas grandan teritorion, sed ĝia populacio estas nekonata kaj supozeble malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=Viridian Metaltail ''Metallura williami'' |volume=2017 |article-number=e.T22687990A112391938 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687990A112391938.en |access-date=28a de Februaro 2022}}</ref> Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj, sed multe de ĝia ''páramo'' vivejo estis bruligita por konvertiĝo al brutara paŝtejo.<ref name=VIME-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. ''HBW and BirdLife International Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International. *{{Cite journal|last1=Graham|first1=Catherine|last2=Parra|first2=Juan|last3=Rahbek|first3=Carsten|last4=McGuire|first4=Jimmy|year=2009|title=Phylogenetic Structure in Tropical Hummingbird Communities|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|jstor=25593253|publisher=National Academy of Sciences|volume= 106|issue=Suppl 2 |pages=19673–19678|doi=10.1073/pnas.0901649106|pmid=19805042|pmc=2780942|doi-access=free}} *{{cite book|last=Schulenberg|first=Thomas S. |title=Birds of Peru |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2007|pages=242–43|isbn=978-0-691-13023-1|url=https://books.google.com/books?id=yFuWUc7l0uQC&q=Bearded+Mountaineer&pg=PA242|access-date=11a de Junio 2011}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Metallura williami}} {{Wikispecies|Metallura williami}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] p7pw005yw5g5u9pw1vkcers4hphwczs 0 941116 9350216 9350209 2026-04-09T12:05:45Z Sj1mor 12103 9350216 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Wilma Pearl MANKILLER''' ([[Ĉeroka lingvo|ĉeroke]]: ᎠᏥᎳᏍᎩ ᎠᏍᎦᏯᏗᎯ ''Atsilasgi Asgayadihi'', naskiĝis la 18-a de novembro 1945 en Tahlequah, [[Oklahomo]] – mortis la 6-an de aprilo 2010) estis usona verkistino kaj feministino de la [[Ĉeroka Nacio|ĉeroka popolo]]. De 1985 ĝis 1995, ŝi estis la unua ina [[Gentestro]] de la ĉeroka nacio kaj sekve estas konsiderata unu el la plej influaj virinoj en la usona historio. == Vivo == Ŝi estis la sesa infano de Charlie kaj Clara Irene Mankiller. Ŝia patro estis pursanga [[ĉeroko]], kies prapatroj estis devigitaj translokiĝi de [[Tenesio]] al [[Indiana Teritorio]] en la 1830-aj jaroj laŭ la Vojo de Larmoj. Kiam Wilma estis 11-jaraĝa, ŝia familio translokiĝis al [[San-Francisko]] kiel parto de la programo de la federacia registaro por indiana urbigo. Membro de la ĉeroka popolo, ŝi estis la unua ina gvidantino de tiu nacio (de 1985 ĝis 1995) kaj ŝia politiko sukcesis inkluzivi 300 000 indiĝenajn amerikanojn en sanprogramojn kaj edukadon. == Politika kariero == En 1983, Wilma Mankiller estis elektita vicĉefo de Ross Swimmer, kiu servis sian trian sinsekvan oficperiodon kiel ĉefo de la Ĉeroka Nacio. Swimmer demisiis en 1985 post kiam ŝi estis nomumita estro de la Usona Buroo pri Hindaj Aferoj. Mankiller sukcedis lin, iĝante la unua ina ĉeroka ĉefo. Ŝi estis reelektita en la ĉefelekto de 1987 kaj gajnis grandegan venkon en 1991. En 1995, ĉefe pro sanproblemoj, ŝi elektis ne plu kandidatiĝi por ĉefo. Dum ŝia tempo kiel ĉefino, Wilma Mankiller renkontis multajn obstaklojn. Kiam ŝi fariĝis ĉefino, la gvidantaro de la ĉerokea nacio estis dominita de viroj. Ĉi tiu strukturo kontrastis kun la tradicia ĉerokea kulturo kaj valorsistemoj, kiuj emis doni al ambaŭ seksoj gvidajn poziciojn, kvankam kun iom malsamaj kompetentoj. Dum ŝiaj tri oficperiodoj, Wilma Mankiller revivigis la ĉerokan nacion per komunum-konstruaj projektoj, en kiuj viroj kaj virinoj kunlaboris por la komuna bono. Ĉi tiuj projektoj estis financitaj de la "[[Memhelpo|memhelpaj]]" programoj de la Agentejo pri Indianaj Aferoj. La iniciato originis de la Unuiĝinta Keetoowah Ĉeroka Tribo, kun financa helpo de usonaj federaciaj fondusoj por memdetermino de indiĝenaj amerikanoj. Projektoj inkluzivis la establon de tribaj [[Entrepreno|entreprenoj]] (kiel ekzemple [[Hortikulturo|hortikulturaj]] operacioj kaj [[Fabriko|fabrikoj]] kun registaraj [[Kontrakto|kontraktoj]] en la defendsektoro), plibonigojn de [[infrastrukturo]] (kiel ekzemple provizado de fluanta akvo al la komunumo Bell en [[Kantono Adair (Oklahomo)|Kantono Adair]], Oklahomo), kaj la konstruadon de [[akvoelektra centralo]]. Kiel parto de la politiko de [[memdetermino]] de [[indiĝenaj amerikanoj]], kiun sekvas la [[usona federacia registaro]], Wilma Mankiller antaŭenigis intertraktadojn inter la federacia registaro kaj la triboj. Ŝi helpis prepari la interregistaran rilaton, kiun la ĉeroka nacio konservas kun la usona registaro nuntempe. Inter la mezuroj prenitaj dum ŝia administrado estis la establado de agentejo por la antaŭenigo de la komunumo de la Ĉeroka Nacio kaj la remalfermo de la Mezlernejo Sequoyah en Tahlequah. La loĝantaro de la Ĉeroka Nacio kreskis de 55 000 ĝis 156 000 dum ŝia regado. "Antaŭ ol mi estis elektita," ŝi diris, "malgrandaj ĉerokaj knabinoj neniam imagintus, ke ili iam povus fariĝi ĉefoj kiam ili plenkreskiĝos." Post retiriĝo de politiko, Mankiller revenis al aktivismo, pledante por pli bona bildo de indiĝenaj amerikanoj kaj batalante kontraŭ la misuzo de la indiana heredaĵo. Ŝi ricevis multajn lokajn, ŝtatajn kaj federaciajn premiojn kaj honorojn, inkluzive de la [[Prezidenta Medalo de Libereco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Dokumentario pri [http://www.mankillerdoc.com/ Mankiller] de Valerie Red-Horse Mohl * [http://voicesofoklahoma.com/interview/mankiller-wilma/ Intervjuo de Voices of Oklahoma kun Wilma Mankiller.] Intervjuo en la unua persono farita kun Wilma Mankiller la 13-an de aŭgusto 2009. * [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/wilma-mankiller Paĝo de la Nacia Muzeo pri Virina Historio] * [https://snaccooperative.org/view/67192212 Sociaj retejoj kaj arkiva kunteksto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mankiller, Wilma}} [[Kategorio:Usonaj indianoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Nederlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] jimauamzoqhy3m84lyz9ctb3x7a2roq 9350219 9350216 2026-04-09T12:08:52Z Sj1mor 12103 9350219 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Wilma Pearl MANKILLER''' ([[Ĉeroka lingvo|ĉeroke]]: ᎠᏥᎳᏍᎩ ᎠᏍᎦᏯᏗᎯ ''Atsilasgi Asgayadihi'', naskiĝis la 18-a de novembro 1945 en Tahlequah, [[Oklahomo]] – mortis la 6-an de aprilo 2010) estis usona verkistino kaj feministino de la [[Ĉeroka Nacio|ĉeroka popolo]]. De 1985 ĝis 1995, ŝi estis la unua ina [[Gentestro]] de la ĉeroka nacio (efektive la unua estrino de iu ajn [[Indiĝenaj popoloj|indiana]] tribo/nacio en [[Usono]]) kaj sekve de ŝia sukcesa politiko ŝi estas konsiderata unu el la plej influaj virinoj en la usona historio. == Vivo == Ŝi estis la sesa infano de Charlie kaj Clara Irene Mankiller. Ŝia patro estis pursanga [[ĉeroko]], kies prapatroj estis devigitaj translokiĝi de [[Tenesio]] al [[Indiana Teritorio]] en la 1830-aj jaroj laŭ la Vojo de Larmoj. Kiam Wilma estis 11-jaraĝa, ŝia familio translokiĝis al [[San-Francisko]] kiel parto de la programo de la federacia registaro por indiana urbigo. Membro de la ĉeroka popolo, ŝi estis la unua ina gvidantino de tiu nacio (de 1985 ĝis 1995) kaj ŝia politiko sukcesis inkluzivi 300 000 indiĝenajn amerikanojn en sanprogramojn kaj edukadon. == Politika kariero == Post ampleksa lobiado por la rajtoj de la usonaj indianoj, en 1983 Wilma Mankiller estis elektita vicĉefo de Ross Swimmer, kiu servis sian trian sinsekvan oficperiodon kiel ĉefo de la Ĉeroka Nacio. Swimmer demisiis en 1985 post kiam ŝi estis nomumita estro de la Usona Buroo pri Hindaj Aferoj. Mankiller sukcedis lin, iĝante la unua ina ĉeroka ĉefo. Ŝi estis reelektita en la ĉefelekto de 1987 kaj gajnis grandegan venkon en 1991. En 1995, ĉefe pro sanproblemoj, ŝi elektis ne plu kandidatiĝi por ĉefo. Dum ŝia tempo kiel ĉefino, Wilma Mankiller renkontis multajn obstaklojn. Kiam ŝi fariĝis ĉefino, la gvidantaro de la ĉerokea nacio estis dominita de viroj. Ĉi tiu strukturo kontrastis kun la tradicia ĉerokea kulturo kaj valorsistemoj, kiuj emis doni al ambaŭ seksoj gvidajn poziciojn, kvankam kun iom malsamaj kompetentoj. Dum ŝiaj tri oficperiodoj, Wilma Mankiller revivigis la ĉerokan nacion per komunum-konstruaj projektoj, en kiuj viroj kaj virinoj kunlaboris por la komuna bono. Ĉi tiuj projektoj estis financitaj de la "[[Memhelpo|memhelpaj]]" programoj de la Agentejo pri Indianaj Aferoj. La iniciato originis de la Unuiĝinta Keetoowah Ĉeroka Tribo, kun financa helpo de usonaj federaciaj fondusoj por memdetermino de indiĝenaj amerikanoj. Projektoj inkluzivis la establon de tribaj [[Entrepreno|entreprenoj]] (kiel ekzemple [[Hortikulturo|hortikulturaj]] operacioj kaj [[Fabriko|fabrikoj]] kun registaraj [[Kontrakto|kontraktoj]] en la defendsektoro), plibonigojn de [[infrastrukturo]] (kiel ekzemple provizado de fluanta akvo al la komunumo Bell en [[Kantono Adair (Oklahomo)|Kantono Adair]], Oklahomo), kaj la konstruadon de [[akvoelektra centralo]]. Kiel parto de la politiko de [[memdetermino]] de [[indiĝenaj amerikanoj]], kiun sekvas la [[usona federacia registaro]], Wilma Mankiller antaŭenigis intertraktadojn inter la federacia registaro kaj la triboj. Ŝi helpis prepari la interregistaran rilaton, kiun la ĉeroka nacio konservas kun la usona registaro nuntempe. Inter la mezuroj prenitaj dum ŝia administrado estis la establado de agentejo por la antaŭenigo de la komunumo de la Ĉeroka Nacio kaj la remalfermo de la Mezlernejo Sequoyah en Tahlequah. La loĝantaro de la Ĉeroka Nacio kreskis de 55 000 ĝis 156 000 dum ŝia regado. "Antaŭ ol mi estis elektita," ŝi diris, "malgrandaj ĉerokaj knabinoj neniam imagintus, ke ili iam povus fariĝi ĉefoj kiam ili plenkreskiĝos." Post retiriĝo de politiko, Mankiller revenis al aktivismo, pledante por pli bona bildo de indiĝenaj amerikanoj kaj batalante kontraŭ la misuzo de la indiana heredaĵo. Ŝi ricevis multajn lokajn, ŝtatajn kaj federaciajn premiojn kaj honorojn, inkluzive de la [[Prezidenta Medalo de Libereco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Dokumentario pri [http://www.mankillerdoc.com/ Mankiller] de Valerie Red-Horse Mohl * [http://voicesofoklahoma.com/interview/mankiller-wilma/ Intervjuo de Voices of Oklahoma kun Wilma Mankiller.] Intervjuo en la unua persono farita kun Wilma Mankiller la 13-an de aŭgusto 2009. * [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/wilma-mankiller Paĝo de la Nacia Muzeo pri Virina Historio] * [https://snaccooperative.org/view/67192212 Sociaj retejoj kaj arkiva kunteksto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mankiller, Wilma}} [[Kategorio:Usonaj indianoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Nederlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] 4kuk6hcnaj1dnuwvgipi5f8y4tlgi6a 9350507 9350219 2026-04-10T05:22:03Z Sj1mor 12103 /* Politika kariero */ 9350507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Wilma Pearl MANKILLER''' ([[Ĉeroka lingvo|ĉeroke]]: ᎠᏥᎳᏍᎩ ᎠᏍᎦᏯᏗᎯ ''Atsilasgi Asgayadihi'', naskiĝis la 18-a de novembro 1945 en Tahlequah, [[Oklahomo]] – mortis la 6-an de aprilo 2010) estis usona verkistino kaj feministino de la [[Ĉeroka Nacio|ĉeroka popolo]]. De 1985 ĝis 1995, ŝi estis la unua ina [[Gentestro]] de la ĉeroka nacio (efektive la unua estrino de iu ajn [[Indiĝenaj popoloj|indiana]] tribo/nacio en [[Usono]]) kaj sekve de ŝia sukcesa politiko ŝi estas konsiderata unu el la plej influaj virinoj en la usona historio. == Vivo == Ŝi estis la sesa infano de Charlie kaj Clara Irene Mankiller. Ŝia patro estis pursanga [[ĉeroko]], kies prapatroj estis devigitaj translokiĝi de [[Tenesio]] al [[Indiana Teritorio]] en la 1830-aj jaroj laŭ la Vojo de Larmoj. Kiam Wilma estis 11-jaraĝa, ŝia familio translokiĝis al [[San-Francisko]] kiel parto de la programo de la federacia registaro por indiana urbigo. Membro de la ĉeroka popolo, ŝi estis la unua ina gvidantino de tiu nacio (de 1985 ĝis 1995) kaj ŝia politiko sukcesis inkluzivi 300 000 indiĝenajn amerikanojn en sanprogramojn kaj edukadon. == Politika kariero == Post ampleksa lobiado por la rajtoj de la usonaj indianoj, en 1983 Wilma Mankiller estis elektita vicĉefo de Ross Swimmer, kiu servis sian trian sinsekvan oficperiodon kiel ĉefo de la Ĉeroka Nacio. Swimmer demisiis en 1985 post kiam ŝi estis nomumita estro de la Usona Buroo pri Indianaj Aferoj. Mankiller sukcedis lin, iĝante la unua ina ĉeroka ĉefo. Ŝi estis reelektita en la ĉefelekto de 1987 kaj gajnis grandegan venkon en 1991. En 1995, ĉefe pro sanproblemoj, ŝi elektis ne plu kandidatiĝi por ĉefo. Dum ŝia tempo kiel ĉefino, Wilma Mankiller renkontis multajn obstaklojn. Kiam ŝi fariĝis ĉefino, la gvidantaro de la ĉerokea nacio estis dominita de viroj. Ĉi tiu strukturo kontrastis kun la tradicia ĉerokea kulturo kaj valorsistemoj, kiuj emis doni al ambaŭ seksoj gvidajn poziciojn, kvankam kun iom malsamaj kompetentoj. Dum ŝiaj tri oficperiodoj, Wilma Mankiller revivigis la ĉerokan nacion per komunum-konstruaj projektoj, en kiuj viroj kaj virinoj kunlaboris por la komuna bono. Ĉi tiuj projektoj estis financitaj de la "[[Memhelpo|memhelpaj]]" programoj de la Agentejo pri Indianaj Aferoj. La iniciato originis de la Unuiĝinta Keetoowah Ĉeroka Tribo, kun financa helpo de usonaj federaciaj fondusoj por memdetermino de indiĝenaj amerikanoj. Projektoj inkluzivis la establon de tribaj [[Entrepreno|entreprenoj]] (kiel ekzemple [[Hortikulturo|hortikulturaj]] operacioj kaj [[Fabriko|fabrikoj]] kun registaraj [[Kontrakto|kontraktoj]] en la defendsektoro), plibonigojn de [[infrastrukturo]] (kiel ekzemple provizado de fluanta akvo al la komunumo Bell en [[Kantono Adair (Oklahomo)|Kantono Adair]], Oklahomo), kaj la konstruadon de [[akvoelektra centralo]]. Kiel parto de la politiko de [[memdetermino]] de [[indiĝenaj amerikanoj]], kiun sekvas la [[usona federacia registaro]], Wilma Mankiller antaŭenigis intertraktadojn inter la federacia registaro kaj la triboj. Ŝi helpis prepari la interregistaran rilaton, kiun la ĉeroka nacio konservas kun la usona registaro nuntempe. Inter la mezuroj prenitaj dum ŝia administrado estis la establado de agentejo por la antaŭenigo de la komunumo de la Ĉeroka Nacio kaj la remalfermo de la Mezlernejo Sequoyah en Tahlequah. La loĝantaro de la Ĉeroka Nacio kreskis de 55 000 ĝis 156 000 dum ŝia regado. "Antaŭ ol mi estis elektita," ŝi diris, "malgrandaj ĉerokaj knabinoj neniam imagintus, ke ili iam povus fariĝi ĉefoj kiam ili plenkreskiĝos." Post retiriĝo de politiko, Mankiller revenis al aktivismo, pledante por pli bona bildo de indiĝenaj amerikanoj kaj batalante kontraŭ la misuzo de la indiana heredaĵo. Ŝi ricevis multajn lokajn, ŝtatajn kaj federaciajn premiojn kaj honorojn, inkluzive de la [[Prezidenta Medalo de Libereco]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Dokumentario pri [http://www.mankillerdoc.com/ Mankiller] de Valerie Red-Horse Mohl * [http://voicesofoklahoma.com/interview/mankiller-wilma/ Intervjuo de Voices of Oklahoma kun Wilma Mankiller.] Intervjuo en la unua persono farita kun Wilma Mankiller la 13-an de aŭgusto 2009. * [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/wilma-mankiller Paĝo de la Nacia Muzeo pri Virina Historio] * [https://snaccooperative.org/view/67192212 Sociaj retejoj kaj arkiva kunteksto] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Mankiller, Wilma}} [[Kategorio:Usonaj indianoj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Nederlandaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]] c6aqhlamovbpmt9zcs62xy7qqtsb61t 1 941118 9350217 2026-04-09T12:06:08Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9350217 wikitext text/x-wiki == Fontoj == el la germana, krome la du lastaj paragrafoj el la hispana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:06, 9 apr. 2026 (UTC) 6qipcbz22qq6j03s7v2ornt1qv2ndnv 9350445 9350217 2026-04-09T19:50:47Z Moldur 2507 9350445 wikitext text/x-wiki == Fontoj == el la germana, krome la du lastaj paragrafoj el la hispana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:06, 9 apr. 2026 (UTC) == Mistraduko == Jen korektenda eraro: La citita "Buroo de Hindaj Aferoj" vere estas "Bureau of Indian Affairs", kun la ''alia'' signifo de "Indian" – "indiana", ne "hinda". Necesas ĉiam kontrollegi aŭtomatajn tradukojn kaj korekti la videblajn fuŝojn! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:50, 9 apr. 2026 (UTC) b9otoh5ymqssoax3b0isui3cyhhqwii 9350508 9350445 2026-04-10T05:22:15Z Sj1mor 12103 /* Mistraduko */ Respondo 9350508 wikitext text/x-wiki == Fontoj == el la germana, krome la du lastaj paragrafoj el la hispana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:06, 9 apr. 2026 (UTC) == Mistraduko == Jen korektenda eraro: La citita "Buroo de Hindaj Aferoj" vere estas "Bureau of Indian Affairs", kun la ''alia'' signifo de "Indian" – "indiana", ne "hinda". Necesas ĉiam kontrollegi aŭtomatajn tradukojn kaj korekti la videblajn fuŝojn! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:50, 9 apr. 2026 (UTC) :Bone. farite. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:22, 10 apr. 2026 (UTC) 0gpsgtyetxw0jhdiaerxi90oa27ikxp 9350554 9350508 2026-04-10T08:07:42Z Moldur 2507 9350554 wikitext text/x-wiki == Fontoj == el la germana, krome la du lastaj paragrafoj el la hispana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:06, 9 apr. 2026 (UTC) == Mistraduko == Jen korektenda eraro: La citita "Buroo de Hindaj Aferoj" vere estas "Bureau of Indian Affairs", kun la ''alia'' signifo de "Indian" – "indiana", ne "hinda". Necesas ĉiam kontrollegi aŭtomatajn tradukojn kaj korekti la videblajn fuŝojn! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:50, 9 apr. 2026 (UTC) :Bone. farite. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:22, 10 apr. 2026 (UTC) ::Tre bone – dankon! [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:07, 10 apr. 2026 (UTC) ggjsao9voec8a05ilrh59n88dc2r82b 0 941119 9350224 2026-04-09T12:19:51Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Lesbienoj |koloro = pink |dosiero = Hummingbird (132680679).jpeg |priskribo de dosiero = Ino de [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio =..." 9350224 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Lesbienoj |koloro = pink |dosiero = Hummingbird (132680679).jpeg |priskribo de dosiero = Ino de [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Lesbiinae]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. The subfamily is divided into two [[Tribe (biology)|tribes]]: [[Heliantheini]] ("brilliants") containing 14 genera and [[Lesbiini]] ("coquettes") containing 18 genera.<ref name=mcguire2014>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8 January 2020 }}</ref> ==Phylogeny== A [[molecular phylogenetic]] study of the hummingbirds published in 2007 found that the family consisted of nine [[clades]].<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> When [[Edward C. Dickinson|Edward Dickinson]] and [[James Van Remsen, Jr.]] updated the ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' for the 4th edition in 2013 they divided the hummingbird family into six [[subfamily|subfamilies]] and proposed using the name Lesbiinae for a subfamily containing the [[Tribe (biology)|tribes]] [[Heliantheini]] and [[Lesbiini]]. The subfamily Lesbiinae had been introduced by [[Ludwig Reichenbach]] in 1854.<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [8] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867386 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=111}} [[Molecular phylogenetic]] studies by Jimmy McGuire and collaborators published between 2007 and 2014 determined the relationships between the major groups of hummingbirds.<ref name=mcguire2014/><ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> In the [[cladogram]] below the English names are those introduced in 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> The Latin names are those proposed by Dickinson and Remsen in 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazes |2=[[Phaethornithinae]] – hermits }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangoes |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=[[Heliantheini]] – brilliants |2=[[Lesbiini]] – coquettes }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[giant hummingbird]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – emeralds |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – mountain gems |2=[[Mellisugini]] – bees }} }} }} }} }} }} }} == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbiinae}} {{Wikispecies|Lesbiinae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 9s6ai6pjghspyl0xrpi70wbyt3nnywy 9350229 9350224 2026-04-09T12:40:07Z Kani 670 9350229 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Lesbienoj |koloro = pink |dosiero = Hummingbird (132680679).jpeg |priskribo de dosiero = Ino de [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Lesbiinae]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio estas dividita en jenaj du [[Tribo (biologio)|triboj]]: ''Heliantheini'' ("brilkolibroj") enhavanta 14 genrojn kaj ''Lesbiini'' ("metalkolibroj") enhavanta 18 genrojn.<ref name=mcguire2014>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Lesbiinae'' por subfamilio enhavanta la [[Tribo (biologio)|tribojn]] ''Heliantheini'' kaj ''Lesbiini''. La subfamilion ''Lesbiinae'' enkondukis [[Ludwig Reichenbach]] en 1854.<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [8] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867386 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=111}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2014/><ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=[[Heliantheini]] – brilkolibroj |2=[[Lesbiini]] – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbiinae}} {{Wikispecies|Lesbiinae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] ijhpm9t8gjgp8hciqofm0j7itzrewl8 9350239 9350229 2026-04-09T12:43:04Z Kani 670 /* Filogenetiko */ 9350239 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Lesbienoj |koloro = pink |dosiero = Hummingbird (132680679).jpeg |priskribo de dosiero = Ino de [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Lesbiinae]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio estas dividita en jenaj du [[Tribo (biologio)|triboj]]: ''Heliantheini'' ("brilkolibroj") enhavanta 14 genrojn kaj ''Lesbiini'' ("metalkolibroj") enhavanta 18 genrojn.<ref name=mcguire2014>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Lesbiinae'' por subfamilio enhavanta la [[Tribo (biologio)|tribojn]] ''Heliantheini'' kaj ''Lesbiini''. La subfamilion ''Lesbiinae'' enkondukis [[Ludwig Reichenbach]] en 1854.<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [8] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867386 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=111}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2014/><ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=''Heliantheini'' – brilkolibroj |2=''Lesbiini'' – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbiinae}} {{Wikispecies|Lesbiinae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 6y9odlpg6hgqft2kebhjqycju7k7vzv 9350245 9350239 2026-04-09T12:45:32Z Kani 670 /* Filogenetiko */ 9350245 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Lesbienoj |koloro = pink |dosiero = Hummingbird (132680679).jpeg |priskribo de dosiero = Ino de [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Lesbiinae]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio estas dividita en jenaj du [[Tribo (biologio)|triboj]]: ''Heliantheini'' ("brilkolibroj") enhavanta 14 genrojn kaj ''Lesbiini'' ("metalkolibroj") enhavanta 18 genrojn.<ref name=mcguire2014>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Lesbiinae'' por subfamilio enhavanta la [[Tribo (biologio)|tribojn]] ''Heliantheini'' kaj ''Lesbiini''. La subfamilion ''Lesbiinae'' enkondukis [[Ludwig Reichenbach]] en 1854.<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [8] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867386 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=111}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2014/><ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=''Heliantheini'' – brilkolibroj |2=''Lesbiini'' – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} == Specioj en genroj == {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbiinae}} {{Wikispecies|Lesbiinae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] su9pqm1ejnp10zz17dfynolnee4jt81 9350247 9350245 2026-04-09T12:48:23Z Kani 670 9350247 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Lesbienoj |koloro = pink |dosiero = Hummingbird (132680679).jpeg |priskribo de dosiero = Ino de [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Lesbiinae]]'' |genro aŭtoritato = [[Ludwig Reichenbach|Reichenbach]], 1854 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio estas dividita en jenaj du [[Tribo (biologio)|triboj]]: ''Heliantheini'' ("brilkolibroj") enhavanta 14 genrojn kaj ''Lesbiini'' ("metalkolibroj") enhavanta 18 genrojn.<ref name=mcguire2014>{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Lesbiinae'' por subfamilio enhavanta la [[Tribo (biologio)|tribojn]] ''Heliantheini'' kaj ''Lesbiini''. La subfamilion ''Lesbiinae'' enkondukis [[Ludwig Reichenbach]] en 1854.<ref>{{ cite journal | last=Reichenbach | first=Ludwig | author-link=Ludwig Reichenbach | year=1854 | title=Aufzählung der Colibris Oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik | journal=Journal für Ornithologie (Supplement) | volume=1 | pages=1–24 [8] | language=German | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13867386 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=111}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2014/><ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=''Heliantheini'' – brilkolibroj |2=''Lesbiini'' – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} == Specioj en genroj == {{Div col|cols = 2}} * ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'') ** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'') ** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'') * ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'') ** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'') ** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'') ** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'') ** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'') ** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'') ** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'') ** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'') ** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'') ** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'') ** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'') * ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'') * ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'') ** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'') ** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'') ** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'') * ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'') ** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'') ** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'') ** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'') ** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'') ** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'') ** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'') ** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'') ** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'') ** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'') ** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'') ** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'') ** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'') ** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'') ** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'') * ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'') * ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'') * ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'') * ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'') ** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'') ** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'') * ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'') ** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'') ** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'') * ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'') ** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'') * ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'') ** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'') * ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'') ** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'') ** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'') ** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'') ** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'') ** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'') ** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'') ** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'') ** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'') ** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'') * ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'') ** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'') ** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'') ** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'') ** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'') ** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'') ** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') ** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'') ** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'') * ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'') ** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'') * ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'') ** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'') ** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'') ** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'') ** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'') * ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'') ** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'') ** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'') ** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'') ** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'') ** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'') ** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'') ** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'') ** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'') ** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'') ** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'') * ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'') ** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'') * ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'') * ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko ** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'') ** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'') ** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'') * ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'') * ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'') * ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'') * ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko ** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'') ** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'') ** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'') ** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'') ** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'') ** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'') ** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'') * ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko ** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'') * ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'') ** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'') * ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'') ** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'') * ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko ** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'') ** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'') ** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'') ** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'') ** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'') * ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko ** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'') ** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'') ** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'') ** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'') * ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo) ** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'') * ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko ** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'') ** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'') ** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'') ** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'') ** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'') ** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'') ** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'') ** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'') ** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'') {{Div col end}} == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Lesbiinae}} {{Wikispecies|Lesbiinae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] tuzd19sf4wdp7mny9icx3jfhrqzd326 0 941120 9350225 2026-04-09T12:20:33Z Kani 670 Alidirektigis al [[Lesbienoj]] 9350225 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Lesbienoj]] jsxczlnj72lvowqiu1ncws3dyk4x9xt 0 941121 9350246 2026-04-09T12:47:24Z Kani 670 Alidirektigis al [[Florisugenoj]] 9350246 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Florisugenoj]] rd1nz8sjpxqqvd64wohxacc6wwb3kdx 0 941122 9350282 2026-04-09T12:56:09Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Florisugenoj |koloro = pink |dosiero = White-necked jacobin (Florisuga mellivora mellivora) male Tr.jpg |priskribo de dosiero = [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]]..." 9350282 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Florisugenoj |koloro = pink |dosiero = White-necked jacobin (Florisuga mellivora mellivora) male Tr.jpg |priskribo de dosiero = [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Florisuginae]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1853 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio enhavas du genrojn, nome ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]'', kun po du specioj. ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Florisuginae'' por la klado konsistanta de la genroj ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]''. La subfamilio ''Florisuginae'' dekomence enkondukis (kiel ''Florisugeae'') la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] en 1853.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1853 | title=Classification ornithologique par séries | language=French | journal=Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences | volume=37 | pages=641–647 [645] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1216805 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=105}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2014/><ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=''Heliantheini'' – brilkolibroj |2=''Lesbiini'' – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} ==Taksonomia listo== La subfamilio enhavas jenajn kvar speciojn.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Florisuginae}} {{Wikispecies|Florisuginae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] f24f5hp9qp4q0i2d5y4zcvlnesxrm3z 9350287 9350282 2026-04-09T12:57:06Z Kani 670 /* Filogenetiko */ 9350287 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Florisugenoj |koloro = pink |dosiero = White-necked jacobin (Florisuga mellivora mellivora) male Tr.jpg |priskribo de dosiero = [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Florisuginae]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1853 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio enhavas du genrojn, nome ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]'', kun po du specioj. ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Florisuginae'' por la klado konsistanta de la genroj ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]''. La subfamilio ''Florisuginae'' dekomence enkondukis (kiel ''Florisugeae'') la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] en 1853.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1853 | title=Classification ornithologique par séries | language=French | journal=Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences | volume=37 | pages=641–647 [645] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1216805 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=105}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=''Heliantheini'' – brilkolibroj |2=''Lesbiini'' – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} ==Taksonomia listo== La subfamilio enhavas jenajn kvar speciojn.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Florisuginae}} {{Wikispecies|Florisuginae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 1nb50vmehcegkpyp9kwnr3ydjvo2t0r 9350291 9350287 2026-04-09T12:57:23Z Kani 670 9350291 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Florisugenoj |koloro = pink |dosiero = White-necked jacobin (Florisuga mellivora mellivora) male Tr.jpg |priskribo de dosiero = [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Florisuginae]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1853 }} '''Lesbienoj''' (''Lesbiinae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio enhavas du genrojn, nome ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]'', kun po du specioj. ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Florisuginae'' por la klado konsistanta de la genroj ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]''. La subfamilio ''Florisuginae'' dekomence enkondukis (kiel ''Florisugeae'') la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] en 1853.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1853 | title=Classification ornithologique par séries | language=French | journal=Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences | volume=37 | pages=641–647 [645] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1216805 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=105}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1='''Lesbiinae''' |1={{clade |1=''Heliantheini'' – brilkolibroj |2=''Lesbiini'' – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} ==Taksonomia listo== La subfamilio enhavas jenajn kvar speciojn.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Florisuginae}} {{Wikispecies|Florisuginae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] s1vmgm5fz5eay1xnz3jjgb5wgcrfvxp 9350309 9350291 2026-04-09T13:01:52Z Kani 670 9350309 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Florisugenoj |koloro = pink |dosiero = White-necked jacobin (Florisuga mellivora mellivora) male Tr.jpg |priskribo de dosiero = [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = ''[[Florisuginae]]'' |genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1853 }} '''Florisugenoj''' (''Florisuginae'') estas unu el la ses [[subfamilio|subfamilioj]] kiuj formas la kolibran [[familio (biologio)|familion]] [[Trokiledoj]]. La subfamilio enhavas du genrojn, nome ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]'', kun po du specioj. ==Filogenetiko== Studo pri [[molekula filogenetiko]] de kolibroj publikigita en 2007 trovis, ke la familio konsistas de naŭ [[klado]]j.<ref name=mcguire2007>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Altshuler | first3=D.L. | last4=Remsen | first4=J.V. | date=2007 | title=Phylogenetic systematics and biogeography of hummingbirds: Bayesian and maximum likelihood analyses of partitioned data and selection of an appropriate partitioning strategy | journal=Systematic Biology | volume=56 | issue=5 | pages=837–856 | doi=10.1080/10635150701656360 | pmid=17934998 | doi-access= }}</ref> Kiam Edward Dickinson kaj James Van Remsen, Jr. ĝisdatigis la verkon ''[[Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World]]'' por la 4a eldono en 2013 ili dividis la kolibran [[familio (biologio)|familion]] en ses [[subfamilio|subfamilioj]] kaj proponis uzon de la nomo ''Florisuginae'' por la klado konsistanta de la genroj ''[[Topaza]]'' kaj ''[[Florisuga]]''. La subfamilio ''Florisuginae'' dekomence enkondukis (kiel ''Florisugeae'') la franca natursciencisto [[Charles Lucien Bonaparte]] en 1853.<ref>{{ cite journal | last=Bonaparte | first=Charles Lucien | author-link=Charles Lucien Bonaparte | year=1853 | title=Classification ornithologique par séries | language=French | journal=Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences | volume=37 | pages=641–647 [645] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/1216805 }}</ref>{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|p=105}} Studoj pri [[molekula filogenetiko]] fare de Jimmy McGuire kaj kunlaborantoj publikigitaj inter 2007 kaj 2014 determinis la rilatojn inter la ĉefaj grupoj de kolibroj.<ref name=mcguire2007/><ref name=mcguire2009>{{Cite journal | last1=McGuire | first1=J.A. | last2=Witt | first2=C.C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Dudley | first4=R. | last5=Altshuler | first5=D.L. | date=2009 | title=A higher-level taxonomy for hummingbirds | journal=Journal of Ornithology | volume=150 | issue=1 | pages=155–165 | doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access= | bibcode=2009JOrni.150..155M }}</ref> En la suba [[kladogramo]] la ordinaraj nomoj estas tiuj enkondukitaj en 1997.<ref>{{Cite journal | last1=Bleiweiss | first1=R. | last2=Kirsch | first2=J.A. | last3=Matheus | first3=J.C. | date=1997 | title=DNA hybridization evidence for the principal lineages of hummingbirds (Aves:Trochilidae). | journal=Molecular Biology and Evolution | volume=14 | issue=3 | pages=325–343 | doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025767 | pmid=9066799 | doi-access=free}}</ref> La Latinaj nomoj estas tiuj proponitaj de Dickinson kaj Remsen en 2013.{{sfn|Dickinson|Remsen|2013|pp=105–136}} {{Clade | style=font-size:100%;line-height:100% |label1=[[Trochilidae]] |1={{clade |1={{clade |1=[[Florisuginae]] – topazkolibroj |2=[[Phaethornithinae]] – ermitkolibroj }} |2={{clade |1=[[Polytminae]] – mangokolibroj |2={{clade |label1=[[Lesbiinae]] |1={{clade |1=''Heliantheini'' – brilkolibroj |2=''Lesbiini'' – metalkolibroj }} |2={{clade |1=[[Patagoninae]] – [[Gigantkolibro]] |label2=[[Trochilinae]] |2={{clade |1=[[Trochilini]] – smeraldkolibroj |2={{clade |1=[[Lampornithini]] – montokolibroj |2=[[Mellisugini]] – abelkolibroj }} }} }} }} }} }} }} ==Taksonomia listo== La subfamilio enhavas jenajn kvar speciojn.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=8a de Januaro 2020 }}</ref> * ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko ** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758) ** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846) * ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko ** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758) ** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817) == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). *{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Florisuginae}} {{Wikispecies|Florisuginae}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] f8x1n57mc8zkhmemabw1yyaanc099fk 0 941123 9350334 2026-04-09T13:16:30Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Patagona'' |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = Migranta [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'..." 9350334 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Patagona'' |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = Migranta [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Patagonenoj]] ''[[Patagoninae]]'' |genro = '''''Patagona''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 }} '''''Patagona''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, nome la [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana''), norda aŭ sidlokema gigantkolibro kaj la [[gigantkolibro]], suda aŭ migranta gigantkolibro, kiuj estas la plej granda kaj dua plej granda specioj de kolibroj respektive.<ref name="Williamson1">{{Cite journal |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref> == Taksonomio == The giant hummingbird was [[species description|described]] and illustrated in 1824 by the French ornithologist [[Louis Pierre Vieillot]] based on a specimen that Vieillot mistakenly believed had been collected in Brazil.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1824 | title=La Galerie des Oiseaux | volume=1 | language=French | location=Paris | publisher=Constant Chantepie | page=296–297; Plate 180 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58574706 }}</ref> The [[type locality (biology)|type locality]] was designated as [[Valparaíso]] in Chile by [[Carl Eduard Hellmayr]] in 1945.<ref>{{ cite book | last=Hellmayr | first=Carl Eduard | author-link=Carl Eduard Hellmayr | year=1932 | title=The Birds of Chile | series=Field Museum Natural History Publications. Zoological Series. Volume 19 | volume=19 | page=230 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2763821 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=95 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480106 }}</ref> The giant hummingbird was the only species placed in the genus ''Patagona'' when introduced by [[George Robert Gray]] in 1840.<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=14 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668908 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> [[Molecular phylogenetic]] studies have shown that the giant hummingbird has no close relatives and is [[sister taxon|sister]] to the hummingbird subfamily [[Trochilinae]], a large clade containing the [[Tribe (biology)|tribes]] [[Lampornithini]] (mountain gems), [[Mellisugini]] (bees) and [[Trochilini]] (emeralds).<ref>{{Cite journal |last1=McGuire |first1=J. |last2=Witt |first2=C. |last3=Remsen |first3=J.V. |last4=Corl |first4=A. |last5=Rabosky |first5=D. |last6=Altshuler |first6=D. |last7=Dudley |first7=R. |date=2014 |title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds |journal=Current Biology |volume=24 |issue=8 |pages=910–916 |doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 |pmid=24704078 |doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> Two [[subspecies]] were previously recognised:<ref name=ioc/> * ''P. g. peruviana'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893 – southwest Colombia to north Chile and northwest Argentina * ''P. g. gigas'' (Vieillot, 1824) – central, south Chile and west-central Argentina These subspecies are thought to have emerged as a result of partial geographical separation of populations by volcanic activity in the Andes predating the [[Miocene]]; however, there remain areas of contact between the species, hence the lack of full speciation.<ref name=Oses /> The proposed phylogenetic system for hummingbirds suggested by McGuire ''et al.'' (2009)<ref name=Mcguire09>{{cite journal|last1=McGuire|first1=Jimmy A.|last2=Witt|first2=Christopher C.|last3=Remsen|first3=J. V.|last4=Dudley|first4=R.|last5=Altshuler|first5=Douglas L.|title=A higher-level taxonomy for hummingbirds|journal=Journal of Ornithology|date=5 August 2008|volume=150|issue=1|pages=155–165|doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access=}}</ref> accommodated the possible elevation of these subspecies to species rank. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona}} {{Wikispecies|Patagona}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/giant-hummingbird-patagona-gigas filmetoj] ĉe Internet Bird Collection *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2001 BirdLife Species Factsheet] *[https://web.archive.org/web/20110610222711/http://www.hummingbirdsociety.org/photogallery/ Fotoj de tiu kaj aliaj kolibroj] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=giant+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO *[https://www.youtube.com/watch?v=sKmsYQTWVqM Kutiamro en Ĉilio] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] c7nlk5ceybz1hy536qonlhwyylcovr8 9350390 9350334 2026-04-09T16:50:02Z Kani 670 9350390 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Patagona'' |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = Migranta [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Patagonenoj]] ''[[Patagoninae]]'' |genro = '''''Patagona''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 }} '''''Patagona''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, nome la [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana''), norda aŭ sidlokema gigantkolibro kaj la [[gigantkolibro]], suda aŭ migranta gigantkolibro, kiuj estas la plej granda kaj dua plej granda specioj de kolibroj respektive.<ref name="Williamson1">{{Cite journal |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref> == Taksonomio == La gigantkolibron [[specipriskribo|priskribis]] kaj bildigis en 1824 la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] surbaze de specimeno kiun Vieillot erare kredis kolektita en Brazilo.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1824 | title=La Galerie des Oiseaux | volume=1 | language=French | location=Paris | publisher=Constant Chantepie | page=296–297; Plate 180 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58574706 }}</ref> Kiel [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estis elektita [[Valparaíso]] en Ĉilio fare de [[Carl Eduard Hellmayr]] en 1945.<ref>{{ cite book | last=Hellmayr | first=Carl Eduard | author-link=Carl Eduard Hellmayr | year=1932 | title=The Birds of Chile | series=Field Museum Natural History Publications. Zoological Series. Volume 19 | volume=19 | page=230 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2763821 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=95 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480106 }}</ref> La gigantkolibro estis la nura specio metita en la genron ''Patagona'' kiam ĝi estis enkondukita de [[George Robert Gray]] en 1840.<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=14 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668908 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> Studoj pri [[molekula filogenetiko]] montris, ke la gigantkolibro ne havas proksimajn parencojn kaj estas [[frata taksono|frata]] al la kolibra subfamilio ''[[Trochilinae]]'', granda klado enhavanta la [[Tribo (biologio)|tribojn]] ''Lampornithini'' (montokolibroj), ''Mellisugini'' (abelkolibroj) kaj ''Trochilini'' (smeraldkolibroj).<ref>{{Cite journal |last1=McGuire |first1=J. |last2=Witt |first2=C. |last3=Remsen |first3=J.V. |last4=Corl |first4=A. |last5=Rabosky |first5=D. |last6=Altshuler |first6=D. |last7=Dudley |first7=R. |date=2014 |title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds |journal=Current Biology |volume=24 |issue=8 |pages=910–916 |doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 |pmid=24704078 |doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> Oni agnoskis dekomence jenajn du [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. g. peruviana'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893 – sudokcidenta Kolombio ĝis norda Ĉilio kaj nordokcidenta Argentino, poste plialtigita al specistatuso kiel [[Perua gigantkolibro]] * ''P. g. gigas'' (Vieillot, 1824) – centra, suda Ĉilio kaj okcident-centra Argentino Oni supozas, ke ĉi tiuj subspecioj aperis kiel rezulto de parta geografia apartigo de populacioj per vulkana agado en la Andoj antaŭ la [[Mioceno]]; tamen, restas areoj de kontakto inter la specioj, tial la manko de plena speciiĝo.<ref name=Oses > Osés, C. S. (2003). [https://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera Coeligena Lesson, 1832; Pterophanes Gould, 1849; Ensifera Lesson 1843; and Patagona Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) (1at eld.).] Bonn, Germany: Bonn University. Alirita la 18an de Aprilo 2015. </ref> La proponita filogenetika sistemo por kolibroj sugestita de McGuire et al. (2009)<ref name=Mcguire09>{{cite journal|last1=McGuire|first1=Jimmy A.|last2=Witt|first2=Christopher C.|last3=Remsen|first3=J. V.|last4=Dudley|first4=R.|last5=Altshuler|first5=Douglas L.|title=A higher-level taxonomy for hummingbirds|journal=Journal of Ornithology|date=5 August 2008|volume=150|issue=1|pages=155–165|doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access=}}</ref> akomodis la eblan altigon de ĉi tiuj subspecioj al specio-rango. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona}} {{Wikispecies|Patagona}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/giant-hummingbird-patagona-gigas filmetoj] ĉe Internet Bird Collection *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2001 BirdLife Species Factsheet] *[https://web.archive.org/web/20110610222711/http://www.hummingbirdsociety.org/photogallery/ Fotoj de tiu kaj aliaj kolibroj] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=giant+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO *[https://www.youtube.com/watch?v=sKmsYQTWVqM Kutiamro en Ĉilio] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] qca6vp1zg3sgz2j57o1w54mky7e0cdc 9350635 9350390 2026-04-10T11:04:31Z Kani 670 9350635 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Patagona'' |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = Migranta [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Patagonenoj]] ''[[Patagoninae]]'' |genro = '''''Patagona''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 }} '''''Patagona''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, nome la [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana''), norda aŭ sidlokema gigantkolibro kaj la [[gigantkolibro]], suda aŭ migranta gigantkolibro, kiuj estas la plej granda kaj dua plej granda specioj de kolibroj respektive.<ref name="Williamson1">{{Cite journal |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref> == Taksonomio == La gigantkolibron [[specipriskribo|priskribis]] kaj bildigis en 1824 la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] surbaze de specimeno kiun Vieillot erare kredis kolektita en Brazilo.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1824 | title=La Galerie des Oiseaux | volume=1 | language=French | location=Paris | publisher=Constant Chantepie | page=296–297; Plate 180 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58574706 }}</ref> Kiel [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estis elektita [[Valparaíso]] en Ĉilio fare de [[Carl Eduard Hellmayr]] en 1945.<ref>{{ cite book | last=Hellmayr | first=Carl Eduard | author-link=Carl Eduard Hellmayr | year=1932 | title=The Birds of Chile | series=Field Museum Natural History Publications. Zoological Series. Volume 19 | volume=19 | page=230 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2763821 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=95 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480106 }}</ref> La gigantkolibro estis la nura specio metita en la genron ''Patagona'' kiam ĝi estis enkondukita de [[George Robert Gray]] en 1840.<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=14 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668908 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> Studoj pri [[molekula filogenetiko]] montris, ke la gigantkolibro ne havas proksimajn parencojn kaj estas [[frata taksono|frata]] al la kolibra subfamilio ''[[Trochilinae]]'', granda klado enhavanta la [[Tribo (biologio)|tribojn]] ''Lampornithini'' (montokolibroj), ''Mellisugini'' (abelkolibroj) kaj ''Trochilini'' (smeraldkolibroj).<ref>{{Cite journal |last1=McGuire |first1=J. |last2=Witt |first2=C. |last3=Remsen |first3=J.V. |last4=Corl |first4=A. |last5=Rabosky |first5=D. |last6=Altshuler |first6=D. |last7=Dudley |first7=R. |date=2014 |title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds |journal=Current Biology |volume=24 |issue=8 |pages=910–916 |doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 |pmid=24704078 |doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> Oni agnoskis dekomence jenajn du [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. g. peruviana'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893 – sudokcidenta Kolombio ĝis norda Ĉilio kaj nordokcidenta Argentino, poste plialtigita al specistatuso kiel [[Perua gigantkolibro]] * ''P. g. gigas'' (Vieillot, 1824) – centra, suda Ĉilio kaj okcident-centra Argentino Oni supozas, ke ĉi tiuj subspecioj aperis kiel rezulto de parta geografia apartigo de populacioj per vulkana agado en la Andoj antaŭ la [[Mioceno]]; tamen, restas areoj de kontakto inter la specioj, tial la manko de plena speciiĝo.<ref name=Oses > Osés, C. S. (2003). [https://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera Coeligena Lesson, 1832; Pterophanes Gould, 1849; Ensifera Lesson 1843; and Patagona Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) (1at eld.).] Bonn, Germany: Bonn University. Alirita la 18an de Aprilo 2015. </ref> La proponita filogenetika sistemo por kolibroj sugestita de McGuire et al. (2009)<ref name=Mcguire09>{{cite journal|last1=McGuire|first1=Jimmy A.|last2=Witt|first2=Christopher C.|last3=Remsen|first3=J. V.|last4=Dudley|first4=R.|last5=Altshuler|first5=Douglas L.|title=A higher-level taxonomy for hummingbirds|journal=Journal of Ornithology|date=5 August 2008|volume=150|issue=1|pages=155–165|doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access=}}</ref> akomodis la eblan altigon de ĉi tiuj subspecioj al specio-rango. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona}} {{Wikispecies|Patagona}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/giant-hummingbird-patagona-gigas filmetoj] ĉe Internet Bird Collection *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2001 BirdLife Species Factsheet] *[https://web.archive.org/web/20110610222711/http://www.hummingbirdsociety.org/photogallery/ Fotoj de tiu kaj aliaj kolibroj] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=giant+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO *[https://www.youtube.com/watch?v=sKmsYQTWVqM Kutiamro en Ĉilio] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] 8q4t6cv3lg7bhunqplrxosve5djj2xf 9350636 9350635 2026-04-10T11:05:17Z Kani 670 /* Eksteraj ligiloj */ 9350636 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Patagona'' |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = Migranta [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'') en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Patagonenoj]] ''[[Patagoninae]]'' |genro = '''''Patagona''''' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 }} '''''Patagona''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, nome la [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana''), norda aŭ sidlokema gigantkolibro kaj la [[gigantkolibro]], suda aŭ migranta gigantkolibro, kiuj estas la plej granda kaj dua plej granda specioj de kolibroj respektive.<ref name="Williamson1">{{Cite journal |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref> == Taksonomio == La gigantkolibron [[specipriskribo|priskribis]] kaj bildigis en 1824 la franca ornitologo [[Louis Pierre Vieillot]] surbaze de specimeno kiun Vieillot erare kredis kolektita en Brazilo.<ref>{{ cite book | last=Vieillot | first=Louis Pierre | author-link=Louis Pierre Vieillot | year=1824 | title=La Galerie des Oiseaux | volume=1 | language=French | location=Paris | publisher=Constant Chantepie | page=296–297; Plate 180 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/58574706 }}</ref> Kiel [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] estis elektita [[Valparaíso]] en Ĉilio fare de [[Carl Eduard Hellmayr]] en 1945.<ref>{{ cite book | last=Hellmayr | first=Carl Eduard | author-link=Carl Eduard Hellmayr | year=1932 | title=The Birds of Chile | series=Field Museum Natural History Publications. Zoological Series. Volume 19 | volume=19 | page=230 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2763821 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=95 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480106 }}</ref> La gigantkolibro estis la nura specio metita en la genron ''Patagona'' kiam ĝi estis enkondukita de [[George Robert Gray]] en 1840.<ref>{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | location=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=14 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13668908 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13 September 2022 }}</ref> Studoj pri [[molekula filogenetiko]] montris, ke la gigantkolibro ne havas proksimajn parencojn kaj estas [[frata taksono|frata]] al la kolibra subfamilio ''[[Trochilinae]]'', granda klado enhavanta la [[Tribo (biologio)|tribojn]] ''Lampornithini'' (montokolibroj), ''Mellisugini'' (abelkolibroj) kaj ''Trochilini'' (smeraldkolibroj).<ref>{{Cite journal |last1=McGuire |first1=J. |last2=Witt |first2=C. |last3=Remsen |first3=J.V. |last4=Corl |first4=A. |last5=Rabosky |first5=D. |last6=Altshuler |first6=D. |last7=Dudley |first7=R. |date=2014 |title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds |journal=Current Biology |volume=24 |issue=8 |pages=910–916 |doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 |pmid=24704078 |doi-access=free|bibcode=2014CBio...24..910M }}</ref> Oni agnoskis dekomence jenajn du [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> * ''P. g. peruviana'' [[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893 – sudokcidenta Kolombio ĝis norda Ĉilio kaj nordokcidenta Argentino, poste plialtigita al specistatuso kiel [[Perua gigantkolibro]] * ''P. g. gigas'' (Vieillot, 1824) – centra, suda Ĉilio kaj okcident-centra Argentino Oni supozas, ke ĉi tiuj subspecioj aperis kiel rezulto de parta geografia apartigo de populacioj per vulkana agado en la Andoj antaŭ la [[Mioceno]]; tamen, restas areoj de kontakto inter la specioj, tial la manko de plena speciiĝo.<ref name=Oses > Osés, C. S. (2003). [https://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera Coeligena Lesson, 1832; Pterophanes Gould, 1849; Ensifera Lesson 1843; and Patagona Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) (1at eld.).] Bonn, Germany: Bonn University. Alirita la 18an de Aprilo 2015. </ref> La proponita filogenetika sistemo por kolibroj sugestita de McGuire et al. (2009)<ref name=Mcguire09>{{cite journal|last1=McGuire|first1=Jimmy A.|last2=Witt|first2=Christopher C.|last3=Remsen|first3=J. V.|last4=Dudley|first4=R.|last5=Altshuler|first5=Douglas L.|title=A higher-level taxonomy for hummingbirds|journal=Journal of Ornithology|date=5 August 2008|volume=150|issue=1|pages=155–165|doi=10.1007/s10336-008-0330-x | doi-access=}}</ref> akomodis la eblan altigon de ĉi tiuj subspecioj al specio-rango. == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} * Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). ''Birds of Northern South America''. Vol. 1 & 2. Helm, London. {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 1); {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 2). ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona}} {{Wikispecies|Patagona}} *[http://ibc.lynxeds.com/species/giant-hummingbird-patagona-gigas filmetoj] ĉe Internet Bird Collection *[http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=2001 BirdLife Species Factsheet] *[https://web.archive.org/web/20110610222711/http://www.hummingbirdsociety.org/photogallery/ Fotoj de tiu kaj aliaj kolibroj] *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=giant+hummingbird&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro] VIREO *[https://www.youtube.com/watch?v=sKmsYQTWVqM Kutimaro en Ĉilio] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] bin1ebwa4js66m3of168yqgp7imh0qj 0 941124 9350335 2026-04-09T13:17:17Z Kani 670 Alidirektigis al [[Patagona]] 9350335 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Patagona]] mvuaw84wy3xbdd3yxkkqpthgsswxg10 0 941125 9350336 2026-04-09T13:17:23Z Kani 670 Alidirektigis al [[Patagona]] 9350336 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Patagona]] mvuaw84wy3xbdd3yxkkqpthgsswxg10 0 941126 9350337 2026-04-09T13:18:01Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1336582900|Maria Tallchief]]" 9350337 wikitext text/x-wiki '''Maria Tallchief''', naskita '''Elizabeth Marie "Betty" Tall Chief''' ( {{Lang|osa|𐓏𐒰𐓐𐒿𐒷-𐓍𐓂͘𐓄𐒰}} "Du-Normoj"; Osage familia nomo: {{Lang|osa|Ki He Kah Stah Tsa}}, Osaĝa skribo : {{Lang|osa|𐒼𐒱𐒹𐒻𐒼𐒰-𐓆𐓈𐒷𐓊𐒷}} ;naskiĝis la 24-an de januaro 1925&nbsp;– mortis la 11-an de aprilo 2013) estis osage- [[baletistino]]. Ŝi estis la unua grava [[primabalerino]] de Usono kaj la unua [[Usonaj indianoj|indiana virino]] kiu atingis tiun rangon. Kune kun kartvela-usona koreografo [[George Balanchine]], ŝi estas vaste konsiderata kiel revoluciinta usonan baleton.<ref name="TIME_obit">{{cite magazine|url=https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/|title=The Silent Song of Maria Tallchief: America's Prima Ballerina (1925-2013)|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 12, 2013|author=Howard Chua-Eoan}}</ref><ref name="SunTimes_obit">{{cite news|title=American prima ballerina Maria Tallchief dies at 88|author=Hedy Weiss|date=April 12, 2013|work=Chicago Sun Times|url=http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html|access-date=April 15, 2013|archive-date=April 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130416013816/http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html|url-status=dead}}</ref><ref name="DanceMag1961">{{cite journal|title=Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief|journal=Dance Magazine|issue=April 1961}}</ref><ref name="WAPost_obit">{{cite news|title=Maria Tallchief, ballet star who was inspiration for Balanchine, dies at 88|date=April 12, 2013|newspaper=The Washington Post|first=Sarah|last=Halzack|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/maria-tallchief-ballet-star-who-was-inspiration-for-balanchine-dies-at-88/2013/04/12/5888f3de-c5dc-11df-94e1-c5afa35a9e59_story.html|access-date=April 14, 2013}}</ref> Inter 1942 ĝis 1947 ŝi dancis kun la [[Rusaj Baletoj]] de [[Monte Carlo]], sed ŝi estas plej konata pro sia tempo kun la ''New York City Ballet'' inter 1947 ĝis 1965. * [https://danceinteractive.jacobspillow.org/maria-tallchief/firebird/ Arkiva filmaĵo de Maria Tallchief kaj Michael Maule prezentantaj Firebird en 1951 ĉe Jacob's Pillow] * [https://danceinteractive.jacobspillow.org/maria-tallchief/sylvia-pas-de-deux/ Arkiva filmaĵo de Maria Tallchief elfaranta ''Sylvia'' (Leo Delibes, George Balanchine) ''Pas de Deux'' 1951 ĉe Jacob's Pillow] * [https://www.imdb.com/name/nm0848126/bio Biografio por Maria Tallchief] ĉe la [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [http://upstreamvideos.com/wp/videos/maria-tallchief/ Maria Tallchief] de Upstream Video Productions * [http://www.bruceduffie.com/tallchief2.html Intervjuo kun Maria Tallchief] fare de Bruce Duffie * [https://aifg.arizona.edu/film/maria-tallchief-dances Maria Tallchief Dancas] televidaperon, Kristnaskon 1952 * Norwood, Arlisha. [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/maria-tallchief "Maria Tallchief"] . Nacia Muzeo pri Virina Historio. 2017. * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CCB.xml Rekordoj de Chicago City Ballet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924131626/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CCB.xml|date=September 24, 2021}} ĉe la Biblioteko Newberry [[Kategorio:Indianaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj dancistoj]] avhh5ji77l5cwkycsovk9m57ob3f4gd 9350342 9350337 2026-04-09T13:26:08Z Sj1mor 12103 9350342 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Maria "Betty" Tallchief''', naskita '''Elizabeth Marie Tall Chief''' ( {{Lang|osa|𐓏𐒰𐓐𐒿𐒷-𐓍𐓂͘𐓄𐒰}} "Du-Normoj"; Osage familia nomo: ''{{Lang|osa|Ki He Kah Stah Tsa}}'', Osaĝa skribo : {{Lang|osa|𐒼𐒱𐒹𐒻𐒼𐒰-𐓆𐓈𐒷𐓊𐒷}} ;naskiĝis la 24-an de januaro 1925 en Fairfax, [[Oklahomo]] – mortis la 11-an de aprilo 2013 en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]) estis osage-devena usona [[baletistino]]. Ŝi estis la unua grava [[primabalerino]] de Usono kaj la unua [[Usonaj indianoj|indiana virino]] kiu atingis tiun rangon. Kune kun kartvela-usona koreografo [[George Balanchine]], ŝi estas vaste konsiderata kiel revoluciinta usonan baleton.<ref name="TIME_obit">{{cite magazine|url=https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/|title=The Silent Song of Maria Tallchief: America's Prima Ballerina (1925-2013)|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 12, 2013|author=Howard Chua-Eoan}}</ref><ref name="SunTimes_obit">{{cite news|title=American prima ballerina Maria Tallchief dies at 88|author=Hedy Weiss|date=April 12, 2013|work=Chicago Sun Times|url=http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html|access-date=April 15, 2013|archive-date=April 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130416013816/http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html|url-status=dead}}</ref><ref name="DanceMag1961">{{cite journal|title=Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief|journal=Dance Magazine|issue=April 1961}}</ref><ref name="WAPost_obit">{{cite news|title=Maria Tallchief, ballet star who was inspiration for Balanchine, dies at 88|date=April 12, 2013|newspaper=The Washington Post|first=Sarah|last=Halzack|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/maria-tallchief-ballet-star-who-was-inspiration-for-balanchine-dies-at-88/2013/04/12/5888f3de-c5dc-11df-94e1-c5afa35a9e59_story.html|access-date=April 14, 2013}}</ref> Inter 1942 ĝis 1947 ŝi dancis kun la [[Rusaj Baletoj]] de [[Monte Carlo]], sed ŝi estas plej konata pro sia tempo kun la ''[[New York City Ballet]]'' inter 1947 ĝis 1965. Kune kun Yvonne Chouteau, Moscelyne Larkin, Rosella Hightower, kaj ŝia fratino Marjorie Tallchief, ŝi estis unu el la ''Kvin Lunoj'', eminentaj dancistoj de indiĝena amerika deveno el [[Oklahomo]]. Ŝi ricevis multajn premiojn pro sia laboro, inkluzive de [[Premio Centro Kennedy|Honoro de la Kennedy Centro]], la Usona Nacia Medalo de Artoj, kaj membreco en [[Usona Nacia Virina Halo de Famo|la Nacia Virina Halo de Famo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://danceinteractive.jacobspillow.org/maria-tallchief/firebird/ Arkiva filmaĵo de Maria Tallchief kaj Michael Maule prezentantaj Firebird en 1951 ĉe Jacob's Pillow] * [https://danceinteractive.jacobspillow.org/maria-tallchief/sylvia-pas-de-deux/ Arkiva filmaĵo de Maria Tallchief elfaranta ''Sylvia'' (Leo Delibes, George Balanchine) ''Pas de Deux'' 1951 ĉe Jacob's Pillow] * [https://www.imdb.com/name/nm0848126/bio Biografio por Maria Tallchief] ĉe la [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [http://upstreamvideos.com/wp/videos/maria-tallchief/ Maria Tallchief] de Upstream Video Productions * [http://www.bruceduffie.com/tallchief2.html Intervjuo kun Maria Tallchief] fare de Bruce Duffie * [https://aifg.arizona.edu/film/maria-tallchief-dances Maria Tallchief Dancas] televidaperon, Kristnaskon 1952 * Norwood, Arlisha. [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/maria-tallchief "Maria Tallchief"] . Nacia Muzeo pri Virina Historio. 2017. * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CCB.xml Rekordoj de Chicago City Ballet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924131626/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CCB.xml|date=September 24, 2021}} ĉe la Biblioteko Newberry {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tallchief, Maria}} [[Kategorio:Indianaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj dancistoj]] 9eop4ttrhqcjbt00umz8anzxdwalyeo 9350343 9350342 2026-04-09T13:27:53Z Sj1mor 12103 9350343 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Maria "Betty" Tallchief''', naskita '''Elizabeth Marie Tall Chief''' (Osaĝa skribo : {{Lang|osa|𐓏𐒰𐓐𐒿𐒷-𐓍𐓂͘𐓄𐒰}} signifante "Du-Normoj"; Osage familia nomo: ''{{Lang|osa|Ki He Kah Stah Tsa}}'', osage: {{Lang|osa|𐒼𐒱𐒹𐒻𐒼𐒰-𐓆𐓈𐒷𐓊𐒷}}; naskiĝis la 24-an de januaro 1925 en Fairfax, [[Oklahomo]] – mortis la 11-an de aprilo 2013 en [[Ĉikago]], [[Ilinojso]]) estis osage-devena usona [[baletistino]]. Ŝi estis la unua grava [[primabalerino]] de Usono kaj la unua [[Usonaj indianoj|indiana virino]] kiu atingis tiun rangon. Kune kun kartvela-usona koreografo [[George Balanchine]], ŝi estas vaste konsiderata kiel revoluciinta usonan baleton.<ref name="TIME_obit">{{cite magazine|url=https://entertainment.time.com/2013/04/12/the-silent-song-of-maria-tallchief-americas-prima-ballerina-1925-2013/|title=The Silent Song of Maria Tallchief: America's Prima Ballerina (1925-2013)|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=April 12, 2013|author=Howard Chua-Eoan}}</ref><ref name="SunTimes_obit">{{cite news|title=American prima ballerina Maria Tallchief dies at 88|author=Hedy Weiss|date=April 12, 2013|work=Chicago Sun Times|url=http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html|access-date=April 15, 2013|archive-date=April 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130416013816/http://www.suntimes.com/entertainment/19439381-421/american-prima-ballerina-maria-tallchief-dies-at-88.html|url-status=dead}}</ref><ref name="DanceMag1961">{{cite journal|title=Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief|journal=Dance Magazine|issue=April 1961}}</ref><ref name="WAPost_obit">{{cite news|title=Maria Tallchief, ballet star who was inspiration for Balanchine, dies at 88|date=April 12, 2013|newspaper=The Washington Post|first=Sarah|last=Halzack|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/maria-tallchief-ballet-star-who-was-inspiration-for-balanchine-dies-at-88/2013/04/12/5888f3de-c5dc-11df-94e1-c5afa35a9e59_story.html|access-date=April 14, 2013}}</ref> Inter 1942 ĝis 1947 ŝi dancis kun la [[Rusaj Baletoj]] de [[Monte Carlo]], sed ŝi estas plej konata pro sia tempo kun la ''[[New York City Ballet]]'' inter 1947 ĝis 1965. Kune kun Yvonne Chouteau, Moscelyne Larkin, Rosella Hightower, kaj ŝia fratino Marjorie Tallchief, ŝi estis unu el la ''Kvin Lunoj'', eminentaj dancistoj de indiĝena amerika deveno el [[Oklahomo]]. Ŝi ricevis multajn premiojn pro sia laboro, inkluzive de [[Premio Centro Kennedy|Honoro de la Kennedy Centro]], la Usona Nacia Medalo de Artoj, kaj membreco en [[Usona Nacia Virina Halo de Famo|la Nacia Virina Halo de Famo]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://danceinteractive.jacobspillow.org/maria-tallchief/firebird/ Arkiva filmaĵo de Maria Tallchief kaj Michael Maule prezentantaj Firebird en 1951 ĉe Jacob's Pillow] * [https://danceinteractive.jacobspillow.org/maria-tallchief/sylvia-pas-de-deux/ Arkiva filmaĵo de Maria Tallchief elfaranta ''Sylvia'' (Leo Delibes, George Balanchine) ''Pas de Deux'' 1951 ĉe Jacob's Pillow] * [https://www.imdb.com/name/nm0848126/bio Biografio por Maria Tallchief] ĉe la [[Interreta filma datumbazo|Interreta Filma Datumbazo]] * [http://upstreamvideos.com/wp/videos/maria-tallchief/ Maria Tallchief] de Upstream Video Productions * [http://www.bruceduffie.com/tallchief2.html Intervjuo kun Maria Tallchief] fare de Bruce Duffie * [https://aifg.arizona.edu/film/maria-tallchief-dances Maria Tallchief Dancas] televidaperon, Kristnaskon 1952 * Norwood, Arlisha. [https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/maria-tallchief "Maria Tallchief"] . Nacia Muzeo pri Virina Historio. 2017. * [https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CCB.xml Rekordoj de Chicago City Ballet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924131626/https://mms.newberry.org/xml/xml_files/CCB.xml|date=September 24, 2021}} ĉe la Biblioteko Newberry {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tallchief, Maria}} [[Kategorio:Indianaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj dancistoj]] al3a9u46t7d0wdq43orp2zwin0i2fdb 0 941127 9350339 2026-04-09T13:21:05Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Baleto de Novjorko]] 9350339 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Baleto de Novjorko]] 3uzid7zw61u160nleleb8x04vv21kep 0 941128 9350348 2026-04-09T13:43:38Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1336072173|Elizabeth Peratrovich]]" 9350348 wikitext text/x-wiki * Oficiala retejo de [http://www.alaskacivilrights.org/ ''Alaska Civil Rights For All''] * [https://sova.si.edu/record/NMAI.AC.078?s=0&n=10&t=C&q=Elizabeth+Peratrovich&i=0 Familiaj dokumentoj de Peratrovich, 1929–2001] * [https://lam.alaska.gov/elizabeth_peratrovich Elizabeth Peratrovich kaj la Kontraŭdiskriminacia Leĝo de Alasko de 1945], Ŝtata Biblioteko de Alasko [[Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj indianoj]] s0ibkmf71pmbb7q7ysif54ppwzst4u9 9350349 9350348 2026-04-09T13:54:20Z Sj1mor 12103 9350349 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elizabeth Jean PERATROVIĈ''' ({{lang-tli|Ḵaax̲gal.aat}} [qʰaχ.ɡʌɬ.ʔatʰ]<ref name="auto">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TleIDwAAQBAJ&q=kaaxgal.aat&pg=PA5|title=Fighter in Velvet Gloves: Alaska Civil Rights Hero Elizabeth Peratrovich|first1=Annie|last1=Boochever|first2=Roy Jr.|last2=Peratrovich|date=February 16, 2019|publisher=University of Alaska Press|isbn=9781602233706|via=Google Books}}</ref>; naskiĝis la 4-an de julio 1911 en [[Peterburgo (Alasko)|Petersburgo]], Distrikto de Alasko ([[d:Q163801]]), kiel ''Elizabeth Jean Wanamaker'' ; mortis la 1-an de decembro 1958 en [[Seatlo]], [[Vaŝingtonio]])<ref name=":0">{{cite news|last=Kifer|first=Dave|date=February 18, 2008|title=Alaska Celebrates Civil Rights Pioneer - Peratrovich's Efforts Pre-Dated Martin Luther King|work=SitNews "Stories in the News" Ketchican, Alaska|url=http://www.sitnews.us/Kiffer/Peratrovich/021808_e_peratrovich.html|access-date=December 30, 2020}}</ref> estis usona aktivulino por [[Civitanaj rajtoj|civitanrajtoj]], kiu kampanjis por la rajtoj de la [[indiĝenaj popoloj]] de [[Alasko]]. Ŝia [[aktivismo]] kondukis al la aprobo de la Alaska Kontraŭdiskriminacia Leĝo de 1945, la unua tiaspece en Usono. == Kontraŭ-Diskriminacia Leĝo == En 1941, loĝante en [[Juneau]], la familio Peratrovich alfrontis rasan [[Diskriminacio|diskriminacion]]. Pro sia deveno de Alask-indiĝeno, oni rifuzis al ili decan [[Loĝado|loĝadon]], al iliaj infanoj oni rifuzis bonan [[Edukado|edukadon]], kaj ilia aliro al publikaj lokoj kiel [[Restoracio|restoracioj]] kaj [[Kinejo|kinejoj]] estis limigita. La familio Peratrovich petis la teritorian [[Guberniestro (Usono)|guberniestron]] Ernest Greening aprobi leĝon malpermesantan ŝildojn "Neniuj bestoj aŭ indianoj permesitaj" en publikaj lokoj en Alasko. En 1943, la Leĝo pri Diskriminacio de Alask-indiĝenoj pasis la teritorian Ĉambron de Reprezentantoj per voĉdono de 19 kontraŭ 5. En 1945, la leĝprojekto estis debatita en la teritoria Senato. Senatano Allen Shattuck estis aparte akra, dirante: "La [[Raso|rasoj]] devas resti aparte. Kiuj estas ĉi tiuj [[Homo|homoj]], ĵus elirantaj el sovaĝeco, kiuj volas asociiĝi kun ni, la [[Blankulo|blankuloj]], kiuj havas kvin mil jarojn da [[Skribo|skriba]] [[civilizo]] malantaŭ si?" Elizabeto, parolante laste, respondis: "Mi neniam pensis, ke mi, kiu ĵus eliris el sovaĝeco, devus memorigi sinjorojn, kiuj havas kvin mil jarojn da skriba civilizo malantaŭ si, pri nia [[Bill of Rights (Usono)|Deklaro de Rajtoj]]." Ŝia pasia parolado havis efikon: 11 membroj voĉdonis jes kontraŭ kvin. La leĝprojekton subskribis la guberniestro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Oficiala retejo de [http://www.alaskacivilrights.org/ ''Alaska Civil Rights For All''] * [https://sova.si.edu/record/NMAI.AC.078?s=0&n=10&t=C&q=Elizabeth+Peratrovich&i=0 Familiaj dokumentoj de Peratrovich, 1929–2001] * [https://lam.alaska.gov/elizabeth_peratrovich Elizabeth Peratrovich kaj la Kontraŭdiskriminacia Leĝo de Alasko de 1945], Ŝtata Biblioteko de Alasko {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peratrovich, Elizabeth}} [[Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj indianoj]] os08a3vfn70sy83chio37p2peurtscs 9350350 9350349 2026-04-09T13:57:42Z Sj1mor 12103 9350350 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elizabeth Jean PERATROVIĈ''' ({{lang-tli|Ḵaax̲gal.aat}} [qʰaχ.ɡʌɬ.ʔatʰ]<ref name="auto">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TleIDwAAQBAJ&q=kaaxgal.aat&pg=PA5|title=Fighter in Velvet Gloves: Alaska Civil Rights Hero Elizabeth Peratrovich|first1=Annie|last1=Boochever|first2=Roy Jr.|last2=Peratrovich|date=February 16, 2019|publisher=University of Alaska Press|isbn=9781602233706|via=Google Books}}</ref>; naskiĝis la 4-an de julio 1911 en [[Peterburgo (Alasko)|Petersburgo]], Distrikto de Alasko ([[d:Q163801]]), kiel ''Elizabeth Jean Wanamaker'' ; mortis la 1-an de decembro 1958 en [[Seatlo]], [[Vaŝingtonio]])<ref name=":0">{{cite news|last=Kifer|first=Dave|date=February 18, 2008|title=Alaska Celebrates Civil Rights Pioneer - Peratrovich's Efforts Pre-Dated Martin Luther King|work=SitNews "Stories in the News" Ketchican, Alaska|url=http://www.sitnews.us/Kiffer/Peratrovich/021808_e_peratrovich.html|access-date=December 30, 2020}}</ref> estis usona aktivulino por [[Civitanaj rajtoj|civitanrajtoj]], kiu kampanjis por la rajtoj de la [[indiĝenaj popoloj]] de [[Alasko]]. Ŝia [[aktivismo]] kondukis al la aprobo de la Alaska Kontraŭdiskriminacia Leĝo de 1945, la unua tiaspece en Usono. == Kontraŭ-Diskriminacia Leĝo == En 1941, loĝante en [[Juneau]], la familio Peratrovich alfrontis rasan [[Diskriminacio|diskriminacion]]. Pro sia deveno de Alask-indiĝeno, oni rifuzis al ili decan [[Loĝado|loĝadon]], al iliaj infanoj oni rifuzis bonan [[Edukado|edukadon]], kaj ilia aliro al publikaj lokoj kiel [[Restoracio|restoracioj]] kaj [[Kinejo|kinejoj]] estis limigita. La familio Peratrovich petis la teritorian [[Guberniestro (Usono)|guberniestron]] Ernest Greening aprobi leĝon malpermesantan ŝildojn "Neniuj bestoj aŭ indianoj permesitaj" en publikaj lokoj en Alasko. En 1943, la Leĝo pri Diskriminacio de Alask-indiĝenoj pasis la teritorian Ĉambron de Reprezentantoj per voĉdono de 19 kontraŭ 5. En 1945, la leĝprojekto estis debatita en la teritoria Senato. Senatano Allen Shattuck estis aparte akra, dirante: "La [[Raso|rasoj]] devas resti aparte. Kiuj estas ĉi tiuj [[Homo|homoj]], ĵus elirantaj el sovaĝeco, kiuj volas asociiĝi kun ni, la [[Blankulo|blankuloj]], kiuj havas kvin mil jarojn da [[Skribo|skriba]] [[civilizo]] malantaŭ si?" Elizabeto, parolante laste, respondis: "Mi neniam pensis, ke mi, kiu ĵus eliris el sovaĝeco, devus memorigi sinjorojn, kiuj havas kvin mil jarojn da skriba civilizo malantaŭ si, pri nia [[Bill of Rights (Usono)|Deklaro de Rajtoj]]." Ŝia pasia parolado havis efikon: 11 membroj voĉdonis jes kontraŭ kvin. La leĝprojekton subskribis la guberniestro. Tiu ŝubŝtata leĝo fariĝis la unua leĝo en Usono kiu malpermesis diskriminacion surbaze de raso, ĉirkaŭ dudek jarojn antaŭ la federacia leĝo pri la sama temo, la [[Leĝo de civilaj rajtoj (1964)|Civitanrajta Leĝo de 1964]]. == Por plia legado == * {{Cite book|title=Haa k̲usteeyí, our culture : Tlingit life stories|last=Dauenhauer|first=Nora|last2=Dauenhauer|first2=Richard|publisher=Seattle : University of Washington Press ; Juneau : Sealaska Heritage Foundation, ©1994.|isbn=0295974001}} * {{Cite book|url=http://www.worldcat.org/title/recollection-of-civil-rights-leader-elizabeth-peratrovich-1911-1958/oclc/274035724|title=A recollection of civil rights leader Elizabeth Peratrovich, 1911-1958|last=Peratrovich|first=Sr. Roy Scott|last2=Peratrovich|first2=Roy|publisher=Alaska? : R.A. Peratrovich, 2001}} == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * Oficiala retejo de [http://www.alaskacivilrights.org/ ''Alaska Civil Rights For All''] * [https://sova.si.edu/record/NMAI.AC.078?s=0&n=10&t=C&q=Elizabeth+Peratrovich&i=0 Familiaj dokumentoj de Peratrovich, 1929–2001] * [https://lam.alaska.gov/elizabeth_peratrovich Elizabeth Peratrovich kaj la Kontraŭdiskriminacia Leĝo de Alasko de 1945], Ŝtata Biblioteko de Alasko {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Peratrovich, Elizabeth}} [[Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj]] [[Kategorio:Usonaj indianoj]] 0ufwfz8jkxuix25fp6sege9y6vr45kh 0 941129 9350351 2026-04-09T14:00:14Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1344297129|Jovita Idar]]" 9350351 wikitext text/x-wiki * [https://legacy.lib.utexas.edu/taro/utlac/00197/lac-00197.html Clemente N. Idar Papers, 1875–1938 (granda parto 1905–1934)], de Texas Archival Resources Online. [[Kategorio:Meksikaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj]] 7zkgu8q5uk4pla0vk3tf1bhc7sv6a6z 9350352 9350351 2026-04-09T14:04:03Z Sj1mor 12103 9350352 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jovita Idár Vivero''' (naskiĝis la 7-an de septembro 1885 en [[Laredo (Teksaso)|Laredo]], [[Teksaso]] - mortis la 15-an de junio 1946 en [[San Antonio (Teksaso)|San Antonio]], [[Teksaso]]) estis usona ĵurnalistino, instruistino, politika kaj civitanrajta aktivulino, kiu pledis por la afero de [[meksik-usonanoj]] kaj meksikaj [[Enmigrinto|enmigrintoj]].<ref name="NYT_Medina_20200807">{{Cite news|issn=0362-4331|last=Medina|first=Jennifer|title=Overlooked No More: Jovita Idár, Who Promoted Rights of Mexican-Americans and Women|work=The New York Times|access-date=August 7, 2020|date=August 7, 2020|url=https://www.nytimes.com/2020/08/07/obituaries/jovita-idar-overlooked.html}}</ref> Ŝi komencis sian ĵurnalistan karieron ĉe ''La Crónica'', la gazeto de sia patro en Laredo, Teksaso, ŝia hejmurbo.<ref name="humanitiestexas_TXorig">{{cite web|series=Texas Originals|title=Jovita Idár|work=Humanities Texas|url=http://www.humanitiestexas.org/programs/tx-originals/list/jovita-idar|access-date=April 2, 2018}}</ref> Kontraŭ la fono de la [[Meksika revolucio|Meksika Revolucio]], kiu daŭris jardekon de 1910 ĝis 1920, ŝi laboris por pluraj gazetoj kaj uzis sian skribaĵon por pledi por ŝanĝo en politiko de Usono. En oktobro 1911, ŝi fariĝis prezidanto de la nove formita ''La Liga Femenil Mexicanista'' (Meksika Virina Ligo), organizaĵo kiu kampanjis por senpaga lernado por meksikaj infanoj en Laredo.<ref name="Villegas_Rebel_1994">{{Cite book|title=The Rebel|last1=Villegas de Magnón|first1=Leonor|date=1994|publisher=Arte Público Press|last2=Lomas|first2=Clara|isbn=978-1611920499|location=Houston, Texas|oclc=656724075}}</ref> Ŝi ankaŭ aktivis en la ''Primer Congreso Mexicanista'', organizaĵo kiu kunigis meksik-usonanojn por diskuti temojn kiel manko de aliro al adekvata edukado kaj ekonomiaj rimedoj.<ref name="NWHM_Alexander_2019">{{Cite web|title=Jovita Idár|work=National Women's History Museum|access-date=August 8, 2020|last=Alexander|first=Kerri Lee|date=2019|url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/jovita-idar}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://legacy.lib.utexas.edu/taro/utlac/00197/lac-00197.html Clemente N. Idar Papers, 1875–1938 (granda parto 1905–1934)], de Texas Archival Resources Online. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Idar, Jovita}} [[Kategorio:Meksikaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj]] kjk28e7fhjrzdmo7jk0vl65fktpdjtw 0 941130 9350353 2026-04-09T14:06:58Z Crosstor 3176 paŭlano 9350353 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''Menyhért Táncz''' [menjhErt tAnc], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Táncz Menyhért [[Jozefo|József]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM72555/651ce343-2f49-462c-9b7c-a424a5165230/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=713661&date=2026-04-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1743|2|19}} en [[Pápa]], li mortis {{mortotago|1800|10|7}} en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} aliĝis al la paŭlanoj en 1760. La [[novicado]] okazis en [[Márianosztra]], post jaro li monaĥiĝis. En sia naskiĝurbo li studis filozofion, en [[Sátoraljaújhely]] (1763) kaj [[Pécs]] (1766) teologion. Li pastriĝis en [[1767]]. Post siaj studoj li estis monaĥo en Pécs, inter 1770-1773 en urbo Pest li havis monaĥan postenon. En Pápa li instruis inter 1773 kaj 1777, tiam lia disĉiplo estis [[Pál Ányos]]. Poste po 2 jarojn en Pécs kaj [[Nagyszombat]] li instruis, pli poste en Pest li havis postenon en la monaĥejo. En 1786 la paŭlana ordeno estis malpermesita, tial li pensiuliĝis. == Fontoj == * [https://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=T%C3%81NCZ%20Menyh%C3%A9rt biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/t-AF349/tancz-menyhert-AF794/ biografio hungare kun foto] * [https://real-eod.mtak.hu/19082/7/rmde_xviii_3_1990.pdf biografio hungare (legebla en la 101-a paĝo)] * [https://epa.oszk.hu/00000/00001/00137/pdf/ITK_00137_1930_03_360.pdf datenoj legeblaj pli malsupre] * [https://lexikon.katolikus.hu/T/T%C3%A1ncz.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tancz Menyhert}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} b1xs9c8636md6mvibrpktcdk0yd0hvv 9350356 9350353 2026-04-09T14:11:54Z Crosstor 3176 9350356 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''Menyhért Táncz''' [menjhErt tAnc], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Táncz Menyhért [[Jozefo|József]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM72555/651ce343-2f49-462c-9b7c-a424a5165230/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=713661&date=2026-04-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1743|2|19}} en [[Pápa]], li mortis {{mortotago|1800|10|7}} en [[Pest (urbo)]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} aliĝis al la paŭlanoj en 1760. La [[novicado]] okazis en [[Márianosztra]], post jaro li monaĥiĝis. En sia naskiĝurbo li studis filozofion, en [[Sátoraljaújhely]] (1763) kaj [[Pécs]] (1766) teologion. Li pastriĝis en [[1767]]. Post siaj studoj li estis monaĥo en Pécs, inter 1770-1773 en urbo Pest li havis monaĥan postenon. En Pápa li instruis inter 1773 kaj 1777, tiam lia disĉiplo estis [[Pál Ányos]]. Poste po 2 jarojn en Pécs kaj [[Nagyszombat]] li instruis, pli poste en Pest li havis postenon en la monaĥejo. En 1786 la paŭlana ordeno estis malpermesita, tial li pensiuliĝis. == Fontoj == * [https://www.ekmk.hu/lexikon/talalatok3.php?beture=T%C3%81NCZ%20Menyh%C3%A9rt biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/t-AF349/tancz-menyhert-AF794/ biografio hungare kun foto] * [https://real-eod.mtak.hu/19082/7/rmde_xviii_3_1990.pdf biografio hungare (legebla en la 101-a paĝo)] * [https://epa.oszk.hu/00000/00001/00137/pdf/ITK_00137_1930_03_360.pdf datenoj legeblaj pli malsupre] * [https://lexikon.katolikus.hu/T/T%C3%A1ncz.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tancz Menyhert}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} smgg2pe8as7kk483sbmvn53wyfdyae7 1 941131 9350359 2026-04-09T14:45:58Z Arbarulo 135469 Kreis novan paĝon kun "==Kopirajto== La sekcio "Stereotipoj, tradicio kaj progreso" estas parta kopio de [https://esperantaretradio.blogspot.com/2020/09/virinoj-en-muziko-26.html artikolo de Esperanta Retradio]. Tio kredeble estas malrespekto de kopirajto. --~~~~" 9350359 wikitext text/x-wiki ==Kopirajto== La sekcio "Stereotipoj, tradicio kaj progreso" estas parta kopio de [https://esperantaretradio.blogspot.com/2020/09/virinoj-en-muziko-26.html artikolo de Esperanta Retradio]. Tio kredeble estas malrespekto de kopirajto. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:45, 9 apr. 2026 (UTC) elugh1sou0oj2jjfy10cjdt4ji8jld1 0 941132 9350367 2026-04-09T16:26:53Z Kani 670 Alidirektigis al [[Luis Carrero Blanco]] 9350367 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Luis Carrero Blanco]] li3rffbv8gx6lya7de94u3mudnvyjs9 0 941133 9350368 2026-04-09T16:27:41Z Kani 670 Alidirektigis al [[Mortigadoj de Paracuellos]] 9350368 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Mortigadoj de Paracuellos]] q6noecaghm3fenz64l747lq4zdmey1o 14 941134 9350386 2026-04-09T16:48:15Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Kategorio:Esperanto en Rusia Imperio]] al [[Kategorio:Esperanto en la Rusia Imperio]] 9350386 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[:Kategorio:Esperanto en la Rusia Imperio]] 4hbe49ekra8m0e87g9ykxwpd5cq37ds 0 941135 9350395 2026-04-09T17:05:04Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Madame de La Fayette]] 9350395 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Madame de La Fayette]] 2x0e6emz77c8n3dsqw0k1ehl191ny9b 0 941136 9350397 2026-04-09T17:07:39Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Pierre Choderlos de Laclos]] 9350397 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Pierre Choderlos de Laclos]] 2no50lg1cku1d40futt1pp8qdoe4y2c 0 941137 9350398 2026-04-09T17:10:02Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato =..." 9350398 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == It and the [[Sympatry|sympatric]] [[northern giant hummingbird]] (''P. peruviana'') were once considered the same species, i.e., the giant hummingbird, though some researchers have already classified them as different species or subspecies in the past.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomic analysis supports the separation of the two species which shows that they diverged between 2.1 and 3.4 million years ago, in the late [[Pliocene]].<ref name=pnas-2024/> Williamson and colleagues attributed the binomial name ''Patagona chaski'' to the northern giant hummingbird in 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref> but this taxon was already described as ''Patagona peruviana'' by [[Adolphe Boucard]] in 1893, so ''P. chaski'' is a junior synonym of ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|right|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Its mass is in the range of {{cvt|17|-|31|g}}, making it approximately twice as heavy as the next largest hummingbird.<ref name=pnas-2024/> It has a wingspan of {{cvt|21.5|cm}}, with a body length of {{cvt|23|cm}}.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10 November 2025 |date=2025}}</ref> The two subspecies are visually distinguishable. ''P. g. peruviana'' is yellowish brown overall and has white on the chin and throat, where ''P. g. gigas'' is more olive green to brown and lacks white on the chin and throat.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] The giant hummingbird is widely distributed throughout the length of the Andes on both the east and west sides.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Its seasonal migration loop is estimated at {{cvt|8300|km}} over the Central Andean Plateau, involving an altitude change of about {{cvt|4100|m}} over a three week period.<ref name=pnas-2024/> It typically inhabits the higher altitude scrubland and forests that line the slopes of the Andes during the summer and then retreats to similar, lower altitude habitats in winter months.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> The species persists through a large altitude range, with specimens retrieved from sea level up to {{cvt|4600|m}}.<ref name=Oses /> They have shown to be fairly resilient to urbanisation and agricultural activities; however, the removal of vegetation limits their distribution in dense city areas and industrial zones.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> The giant hummingbird migrates in summer to the temperate areas of South America, reaching as low as 44° S. Correspondingly, it migrates north to more tropical climates in winter (March–August), though not usually venturing higher than 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' occurs from [[Ecuador]] to the southeastern mountains of Peru and ''P. g. gigas'' from northern Bolivia and Chile to Argentina. Contact between these previously accepted subspecies<ref name=pnas-2024/> is most likely to occur around the eastern slopes of the north Peruvian Andes.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' is the predominant [[pollinator]] of the [[cactus]] species ''[[Oreocereus celsianus]]''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == The giant hummingbird holds significant value for some of the aboriginal inhabitants of the Andes. The people of [[Chiloé Island]] believe that if a woman captures a hummingbird then they will gain great fertility from it.<ref name=Ricardo /> This species is a likely inspiration to the people of the [[Nazca culture]] who created the [[Nazca Lines|Nazca hummingbird geoglyph]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] 5s1e5vimh3o2saek5sa9wm8804x8d06 9350401 9350398 2026-04-09T17:18:17Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9350401 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|right|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Its mass is in the range of {{cvt|17|-|31|g}}, making it approximately twice as heavy as the next largest hummingbird.<ref name=pnas-2024/> It has a wingspan of {{cvt|21.5|cm}}, with a body length of {{cvt|23|cm}}.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10 November 2025 |date=2025}}</ref> The two subspecies are visually distinguishable. ''P. g. peruviana'' is yellowish brown overall and has white on the chin and throat, where ''P. g. gigas'' is more olive green to brown and lacks white on the chin and throat.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] The giant hummingbird is widely distributed throughout the length of the Andes on both the east and west sides.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Its seasonal migration loop is estimated at {{cvt|8300|km}} over the Central Andean Plateau, involving an altitude change of about {{cvt|4100|m}} over a three week period.<ref name=pnas-2024/> It typically inhabits the higher altitude scrubland and forests that line the slopes of the Andes during the summer and then retreats to similar, lower altitude habitats in winter months.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> The species persists through a large altitude range, with specimens retrieved from sea level up to {{cvt|4600|m}}.<ref name=Oses /> They have shown to be fairly resilient to urbanisation and agricultural activities; however, the removal of vegetation limits their distribution in dense city areas and industrial zones.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> The giant hummingbird migrates in summer to the temperate areas of South America, reaching as low as 44° S. Correspondingly, it migrates north to more tropical climates in winter (March–August), though not usually venturing higher than 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' occurs from [[Ecuador]] to the southeastern mountains of Peru and ''P. g. gigas'' from northern Bolivia and Chile to Argentina. Contact between these previously accepted subspecies<ref name=pnas-2024/> is most likely to occur around the eastern slopes of the north Peruvian Andes.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' is the predominant [[pollinator]] of the [[cactus]] species ''[[Oreocereus celsianus]]''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == The giant hummingbird holds significant value for some of the aboriginal inhabitants of the Andes. The people of [[Chiloé Island]] believe that if a woman captures a hummingbird then they will gain great fertility from it.<ref name=Ricardo /> This species is a likely inspiration to the people of the [[Nazca culture]] who created the [[Nazca Lines|Nazca hummingbird geoglyph]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] rdj2nzk9nvmz6pznhcw474umgyj386u 9350402 9350401 2026-04-09T17:18:57Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350402 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Its mass is in the range of {{cvt|17|-|31|g}}, making it approximately twice as heavy as the next largest hummingbird.<ref name=pnas-2024/> It has a wingspan of {{cvt|21.5|cm}}, with a body length of {{cvt|23|cm}}.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10 November 2025 |date=2025}}</ref> The two subspecies are visually distinguishable. ''P. g. peruviana'' is yellowish brown overall and has white on the chin and throat, where ''P. g. gigas'' is more olive green to brown and lacks white on the chin and throat.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] The giant hummingbird is widely distributed throughout the length of the Andes on both the east and west sides.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Its seasonal migration loop is estimated at {{cvt|8300|km}} over the Central Andean Plateau, involving an altitude change of about {{cvt|4100|m}} over a three week period.<ref name=pnas-2024/> It typically inhabits the higher altitude scrubland and forests that line the slopes of the Andes during the summer and then retreats to similar, lower altitude habitats in winter months.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> The species persists through a large altitude range, with specimens retrieved from sea level up to {{cvt|4600|m}}.<ref name=Oses /> They have shown to be fairly resilient to urbanisation and agricultural activities; however, the removal of vegetation limits their distribution in dense city areas and industrial zones.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> The giant hummingbird migrates in summer to the temperate areas of South America, reaching as low as 44° S. Correspondingly, it migrates north to more tropical climates in winter (March–August), though not usually venturing higher than 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' occurs from [[Ecuador]] to the southeastern mountains of Peru and ''P. g. gigas'' from northern Bolivia and Chile to Argentina. Contact between these previously accepted subspecies<ref name=pnas-2024/> is most likely to occur around the eastern slopes of the north Peruvian Andes.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' is the predominant [[pollinator]] of the [[cactus]] species ''[[Oreocereus celsianus]]''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == The giant hummingbird holds significant value for some of the aboriginal inhabitants of the Andes. The people of [[Chiloé Island]] believe that if a woman captures a hummingbird then they will gain great fertility from it.<ref name=Ricardo /> This species is a likely inspiration to the people of the [[Nazca culture]] who created the [[Nazca Lines|Nazca hummingbird geoglyph]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] i53f8od2tn2sjr39ty6fzey61o11tc1 9350404 9350402 2026-04-09T17:29:43Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350404 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] The giant hummingbird is widely distributed throughout the length of the Andes on both the east and west sides.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Its seasonal migration loop is estimated at {{cvt|8300|km}} over the Central Andean Plateau, involving an altitude change of about {{cvt|4100|m}} over a three week period.<ref name=pnas-2024/> It typically inhabits the higher altitude scrubland and forests that line the slopes of the Andes during the summer and then retreats to similar, lower altitude habitats in winter months.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> The species persists through a large altitude range, with specimens retrieved from sea level up to {{cvt|4600|m}}.<ref name=Oses /> They have shown to be fairly resilient to urbanisation and agricultural activities; however, the removal of vegetation limits their distribution in dense city areas and industrial zones.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> The giant hummingbird migrates in summer to the temperate areas of South America, reaching as low as 44° S. Correspondingly, it migrates north to more tropical climates in winter (March–August), though not usually venturing higher than 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' occurs from [[Ecuador]] to the southeastern mountains of Peru and ''P. g. gigas'' from northern Bolivia and Chile to Argentina. Contact between these previously accepted subspecies<ref name=pnas-2024/> is most likely to occur around the eastern slopes of the north Peruvian Andes.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' is the predominant [[pollinator]] of the [[cactus]] species ''[[Oreocereus celsianus]]''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == The giant hummingbird holds significant value for some of the aboriginal inhabitants of the Andes. The people of [[Chiloé Island]] believe that if a woman captures a hummingbird then they will gain great fertility from it.<ref name=Ricardo /> This species is a likely inspiration to the people of the [[Nazca culture]] who created the [[Nazca Lines|Nazca hummingbird geoglyph]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] 8iw5t1dcixxn4ffuvc6ysx7snhk55hg 9350408 9350404 2026-04-09T17:33:52Z Kani 670 /* Distribuo, habitato, kaj migrado */ 9350408 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj [[P. g. gigas]] de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' is the predominant [[pollinator]] of the [[cactus]] species ''[[Oreocereus celsianus]]''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == The giant hummingbird holds significant value for some of the aboriginal inhabitants of the Andes. The people of [[Chiloé Island]] believe that if a woman captures a hummingbird then they will gain great fertility from it.<ref name=Ricardo /> This species is a likely inspiration to the people of the [[Nazca culture]] who created the [[Nazca Lines|Nazca hummingbird geoglyph]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] jrtw3ip3bx92b8gapvklwpre0huat10 9350409 9350408 2026-04-09T17:34:13Z Kani 670 /* Distribuo, habitato, kaj migrado */ 9350409 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' is the predominant [[pollinator]] of the [[cactus]] species ''[[Oreocereus celsianus]]''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == The giant hummingbird holds significant value for some of the aboriginal inhabitants of the Andes. The people of [[Chiloé Island]] believe that if a woman captures a hummingbird then they will gain great fertility from it.<ref name=Ricardo /> This species is a likely inspiration to the people of the [[Nazca culture]] who created the [[Nazca Lines|Nazca hummingbird geoglyph]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] ni6r9h9vpdjmkzfrqzdxtjg9r5zxkum 9350410 9350409 2026-04-09T17:35:34Z Kani 670 /* Ekologio */ 9350410 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' estas ĉefa [[polenigisto]] de la [[kakto|kaktospecio]] ''Oreocereus celsianus''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == The giant hummingbird holds significant value for some of the aboriginal inhabitants of the Andes. The people of [[Chiloé Island]] believe that if a woman captures a hummingbird then they will gain great fertility from it.<ref name=Ricardo /> This species is a likely inspiration to the people of the [[Nazca culture]] who created the [[Nazca Lines|Nazca hummingbird geoglyph]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] oiqfds7jxwtf1xl5j8leolovza4fb64 9350411 9350410 2026-04-09T17:38:24Z Kani 670 /* Kultura gravo */ 9350411 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' estas ĉefa [[polenigisto]] de la [[kakto|kaktospecio]] ''Oreocereus celsianus''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == La giganta kolibro havas gravan valoron por kelkaj el la indiĝenaj loĝantoj de la Andoj. La homoj de la [[insulo Ĉiloe]] kredas, ke se virino kaptas kolibron, tiam ili gajnos grandan fekundecon de ĝi.<ref name=Ricardo /> Ĉi tiu specio estas verŝajna inspiro por la homoj de la [[Nazka Kulturo]], kiuj kreis la geoglifon pri la [[Nazka-linioj|kolibro de Nazka]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== The range of the giant hummingbird is sizable, estimated at {{cvt|1,200,000|km2}}, with total numbers of about 65,000 estimated in Peru.<ref name=pnas-2024/> The species is classified by the [[International Union for Conservation of Nature]] as being of [[Least Concern]].<ref name=iucn /> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] bqcw126mbfh4ba6e28moov2cu2kfcwv 9350412 9350411 2026-04-09T17:40:13Z Kani 670 9350412 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') ests iam konsideria samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas junar sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' estas ĉefa [[polenigisto]] de la [[kakto|kaktospecio]] ''Oreocereus celsianus''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == La giganta kolibro havas gravan valoron por kelkaj el la indiĝenaj loĝantoj de la Andoj. La homoj de la [[insulo Ĉiloe]] kredas, ke se virino kaptas kolibron, tiam ili gajnos grandan fekundecon de ĝi.<ref name=Ricardo /> Ĉi tiu specio estas verŝajna inspiro por la homoj de la [[Nazka Kulturo]], kiuj kreis la geoglifon pri la [[Nazka-linioj|kolibro de Nazka]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== La teritorio de la giganta kolibro estas konsiderinda, taksita je 1 200 000 km², kun totala nombro de ĉirkaŭ 65 000 taksitaj en Peruo.<ref name=pnas-2024/> La specio estas klasifikita de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] kiel [[Malplej Zorgiga]].<ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] c0x6eyvd189x7rt6889gbrdbkley81f 9350414 9350412 2026-04-09T17:46:28Z Kani 670 9350414 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1848 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' estas ĉefa [[polenigisto]] de la [[kakto|kaktospecio]] ''Oreocereus celsianus''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == La giganta kolibro havas gravan valoron por kelkaj el la indiĝenaj loĝantoj de la Andoj. La homoj de la [[insulo Ĉiloe]] kredas, ke se virino kaptas kolibron, tiam ili gajnos grandan fekundecon de ĝi.<ref name=Ricardo /> Ĉi tiu specio estas verŝajna inspiro por la homoj de la [[Nazka Kulturo]], kiuj kreis la geoglifon pri la [[Nazka-linioj|kolibro de Nazka]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== La teritorio de la giganta kolibro estas konsiderinda, taksita je 1 200 000 km², kun totala nombro de ĉirkaŭ 65 000 taksitaj en Peruo.<ref name=pnas-2024/> La specio estas klasifikita de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] kiel [[Malplej Zorgiga]].<ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] s8j0qiczjtkk5tq1d2ibb03duk07662 9350416 9350414 2026-04-09T17:49:46Z Kani 670 9350416 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' estas ĉefa [[polenigisto]] de la [[kakto|kaktospecio]] ''Oreocereus celsianus''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == La giganta kolibro havas gravan valoron por kelkaj el la indiĝenaj loĝantoj de la Andoj. La homoj de la [[insulo Ĉiloe]] kredas, ke se virino kaptas kolibron, tiam ili gajnos grandan fekundecon de ĝi.<ref name=Ricardo /> Ĉi tiu specio estas verŝajna inspiro por la homoj de la [[Nazka Kulturo]], kiuj kreis la geoglifon pri la [[Nazka-linioj|kolibro de Nazka]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== La teritorio de la giganta kolibro estas konsiderinda, taksita je 1 200 000 km², kun totala nombro de ĉirkaŭ 65 000 taksitaj en Peruo.<ref name=pnas-2024/> La specio estas klasifikita de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] kiel [[Malplej Zorgiga]].<ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] hg4t9wb6uitf36aner7fs8ovjkyvb14 9350461 9350416 2026-04-09T21:40:59Z Kani 670 9350461 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' estas ĉefa [[polenigisto]] de la [[kakto|kaktospecio]] ''Oreocereus celsianus''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == La giganta kolibro havas gravan valoron por kelkaj el la indiĝenaj loĝantoj de la Andoj. La homoj de la [[insulo Ĉiloe]] kredas, ke se virino kaptas kolibron, tiam ili gajnos grandan fekundecon de ĝi.<ref name=Ricardo /> Ĉi tiu specio estas verŝajna inspiro por la homoj de la [[Nazka Kulturo]], kiuj kreis la geoglifon pri la [[Nazka-linioj|kolibro de Nazka]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== La teritorio de la giganta kolibro estas konsiderinda, taksita je 1 200 000 km², kun totala nombro de ĉirkaŭ 65 000 taksitaj en Peruo.<ref name=pnas-2024/> La specio estas klasifikita de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] kiel [[Malplej Zorgiga]].<ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] nhrvb2ibucvwmzrmaflxdjtgxy34ifg 9350463 9350461 2026-04-09T21:45:13Z Kani 670 9350463 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona gigas.jpg |priskribo de dosiero = ''Patagona gigas'' en Ĉilio |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |specio = '''Gigantkolibro''' ''P. gigas'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Patagona gigas'' |dunomo aŭtoritato = ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1824) |vikispecio = ''Patagona gigas'' |komunejo = ''Patagona gigas'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Gigantkolibro''' aŭ '''Suda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona gigas'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la subamilio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la dua plej granda [[kolibro]], malantaŭ ĝia proksime parenca [[Perua gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Perua gigantkolibro]] (''P. peruviana'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Aspekto == [[File:Patagona gigas-perching.jpg|thumb|maldekstre|En [[Kuzko]], [[Peruo]]]] Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, kio faras ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝi havas enverguron de 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm.<ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La du iamaj subspecioj (jam specioj) estas vide distingeblaj. ''P. g. peruviana'' estas ĝenerale flavecbruna kaj havas blankon sur la mentono kaj gorĝo, dum ''P. g. gigas'' estas pli olivecverda ĝis bruna kaj ne havas blankon sur la mentono kaj gorĝo.<ref name=Oses>{{cite book|last1=Osés|first1=C. S.|title=Taxonomy, phylogeny, and biogeography of the Andean hummingbird genera ''Coeligena'' Lesson, 1832; ''Pterophanes'' Gould, 1849; ''Ensifera'' Lesson 1843; and ''Patagona'' Gray, 1840 (Aves: Trochiliformes) | date=2003 | publisher=Bonn University | location=Bonn, Germany | edition=1st|url=http://hss.ulb.uni-bonn.de/2003/0273/0273.htm|access-date=18 April 2015}}</ref> == Distribuo, habitato, kaj migrado == [[File:Colibri 08.jpg|right|thumb|Ŝvebe]] La giganta kolibro estas vaste distribuita tra la tuta longo de la Andoj kaj oriente kaj okcidente.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /> Ĝia laŭsezona migradbuklo estas taksita je 8 300 km super la Centra Anda Altebenaĵo, kio implicas altecŝanĝon de ĉirkaŭ 4 100 m dum trisemajna periodo.<ref name=pnas-2024/> Ĝi tipe loĝas en pli altaj altitudoj kiel veprejo kaj arbaroj, kiuj vicas laŭ la deklivoj de la Andoj dum la somero, kaj poste retiriĝas al similaj, pli malalt-altitudaj vivejoj dum la vintraj monatoj.<ref name=Vonwehrden>{{cite journal|last1=Von Wehrden|first1=H.|title=The giant hummingbird (''Patagona gigas'') in the mountains of central Argentina and a climatic envelope model for its distribution | journal=Wilson Journal of Ornithology | date=2008|volume=120|issue=3|pages=648–651|doi=10.1676/07-111.1}}</ref><ref name=Herzog>{{cite journal|last1=Herzog|first1=Sebastian K.|last2=Rodrigo|first2=Soria A.|last3=Matthysen|first3=Erik|title=Seasonal variation in avian community composition in a high-Andean ''Polylepis'' (Rosaceae) forest fragment | journal=The Wilson Bulletin | date=2003 | volume=115 |issue=4|pages=438–447|doi=10.1676/03-048 |s2cid=85640049 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/210451}}</ref> La specio pluvivas tra granda altituda gamo, kun specimenoj prenitaj de marnivelo ĝis 4 600 m.<ref name=Oses /> Ili montriĝis sufiĉe rezistemaj al urbigo kaj agrikulturaj agadoj; tamen, la forigo de vegetaĵaro limigas ilian distribuon en densaj urbaj areoj kaj industriaj zonoj.<ref name=villegas>{{cite journal|last1=Villegas|first1=Mariana|last2=Garitano-Zavala|first2=Álvaro|title=Bird community responses to different urban conditions in La Paz, Bolivia|journal=Urban Ecosystems | date=2010|volume=13|issue=3|pages=375–391|doi=10.1007/s11252-010-0126-7 | doi-access= |bibcode=2010UrbEc..13..375V }}</ref> La giganta kolibro migras somere al la moderklimataj areoj de Sudameriko, atingante eĉ 44° S. Sekve, ĝi migras norden al pli tropikaj klimatoj vintre (marto-aŭgusto), kvankam kutime ne aventuriĝante pli alten ol 28° S.<ref name=pnas-2024/><ref name=Oses /><ref name=Ricardo>{{cite book|last1=Ricardo|first1=R.|title=Multi-ethnic Bird Guide of the Subantarctic Forests of South America|date=2010|publisher=University of North Texas Press|pages=171–173|edition=2nd}}</ref> ''P. g. peruviana'' troviĝas de Ekvadoro ĝis la sudorientaj montoj de Peruo kaj ''P. g. gigas'' de norda Bolivio kaj Ĉilio ĝis Argentino. Kontakto inter ĉi tiuj antaŭe akceptitaj subspecioj<ref name=pnas-2024/> plej verŝajne okazas ĉirkaŭ la orientaj deklivoj de la nordperuaj Andoj.<ref name=Oses /> == Ekologio == ''P. gigas'' estas ĉefa [[polenigisto]] de la [[kakto|kaktospecio]] ''Oreocereus celsianus''.<ref>{{Cite journal |last=Larrea-Alcázar |first=Daniel M. |last2=López |first2=Ramiro P. |date=2011 |title=Pollination biology of Oreocereus celsianus (Cactaceae), a columnar cactus inhabiting the high subtropical Andes |url=http://link.springer.com/10.1007/s00606-011-0485-4 |journal=Plant Systematics and Evolution |language=en |volume=295 |issue=1-4 |pages=129–137 |doi=10.1007/s00606-011-0485-4 |issn=0378-2697|url-access=subscription }}</ref> == Kultura gravo == La giganta kolibro havas gravan valoron por kelkaj el la indiĝenaj loĝantoj de la Andoj. La homoj de la [[insulo Ĉiloe]] kredas, ke se virino kaptas kolibron, tiam ili gajnos grandan fekundecon de ĝi.<ref name=Ricardo /> Ĉi tiu specio estas verŝajna inspiro por la homoj de la [[Nazka Kulturo]], kiuj kreis la geoglifon pri la [[Nazka-linioj|kolibro de Nazka]].<ref name=Ricardo /> ==Statuso== La teritorio de la giganta kolibro estas konsiderinda, taksita je 1 200 000 km², kun totala nombro de ĉirkaŭ 65 000 taksitaj en Peruo.<ref name=pnas-2024/> La specio estas klasifikita de la [[Internacia Unio por la Konservo de Naturo]] kiel [[Malplej Zorgiga]].<ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2024 |title=''Patagona gigas'' |volume=2024 |article-number=e.T22687785A263636392 |doi= |access-date=6a de Decembro 2024}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} *[http://ibc.lynxeds.com/sound/giant-hummingbird-patagona-gigas/calls-high-note noto] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] [[Kategorio:Birdoj de Bolivio]] [[Kategorio:Birdoj de Argentino]] gaojab9nla15uirj3z8pgxmj5ee299v 1 941138 9350400 2026-04-09T17:14:25Z Sj1mor 12103 /* Forigu */ nova sekcio 9350400 wikitext text/x-wiki == Forigu == {{Forigu tuj}} [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:14, 9 apr. 2026 (UTC) n4p0jstwws6qxair4995t57nsg136ii 0 941139 9350403 2026-04-09T17:27:35Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1338036794|Wang Zengqi]]" 9350403 wikitext text/x-wiki '''Wang Zengqi''' ( {{lang-zh|s=汪曾祺|t=汪曾祺|p=Wāng Zēngqí}}; 1920 – 1997) estis ĉina romanisto, eseisto kaj dramisto de la Pekina Opero.<ref name=":2">{{Cite web|last=毕楠|title=Celebrating a modern story teller|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202101/06/WS5ff4f812a31024ad0baa0af0.html|access-date=2025-06-26|website=www.chinadaily.com.cn}}</ref> Li estas konata pro siaj noveloj kaj eseoj kun eleganta stilo kaj enhavo inspiritaj kaj de tradicia literaturo kaj de folkloroj de lia hejmurbo.<ref>{{Cite book|last=Zhang|first=Longxi|title=A history of Chinese literature|date=2023|publisher=Routledge|isbn=978-0-367-75828-8|location=London New York|pages=403, 413}}</ref> Li estis nomata "majstra stilisto de moderna ĉina lingvo", kune kun sia literatura mentoro [[Shen Congwen]].<ref>{{Cite book|last=Mair|first=Victor H.|title=The Columbia history of Chinese literature|date=2001|publisher=Columbia University press|isbn=978-0-231-10984-0|location=New York|pages=1057}}</ref> Li estas rigardata kiel posteulo de la "Pekina Skolo" anoncita de [[Zhou Zuoren]] kaj Shen Congwen en la 1940-aj jaroj.<ref>{{Cite web|last=Sun|first=Yu|date=2023|title=从京派到新京派|trans-title=From the "Beijing School" to the "New Beijing School"|url=https://www.chinawriter.com.cn/n1/2023/0109/c441821-32602835.html|access-date=2025-06-26|website=www.chinawriter.com.cn (中国作家网)}}</ref> [[Dosiero:FR_Wang_Zengqi.jpg|maldekstra|eta|Iama Loĝejo de Wang Zengqi en [[Gaoyou]].]] * [https://www.aisixiang.com/data/33641.html 曾祺的和谐美学——纪念汪曾祺诞辰九十周年] * [https://www.aisixiang.com/data/92910.html 汪曾祺研究述评] * [https://www.aisixiang.com/data/92912.html 汪曾祺与五四新文化传统] * {{Cite journal|last=Peng|first=Tao|date=2024|title=Modernist Techniques in Wang Zengqi's Fiction from the 1940s to the 1980s|url=https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/mclc.2024.0060|journal=Modern Chinese Literature and Culture|volume=36|issue=2|pages=311–343|doi=10.3366/mclc.2024.0060|issn=1520-9857|url-access=subscription}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] oml1g2trzidn4hmn01bd9nbifeyc8h2 9350405 9350403 2026-04-09T17:30:58Z Sj1mor 12103 9350405 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:FR_Wang_Zengqi.jpg|dekstra|eta|Iama Loĝejo de Wang Zengqi en [[Gaoyou]].]] '''Wang Zengqi''' ({{lang-zh|汪曾祺 汪曾祺|p=''Wāng Zēngqí''}}; naskiĝis en 1920 en Gaoyou, Ĝjangsuo – mortis la 16-an de majo 1997) estis ĉina romanisto, eseisto kaj dramisto de la Pekina Opero.<ref name=":2">{{Cite web|last=毕楠|title=Celebrating a modern story teller|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202101/06/WS5ff4f812a31024ad0baa0af0.html|access-date=2025-06-26|website=www.chinadaily.com.cn}}</ref> Li estas konata pro siaj noveloj kaj eseoj kun eleganta stilo kaj enhavo inspiritaj kaj de tradicia literaturo kaj de folkloroj de lia hejmurbo.<ref>{{Cite book|last=Zhang|first=Longxi|title=A history of Chinese literature|date=2023|publisher=Routledge|isbn=978-0-367-75828-8|location=London New York|pages=403, 413}}</ref> Li estis nomata "majstra stilisto de moderna ĉina lingvo", kune kun sia literatura mentoro [[Shen Congwen]].<ref>{{Cite book|last=Mair|first=Victor H.|title=The Columbia history of Chinese literature|date=2001|publisher=Columbia University press|isbn=978-0-231-10984-0|location=New York|pages=1057}}</ref> Li estas rigardata kiel posteulo de la "Pekina Skolo" anoncita de [[Zhou Zuoren]] kaj Shen Congwen en la 1940-aj jaroj.<ref>{{Cite web|last=Sun|first=Yu|date=2023|title=从京派到新京派|trans-title=From the "Beijing School" to the "New Beijing School"|url=https://www.chinawriter.com.cn/n1/2023/0109/c441821-32602835.html|access-date=2025-06-26|website=www.chinawriter.com.cn (中国作家网)}}</ref> Wang Zengqi komencis verki en 1940. En la 1980-aj jaroj, li laboris kiel scenaristo por kompanio de la [[Pekina opero|Pekina Opero]]. Li publikigis plurajn romanojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.aisixiang.com/data/33641.html 曾祺的和谐美学——纪念汪曾祺诞辰九十周年] * [https://www.aisixiang.com/data/92910.html 汪曾祺研究述评] * [https://www.aisixiang.com/data/92912.html 汪曾祺与五四新文化传统] * {{Cite journal|last=Peng|first=Tao|date=2024|title=Modernist Techniques in Wang Zengqi's Fiction from the 1940s to the 1980s|url=https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/mclc.2024.0060|journal=Modern Chinese Literature and Culture|volume=36|issue=2|pages=311–343|doi=10.3366/mclc.2024.0060|issn=1520-9857|url-access=subscription}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zengqi, Wang}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] imey356z21iyjv6rgebi6dmdzbcdbc9 9350406 9350405 2026-04-09T17:31:39Z Sj1mor 12103 9350406 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[Dosiero:FR_Wang_Zengqi.jpg|dekstra|eta|Iama loĝejo de Wang Zengqi en Gaoyou.]] '''Wang Zengqi''' ({{lang-zh|汪曾祺 汪曾祺|p=''Wāng Zēngqí''}}; naskiĝis en 1920 en Gaoyou, Ĝjangsuo – mortis la 16-an de majo 1997) estis ĉina romanisto, eseisto kaj dramisto de la Pekina Opero.<ref name=":2">{{Cite web|last=毕楠|title=Celebrating a modern story teller|url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202101/06/WS5ff4f812a31024ad0baa0af0.html|access-date=2025-06-26|website=www.chinadaily.com.cn}}</ref> Li estas konata pro siaj noveloj kaj eseoj kun eleganta stilo kaj enhavo inspiritaj kaj de tradicia literaturo kaj de folkloroj de lia hejmurbo.<ref>{{Cite book|last=Zhang|first=Longxi|title=A history of Chinese literature|date=2023|publisher=Routledge|isbn=978-0-367-75828-8|location=London New York|pages=403, 413}}</ref> Li estis nomata "majstra stilisto de moderna ĉina lingvo", kune kun sia literatura mentoro [[Shen Congwen]].<ref>{{Cite book|last=Mair|first=Victor H.|title=The Columbia history of Chinese literature|date=2001|publisher=Columbia University press|isbn=978-0-231-10984-0|location=New York|pages=1057}}</ref> Li estas rigardata kiel posteulo de la "Pekina Skolo" anoncita de [[Zhou Zuoren]] kaj Shen Congwen en la 1940-aj jaroj.<ref>{{Cite web|last=Sun|first=Yu|date=2023|title=从京派到新京派|trans-title=From the "Beijing School" to the "New Beijing School"|url=https://www.chinawriter.com.cn/n1/2023/0109/c441821-32602835.html|access-date=2025-06-26|website=www.chinawriter.com.cn (中国作家网)}}</ref> Wang Zengqi komencis verki en 1940. En la 1980-aj jaroj, li laboris kiel scenaristo por kompanio de la [[Pekina opero|Pekina Opero]]. Li publikigis plurajn romanojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.aisixiang.com/data/33641.html 曾祺的和谐美学——纪念汪曾祺诞辰九十周年] * [https://www.aisixiang.com/data/92910.html 汪曾祺研究述评] * [https://www.aisixiang.com/data/92912.html 汪曾祺与五四新文化传统] * {{Cite journal|last=Peng|first=Tao|date=2024|title=Modernist Techniques in Wang Zengqi's Fiction from the 1940s to the 1980s|url=https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/mclc.2024.0060|journal=Modern Chinese Literature and Culture|volume=36|issue=2|pages=311–343|doi=10.3366/mclc.2024.0060|issn=1520-9857|url-access=subscription}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zengqi, Wang}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] 3yyj1c6it90a7nvalz75s1devmunvvv 0 941140 9350407 2026-04-09T17:33:02Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1346865163|Shen Congwen]]" 9350407 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] 6dmlkyzvvxllusmf2178efc5vf04odl 9350415 9350407 2026-04-09T17:48:49Z Sj1mor 12103 9350415 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Shen Congwen''', antaŭe romanigita kiel '''Shen Ts'ung-wen''' ({{Lang-zh|沈從文|aŭ=沈从文}}, naskiĝis la 28-an de decembro 1902 en distrikto Fenghuang ([[d:Q664864]]), poste la aŭtonoma prefektujo Xiangxi ([[d:Q763069]]), nordokcidenta la [[Provinco Hunan|provinco Hunano]] - mortis la 10-an de majo 1988 en [[Pekino]]) estis ĉina verkisto konsiderata unu el la plej grandaj modernaj ĉinaj verkistoj, samrange kun [[Lu Xun]]. Regiona kulturo kaj identeco ludas multe pli grandan rolon en lia verkado ol ĉe aliaj gravaj fru-modernaj ĉinaj verkistoj. Li estis konata pro kombinado de la popola stilo kun klasikaj ĉinaj skribteknikoj. Shen estas la plej grava el la "gepatra tero"-verkistoj en moderna [[Ĉinlingva literaturo|ĉina literaturo]]. Shen Congwen publikigis multajn bonegajn verkaĵojn en sia vivo, el kiuj la plej fama estas la novelo "''Limurbo"''. Ĉi tiu rakonto temas pri la amrakonto de la maljuna [[pramisto]] kaj lia nepino Cuicui.<ref name=":1">{{cite web|date=4 September 2009|title=Border Town by Shen Congwen, translated by Jeffrey C. Kinkley|url=http://bookdragon.si.edu/2009/09/04/border-town-by-shen-congwen-translated-by-jeffrey-c-kinkley/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924060710/http://bookdragon.si.edu/2009/09/04/border-town-by-shen-congwen-translated-by-jeffrey-c-kinkley/|archive-date=24 September 2009|access-date=9 January 2014|publisher=Smithsonian Institution}}</ref> Shen verkis fikciajn novelojn okazantajn en la idealigita kampara vivo de sia hejmurbo  . Liaj plej konataj verkoj inkluzivas ''Fengzi'' (1932), ''Biancheng'' (1934), ''Changhe'' (1943). Male al aliaj grandaj ĉinaj verkistoj de sia tempo, Shen ricevis malmultan formalan edukadon kaj restis ekster la ideologia polusiĝo, kiu karakterizis aliajn verkistojn. Ĝuste pro tio, lia figuro kaj lia verko estis marĝenigitaj de la [[Ĉina Popola Respubliko]] (pro lia manko de aliĝo al [[komunismo]]) kaj de la [[Respubliko Ĉinio]] en [[Tajvano]] (pro restado sur la kontinento post 1949). La eksterordinara lingva beleco de Shen Congwen kaj la kvalito de liaj rakontoj, lokitaj en kamparaj medioj, finfine superis politikajn antaŭjuĝojn, kaj li nun estas agnoskita kaj en la Popola Respubliko kaj en Tajvano kiel unu el la grandaj majstroj de la {{siglo|XX||s}}jarcento . Li estis planita gajni la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo en]] 1988, sed mortis antaŭ ol li povis ricevi la premion.<ref name="Kinkley2004">{{cite book |editor=Jeffrey C. Kinkley|title=Selected Stories of Shen Congwen|url=https://books.google.com/books?id=Ej0bmFC9ieMC&pg=PR14|year=2004|publisher=Chinese University Press|isbn=9789629961107|page=xiv}}</ref> == Verkado == La literatura verkaro de Shen inkluzivas ĉirkaŭ kvardek romanojn kaj plurcent novelojn. Li komencis verki pri kampara vivo en okcidenta Hunano meze de la 1920-aj jaroj. La konstanta temo en lia verkado estas bildigoj de simplaj, honestaj kaj naivaj kamparanoj, kies [[senkulpeco]], [[spontaneco]] kaj sensualeco estas celebrataj kiel ekzempla kontrasto al la moderna civilizo. Liaj verkoj montras influon de la parola rakontado, sed ankaŭ enhavas modernajn fenomenojn kiel elementojn de [[interna monologo]]. La bildigoj de Shen pri lia patrujo iom post iom transiris al ĉiam pli lirika proza ​​stilo. La novelo " ''Limurbo"'' (''Biangcheng'', 1934) en ĉi-lasta stilo estas konsiderata lia [[majstroverko]]. Shen komence verkis tute senpolitike, sed radikaliĝis en la 1930-aj jaroj. Tamen, la kulturaj politikoj de la komunistoj kaj la premo servi politikan propagandon signifis, ke li ĉesis verki fikcion post 1949. Post 1949, li ĉefe publikigis sciencajn verkojn pri ĉina [[kulturhistorio]]. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Congwen, Shen}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] o8cvot5tj5sm2zep3jm0z4cu5xth2e6 9350417 9350415 2026-04-09T17:50:06Z Sj1mor 12103 9350417 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Shen Congwen''', antaŭe romanigita kiel '''Shen Ts'ung-wen''' ({{Lang-zh|沈從文|aŭ=沈从文}}, naskiĝis la 28-an de decembro 1902 en distrikto Fenghuang ([[d:Q664864]]), poste la aŭtonoma prefektujo Xiangxi ([[d:Q763069]]), nordokcidenta la [[Provinco Hunan|provinco Hunano]] - mortis la 10-an de majo 1988 en [[Pekino]]) estis ĉina verkisto konsiderata unu el la plej grandaj modernaj ĉinaj verkistoj, samrange kun [[Lu Xun]]. Regiona kulturo kaj identeco ludas multe pli grandan rolon en lia verkado ol ĉe aliaj gravaj fru-modernaj ĉinaj verkistoj. Li estis konata pro kombinado de la popola stilo kun klasikaj ĉinaj skribteknikoj. Shen estas la plej grava el la "gepatra tero"-verkistoj en moderna [[Ĉinlingva literaturo|ĉina literaturo]]. Shen Congwen publikigis multajn bonegajn verkaĵojn en sia vivo, el kiuj la plej fama estas la novelo "''Limurbo"''. Ĉi tiu rakonto temas pri la amrakonto de la maljuna [[pramisto]] kaj lia nepino Cuicui.<ref name=":1">{{cite web|date=4 September 2009|title=Border Town by Shen Congwen, translated by Jeffrey C. Kinkley|url=http://bookdragon.si.edu/2009/09/04/border-town-by-shen-congwen-translated-by-jeffrey-c-kinkley/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924060710/http://bookdragon.si.edu/2009/09/04/border-town-by-shen-congwen-translated-by-jeffrey-c-kinkley/|archive-date=24 September 2009|access-date=9 January 2014|publisher=Smithsonian Institution}}</ref> Shen verkis fikciajn novelojn okazantajn en la idealigita kampara vivo de sia hejmurbo  . Liaj plej konataj verkoj inkluzivas ''Fengzi'' (1932), ''Biancheng'' (1934), ''Changhe'' (1943). Male al aliaj grandaj ĉinaj verkistoj de sia tempo, Shen ricevis malmultan formalan edukadon kaj restis ekster la ideologia polusiĝo, kiu karakterizis aliajn verkistojn. Ĝuste pro tio, lia figuro kaj lia verko estis marĝenigitaj de la [[Ĉina Popola Respubliko]] (pro lia manko de aliĝo al [[komunismo]]) kaj de la [[Respubliko Ĉinio]] en [[Tajvano]] (pro restado sur la kontinento post 1949). La eksterordinara lingva beleco de Shen Congwen kaj la kvalito de liaj rakontoj, lokitaj en kamparaj medioj, finfine superis politikajn antaŭjuĝojn, kaj li nun estas agnoskita kaj en la Popola Respubliko kaj en Tajvano kiel unu el la grandaj majstroj de la 20-a jarcento. Li estis planita gajni la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo en]] 1988, sed mortis antaŭ ol li povis ricevi la premion.<ref name="Kinkley2004">{{cite book |editor=Jeffrey C. Kinkley|title=Selected Stories of Shen Congwen|url=https://books.google.com/books?id=Ej0bmFC9ieMC&pg=PR14|year=2004|publisher=Chinese University Press|isbn=9789629961107|page=xiv}}</ref> == Verkado == La literatura verkaro de Shen inkluzivas ĉirkaŭ kvardek romanojn kaj plurcent novelojn. Li komencis verki pri kampara vivo en okcidenta Hunano meze de la 1920-aj jaroj. La konstanta temo en lia verkado estas bildigoj de simplaj, honestaj kaj naivaj kamparanoj, kies [[senkulpeco]], [[spontaneco]] kaj sensualeco estas celebrataj kiel ekzempla kontrasto al la moderna civilizo. Liaj verkoj montras influon de la parola rakontado, sed ankaŭ enhavas modernajn fenomenojn kiel elementojn de [[interna monologo]]. La bildigoj de Shen pri lia patrujo iom post iom transiris al ĉiam pli lirika proza ​​stilo. La novelo " ''Limurbo"'' (''Biangcheng'', 1934) en ĉi-lasta stilo estas konsiderata lia [[majstroverko]]. Shen komence verkis tute senpolitike, sed radikaliĝis en la 1930-aj jaroj. Tamen, la kulturaj politikoj de la komunistoj kaj la premo servi politikan propagandon signifis, ke li ĉesis verki fikcion post 1949. Post 1949, li ĉefe publikigis sciencajn verkojn pri ĉina [[kulturhistorio]]. == Referencoj == {{Referencoj}}{{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Congwen, Shen}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] g8nj01ao01bdxu1vjpoqvb968lu2lm9 0 941141 9350413 2026-04-09T17:41:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Gigantkolibro]] 9350413 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Gigantkolibro]] 0gu1jmlc7i3chyln0kcs7kfglnlk705 0 941142 9350418 2026-04-09T17:50:37Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Perua gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona_chaski_258717642.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = George R..." 9350418 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Perua gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona_chaski_258717642.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |specio = '''Perua gigantkolibro''' ''P. peruviana'' |statuso = | statuso_sistemo = | statuso_ref = | status2 = |dunomo = ''Patagona peruviana'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893<ref name=Boucard/>) |vikispecio = ''Patagona peruviana'' |komunejo = ''Patagona peruviana'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Perua gigantkolibro''' aŭ '''Norda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona peruviana'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la plej granda [[kolibro]], antaŭ ĝia proksime parenca la suda [[Gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Gigantkolibro]] (''P. gigas'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona peruviana}} {{Wikispecies|Patagona peruviana}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] 4cynlzdob3wcdtg2fk65q5ov5qjm49l 9350455 9350418 2026-04-09T20:54:56Z Kani 670 9350455 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Perua gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona_chaski_258717642.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |specio = '''Perua gigantkolibro''' ''P. peruviana'' |statuso = | statuso_sistemo = | statuso_ref = | status2 = |dunomo = ''Patagona peruviana'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893<ref name=Boucard/>) |vikispecio = ''Patagona peruviana'' |komunejo = ''Patagona peruviana'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Perua gigantkolibro''' aŭ '''Norda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona peruviana'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la plej granda [[kolibro]], antaŭ ĝia proksime parenca la suda [[Gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Gigantkolibro]] (''P. gigas'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> ==Grando== Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, igante ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝia enverguro estas 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm. <ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La norda giganta kolibro estas iomete pli granda ol la suda giganta kolibro, havante pli longan bekon, flugilojn, voston kaj korpolongon.<ref name=pnas-2024/> Nordaj maskloj estas pli pezaj kaj kun pli longaj flugiloj ol nordaj inoj.<ref name=pnas-2024/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona peruviana}} {{Wikispecies|Patagona peruviana}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] qnvwlkplw4urttuyphfappsmny8ctmr 9350460 9350455 2026-04-09T21:30:21Z Kani 670 9350460 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Perua gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona_chaski_258717642.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |specio = '''Perua gigantkolibro''' ''P. peruviana'' |statuso = | statuso_sistemo = | statuso_ref = | status2 = |dunomo = ''Patagona peruviana'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893<ref name=Boucard/>) |vikispecio = ''Patagona peruviana'' |komunejo = ''Patagona peruviana'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Perua gigantkolibro''' aŭ '''Norda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona peruviana'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la familio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la plej granda [[kolibro]], antaŭ ĝia proksime parenca la suda [[Gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Gigantkolibro]] (''P. gigas'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> ==Grando== Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, igante ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝia enverguro estas 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm. <ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La norda giganta kolibro estas iomete pli granda ol la suda giganta kolibro, havante pli longan bekon, flugilojn, voston kaj korpolongon.<ref name=pnas-2024/> Nordaj maskloj estas pli pezaj kaj kun pli longaj flugiloj ol nordaj inoj.<ref name=pnas-2024/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona peruviana}} {{Wikispecies|Patagona peruviana}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] m1f55bykz0yrhi12iqozijnf6sqihy5 9350464 9350460 2026-04-09T21:45:37Z Kani 670 9350464 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Perua gigantkolibro |koloro = pink |dosiero = Patagona_chaski_258717642.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Patagona]]'' |genro aŭtoritato = [[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1840 |specio = '''Perua gigantkolibro''' ''P. peruviana'' |statuso = | statuso_sistemo = | statuso_ref = | status2 = |dunomo = ''Patagona peruviana'' |dunomo aŭtoritato = ([[Adolphe Boucard|Boucard]], 1893<ref name=Boucard/>) |vikispecio = ''Patagona peruviana'' |komunejo = ''Patagona peruviana'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Patagona gigas map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Perua gigantkolibro''' aŭ '''Norda gigantkolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Patagona peruviana'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el nur du specioj de la genro ''[[Patagona]]'' kaj de la subfamilio [[Patagonenoj]]. Ĝi estas la plej granda [[kolibro]], antaŭ ĝia proksime parenca la suda [[Gigantkolibro]].<ref name=pnas-2024/> == Taksonomio == Ĝi kaj la [[Simpatrio|simpatria]] [[Gigantkolibro]] (''P. gigas'') estis iam konsideritaj samspeciaj, t.e., la gigantkolibro, kvankam kelkaj esploristoj jam klasigis ilin kiel apartajn speciojn aŭ subspeciojn en la pasinteco.<ref name=Boucard/><ref name=Areta/> Genomikaj analizoj subtenas la apartigon de ambaŭ specioj, kio montrasm ke ili diverĝis antaŭ inter 2.1 kaj 3.4 milionoj da jaroj, fine de la [[Plioceno]].<ref name=pnas-2024/> Williamson kaj kolegoj atribuis la dunoman nomon ''Patagona chaski'' al la norda gigantkolibro en 2024,<ref name="pnas-2024">{{Cite journal|display-authors=3 |last1=Williamson |first1=Jessie L. |last2=Gyllenhaal |first2=Ethan F. |last3=Bauernfeind |first3=Selina M. |last4=Bautista |first4=Emil |last5=Baumann |first5=Matthew J. |last6=Gadek |first6=Chauncey R. |last7=Marra |first7=Peter P. |last8=Ricote |first8=Natalia |last9=Valqui |first9=Thomas |last10=Bozinovic |first10=Francisco |last11=Singh |first11=Nadia D. |last12=Witt |first12=Christopher C. |date=2024-05-21 |title=Extreme elevational migration spurred cryptic speciation in giant hummingbirds |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=121 |issue=21 |article-number=e2313599121 |doi=10.1073/pnas.2313599121 |pmid=38739790 |pmc=11126955 |bibcode=2024PNAS..12113599W |issn=0027-8424}}</ref>, sed tiu taksono jam estis priskribita kiel ''Patagona peruviana'' fare de [[Adolphe Boucard]] en 1893, kaj tial ''P. chaski'' estas juna sinonimo de ''P. peruviana''.<ref name=Boucard>{{cite book|author=Boucard, A.|year=1893|title=Genera of Humming Birds|publisher=Pardy & Son|location=London|pages=60–61|doi=10.5962/bhl.title.8668|url=https://dn720504.ca.archive.org/0/items/generaofhummingb00bouc/generaofhummingb00bouc.pdf}}</ref><ref name=Areta>{{cite journal|author1=Juan I. Areta|author2=Matthew R. Halley|author3=Guy M. Kirwan|author4=Heraldo V. Norambuena|author5=Niels K. Krabbe|author6=Vítor Q. Piacentini|year=2024|title=The world's largest hummingbird was described 131 years ago|journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club|volume=144|issue=3|pages=328–332|doi=10.25226/bboc.v144i3.2024.a14|doi-access=free}}</ref> ==Grando== Ĝia maso estas en la gamo de 17–31 g, igante ĝin proksimume duoble pli peza ol la dua plej granda kolibro.<ref name=pnas-2024/> Ĝia enverguro estas 21,5 cm, kun korpolongo de 23 cm. <ref name="avibase">{{cite web |title=Giant hummingbird, ''Patagona gigas'' (Vieillot, LJP 1824) |url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=59067C71DACB05F6 |publisher=Avibase |access-date=10a de Novembro 2025 |date=2025}}</ref> La norda giganta kolibro estas iomete pli granda ol la suda giganta kolibro, havante pli longan bekon, flugilojn, voston kaj korpolongon.<ref name=pnas-2024/> Nordaj maskloj estas pli pezaj kaj kun pli longaj flugiloj ol nordaj inoj.<ref name=pnas-2024/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona peruviana}} {{Wikispecies|Patagona peruviana}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Peruo]] [[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]] t94tbcdidw37u4vpd2hnf4esv6imypd 0 941143 9350420 2026-04-09T17:52:29Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1345804933|Ding Ling]]" 9350420 wikitext text/x-wiki * [https://lib-linux2.hkbu.edu.hk/scadb/pgcw/purl.php?&did=pgcw004 Ding Ling. Portreto de Kong Kai Ming] ĉe la Biblioteko de la Baptista Universitato de Honkongo [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] pm1058djaoluvy0iu7qojvphezk0tmf 9350425 9350420 2026-04-09T18:04:42Z Sj1mor 12103 9350425 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ding Ling''' ({{lang-zh|丁玲|p=''Dīng Líng''}}; vera nomo '''Jiang Bingzhi''' ({{lang-zh|蔣冰之|p=''Jiǎng Bīngzhī''}}); naskiĝis la 12-an de oktobro 1904 en Linli, [[Provinco Hunan|provinco Hunano]], [[Ĉina Imperio ]]; mortis la 4-an de marto 1986 en [[Pekino]], [[Ĉina Popola Respubliko]]), antaŭe romanigita kiel '''Ting Ling''', estis la [[plumnomo]] de Jiang Bingzhi ({{lang-zh|蒋冰之 蔣冰之|p=''Jiǎng Bīngzhī''}}), ankaŭ konata kiel Bin Zhi ({{lang-zh|彬芷|p=''Bīn Zhǐ''}}), unu el la plej famaj ĉinaj verkistinoj de la 20-a jarcento. Ŝi ankaŭ estis politike aktiva, membro de la [[Komunista Partio de Ĉinio]], kaj viktimo de [[persekutado]] sub la komunista reĝimo. Ŝi estas konata pro sia feminisma kaj [[Socialisma realismo|socialisma]] literaturo.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Ding-Ling|title=Ding Ling &#124; Chinese author &#124; Britannica|website=www.britannica.com|date=29 February 2024}}</ref> Anarkiisto en sia junaĝo, ŝi debutis kiel feminisma verkistino dum la [[Movado de la 4-a de majo|Movado de la]] [[Movado de la 4-a de majo|4-a de majo]]. Ŝi famiĝis per sia romano de 1927, "''Taglibro de Fraŭlino Sofio"'' ({{lang-zh|莎菲女士的日記|t=''Shafei nüshi de riji''}}). En 1930, ŝi aliĝis al la Ligo de Maldekstraj Verkistoj. De 1932, ŝi estis aktivulino en la [[Komunista Partio de Ĉinio]]. Malliberigita de la [[Kuomintango]]- registaro de 1933 ĝis 1936, post sia liberigo, ŝi eskapis al la komuniste kontrolita norda parto de la lando. En 1942, ŝi estis devigita memkritiki pro proklamado, ke en la komunista bazo en [[Yan'an]], [[egaleco]] inter virinoj kaj viroj estis nur formala. En 1951, ŝi ricevis la [[Stalin-premio|Stalin-premion]] pro sia romano pri [[agrara reformo]], "''Ĉe la rivero Sanggan''". Dum la [[Kampanjo de Cent Floroj|Kampanjo de la Cent Floroj]], ŝi pledis por literatura sendependeco, pro kio ŝi estis subpremita kaj poste arestita dum la [[Kontraŭ-Dekstrula Movado|kampanjo kontraŭ dekstruloj]] en 1957. Malliberigita en diversaj lokoj, ŝi estis liberigita kaj rehabilitita nur en 1978. En siaj skribaĵoj, ŝi prezentas la transformojn kaŭzitajn de [[komunismo]] en la ĉina kampara mondo kaj la destinojn de politike aktivaj virinoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://lib-linux2.hkbu.edu.hk/scadb/pgcw/purl.php?&did=pgcw004 Ding Ling. Portreto de Kong Kai Ming] ĉe la Biblioteko de la Baptista Universitato de Honkongo {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ling, Ding}} [[Kategorio:Ĉinaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] dixjftduzrsb2jitkbuufmb7scrp0s8 0 941144 9350429 2026-04-09T18:11:08Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1335799590|Psalm 23]]" 9350429 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] [[Kategorio:Paŝtistoj]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] hm8jbs0y9b2hgpr5xwky3w8tvpwifzo 9350552 9350429 2026-04-10T08:04:16Z Sj1mor 12103 9350552 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] '''Psalmo 23''' ( ''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto), ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> En ĉi tiu psalmo, la aŭtoro prezentas Dion kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]]. Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]], [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paŝtistoj]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] jm3zwprmcje7xdfco7rg7ma0avf61ll 9350553 9350552 2026-04-10T08:06:54Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9350553 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] '''Psalmo 23''' ( ''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto), ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> En ĉi tiu psalmo, la aŭtoro prezentas Dion kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]]. Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]], [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com * [https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org * [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paŝtistoj]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] idqr14rohc71gu8jgl0hpszpwbw5kzq 9350556 9350553 2026-04-10T08:10:23Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9350556 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] '''Psalmo 23''' ( ''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto), ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> En ĉi tiu psalmo, la aŭtoro prezentas Dion kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]]. Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]], [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Esperante === * [https://www.bible.com/bible/841/PSA.23.ESP La teksto] * [https://www.youtube.com/watch?v=nfhza_GLKNg Jutuba video de laŭtlegado] === Angle === * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com * [https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org * [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paŝtistoj]] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] enhz5xsjn99b75i140g9wn6dux7uav6 9350559 9350556 2026-04-10T08:21:12Z Sj1mor 12103 9350559 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] '''Psalmo 23''' <ref>''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto</ref>, ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> En ĉi tiu psalmo, la aŭtoro prezentas Dion kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]]. Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]], [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Esperante === * [https://www.bible.com/bible/841/PSA.23.ESP La teksto] * [https://www.youtube.com/watch?v=nfhza_GLKNg Jutuba video de laŭtlegado] === Hebree === * La [https://tehilim.co/chapter/23/ origina hebrelingva teksto] === Angle === * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com * [https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org * [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] [[Kategorio:Paŝtistoj]] nbydt6i87crkobs62j9rxr7pudttzrs 9350568 9350559 2026-04-10T08:33:06Z Sj1mor 12103 9350568 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] [[Dosiero:Psalter of Eleanor of Aquitaine (ca. 1185) - KB 76 F 13, folium 046v.jpg|eta|''Psalmo 22'' sur folio de la Psalmaro de [[Eleonora de Akvitanio]].]] [[Dosiero:The Sunday at Home 1880 - Psalm 23.jpg|eta|Psalmo 23 (1880), anglalingve]] '''Psalmo 23''' <ref>''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto</ref>, ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', esperante ''La Senjora Paŝtisto'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> == Priskribo == En ĉi tiu psalmo, [[Dio]] estas difinita [[paŝtisto]] por la [[Izraelidoj|izraela popolo]], kaj la aŭtoro prezentas Lin kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]].<ref>«... la Sinjoro forta kaj potenca, la Sinjoro potenca en batalo. [...] Kiu estas tiu reĝo de la gloro? La Sinjoro de la armeoj». </ref> Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]], [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Esperante === * [https://www.bible.com/bible/841/PSA.23.ESP La teksto] laŭ la [[Londona Biblio]] (1926) * [https://www.youtube.com/watch?v=nfhza_GLKNg Jutuba video de laŭtlegado] === Hebree === * La [https://tehilim.co/chapter/23/ origina hebrelingva teksto] === Angle === * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com * [https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org * [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] [[Kategorio:Paŝtistoj]] k8oqfrr8oknk4agvje28snqk8x3cego 9350581 9350568 2026-04-10T08:42:37Z Sj1mor 12103 9350581 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] [[Dosiero:Psalter of Eleanor of Aquitaine (ca. 1185) - KB 76 F 13, folium 046v.jpg|eta|''Psalmo 22'' sur folio de la Psalmaro de [[Eleonora de Akvitanio]].]] [[Dosiero:The Sunday at Home 1880 - Psalm 23.jpg|eta|Psalmo 23 (1880), anglalingve]] '''Psalmo 23''' <ref>''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto</ref>, ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', esperante ''La Senjora Paŝtisto'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> == Priskribo == En ĉi tiu psalmo, [[Dio]] estas difinita [[paŝtisto]] por la [[Izraelidoj|izraela popolo]], kaj la aŭtoro prezentas Lin kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]].<ref>«... la Sinjoro forta kaj potenca, la Sinjoro potenca en batalo. [...] Kiu estas tiu reĝo de la gloro? La Sinjoro de la armeoj». </ref> Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]] <ref>Johann Sebastian Bach prenis en la himno de [[Wolfgang Musculus]], de 1530, [[Parafrazo|parafrazon]] de Psalmo 23, kiel la tekston por sia ĥorala kantato "Der Herr ist mein getreuer Hirt", BWV 112, kiu estis prezentita unue en [[Lepsiko]] en 1731.</ref>, [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == En Esperanto == La angla komponisto kaj esperantisto [[Frank Merrick]] komponis kelkajn neakompanatajn ĥorajn verkojn, inter ili aparte Psalmo 23 („La Sinjoro estas mia paŝtisto“) — por neakompanata [[SATB]] ĥoro (soprano, alto, tenoro, baso). Ĝi estis registrita de '''The London International Choir'''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Esperante === * [https://www.bible.com/bible/841/PSA.23.ESP La teksto] laŭ la [[Londona Biblio]] (1926) * [https://www.youtube.com/watch?v=nfhza_GLKNg Jutuba video de laŭtlegado] === Hebree === * La [https://tehilim.co/chapter/23/ origina hebrelingva teksto] === Angle === * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com * [https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org * [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] [[Kategorio:Paŝtistoj]] n2bz5az5k2mo59eg69c8qkdv8jlygdj 9350582 9350581 2026-04-10T08:44:31Z Sj1mor 12103 9350582 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] [[Dosiero:Psalter of Eleanor of Aquitaine (ca. 1185) - KB 76 F 13, folium 046v.jpg|eta|''Psalmo 22'' sur folio de la Psalmaro de [[Eleonora de Akvitanio]].]] [[Dosiero:The Sunday at Home 1880 - Psalm 23.jpg|eta|Psalmo 23 (1880), anglalingve]] '''Psalmo 23''' <ref>''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto</ref>, ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', esperante ''La Senjora Paŝtisto'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> == Priskribo == En ĉi tiu psalmo, [[Dio]] estas difinita [[paŝtisto]] por la [[Izraelidoj|izraela popolo]], kaj la aŭtoro prezentas Lin kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]].<ref>«... la Sinjoro forta kaj potenca, la Sinjoro potenca en batalo. [...] Kiu estas tiu reĝo de la gloro? La Sinjoro de la armeoj». </ref> Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]] <ref>Johann Sebastian Bach prenis en la himno de [[Wolfgang Musculus]], de 1530, [[parafrazo]]n de Psalmo 23, kiel la tekston por sia [[ĥoralo|ĥorala]] [[kantato]] "Der Herr ist mein getreuer Hirt", [[Bach-Werke-Verzeichnis (verkaro de Bach)|BWV]] 112, kiu estis prezentita unue en [[Lepsiko]] en 1731.</ref>, [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == En Esperanto == La angla komponisto kaj esperantisto [[Frank Merrick]] komponis kelkajn neakompanatajn ĥorajn verkojn, inter ili aparte Psalmo 23 („La Sinjoro estas mia paŝtisto“) — por neakompanata [[SATB]] ĥoro (soprano, alto, tenoro, baso). Ĝi estis registrita de '''The London International Choir'''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Esperante === * [https://www.bible.com/bible/841/PSA.23.ESP La teksto] laŭ la [[Londona Biblio]] (1926) * [https://www.youtube.com/watch?v=nfhza_GLKNg Jutuba video de laŭtlegado] === Hebree === * La [https://tehilim.co/chapter/23/ origina hebrelingva teksto] === Angle === * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com * [https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org * [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database] [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] [[Kategorio:Paŝtistoj]] 5tklxtned1dnu37rntudizzm22jcy0y 9350585 9350582 2026-04-10T08:51:49Z Sj1mor 12103 9350585 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Corriedale_lambs_in_Tierra_del_Fuego.JPG|eta|Psalmo 23 ofte estas nomata la "Psalmo de la Paŝtisto".]] [[Dosiero:Psalter of Eleanor of Aquitaine (ca. 1185) - KB 76 F 13, folium 046v.jpg|eta|''Psalmo 22'' sur folio de la Psalmaro de [[Eleonora de Akvitanio]].]] [[Dosiero:The Sunday at Home 1880 - Psalm 23.jpg|eta|Psalmo 23 (1880), anglalingve kaj ilustrita]] '''Psalmo 23''' <ref>''Psalmo 22'' en la [[Septuaginto]] kaj [[Vulgato]], laŭ la [[Masora Biblio|Masora]] teksto</ref>, ankaŭ konata kiel ''la Psalmo de la Paŝtisto'', ''la Psalmo de la [[Bona Paŝtisto]]'' aŭ simple la ''Paŝtista'', esperante ''La Senjora Paŝtisto'', estas ŝajne la plej fama el ĉiuj bibliaj psalmo kaj unu el la plej konataj bibliaj tekstoj. Ĝia bildaro estas enradikiĝinta en antikva [[Proksima Oriento|proksimorienta]] paŝtista socio. Ĝi komenciĝas per la vortoj:<ref>Ankaŭ konata per sia latina [[incipit]], ''Dominus regit me'', "La [[Eternulo]] regas min". </ref> "''La Eternulo estas mia paŝtisto; mi mankas nenion;''"<ref>[[Book of Common Prayer]], 1662, Psalm 23 ''Dominus regit me.''</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sacred-texts.com/bib/vul/psa022.htm|title=Vulgate: Psalms: Psalms Chapter 22}}</ref><ref>[[iarchive:breviarium-monasticum-pars-ii/Breviarium Monasticum - Pars I/page/n93/mode/2up|Breviarum Monasticum. Dominica ad Matutinum. Ps. 22]]</ref><ref>[https://macsphere.mcmaster.ca/bitstream/11375/15874/120/A-02%20Psalterium%20Dominica%20prime.pdf Breviarium ad usum Sarisburiense. Psalterium. Ad Primam. Psalmus xxij.]</ref> == Priskribo == En ĉi tiu psalmo, [[Dio]] estas difinita [[paŝtisto]] por la [[Izraelidoj|izraela popolo]], kaj la aŭtoro prezentas Lin kiel protektanton kaj provizanton. La psalmo esprimas ĝojon pro la konstanta zorgo, zorgemo kaj prospero, kiujn la fideluloj spertas de [[Jahve]]. La psalmo esprimas fidon je la [[Dia providenco|zorgo de Dio]] ( ''Eĉ se mi iros tra plej malluma valo, mi timos nenian malbonon, ĉar Vi estas kun mi'' ), kaj ankaŭ fidon je la [[eterna vivo]] ( ''Jes, boneco kaj kompato sekvos min en la tuta tago de mia vivo, kaj mi loĝos en la domo de la Eternulo eterne'' ). Krom la ĉeftemo de [[Jahve]] kiel [[paŝtisto]], dua, malpli ofte rimarkata ĉeftemo aperas en la dua parto de la psalmo: Jahve kiel [[armeo]].<ref>«... la Sinjoro forta kaj potenca, la Sinjoro potenca en batalo. [...] Kiu estas tiu reĝo de la gloro? La Sinjoro de la armeoj». </ref> Ambaŭ ĉeftemoj dividas la senkondiĉan fidon de la psalmisto al la unusola Dio, kiu protektas kaj akompanas la [[Homaro|homaron]] sur ĝia vivvojaĝo kun ĉiuj ĝiaj [[Necerteco|necertecoj]]. Psalmo 23 havas specialan signifon por [[kristanismo]] ĉar, laŭ la [[Evangelio laŭ Johano]], [[Jesuo Kristo]] mem nomas sin la "bona paŝtisto", kiu pretas demeti sian vivon por la ŝafoj (Johano 10:11). La motivoj de la psalmo ofte estas uzataj en moderna kulturo kaj la amaskomunikiloj. La psalmo estis muzikigita de [[Johann Sebastian Bach]] <ref>Johann Sebastian Bach prenis en la himno de [[Wolfgang Musculus]], de 1530, [[parafrazo]]n de Psalmo 23, kiel la tekston por sia [[ĥoralo|ĥorala]] [[kantato]] "Der Herr ist mein getreuer Hirt", [[Bach-Werke-Verzeichnis (verkaro de Bach)|BWV]] 112, kiu estis prezentita unue en [[Lepsiko]] en 1731.</ref>, [[Leonard Bernstein]], [[Franz Schubert]] kaj [[Antonín Dvořák]]; ĝi estis inkludita en la repertuaroj de [[Duke Ellington]], [[The Moody Blues]] kaj ''[[Pink Floyd]].'' == En Esperanto == La angla komponisto kaj esperantisto [[Frank Merrick]] komponis kelkajn neakompanatajn ĥorajn verkojn, inter ili aparte Psalmo 23 („La Sinjoro estas mia paŝtisto“) — por neakompanata [[SATB]] ĥoro (soprano, alto, tenoro, baso). Ĝi estis registrita de '''The London International Choir'''. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Esperante === * [https://www.bible.com/bible/841/PSA.23.ESP La teksto] laŭ la [[Londona Biblio]] (1926) * [https://www.youtube.com/watch?v=nfhza_GLKNg Jutuba video de laŭtlegado] === Hebree === * La [https://tehilim.co/chapter/23/ origina hebrelingva teksto] === Angle === <!--* [http://www.biblegateway.com/passage/?search=psalm%2023 Psalm 23] ĉe biblegateway.com--> * [https://hymnary.org/browse/scripture/Psalms/23?sort=totalInstances Himnoj por Psalm 23] hymnary.org <!--* [http://zemirotdatabase.org/view_song.php?id=28 Traduko, transliterumo, registritaj melodioj de la hebrea teksto de The Zemirot Database]--> [[Kategorio:Biblio]] [[Kategorio:Psalmo]] [[Kategorio:Paŝtistoj]] oyhp0gs02789u1wptbl3jsmykew94s3 0 941145 9350434 2026-04-09T18:35:20Z HaleBopp 52251 Kreado de Rufbrova tiraneto 9350434 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufbrova tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Phylloscartes superciliaris.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phylloscartes]]'' |specio = '''''P. superciliaris''''' - '''rufbrova tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phylloscartes superciliaris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868) |mapo de vivoteritorioj = Phylloscartes superciliaris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = *''P. s. superciliaris'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868)</small> *''P. s. palloris'' <small>([[Griscom, L]], 1935)</small> *''P. s. griseocapillus''<br><small>[[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1952</small> |sinonimo = ''Leptotriccus superciliaris'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufbrova tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phylloscartes superciliaris]]'') estas [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi havas 3 [[subspecio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 9-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phylloscartes]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phylloscartes superciliaris'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868)</small> - rufbrova tiraneto *****''Phylloscartes superciliaris superciliaris'' <small>([[Sclater, PL]]; [[Salvin, O]], 1868)</small> *****''Phylloscartes superciliaris palloris'' <small>([[Griscom, L]], 1935)</small> *****''Phylloscartes superciliaris griseocapillus'' <small>[[Phelps, WH Sr]]; [[Phelps, WH Jr]], 1952</small> {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Phylloscartes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''σκαρτης'' (''skartes'' = "saltanto", el ''σκαίρω'' = "salti, svingiĝi"), ĉar tiuj birdoj pasigas la plejparton de sia tempo nervoze kaj lerte flugetante tra la densa kanopeo por kapti insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rubtyr1/cur/introduction Birds of the World], Rufous-browed Tyrannulet.</ref>. La specia epiteto ''superciliaris'' estas [[latina]] vorto signifanta "brova", ĉar tiu specio havas distingan rufan brovon<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufbrova tiraneto troviĝas malkontinue en [[Kostariko]], [[Panamo]], [[Kolombio]], plej uesta [[Venezuelo]], [[Ekvadoro]] kaj plej norduesta [[Peruo]]. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj kaj arbarorandoj, je 600-2000 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] h4k40vj10ik04e7tiymmdzm7g44w856 0 941146 9350435 2026-04-09T18:35:23Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Rufbrova tiraneto 9350435 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufbrova tiraneto]] i18ronkzaloaw4c4s9h1l8hp9jyh4xr 0 941147 9350439 2026-04-09T18:56:49Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Nigrafrunta tiraneto 9350439 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigrafrunta tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Phylloscartes nigrifons - Black-fronted Tyrannulet.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Venezuelo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phylloscartes]]'' |specio = '''''P. nigrifrons''''' - '''nigrafrunta tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phylloscartes nigrifrons'' |dunomo aŭtoritato = ([[Salvin, O]]; [[Godman, FD]], 1884) |mapo de vivoteritorioj = Phylloscartes nigrifrons map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Leptopogon nigrifrons'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''nigrafrunta tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phylloscartes nigrifrons]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norda [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 9-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phylloscartes]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phylloscartes nigrifrons'' <small>([[Salvin, O]]; [[Godman, FD]], 1884)</small> - nigrafrunta tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Phylloscartes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''σκαρτης'' (''skartes'' = "saltanto", el ''σκαίρω'' = "salti, svingiĝi"), ĉar tiuj birdoj pasigas la plejparton de sia tempo nervoze kaj lerte flugetante tra la densa kanopeo por kapti insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/blftyr1/cur/introduction Birds of the World], Black-fronted Tyrannulet.</ref>. La specia epiteto ''nigrifrons'' estas [[latina]] kunmetaĵo el ''nĭgĕr, nĭgra, nĭgrum'' (= "nigra") kaj ''frōns, frontis'' (= "frunto"), ĉar tiu specio havas distingan nigran frunton<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La nigrafrunta tiraneto estas [[endemia]] de la [[tepuja]] regiono de sudeosta [[Venezuelo]] kaj apudaj [[Gujano]] kaj [[Brazilo]]. Ĝi vivas en humidaj ĉiamverdaj montarbaroj kaj arbarorandoj, kaj malpli ofte ankaŭ en densaj duarangaj kreskaĵoj superregitaj de melastomoj, je 900-1800 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] e0mdks7wzobjz459na2xpb2xqk2fvgt 0 941148 9350440 2026-04-09T18:56:57Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Nigrafrunta tiraneto 9350440 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Nigrafrunta tiraneto]] o8pqx8kju5dlfyw1k62x12x0ucigqns 0 941149 9350443 2026-04-09T19:43:41Z HaleBopp 52251 Kreado de Rufbrida tiraneto 9350443 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Rufbrida tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Pfla.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Venezuelo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phylloscartes]]'' |specio = '''''P. flaviventris''''' - '''rufbrida tiraneto''' |statuso = NT |dunomo = ''Phylloscartes flaviventris'' |dunomo aŭtoritato = ([[Hartert, EJO]], 1897) |mapo de vivoteritorioj = Phylloscartes flaviventris map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Leptotriccus flaviventris'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''rufbrida tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phylloscartes flaviventris]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norda [[Venezuelo]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 9-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phylloscartes]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phylloscartes flaviventris'' <small>([[Hartert, EJO]], 1897)</small> - rufbrida tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Phylloscartes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''σκαρτης'' (''skartes'' = "saltanto", el ''σκαίρω'' = "salti, svingiĝi"), ĉar tiuj birdoj pasigas la plejparton de sia tempo nervoze kaj lerte flugetante tra la densa kanopeo por kapti insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/rultyr1/cur/introduction Birds of the World], Rufous-lored Tyrannulet.</ref>. La specia epiteto ''flaviventris'' estas [[latina]] kunmetaĵo el ''flāvus'' (= "flava") kaj ''ventĕr, ventris'' (= "ventro"), ĉar tiu specio havas distingan flavan ventron<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La rufbrida tiraneto troviĝas en norda [[Venezuelo]], en [[Yaracuy]] kaj la marborda montaro de uesta [[Karabobo]], uesten ĝis la [[Ĉefurba distrikto de Venezuelo|Ĉefurba distrikto]] kaj [[Miranda (subŝtato)|Mirando]]. Ĝi vivas en ĉiamverdaj montarbaroj kaj arbarorandoj, ofte aventuriĝante al arbarorandoj kaj montaj vojtranĉoj borderitaj de altaj arboj; de 300 m ĝis 1200 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] btwpyv5qsk243od5ruy48osss1h8oag 0 941150 9350444 2026-04-09T19:43:46Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Rufbrida tiraneto 9350444 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rufbrida tiraneto]] 8yh5kcgttr3c50dnsjxes8sghevzyv1 0 941151 9350447 2026-04-09T19:58:50Z HaleBopp 52251 Kreado de Ekvadora tiraneto 9350447 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Ekvadora tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Ecuadorian Tyrannulet - South Ecuador S4E0296 (16685960400) (cropped).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Ekvadoro]] |dosiero2 = Phylloscartes gualaquizae - Ecuadorian Tyrannulet XC249583.mp3 |priskribo de dosiero2 = Kanto en [[Ekvadoro]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phylloscartes]]'' |specio = '''''P. gualaquizae''''' - '''ekvadora tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phylloscartes gualaquizae'' |dunomo aŭtoritato = ([[Sclater, PL]], 1887) |mapo de vivoteritorioj = Phylloscartes gualaquizae map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = ''Pogonotriccus gualaquizae'' (pranomo) |vikispecio = |komunejo = }} La '''ekvadora tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phylloscartes gualaquizae]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en norduesta [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 9-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phylloscartes]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phylloscartes gualaquizae'' <small>([[Sclater, PL]], 1887)</small> - ekvadora tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Phylloscartes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''σκαρτης'' (''skartes'' = "saltanto", el ''σκαίρω'' = "salti, svingiĝi"), ĉar tiuj birdoj pasigas la plejparton de sia tempo nervoze kaj lerte flugetante tra la densa kanopeo por kapti insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ecutyr1/cur/introduction Birds of the World], Ecuadorian Tyrannulet.</ref>. La specia epiteto ''gualaquizae'' estas la latinigo de Gualaquiza en la [[Provinco Morona-Santiago]] de [[Ekvadoro]], kio respondas al parto de ĝia [[arealo]]<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La ekvadora tiraneto troviĝas en la eosta deklivo de [[Andoj]] en suduesta [[Kolombio]], [[Ekvadoro]] kaj norda [[Peruo]]. Ĝi vivas en la [[kanopeo]] kaj randoj de humidaj montarbaroj, je 700-1500 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] f4omp4tyhj8ymk1jez6qxxyyp9005uj 0 941152 9350448 2026-04-09T19:58:54Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Ekvadora tiraneto 9350448 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ekvadora tiraneto]] km6gjlye1cqnnlh1za9p07yarplia3a 0 941153 9350452 2026-04-09T20:31:46Z HaleBopp 52251 Kreado de Cinamomaska tiraneto 9350452 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Cinamomaska tiraneto |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Cinnamon-faced Tyrannulet - Manu NP - Perù 7710 (16666057107).jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Plenkreskulo en [[Peruo]] |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = ''[[Phylloscartes]]'' |specio = '''''P. parkeri''''' - '''cinamomaska tiraneto''' |statuso = LC |dunomo = ''Phylloscartes parkeri'' |dunomo aŭtoritato = [[Fitzpatrick, JW]]; Stotz, DF, 1997 |mapo de vivoteritorioj = Phylloscartes parkeri map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#008000|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = |vikispecio = |komunejo = }} La '''cinamomaska tiraneto'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''[[Phylloscartes parkeri]]'') estas [[unutipa]] [[birdospecio]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi troviĝas en [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 9-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''[[Phylloscartes]]'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''Phylloscartes parkeri'' <small>[[Fitzpatrick, JW]]; Stotz, DF, 1997</small> - cinamomaska tiraneto {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Phylloscartes'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''φύλλον'' (''fulon'' = "folio") kaj ''σκαρτης'' (''skartes'' = "saltanto", el ''σκαίρω'' = "salti, svingiĝi"), ĉar tiuj birdoj pasigas la plejparton de sia tempo nervoze kaj lerte flugetante tra la densa kanopeo por kapti insektojn<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/ciftyr1/cur/introduction Birds of the World], Cinnamon-faced Tyrannulet.</ref>. La specia epiteto ''parkeri'' estis donita omaĝe al Theodore 'Ted' Albert Parker III (1953-1993), usona kampa ornitologo kun senkompara scio pri neotropikaj birdoj, tragedie mortigita en kraŝo en Ekvadoro<ref name="BOTW"/>. ==Disvastiĝo kaj habitato== La cinamomaska tiraneto troviĝas en la eosta deklivo de [[Andoj]] en centra kaj suda [[Peruo]] kaj norduesta [[Bolivio]]. Ĝi vivas en humidaj ĉiamverdaj montarbaroj, je 650-1200 m<ref name="BOTW"/>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] 75frnu3o4mk4s2iav0j5uscmbazi6u0 0 941154 9350453 2026-04-09T20:31:49Z HaleBopp 52251 Alidirekti al Cinamomaska tiraneto 9350453 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Cinamomaska tiraneto]] kzg4puigkqsdpizf7culr4msl65t2g7 0 941155 9350458 2026-04-09T21:25:44Z HaleBopp 52251 Kreado de Rhynchocyclus 9350458 wikitext text/x-wiki {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Rhynchocyclus'' |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Rhynchocyclus olivaceus - Olivaceous flatbill; Linhares, Espiritu Santo, Brazil.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = La [[oliveca platbekulo]] (''R. olivaceus''),<br>la [[tipa specio]] de la genro |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] |familio = [[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] |genro = '''''Rhynchocyclus''''' |genro aŭtoritato = [[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860 |specioj de subdivizio = Specioj |subdivizio2 = *''[[Rhynchocyclus brevirostris|R. brevirostris]]'' - [[okulringa platbekulo]] *''[[Rhynchocyclus aequinoctialis|R. aequinoctialis]]'' - [[napa platbekulo]] *''[[Rhynchocyclus olivaceus|R. olivaceus]]'' - [[oliveca platbekulo]] *''[[Rhynchocyclus pacificus|R. pacificus]]'' - [[pacifika platbekulo]] *''[[Rhynchocyclus fulvipectus|R. fulvipectus]]'' - [[rufbrusta platbekulo]] |sinonimo = *''Cyclorhynchus'' *''Craspedoprion'' *''Rhynchcyclous'' *''Rhynchocylus'' |vikispecio = |komunejo = }} '''''Rhynchocyclus''''' estas [[Genro (biologio)|genro]] de [[birdoj]] el la familio de [[tiranedoj]]. Ĝi enhavas 5 [[specio]]jn troviĝantajn en [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]]. ==Taksonomio== Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 10-an de apr. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>: {{Genealogia arbo2}} *[[Passeriformes]] - [[paseroformaj]] **[[Tyrannidae]] - [[tiranedoj]] ***''Rhynchocyclus'' <small>[[Cabanis, JL]]; [[Heine, F]], 1860</small> ****''[[Rhynchocyclus brevirostris]]'' <small>([[Cabanis, JL]], 1847)</small> - [[okulringa platbekulo]] ****''[[Rhynchocyclus aequinoctialis]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1858)</small> - [[napa platbekulo]] ****''[[Rhynchocyclus olivaceus]]'' <small>([[Temminck, CJ]], 1820)</small> - [[oliveca platbekulo]] ****''[[Rhynchocyclus pacificus]]'' <small>([[Chapman, FM]], 1914)</small> - [[pacifika platbekulo]] ****''[[Rhynchocyclus fulvipectus]]'' <small>([[Sclater, PL]], 1860)</small> - [[rufbrusta platbekulo]] {{Genealogia arbo2/fino}} ==Etimologio== La scienca genra nomo ''Rhynchocyclus'' estas kunmetaĵo el la [[antikvaj grekaj]] ''ῥύγχος'' (''runkos'' = "beko") kaj ''κύκλος'' (''kuklos'' = "cirklo"), ĉar tiuj birdoj havas rimarkinde larĝan kaj platigitan bekon, kies konturo ĉe la bazo, vidata de supre aŭ sube, elvokas rondetan formon<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/eyrfla1/cur/introduction Birds of the World], Eye-ringed Flatbill.</ref>. ==Referencoj== {{Portalo Birdoj}} {{Referencoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Tiranedoj]] [[Kategorio:Paseroformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Neotropisa faŭno]] eei25a5kidyl147c0p3qchlbz1a5c79 0 941156 9350462 2026-04-09T21:43:56Z Alifono 114488 Kreita per traduko de la paĝo "[[:simple:Special:Redirect/revision/10452110|Respect and Freedom Party]]" 9350462 wikitext text/x-wiki '''TISZA''' ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''Tisztelet és Szabadság Párt)'' plene'':'' '''Partio de Respekto kaj Libereco''' estas centrodekstra [[Partio (politiko)|politika partio]] en [[Hungario]]<ref>(hu) Alvarez, Péter (2024-04-10). "''[https://index.hu/belfold/2024/04/10/magyar-peter-tisza-part-program-nyugdij-energiaarak-nyelvvizsga-alapveto-elelmiszerek-afa/?token=45f9255b66be3360868cd34ac630fd14 Mi az a TISZA párt? Minden, amit eddig nem tudtunk Magyar Péter új szervezetéről]''", index.hu. Alirita la 6-an de decembro 2024.</ref>. Ĝi estis fondita en [[2020]] kaj estas gvidata de [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]]. La partio fondiĝis en [[2020]] sed akiris nacian eminentecon en [[2024]] kiam ĝi kandidatiĝis por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la komunumaj balotoj [[Budapeŝto|de Budapeŝto]] . Kun nur tri monatoj da preparado kaj neniu tutlanda organizado, ĝi atingis la duan lokon en ambaŭ balotoj. Ĉi tiu rapida kresko estas senprecedenca en hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de [[Fidesz]], kiu regis dum dek ses jaroj sub la gvido de [[Viktor Orbán|Viktor Orban]]. == Referencoj == [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] 2vph2copqp0l2bzpesewzyifgfpzpg2 9350471 9350462 2026-04-09T22:06:19Z Alifono 114488 9350471 wikitext text/x-wiki '''TISZA'''<ref>TISZA: Tisza estas ne sole la akronimo de la partinomo, sed ankaŭ la hungara nomo por la rivero Tisza .</ref> ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''Tisztelet és Szabadság Párt)'' plene'':'' '''Partio de Respekto kaj Libereco''' estas centrodekstra [[Partio (politiko)|politika partio]] en [[Hungario]]<ref>(hu) Alvarez, Péter (2024-04-10). "''[https://index.hu/belfold/2024/04/10/magyar-peter-tisza-part-program-nyugdij-energiaarak-nyelvvizsga-alapveto-elelmiszerek-afa/?token=45f9255b66be3360868cd34ac630fd14 Mi az a TISZA párt? Minden, amit eddig nem tudtunk Magyar Péter új szervezetéről]''", index.hu. Alirita la 6-an de decembro 2024.</ref>. Ĝi estis fondita en [[2020]] kaj estas gvidata de [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]]. La partio fondiĝis en [[2020]] sed akiris nacian eminentecon en [[2024]] kiam ĝi kandidatiĝis por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la komunumaj balotoj [[Budapeŝto|de Budapeŝto]] . Kun nur tri monatoj da preparado kaj neniu tutlanda organizado, ĝi atingis la duan lokon en ambaŭ balotoj. Ĉi tiu rapida kresko estas senprecedenca en hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de [[Fidesz]], kiu regis dum dek ses jaroj sub la gvido de [[Viktor Orbán|Viktor Orban]]. == Politika programo == [[Dosiero:Tisza Party EPP.jpg|maldekstra|eta|Grupfoto de delegacio de 6 eŭropaj parlamentanoj de TISZA.]] Tisza kontraŭas la regantan dekstrulan aŭtoritatisman registaron de Viktor Orbán kaj malakceptas lian koncepton de "malliberala demokratio". Ĝi vidas sin ĉefe kiel popola organizaĵo de la politika centro kaj partoprenis en multaj kontraŭkoruptaj manifestacioj kontraŭ la registaro de Orbán (ekz. luksaj hoteloj ĉe la rivero Danubo aŭ la "hungara Versaille") interalie pro la malbona stato de la hospitaloj kaj la edukado<ref>(nl) ''[https://npo.nl/start/serie/hotline-hongarije-nicolaas-in-contact-met-een-verscheurd-land/afleveringen/seizoen-1 Hotline Hongarije: Nicolaas in contact met een verscheurd...]''</ref>. Nacie, ĝiaj celoj inkluzivas la ĉesigon de registara kontrolo de la gazetaro/amaskomunikiloj kaj la redukton de demokratiaj deficitoj, kun la celo certigi la liberigon de miliardoj da eŭroj en EU-fondusoj, kiuj ankoraŭ ne estis elpagitaj pro kondiĉecaj regularoj<ref>(hu) ''[https://magyartisza.hu/page/bemutatkozas A Tisza Párt hivatalos honlapja].'' Tisztelet és Szabadság Párt</ref><ref>(hu) “''[https://rtl.hu/belfold/2024/03/26/magyar-peter-tuntetes-legfobb-ugyeszseg Nem úszhatja meg Orbán, a maffiaállam feje” – Több ezren tüntettek Magyar Péter felhívására]''. En: rtl.hu, la 26-an de marto 2026.</ref>. La restrikta migradpolitiko de la Orbán-registaro estas subtenata de la partio Tisza kaj estos daŭrigata se Péter Magyar partoprenos en la registaro<ref>(de) Oliver Soos: ''Orban-Kontrahent Magyar "Wir sind das allerkorrupteste Land der EU''". En: tagesschau.de, la 30-an de Maijo 2024. Alirita la 14-an de Aŭgusto 2025 ([https://www.tagesschau.de/europawahl/wahl/ungarn-magyar-orban-100.html rete]).</ref>. == Noto kaj referencoj == [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] 7e6ytfjlz9y4vu9lnao36dsw3bdl425 9350474 9350471 2026-04-09T22:09:18Z Alifono 114488 /* Noto kaj referencoj */ 9350474 wikitext text/x-wiki '''TISZA'''<ref>Noto: Tisza estas ne sole la akronimo de la partinomo, sed ankaŭ la hungara nomo por la rivero Tisza .</ref> ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''Tisztelet és Szabadság Párt)'' plene'':'' '''Partio de Respekto kaj Libereco''' estas centrodekstra [[Partio (politiko)|politika partio]] en [[Hungario]]<ref>(hu) Alvarez, Péter (2024-04-10). "''[https://index.hu/belfold/2024/04/10/magyar-peter-tisza-part-program-nyugdij-energiaarak-nyelvvizsga-alapveto-elelmiszerek-afa/?token=45f9255b66be3360868cd34ac630fd14 Mi az a TISZA párt? Minden, amit eddig nem tudtunk Magyar Péter új szervezetéről]''", index.hu. Alirita la 6-an de decembro 2024.</ref>. Ĝi estis fondita en [[2020]] kaj estas gvidata de [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]]. La partio fondiĝis en [[2020]] sed akiris nacian eminentecon en [[2024]] kiam ĝi kandidatiĝis por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la komunumaj balotoj [[Budapeŝto|de Budapeŝto]] . Kun nur tri monatoj da preparado kaj neniu tutlanda organizado, ĝi atingis la duan lokon en ambaŭ balotoj. Ĉi tiu rapida kresko estas senprecedenca en hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de [[Fidesz]], kiu regis dum dek ses jaroj sub la gvido de [[Viktor Orbán|Viktor Orban]]. == Politika programo == [[Dosiero:Tisza Party EPP.jpg|maldekstra|eta|Grupfoto de delegacio de 6 eŭropaj parlamentanoj de TISZA.]] Tisza kontraŭas la regantan dekstrulan aŭtoritatisman registaron de Viktor Orbán kaj malakceptas lian koncepton de "malliberala demokratio". Ĝi vidas sin ĉefe kiel popola organizaĵo de la politika centro kaj partoprenis en multaj kontraŭkoruptaj manifestacioj kontraŭ la registaro de Orbán (ekz. luksaj hoteloj ĉe la rivero Danubo aŭ la "hungara Versaille") interalie pro la malbona stato de la hospitaloj kaj la edukado<ref>(nl) ''[https://npo.nl/start/serie/hotline-hongarije-nicolaas-in-contact-met-een-verscheurd-land/afleveringen/seizoen-1 Hotline Hongarije: Nicolaas in contact met een verscheurd...]''</ref>. Nacie, ĝiaj celoj inkluzivas la ĉesigon de registara kontrolo de la gazetaro/amaskomunikiloj kaj la redukton de demokratiaj deficitoj, kun la celo certigi la liberigon de miliardoj da eŭroj en EU-fondusoj, kiuj ankoraŭ ne estis elpagitaj pro kondiĉecaj regularoj<ref>(hu) ''[https://magyartisza.hu/page/bemutatkozas A Tisza Párt hivatalos honlapja].'' Tisztelet és Szabadság Párt</ref><ref>(hu) “''[https://rtl.hu/belfold/2024/03/26/magyar-peter-tuntetes-legfobb-ugyeszseg Nem úszhatja meg Orbán, a maffiaállam feje” – Több ezren tüntettek Magyar Péter felhívására]''. En: rtl.hu, la 26-an de marto 2026.</ref>. La restrikta migradpolitiko de la Orbán-registaro estas subtenata de la partio Tisza kaj estos daŭrigata se Péter Magyar partoprenos en la registaro<ref>(de) Oliver Soos: ''Orban-Kontrahent Magyar "Wir sind das allerkorrupteste Land der EU''". En: tagesschau.de, la 30-an de Maijo 2024. Alirita la 14-an de Aŭgusto 2025 ([https://www.tagesschau.de/europawahl/wahl/ungarn-magyar-orban-100.html rete]).</ref>. == Noto kaj referencoj == [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] exl9j5eeg50aco2pkl3w30sjci9y3o6 9350482 9350474 2026-04-09T22:27:19Z Alifono 114488 Programo 9350482 wikitext text/x-wiki '''TISZA'''<ref>Noto: Tisza estas ne sole la akronimo de la partinomo, sed ankaŭ la hungara nomo por la rivero Tisza .</ref> ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''Tisztelet és Szabadság Párt)'' plene'':'' '''Partio de Respekto kaj Libereco''' estas centrodekstra [[Partio (politiko)|politika partio]] en [[Hungario]]<ref>(hu) Alvarez, Péter (2024-04-10). "''[https://index.hu/belfold/2024/04/10/magyar-peter-tisza-part-program-nyugdij-energiaarak-nyelvvizsga-alapveto-elelmiszerek-afa/?token=45f9255b66be3360868cd34ac630fd14 Mi az a TISZA párt? Minden, amit eddig nem tudtunk Magyar Péter új szervezetéről]''", index.hu. Alirita la 6-an de decembro 2024.</ref>. Ĝi estis fondita en [[2020]] kaj estas gvidata de [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]]. La Partio Tisza estas dediĉita al eŭropaj valoroj kaj la institucio de la Eŭropa Unio<ref>(hu) ''Péter Magyar, [https://hu.euronews.com/2024/06/08/magyar-peter-magyarorszag-kampanyzaro-tuntetes-budapest Magyar Péter: Célunk Magyarországot visszavezetni az európai útra] (Nia celo estas konduki Hungarion reen al la eŭropa vojo''), Euronews , la 8-an de junio 2024. Alirita la 20-an de junio 2024.</ref>. La partio fondiĝis en [[2020]] sed akiris nacian eminentecon en [[2024]] kiam ĝi kandidatiĝis por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la komunumaj balotoj [[Budapeŝto|de Budapeŝto]] . Kun nur tri monatoj da preparado kaj neniu tutlanda organizado, ĝi atingis la duan lokon en ambaŭ balotoj. Ĉi tiu rapida kresko estas senprecedenca en hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de [[Fidesz]] sub la gvido de [[Viktor Orbán|Viktor Orban]]. Post nur tri monatoj da konstruado kaj sen nacia organizo, TISZA atingis la duan lokon, senprecedence rapida kresko en la hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de Fidesz, kiu estas en povo ekde 2010<ref>(hu) Barna Borbás, ''[https://www.valaszonline.hu/2024/06/10/onkormanyzati-ep-valasztas-magyar-peter-orban-viktor-eredmeny-velemeny/ A jövő tényleg elkezdődött – győzött, de húsz éve nem roppant ekkorát a Fidesz]'' (La estonteco vere komenciĝis - ĝi venkis, sed Fidesz ne estis tiel granda dum dudek jaroj). Válasz Online, la 10-an de junio 2024. Alirita la 22-an de julio 2024.</ref>. == Politika programo == [[Dosiero:Tisza Party EPP.jpg|maldekstra|eta|Grupfoto de delegacio de 6 eŭropaj parlamentanoj de TISZA.]] Tisza kontraŭas la regantan dekstrulan aŭtoritatisman registaron de Viktor Orbán kaj malakceptas lian koncepton de "malliberala demokratio". Ĝi vidas sin ĉefe kiel popola organizaĵo de la politika centro kaj partoprenis en multaj kontraŭkoruptaj manifestacioj kontraŭ la registaro de Orbán (ekz. luksaj hoteloj ĉe la rivero Danubo aŭ la "hungara Versaille") interalie pro la malbona stato de la hospitaloj kaj la edukado<ref>(nl) ''[https://npo.nl/start/serie/hotline-hongarije-nicolaas-in-contact-met-een-verscheurd-land/afleveringen/seizoen-1 Hotline Hongarije: Nicolaas in contact met een verscheurd...]''</ref>. Nacie, ĝiaj celoj inkluzivas la ĉesigon de registara kontrolo de la gazetaro/amaskomunikiloj kaj la redukton de demokratiaj deficitoj, kun la celo certigi la liberigon de miliardoj da eŭroj en EU-fondusoj, kiuj ankoraŭ ne estis elpagitaj pro kondiĉecaj regularoj<ref>(hu) ''[https://magyartisza.hu/page/bemutatkozas A Tisza Párt hivatalos honlapja].'' Tisztelet és Szabadság Párt</ref><ref>(hu) “''[https://rtl.hu/belfold/2024/03/26/magyar-peter-tuntetes-legfobb-ugyeszseg Nem úszhatja meg Orbán, a maffiaállam feje” – Több ezren tüntettek Magyar Péter felhívására]''. En: rtl.hu, la 26-an de marto 2026.</ref>. La restrikta migradpolitiko de la Orbán-registaro estas subtenata de la partio Tisza kaj estos daŭrigata se Péter Magyar partoprenos en la registaro<ref>(de) Oliver Soos: ''Orban-Kontrahent Magyar "Wir sind das allerkorrupteste Land der EU''". En: tagesschau.de, la 30-an de Maijo 2024. Alirita la 14-an de Aŭgusto 2025 ([https://www.tagesschau.de/europawahl/wahl/ungarn-magyar-orban-100.html rete]).</ref>. Péter Magyar prezentis siajn balotprogramojn ĉe forumoj kaj publikaj eventoj tra la lando, kiujn li poste afiŝis en sociaj retejoj: {{Idézet|Add tovább! Ha a TISZA Párt felhatalmazást kap a magyar emberektől: * azonnal duplájára emeli a családi pótlékot * megemeli a 420 ezer legalacsonyabb ellátásban részesülő idős ember nyugdíját * megemeli az ápolók és a szociális területen dolgozók bérét * 5 %-ra csökkenti a zöldségek és gyümölcsök és az egészséges alapvető élelmiszerek ÁFA-ját * részletes hazaváró programot hirdet a több, mint félmillió külföldön élő magyar hazacsábítására * hazahozza [[Európai Unió|Brüsszelből]] a hazánknak járó uniós ezermilliárdokat * falu rehabilitációs programot hirdet * visszaadja a tanári pálya megbecsültségét, az oktatás- és a tankönyvválasztás szabadságát * módosítja az [[Magyarország alaptörvénye|Alaptörvényt]], csak két ciklusig (8 évig) lehet valaki országgyűlési képviselő és [[Magyarország miniszterelnöke|miniszterelnök]] * csatlakozik az [[Európai Ügyészség|Uniós Ügyészséghez]] * megszünteti a [[Miniszterelnöki Kabinetiroda|propaganda minisztériumot]] és létrehozza az egészségügyi-, oktatási- és a környezetvédelmi minisztériumot * visszaadja a [[Médiaszolgáltatás-támogató és Vagyonkezelő Alap|közmédia]] függetlenségét, betiltja a propagandát * valódi családtámogatást hirdet, támogatni fogja az egy szülős és a beteg gyermekeket nevelő családokat * nem a multi cégeket és a milliárdos agrár cégeket, hanem a kis- és közepes vállalatokat és a családi gazdálkodókat fogja támogatni * átalakítja a végrehajtást * megnyitja az ügynökaktákat * felülvizsgálja a devizahitelesek ügyét * visszahozza a KATA adózást * felülvizsgálja a Magyarország számára előnytelen nemzetközi szerződéseket * valódi gyermekvédelmi reformot hajt végre * a lehető legtöbb forrást fog az egészségügyre és az oktatásra fordítani A TISZA párt valódi társadalmi békét teremt és betemeti a mesterségesen létrehozott árkokat magyar és magyar közt.|Magyar Péter bejegyzése a Facebookon<ref name="Facebook post2">https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpeter.magyar.102%2Fposts%2Fpfbid0rjbc3hBJQkrXwj41SqBG1WDK9GEiMTVwURCuRNCrksHLUeYWPHWLoG6kyf6d1h3El&show_text=true&width=500&is_preview=true</ref>|4=40em}} == Noto kaj referencoj == [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://magyartisza.hu/ magyartisza.hu]  (hungare) — la oficiala retejo de la partio Tisza ld0oghnxr8d33vebgqb225bo1ct5m9e 9350483 9350482 2026-04-09T22:32:34Z Alifono 114488 /* Politika programo */ 9350483 wikitext text/x-wiki '''TISZA'''<ref>Noto: Tisza estas ne sole la akronimo de la partinomo, sed ankaŭ la hungara nomo por la rivero Tisza .</ref> ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''Tisztelet és Szabadság Párt)'' plene'':'' '''Partio de Respekto kaj Libereco''' estas centrodekstra [[Partio (politiko)|politika partio]] en [[Hungario]]<ref>(hu) Alvarez, Péter (2024-04-10). "''[https://index.hu/belfold/2024/04/10/magyar-peter-tisza-part-program-nyugdij-energiaarak-nyelvvizsga-alapveto-elelmiszerek-afa/?token=45f9255b66be3360868cd34ac630fd14 Mi az a TISZA párt? Minden, amit eddig nem tudtunk Magyar Péter új szervezetéről]''", index.hu. Alirita la 6-an de decembro 2024.</ref>. Ĝi estis fondita en [[2020]] kaj estas gvidata de [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]]. La Partio Tisza estas dediĉita al eŭropaj valoroj kaj la institucio de la Eŭropa Unio<ref>(hu) ''Péter Magyar, [https://hu.euronews.com/2024/06/08/magyar-peter-magyarorszag-kampanyzaro-tuntetes-budapest Magyar Péter: Célunk Magyarországot visszavezetni az európai útra] (Nia celo estas konduki Hungarion reen al la eŭropa vojo''), Euronews , la 8-an de junio 2024. Alirita la 20-an de junio 2024.</ref>. La partio fondiĝis en [[2020]] sed akiris nacian eminentecon en [[2024]] kiam ĝi kandidatiĝis por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la komunumaj balotoj [[Budapeŝto|de Budapeŝto]] . Kun nur tri monatoj da preparado kaj neniu tutlanda organizado, ĝi atingis la duan lokon en ambaŭ balotoj. Ĉi tiu rapida kresko estas senprecedenca en hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de [[Fidesz]] sub la gvido de [[Viktor Orbán|Viktor Orban]]. Post nur tri monatoj da konstruado kaj sen nacia organizo, TISZA atingis la duan lokon, senprecedence rapida kresko en la hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de Fidesz, kiu estas en povo ekde 2010<ref>(hu) Barna Borbás, ''[https://www.valaszonline.hu/2024/06/10/onkormanyzati-ep-valasztas-magyar-peter-orban-viktor-eredmeny-velemeny/ A jövő tényleg elkezdődött – győzött, de húsz éve nem roppant ekkorát a Fidesz]'' (La estonteco vere komenciĝis - ĝi venkis, sed Fidesz ne estis tiel granda dum dudek jaroj). Válasz Online, la 10-an de junio 2024. Alirita la 22-an de julio 2024.</ref>. == Politika programo == [[Dosiero:Tisza Party EPP.jpg|maldekstra|eta|Grupfoto de delegacio de 6 eŭropaj parlamentanoj de TISZA.]] Tisza kontraŭas la regantan dekstrulan aŭtoritatisman registaron de Viktor Orbán kaj malakceptas lian koncepton de "malliberala demokratio". Ĝi vidas sin ĉefe kiel popola organizaĵo de la politika centro kaj partoprenis en multaj kontraŭkoruptaj manifestacioj kontraŭ la registaro de Orbán (ekz. luksaj hoteloj ĉe la rivero Danubo aŭ la "hungara Versaille") interalie pro la malbona stato de la hospitaloj kaj la edukado<ref>(nl) ''[https://npo.nl/start/serie/hotline-hongarije-nicolaas-in-contact-met-een-verscheurd-land/afleveringen/seizoen-1 Hotline Hongarije: Nicolaas in contact met een verscheurd...]''</ref>. Nacie, ĝiaj celoj inkluzivas la ĉesigon de registara kontrolo de la gazetaro/amaskomunikiloj kaj la redukton de demokratiaj deficitoj, kun la celo certigi la liberigon de miliardoj da eŭroj en EU-fondusoj, kiuj ankoraŭ ne estis elpagitaj pro kondiĉecaj regularoj<ref>(hu) ''[https://magyartisza.hu/page/bemutatkozas A Tisza Párt hivatalos honlapja].'' Tisztelet és Szabadság Párt</ref><ref>(hu) “''[https://rtl.hu/belfold/2024/03/26/magyar-peter-tuntetes-legfobb-ugyeszseg Nem úszhatja meg Orbán, a maffiaállam feje” – Több ezren tüntettek Magyar Péter felhívására]''. En: rtl.hu, la 26-an de marto 2026.</ref>. La restrikta migradpolitiko de la Orbán-registaro estas subtenata de la partio Tisza kaj estos daŭrigata se Péter Magyar partoprenos en la registaro<ref>(de) Oliver Soos: ''Orban-Kontrahent Magyar "Wir sind das allerkorrupteste Land der EU''". En: tagesschau.de, la 30-an de Maijo 2024. Alirita la 14-an de Aŭgusto 2025 ([https://www.tagesschau.de/europawahl/wahl/ungarn-magyar-orban-100.html rete]).</ref>. La partio publikigis balotprogramon la 7-an de februaro 2026. == Noto kaj referencoj == [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://magyartisza.hu/ magyartisza.hu]  (hungare) — la oficiala retejo de la partio Tisza jgpltf3460lk035vrclhr02eiocc0lk 9350502 9350483 2026-04-10T03:49:39Z Crosstor 3176 aldonoj 9350502 wikitext text/x-wiki '''TISZA'''<ref>Noto: Tisza estas ne sole la akronimo de la partinomo, sed ankaŭ la hungara nomo por la rivero Tisza .</ref> ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''Tisztelet és Szabadság Párt)'' plene'':'' '''Partio de Respekto kaj Libereco''' estas centrodekstra [[Partio (politiko)|politika partio]] en [[Hungario]]<ref>(hu) Alvarez, Péter (2024-04-10). "''[https://index.hu/belfold/2024/04/10/magyar-peter-tisza-part-program-nyugdij-energiaarak-nyelvvizsga-alapveto-elelmiszerek-afa/?token=45f9255b66be3360868cd34ac630fd14 Mi az a TISZA párt? Minden, amit eddig nem tudtunk Magyar Péter új szervezetéről]''", index.hu. Alirita la 6-an de decembro 2024.</ref>. Ĝi estis fondita en [[2020]] kaj estas gvidata de [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]]. La Partio Tisza estas dediĉita al eŭropaj valoroj kaj la institucio de la Eŭropa Unio<ref>(hu) ''Péter Magyar, [https://hu.euronews.com/2024/06/08/magyar-peter-magyarorszag-kampanyzaro-tuntetes-budapest Magyar Péter: Célunk Magyarországot visszavezetni az európai útra] (Nia celo estas konduki Hungarion reen al la eŭropa vojo''), Euronews , la 8-an de junio 2024. Alirita la 20-an de junio 2024.</ref>. Cetere [[Tisza]] estas la dua plej granda rivero en [[Hungario]] havanta grandan popularecon. Slogano de la partio estas: ''Inundas la Tisza''. La partio fondiĝis en [[2020]] sed akiris nacian eminentecon en [[2024]] kiam ĝi kandidatiĝis por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la komunumaj balotoj [[Budapeŝto|de Budapeŝto]] . Kun nur tri monatoj da preparado kaj neniu tutlanda organizado, ĝi atingis la duan lokon en ambaŭ balotoj. Ĉi tiu rapida kresko estas senprecedenca en hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de [[Fidesz]] sub la gvido de [[Viktor Orbán|Viktor Orban]]. Post nur tri monatoj da konstruado kaj sen nacia organizo, TISZA atingis la duan lokon, senprecedence rapida kresko en la hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de Fidesz, kiu estas en povo ekde 2010<ref>(hu) Barna Borbás, ''[https://www.valaszonline.hu/2024/06/10/onkormanyzati-ep-valasztas-magyar-peter-orban-viktor-eredmeny-velemeny/ A jövő tényleg elkezdődött – győzött, de húsz éve nem roppant ekkorát a Fidesz]'' (La estonteco vere komenciĝis - ĝi venkis, sed Fidesz ne estis tiel granda dum dudek jaroj). Válasz Online, la 10-an de junio 2024. Alirita la 22-an de julio 2024.</ref>. == Politika programo == [[Dosiero:Tisza Party EPP.jpg|maldekstra|eta|Grupfoto de delegacio de 6 eŭropaj parlamentanoj de TISZA.]] Tisza kontraŭas la regantan dekstrulan aŭtoritatisman registaron de Viktor Orbán kaj malakceptas lian koncepton de "malliberala demokratio". Ĝi vidas sin ĉefe kiel popola organizaĵo de la politika centro kaj partoprenis en multaj kontraŭkoruptaj manifestacioj kontraŭ la registaro de Orbán (ekz. luksaj hoteloj ĉe la rivero Danubo aŭ la "hungara Versaille") interalie pro la malbona stato de la hospitaloj kaj la edukado<ref>(nl) ''[https://npo.nl/start/serie/hotline-hongarije-nicolaas-in-contact-met-een-verscheurd-land/afleveringen/seizoen-1 Hotline Hongarije: Nicolaas in contact met een verscheurd...]''</ref>. Nacie, ĝiaj celoj inkluzivas la ĉesigon de registara kontrolo de la gazetaro/amaskomunikiloj kaj la redukton de demokratiaj deficitoj, kun la celo certigi la liberigon de miliardoj da eŭroj en EU-fondusoj, kiuj ankoraŭ ne estis elpagitaj pro kondiĉecaj regularoj<ref>(hu) ''[https://magyartisza.hu/page/bemutatkozas A Tisza Párt hivatalos honlapja].'' Tisztelet és Szabadság Párt</ref><ref>(hu) “''[https://rtl.hu/belfold/2024/03/26/magyar-peter-tuntetes-legfobb-ugyeszseg Nem úszhatja meg Orbán, a maffiaállam feje” – Több ezren tüntettek Magyar Péter felhívására]''. En: rtl.hu, la 26-an de marto 2026.</ref>. La restrikta migradpolitiko de la Orbán-registaro estas subtenata de la partio Tisza kaj estos daŭrigata se Péter Magyar partoprenos en la registaro<ref>(de) Oliver Soos: ''Orban-Kontrahent Magyar "Wir sind das allerkorrupteste Land der EU''". En: tagesschau.de, la 30-an de Maijo 2024. Alirita la 14-an de Aŭgusto 2025 ([https://www.tagesschau.de/europawahl/wahl/ungarn-magyar-orban-100.html rete]).</ref>. La partio publikigis balotprogramon la 7-an de februaro 2026. == Noto kaj referencoj == [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://magyartisza.hu/ magyartisza.hu]  (hungare) — la oficiala retejo de la partio Tisza p1qajhjr8rkufs0dfb7j1fh6kdp6on3 9350506 9350502 2026-04-10T05:21:02Z Sj1mor 12103 9350506 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''TISZA'''<ref>Noto: Tisza estas ne sole la akronimo de la partinomo, sed ankaŭ la hungara nomo por la rivero Tisza .</ref> ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''Tisztelet és Szabadság Párt)'' plene'':'' '''Partio de Respekto kaj Libereco''' estas centrodekstra [[Partio (politiko)|politika partio]] en [[Hungario]]<ref>(hu) Alvarez, Péter (2024-04-10). "''[https://index.hu/belfold/2024/04/10/magyar-peter-tisza-part-program-nyugdij-energiaarak-nyelvvizsga-alapveto-elelmiszerek-afa/?token=45f9255b66be3360868cd34ac630fd14 Mi az a TISZA párt? Minden, amit eddig nem tudtunk Magyar Péter új szervezetéről]''", index.hu. Alirita la 6-an de decembro 2024.</ref>. Ĝi estis fondita en [[2020]] kaj estas gvidata de [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]]. La Partio Tisza estas dediĉita al eŭropaj valoroj kaj la institucio de la Eŭropa Unio<ref>(hu) ''Péter Magyar, [https://hu.euronews.com/2024/06/08/magyar-peter-magyarorszag-kampanyzaro-tuntetes-budapest Magyar Péter: Célunk Magyarországot visszavezetni az európai útra] (Nia celo estas konduki Hungarion reen al la eŭropa vojo''), Euronews , la 8-an de junio 2024. Alirita la 20-an de junio 2024.</ref>. Cetere [[Tisza]] estas la dua plej granda rivero en [[Hungario]] havanta grandan popularecon. Slogano de la partio estas: ''Inundas la Tisza''. La partio fondiĝis en [[2020]] sed akiris nacian eminentecon en [[2024]] kiam ĝi kandidatiĝis por la [[Eŭropa Parlamento]] kaj la komunumaj balotoj [[Budapeŝto|de Budapeŝto]] . Kun nur tri monatoj da preparado kaj neniu tutlanda organizado, ĝi atingis la duan lokon en ambaŭ balotoj. Ĉi tiu rapida kresko estas senprecedenca en hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de [[Fidesz]] sub la gvido de [[Viktor Orbán|Viktor Orban]]. Post nur tri monatoj da konstruado kaj sen nacia organizo, TISZA atingis la duan lokon, senprecedence rapida kresko en la hungara politiko, igante ĝin la ĉefa defianto de Fidesz, kiu estas en povo ekde 2010<ref>(hu) Barna Borbás, ''[https://www.valaszonline.hu/2024/06/10/onkormanyzati-ep-valasztas-magyar-peter-orban-viktor-eredmeny-velemeny/ A jövő tényleg elkezdődött – győzött, de húsz éve nem roppant ekkorát a Fidesz]'' (La estonteco vere komenciĝis - ĝi venkis, sed Fidesz ne estis tiel granda dum dudek jaroj). Válasz Online, la 10-an de junio 2024. Alirita la 22-an de julio 2024.</ref>. == Politika programo == [[Dosiero:Tisza Party EPP.jpg|maldekstra|eta|Grupfoto de delegacio de 6 eŭropaj parlamentanoj de TISZA.]] Tisza kontraŭas la regantan dekstrulan aŭtoritatisman registaron de Viktor Orbán kaj malakceptas lian koncepton de "malliberala demokratio". Ĝi vidas sin ĉefe kiel popola organizaĵo de la politika centro kaj partoprenis en multaj kontraŭkoruptaj manifestacioj kontraŭ la registaro de Orbán (ekz. luksaj hoteloj ĉe la rivero Danubo aŭ la "hungara Versaille") interalie pro la malbona stato de la hospitaloj kaj la edukado<ref>(nl) ''[https://npo.nl/start/serie/hotline-hongarije-nicolaas-in-contact-met-een-verscheurd-land/afleveringen/seizoen-1 Hotline Hongarije: Nicolaas in contact met een verscheurd...]''</ref>. Nacie, ĝiaj celoj inkluzivas la ĉesigon de registara kontrolo de la gazetaro/amaskomunikiloj kaj la redukton de demokratiaj deficitoj, kun la celo certigi la liberigon de miliardoj da eŭroj en EU-fondusoj, kiuj ankoraŭ ne estis elpagitaj pro kondiĉecaj regularoj<ref>(hu) ''[https://magyartisza.hu/page/bemutatkozas A Tisza Párt hivatalos honlapja].'' Tisztelet és Szabadság Párt</ref><ref>(hu) “''[https://rtl.hu/belfold/2024/03/26/magyar-peter-tuntetes-legfobb-ugyeszseg Nem úszhatja meg Orbán, a maffiaállam feje” – Több ezren tüntettek Magyar Péter felhívására]''. En: rtl.hu, la 26-an de marto 2026.</ref>. La restrikta migradpolitiko de la Orbán-registaro estas subtenata de la partio Tisza kaj estos daŭrigata se Péter Magyar partoprenos en la registaro<ref>(de) Oliver Soos: ''Orban-Kontrahent Magyar "Wir sind das allerkorrupteste Land der EU''". En: tagesschau.de, la 30-an de Maijo 2024. Alirita la 14-an de Aŭgusto 2025 ([https://www.tagesschau.de/europawahl/wahl/ungarn-magyar-orban-100.html rete]).</ref>. La partio publikigis balotprogramon la 7-an de februaro 2026. == Noto kaj referencoj == [[Kategorio:Politikaj partioj de Hungario]] <references /> == Eksteraj ligiloj == * [https://magyartisza.hu/ magyartisza.hu]  (hungare) — la oficiala retejo de la partio Tisza qt8eachy2nydpk1ui310q4s62ced5ce 0 941157 9350467 2026-04-09T21:58:13Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |g..." 9350467 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858 |specio = '''Violbrusta montkolibro''' ''S. cyanopectus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Sternoclyta cyanopectus'' |komunejo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sternoclyta cyanopectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violbrusta montkolibro''' aŭ '''Violbrusta montokolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sternoclyta cyanopectus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Sternoclyta]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The violet-chested hummingbird is the only member of its genus and has no subspecies. A proposal in the early 21st century to move it into genus ''Eugenes'' was not adopted by major worldwide taxonomic systems.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> ==Aspekto== The violet-chested hummingbird is {{convert|11.4|to|13|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long. Males weigh {{convert|7|to|9.4|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|4.0|to|10.3|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a decurved black bill, with the male's being longer, and a small white spot behind the eye. Adult males have shining grass green upperparts. Their [[Gorget (bird)|gorget]] is glittering emerald green with a patch of glittering violet blue below it on the breast. The rest of the underparts are grayish buff with golden-green spots on the flanks. The tail is bronze with small white tips on the outer feathers. Adult females are also shining grass green above. Their underparts are mostly grayish with green spots on the chest; the center of the belly is rufescent. Young juveniles resemble the adult female.<ref name=VCHU-BOW>Heynen, I. and G. M. Kirwan (2020). Violet-chested Hummingbird (''Sternoclyta cyanopectus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.vichum2.01 retrieved 10 May 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The largest part of the violet-chested hummingbird's range is in northern and western Venezuela. It is found in the [[Venezuelan Coastal Range|Coastal Range]] as far east as [[Miranda (state)|Miranda]] state and from there southwest in the Andes of [[Lara (state)|Lara]], [[Mérida (state)|Mérida]], and [[Táchira]] states and slightly into Colombia's [[Norte de Santander Department]]. It primarily inhabits humid subtropical forest and woodlands and is partial to openings created by landslides and treefall. It also occurs in mature [[secondary forest]] and coffee plantations. In elevation it ranges from sea level to {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} though it is seldom found below {{convert|700|m|ft|abbr=on}}.<ref name=VCHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The violet-chested hummingbird is sedentary.<ref name=VCHU-BOW/> ===Manĝado=== The violet-chested hummingbird usually forages for nectar deep in the forest, typically in dense understory and often in damp ravines and ''[[Heliconia]]'' thickets. It defends flower patches and never gathers with other hummingbirds at large flowering events.<ref name=VCHU-BOW/> ===Reproduktado=== The violet-chested hummingbird's breeding season spans from March to July in Lara state and also in November and December in other parts of its range. It builds a cup nest, usually in a branch fork but sometimes on a vine or fern, and typically about {{convert|2|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The nest is made of soft plant fibers with an outer layer of moss, [[tree fern]] scales, and lichen. The female incubates the clutch of two eggs for an average of about 20 days and fledging occurs about 26 days after hatch.<ref name=Fierro>{{Cite journal | last1=Fierro-Calderón | first1=Karolina | last2=Martin | first2=Thomas E. | date=2007 | title=Reproductive biology of the violet-chested hummingbird in Venezuela and comparisons with other tropical and temperate hummingbirds | journal=The Condor | volume=109 | issue=3 | pages=680–685 | doi=10.1093/condor/109.3.680 | doi-access=free | ref=none }}</ref><ref name=VCHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sternoclyta-cyanopectus |species=Violbrusta montkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the violet-chested hummingbird as being of Least Concern. However, it has a restricted range and its population size and trend are unknown. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in some protected areas. It is considered "[l]ocally common [and] seems readily to accept second growth and man-made habitats.<ref name=VCHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 94yx5usiljlmiz80ruugbt7zsfxnj7p 9350472 9350467 2026-04-09T22:06:24Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350472 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858 |specio = '''Violbrusta montkolibro''' ''S. cyanopectus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Sternoclyta cyanopectus'' |komunejo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sternoclyta cyanopectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violbrusta montkolibro''' aŭ '''Violbrusta montokolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sternoclyta cyanopectus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Sternoclyta]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violbrusta montkolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== The violet-chested hummingbird is {{convert|11.4|to|13|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} long. Males weigh {{convert|7|to|9.4|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|4.0|to|10.3|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a decurved black bill, with the male's being longer, and a small white spot behind the eye. Adult males have shining grass green upperparts. Their [[Gorget (bird)|gorget]] is glittering emerald green with a patch of glittering violet blue below it on the breast. The rest of the underparts are grayish buff with golden-green spots on the flanks. The tail is bronze with small white tips on the outer feathers. Adult females are also shining grass green above. Their underparts are mostly grayish with green spots on the chest; the center of the belly is rufescent. Young juveniles resemble the adult female.<ref name=VCHU-BOW>Heynen, I. and G. M. Kirwan (2020). Violet-chested Hummingbird (''Sternoclyta cyanopectus''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.vichum2.01 retrieved 10 May 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The largest part of the violet-chested hummingbird's range is in northern and western Venezuela. It is found in the [[Venezuelan Coastal Range|Coastal Range]] as far east as [[Miranda (state)|Miranda]] state and from there southwest in the Andes of [[Lara (state)|Lara]], [[Mérida (state)|Mérida]], and [[Táchira]] states and slightly into Colombia's [[Norte de Santander Department]]. It primarily inhabits humid subtropical forest and woodlands and is partial to openings created by landslides and treefall. It also occurs in mature [[secondary forest]] and coffee plantations. In elevation it ranges from sea level to {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} though it is seldom found below {{convert|700|m|ft|abbr=on}}.<ref name=VCHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The violet-chested hummingbird is sedentary.<ref name=VCHU-BOW/> ===Manĝado=== The violet-chested hummingbird usually forages for nectar deep in the forest, typically in dense understory and often in damp ravines and ''[[Heliconia]]'' thickets. It defends flower patches and never gathers with other hummingbirds at large flowering events.<ref name=VCHU-BOW/> ===Reproduktado=== The violet-chested hummingbird's breeding season spans from March to July in Lara state and also in November and December in other parts of its range. It builds a cup nest, usually in a branch fork but sometimes on a vine or fern, and typically about {{convert|2|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The nest is made of soft plant fibers with an outer layer of moss, [[tree fern]] scales, and lichen. The female incubates the clutch of two eggs for an average of about 20 days and fledging occurs about 26 days after hatch.<ref name=Fierro>{{Cite journal | last1=Fierro-Calderón | first1=Karolina | last2=Martin | first2=Thomas E. | date=2007 | title=Reproductive biology of the violet-chested hummingbird in Venezuela and comparisons with other tropical and temperate hummingbirds | journal=The Condor | volume=109 | issue=3 | pages=680–685 | doi=10.1093/condor/109.3.680 | doi-access=free | ref=none }}</ref><ref name=VCHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sternoclyta-cyanopectus |species=Violbrusta montkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the violet-chested hummingbird as being of Least Concern. However, it has a restricted range and its population size and trend are unknown. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in some protected areas. It is considered "[l]ocally common [and] seems readily to accept second growth and man-made habitats.<ref name=VCHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] b100ph5dxtjc0e5nt8s2hokf4uwixn6 9350475 9350472 2026-04-09T22:12:02Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350475 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858 |specio = '''Violbrusta montkolibro''' ''S. cyanopectus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Sternoclyta cyanopectus'' |komunejo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sternoclyta cyanopectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violbrusta montkolibro''' aŭ '''Violbrusta montokolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sternoclyta cyanopectus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Sternoclyta]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violbrusta montkolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La Violbrusta montkolibro estas 11,4 ĝis 13 cm longa. Maskloj pezas 7 ĝis 9,4 g kaj inoj 4,0 ĝis 10,3 g. Ambaŭ seksoj havas kurban nigran bekon (tiu de la masklo estas pli longa) kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. Plenkreskaj maskloj havas brilajn herboverdajn suprajn partojn. Ilia gorĝo estas brile smeraldverda kun makulo de brila violblua sube sur la brusto. La cetero de la subaj partoj estas grizece sablokoloraj kun orverdaj makuletoj sur la flankoj. La vosto estas bronzeca kun malgrandaj blankaj pintoj sur la eksteraj plumoj. Ankaŭ plenkreskaj inoj estas brilae herboverdaj supre. Iliaj subaj partoj estas plejparte grizecaj kun verdaj makultoj sur la brusto; la centro de la ventro estas ruĝecbruna. Junaj junuloj similas al la plenkreska ino.<ref name=VCHU-BOW>Heynen, I. kaj G. M. Kirwan (2020). Violet-chested Hummingbird (''Sternoclyta cyanopectus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vichum2.01] Alirita la 10an de Majo 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== The largest part of the violet-chested hummingbird's range is in northern and western Venezuela. It is found in the [[Venezuelan Coastal Range|Coastal Range]] as far east as [[Miranda (state)|Miranda]] state and from there southwest in the Andes of [[Lara (state)|Lara]], [[Mérida (state)|Mérida]], and [[Táchira]] states and slightly into Colombia's [[Norte de Santander Department]]. It primarily inhabits humid subtropical forest and woodlands and is partial to openings created by landslides and treefall. It also occurs in mature [[secondary forest]] and coffee plantations. In elevation it ranges from sea level to {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} though it is seldom found below {{convert|700|m|ft|abbr=on}}.<ref name=VCHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The violet-chested hummingbird is sedentary.<ref name=VCHU-BOW/> ===Manĝado=== The violet-chested hummingbird usually forages for nectar deep in the forest, typically in dense understory and often in damp ravines and ''[[Heliconia]]'' thickets. It defends flower patches and never gathers with other hummingbirds at large flowering events.<ref name=VCHU-BOW/> ===Reproduktado=== The violet-chested hummingbird's breeding season spans from March to July in Lara state and also in November and December in other parts of its range. It builds a cup nest, usually in a branch fork but sometimes on a vine or fern, and typically about {{convert|2|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The nest is made of soft plant fibers with an outer layer of moss, [[tree fern]] scales, and lichen. The female incubates the clutch of two eggs for an average of about 20 days and fledging occurs about 26 days after hatch.<ref name=Fierro>{{Cite journal | last1=Fierro-Calderón | first1=Karolina | last2=Martin | first2=Thomas E. | date=2007 | title=Reproductive biology of the violet-chested hummingbird in Venezuela and comparisons with other tropical and temperate hummingbirds | journal=The Condor | volume=109 | issue=3 | pages=680–685 | doi=10.1093/condor/109.3.680 | doi-access=free | ref=none }}</ref><ref name=VCHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sternoclyta-cyanopectus |species=Violbrusta montkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the violet-chested hummingbird as being of Least Concern. However, it has a restricted range and its population size and trend are unknown. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in some protected areas. It is considered "[l]ocally common [and] seems readily to accept second growth and man-made habitats.<ref name=VCHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] fmuqc4byqzfvv6jybzfxcs5y6t1rhnl 9350477 9350475 2026-04-09T22:17:51Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350477 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858 |specio = '''Violbrusta montkolibro''' ''S. cyanopectus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Sternoclyta cyanopectus'' |komunejo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sternoclyta cyanopectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violbrusta montkolibro''' aŭ '''Violbrusta montokolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sternoclyta cyanopectus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Sternoclyta]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violbrusta montkolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La Violbrusta montkolibro estas 11,4 ĝis 13 cm longa. Maskloj pezas 7 ĝis 9,4 g kaj inoj 4,0 ĝis 10,3 g. Ambaŭ seksoj havas kurban nigran bekon (tiu de la masklo estas pli longa) kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. Plenkreskaj maskloj havas brilajn herboverdajn suprajn partojn. Ilia gorĝo estas brile smeraldverda kun makulo de brila violblua sube sur la brusto. La cetero de la subaj partoj estas grizece sablokoloraj kun orverdaj makuletoj sur la flankoj. La vosto estas bronzeca kun malgrandaj blankaj pintoj sur la eksteraj plumoj. Ankaŭ plenkreskaj inoj estas brilae herboverdaj supre. Iliaj subaj partoj estas plejparte grizecaj kun verdaj makultoj sur la brusto; la centro de la ventro estas ruĝecbruna. Junaj junuloj similas al la plenkreska ino.<ref name=VCHU-BOW>Heynen, I. kaj G. M. Kirwan (2020). Violet-chested Hummingbird (''Sternoclyta cyanopectus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vichum2.01] Alirita la 10an de Majo 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La plej granda parto de la teritorio de la Violbrusta montkolibro troviĝas en norda kaj okcidenta Venezuelo. Ĝi troviĝas en la [[Venezuela Marborda Montaro|Marborda Montaro]] ĝis la subŝtato [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] kaj de tie sudokcidenten en la Andoj de la subŝtatoj [[Lara (Venezuelo)|Lara]], [[Mérida (Venezuelo)|Mérida]] kaj [[Táchira (Venezuelo)|Táchira]] kaj iomete en la departementon [[Norte de Santander]] de Kolombio. Ĝi ĉefe loĝas en humidaj subtropikaj arbaroj kaj maldensarbaroj kaj ŝatas malfermaĵojn kreitajn de terglitoj kaj arbofalo. Ĝi ankaŭ troviĝas en matura [[sekundara arbaro]] kaj kafplantejoj. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis 2 000 m, kvankam ĝi malofte troviĝas sub 700 m.<ref name=VCHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The violet-chested hummingbird is sedentary.<ref name=VCHU-BOW/> ===Manĝado=== The violet-chested hummingbird usually forages for nectar deep in the forest, typically in dense understory and often in damp ravines and ''[[Heliconia]]'' thickets. It defends flower patches and never gathers with other hummingbirds at large flowering events.<ref name=VCHU-BOW/> ===Reproduktado=== The violet-chested hummingbird's breeding season spans from March to July in Lara state and also in November and December in other parts of its range. It builds a cup nest, usually in a branch fork but sometimes on a vine or fern, and typically about {{convert|2|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The nest is made of soft plant fibers with an outer layer of moss, [[tree fern]] scales, and lichen. The female incubates the clutch of two eggs for an average of about 20 days and fledging occurs about 26 days after hatch.<ref name=Fierro>{{Cite journal | last1=Fierro-Calderón | first1=Karolina | last2=Martin | first2=Thomas E. | date=2007 | title=Reproductive biology of the violet-chested hummingbird in Venezuela and comparisons with other tropical and temperate hummingbirds | journal=The Condor | volume=109 | issue=3 | pages=680–685 | doi=10.1093/condor/109.3.680 | doi-access=free | ref=none }}</ref><ref name=VCHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sternoclyta-cyanopectus |species=Violbrusta montkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the violet-chested hummingbird as being of Least Concern. However, it has a restricted range and its population size and trend are unknown. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in some protected areas. It is considered "[l]ocally common [and] seems readily to accept second growth and man-made habitats.<ref name=VCHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] os1kkjp50oooe35yuevjjaefowe4h7h 9350480 9350477 2026-04-09T22:23:58Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350480 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858 |specio = '''Violbrusta montkolibro''' ''S. cyanopectus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Sternoclyta cyanopectus'' |komunejo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sternoclyta cyanopectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violbrusta montkolibro''' aŭ '''Violbrusta montokolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sternoclyta cyanopectus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Sternoclyta]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violbrusta montkolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La Violbrusta montkolibro estas 11,4 ĝis 13 cm longa. Maskloj pezas 7 ĝis 9,4 g kaj inoj 4,0 ĝis 10,3 g. Ambaŭ seksoj havas kurban nigran bekon (tiu de la masklo estas pli longa) kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. Plenkreskaj maskloj havas brilajn herboverdajn suprajn partojn. Ilia gorĝo estas brile smeraldverda kun makulo de brila violblua sube sur la brusto. La cetero de la subaj partoj estas grizece sablokoloraj kun orverdaj makuletoj sur la flankoj. La vosto estas bronzeca kun malgrandaj blankaj pintoj sur la eksteraj plumoj. Ankaŭ plenkreskaj inoj estas brilae herboverdaj supre. Iliaj subaj partoj estas plejparte grizecaj kun verdaj makultoj sur la brusto; la centro de la ventro estas ruĝecbruna. Junaj junuloj similas al la plenkreska ino.<ref name=VCHU-BOW>Heynen, I. kaj G. M. Kirwan (2020). Violet-chested Hummingbird (''Sternoclyta cyanopectus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vichum2.01] Alirita la 10an de Majo 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La plej granda parto de la teritorio de la Violbrusta montkolibro troviĝas en norda kaj okcidenta Venezuelo. Ĝi troviĝas en la [[Venezuela Marborda Montaro|Marborda Montaro]] ĝis la subŝtato [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] kaj de tie sudokcidenten en la Andoj de la subŝtatoj [[Lara (Venezuelo)|Lara]], [[Mérida (Venezuelo)|Mérida]] kaj [[Táchira (Venezuelo)|Táchira]] kaj iomete en la departementon [[Norte de Santander]] de Kolombio. Ĝi ĉefe loĝas en humidaj subtropikaj arbaroj kaj maldensarbaroj kaj ŝatas malfermaĵojn kreitajn de terglitoj kaj arbofalo. Ĝi ankaŭ troviĝas en matura [[sekundara arbaro]] kaj kafplantejoj. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis 2 000 m, kvankam ĝi malofte troviĝas sub 700 m.<ref name=VCHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Violbrusta montkolibro estas sidlokema (nemigranta).<ref name=VCHU-BOW/> ===Manĝado=== La Violbrusta montkolibro kutime serĉas [[nektaro]]n profunde en la arbaro, tipe en densa subvegetaĵaro kaj ofte en humidaj ravinoj kaj arbustaroj de ''Heliconia''. Ĝi defendas florareetojn kaj neniam kolektiĝas kun aliaj kolibroj dum grandaj floraj eventoj.<ref name=VCHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Violbrusta montkolibro daŭras de marto ĝis julio en la subŝtato Lara kaj ankaŭ en novembro kaj decembro en aliaj partoj de sia teritorio. Ĝi konstruas tasforman neston, kutime en branĉforko sed foje sur [[vito]] aŭ [[filiko]], kaj tipe ĉirkaŭ 2 m supergrunde. La nesto estas farita el molaj plantfibroj kun ekstera tavolo de musko, arbofilikaj skvamoj kaj [[likeno]]. La ino kovas la du ovojn dum averaĝe ĉirkaŭ 20 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas ĉirkaŭ 26 tagojn post eloviĝo.<ref name=Fierro>{{Cite journal | last1=Fierro-Calderón | first1=Karolina | last2=Martin | first2=Thomas E. | date=2007 | title=Reproductive biology of the violet-chested hummingbird in Venezuela and comparisons with other tropical and temperate hummingbirds | journal=The Condor | volume=109 | issue=3 | pages=680–685 | doi=10.1093/condor/109.3.680 | doi-access=free | ref=none }}</ref><ref name=VCHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sternoclyta-cyanopectus |species=Violbrusta montkolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] has assessed the violet-chested hummingbird as being of Least Concern. However, it has a restricted range and its population size and trend are unknown. No immediate threats have been identified.<ref name=IUCN/> It occurs in some protected areas. It is considered "[l]ocally common [and] seems readily to accept second growth and man-made habitats.<ref name=VCHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] t3ynovms3tt68jr9dbc0m5na13h7gyg 9350481 9350480 2026-04-09T22:27:04Z Kani 670 9350481 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858 |specio = '''Violbrusta montkolibro''' ''S. cyanopectus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Sternoclyta cyanopectus'' |komunejo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sternoclyta cyanopectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violbrusta montkolibro''' aŭ '''Violbrusta montokolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sternoclyta cyanopectus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Sternoclyta]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violbrusta montkolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La Violbrusta montkolibro estas 11,4 ĝis 13 cm longa. Maskloj pezas 7 ĝis 9,4 g kaj inoj 4,0 ĝis 10,3 g. Ambaŭ seksoj havas kurban nigran bekon (tiu de la masklo estas pli longa) kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. Plenkreskaj maskloj havas brilajn herboverdajn suprajn partojn. Ilia gorĝo estas brile smeraldverda kun makulo de brila violblua sube sur la brusto. La cetero de la subaj partoj estas grizece sablokoloraj kun orverdaj makuletoj sur la flankoj. La vosto estas bronzeca kun malgrandaj blankaj pintoj sur la eksteraj plumoj. Ankaŭ plenkreskaj inoj estas brilae herboverdaj supre. Iliaj subaj partoj estas plejparte grizecaj kun verdaj makultoj sur la brusto; la centro de la ventro estas ruĝecbruna. Junaj junuloj similas al la plenkreska ino.<ref name=VCHU-BOW>Heynen, I. kaj G. M. Kirwan (2020). Violet-chested Hummingbird (''Sternoclyta cyanopectus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vichum2.01] Alirita la 10an de Majo 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La plej granda parto de la teritorio de la Violbrusta montkolibro troviĝas en norda kaj okcidenta Venezuelo. Ĝi troviĝas en la [[Venezuela Marborda Montaro|Marborda Montaro]] ĝis la subŝtato [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] kaj de tie sudokcidenten en la Andoj de la subŝtatoj [[Lara (Venezuelo)|Lara]], [[Mérida (Venezuelo)|Mérida]] kaj [[Táchira (Venezuelo)|Táchira]] kaj iomete en la departementon [[Norte de Santander]] de Kolombio. Ĝi ĉefe loĝas en humidaj subtropikaj arbaroj kaj maldensarbaroj kaj ŝatas malfermaĵojn kreitajn de terglitoj kaj arbofalo. Ĝi ankaŭ troviĝas en matura [[sekundara arbaro]] kaj kafplantejoj. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis 2 000 m, kvankam ĝi malofte troviĝas sub 700 m.<ref name=VCHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Violbrusta montkolibro estas sidlokema (nemigranta).<ref name=VCHU-BOW/> ===Manĝado=== La Violbrusta montkolibro kutime serĉas [[nektaro]]n profunde en la arbaro, tipe en densa subvegetaĵaro kaj ofte en humidaj ravinoj kaj arbustaroj de ''Heliconia''. Ĝi defendas florareetojn kaj neniam kolektiĝas kun aliaj kolibroj dum grandaj floraj eventoj.<ref name=VCHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Violbrusta montkolibro daŭras de marto ĝis julio en la subŝtato Lara kaj ankaŭ en novembro kaj decembro en aliaj partoj de sia teritorio. Ĝi konstruas tasforman neston, kutime en branĉforko sed foje sur [[vito]] aŭ [[filiko]], kaj tipe ĉirkaŭ 2 m supergrunde. La nesto estas farita el molaj plantfibroj kun ekstera tavolo de musko, arbofilikaj skvamoj kaj [[likeno]]. La ino kovas la du ovojn dum averaĝe ĉirkaŭ 20 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas ĉirkaŭ 26 tagojn post eloviĝo.<ref name=Fierro>{{Cite journal | last1=Fierro-Calderón | first1=Karolina | last2=Martin | first2=Thomas E. | date=2007 | title=Reproductive biology of the violet-chested hummingbird in Venezuela and comparisons with other tropical and temperate hummingbirds | journal=The Condor | volume=109 | issue=3 | pages=680–685 | doi=10.1093/condor/109.3.680 | doi-access=free | ref=none }}</ref><ref name=VCHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sternoclyta-cyanopectus |species=Violbrusta montkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Violbrustan montkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Tamen, ĝi havas limigitan teritorion kaj ĝia populacigrandeco kaj tendenco estas nekonataj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> Ĝi troviĝas en iuj protektitaj areoj. Ĝi estas konsiderata "surloke ofta [kaj] ŝajne facile akceptas duarangajn kaj homfaritajn vivejojn.<ref name=VCHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Patagona gigas}} {{Wikispecies|Patagona gigas}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 2up6933927bsya9a9d4lrlp8kym6jxy 9350484 9350481 2026-04-09T22:37:01Z Kani 670 9350484 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Violbrusta montkolibro |koloro = pink |dosiero = Sternoclyta cyanopectus 30520075 (cropped).jpg |priskribo de dosiero = masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Sternoclyta]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858 |specio = '''Violbrusta montkolibro''' ''S. cyanopectus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1846) |vikispecio = ''Sternoclyta cyanopectus'' |komunejo = ''Sternoclyta cyanopectus'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Sternoclyta cyanopectus map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Violbrusta montkolibro''' aŭ '''Violbrusta montokolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Sternoclyta cyanopectus'') estas specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Sternoclyta]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=January 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref><ref name=SACCcountries>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''Species Lists of Birds for South American Countries and Territories''. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCCountryLists.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Violbrusta montkolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La Violbrusta montkolibro estas 11,4 ĝis 13 cm longa. Maskloj pezas 7 ĝis 9,4 g kaj inoj 4,0 ĝis 10,3 g. Ambaŭ seksoj havas kurban nigran bekon (tiu de la masklo estas pli longa) kaj malgrandan blankan makulon malantaŭ la okulo. Plenkreskaj maskloj havas brilajn herboverdajn suprajn partojn. Ilia gorĝo estas brile smeraldverda kun makulo de brila violblua sube sur la brusto. La cetero de la subaj partoj estas grizece sablokoloraj kun orverdaj makuletoj sur la flankoj. La vosto estas bronzeca kun malgrandaj blankaj pintoj sur la eksteraj plumoj. Ankaŭ plenkreskaj inoj estas brilae herboverdaj supre. Iliaj subaj partoj estas plejparte grizecaj kun verdaj makultoj sur la brusto; la centro de la ventro estas ruĝecbruna. Junaj junuloj similas al la plenkreska ino.<ref name=VCHU-BOW>Heynen, I. kaj G. M. Kirwan (2020). Violet-chested Hummingbird (''Sternoclyta cyanopectus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vichum2.01] Alirita la 10an de Majo 2022</ref> ==Distribuo kaj habitato== La plej granda parto de la teritorio de la Violbrusta montkolibro troviĝas en norda kaj okcidenta Venezuelo. Ĝi troviĝas en la [[Venezuela Marborda Montaro|Marborda Montaro]] ĝis la subŝtato [[Miranda (Venezuelo)|Miranda]] kaj de tie sudokcidenten en la Andoj de la subŝtatoj [[Lara (Venezuelo)|Lara]], [[Mérida (Venezuelo)|Mérida]] kaj [[Táchira (Venezuelo)|Táchira]] kaj iomete en la departementon [[Norte de Santander]] de Kolombio. Ĝi ĉefe loĝas en humidaj subtropikaj arbaroj kaj maldensarbaroj kaj ŝatas malfermaĵojn kreitajn de terglitoj kaj arbofalo. Ĝi ankaŭ troviĝas en matura [[sekundara arbaro]] kaj kafplantejoj. Laŭ alteco ĝi varias de marnivelo ĝis 2 000 m, kvankam ĝi malofte troviĝas sub 700 m.<ref name=VCHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Violbrusta montkolibro estas sidlokema (nemigranta).<ref name=VCHU-BOW/> ===Manĝado=== La Violbrusta montkolibro kutime serĉas [[nektaro]]n profunde en la arbaro, tipe en densa subvegetaĵaro kaj ofte en humidaj ravinoj kaj arbustaroj de ''Heliconia''. Ĝi defendas florareetojn kaj neniam kolektiĝas kun aliaj kolibroj dum grandaj floraj eventoj.<ref name=VCHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Violbrusta montkolibro daŭras de marto ĝis julio en la subŝtato Lara kaj ankaŭ en novembro kaj decembro en aliaj partoj de sia teritorio. Ĝi konstruas tasforman neston, kutime en branĉforko sed foje sur [[vito]] aŭ [[filiko]], kaj tipe ĉirkaŭ 2 m supergrunde. La nesto estas farita el molaj plantfibroj kun ekstera tavolo de musko, arbofilikaj skvamoj kaj [[likeno]]. La ino kovas la du ovojn dum averaĝe ĉirkaŭ 20 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas ĉirkaŭ 26 tagojn post eloviĝo.<ref name=Fierro>{{Cite journal | last1=Fierro-Calderón | first1=Karolina | last2=Martin | first2=Thomas E. | date=2007 | title=Reproductive biology of the violet-chested hummingbird in Venezuela and comparisons with other tropical and temperate hummingbirds | journal=The Condor | volume=109 | issue=3 | pages=680–685 | doi=10.1093/condor/109.3.680 | doi-access=free | ref=none }}</ref><ref name=VCHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Sternoclyta-cyanopectus |species=Violbrusta montkolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] taksis la Violbrustan montkolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Tamen, ĝi havas limigitan teritorion kaj ĝia populacigrandeco kaj tendenco estas nekonataj. Neniu tuja minaco estis identigita.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Violet-chested Hummingbird ''Sternoclyta cyanopectus'' |volume=2016 |article-number=e.T22687753A93167642 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687753A93167642.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> Ĝi troviĝas en iuj protektitaj areoj. Ĝi estas konsiderata "surloke ofta [kaj] ŝajne facile akceptas duarangajn kaj homfaritajn vivejojn.<ref name=VCHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Sternoclyta cyanopectus}} {{Wikispecies|Sternoclyta cyanopectus}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 37dpdmfikcaxeogbzj555ri4xf76ml7 0 941158 9350469 2026-04-09T22:00:57Z Kani 670 Alidirektigis al [[Violbrusta montkolibro]] 9350469 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Violbrusta montkolibro]] 1wtw05asucvfukiszoebzuvacd3l18b 0 941159 9350470 2026-04-09T22:01:14Z Kani 670 Alidirektigis al [[Violbrusta montkolibro]] 9350470 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Violbrusta montkolibro]] 1wtw05asucvfukiszoebzuvacd3l18b 0 941160 9350473 2026-04-09T22:08:29Z Alifono 114488 Alidirektigis al [[TISZA (partio)]] 9350473 wikitext text/x-wiki #Alidirekti [[TISZA (partio)]] m3fiuejo577ra8f1q5dc47qs7y2mdk7 3 941161 9350476 2026-04-09T22:12:07Z James500 52228 I am adding this template because the links will be useful to me. 9350476 wikitext text/x-wiki <div class="toccolours" style="background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;"> <div class="center" style="font-size:120%;">[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!</div> Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]]. En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn. Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn: * [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]] * [[Helpo:Enhavo|Helpo]] * [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]] Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion. Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro! Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo. Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon "Vi havas novan mesaĝon"&nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante <code> —~~<nowiki/>~~</code>. Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~<nowiki>~~</nowiki>. Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon <code>{<nowiki/>{BabelLando}}</code>. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}. </div> Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&nbsp; —[[Uzanto:James500|James500]] ([[Uzanto-Diskuto:James500|diskuto]]) 22:12, 9 apr. 2026 (UTC) qprnukk9illlgzhnz4c7ub2sxn4zfr9 0 941162 9350478 2026-04-09T22:18:21Z Kani 670 Alidirektigis al [[Táchira]] 9350478 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Táchira]] frkjci5necy07925rwf2ylskq7fj3m7 0 941163 9350479 2026-04-09T22:19:00Z Kani 670 Alidirektigis al [[Departemento Norda Santandero]] 9350479 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Departemento Norda Santandero]] cvlgzha3nhub1fy3cxx10s8308h69c5 0 941164 9350485 2026-04-09T22:56:21Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = John Gould..." 9350485 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The scissor-tailed hummingbird is the only member of its genus and has no subspecies. A proposal in the early 21st century to move it into genus ''Eugenes'' was not adopted by major worldwide taxonomic systems.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> ==Aspekto== The scissor-tailed hummingbird male is about {{convert|19|cm|in|abbr=on}} long including its {{convert|9|to|10|cm|in|abbr=on}} tail and weighs {{convert|7|to|7.5|g|oz|abbr=on}}. Females are {{convert|12|to|13|cm|in|abbr=on}} long and weigh {{convert|6.5|to|8|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a long slightly decurved black bill.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01 </ref> Males have a glittering violet forehead and center of the crown; the rest of the crown is a very dark green that is almost black. Their back is metallic grass green with a golden wash on the neck. The throat and breast are glittering emerald green and the rest of the underparts a duller and darker green that becomes blackish on the belly. The flanks have green spots. The blackish purple tail's outermost feathers are much longer and broader than the others.<ref name=STHU-BOW/> Females are dark glittering green above including the forehead and crown. Their throat and breast are white, spotted with green except in the center of the breast. The belly and undertail [[Covert feather|coverts]] are rufous chestnut. The tail is forked but not nearly as dramatically as the male's. Its central feathers are green at the base and steel blue at the end. The outer feathers are cinnamon with beige tips.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The scissor-tailed hummingbird is found only on the [[Paria Peninsula]] of northeastern Venezuela. It primarily inhabits the interior of damp mature subtropical forest and [[cloudforest]], and is also found at forest edges and in small clearings. In elevation it ranges from {{convert|500|to|1200|m|ft|abbr=on}}.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scissor-tailed hummingbird is sedentary.<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== The scissor-tailed hummingbird feeds on nectar, mainly from flowering [[bromeliad]]s but also from flowers of genera ''Heliconia'' and ''[[Costus]]''. Females might defend feeding territories. In addition to nectar, the species feeds on [[arthropod]]s by gleaning from vegetation and by [[hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the scissor-tailed hummingbird's breeding [[phenology]].<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-tailed hummingbird as Threatened, then successively as Critically Endangered in 1994 and Vulnerable in 2000. Since 2012 it has been classed as Endangered. It has a very small range in which its forest habitat is undergoing continued clearing for agriculture. Its population is estimated at between 3000 and 4000 mature individuals and is believed to be declining.<ref name=IUCN/> It appears to be dependent on undisturbed cloudforest, and though part of its range is within [[Península de Paria National Park]], much is outside it and the park itself is minimally protected.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] pwa2rdzjz80sqfe9jdn5li6whb6mdsa 9350486 9350485 2026-04-09T22:58:04Z Kani 670 9350486 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== The scissor-tailed hummingbird is the only member of its genus and has no subspecies. A proposal in the early 21st century to move it into genus ''Eugenes'' was not adopted by major worldwide taxonomic systems.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 31 January 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved February 1, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021</ref> ==Aspekto== The scissor-tailed hummingbird male is about {{convert|19|cm|in|abbr=on}} long including its {{convert|9|to|10|cm|in|abbr=on}} tail and weighs {{convert|7|to|7.5|g|oz|abbr=on}}. Females are {{convert|12|to|13|cm|in|abbr=on}} long and weigh {{convert|6.5|to|8|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a long slightly decurved black bill.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01 </ref> Males have a glittering violet forehead and center of the crown; the rest of the crown is a very dark green that is almost black. Their back is metallic grass green with a golden wash on the neck. The throat and breast are glittering emerald green and the rest of the underparts a duller and darker green that becomes blackish on the belly. The flanks have green spots. The blackish purple tail's outermost feathers are much longer and broader than the others.<ref name=STHU-BOW/> Females are dark glittering green above including the forehead and crown. Their throat and breast are white, spotted with green except in the center of the breast. The belly and undertail [[Covert feather|coverts]] are rufous chestnut. The tail is forked but not nearly as dramatically as the male's. Its central feathers are green at the base and steel blue at the end. The outer feathers are cinnamon with beige tips.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The scissor-tailed hummingbird is found only on the [[Paria Peninsula]] of northeastern Venezuela. It primarily inhabits the interior of damp mature subtropical forest and [[cloudforest]], and is also found at forest edges and in small clearings. In elevation it ranges from {{convert|500|to|1200|m|ft|abbr=on}}.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scissor-tailed hummingbird is sedentary.<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== The scissor-tailed hummingbird feeds on nectar, mainly from flowering [[bromeliad]]s but also from flowers of genera ''Heliconia'' and ''[[Costus]]''. Females might defend feeding territories. In addition to nectar, the species feeds on [[arthropod]]s by gleaning from vegetation and by [[hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the scissor-tailed hummingbird's breeding [[phenology]].<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-tailed hummingbird as Threatened, then successively as Critically Endangered in 1994 and Vulnerable in 2000. Since 2012 it has been classed as Endangered. It has a very small range in which its forest habitat is undergoing continued clearing for agriculture. Its population is estimated at between 3000 and 4000 mature individuals and is believed to be declining.<ref name=IUCN/> It appears to be dependent on undisturbed cloudforest, and though part of its range is within [[Península de Paria National Park]], much is outside it and the park itself is minimally protected.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] mq25g0f36bd1olvofoithksa8tihluy 9350491 9350486 2026-04-09T23:11:53Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350491 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Tondilvosta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== The scissor-tailed hummingbird male is about {{convert|19|cm|in|abbr=on}} long including its {{convert|9|to|10|cm|in|abbr=on}} tail and weighs {{convert|7|to|7.5|g|oz|abbr=on}}. Females are {{convert|12|to|13|cm|in|abbr=on}} long and weigh {{convert|6.5|to|8|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a long slightly decurved black bill.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01 </ref> Males have a glittering violet forehead and center of the crown; the rest of the crown is a very dark green that is almost black. Their back is metallic grass green with a golden wash on the neck. The throat and breast are glittering emerald green and the rest of the underparts a duller and darker green that becomes blackish on the belly. The flanks have green spots. The blackish purple tail's outermost feathers are much longer and broader than the others.<ref name=STHU-BOW/> Females are dark glittering green above including the forehead and crown. Their throat and breast are white, spotted with green except in the center of the breast. The belly and undertail [[Covert feather|coverts]] are rufous chestnut. The tail is forked but not nearly as dramatically as the male's. Its central feathers are green at the base and steel blue at the end. The outer feathers are cinnamon with beige tips.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The scissor-tailed hummingbird is found only on the [[Paria Peninsula]] of northeastern Venezuela. It primarily inhabits the interior of damp mature subtropical forest and [[cloudforest]], and is also found at forest edges and in small clearings. In elevation it ranges from {{convert|500|to|1200|m|ft|abbr=on}}.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scissor-tailed hummingbird is sedentary.<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== The scissor-tailed hummingbird feeds on nectar, mainly from flowering [[bromeliad]]s but also from flowers of genera ''Heliconia'' and ''[[Costus]]''. Females might defend feeding territories. In addition to nectar, the species feeds on [[arthropod]]s by gleaning from vegetation and by [[hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the scissor-tailed hummingbird's breeding [[phenology]].<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-tailed hummingbird as Threatened, then successively as Critically Endangered in 1994 and Vulnerable in 2000. Since 2012 it has been classed as Endangered. It has a very small range in which its forest habitat is undergoing continued clearing for agriculture. Its population is estimated at between 3000 and 4000 mature individuals and is believed to be declining.<ref name=IUCN/> It appears to be dependent on undisturbed cloudforest, and though part of its range is within [[Península de Paria National Park]], much is outside it and the park itself is minimally protected.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 04fn2tevqjyqz1d4yk1e4q7m1gz1ga4 9350492 9350491 2026-04-09T23:29:48Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350492 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Tondilvosta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La masklo de Tondilvosta kolibro estas ĉirkaŭ 19 cm longa, inkluzive de sia 9 ĝis 10 cm vosto, kaj pezas 7 ĝis 7,5 g. Inoj estas 12 ĝis 13 cm longaj kaj pezas 6,5 ĝis 8 g. Ambaŭ seksoj havas longan, iomete kurban nigran bekon.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, kaj C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01] </ref> Maskloj havas brilviolajn frunton kaj centron de la krono; la cetero de la krono estas tre malhelverda, preskaŭ nigra. Ilia dorso estas metalece herboverda kun ora nuanco sur la kolo. La gorĝo kaj brusto estas brile smeraldverdaj kaj la cetero de la subaj partoj pli obtuze kaj pli malhelverda, kio fariĝas nigreca sur la ventro. La flankoj havas verdajn makuletojn. La plej eksteraj plumoj de la nigrecpurpura vosto estas multe pli longaj kaj pli larĝaj ol la aliaj.<ref name=STHU-BOW/> Inoj estas malhele brilverdaj supre, inkluzive de la frunto kaj krono. Ilia gorĝo kaj brusto estas blankaj, makulecaj de verdo escepte en la centro de la brusto. La ventro kaj subvostaj kovriloj estas ruĝbrun-kaŝtankoloraj. La vosto estas forkoforma, sed ne tiom rimarkinde kiom tiu de la masklo. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj ĉe la bazo kaj ŝtalbluaj ĉe la fino. La eksteraj plumoj estas cinamkoloraj kun flavgrizaj pintoj.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== The scissor-tailed hummingbird is found only on the [[Paria Peninsula]] of northeastern Venezuela. It primarily inhabits the interior of damp mature subtropical forest and [[cloudforest]], and is also found at forest edges and in small clearings. In elevation it ranges from {{convert|500|to|1200|m|ft|abbr=on}}.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scissor-tailed hummingbird is sedentary.<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== The scissor-tailed hummingbird feeds on nectar, mainly from flowering [[bromeliad]]s but also from flowers of genera ''Heliconia'' and ''[[Costus]]''. Females might defend feeding territories. In addition to nectar, the species feeds on [[arthropod]]s by gleaning from vegetation and by [[hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the scissor-tailed hummingbird's breeding [[phenology]].<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-tailed hummingbird as Threatened, then successively as Critically Endangered in 1994 and Vulnerable in 2000. Since 2012 it has been classed as Endangered. It has a very small range in which its forest habitat is undergoing continued clearing for agriculture. Its population is estimated at between 3000 and 4000 mature individuals and is believed to be declining.<ref name=IUCN/> It appears to be dependent on undisturbed cloudforest, and though part of its range is within [[Península de Paria National Park]], much is outside it and the park itself is minimally protected.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 63ncjy4nrdz63bap4pgc8h1qwfzly0m 9350493 9350492 2026-04-09T23:33:45Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350493 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Tondilvosta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La masklo de Tondilvosta kolibro estas ĉirkaŭ 19 cm longa, inkluzive de sia 9 ĝis 10 cm vosto, kaj pezas 7 ĝis 7,5 g. Inoj estas 12 ĝis 13 cm longaj kaj pezas 6,5 ĝis 8 g. Ambaŭ seksoj havas longan, iomete kurban nigran bekon.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, kaj C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01] </ref> Maskloj havas brilviolajn frunton kaj centron de la krono; la cetero de la krono estas tre malhelverda, preskaŭ nigra. Ilia dorso estas metalece herboverda kun ora nuanco sur la kolo. La gorĝo kaj brusto estas brile smeraldverdaj kaj la cetero de la subaj partoj pli obtuze kaj pli malhelverda, kio fariĝas nigreca sur la ventro. La flankoj havas verdajn makuletojn. La plej eksteraj plumoj de la nigrecpurpura vosto estas multe pli longaj kaj pli larĝaj ol la aliaj.<ref name=STHU-BOW/> Inoj estas malhele brilverdaj supre, inkluzive de la frunto kaj krono. Ilia gorĝo kaj brusto estas blankaj, makulecaj de verdo escepte en la centro de la brusto. La ventro kaj subvostaj kovriloj estas ruĝbrun-kaŝtankoloraj. La vosto estas forkoforma, sed ne tiom rimarkinde kiom tiu de la masklo. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj ĉe la bazo kaj ŝtalbluaj ĉe la fino. La eksteraj plumoj estas cinamkoloraj kun flavgrizaj pintoj.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Tondilvosta kolibro troviĝas nur sur la [[Paria Duoninsulo]] de nordorienta Venezuelo. Ĝi ĉefe loĝas en la interno de humidaj maturaj subtropikaj arbaroj kaj [[nebularbaro]]j, kaj ankaŭ troviĝas ĉe arbaraj randoj kaj en malgrandaj maldensejoj. Laŭ alteco ĝi varias de 500 ĝis 1 200 m.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== The scissor-tailed hummingbird is sedentary.<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== The scissor-tailed hummingbird feeds on nectar, mainly from flowering [[bromeliad]]s but also from flowers of genera ''Heliconia'' and ''[[Costus]]''. Females might defend feeding territories. In addition to nectar, the species feeds on [[arthropod]]s by gleaning from vegetation and by [[hawking (birds)|hawking]] from a perch.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nothing is known about the scissor-tailed hummingbird's breeding [[phenology]].<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-tailed hummingbird as Threatened, then successively as Critically Endangered in 1994 and Vulnerable in 2000. Since 2012 it has been classed as Endangered. It has a very small range in which its forest habitat is undergoing continued clearing for agriculture. Its population is estimated at between 3000 and 4000 mature individuals and is believed to be declining.<ref name=IUCN/> It appears to be dependent on undisturbed cloudforest, and though part of its range is within [[Península de Paria National Park]], much is outside it and the park itself is minimally protected.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] ef1mqrgge88sx8750ryakp9f71khijk 9350494 9350493 2026-04-09T23:38:47Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350494 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Tondilvosta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La masklo de Tondilvosta kolibro estas ĉirkaŭ 19 cm longa, inkluzive de sia 9 ĝis 10 cm vosto, kaj pezas 7 ĝis 7,5 g. Inoj estas 12 ĝis 13 cm longaj kaj pezas 6,5 ĝis 8 g. Ambaŭ seksoj havas longan, iomete kurban nigran bekon.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, kaj C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01] </ref> Maskloj havas brilviolajn frunton kaj centron de la krono; la cetero de la krono estas tre malhelverda, preskaŭ nigra. Ilia dorso estas metalece herboverda kun ora nuanco sur la kolo. La gorĝo kaj brusto estas brile smeraldverdaj kaj la cetero de la subaj partoj pli obtuze kaj pli malhelverda, kio fariĝas nigreca sur la ventro. La flankoj havas verdajn makuletojn. La plej eksteraj plumoj de la nigrecpurpura vosto estas multe pli longaj kaj pli larĝaj ol la aliaj.<ref name=STHU-BOW/> Inoj estas malhele brilverdaj supre, inkluzive de la frunto kaj krono. Ilia gorĝo kaj brusto estas blankaj, makulecaj de verdo escepte en la centro de la brusto. La ventro kaj subvostaj kovriloj estas ruĝbrun-kaŝtankoloraj. La vosto estas forkoforma, sed ne tiom rimarkinde kiom tiu de la masklo. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj ĉe la bazo kaj ŝtalbluaj ĉe la fino. La eksteraj plumoj estas cinamkoloraj kun flavgrizaj pintoj.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Tondilvosta kolibro troviĝas nur sur la [[Paria Duoninsulo]] de nordorienta Venezuelo. Ĝi ĉefe loĝas en la interno de humidaj maturaj subtropikaj arbaroj kaj [[nebularbaro]]j, kaj ankaŭ troviĝas ĉe arbaraj randoj kaj en malgrandaj maldensejoj. Laŭ alteco ĝi varias de 500 ĝis 1 200 m.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Tondilvosta kolibro estas sidlokema (nemigranta).<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== La Tondilvosta kolibro manĝas [[nektaro]]n, ĉefe el florantaj [[bromeliacoj]] sed ankaŭ el floroj de la genroj ''Heliconia'' kaj ''Costus''. Inoj eble defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, la specio manĝas [[artikuloj]]n per kolektado el vegetaĵaro kaj per akcipitrado el alkroĉejo.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Tondilvosta kolibro.<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] originally assessed the violet-tailed hummingbird as Threatened, then successively as Critically Endangered in 1994 and Vulnerable in 2000. Since 2012 it has been classed as Endangered. It has a very small range in which its forest habitat is undergoing continued clearing for agriculture. Its population is estimated at between 3000 and 4000 mature individuals and is believed to be declining.<ref name=IUCN/> It appears to be dependent on undisturbed cloudforest, and though part of its range is within [[Península de Paria National Park]], much is outside it and the park itself is minimally protected.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] h438zwjw7i6vy1nha59mknmxvbnkvsq 9350495 9350494 2026-04-09T23:41:26Z Kani 670 9350495 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Tondilvosta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La masklo de Tondilvosta kolibro estas ĉirkaŭ 19 cm longa, inkluzive de sia 9 ĝis 10 cm vosto, kaj pezas 7 ĝis 7,5 g. Inoj estas 12 ĝis 13 cm longaj kaj pezas 6,5 ĝis 8 g. Ambaŭ seksoj havas longan, iomete kurban nigran bekon.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, kaj C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01] </ref> Maskloj havas brilviolajn frunton kaj centron de la krono; la cetero de la krono estas tre malhelverda, preskaŭ nigra. Ilia dorso estas metalece herboverda kun ora nuanco sur la kolo. La gorĝo kaj brusto estas brile smeraldverdaj kaj la cetero de la subaj partoj pli obtuze kaj pli malhelverda, kio fariĝas nigreca sur la ventro. La flankoj havas verdajn makuletojn. La plej eksteraj plumoj de la nigrecpurpura vosto estas multe pli longaj kaj pli larĝaj ol la aliaj.<ref name=STHU-BOW/> Inoj estas malhele brilverdaj supre, inkluzive de la frunto kaj krono. Ilia gorĝo kaj brusto estas blankaj, makulecaj de verdo escepte en la centro de la brusto. La ventro kaj subvostaj kovriloj estas ruĝbrun-kaŝtankoloraj. La vosto estas forkoforma, sed ne tiom rimarkinde kiom tiu de la masklo. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj ĉe la bazo kaj ŝtalbluaj ĉe la fino. La eksteraj plumoj estas cinamkoloraj kun flavgrizaj pintoj.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Tondilvosta kolibro troviĝas nur sur la [[Paria Duoninsulo]] de nordorienta Venezuelo. Ĝi ĉefe loĝas en la interno de humidaj maturaj subtropikaj arbaroj kaj [[nebularbaro]]j, kaj ankaŭ troviĝas ĉe arbaraj randoj kaj en malgrandaj maldensejoj. Laŭ alteco ĝi varias de 500 ĝis 1 200 m.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Tondilvosta kolibro estas sidlokema (nemigranta).<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== La Tondilvosta kolibro manĝas [[nektaro]]n, ĉefe el florantaj [[bromeliacoj]] sed ankaŭ el floroj de la genroj ''Heliconia'' kaj ''Costus''. Inoj eble defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, la specio manĝas [[artikuloj]]n per kolektado el vegetaĵaro kaj per akcipitrado el alkroĉejo.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Tondilvosta kolibro.<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Tondilvostan kolibron kiel [[Minacata]]n, poste sinsekve kiel [[Draste Endanĝerigita]]n en 1994 kaj [[Vundebla]]n en 2000. Ekde 2012 ĝi estas klasifikita kiel [[Endanĝerigita]]. Ĝi havas tre malgrandan arealon, en kiu ĝia arbara vivejo spertas daŭran [[senarbarigo]]n por [[agrikulturo]]. Ĝia populacio estas taksita je inter 3000 kaj 4000 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> Ĝi ŝajnas dependi de neĝenata [[nebularbaro]], kaj kvankam parto de ĝia arealo estas ene de la Nacia Parko Península de Paria, multe estas ekster ĝi kaj la parko mem estas minimume protektita.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] km5efvh29m7695g70z6ownm7m0j3u06 9350639 9350495 2026-04-10T11:16:59Z Kani 670 9350639 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Tondilvosta kolibro |koloro = pink |dosiero = Hylonympha macrocerca.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Hylonympha]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1873 |specio = '''Tondilvosta kolibro''' ''H. macrocerca'' |statuso = EN | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Hylonympha macrocerca'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1873) |vikispecio = ''Hylonympha macrocerca'' |komunejo = ''Hylonympha macrocerca'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Hylonympha macrocerca map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Tondilvosta kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Hylonympha macrocerca'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj la nura specio de la genro ''[[Hylonympha]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi estas [[endemio]] de [[Venezuelo]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=IUCN/><ref name=HBW2020>HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Tondilvosta kolibro estas la sola membro de sia genro kaj ne havas subspeciojn. Propono komence de la 21-a jarcento movi ĝin en la genron ''[[Eugenes]]'' ne estis adoptita de ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj.<ref name=IOC12.1/><ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 31a de Januaro 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 1an de Februaro, 2022</ref><ref name=HBW2020/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝcutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref> ==Aspekto== La masklo de Tondilvosta kolibro estas ĉirkaŭ 19 cm longa, inkluzive de sia 9 ĝis 10 cm vosto, kaj pezas 7 ĝis 7,5 g. Inoj estas 12 ĝis 13 cm longaj kaj pezas 6,5 ĝis 8 g. Ambaŭ seksoj havas longan, iomete kurban nigran bekon.<ref name=STHU-BOW>Heynen, I., T. Züchner, E. de Juana, P. F. D. Boesman, kaj C. J. Sharpe (2020). Scissor-tailed Hummingbird (''Hylonympha macrocerca''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scthum1.01] </ref> Maskloj havas brilviolajn frunton kaj centron de la krono; la cetero de la krono estas tre malhelverda, preskaŭ nigra. Ilia dorso estas metalece herboverda kun ora nuanco sur la kolo. La gorĝo kaj brusto estas brile smeraldverdaj kaj la cetero de la subaj partoj pli obtuze kaj pli malhelverda, kio fariĝas nigreca sur la ventro. La flankoj havas verdajn makuletojn. La plej eksteraj plumoj de la nigrecpurpura vosto estas multe pli longaj kaj pli larĝaj ol la aliaj.<ref name=STHU-BOW/> Inoj estas malhele brilverdaj supre, inkluzive de la frunto kaj krono. Ilia gorĝo kaj brusto estas blankaj, makulecaj de verdo escepte en la centro de la brusto. La ventro kaj subvostaj kovriloj estas ruĝbrun-kaŝtankoloraj. La vosto estas forkoforma, sed ne tiom rimarkinde kiom tiu de la masklo. Ĝiaj centraj plumoj estas verdaj ĉe la bazo kaj ŝtalbluaj ĉe la fino. La eksteraj plumoj estas cinamkoloraj kun flavgrizaj pintoj.<ref name=STHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Tondilvosta kolibro troviĝas nur sur la [[Paria Duoninsulo]] de nordorienta Venezuelo. Ĝi ĉefe loĝas en la interno de humidaj maturaj subtropikaj arbaroj kaj [[nebularbaro]]j, kaj ankaŭ troviĝas ĉe arbaraj randoj kaj en malgrandaj maldensejoj. Laŭ alteco ĝi varias de 500 ĝis 1 200 m.<ref name=STHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Tondilvosta kolibro estas sidlokema (nemigranta).<ref name=STHU-BOW/> ===Manĝado=== La Tondilvosta kolibro manĝas [[nektaro]]n, ĉefe el florantaj [[bromeliacoj]] sed ankaŭ el floroj de la genroj ''Heliconia'' kaj ''Costus''. Inoj eble defendas manĝoteritoriojn. Aldone al nektaro, la specio manĝas [[artikuloj]]n per kolektado el vegetaĵaro kaj per akcipitrado el alkroĉejo.<ref name=STHU-BOW/> ===Reproduktado=== Nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Tondilvosta kolibro.<ref name=STHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Hylonympha-macrocerca |species=Tondilvosta kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] origine taksis la Tondilvostan kolibron kiel [[Minacata]]n, poste sinsekve kiel [[Draste Endanĝerigita]]n en 1994 kaj [[Vundebla]]n en 2000. Ekde 2012 ĝi estas klasifikita kiel [[Endanĝerigita]]. Ĝi havas tre malgrandan arealon, en kiu ĝia arbara vivejo spertas daŭran [[senarbarigo]]n por [[agrikulturo]]. Ĝia populacio estas taksita je inter 3000 kaj 4000 maturaj individuoj kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Scissor-tailed Hummingbird ''Hylonympha macrocerca'' |volume=2016 |article-number=e.T22687749A93167384 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687749A93167384.en |access-date=10a de Majo 2022}}</ref> Ĝi ŝajnas dependi de neĝenata [[nebularbaro]], kaj kvankam parto de ĝia arealo estas ene de la Nacia Parko Península de Paria, multe estas ekster ĝi kaj la parko mem estas minimume protektita.<ref name=STHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Hylonympha macrocerca}} {{Wikispecies|Hylonympha macrocerca}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 6n9fde61sq5g27k4aogrfyghpdo8l3e 0 941165 9350488 2026-04-09T23:01:12Z Kani 670 Alidirektigis al [[Tondilvosta kolibro]] 9350488 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tondilvosta kolibro]] duypt1p7o0meohrzs6kldgu48zw8oxn 0 941166 9350489 2026-04-09T23:01:30Z Kani 670 Alidirektigis al [[Tondilvosta kolibro]] 9350489 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Tondilvosta kolibro]] duypt1p7o0meohrzs6kldgu48zw8oxn 0 941167 9350510 2026-04-10T05:37:42Z Crosstor 3176 paŭlano 9350510 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1914|3|24}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstrio-Hungario}} [[Szaniszló]] |dato de morto = {{mortotago|1951|8|3}} |loko de morto = {{Hungario}} [[Budapeŝto]] }} '''[[Georgo|György]] [[Francisko|Ferenc]] Vezér''' [djordj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Vezér György Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[paŭlanoj|paŭlana]] [[monaĥo]]. Lia origina persona nomo estis ''György'', baldaŭ lia monaĥa nomo estis ''Ferenc''. {{Paĝonomo}}<ref>https://jeltelenul.hu/vezer-ferenc hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1914|3|24}} (laŭ alia informo en la 23-an) en [[Szaniszló]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstrio-Hungario]], nuntempa [[Sanislău]] en [[Rumanio]]), li mortis {{mortotago|1951|8|3}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en la [[benediktanoj|benediktana]] [[gimnazio]] en [[Esztergom]] en 1934, jaron poste li aliĝis al la paŭlanoj. Post [[novicado]] kaj teologiaj studoj en [[Pécs]] li pastriĝis en [[1940]], supozeble tiutempe li monaĥiĝis. En la sekvaj jaroj li ricevis pastrajn-monaĥajn taskojn kaj postenojn varie en Budapeŝto kaj [[Petőfiszállás|Pálosszentkút]]. En 1951 li estis arestita kaj akuzita pro falsaj akuzoj, en la sama jaro li estis pendumita. Depost fino de la socialismo en 1992 li estis rehabilitita, en 2012 reentombigita en Pálosszentkút. == Fontoj == * [https://www.ahalozat.hu/megkinoztak-kivegeztek-lejarattak-vezer-ferenc-palos-szerzetes-tortenete/ datenoj kun foto] * [https://www.magyarkurir.hu/hirek/ujratemettek-martirhalalt-halt-vezer-ferenc-palos-rendi-atyat biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/V/Vez%C3%A9r.html katolika leksikono (legebla en la 3-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vezer, Gyorgy Ferenc}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj paŭlanaj monaĥoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 1enggg9kxfapk2ujjyr1t3arint286g 0 941168 9350513 2026-04-10T05:45:59Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Kleenex]] 9350513 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Kleenex]] 8t1s5hxcqf00uugywrt6coql9rykhsx 0 941169 9350516 2026-04-10T05:52:56Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mošnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Moschen}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mošnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mošnov 2 Náves.jpg | dosiero_priskribo = Vilaĝplaco en..." 9350516 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mošnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Moschen}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mošnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mošnov 2 Náves.jpg | dosiero_priskribo = Vilaĝplaco en Mošnov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 34 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Mošnov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 34 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 52 | long_s = 27 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.78 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lhenice u Bžan <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1413 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Mošnov (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mošnov''' ({{lang-de|Moschen}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Mošnov situas en katastra teritorio '''[[Lhenice (Bžany)|Lhenice u Bžan]]''' kun areo 3,78&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1413]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kamparana bieneto n-ro 1 == Pluaj fotoj == <gallery> Mošnov 1 Sever.jpg|Mošnov Mošnov.jpg|Mošnov </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] sivva56u7xtuezbwsl2kl9i1u0wbrb3 9350518 9350516 2026-04-10T05:54:58Z Petr Tomasovsky 678 9350518 wikitext text/x-wiki :''Estas ankaŭ [[Mošnov]].'' {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mošnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Moschen}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mošnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mošnov 2 Náves.jpg | dosiero_priskribo = Vilaĝplaco en Mošnov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 34 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Mošnov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 34 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 52 | long_s = 27 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.78 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lhenice u Bžan <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1413 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Mošnov (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mošnov''' ({{lang-de|Moschen}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Mošnov situas en katastra teritorio '''[[Lhenice (Bžany)|Lhenice u Bžan]]''' kun areo 3,78&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1413]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kamparana bieneto n-ro 1 == Pluaj fotoj == <gallery> Mošnov 1 Sever.jpg|Mošnov Mošnov.jpg|Mošnov </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] fgubuuu5t3998v68m8ae63quog1vzji 9350522 9350518 2026-04-10T06:05:04Z Petr Tomasovsky 678 9350522 wikitext text/x-wiki :''Estas ankaŭ [[Mošnov]].'' {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Mošnov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Moschen}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Mošnov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Mošnov 2 Náves.jpg | dosiero_priskribo = Vilaĝplaco en Mošnov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 26 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Mošnov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 34 | lat_s = 48 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 52 | long_s = 27 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.78 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lhenice u Bžan <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1413 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Mošnov (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Mošnov''' ({{lang-de|Moschen}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Mošnov situas en katastra teritorio '''[[Lhenice (Bžany)|Lhenice u Bžan]]''' kun areo 3,78&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1413]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kamparana bieneto n-ro 1 == Pluaj fotoj == <gallery> Mošnov 1 Sever.jpg|Mošnov Mošnov.jpg|Mošnov </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] 7juy8g24xcufqjp06ag990vbwjg7y9k 0 941170 9350524 2026-04-10T06:11:06Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pytlíkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Pittling}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pytlíkov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pytlíkov 2016-07-20 2.jpg | dosiero_priskribo = Pytl..." 9350524 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pytlíkov | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Pittling}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pytlíkov | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Pytlíkov 2016-07-20 2.jpg | dosiero_priskribo = Pytlíkov <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 15 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Pytlíkov | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 50 | lat_m = 36 | lat_s = 34 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 51 | long_s = 18 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.82 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lysec <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1403 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Pytlíkov | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Pytlíkov''' ({{lang-de|Pittling}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas nordokcidente de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Pytlíkov situas en katastra teritorio '''[[Lysec]]''' kun areo 2,82&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1403]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Sonorilejeto == Pluaj fotoj == <gallery> Pytlíkov 2016-07-20 1.jpg|Pytlíkov Kaple Pytlíkov I 2020-04-08.jpg|Kapelo en Pytlíkov </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] pzpwqjxdp9wa1sv6mjqxvsk4vsub6r9 0 941171 9350525 2026-04-10T06:30:35Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lysec | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Ließnitz}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lysec | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lysec 2 Levý břeh Bíliny.jpg | dosiero_priskribo = Lysec..." 9350525 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lysec | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Ließnitz}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lysec | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lysec 2 Levý břeh Bíliny.jpg | dosiero_priskribo = Lysec <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = [[Bílina (rivero)|Bílina]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 32 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Lysec | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 185 | lat_d = 50 | lat_m = 36 | lat_s = 07 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 51 | long_s = 41 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.82 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lysec <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1447 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Lysec (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Lysec''' ({{lang-de|Ließnitz}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 2 km nordokcidente de Bžany. Lysec troviĝas en [[Bohemia mezmontaro]] en valo sur ambaŭ bordoj de rivero [[Bílina (rivero)|Bílina]]. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. '''Lysec''' estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,82&nbsp;km². En la katastra teritorio Lysec situas ankaŭ&nbsp;[[Lbín (Bžany)|Lbín]] kaj [[Pytlíkov]]. == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1447]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Sonorilejeto * Ŝosea ponto trans rivero Bílina * Kapelo == Pluaj fotoj == <gallery> Lysec 1 Pravý břeh Bíliny.jpg|Lysec Lysec 3 Kaple.jpg|Kapelo </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] [[Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio]] 8fs0hphofnsfozca9l72jhzgl4g2kff 0 941172 9350528 2026-04-10T07:08:10Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lbín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Welbine}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lbín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lbín - náves.jpg | dosiero_priskribo = Lbín, vilaĝplaco <!..." 9350528 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lbín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Welbine}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lbín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lbín - náves.jpg | dosiero_priskribo = Lbín, vilaĝplaco <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = [[Bílina (rivero)|Bílina]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 51 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Lbín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 190 | lat_d = 50 | lat_m = 36 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 51 | long_s = 28 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.82 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lysec <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1102 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Lbín (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Lbín''' ({{lang-de|Welbine}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km nordokcidente de Bžany. Ĝi situas sur ambaŭ bordoj de rivero [[Bílina (rivero)|Bílina]]. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Lbín situas en katastra teritorio '''[[Lysec]]''' kun areo 2,82&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1102]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Ŝtona ponto trans rivero Bílina * Kapelo == Pluaj fotoj == <gallery> Most přes Bílinu v obci Lbín.jpg|Ponto trans rivero Bílina Lbín 1 Kaple.jpg|Kapelo </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] h5b3my1tiv6j3aryu86irpcxs5y9925 9350529 9350528 2026-04-10T07:09:47Z Petr Tomasovsky 678 9350529 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Lbín}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Lbín | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Welbine}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Lbín | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Lbín - náves.jpg | dosiero_priskribo = Lbín, vilaĝplaco <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = [[Bílina (rivero)|Bílina]] | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 51 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Lbín | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 190 | lat_d = 50 | lat_m = 36 | lat_s = 28 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 51 | long_s = 28 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 2.82 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lysec <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1102 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Lbín (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Lbín''' ({{lang-de|Welbine}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 2,5 km nordokcidente de Bžany. Ĝi situas sur ambaŭ bordoj de rivero [[Bílina (rivero)|Bílina]]. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Lbín situas en katastra teritorio '''[[Lysec]]''' kun areo 2,82&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1102]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Ŝtona ponto trans rivero Bílina * Kapelo == Pluaj fotoj == <gallery> Most přes Bílinu v obci Lbín.jpg|Ponto trans rivero Bílina Lbín 1 Kaple.jpg|Kapelo </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] 5aarjvh83948st9tetzi87eg0fjwcmf 0 941173 9350530 2026-04-10T07:12:18Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "Nomon '''Lbín''' havas pluraj setlejoj: * [[Lbín (Hlinná)]], parto de municipo [[Hlinná]] en [[distrikto Litoměřice]] * [[Lbín (Bžany)]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]] {{apartigilo}}" 9350530 wikitext text/x-wiki Nomon '''Lbín''' havas pluraj setlejoj: * [[Lbín (Hlinná)]], parto de municipo [[Hlinná]] en [[distrikto Litoměřice]] * [[Lbín (Bžany)]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]] {{apartigilo}} a78nn20oc7ap1o5promq125o6nqgj5h 0 941174 9350531 2026-04-10T07:24:54Z Mikelo~eowiki 1414 Kreita per traduko de la paĝo "[[:fr:Special:Redirect/revision/230765502|Mur de soutènement]]" 9350531 wikitext text/x-wiki Subtenmuro aŭ subtena muro estas vertikala muro aŭ sub-vertikala kiu permesas krei malsama nivelo inter la teroj. La subtenmuroj respondas al multnombraj bezonoj : dispozicio de la terenoj en deklivo por [[Teraso (agrikulturo)|kulturoj en terasoj]], antaŭgardo de la vojoj kaj konstruaĵoj en malalta nivelo, teniĝo de la teroj en la kazo de [[Digo|digoj]] aŭ [[Varfo|kajoj]] aŭ provizora aŭ ĉiama apogo de la prifosadoj kaj tranĉeoj de konstruejo. == Historio == La unuaj subtenmuroj estis realigitaj por la fabrikado de terasoj sur terenoj per ŝtonoj en deklivo por agrokultura uzo, terasoj laŭiritaj de malaltaj muroj en krudaj ŝtonoj. == Malsamaj tipoj == Subtenmuroj konsistas el ok grandaj familioj laù morfologio, krudaĵo,dimensio, aù labormaniero. * La peza subtenmuro povas esti en sekaj ŝtonoj, juntitaj ŝtonoj, en betono, en [[gabio]] aŭ en elementoj de betono. * La muro en [[Ŝtalbetono|ferbetono]] sur baza fundamento, * De ŝtalpalisoj. * La muldita aŭ antaŭfabrikita vando, * La kompleksaj vandoj, * La vandoj kaj traboj ankritaj, * La najlitaj vandoj, * La laboroj sz plifortigitaj terplenigo per metalaj elementoj aŭ geosintetika. === La peza subtenmuro === [[Dosiero:Gravity_Walls.jpg|maldekstra|eta|Tipoj]] [[Kategorio:Inĝenierkonstruaĵoj]] [[Kategorio:Muregoj]] [[Kategorio:Komuneja kategorio kun loka ligilo sama kiel en Vikidatumoj]] sgs0kqf2mhje5jr2ckr6wzub5xs6ty3 0 941175 9350532 2026-04-10T07:29:27Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1345692248|Kleenex]]" 9350532 wikitext text/x-wiki * [https://www.kleenex.com/en-us/ Oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20080501162425/http://www.kleenex.com/NA/About/Through-The-Decades.aspx Historia kronologio de Kleenex] * [https://web.archive.org/web/20160304045910/http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?product=KLEENEX Galerio de hereda grafikdezajno prezentanta Kleenex-tukojn] [[Kategorio:Paperaj produktoj]] [[Kategorio:Higieno]] 54n220sjq9jhxqbyifx9kueii8kyhsa 9350537 9350532 2026-04-10T07:44:32Z Sj1mor 12103 9350537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Original_Kleenex-mark1925-trademarkia.jpeg|dekstra|eta|Origina Kleenex-varmarko de 1925.]] [[Dosiero:Kleenex_old.svg|eta|Pli malnova, retuŝita versio de la Kleenex-emblemo, kiel uzite de 1992 ĝis 2007.]] [[Dosiero:Kleenex.jpg|dekstra|eta|250x250ra|Pakaĵo da papertukoj estas metita sur malferma papertuko.]] Sub la [[varmarko]] '''Kleenex,''' la usona kompanio Kimberly-Clark vendas paperajn higienajn produktojn ekde 1924. En [[anglalingvio]], la termino estas uzata sinonime kun [[Papertuko|papertukoj]].<ref>{{cite web|title=The "Lawyers of Kleenex" are taking a soft approach to the hard realities of genericide|url=https://qz.com/the-lawyers-of-kleenex-are-taking-a-soft-approach-to-1849737749|website=Quartz|access-date=1 June 2024|language=en|date=3 November 2022}}</ref> La marko havas aliajn paperajn produktojn kiel [[Viŝpapero|buŝtukojn]], [[Neceseja papero|necesejan paperon]], [[Vindotuko|vindotukojn]], [[Viŝtuko|viŝtukoj]][[usonanoj|,]] kaj pli Kleenex-produktoj estas fabrikitaj en pli ol 30 landoj kaj venditaj en pli ol 170 landoj. La marko Kleenex estas agnoskita tutmonde kaj foje estas uzata kiel ĝenera nomo por papertuko, precipe en [[Usono]].<ref>{{cite web|last1=Gordon|first1=Whitson|title=How a Brand Name Becomes Generic|url=https://www.nytimes.com/2019/06/24/smarter-living/how-a-brand-name-becomes-generic.html|website=The New York Times|access-date=1 June 2024|date=25 June 2019}}</ref> La [[materialo]], el kiu oni faras papertukojn, nomiĝas " [[Celulozo]] " (celukotono) kaj estis evoluigita de la kompanio Kimberly-Clark dum la [[Unua Mondmilito]] por uzo kiel [[filtrilo]] en [[Gasmasko|gasmaskoj]]. En [[1924]], Kimberly-Clark estis la unua en la okcidenta mondo, kiu produktis vizaĝtukojn <ref>{{cite web|title=The Kleenex Story|url=https://www.kleenex.co.uk/history/|website=Kleenex Official Site|access-date=February 14, 2023|archive-date=October 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010082217/https://www.kleenex.co.uk/history/|url-status=live}}</ref> (papertukoj estis uzataj en [[Japanio]] dum centoj da jaroj antaŭe). Tra la jaroj, paperaj papertukoj anstataŭigis ŝtofajn tukojn.<ref>{{Cite web|url=https://www.kimberly-clark.com/en-us/-/media/kimberly/pdf/innovation/productevol_facialtissue_umbracofile.pdf|title=Protection you can throw away: Disposable facial tissues story|access-date=December 1, 2025|website=www.kimberly-clark.com}}</ref> Kelkaj jaroj pli malfrue, la ''Kleenex-skatolo'' estis patentita kaj surmerkatigita. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * vizaĝtuko ([[d:Q4795516]]) == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.kleenex.com/en-us/ Oficiala retejo] * [https://web.archive.org/web/20080501162425/http://www.kleenex.com/NA/About/Through-The-Decades.aspx Historia kronologio de Kleenex] * [https://web.archive.org/web/20160304045910/http://graphic-design.tjs-labs.com/gallery-view?product=KLEENEX Galerio de hereda grafikdezajno prezentanta Kleenex-tukojn] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Paperaj produktoj]] [[Kategorio:Higieno]] ap1hvo2v6625df32qviky0ujap08sq7 0 941176 9350534 2026-04-10T07:40:14Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bukovice | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Bukowit}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Bukovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kaple Panny Marie v Bukovicích (Q37025430).jpg | dosiero_priskri..." 9350534 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bukovice | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Bukowit}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Bukovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kaple Panny Marie v Bukovicích (Q37025430).jpg | dosiero_priskribo = Kapelo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 27 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Bukovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 270 | lat_d = 50 | lat_m = 34 | lat_s = 43 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 53 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.78 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lhenice u Bžan <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1398 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Bukovice (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Bukovice''' ({{lang-de|Bukowit}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Bukovice situas en katastra teritorio '''[[Lhenice (Bžany)|Lhenice u Bžan]]''' kun areo 3,78&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1398]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapeleto {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] qwu4qfi8ly9vb27ce1yg0hgzxm62rt3 9350535 9350534 2026-04-10T07:41:42Z Petr Tomasovsky 678 9350535 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Bukovice}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Bukovice | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Bukowit}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Bukovice | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Kaple Panny Marie v Bukovicích (Q37025430).jpg | dosiero_priskribo = Kapelo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 27 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Bukovice | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 270 | lat_d = 50 | lat_m = 34 | lat_s = 43 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 53 | long_s = 10 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 3.78 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Lhenice u Bžan <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1398 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Bukovice (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Bukovice''' ({{lang-de|Bukowit}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km sude de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Bukovice situas en katastra teritorio '''[[Lhenice (Bžany)|Lhenice u Bžan]]''' kun areo 3,78&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1398]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Kapeleto {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] gmiyxyqedvoalkq045cyjtyjlf1zz79 1 941177 9350538 2026-04-10T07:44:59Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9350538 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la angla, hebrea kaj germana. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:44, 10 apr. 2026 (UTC) c67p0b1feo90wzxhk9b1kcvrkdlaynn 0 941178 9350543 2026-04-10T07:51:48Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "{{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hradiště | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Ratsch}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hradiště | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hradiště 2018-04-21 Pohled z jihu.jpg | dosiero_priskribo..." 9350543 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hradiště | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Ratsch}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hradiště | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hradiště 2018-04-21 Pohled z jihu.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Hradiště <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 70 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hradiště | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 190 | lat_d = 50 | lat_m = 35 | lat_s = 37 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 52 | long_s = 11 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.54 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Bžany <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1352 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Hradiště (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Hradiště''' ({{lang-de|Ratsch}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 1 km okcidente de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Hradiště situas en katastra teritorio '''[[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]]''' kun areo 4,54&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1352]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Pregejo de sankua Laŭrenco == Pluaj fotoj == <gallery> Hradiště (Bžany) Ulice k Ohníči.jpg|Hradiště Hradiště (Bžany) - od tvrze.jpg|Hradiště </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] g7154pritkg0yl7qdg0qiqd70j8vng3 9350546 9350543 2026-04-10T07:53:14Z Petr Tomasovsky 678 9350546 wikitext text/x-wiki {{apartigila paĝo|Hradiště}} {{Geokesto | vilaĝo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Hradiště | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-de|Ratsch}} | kategorio = vilaĝo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Hradiště | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Hradiště 2018-04-21 Pohled z jihu.jpg | dosiero_priskribo = Vido al Hradiště <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Ĉeĥio | lando_tipo = Ŝtato | lando_flago = 1 | ŝtato = | regiono = Regiono Ústí nad Labem | distrikto = Distrikto Teplice | municipo = [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] | municipo_tipo = Administra municipo | histregiono = Bohemio | histregiono1 = Sudetio | histregiono1_noto = | histregiono2 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | parenco = | parto = | limo = | limo_noto = | rivero = | rivero_tipo = | memorindaĵo = | memorindaĵo_tipo = | ŝoseo = | konstruaĵo_noto = (2021) | konstruaĵo_tipo = Domoj | konstruaĵo = 70 | montaro = Bohemia mezmontaro <!-- *** Situo *** --> | situo = Hradiště | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 190 | lat_d = 50 | lat_m = 35 | lat_s = 37 | lat_NS = N | long_d = 13 | long_m = 52 | long_s = 11 | long_EW = E <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 4.54 | areo_rondumo = 2 | areo_tipo = Katastro | areo_noto = Bžany <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}} | loĝantaro_dato = {{WikidataLoĝantaroDato}} | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1352 | establita_tipo = Unua skribmencio | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1 | horzono_DST = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2 | poŝtkodo = 415 01 | areo_kodo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo enkadre de Ĉeĥio | mapo_lokumilo = Ĉeĥio | mapo1 = | mapo1_fono = | mapo1_priskribo = | mapo1_lokumilo = <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = | commons = Hradiště (Bžany) | portalo = Ĉeĥio <!-- *** Notoj *** --> | notoj = }} '''Hradiště''' ({{lang-de|Ratsch}}) estas vilaĝo en [[Ĉeĥio]], parto de municipo [[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]] en [[distrikto Teplice]]. Ĝi troviĝas proksimume 1 km okcidente de Bžany. En la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} ĉi tie vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Hradiště situas en katastra teritorio '''[[Bžany (distrikto Teplice)|Bžany]]''' kun areo 4,54&nbsp;km². == Historio == La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1352]]. ==Loĝantaro== {{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}} == Memorindaĵoj == * Pregejo de sankua Laŭrenco == Pluaj fotoj == <gallery> Hradiště (Bžany) Ulice k Ohníči.jpg|Hradiště Hradiště (Bžany) - od tvrze.jpg|Hradiště </gallery> {{Bžany (distrikto Teplice)}} [[Kategorio:Bžany (distrikto Teplice)]] [[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Teplice]] [[Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro]] jeta365c3mrkywukgn735b7nkcu6tgs 0 941179 9350555 2026-04-10T08:10:10Z Crosstor 3176 minoritano 9350555 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1701]] |loko de naskiĝo = {{Transilvanio}} [[Kézdiszentlélek]] |dato de morto = {{mortotago|1767|7|2}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} [[Miskolc]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [tObiAŝ ferenci], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ferenczi Tóbiás''' estis [[Hungario|hungara]] [[minoritanoj|minoritana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM54205/7635371e-0d28-46b3-99a9-e01ebe3cd3b9/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=718431&date=2026-04-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1701]] en [[Kézdiszentlélek]] ([[Transilvanio]], nuntempa [[Sânzieni]] en [[Rumanio]]), li mortis {{mortotago|1767|7|2}} en [[Miskolc]] (ankaŭ nun en [[Hungario)]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} post siaj studoj doktoriĝis, pastriĝis kaj monaĥiĝis, poste li instruis en [[Kolozsvár]] kaj [[Prešov|Eperjes]]. Ekde 1737 li estis monaĥejestro en [[Eger]], ekde 1740 en [[Nagybánya]], ekde 1743 en Kolozsvár. En [[1744]] li estis levita estro de ĉiuj hungaraj minoritanoj escepte inter 1747-1756, tiam li estis monaĥejestro en Miskolc. == Elektitaj kontribuoj == * ''Contradictiones s. scripturae apparentes, earumque conciliatio ...'' (1735) * ''Selecti sacrae scripturae veteris et novi testamenti textus ...'' (1743) * ''Questiones scripturisticae in selecta veteris et novi testamenti loca ...'' (1756; 2-a eldono: 1761) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/f/f05478.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Ferenczi.html katolika leksikono (legebla en la 3-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferenczi Tobias}} [[Kategorio:Hungaraj minoritataj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} ekpcwmqmf91fmwup6ofwkhz1d17nr8j 9350557 9350555 2026-04-10T08:10:51Z Crosstor 3176 9350557 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1701]] |loko de naskiĝo = {{Transilvanio}} [[Kézdiszentlélek]] |dato de morto = {{mortotago|1767|7|2}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}} [[Miskolc]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [tObiAŝ ferenci], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ferenczi Tóbiás''' estis [[Hungario|hungara]] [[minoritanoj|minoritana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM54205/7635371e-0d28-46b3-99a9-e01ebe3cd3b9/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=718431&date=2026-04-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1701]] en [[Kézdiszentlélek]] ([[Transilvanio]], nuntempa [[Sânzieni]] en [[Rumanio]]), li mortis {{mortotago|1767|7|2}} en [[Miskolc]] (ankaŭ nun en [[Hungario]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} post siaj studoj doktoriĝis, pastriĝis kaj monaĥiĝis, poste li instruis en [[Kolozsvár]] kaj [[Prešov|Eperjes]]. Ekde 1737 li estis monaĥejestro en [[Eger]], ekde 1740 en [[Nagybánya]], ekde 1743 en Kolozsvár. En [[1744]] li estis levita estro de ĉiuj hungaraj minoritanoj escepte inter 1747-1756, tiam li estis monaĥejestro en Miskolc. == Elektitaj kontribuoj == * ''Contradictiones s. scripturae apparentes, earumque conciliatio ...'' (1735) * ''Selecti sacrae scripturae veteris et novi testamenti textus ...'' (1743) * ''Questiones scripturisticae in selecta veteris et novi testamenti loca ...'' (1756; 2-a eldono: 1761) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/f/f05478.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Ferenczi.html katolika leksikono (legebla en la 3-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferenczi Tobias}} [[Kategorio:Hungaraj minoritataj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} 039z9v4yoz15157xakdc7d1x21q9jdd 9350558 9350557 2026-04-10T08:14:20Z Crosstor 3176 9350558 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[1701]] |loko de naskiĝo = {{Transilvanio}} [[Kézdiszentlélek]] |dato de morto = {{mortotago|1767|7|2}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Miskolc]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [tObiAŝ ferenci], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Ferenczi Tóbiás''' estis [[Hungario|hungara]] [[minoritanoj|minoritana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM54205/7635371e-0d28-46b3-99a9-e01ebe3cd3b9/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=718431&date=2026-04-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis en [[1701]] en [[Kézdiszentlélek]] ([[Transilvanio]], nuntempa [[Sânzieni]] en [[Rumanio]]), li mortis {{mortotago|1767|7|2}} en [[Miskolc]] (ankaŭ nun en [[Hungario]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} post siaj studoj doktoriĝis, pastriĝis kaj monaĥiĝis, poste li instruis en [[Kolozsvár]] kaj [[Prešov|Eperjes]]. Ekde 1737 li estis monaĥejestro en [[Eger]], ekde 1740 en [[Nagybánya]], ekde 1743 en Kolozsvár. En [[1744]] li estis levita estro de ĉiuj hungaraj minoritanoj escepte inter 1747-1756, tiam li estis monaĥejestro en Miskolc. == Elektitaj kontribuoj == * ''Contradictiones s. scripturae apparentes, earumque conciliatio ...'' (1735) * ''Selecti sacrae scripturae veteris et novi testamenti textus ...'' (1743) * ''Questiones scripturisticae in selecta veteris et novi testamenti loca ...'' (1756; 2-a eldono: 1761) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/f/f05478.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/F/Ferenczi.html katolika leksikono (legebla en la 3-a alineo)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ferenczi Tobias}} [[Kategorio:Hungaraj minoritataj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] {{Portalstrio|Biografio}} 2ig9bf4jv5xgs3b1dedoxbi6kyrmktk 1 941180 9350560 2026-04-10T08:22:32Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ nova sekcio 9350560 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la germana, pola, rusa, iom el la angla kaj hebrea. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:22, 10 apr. 2026 (UTC) ejuamr38u9ma92zmqb9og8xq0430lmd 9350583 9350560 2026-04-10T08:48:37Z Sj1mor 12103 /* Senjoro aŭ Sinjoro? */ nova sekcio 9350583 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la germana, pola, rusa, iom el la angla kaj hebrea. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:22, 10 apr. 2026 (UTC) == [[Senjoro]] aŭ [[Sinjoro]]? == La nuna versio de la artikolo [[Psalmaro]] diras "''La Senjora Paŝtisto''"! Ĉu ''Senjoro'' estas alinomo por la [[Eternulo]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:48, 10 apr. 2026 (UTC) t0gf5j00uciv1eje2hll8qxn65qvymd 9350584 9350583 2026-04-10T08:51:04Z Sj1mor 12103 /* Bildoj */ nova sekcio 9350584 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la germana, pola, rusa, iom el la angla kaj hebrea. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:22, 10 apr. 2026 (UTC) == [[Senjoro]] aŭ [[Sinjoro]]? == La nuna versio de la artikolo [[Psalmaro]] diras "''La Senjora Paŝtisto''"! Ĉu ''Senjoro'' estas alinomo por la [[Eternulo]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:48, 10 apr. 2026 (UTC) == Bildoj == Se estas havebla esperantlingva bildo de la teksto mi kuraĝigas uzi ĝin! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:51, 10 apr. 2026 (UTC) 53jszie5z2e1n256cwpk69rcw43yaq0 9350586 9350584 2026-04-10T08:56:54Z Sj1mor 12103 /* Sondosiero */ nova sekcio 9350586 wikitext text/x-wiki == Fontoj == la germana, pola, rusa, iom el la angla kaj hebrea. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:22, 10 apr. 2026 (UTC) == [[Senjoro]] aŭ [[Sinjoro]]? == La nuna versio de la artikolo [[Psalmaro]] diras "''La Senjora Paŝtisto''"! Ĉu ''Senjoro'' estas alinomo por la [[Eternulo]]? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:48, 10 apr. 2026 (UTC) == Bildoj == Se estas havebla esperantlingva bildo de la teksto mi kuraĝigas uzi ĝin! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:51, 10 apr. 2026 (UTC) == Sondosiero == Se estas havebla sondosiero (formato ogg aŭ wav, ktp) de laŭtlegado aŭ kantado mi enkuraĝigas uzi ĝin ankaŭ! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:56, 10 apr. 2026 (UTC) h0nze16gwnomszg9nozpjegwtfh9km4 0 941181 9350590 2026-04-10T10:30:37Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[Ĥomejni]] 9350590 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĥomejni]] 0glfxmcsjsg7rkn8j4sozwwlqj8k947 11 941182 9350592 2026-04-10T10:35:16Z Sj1mor 12103 /* Uzoj */ nova sekcio 9350592 wikitext text/x-wiki == Uzoj == Kun nur 2 uzoj, ĉu ni vere bezonas ĝin? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:35, 10 apr. 2026 (UTC) b1xcbl8p8p6g52rj8fn86o5ubbvlmep 0 941183 9350609 2026-04-10T10:42:22Z Crosstor 3176 minoritano 9350609 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [damascEn gAl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Gaál Damaszcén''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], [[minoritanoj|minoritana]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. Lia persona nomo estis laŭ la tiutempa ortografio ''Damascen''. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM55266/6fbcecd7-7054-4c29-8110-6c942e1920e5/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=718977&date=2026-04-10 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1801|12|7}} en [[Eger]], li mortis {{mortotago|1875|2|27}} en [[Miskolc]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} post lernado li aliĝis al la minoritanoj en 1818, post la [[novicado]] kaj teologiaj studoj li pastriĝis en [[1825]], supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Post siaj studoj li instruis en [[Nagybánya]], inter 1829-1832 li estis pastro de grafa familio, poste li denove instruis en Miskolc kaj [[Arad]]. Li estis levita monaĥejestro en [[Szilágysomlyó]], poste en [[Szeged]] kaj Arad. Ekde 1857 li estis monaĥeja sekretario, inter 1860-1868 li gvidis la hungarajn minoritanajn monaĥojn, poste ĝis la pensiuliĝo en 1871 li estis pastro en Arad. == Elektitaj kontribuoj == * ''Örvendező versek, melyeket mélt. Lonovics József úr ...'' (poemoj, 1834) * ''Óda, melyel nagym. és ft. Lonovics József úr ő excellentiájának ...'' (odo, 1840) * ''Költészeti koszorú.'' (1847) * ''Méltóságos és ft. Csajághy Sándor csanádi püspök ur ő Nagyságának'' (poemo, 1852) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/g/g06190.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/G/Ga%C3%A1l.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gaal Damaszcen}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj minoritataj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 7amizfjsy87z18m3qzss58jyine4etq 0 941184 9350637 2026-04-10T11:11:45Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Eugenes'' |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfam..." 9350637 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Eugenes'' |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'') |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''Eugenes''''' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 }} '''''Eugenes''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]]. ==Specioj== La genro enhavas jenajn du speciojn:<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=2a de Januaro 2020 }}</ref> * [[Rivolia kolibro]], ''Eugenes fulgens'' (Swainson, 1827) sudokcidenta Usono ĝis Honduro kaj Nikaragvo. LC * [[Talamanka kolibro]], ''Eugenes spectabilis'' (Lawrence, 1867) Kostariko ĝis Panamo. LC == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes}} {{Wikispecies|Eugenes}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Kolibroj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] 79wj0i3ygpeq85tyuqtdfmnrry2fubo 0 941185 9350642 2026-04-10T11:24:42Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |fam..." 9350642 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes fulgens]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' was originally described as the magnificent hummingbird, and by the late 1800s was treated as having two subspecies. Beginning in 2017 the North American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] (NACC), the [[International Ornithological Committee]] (IOC), and the [[Clements taxonomy]] split them into the current Rivoli's hummingbird and the [[Talamanca hummingbird]] (''E. spectabilis''). However, as of 2020, [[BirdLife International]]'s [[Handbook of the Birds of the World]] (HBW) retains the single species "magnificent" hummingbird treatment.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=June 29, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=August 9, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27 November 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> Rivoli's hummingbird is [[monotypic]].<ref name=IOC12.1/> <gallery mode="packed" heights="180"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|male File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|male, showing purple head and chest feathers File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|female, lateral view File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|female, rear view </gallery> ==Aspekto== Rivoli's hummingbird is about {{convert|11|to|14|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|6|to|10|g|oz|abbr=on}}, with males typically a little larger than females. It has a wingspan of {{convert|18|cm}}. Of the hummingbirds found in the United States, Rivoli's hummingbird is one of the two largest species, rivaled in size only by the [[blue-throated hummingbird]]. The black bill is long and straight to slightly decurved. Both sexes look very dark unless the sun catches the [[iridescence]] of the [[plumage]] and the brilliant colors flash in the sunlight. During much of the year the species is in the "definitive basic" breeding plumage described below. It has a protracted [[molt]] between that plumage and the duller non-breeding appearance. There are some minor [[Cline (biology)|clinal]] variations in bill length and the color of the vent area.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, and P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01 retrieved 11 May 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> The adult male is green-bronze dorsally, becoming more bronzed on the black-tipped tail. The crown is violet, the throat [[gorget (birds)|gorget]] bright blue-green, and the rest of the head black apart from a white spot behind the eye. The chest is green-bronze and the belly grayish. The female is bronze-green dorsally and has a dull gray ventral coloring. There is a white stripe behind her eye. Immature birds are like the female, but darker and browner.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Rivoli's hummingbird breeds in mountains from the [[southwestern United States]] to [[Honduras]] and [[Nicaragua]]. It inhabits the interior, edges, and clearings of pine-oak forest and [[cloudforest]] from about {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} up to the [[tree line|timberline]] as well as more open [[secondary forest]] and some grasslands. It regularly comes to [[bird feeders]].<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Rivoli's hummingbird is migratory in part of its range. It is a year-round resident from north-central Mexico south to northern Nicaragua. It nests but does not overwinter in southeastern Arizona, possibly in southwestern New Mexico, and the Mexican states of [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], [[Sonora]], and possibly others. There are summer records in the [[Chisos Mountains]] of Texas but breeding has not been confirmed there.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Throughout its range Rivoli's hummingbird is subordinate to the larger blue-throated hummingbird. Rivoli's coexists with many other hummingbird species including [[Black-chinned hummingbird|black-chinned]] (''Archilocus alexandri'') and [[Broad-tailed hummingbird|broad-tailed]] (''Selasphorus platycercus''). In Mexico they tend to dominate smaller hummingbirds such as [[Amethyst-throated hummingbird|amethyst-throated]] (''Lampornis amethystinus''), [[Berylline hummingbird|berylline]] (''Saucerottia beryllina''), and [[Bumblebee hummingbird|bumblebee]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== Rivoli's hummingbird feeds on nectar from a wide variety of flowering plants whose composition varies by season, elevation, and latitude. In parts of Mexico at least, males defend feeding territories. It also feeds on small insects, which apparently make a larger part of its diet than the diets of other North American hummingbirds. It captures them in mid-air or by gleaning from vegetation while hovering.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The Rivoli's hummingbird breeding season spans from May to July in the U.S. and is possibly year-round in El Salvador. It has not been defined elsewhere. It builds an open cup nest of soft feathers and moss bound with spider silk and covered with [[lichen]]. The cup's interior is about {{convert|1.9|to|3.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} deep and {{convert|2.9|to|3.8|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} wide. They are typically placed on a horizontal branch or in a fork, often in maples and sycamores, and often over streams. They are usually at least {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female alone incubates the clutch of two white eggs; the period is not known but is probably 15 to 19 days like that of many other hummingbirds. The time to fledging appears to be about 25 days.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 6417t26dhw5iold74a54v0iwckwe4j4 9350647 9350642 2026-04-10T11:28:16Z Kani 670 9350647 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' was originally described as the magnificent hummingbird, and by the late 1800s was treated as having two subspecies. Beginning in 2017 the North American Classification Committee of the [[American Ornithological Society]] (NACC), the [[International Ornithological Committee]] (IOC), and the [[Clements taxonomy]] split them into the current Rivoli's hummingbird and the [[Talamanca hummingbird]] (''E. spectabilis''). However, as of 2020, [[BirdLife International]]'s [[Handbook of the Birds of the World]] (HBW) retains the single species "magnificent" hummingbird treatment.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=June 29, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=August 9, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27 November 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> Rivoli's hummingbird is [[monotypic]].<ref name=IOC12.1/> <gallery mode="packed" heights="180"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|male File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|male, showing purple head and chest feathers File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|female, lateral view File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|female, rear view </gallery> ==Aspekto== Rivoli's hummingbird is about {{convert|11|to|14|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|6|to|10|g|oz|abbr=on}}, with males typically a little larger than females. It has a wingspan of {{convert|18|cm}}. Of the hummingbirds found in the United States, Rivoli's hummingbird is one of the two largest species, rivaled in size only by the [[blue-throated hummingbird]]. The black bill is long and straight to slightly decurved. Both sexes look very dark unless the sun catches the [[iridescence]] of the [[plumage]] and the brilliant colors flash in the sunlight. During much of the year the species is in the "definitive basic" breeding plumage described below. It has a protracted [[molt]] between that plumage and the duller non-breeding appearance. There are some minor [[Cline (biology)|clinal]] variations in bill length and the color of the vent area.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, and P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01 retrieved 11 May 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> The adult male is green-bronze dorsally, becoming more bronzed on the black-tipped tail. The crown is violet, the throat [[gorget (birds)|gorget]] bright blue-green, and the rest of the head black apart from a white spot behind the eye. The chest is green-bronze and the belly grayish. The female is bronze-green dorsally and has a dull gray ventral coloring. There is a white stripe behind her eye. Immature birds are like the female, but darker and browner.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Rivoli's hummingbird breeds in mountains from the [[southwestern United States]] to [[Honduras]] and [[Nicaragua]]. It inhabits the interior, edges, and clearings of pine-oak forest and [[cloudforest]] from about {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} up to the [[tree line|timberline]] as well as more open [[secondary forest]] and some grasslands. It regularly comes to [[bird feeders]].<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Rivoli's hummingbird is migratory in part of its range. It is a year-round resident from north-central Mexico south to northern Nicaragua. It nests but does not overwinter in southeastern Arizona, possibly in southwestern New Mexico, and the Mexican states of [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], [[Sonora]], and possibly others. There are summer records in the [[Chisos Mountains]] of Texas but breeding has not been confirmed there.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Throughout its range Rivoli's hummingbird is subordinate to the larger blue-throated hummingbird. Rivoli's coexists with many other hummingbird species including [[Black-chinned hummingbird|black-chinned]] (''Archilocus alexandri'') and [[Broad-tailed hummingbird|broad-tailed]] (''Selasphorus platycercus''). In Mexico they tend to dominate smaller hummingbirds such as [[Amethyst-throated hummingbird|amethyst-throated]] (''Lampornis amethystinus''), [[Berylline hummingbird|berylline]] (''Saucerottia beryllina''), and [[Bumblebee hummingbird|bumblebee]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== Rivoli's hummingbird feeds on nectar from a wide variety of flowering plants whose composition varies by season, elevation, and latitude. In parts of Mexico at least, males defend feeding territories. It also feeds on small insects, which apparently make a larger part of its diet than the diets of other North American hummingbirds. It captures them in mid-air or by gleaning from vegetation while hovering.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The Rivoli's hummingbird breeding season spans from May to July in the U.S. and is possibly year-round in El Salvador. It has not been defined elsewhere. It builds an open cup nest of soft feathers and moss bound with spider silk and covered with [[lichen]]. The cup's interior is about {{convert|1.9|to|3.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} deep and {{convert|2.9|to|3.8|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} wide. They are typically placed on a horizontal branch or in a fork, often in maples and sycamores, and often over streams. They are usually at least {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female alone incubates the clutch of two white eggs; the period is not known but is probably 15 to 19 days like that of many other hummingbirds. The time to fledging appears to be about 25 days.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] stptakpc2v4ago5dstjo3s9nszzx6zo 9350648 9350647 2026-04-10T11:33:03Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350648 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' estis dekomence priskribita kiel la ''grandioza kolibro'', kaj fine de la 19-a jarcento ĝi estis traktata kiel havanta du subspeciojn. Ekde 2017, la Nordamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (NACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] dividis ilin en la nunan kolibron de Rivoli kaj la kolibron de Talamanka (''E. spectabilis''). Tamen, ekde 2020, la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]] (HBW) de [[BirdLife International]] retenas la traktadon de unuopa specio kiel "grandioza" kolibro.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27a de Novembro 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> La Rivolia kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[François Victor Massena]], duko de Rivoli kaj amatora ornitologo. <gallery mode="packed" heights="180"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|masklo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|masklo, montranta purpurajn kapajn kaj brustajn plumojn File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ino, flanka vidaĵo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|ino, malantaŭa vidaĵo </gallery> ==Aspekto== Rivoli's hummingbird is about {{convert|11|to|14|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|6|to|10|g|oz|abbr=on}}, with males typically a little larger than females. It has a wingspan of {{convert|18|cm}}. Of the hummingbirds found in the United States, Rivoli's hummingbird is one of the two largest species, rivaled in size only by the [[blue-throated hummingbird]]. The black bill is long and straight to slightly decurved. Both sexes look very dark unless the sun catches the [[iridescence]] of the [[plumage]] and the brilliant colors flash in the sunlight. During much of the year the species is in the "definitive basic" breeding plumage described below. It has a protracted [[molt]] between that plumage and the duller non-breeding appearance. There are some minor [[Cline (biology)|clinal]] variations in bill length and the color of the vent area.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, and P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01 retrieved 11 May 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> The adult male is green-bronze dorsally, becoming more bronzed on the black-tipped tail. The crown is violet, the throat [[gorget (birds)|gorget]] bright blue-green, and the rest of the head black apart from a white spot behind the eye. The chest is green-bronze and the belly grayish. The female is bronze-green dorsally and has a dull gray ventral coloring. There is a white stripe behind her eye. Immature birds are like the female, but darker and browner.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Rivoli's hummingbird breeds in mountains from the [[southwestern United States]] to [[Honduras]] and [[Nicaragua]]. It inhabits the interior, edges, and clearings of pine-oak forest and [[cloudforest]] from about {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} up to the [[tree line|timberline]] as well as more open [[secondary forest]] and some grasslands. It regularly comes to [[bird feeders]].<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Rivoli's hummingbird is migratory in part of its range. It is a year-round resident from north-central Mexico south to northern Nicaragua. It nests but does not overwinter in southeastern Arizona, possibly in southwestern New Mexico, and the Mexican states of [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], [[Sonora]], and possibly others. There are summer records in the [[Chisos Mountains]] of Texas but breeding has not been confirmed there.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Throughout its range Rivoli's hummingbird is subordinate to the larger blue-throated hummingbird. Rivoli's coexists with many other hummingbird species including [[Black-chinned hummingbird|black-chinned]] (''Archilocus alexandri'') and [[Broad-tailed hummingbird|broad-tailed]] (''Selasphorus platycercus''). In Mexico they tend to dominate smaller hummingbirds such as [[Amethyst-throated hummingbird|amethyst-throated]] (''Lampornis amethystinus''), [[Berylline hummingbird|berylline]] (''Saucerottia beryllina''), and [[Bumblebee hummingbird|bumblebee]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== Rivoli's hummingbird feeds on nectar from a wide variety of flowering plants whose composition varies by season, elevation, and latitude. In parts of Mexico at least, males defend feeding territories. It also feeds on small insects, which apparently make a larger part of its diet than the diets of other North American hummingbirds. It captures them in mid-air or by gleaning from vegetation while hovering.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The Rivoli's hummingbird breeding season spans from May to July in the U.S. and is possibly year-round in El Salvador. It has not been defined elsewhere. It builds an open cup nest of soft feathers and moss bound with spider silk and covered with [[lichen]]. The cup's interior is about {{convert|1.9|to|3.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} deep and {{convert|2.9|to|3.8|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} wide. They are typically placed on a horizontal branch or in a fork, often in maples and sycamores, and often over streams. They are usually at least {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female alone incubates the clutch of two white eggs; the period is not known but is probably 15 to 19 days like that of many other hummingbirds. The time to fledging appears to be about 25 days.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] ac4himiiot1o7vtqrot05xu5ej9a4ro 9350649 9350648 2026-04-10T11:34:05Z Kani 670 /* Taksonomio kaj sistematiko */ 9350649 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' estis dekomence priskribita kiel la ''grandioza kolibro'', kaj fine de la 19-a jarcento ĝi estis traktata kiel havanta du subspeciojn. Ekde 2017, la Nordamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (NACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] dividis ilin en la nuna kolibro de Rivoli kaj la [[kolibro de Talamanka]] (''E. spectabilis''). Tamen, ekde 2020, la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]] (HBW) de [[BirdLife International]] retenas la traktadon de unuopa specio kiel "grandioza" kolibro.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27a de Novembro 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> La Rivolia kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[François Victor Massena]], duko de Rivoli kaj amatora ornitologo. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|masklo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|masklo, montranta purpurajn kapajn kaj brustajn plumojn File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ino, flanka vidaĵo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|ino, malantaŭa vidaĵo </gallery> ==Aspekto== Rivoli's hummingbird is about {{convert|11|to|14|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|6|to|10|g|oz|abbr=on}}, with males typically a little larger than females. It has a wingspan of {{convert|18|cm}}. Of the hummingbirds found in the United States, Rivoli's hummingbird is one of the two largest species, rivaled in size only by the [[blue-throated hummingbird]]. The black bill is long and straight to slightly decurved. Both sexes look very dark unless the sun catches the [[iridescence]] of the [[plumage]] and the brilliant colors flash in the sunlight. During much of the year the species is in the "definitive basic" breeding plumage described below. It has a protracted [[molt]] between that plumage and the duller non-breeding appearance. There are some minor [[Cline (biology)|clinal]] variations in bill length and the color of the vent area.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, and P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01 retrieved 11 May 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> The adult male is green-bronze dorsally, becoming more bronzed on the black-tipped tail. The crown is violet, the throat [[gorget (birds)|gorget]] bright blue-green, and the rest of the head black apart from a white spot behind the eye. The chest is green-bronze and the belly grayish. The female is bronze-green dorsally and has a dull gray ventral coloring. There is a white stripe behind her eye. Immature birds are like the female, but darker and browner.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Rivoli's hummingbird breeds in mountains from the [[southwestern United States]] to [[Honduras]] and [[Nicaragua]]. It inhabits the interior, edges, and clearings of pine-oak forest and [[cloudforest]] from about {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} up to the [[tree line|timberline]] as well as more open [[secondary forest]] and some grasslands. It regularly comes to [[bird feeders]].<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Rivoli's hummingbird is migratory in part of its range. It is a year-round resident from north-central Mexico south to northern Nicaragua. It nests but does not overwinter in southeastern Arizona, possibly in southwestern New Mexico, and the Mexican states of [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], [[Sonora]], and possibly others. There are summer records in the [[Chisos Mountains]] of Texas but breeding has not been confirmed there.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Throughout its range Rivoli's hummingbird is subordinate to the larger blue-throated hummingbird. Rivoli's coexists with many other hummingbird species including [[Black-chinned hummingbird|black-chinned]] (''Archilocus alexandri'') and [[Broad-tailed hummingbird|broad-tailed]] (''Selasphorus platycercus''). In Mexico they tend to dominate smaller hummingbirds such as [[Amethyst-throated hummingbird|amethyst-throated]] (''Lampornis amethystinus''), [[Berylline hummingbird|berylline]] (''Saucerottia beryllina''), and [[Bumblebee hummingbird|bumblebee]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== Rivoli's hummingbird feeds on nectar from a wide variety of flowering plants whose composition varies by season, elevation, and latitude. In parts of Mexico at least, males defend feeding territories. It also feeds on small insects, which apparently make a larger part of its diet than the diets of other North American hummingbirds. It captures them in mid-air or by gleaning from vegetation while hovering.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The Rivoli's hummingbird breeding season spans from May to July in the U.S. and is possibly year-round in El Salvador. It has not been defined elsewhere. It builds an open cup nest of soft feathers and moss bound with spider silk and covered with [[lichen]]. The cup's interior is about {{convert|1.9|to|3.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} deep and {{convert|2.9|to|3.8|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} wide. They are typically placed on a horizontal branch or in a fork, often in maples and sycamores, and often over streams. They are usually at least {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female alone incubates the clutch of two white eggs; the period is not known but is probably 15 to 19 days like that of many other hummingbirds. The time to fledging appears to be about 25 days.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] fhkdh56y001nt4clljbyku18ph2cdbi 9350652 9350649 2026-04-10T11:38:46Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350652 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' estis dekomence priskribita kiel la ''grandioza kolibro'', kaj fine de la 19-a jarcento ĝi estis traktata kiel havanta du subspeciojn. Ekde 2017, la Nordamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (NACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] dividis ilin en la nuna kolibro de Rivoli kaj la [[kolibro de Talamanka]] (''E. spectabilis''). Tamen, ekde 2020, la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]] (HBW) de [[BirdLife International]] retenas la traktadon de unuopa specio kiel "grandioza" kolibro.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27a de Novembro 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> La Rivolia kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[François Victor Massena]], duko de Rivoli kaj amatora ornitologo. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|masklo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|masklo, montranta purpurajn kapajn kaj brustajn plumojn File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ino, flanka vidaĵo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|ino, malantaŭa vidaĵo </gallery> ==Aspekto== La Rivolia kolibro estas ĉirkaŭ 11 ĝis 14 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 ĝis 10 g, kaj maskloj estas tipe iom pli grandaj ol inoj. Ĝi havas enverguron de 18 centimetroj. El la kolibroj trovitaj en Usono, la kolibro de Rivoli estas unu el la du plej grandaj specioj, rivale laŭ grandeco nur de la [[Blugorĝa montkolibro]]. La nigra beko estas longa kaj rekta ĝis iomete kurbeca. Ambaŭ seksoj aspektas tre malhelaj krom se la suno kaptas la irizecon de la plumaro kaj la brilaj koloroj fulmas en la sunlumo. Dum granda parto de la jaro la specio estas en la "definitiva baza" reprodukta plumaro priskribita sube. Ĝi havas longedaŭran plumŝanĝon inter tiu plumaro kaj la pli obtuza ne-reprodukta aspekto. Ekzistas kelkaj malgrandaj [[klino|klinaj]] varioj en la beklongo kaj la koloro de la puga areo.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, kaj P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01] Alirita la 11an de Majo 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> La plenkreska masklo estas verdbronza dorse, fariĝante pli bronza ĉe la nigrapinta vosto. La krono estas viola, la gorĝo estas brile bluverda, kaj la cetero de la kapo estas nigra krom blanka makulo malantaŭ la okulo. La brusto estas verdbronza kaj la ventro grizeca. La ino estas bronzverda dorse kaj havas malbrile grizan ventran koloron. Estas blanka strio malantaŭ ŝia okulo. Nematuraj birdoj estas similaj al la ino, sed pli malhelaj kaj pli brunaj.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Rivoli's hummingbird breeds in mountains from the [[southwestern United States]] to [[Honduras]] and [[Nicaragua]]. It inhabits the interior, edges, and clearings of pine-oak forest and [[cloudforest]] from about {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} up to the [[tree line|timberline]] as well as more open [[secondary forest]] and some grasslands. It regularly comes to [[bird feeders]].<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Rivoli's hummingbird is migratory in part of its range. It is a year-round resident from north-central Mexico south to northern Nicaragua. It nests but does not overwinter in southeastern Arizona, possibly in southwestern New Mexico, and the Mexican states of [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], [[Sonora]], and possibly others. There are summer records in the [[Chisos Mountains]] of Texas but breeding has not been confirmed there.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Throughout its range Rivoli's hummingbird is subordinate to the larger blue-throated hummingbird. Rivoli's coexists with many other hummingbird species including [[Black-chinned hummingbird|black-chinned]] (''Archilocus alexandri'') and [[Broad-tailed hummingbird|broad-tailed]] (''Selasphorus platycercus''). In Mexico they tend to dominate smaller hummingbirds such as [[Amethyst-throated hummingbird|amethyst-throated]] (''Lampornis amethystinus''), [[Berylline hummingbird|berylline]] (''Saucerottia beryllina''), and [[Bumblebee hummingbird|bumblebee]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== Rivoli's hummingbird feeds on nectar from a wide variety of flowering plants whose composition varies by season, elevation, and latitude. In parts of Mexico at least, males defend feeding territories. It also feeds on small insects, which apparently make a larger part of its diet than the diets of other North American hummingbirds. It captures them in mid-air or by gleaning from vegetation while hovering.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The Rivoli's hummingbird breeding season spans from May to July in the U.S. and is possibly year-round in El Salvador. It has not been defined elsewhere. It builds an open cup nest of soft feathers and moss bound with spider silk and covered with [[lichen]]. The cup's interior is about {{convert|1.9|to|3.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} deep and {{convert|2.9|to|3.8|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} wide. They are typically placed on a horizontal branch or in a fork, often in maples and sycamores, and often over streams. They are usually at least {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female alone incubates the clutch of two white eggs; the period is not known but is probably 15 to 19 days like that of many other hummingbirds. The time to fledging appears to be about 25 days.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] oy128nnq5qxshf384vdgqq9t911xmui 9350654 9350652 2026-04-10T11:39:28Z Kani 670 /* Aspekto */ 9350654 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' estis dekomence priskribita kiel la ''grandioza kolibro'', kaj fine de la 19-a jarcento ĝi estis traktata kiel havanta du subspeciojn. Ekde 2017, la Nordamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (NACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] dividis ilin en la nuna kolibro de Rivoli kaj la [[kolibro de Talamanka]] (''E. spectabilis''). Tamen, ekde 2020, la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]] (HBW) de [[BirdLife International]] retenas la traktadon de unuopa specio kiel "grandioza" kolibro.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27a de Novembro 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> La Rivolia kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[François Victor Massena]], duko de Rivoli kaj amatora ornitologo. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|masklo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|masklo, montranta purpurajn kapajn kaj brustajn plumojn File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ino, flanka vidaĵo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|ino, malantaŭa vidaĵo </gallery> ==Aspekto== La Rivolia kolibro estas ĉirkaŭ 11 ĝis 14 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 ĝis 10 g, kaj maskloj estas tipe iom pli grandaj ol inoj. Ĝi havas enverguron de 18 centimetroj. El la kolibroj trovitaj en Usono, la kolibro de Rivoli estas unu el la du plej grandaj specioj, rivale laŭ grandeco nur de la [[Blugorĝa montkolibro]]. La nigra beko estas longa kaj rekta ĝis iomete kurbeca. Ambaŭ seksoj aspektas tre malhelaj krom se la suno kaptas la irizecon de la plumaro kaj la brilaj koloroj fulmas en la sunlumo. Dum granda parto de la jaro la specio estas en la "definitiva baza" reprodukta plumaro priskribita sube. Ĝi havas longedaŭran plumŝanĝon inter tiu plumaro kaj la pli obtuza ne-reprodukta aspekto. Ekzistas kelkaj malgrandaj [[Klino (biologio)|klinaj]] varioj en la beklongo kaj la koloro de la puga areo.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, kaj P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01] Alirita la 11an de Majo 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> La plenkreska masklo estas verdbronza dorse, fariĝante pli bronza ĉe la nigrapinta vosto. La krono estas viola, la gorĝo estas brile bluverda, kaj la cetero de la kapo estas nigra krom blanka makulo malantaŭ la okulo. La brusto estas verdbronza kaj la ventro grizeca. La ino estas bronzverda dorse kaj havas malbrile grizan ventran koloron. Estas blanka strio malantaŭ ŝia okulo. Nematuraj birdoj estas similaj al la ino, sed pli malhelaj kaj pli brunaj.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== Rivoli's hummingbird breeds in mountains from the [[southwestern United States]] to [[Honduras]] and [[Nicaragua]]. It inhabits the interior, edges, and clearings of pine-oak forest and [[cloudforest]] from about {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} up to the [[tree line|timberline]] as well as more open [[secondary forest]] and some grasslands. It regularly comes to [[bird feeders]].<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Rivoli's hummingbird is migratory in part of its range. It is a year-round resident from north-central Mexico south to northern Nicaragua. It nests but does not overwinter in southeastern Arizona, possibly in southwestern New Mexico, and the Mexican states of [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], [[Sonora]], and possibly others. There are summer records in the [[Chisos Mountains]] of Texas but breeding has not been confirmed there.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Throughout its range Rivoli's hummingbird is subordinate to the larger blue-throated hummingbird. Rivoli's coexists with many other hummingbird species including [[Black-chinned hummingbird|black-chinned]] (''Archilocus alexandri'') and [[Broad-tailed hummingbird|broad-tailed]] (''Selasphorus platycercus''). In Mexico they tend to dominate smaller hummingbirds such as [[Amethyst-throated hummingbird|amethyst-throated]] (''Lampornis amethystinus''), [[Berylline hummingbird|berylline]] (''Saucerottia beryllina''), and [[Bumblebee hummingbird|bumblebee]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== Rivoli's hummingbird feeds on nectar from a wide variety of flowering plants whose composition varies by season, elevation, and latitude. In parts of Mexico at least, males defend feeding territories. It also feeds on small insects, which apparently make a larger part of its diet than the diets of other North American hummingbirds. It captures them in mid-air or by gleaning from vegetation while hovering.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The Rivoli's hummingbird breeding season spans from May to July in the U.S. and is possibly year-round in El Salvador. It has not been defined elsewhere. It builds an open cup nest of soft feathers and moss bound with spider silk and covered with [[lichen]]. The cup's interior is about {{convert|1.9|to|3.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} deep and {{convert|2.9|to|3.8|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} wide. They are typically placed on a horizontal branch or in a fork, often in maples and sycamores, and often over streams. They are usually at least {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female alone incubates the clutch of two white eggs; the period is not known but is probably 15 to 19 days like that of many other hummingbirds. The time to fledging appears to be about 25 days.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] mz6egymjkoy8pvoa92zzscygowuwfx0 9350655 9350654 2026-04-10T11:41:07Z Kani 670 /* Distribuo kaj habitato */ 9350655 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' estis dekomence priskribita kiel la ''grandioza kolibro'', kaj fine de la 19-a jarcento ĝi estis traktata kiel havanta du subspeciojn. Ekde 2017, la Nordamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (NACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] dividis ilin en la nuna kolibro de Rivoli kaj la [[kolibro de Talamanka]] (''E. spectabilis''). Tamen, ekde 2020, la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]] (HBW) de [[BirdLife International]] retenas la traktadon de unuopa specio kiel "grandioza" kolibro.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27a de Novembro 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> La Rivolia kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[François Victor Massena]], duko de Rivoli kaj amatora ornitologo. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|masklo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|masklo, montranta purpurajn kapajn kaj brustajn plumojn File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ino, flanka vidaĵo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|ino, malantaŭa vidaĵo </gallery> ==Aspekto== La Rivolia kolibro estas ĉirkaŭ 11 ĝis 14 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 ĝis 10 g, kaj maskloj estas tipe iom pli grandaj ol inoj. Ĝi havas enverguron de 18 centimetroj. El la kolibroj trovitaj en Usono, la kolibro de Rivoli estas unu el la du plej grandaj specioj, rivale laŭ grandeco nur de la [[Blugorĝa montkolibro]]. La nigra beko estas longa kaj rekta ĝis iomete kurbeca. Ambaŭ seksoj aspektas tre malhelaj krom se la suno kaptas la irizecon de la plumaro kaj la brilaj koloroj fulmas en la sunlumo. Dum granda parto de la jaro la specio estas en la "definitiva baza" reprodukta plumaro priskribita sube. Ĝi havas longedaŭran plumŝanĝon inter tiu plumaro kaj la pli obtuza ne-reprodukta aspekto. Ekzistas kelkaj malgrandaj [[Klino (biologio)|klinaj]] varioj en la beklongo kaj la koloro de la puga areo.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, kaj P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01] Alirita la 11an de Majo 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> La plenkreska masklo estas verdbronza dorse, fariĝante pli bronza ĉe la nigrapinta vosto. La krono estas viola, la gorĝo estas brile bluverda, kaj la cetero de la kapo estas nigra krom blanka makulo malantaŭ la okulo. La brusto estas verdbronza kaj la ventro grizeca. La ino estas bronzverda dorse kaj havas malbrile grizan ventran koloron. Estas blanka strio malantaŭ ŝia okulo. Nematuraj birdoj estas similaj al la ino, sed pli malhelaj kaj pli brunaj.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Rivolia kolibro reproduktiĝas en montoj de sudokcidenta Usono ĝis [[Honduro]] kaj [[Nikaragvo]]. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de pinaroj kaj kverkarbaroj kaj [[nubarbaro]]j de ĉirkaŭ 1 500 m ĝis la [[arbarlimo]], same kiel en pli malfermaj sekundaraj arbaroj kaj kelkaj [[herbejo]]j. Ĝi regule venas al [[birdomanĝejo]]j.<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Rivoli's hummingbird is migratory in part of its range. It is a year-round resident from north-central Mexico south to northern Nicaragua. It nests but does not overwinter in southeastern Arizona, possibly in southwestern New Mexico, and the Mexican states of [[Chihuahua (state)|Chihuahua]], [[Sonora]], and possibly others. There are summer records in the [[Chisos Mountains]] of Texas but breeding has not been confirmed there.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Throughout its range Rivoli's hummingbird is subordinate to the larger blue-throated hummingbird. Rivoli's coexists with many other hummingbird species including [[Black-chinned hummingbird|black-chinned]] (''Archilocus alexandri'') and [[Broad-tailed hummingbird|broad-tailed]] (''Selasphorus platycercus''). In Mexico they tend to dominate smaller hummingbirds such as [[Amethyst-throated hummingbird|amethyst-throated]] (''Lampornis amethystinus''), [[Berylline hummingbird|berylline]] (''Saucerottia beryllina''), and [[Bumblebee hummingbird|bumblebee]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== Rivoli's hummingbird feeds on nectar from a wide variety of flowering plants whose composition varies by season, elevation, and latitude. In parts of Mexico at least, males defend feeding territories. It also feeds on small insects, which apparently make a larger part of its diet than the diets of other North American hummingbirds. It captures them in mid-air or by gleaning from vegetation while hovering.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== The Rivoli's hummingbird breeding season spans from May to July in the U.S. and is possibly year-round in El Salvador. It has not been defined elsewhere. It builds an open cup nest of soft feathers and moss bound with spider silk and covered with [[lichen]]. The cup's interior is about {{convert|1.9|to|3.2|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} deep and {{convert|2.9|to|3.8|cm|in|sigfig=2|abbr=on}} wide. They are typically placed on a horizontal branch or in a fork, often in maples and sycamores, and often over streams. They are usually at least {{convert|6|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground. The female alone incubates the clutch of two white eggs; the period is not known but is probably 15 to 19 days like that of many other hummingbirds. The time to fledging appears to be about 25 days.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 0wqtxttpesu40wv9tkec2jt8w27uwg5 9350660 9350655 2026-04-10T11:55:47Z Kani 670 /* Kutimaro */ 9350660 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' estis dekomence priskribita kiel la ''grandioza kolibro'', kaj fine de la 19-a jarcento ĝi estis traktata kiel havanta du subspeciojn. Ekde 2017, la Nordamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (NACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] dividis ilin en la nuna kolibro de Rivoli kaj la [[kolibro de Talamanka]] (''E. spectabilis''). Tamen, ekde 2020, la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]] (HBW) de [[BirdLife International]] retenas la traktadon de unuopa specio kiel "grandioza" kolibro.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27a de Novembro 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> La Rivolia kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[François Victor Massena]], duko de Rivoli kaj amatora ornitologo. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|masklo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|masklo, montranta purpurajn kapajn kaj brustajn plumojn File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ino, flanka vidaĵo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|ino, malantaŭa vidaĵo </gallery> ==Aspekto== La Rivolia kolibro estas ĉirkaŭ 11 ĝis 14 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 ĝis 10 g, kaj maskloj estas tipe iom pli grandaj ol inoj. Ĝi havas enverguron de 18 centimetroj. El la kolibroj trovitaj en Usono, la kolibro de Rivoli estas unu el la du plej grandaj specioj, rivale laŭ grandeco nur de la [[Blugorĝa montkolibro]]. La nigra beko estas longa kaj rekta ĝis iomete kurbeca. Ambaŭ seksoj aspektas tre malhelaj krom se la suno kaptas la irizecon de la plumaro kaj la brilaj koloroj fulmas en la sunlumo. Dum granda parto de la jaro la specio estas en la "definitiva baza" reprodukta plumaro priskribita sube. Ĝi havas longedaŭran plumŝanĝon inter tiu plumaro kaj la pli obtuza ne-reprodukta aspekto. Ekzistas kelkaj malgrandaj [[Klino (biologio)|klinaj]] varioj en la beklongo kaj la koloro de la puga areo.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, kaj P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01] Alirita la 11an de Majo 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> La plenkreska masklo estas verdbronza dorse, fariĝante pli bronza ĉe la nigrapinta vosto. La krono estas viola, la gorĝo estas brile bluverda, kaj la cetero de la kapo estas nigra krom blanka makulo malantaŭ la okulo. La brusto estas verdbronza kaj la ventro grizeca. La ino estas bronzverda dorse kaj havas malbrile grizan ventran koloron. Estas blanka strio malantaŭ ŝia okulo. Nematuraj birdoj estas similaj al la ino, sed pli malhelaj kaj pli brunaj.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Rivolia kolibro reproduktiĝas en montoj de sudokcidenta Usono ĝis [[Honduro]] kaj [[Nikaragvo]]. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de pinaroj kaj kverkarbaroj kaj [[nubarbaro]]j de ĉirkaŭ 1 500 m ĝis la [[arbarlimo]], same kiel en pli malfermaj sekundaraj arbaroj kaj kelkaj [[herbejo]]j. Ĝi regule venas al [[birdomanĝejo]]j.<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Rivolia kolibro estas migranta en parto de sia teritorio. Ĝi estas tutjara loĝanto de nord-centra Meksiko suden ĝis norda Nikaragvo. Ĝi nestas sed ne travintras en sudorienta [[Arizono]], eble en sudokcidenta [[Nov-Meksiko]], kaj la meksikaj ŝtatoj [[Chihuahua]], [[Sonora]], kaj eble aliaj. Ekzistas someraj registroj en la Montoj Chisos de [[Teksaso]], sed reproduktado ne estis konfirmita tie.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Tra sia tuta teritorio la kolibro de Rivoli estas subordigita al la pli granda [[Blugorĝa montkolibro]]. La kolibro de Rivoli kunekzistas kun multaj aliaj kolibrospecioj, inkluzive de la [[Nigramentona kolibro|nigramentona]] (''Archilocus alexandri'') kaj la [[Larĝvosta kolibro|larĝvosta]] (''Selasphorus platycercus''). En Meksiko ili tendencas domini pli malgrandajn kolibrojn kiel ekzemple la [[Ametistgorĝa montkolibro|ametistogorĝa]] (''Lampornis amethystinus''), la [[Berila kolibro|berila]] (''Saucerottia beryllina'') kaj la [[Burda kolibro|burda]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== La Rivolia kolibro manĝas [[nektaro]]n el vasta gamo da florplantoj, kies konsisto varias laŭ sezono, alteco kaj latitudo. Almenaŭ en partoj de Meksiko, maskloj defendas manĝoteritoriojn. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n, kiuj ŝajne konsistigas pli grandan parton de ĝia dieto ol la dietoj de aliaj nordamerikaj kolibroj. Ĝi kaptas ilin mezaere aŭ per kolektado de vegetaĵaro dum ŝvebado.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Rivolia kolibro daŭras de majo ĝis julio en Usono kaj eble daŭras la tutan jaron en Salvadoro. Ĝi ne estis difinita aliloke. Ĝi konstruas malferman tasforman neston el molaj plumoj kaj musko, ligitan per [[aranea silko]] kaj kovritan per [[likeno]]. La interno de la taso estas ĉirkaŭ 1,9 ĝis 3,2 cm profunda kaj 2,9 ĝis 3,8 cm larĝa. Ili tipe estas metitaj sur horizontalan branĉon aŭ en forkon, ofte en aceroj kaj sikamoroj, kaj ofte super riveretoj. Ili kutime estas almenaŭ 6 m supergrunde. La ino sole kovas la du blankajn ovojn; la kovoperiodo ne estas konata, sed verŝajne estas 15 ĝis 19 tagoj kiel tiu de multaj aliaj kolibroj. La tempo ĝis [[elnestiĝo]] ŝajnas esti ĉirkaŭ 25 tagoj.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== The [[IUCN]] follows HBW taxonomy and so treats Rivoli's and Talamanca hummingbirds as a single species assessed as being of Least Concern. As a whole it has a large range and an apparently stable population, though the population size is not known.<ref name=IUCN/> Forest fires are a potential threat in the U.S. because Rivoli's is found only in higher isolated mountain ranges. "Habitat destruction in southern Mexico and Central America may have a longer-lasting impact on populations".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] tup5n98kmf1u6ja2kog4ns25b5ho4i3 9350661 9350660 2026-04-10T11:57:28Z Kani 670 9350661 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Rivolia kolibro |koloro = pink |dosiero = MagnificentHummingbird.jpg |priskribo de dosiero = Masklo |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 = 495 - RIVOLI'S HUMMINGBIRD (8-17-2018) madera canyon, santa cruz co, az -08 (29216109707).jpg |priskribo de dosiero2 = Ino |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eugenes]]'' |genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1856 |specio = '''Rivolia kolibro''' ''E. fulgens'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> | status2 = CITES_A2 |dunomo = ''Eugenes fulgens'' |dunomo aŭtoritato = ([[William Swainson|Swainson]], 1827) |vikispecio = ''Eugenes fulgens'' |komunejo = ''Eugenes fulgens'' |sinonimo= |mapo de vivoteritorioj = Eugenes fulgens map 2.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Rivolia kolibro'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> (''Eugenes fulgens'') estas [[endanĝerigita]] specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]] kaj unu el la du specioj de la genro ''[[Eugenes]]'' en la subfamilio [[Trokilenoj]]. Gi troviĝas en [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], kaj sudokcidenta [[Usono]].<ref name=IOC12.1>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== ''Eugenes fulgens'' estis dekomence priskribita kiel la ''grandioza kolibro'', kaj fine de la 19-a jarcento ĝi estis traktata kiel havanta du subspeciojn. Ekde 2017, la Nordamerika Klasifika Komitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] (NACC), la [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC), kaj la [[taksonomio de Clements]] dividis ilin en la nuna kolibro de Rivoli kaj la [[kolibro de Talamanka]] (''E. spectabilis''). Tamen, ekde 2020, la [[Manlibro de la Birdoj de la Mondo]] (HBW) de [[BirdLife International]] retenas la traktadon de unuopa specio kiel "grandioza" kolibro.<ref name=NACC>{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=<!--Not stated--> |date=29a de Junio, 2021 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2021 }}</ref><ref name=IOC12.1/><ref name=Clements>{{cite web |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ |title=The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. |author=Clements, J. F. |author2=T. S. Schulenberg |author3=M. J. Iliff |author4=S. M. Billerman |author5=T. A. Fredericks |author6=J. A. Gerbracht |author7=D. Lepage |author8=B. L. Sullivan |author9=C. L. Wood |date=2021 |website=birds.cornell.edu |publisher=[[Cornell University]] |access-date=27a de Novembro 2022}}</ref><ref name=HBW2020/> La Rivolia kolibro estas [[monotipa]].<ref name=IOC12.1/> La [[specia epiteto]] estas omaĝo al [[François Victor Massena]], duko de Rivoli kaj amatora ornitologo. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 3.jpg|masklo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) male Finca El Pilar 2.jpg|masklo, montranta purpurajn kapajn kaj brustajn plumojn File:070 Female Rivoli's hummingbird in Los Quetzales National Park Photo by Giles Laurent.jpg|ino, flanka vidaĵo File:Rivoli's hummingbird (Eugenes fulgens) female Finca El Pilar.jpg|ino, malantaŭa vidaĵo </gallery> ==Aspekto== La Rivolia kolibro estas ĉirkaŭ 11 ĝis 14 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 6 ĝis 10 g, kaj maskloj estas tipe iom pli grandaj ol inoj. Ĝi havas enverguron de 18 centimetroj. El la kolibroj trovitaj en Usono, la kolibro de Rivoli estas unu el la du plej grandaj specioj, rivale laŭ grandeco nur de la [[Blugorĝa montkolibro]]. La nigra beko estas longa kaj rekta ĝis iomete kurbeca. Ambaŭ seksoj aspektas tre malhelaj krom se la suno kaptas la irizecon de la plumaro kaj la brilaj koloroj fulmas en la sunlumo. Dum granda parto de la jaro la specio estas en la "definitiva baza" reprodukta plumaro priskribita sube. Ĝi havas longedaŭran plumŝanĝon inter tiu plumaro kaj la pli obtuza ne-reprodukta aspekto. Ekzistas kelkaj malgrandaj [[Klino (biologio)|klinaj]] varioj en la beklongo kaj la koloro de la puga areo.<ref name=RIHU-BOW>Powers, D. R., R. Partida-Lara, kaj P. L. Enríquez (2020). Rivoli's Hummingbird (''Eugenes fulgens''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.maghum1.01] Alirita la 11an de Majo 2022</ref><ref>{{Cite web|last=Oiseaux.net|title=Colibri de Rivoli - ''Eugenes fulgens'' - Rivoli's Hummingbird|url=https://www.oiseaux.net/birds/rivoli.s.hummingbird.html|access-date=2020-09-30|website=www.oiseaux.net|language=en}}</ref> La plenkreska masklo estas verdbronza dorse, fariĝante pli bronza ĉe la nigrapinta vosto. La krono estas viola, la gorĝo estas brile bluverda, kaj la cetero de la kapo estas nigra krom blanka makulo malantaŭ la okulo. La brusto estas verdbronza kaj la ventro grizeca. La ino estas bronzverda dorse kaj havas malbrile grizan ventran koloron. Estas blanka strio malantaŭ ŝia okulo. Nematuraj birdoj estas similaj al la ino, sed pli malhelaj kaj pli brunaj.<ref name=RIHU-BOW/> ==Distribuo kaj habitato== La Rivolia kolibro reproduktiĝas en montoj de sudokcidenta Usono ĝis [[Honduro]] kaj [[Nikaragvo]]. Ĝi loĝas en la interno, randoj kaj maldensejoj de pinaroj kaj kverkarbaroj kaj [[nubarbaro]]j de ĉirkaŭ 1 500 m ĝis la [[arbarlimo]], same kiel en pli malfermaj sekundaraj arbaroj kaj kelkaj [[herbejo]]j. Ĝi regule venas al [[birdomanĝejo]]j.<ref name=RIHU-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== La Rivolia kolibro estas migranta en parto de sia teritorio. Ĝi estas tutjara loĝanto de nord-centra Meksiko suden ĝis norda Nikaragvo. Ĝi nestas sed ne travintras en sudorienta [[Arizono]], eble en sudokcidenta [[Nov-Meksiko]], kaj la meksikaj ŝtatoj [[Chihuahua]], [[Sonora]], kaj eble aliaj. Ekzistas someraj registroj en la Montoj Chisos de [[Teksaso]], sed reproduktado ne estis konfirmita tie.<ref name=RIHU-BOW/> ===Interspecia interagado=== Tra sia tuta teritorio la kolibro de Rivoli estas subordigita al la pli granda [[Blugorĝa montkolibro]]. La kolibro de Rivoli kunekzistas kun multaj aliaj kolibrospecioj, inkluzive de la [[Nigramentona kolibro|nigramentona]] (''Archilocus alexandri'') kaj la [[Larĝvosta kolibro|larĝvosta]] (''Selasphorus platycercus''). En Meksiko ili tendencas domini pli malgrandajn kolibrojn kiel ekzemple la [[Ametistgorĝa montkolibro|ametistogorĝa]] (''Lampornis amethystinus''), la [[Berila kolibro|berila]] (''Saucerottia beryllina'') kaj la [[Burda kolibro|burda]] (''Atthis heloisa'').<ref name=RIHU-BOW/> ===Manĝado=== La Rivolia kolibro manĝas [[nektaro]]n el vasta gamo da florplantoj, kies konsisto varias laŭ sezono, alteco kaj latitudo. Almenaŭ en partoj de Meksiko, maskloj defendas manĝoteritoriojn. Ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[insektoj]]n, kiuj ŝajne konsistigas pli grandan parton de ĝia dieto ol la dietoj de aliaj nordamerikaj kolibroj. Ĝi kaptas ilin mezaere aŭ per kolektado de vegetaĵaro dum ŝvebado.<ref name=RIHU-BOW/> ===Reproduktado=== La [[reprodukta sezono]] de la Rivolia kolibro daŭras de majo ĝis julio en Usono kaj eble daŭras la tutan jaron en Salvadoro. Ĝi ne estis difinita aliloke. Ĝi konstruas malferman tasforman neston el molaj plumoj kaj musko, ligitan per [[aranea silko]] kaj kovritan per [[likeno]]. La interno de la taso estas ĉirkaŭ 1,9 ĝis 3,2 cm profunda kaj 2,9 ĝis 3,8 cm larĝa. Ili tipe estas metitaj sur horizontalan branĉon aŭ en forkon, ofte en aceroj kaj sikamoroj, kaj ofte super riveretoj. Ili kutime estas almenaŭ 6 m supergrunde. La ino sole kovas la du blankajn ovojn; la kovoperiodo ne estas konata, sed verŝajne estas 15 ĝis 19 tagoj kiel tiu de multaj aliaj kolibroj. La tempo ĝis [[elnestiĝo]] ŝajnas esti ĉirkaŭ 25 tagoj.<ref name=RIHU-BOW/> {{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Eugenes-fulgens |species=Rivolia kolibro}} ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial traktas la kolibrojn de Rivoli kaj Talamanka kiel unuopan specion taksitan kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝenerale ĝi havas larĝan teritorion kaj ŝajne stabilan populacion, kvankam la grandeco de la populacio ne estas konata.<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2021 |title=''Eugenes fulgens'' |volume=2021 |article-number=e.T22687746A168972435 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687746A168972435.en |access-date=2a de Julio 2024}}</ref> Arbaraj incendioj estas ebla minaco en Usono ĉar la kolibro de Rivoli troviĝas nur en pli altaj izolitaj montaraj sistemoj. "Detruo de vivejo en suda Meksiko kaj Centrameriko povus havi pli longdaŭran efikon sur la populacioj".<ref name=RIHU-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. <small>{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}</small> [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto]. * Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, ''American Naturalist''. *{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Eugenes fulgens}} {{Wikispecies|Eugenes fulgens}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Meksiko]] 128aqadkxyyaerevim49wkdi06ylqvi 0 941186 9350645 2026-04-10T11:27:11Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rivolia kolibro]] 9350645 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rivolia kolibro]] qe0bicl04p4v4k6mvvxqtqp0uccjs3j 0 941187 9350646 2026-04-10T11:27:18Z Kani 670 Alidirektigis al [[Rivolia kolibro]] 9350646 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Rivolia kolibro]] qe0bicl04p4v4k6mvvxqtqp0uccjs3j 0 941188 9350651 2026-04-10T11:36:56Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Dosiero:Different types of cannon balls Vasa.jpg|thumb|Diversaj tipoj de kanonaj globoj el sveda ŝipo [[Vasa (ŝipo)|Vasa]]]] '''Kanona globo''' estas arkaika speco de [[pafaĵo]], kiu estis uzata en [[kanono]]j. Devene la kanonaj globoj estis produktataj el ŝtono, ekde la 17-a jarcento el [[fero]]. Ili estis uzataj precipe dum sieĝado de fortikigitaj konstruaĵoj, sed ankaŭ en militoj en malfermita kampo. Nuntempe oni jam ne uzas la kanonajn globojn, ili esti..." 9350651 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Different types of cannon balls Vasa.jpg|thumb|Diversaj tipoj de kanonaj globoj el sveda ŝipo [[Vasa (ŝipo)|Vasa]]]] '''Kanona globo''' estas arkaika speco de [[pafaĵo]], kiu estis uzata en [[kanono]]j. Devene la kanonaj globoj estis produktataj el ŝtono, ekde la 17-a jarcento el [[fero]]. Ili estis uzataj precipe dum sieĝado de fortikigitaj konstruaĵoj, sed ankaŭ en militoj en malfermita kampo. Nuntempe oni jam ne uzas la kanonajn globojn, ili estis anstataŭigitaj per pafaĵoj kun pli granda efikeco (ekzemple per [[obuso]]j). ==Eksteraj ligiloj== * {{commonscat linio}} [[Kategorio:Artileria municio]] 122r4lh4it1cirndadx1ezw4lphmcag 14 941189 9350653 2026-04-10T11:39:00Z Petr Tomasovsky 678 Kreis novan paĝon kun "[[Kategorio:Artilerio]] [[Kategorio:Municioj]]" 9350653 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Artilerio]] [[Kategorio:Municioj]] ptlebxet1qgdo4nfm3qpp9gnlddfe3t 0 941190 9350658 2026-04-10T11:49:16Z Petr Tomasovsky 678 Alidirektigis al [[Obuso]] 9350658 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU[[Obuso]] 1bm86btw2bhudbysj03rtb2wravmxxg